Wikipediya
kbpwiki
https://kbp.wikipedia.org/wiki/Tal%C9%A9_%C9%96eu
MediaWiki 1.45.0-wmf.25
first-letter
Média
Spécial
Discussion
Utilisateur
Discussion utilisateur
Wikipediya
Wikipediya ndɔnjɔɔlɩyɛ
Fichier
Discussion fichier
MediaWiki
Discussion MediaWiki
Modèle
Discussion modèle
Aide
Discussion aide
Catégorie
Discussion catégorie
TimedText
TimedText talk
Module
Discussion module
Event
Event talk
Catégorie:Kabɩyɛ takayɩhatʋ
14
11
12213
213
2018-03-31T13:52:21Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Catégorie:!Main category]] ñɩŋgʋ nɛ [[Catégorie:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Changed to "Kabiye articles"
12213
wikitext
text/x-wiki
This is the category formerly known as [[:incubator:Category:Wp/kbp]]. Kabiye speakers, feel free to remove or rename it.
a1kzmdn9b8wgitluxukqhty4ty8ir3x
Catégorie:Aazii
14
12
9130
7205
2017-10-17T20:02:55Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Catégorie:Aasii]] ñɩŋgʋ nɛ [[Catégorie:Aazii]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Orthographe
9130
wikitext
text/x-wiki
[[Category:Kedeŋa sɩm]]
23t7kpv8fnweryt0nu43wmgee8ck2k1
Catégorie:Aazii caanaʊ tɔm
14
13
27
26
2017-06-23T23:58:07Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
27
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Abalaa sɔsaa
14
14
30
29
2017-06-23T23:58:08Z
MF-Warburg
4
2 révisions importées : Importing from Incubator
30
wikitext
text/x-wiki
[[Category:!Main category]]
o90ri5l3b1n78r2wp3km4wmoznd38gl
Catégorie:Afrɩka
14
15
7206
34
2017-07-04T13:10:02Z
Katxis
37
7206
wikitext
text/x-wiki
[[Category:Kedeŋa sɩm]]
[[Category:Kedeŋa tʋʋzʋʋ lɛɣtʋ]]
4c4i0xoac7u8vdmttdndslosl1skgzj
Catégorie:Afrɩka caanaʋ tɔm
14
16
36
35
2017-06-23T23:58:08Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
36
wikitext
text/x-wiki
[[Category:!Main category]]
[[Category:Afrɩka]]
31nukjb1vtvd32gnp5hc63re46y0a51
Catégorie:Ajɛya
14
17
40
39
2017-06-23T23:58:08Z
MF-Warburg
4
3 révisions importées : Importing from Incubator
40
wikitext
text/x-wiki
[[Category:!Main category]]
[[Category:Kedeŋa sɩm]]
ti4uhgtkh47vzn1ty8ecr48no02kmp6
Catégorie:Amerika
14
18
7204
45
2017-07-04T13:09:47Z
Katxis
37
7204
wikitext
text/x-wiki
[[Category:Kedeŋa sɩm]]
23t7kpv8fnweryt0nu43wmgee8ck2k1
Catégorie:Caanaʋ tɔm
14
20
53
52
2017-06-23T23:58:08Z
MF-Warburg
4
3 révisions importées : Importing from Incubator
53
wikitext
text/x-wiki
[[Category:!Main category]]
[[Category:Lɛɣtʋ]]
sfy2mo06xchni6mxp8chu34zzpskfqv
Catégorie:Eerɔpʋ
14
21
8987
7203
2017-09-22T19:08:13Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Catégorie:Eerɔpɩ]] ñɩŋgʋ nɛ [[Catégorie:Eerɔpʋ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Orthographe
8987
wikitext
text/x-wiki
[[Category:Kedeŋa sɩm]]
23t7kpv8fnweryt0nu43wmgee8ck2k1
Catégorie:Eerɔpʊ caanaʊ tɔm
14
22
58
57
2017-06-23T23:58:08Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
58
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Etaazuunii
14
23
60
59
2017-06-23T23:58:08Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
60
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Filosofii laɖaa
14
24
62
61
2017-06-23T23:58:08Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
62
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Filozofii
14
25
64
63
2017-06-23T23:58:08Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
64
wikitext
text/x-wiki
[[Category:!Main category]]
o90ri5l3b1n78r2wp3km4wmoznd38gl
Catégorie:Fiziiki
14
26
66
65
2017-06-23T23:58:09Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
66
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Halaa sɔsaa
14
27
69
68
2017-06-23T23:58:09Z
MF-Warburg
4
2 révisions importées : Importing from Incubator
69
wikitext
text/x-wiki
[[Category:!Main category]]
o90ri5l3b1n78r2wp3km4wmoznd38gl
Catégorie:Kabɩyɛ ɛsakuliye
14
28
71
70
2017-06-23T23:58:09Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
71
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Kañɩnbʊsasɩ
14
29
73
72
2017-06-23T23:58:09Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
73
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Kedeŋa kpeekpe aŋgba
14
30
75
74
2017-06-23T23:58:09Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
75
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Kedeŋa sɩm
14
31
78
77
2017-06-23T23:58:09Z
MF-Warburg
4
2 révisions importées : Importing from Incubator
78
wikitext
text/x-wiki
[[Category:!Main category]]
[[en:Category:Geography]]
k1x9rwa67lqt5goqurhtqbhy5oft4fb
Catégorie:Keɖeyaɣ laɖaa
14
33
86
85
2017-06-23T23:58:09Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
86
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Kpagbasɩ
14
34
88
87
2017-06-23T23:58:09Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
88
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Kʋdʋmɩŋ
14
35
7315
7288
2017-07-07T09:54:35Z
Katxis
37
7315
wikitext
text/x-wiki
[[Category:Lɛɣtʋ]]
azuj7io8j61r60ukq85w7udmdpq96ia
Catégorie:Lɛɣtʋ
14
36
94
93
2017-06-23T23:58:09Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
94
wikitext
text/x-wiki
[[Category:!Main category]]
o90ri5l3b1n78r2wp3km4wmoznd38gl
Catégorie:Lɛɣtʋ tɩnaa
14
37
99
98
2017-06-23T23:58:09Z
MF-Warburg
4
4 révisions importées : Importing from Incubator
99
wikitext
text/x-wiki
[[Category:!Main category]]
[[Category:Lɛɣtʋ]]
[[Category:Ɛyaa sɔsaa]]
qhiacdbsxzl0qgw47vqsiv7lch322dr
Catégorie:Matʋ sɔsɔtʋ
14
38
101
100
2017-06-23T23:58:10Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
101
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Minziiki
14
40
105
104
2017-06-23T23:58:10Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
105
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Minziiki laɖaa
14
41
108
107
2017-06-23T23:58:10Z
MF-Warburg
4
2 révisions importées : Importing from Incubator
108
wikitext
text/x-wiki
[[Category:!Main category]]
o90ri5l3b1n78r2wp3km4wmoznd38gl
Catégorie:Minziiki wondu
14
42
110
109
2017-06-23T23:58:10Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
110
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Ositraalii
14
43
7209
114
2017-07-04T13:10:44Z
Katxis
37
7209
wikitext
text/x-wiki
[[Category:Kedeŋa sɩm]]
23t7kpv8fnweryt0nu43wmgee8ck2k1
Catégorie:Paɣtʋ lɛɣtʋ
14
44
116
115
2017-06-23T23:58:10Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
116
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Politiki laɖaa
14
45
118
117
2017-06-23T23:58:10Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
118
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Pɔsɩ
14
46
188
120
2017-06-23T23:58:12Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
188
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Pʋyʋ kɩlɩzɩm
14
47
122
121
2017-06-23T23:58:10Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
122
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Pʋŋ
14
48
124
123
2017-06-23T23:58:10Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
124
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Samaɣ
14
49
126
125
2017-06-23T23:58:10Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
126
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Siini
14
50
14464
128
2019-12-03T01:16:16Z
Chongkian
1443
14464
wikitext
text/x-wiki
[[Catégorie:Aazii]]
[[Catégorie:Ajɛya]]
f3k7njv5bafv658sl40c3etj4w3gjkn
Catégorie:Sumasɩ
14
51
130
129
2017-06-23T23:58:11Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
130
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Sɩpɔɔrɩ
14
53
135
134
2017-06-23T23:58:11Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
135
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Sʋlʋm
14
54
137
136
2017-06-23T23:58:11Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
137
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Takayaɣ mayaa
14
56
142
141
2017-06-23T23:58:11Z
MF-Warburg
4
2 révisions importées : Importing from Incubator
142
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Takayaɣ mayʋ
14
57
144
143
2017-06-23T23:58:11Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
144
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[:Category:Takayaɣ mayaa]]
h0v6fijsp9tvkz1ci8v1rcgzcddt5zb
Catégorie:Teŋgunaa
14
58
146
145
2017-06-23T23:58:11Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
146
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Tɔlɩm
14
59
148
147
2017-06-23T23:58:11Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
148
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Tɔɔnasɩ
14
60
150
149
2017-06-23T23:58:11Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
150
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Tɛtɛ kpɩna
14
61
152
151
2017-06-23T23:58:11Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
152
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Tɛtʋ maʋ tʋʋzʋʋ lɛɣtʋ
14
62
154
153
2017-06-23T23:58:11Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
154
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Tɛtʋ sɔsɔtʋ
14
63
157
156
2017-06-23T23:58:11Z
MF-Warburg
4
2 révisions importées : Importing from Incubator
157
wikitext
text/x-wiki
[[Category:!Main category]]
o90ri5l3b1n78r2wp3km4wmoznd38gl
Catégorie:Tɩnzɩ lɛɣtʋ
14
64
162
161
2017-06-23T23:58:12Z
MF-Warburg
4
4 révisions importées : Importing from Incubator
162
wikitext
text/x-wiki
[[Category:!Main category]]
[[Category:Lɛɣtʋ]]
[[en:Category:Astronomy]]
8ylxe914aqll1ss7ql774xv2j0xekiz
Catégorie:Wezuu lɛɣtʋ
14
65
165
164
2017-06-23T23:58:12Z
MF-Warburg
4
2 révisions importées : Importing from Incubator
165
wikitext
text/x-wiki
[[Category:!Main category]]
o90ri5l3b1n78r2wp3km4wmoznd38gl
Catégorie:Wilaŋ
14
67
170
169
2017-06-23T23:58:12Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
170
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Wɩsɩ cejewiye
14
69
176
175
2017-06-23T23:58:12Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
176
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Kʋnʋmɩŋ
14
70
6910
180
2017-06-28T07:33:15Z
Hugo.arg
49
wd
6910
wikitext
text/x-wiki
[[Category:!Main category]]
o90ri5l3b1n78r2wp3km4wmoznd38gl
Catégorie:Lɛɛlɛyɔ tɔm
14
71
182
181
2017-06-23T23:58:12Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
182
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Politiki
14
73
186
185
2017-06-23T23:58:12Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
186
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Ñɩɣlɩm
14
76
194
193
2017-06-23T23:58:12Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
194
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Ñɩɣlɩm pɩyɛ
14
77
196
195
2017-06-23T23:58:13Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
196
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Ɖoŋ
14
78
198
197
2017-06-23T23:58:13Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
198
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Ɛsɔ sɛʋ
14
79
201
200
2017-06-23T23:58:13Z
MF-Warburg
4
2 révisions importées : Importing from Incubator
201
wikitext
text/x-wiki
[[Category:!Main category]]
o90ri5l3b1n78r2wp3km4wmoznd38gl
Catégorie:Ɛsɔ sɛʋ aŋgba yɔɔ cɔnɩyaa
14
80
203
202
2017-06-23T23:58:13Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
203
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Ɛsɩpaañɩ
14
82
14323
207
2019-06-20T16:42:46Z
Laurent Jerry
33
Catégorisation modifiée
14323
wikitext
text/x-wiki
[[Category:!Main category]]
[[Catégorie:Eerɔpʋ]]
[[Category:Ajɛya]]
0napbnwry75uzon2cyp5g92kk5i1mws
Catégorie:Ɛyaa sɔsaa
14
83
209
208
2017-06-23T23:58:13Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
209
wikitext
text/x-wiki
[[Category:!Main category]]
o90ri5l3b1n78r2wp3km4wmoznd38gl
Catégorie:Ɛyʋ pilinzi
14
84
212
211
2017-06-23T23:58:13Z
MF-Warburg
4
2 révisions importées : Importing from Incubator
212
wikitext
text/x-wiki
[[Category:!Main category]]
o90ri5l3b1n78r2wp3km4wmoznd38gl
"Albert Camus"
0
85
215
214
2017-06-24T00:00:22Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
215
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Albert Camus]]
213isquw0q52c97qlayrfnnngyp2f99
"Albert Einstein"
0
86
217
216
2017-06-24T00:00:22Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
217
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Albert Einstein]]
2909q6owlhq2w7vmk1lfqbur72n8361
"Alizerii you tɔm"
0
87
219
218
2017-06-24T00:00:22Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
219
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Alizerii you tɔm]]
5y9p5adc58jxkfogrh0ykydzgxippu2
"Charles Darwin"
0
88
221
220
2017-06-24T00:00:22Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
221
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Charles Darwin]]
azq8lt0h8dhh9xtwbco8m5u54jjxdjh
"Galilée"
0
89
223
222
2017-06-24T00:00:22Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
223
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Galilée]]
dfvu5fwhijcda1yaatbl9nd3s0kd114
"Heelim"
0
90
225
224
2017-06-24T00:00:22Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
225
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Heelim]]
enfwnc1ilygn8i2pk3n8gud6apheu75
"Kazayaɣ"
0
91
227
226
2017-06-24T00:00:22Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
227
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Kazayaɣ]]
4vw4p36bwdb4eju7la2bg0iwobhxcg5
"Keziye"
0
92
229
228
2017-06-24T00:00:22Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
229
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Keziye]]
8gm13qyc4obafy3mhhwfj6smso8w5o4
"Kilimanjaroo pʋʋ"
0
93
231
230
2017-06-24T00:00:22Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
231
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Kilimanjaroo pʋʋ]]
fmk8dffbipmsstkka84aa42m6lyzfx7
"Krɩstʋ...ŋgbɛyɛ"
0
94
234
233
2017-06-24T00:00:22Z
MF-Warburg
4
2 révisions importées : Importing from Incubator
234
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Krɩstʋ ŋgbɛyɛ]]
n6e7vdj1r19xu0hdnl7mhhctkfeah7y
"Kɔfɩ"
0
95
236
235
2017-06-24T00:00:22Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
236
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Kɔfɩ]]
96pg4yw21unzpsjqydcj7duz36uworn
"Mɩndʋ"
0
96
238
237
2017-06-24T00:00:22Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
238
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Mɩndʋ]]
8fokdfmijh9ujplgktkw0s5c71kz1hw
"Niger pɔɔ"
0
97
16269
240
2023-05-09T03:22:39Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Nizɛɛrɩ Pɔɔ]]
16269
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Nizɛɛrɩ Pɔɔ]]
iuiy5tdkyp00a5kbpmou5ct9qt98p52
"Requin"
0
98
16270
242
2023-05-09T03:22:49Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Rɩkɛɛ]]
16270
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Rɩkɛɛ]]
m6r6fnqjx6zl1i4rkdq727e2e390n6y
"Tu"
0
99
244
243
2017-06-24T00:00:22Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
244
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Tu]]
75jht1hrnhzrj6y1l85rvsdxvmbfc7p
"Tuduwa"
0
100
246
245
2017-06-24T00:00:22Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
246
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Tuduwa]]
ds1cxmuvp8kl7lplq1utrg5tfysg48e
"Tɩgbayʋ"
0
101
248
247
2017-06-24T00:00:23Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
248
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Tɩgbayʋ]]
5gselmn5j02rv8gmiffkdxq8kjlecd0
"Wɩsɩ kʋdɔŋ"
0
102
250
249
2017-06-24T00:00:23Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
250
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Wɩsɩ kʋdɔŋ]]
tvx6ndbd2fx4pwuip1uzfkef6nsmpp0
"Ɛsɔdaa lɔɔɖɩyɛ"
0
103
252
251
2017-06-24T00:00:23Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
252
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Ɛsɔdaa lɔɔɖɩyɛ]]
6irif7mch32unozaaeu9nlg887lx0ao
1870 you tɔm
0
104
8471
257
2017-09-05T04:52:39Z
Atticmaker
127
Category added
8471
wikitext
text/x-wiki
Prusse Guillaume Ier kata [[Fransɩɩ (France)|Fransɩɩ]] Benedetti weyi ɛkɛ [[Ɛsɩpaañɩ (Espagne)|Ɛsɩpaañɩ]] ɛjaɖɛ taa cayʊ kɛ peeɖe lɛ, pɔyɔɔdɩ ñʋʋdʋ Otto Von Bismarck. Ɛwɛ ɖooo Bad Ems lɛ etiyina-ɩ tɔm tʊnɛ se ɛnʊ tɔsɔɔlɩ se ɛ-ɖɛtʊ, le Prince Léopold de Hohenzollern-Sigmaringen ɛsɩɩ ɛ-hɩɖɛ se ɛkɛʊ [[Ɛsɩpaañɩ (Espagne)|Ɛsɩpaañɩ]] ɛjaɖɛ wiyaʋ. Bismark tɩɩ nɩ tɔm ndʊ mbʊ lɛ, ɛtɔ se pɛtɛ wiyau ɛnʊ ɛyɔɔdɩ tɔm ndʊ ɛzɩ ɛkɛ ɛcam yɔ etiyina takayaɣ kpaagba mbʊlɛ nɛ ɛtɔ se: wiyau kiza se ɛtɔsɔlɩ se ɛna [[Fransɩɩ (France)|Fransɩɩ]] tɛ wiyaʋ nɛ ɛtɔsɔɔlɩ ɖɔɖɔ se ɛtasɩ-ɩ natʊyʊ heyu. Pɩlaba se Ems tʊ [[Fransɩɩ (France)|Fransɩɩ]] tɛtʊ kɛlɛ mbʊyɔ nɛ kpaagbaa mbʊyɔ lɛ Napoléon III tuli you kɛ Prusse kɛ hasɩ yaɖɛ fenaɣ hiu nɛ nakʊ wiye.
Bismark weyi ɛɛsɔɔla se ɛ-tɛ Prusse ehuu yɔ, ɛnʊ esidina tɔm ntʊ payɩ nɛ ekuli Napoléon III pana. Peeɖe kpaagba mbʊ, ɛtatɩɩ ñɩnʊ se ɛna e-egbele lɩmaaza nɛ ɛtɩ tuli you ŋgʊ ɛ-tɛ soɔjanaa tatɩɩ ñɔɔzɩ patɩ. Prusse [[Caama (Allemagne)|Caama]] tɛ sɔɔjanaa wɛ 800 000 ŋgʊ [[Fransɩɩ (France)|Fransɩɩ]] ñɩma kpɛnda 250 000. 1870 you ŋgʊ kɩna kɩndɩ kpem. Pɩlakaɣ ɛzɩ fenaɣ nɛ hɔɔlʊ mbʊ yɔ lɛ, Prusse tɛ sɔɔjanaa tɔyɩ [[Fransɩɩ (France)|Fransɩɩ]] ñma nɛ panaŋgɩ Paris tɛtʊ caɣcaɣ.
==Pawaba Napoléon III kɛ Sedan==
Salaŋ fenaɣ naalɛ ŋgʊ wiye Prusse tɛ sɔɔjanaa nɛ Saxe mba pɔcɔ Sedan nɛ pata kolokoto. Pañɩnaɣ se paɖʊ nesi kɛ Bazaine kɛ Metz tɛtʊ taa pʊcɔ. [[Fransɩɩ (France)|Fransɩɩ]] sɔɔjanaa, tɛyɩ tam nabʊlɛ taa nɛ pɔtɔɔɖɔ mbʊ lɛ, patakpaɣ nabʊyʊ Prusse ñekima cɔlɔ. Pawabɛ wɛ mbʊ lɛ, Napoléon III kaawɛ peeɖe tɛtʊ taa nɛ patɩkpaɣ-ɩ nɛ paɖʊ salaka. Parɩs tɛtʊ taa samaɣ kpeekpe nɔsɩ ɖɛya caŋ pala kediizaɣ nɛ paɖɩzɩ Empire ŋgʊ nɛ République III ñɩŋgʊ paazɩ. Wiyaʋ se nɛ ewolo ɛɖʊ kʊyʊʊ kɛ Angleterre nɛ peeɖe ɛkaɣ sɩbʊ pɩnzɩ naadozo wayɩ.
==Prusse mba paɣzɩ Paris tɛtʊ yɔɔ cɔnaʊ==
Prusse mba cɔ Parɩs tɛtʊ kodolo nɛ pata lɛ, paaɖoye hɔzɩŋ kou na kpaa kpaa. Sɔɔja sɔsɔ weyi payaɣ-ɩ se Gambetta yɔ, ɛna ɛyaa ɖɔŋ tɩnaa pɛcɛyʊ pa-tɩ wɩsɩ nɛ ɖoo se palɩzɩ Parɩs tɛtʊ tɩ-koyindinaa nesi tɛɛ ɛlɛ fenasi 5 wayi kɛ tɔm taa kaɣ yaʊ kpayɩ kpayɩ. Nikaɣ nɛ ñɔɔsɩ pakpata-wɛ camɩyɛ mbʊ lɛ, kɔlaɣ fenaɣ kɩyakʊ 28 wiye pɩnaɣ 1871 lɛ, [[Fransɩɩ (France)|Fransɩɩ]] you laɖaa sɩɩ pɔ-hɔzɩŋ nɛ pɔtɔ size pɑñɩɣza you kɛ mbʊ.
==Bazaine kpiyu ewondu kɛ Metz==
Sɔɔja sɔsɔ weyi payaɣ-ɩ se Maréchal François Achille Bazaine yɔ, ɛcɔnaa se ɛɛkaɣ nabʊyʊ kpaɣʊ po-you ŋgʊ kɩ-taa lɛ, ɛ-na ɛ-ɛsɔɔjanaa 180 000 pekpii pɔ-sɔɔjɛtʊ wondu kɛ Metz. Fenasi naalɛ ñɛtɛŋaɣ lɛ, pɩtalɩna Napoléon III kɛlɛ se ɛkpaɣ ɛ-ñɩndʊ kɛ Sedon. Ŋgʊ ɛyʊ ɛcɔnaa kɔyɔ, Bazaine sɔɔjana kɛkɛŋna [[Fransɩɩ (France)|Fransɩɩ]] tɛ kpagbaa lidaʋ. Pɩnzɩ naatozo wayɩ lɛ, pɩkɩla Bazaine kɛlɛ nɛ pakpa-ɩ se paɖʊ-ɩ sɩm ɛlɛ ñʊʊtʊ Maréchal MacMahon ñaya ɛ-ñʊʊ nɛ peyebi-ɩ.
==Sɔɔja sɔsɔ Maréchal Moltke kɛ Belfort kpaɣ kɔlaɣ fenaɣ 18 pɩnaɣ 1871==
Sɔɔja sɔsɔ Maréchal Moltke wɛ Belfort samaɣ ɛzɩ 40 000 nɔɔ yɔɔ. Pɩlaba mbʊ lɛ, sɔɔja sɔsɔ Colonel Denfert-Rochereau ñaɣ pana sɩŋŋŋ nɛ ɛkandayɩ tɩ-yɔɔ pɩtalɩ ɛzɩ kɩyakɩŋ 104 mbʊ yɔ nɛ pɩwayɩ lɛ,
Belfort kpii kɔ-tɔnaa kɛ lɛlaɣ fenaɣ 18 pɩnaɣ 1871.
[[Caama (Allemagne)|Caama]] ɛjaɖɛ taa ñɩma wana you nɛ kɩpaɣzɩ [[Fransɩɩ (France)|Fransɩɩ]] tɛtʊ kpacayʊ. Paris ñaɣ pana se kɩlɩ pɩ-taa ɛlɛ kɩwɩ tɔnʊʊ. You nɛ ñɔɔsɩ pakɩla France lɛ, nɛ pahaba kʊ-ñʊʊ tʊ Trochu lɛ, Parɩs ɛjaɖɛ kpakɩɣ ɖɩ-wondu. Versailles tɛtʊ taa kɛ Prusse nɛ [[Fransɩɩ (France)|Fransɩɩ]] mba pañɩʊ takayaɣ taa nesi kɔlaɣ fenaɣ taa se paatasɩɣ labʊ you. Takayaɣ kanɛ kɛ-tɛ nesi ñɩɩʊ wɛɛ nɛ pɩlakɩ Paris mba ɛzɩ pɛkɛna fɛyɛ tɔm yaa kɔŋgɔmtʊ yɔ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Yoŋ]]
[[Category:Fransɩɩ]]
[[Category:Caama]]
28cg2idikqk86412wfonw0nodir339w
Aazii tɛtʋ wandamm
0
105
7747
7250
2017-08-05T13:29:41Z
Gnangbade
58
Catégorie
7747
wikitext
text/x-wiki
[[File:LocationAsia.png|thumb|Aazii tɛtʋ wandamm]]
Tɛtʋ yɔɔ cɩnɛ, Aazii tɛtʋ wandamm kɩlɩna paɣlʋʋ nɛ walʋʋ. Aazii tɛtʋ wandamm samaɣ ñʋʋ kɛ miiliyaarɩ waa 4,3. Tɩ-walanzɩ kɛ km2 waa 43 810 582. Yee pɛtɛyɩ kedeŋa kpeekpe tɛtʋ nɛ pɩkpɛndɩna lɩm hɔɔlɩŋ tɩŋa payɩ hɔɔlɩŋ mɩnʋʋ kɔyɔ, Aazii tɛtʋ kɛ hɔɔlʋʋ 29,4. Yee pɛtɛ kedeŋa yɔɔ cɩnɛ tɛtʋ ɖeke nɛ pɩtɛkpɛndɩna lɩm hɔɔlɩŋ hɔɔlɩŋ mɩnʋʋ kɔyɔ, Aazii tɛtʋ wandamm kɛ hɔɔlɩŋ 8,6.
[[File:Asia satellite plane shaded.jpg|thumb|Asia satellite plane shaded]]
Ɛyaa ɖɔʋ nʋmɔʋ taa lɛ, Aazii tɛtʋ wandamm kɩlɩna ɖɔɖɔ. Kedeŋa kpeekpe ɛyaa mɩnʋʋ yɔɔ lɛ, Aazii tɛtʋ wandamm taa ɛyaa kɛ nɩɩnʋwa nɛ ɛyaa hiu.
Kedeŋa kpeekpe pʋŋ sɔsɔŋ tɩŋa taa payɩ lɛ, Aazii tɛtʋ wandamm taa panaɣ pʋʋ sɔsɔʋ ŋgʋ kɩkɩlɩ kʋyʋʋ pʋŋ lɛɛŋ nɛ kʋkʋyɩmɩŋ yɔ. Aazii tɛtʋ taa pʋʋ ŋgʋʋ payaɣ se Everɛɛsɩ (Everest) pʋʋ. Pʋʋ ŋ́gʋ, kɩ-kʋkʋyɩmɩŋ kɛ mɛtɛnaa 8 848.
[[File:Asia-map.png|thumb|Asia-map]]
Kuduyiŋ sɔsɔŋ weyi ɛkɩlɩ kʋyʋʋ kedeŋa yɔɔ cɩnɛ ɛ-taa payɩ ɖɔɖɔ lɛ, Aazii tɛtʋ wandamm taa pana kuduyuu ŋgʋ kɩkɩlɩ kʋyʋ yɔ. Payaɣ kuduyuu kʋkʋyʋʋ ŋ́gʋ se [[Burj Khalifa]]. Kɩwɛ Dubaï tɛtʋ taa. Kɩ-kʋkʋyɩmɩŋ kɛ mɛtɛnaa 828.
Kedeŋa kpeekpe yɔɔ tɛtʋ ndʋ tɩlɩna lɩm tɛɛ nɛ tɩkpa huuye lɩm kideŋ wayɩ yɔ, tɩ-taa payɩ ɖɔɖɔ lɛ, Aazii tɛtʋ wandamm taa pana ndʋ tɩkɩlɩ posinaʋ lɩm kideŋ yɔ. Tɛtʋ ndʋ tɩwɛ Siini ɛjaɖɛ nɛ hayi kiŋ wɩsɩ ɖɩɖʋyɛ hɔɔlʋʋ taa. Tiposina lɩŋamʋʋ ɛzɩ kilomɛtɛnaa 2648 mbʋ yɔ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Tɛtʋ wandamm]]
rc96xcz2y1z2lwotwi099l5oh1lzw74
Abasidi
0
106
13805
11482
2019-04-05T16:56:18Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Abasidi (Abbasside)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Abasidi]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression titre français
11482
wikitext
text/x-wiki
[[File:Abbasids850.png|thumb|280px|]]
'''Abasidi''' kɛ [[Iizilaam|malɩŋ]] kewiyaɣ kɩɖɛzaɣ ŋga kaawɛ malɩŋ [[Ɛsɔ]] sɛtʊ ŋgbɛyɛ kɩpaɣla mba paalɛza malɩŋ Ɛsɔ sɛtʊ kiɖe ɖʊyʊ weyi paya-ɩ se Mahomet nesi tɛ kpaɣna pɩnaɣ 750 ŋtalɩ 1258 alɩwaatʊ taa yɔ. Ɛyʊ ɛtɩna kewiyaɣ kɩɖɛzaɣ ŋga ɛnʊ yɔ Abû al-Abbâs As-Saffah, ɛkɛ ɛyʊ weyi palʊla-ɩ Mahomet egbelenaa liɖe taa yɔ Al-Abbas ibn Abd al-Muttalib.
Pagba-ɩ sɔsɔtʊ ndʊ pɩnaɣ 749 alɩwaatʊ taa. Ɛyʊ ɛnʊ ɛyɔɔdɩ tɔmʊʊ nakʊyʊ pɩlɩna Omeyadɩ waa kewiyaɣ ɖoŋ yɔ alɩwaatʊ ndʊ pawaba Marzan 2 tʊ Zab sɔsɔʊ you ɖeɖe yɔ [[kɔlaɣ fenaɣ]] kɩyaakʊ nɛɛlɛ nɛ kɩgbanzɩ ŋgʊ wiye pɩnaɣ 750 alɩwaatʊ taa yɔ.
Alɩwaatʊ ndʊ pehiɣ patɩ camɩyɛ yaa patalɩ poɖoŋ ɖeɖe pɩtɩnŋa Hâroun ar-Rachîd yɔ lɛ, Abasidi ɛyaa pɛnɛ pɛ-tɛ [[Politiki tɩlɩyɛ lɩmaɣza|politiki]] ɖoŋ pasɩ nɛ peyele palakɩ tʊmɩyɛ kʊyʊmɖɩyɛ koŋ ndɩ lɛ, Ɛsɔ sɛtʊ tʊmɩyɛ nɛ pɔcɔŋna ɖɩ-yɔɔ nɛ paya-ɖɩ se Buyudi kɛ kpaɣɖʊ 10 alɩwaatʊ taa nɛ pʊwayɩ lɛ, Seldjoukidies waa kɛ kpɑɣɖʊ 11 alɩwwatʊ taa.
Alɩwaatʊ ndʊ [[Moŋgooli kewiyaɣ|Mongol]] waa mʊ Bagdad tɛtʊ kɛ pɩnaɣ 1258 alɩwaatʊ taa yɔ pe-liɖe naɖɩyɛ kɔɔ nɛ ɖɩcaɣ [[Kɛɛrɩ (Le Caire)|Caire]] tɛtʊ taa kɛ [[Egipiti (Égypte)|Egipiti]] ɛjaɖɛ taa nɛ paya-wɛ se Kalɩfɩ waa pʊtɔbʊʊ se Mahomet wayi tɛtʊ nʊʊŋ tɩnaa yaa kewiyaɣ ɖɔkɩyaa nɛ paya-wɛ Sulitan Mamelouki waa pɩkɔɔ pɩtalɩ Egipiti yɔɔ you wobutu pɩtɩŋna otomani Empiri yɔɔ pɩnaɣ 1517 alɩwaatʊ taa.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Politiki]]
[[Category:Caanaʋ tɔm]]
[[Category:Iizilaam]]
hi9ntpw0dza8o6gz5ytwwrftt558p80
Abdelmalek Droukdel
0
107
15606
8181
2022-01-09T10:01:02Z
Gnangbade
58
Category
15606
wikitext
text/x-wiki
Payaɣ weyi se, Abdelmalek Droukdel yɔ, palʋla-ɩ [[ɖomaɣ fenaɣ]] kɩyakʋ nɛɛlɛ (20) ñɩŋʋ wiye, pɩnaɣ 1970 taa. Palʋla-ɩ [[Alizeerii (Algérie)|Alizeerii]] ɛjaɖɛ taa, Meftah tɛtʋ taa. Ɖajaa Abdelmalek Droukdel payaɣ ɖɔɖɔ se Abou Mosaâb Abdel Woudoud. Patasɩɣ-ɩ yaʋ ɖɔɖɔ se, Abou Moussab Abdelwadoud.
Politiki ŋgbɛyɛ naɖɩyɛ ñɔ Alizeerii ɛjaɖɛ taa nɛ payaɣ-ɖɩ se Salafiste tikaɣ ŋgbɛyɛ. Ɖooo pɩnaɣ 2004 ñɩŋa taa Abdelmalek Droukdel kɛ ŋgbɛyɛ ńɖɩ ɖɩ-nɔɔ yɔɔ ɖɛyʋ. Ŋgbɛyɛ ńɖɩ ɖɩ-taa ɛyaa heyina samaɣ mbʋ pɩkaɣ talʋʋ ɛyaa cee yɔɔ yɔ, pʋ-tɔm. Ŋgbɛyɛ ńɖɩ, ɖiyou you siŋŋ. Ŋgbɛyɛ ńɖɩ payaɣ nɔɔnɔɔ se Al-Daida. Ŋgbɛyɛ ńɖɩ, ɖɩkandɩɣ Araabʋ waa Ɛsɔ sɛtʋ ŋgbɛyɛ yɔɔ siŋŋ. Ɖooo pɩnaɣ 2007 ñɩŋa taa salafiste tikaɣ pɩsɩ Al-Qaida ŋgbɛyɛ.
Abdelmalek Droukdel laba kuduyiŋ sɔsɔŋ maʋ sukuli nɛ ɛtɛm-kʋ. [[Afganistani (Afghanistan)|Afganisitani]] ɛjaɖɛ taa Abdelmalek Droukdel wɛɛ ɛlʋkɩna kedeŋa kpeekpe Ɛsɔ sɛtʋ aŋgba lɛɛna. Ɛñɩnɩɣ se kedeŋa kpeekpe ɛyaa tɩŋa ɛsɛɛ Malɩŋ tɛ Ɛsɔ. Ŋgʋ, Ɛsɔ kʋɖʋm koŋ wɛna.
Aarabʋ waa wɛna ŋgbɛyɛ naɖɩyɛ nɛ ɖɩlʋkɩ [[Iizilaam|Malɩŋ]] ŋgbɛyɛ yɔɔ pɩdɩɩfɛyɩ. Payaɣ ŋgbɛyɛ ńɖɩ se GSPC ŋgbɛyɛ. Ɖɩlakɩ yoŋ sakɩyɛ nɛ Ɛsɔ sɛtʋ aŋgba lɛɛna kedeŋa kpeekpe yɔɔ. Ɖajaa Abdelmalek Droukdel kɛŋna ŋgbɛyɛ ńɖɩ ɖɩ-nɔɔ yɔɔ ɖɛyʋ ɖooo [[hasɩyaɖɛ fenaɣ]] pɩnaɣ 2004 ǹɩŋa taa.
Malɩŋ ŋgbɛyɛ ńɖɩ, ɖɩ-ñʋʋdʋ kajalaɣ tʋ payaɣ se Hassan Hattab. Ɛlɛ wayɩ kɛ ɖajaa Nabil Sahraoui yaa Ibrahim Mustapha ɖiyaɣ ŋgbɛyɛ ńɖɩ. Alɩjerii ɛjaɖɛ pilisi waa kʋ ɖajaa Nabil Sahraoui. « GSPC » ŋgbɛyɛ ñʋʋdʋ ɛnɛ ɛ-sɩm wayɩ Abdelmalek Droukdel pɩsɩ ŋgbɛyɛ ńɖɩ ɖɩ-nɔɔ yɔɔ ɖɛyʊ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Abalaa sɔsaa]]
j17tlj8ntjvmqt3tbmirm8cb0zhw8nb
Abdou Diouf
0
108
11483
9683
2018-02-18T04:55:26Z
DARIO SEVERI
138
Added category
11483
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Abdou Diouf
|image = Abdou Diouf.jpg|thumb|Abdou Diouf
|px = 190
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = [[Senegaalɩ (Sénégal)|Senegaalɩ]]
|Ɛ-tʋmɩyɛ = Ɛjaɖɛ ñʋʋdʋ
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = Louga, [[Senegaalɩ (Sénégal)|Senegaalɩ]]
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = Salaŋ fenaɣ 7 wiye, pɩnaɣ 1935
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ =
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ =
|E-nesi ñɩɣʋ =
}}Palʋla ɖajaa '''Abdou Diouf''' salaŋ fenaɣ kɩyakʋ lʋbɛ ñɩŋʋ wiye, pɩnaɣ 1935 ñɩŋa taa. [[Senegaalɩ (Sénégal)|Senegaalɩ]] ɛjaɖɛ taa palʋla-ɩ, Louga tɛtʋ taa. Ɖajaa Abdou Diouf kɛkɛ Senegaalɩ ɛjaɖɛ kewiyaɣ taa tʋ.
Ɛɛcalɩ kɛʋ Senegaalɩ ɛjaɖɛ kewiyaɣ nɔɔ ɖɛyʋ. Pʋ-wayɩ lɛ, pɔtɔ caca Senegaalɩ ɛjaɖɛ taa, ñʋʋdʋ Léopold Sédar Senghor sɩm wayɩ nɛ palɩzɩ-ɩ nɛ ɛpɩsɩ ɛjaɖɛ ńɖɩ ɖɩ-ñʋʋdʋ.
Ɖajaa Abdou Diouf kɛ Senegaalɩ ɛjaɖɛ ñʋʋdʋ, kpaɣ pɩnaɣ 1981 nɛ puwolo pɩsɩɩna pɩnaɣ 2000 ñɩŋa taa. ñʋʋdʋ Abdou Diouf alɩwaatʋ taa Senegaa ɛjaɖɛ tɔsʋʋ ɖɛna ɛsɩndaa pɩdɩɩfɛyɩ. Ɛ-alɩwaatʋ taa ɖɔɖɔ ɛyʋ waɖɛ yɔɔ kandɩyʋ nɛ temokrasii pa-tʋma kpa ɖoŋ ɖɔɖɔ. Eyeba ɖɔɖɔ nɛ pasɩɩ Senegaalɩ ɛjaɖɛ tʋma sɔsɔna ñʋŋ paa ɛjaɖɛ ńɖɩ ɖɩ-tɛtʋ ndʋ tɩ-taa.
Ɛlʋba ɖɔɖɔ nɛ panɩɩ ɛ-ɛjaɖɛ taŋ kedeŋa yɔɔ. Pʋ-tɔbʋʋ se ɛsʋ ajɛya kpeekpe taa nɛ ɛlʋ ɛ-ɛjaɖɛ tʋma wobinaʋ ɛsɩndaa nʋmɔʋ taa. Ɛlʋba siŋŋ ɖɔɖɔ nɛ Afrɩka ajɛya kpeekpe ɖama nɩnaʋ nɛ ɖama sɩnaʋ ŋgbɛyɛ ɖʋʋ pa-tʋma wobina ɛsɩndaa nɛ pɩkɩlɩ.
Ɛ-lʋɖɛ nɖɩ ɖɩ-nʋmɔʋ taa pɔkɔma palɩzɩ-ɩ nɛ ɛkɛ kedeŋa kpeekpe ajɛya wena a-taa pɔyɔɔdʋʋ fransɩɩ kʋnʋŋ yɔ a-ŋgbɛyɛ takayaɣ taa mayʋ sɔsɔ. Abdou Diouf kɛ ŋgbɛyɛ ńɖɩ ɖɩ-takayaɣ taa mayʋ, kpaɣ pɩnaɣ 2000 nɛ puwolo pɩsɩɩna pɩnaɣ 2015 ñɩŋa taa.
[[Catégorie:Senegaalɩ]]
o2xvpbkcmc0lyuzle9ihjwtttrlycq9
Abrɩham
0
109
11602
11601
2018-02-28T15:25:00Z
SFLord
142
11602
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Abrɩham
|image = Patriarch Abraham.jpg|thumb|Patriarch Abraham
|px = 190px
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = [[Izrɛɛlɩ]]
|Ɛ-tʋmɩyɛ = Abalʋ kiɖeɖeu
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ =
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ =
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ =
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ =
|E-nesi ñɩɣʋ =
}}[[File:Abraham et les trois anges BnF Français 3 fol. 20v.jpg|thumb|Abrɩham nɛ Ɛsɔtɩyaa naadozo]]
'''Abrɩham''' kɛ ɛyaa kpeekpe mba pɛwɛna lidaʊ Ɛsɔ yɔɔ yɔ pɔ-cɔzɔ. Ɛ-tɔm pakɩlɩ yɔɔdʊʊ Takayaɣ Kiɖeɣa taa Nɔɔ Haʊ kɩbɩm hɔɔlʊʊ taa, kɔzɩ kɔzɩ Kiɖe tɛɛ tɔm Takayaɣ taa. Patasɩ ɛ-tɔm yɔɔdʊʊ [[Iizilaam|Malɩŋ]] Ɛsɔ Tɔm takayaɣ ŋga payaɣ se ''Kooraɣ'' yɔ ka-taa. Takayaɣ ŋ́ga ka-taa lɛ, paya-ɩ se Ibirahim. Pɩwɩlɩɣ se Abɩrɩham kɛŋna ɖɔ-cɔzɔnaa taa cɔjɔ kajalaɣ tʊ weyi pɔcalɩ ɛ-tɔm yɔɔdʊʊ Takayaɣ Kiɖeɣe taa yɔ. Pakpaɣ-ɩ se ɛnʊʊ ɖʊna Yuuda n̄ɩma Ɛsɔ sɛtʊ ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ se [[Yuudaayism|Yuudaayism]] yɔ. Ɛkɛ ɖɔɖɔ ɛyʊ sɔsɔ kpem [[Krɩstiyaniism tɔm|Krɩstʊ ŋgbɛyɛ]] nʊmɔʊ taa tɩŋɩyaa ɛsɩndaa. [[Iizilaam|Malɩŋ ŋgbɛyɛ]], [[Iizilaam|Iizilaam] ɖɔɖɔ cɔlɔ lɛ, ɛkɛ pɔlɔɔyasɩ tɩnaa kagbaanzɩ taa tʊ lɛlʊ.
Pɔ-lɔɔyasɩ tɩnaa naanza lɛlɛ kɔyɔ : Nowee nɛ Moyiizi nɛ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu]] nɛ kpaagbaa tʊ yɔ Mohamɛɛdɩ. Pɔ-tɔbʊʊ se [[Iizilaam|Malɩŋ ŋgbɛyɛ]], [[Iizilaam|Iisilaam]] n̄akpaɣ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu]] se ɛkɛ pa-nayʊ yaa pɔ-lɔɔyaɣ tʊ. Patakpaɣ-ɩ se ɛkɛ Ɛsɔ maɣmaɣ. Ŋgʊ Ɛsɔ tɔm takayaɣ Kiɖeɖeɣa n̄akaɖa kpayɩ se [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu]] kɛ Ɛsɔ. Ɛsɔ maɣmaɣ pɩsɩnɩ ɛyʊ nɛ ɛkpaɣ ɖo-tomnaɣ nɛ ɛcaɣ ɖɛ-hɛkʊ taa alɩwaatʊ cabɩ nɛ pʊcɔ ɛ-sɔɔlɩm lɛ, ɛlaa ɛ-tɩ kɩlaʊ kedeŋa kpeekpe n̄ʊʊ yabʊtʊ yɔɔ.
Abrɩham kɛ Araabʊ n̄ɩma nɛ Ebre n̄ɩma pɔ-cɔjɔ. Ɛkɛ ɖɔɖɔ kedeŋa kpeekpe ɛyaa mba petisaa se Ɛsɔ kʊɖʊm ɖeke koŋ wɛna yɔ pɔ-cɔjɔ.
Tɔm ndʊ Ɛsɔtɔm takayɩsɩ ndɩ ndɩ yɔɔdɩ Abrɩham yɔɔ yɔ nɛ tɔm ndʊ n̄ɩnɩyaa sɔsaa n̄ɔyɔɔdʊʊ ɛ-yɔɔ pɩɩŋna pa-n̄ɩnʊʊ nʊmɔʊ taa yɔ, tɩɩɖʊʊ ɖama taa ɖeu. Pɔyɔɔdʊʊ se tɔm ndʊ Ɛsɔtɔm takayɩsɩ ndɩ ndɩ yɔɔdɩ Abrɩham yɔɔ yɔ, pɩpɩzɩɣ pɩla se pɛsɛ ɛ-tɔm yɔɔ kɛzaɣ pazɩ. Halɩ nɛ sɔnɔ mbʊ yɔ, patanada se ndʊ Ɛsɔtɔm yɔɔda Abrɩham yɔɔ yɔ, pɩlaba mbʊ siŋŋ yaa tɩtɩŋɛ tɩtala mbʊ.
Ɛsɔtɔm takayaɣ taa pɔɔŋ se pepimi Abrɩham Ebrɔnɩ tɛtʊ taa. Ŋgʊ Yuuda n̄ɩma n̄ɔtɔŋ se pepimi-i kaaʊ hɛŋga sɔsaɣ taa sɩʊ kpelaɣ sɔsaɣ liu tɛɛ. Toovonum lɛ, peeɖe Yuuda n̄ɩma piŋ pa-caanaʊ ɛyaa.
[[Category:Ɛyaa sɔsaa]]
[[Category:Abalaa sɔsaa]]
[[Category:Ɛsɔ sɛʋ aŋgba yɔɔ cɔnɩyaa]]
ht50nthvvjm0hmgufyx5ff73dr6ajsf
Abuuja
0
110
9313
8899
2017-10-29T16:07:17Z
Atticmaker
127
Category Added
9313
wikitext
text/x-wiki
[[File:Abuja Collage.jpg|190px|right]]
Abuuja kɛŋna [[Naajeeriya (Nigeria)|Naajeeriya]] ɛjaɖɛ kɩkpɛndɩɣ tɛtʊ sɔsɔtʊ ɖooo pɩnaɣ 1991. Abuuja wɛ [[Niger pɔɔ]] ka-lɩmɖɩkpɛndɩyɛ cɔlɔ nɛ lɛɛka ŋga payaɣ ka-ka se Penuwe yɔ kɔcɔlɔ ɖɔɖɔ.
Tɛtʊ tʊnɛ tɩwɛ Naajeeriya ɛjaɖɛ hɛkʊ taa se paa samaɣ ŋga lɛ pɩmaɣzɩ-kɛ ñɔtɩnaʊ nɛ tʊma sɔsɔna yaa tɛtʊ sɔsɔtʊ. [[Saŋayɩŋ fenaɣ]] 12 pɩnaɣ 1991 kɛ Abuuja tɛtʊ pɩsa Naajeeriya tɛtʊ sɔsɔtʊ nɛ tɛtʊ sɔsɔtʊ kɩpɩndʊ payawaɣ se [[Legɔsɩ]]. Pɩnaɣ 2015 taa pakalɩ Abuuja tɛtʊ taa ɛyaa kpeek̂pe lɛ, patalɩ ɛzɩ ɛyaa 1 568 853 yɔ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Tɛtʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Naajeeriya]]
8425zk2hv2cuz7phyad4f1bxzoi3hem
Abû Nuwâs
0
111
14935
13809
2021-03-08T14:11:49Z
Heinrichdeutsch
2996
14935
wikitext
text/x-wiki
[[File:Abu Nuwas.jpg|thumb|280px|Abû Nuwâs]]
'''Abû Nuwâs''' paɖaɣna yaʋ size al-Ḥasan Ibn Hāni’ al-Ḥakamī. Ɛkɛ ɛjaɖɛ nɖɩ payaɣ-ɖɩ size [[Arabɩɩ|Arabɩ]] ɛjaɖɛ taa tʋ. Ɛkɛ abalʋ weyi ɛfɛyɩ felendu kpataa yɔ. Palʋla ɖajaa al-Ḥasan Ibn Hāni’ al-Ḥakamī ɛnʋ pɩnaɣ 747 n̄ɩŋga nɛ pɩnaɣ 762 n̄ɩŋga pɛ-hɛkʋ taa.<ref>Esat Ayyıldız. [https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1312336 "Ebû Nuvâs’ın Şarap (Hamriyyât) Şiirleri"]. Bozok Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 18 / 18 (2020): 147-173.</ref>
Palʋla-ɩ Ahvaz egeetiye taa. Ahvaz egeetiye kɛna [[Iranɩ (Iran)|Iranɩ]] ɛjaɖɛ tɛtʋ sɔsɔtʋ natʋyʋ. Ɛkɛ n̄amtʋ pɩɣa ɛ-taabalaa nɛ samaɣ ŋga ɛwɛ ka-taa yɔ pɛ-sɩnda. Ɛ-pɩcatʋ taa ɛɛkɛ pɩɣa ŋga kɛwɛ lɛɣtʋ siŋŋ yɔ. Ɛsɩba, paa pɩɩla ɛzɩma yɔ, pɩnaɣ 815 n̄ɩŋga taa kɛnɛ.
Ɖajaa Abû Nuwâs sɩba [[Pagidaadɩ|Bagdad]] tɛtʋ taa. Bagdad tɛtʋ wɛ [[Irakɩ]] ɛjaɖɛ taa. Ɖajaa ɛnɛ, patatɩlɩ, kɩyakʋ nɛ fenaɣ ŋga ka-taa ɛsɩba yɔ. Ɛ-pɩcatʋ taa ɛɛkɛ pɩɣa ŋga kaawɛna sɔɔlɩm siŋŋ kɛ-ɛgbadɩna kpeekpe yɔɔ.
Ɖajaa Abû Nuwâs ɛnɛ, ɛkɛ koowa maɖʋ mɛnfɛyɩna ɖaʋʋ Arabɩ ɛjaɖɛ taa. Keɣsi mabʋ hɔɔlʋʋ taa sɔsɔ Abû Nuwâs hɩɖɛ sɛ siŋŋ kedeŋa kpeekpe. Ɛkɛ kpaɖɩŋ lutozo nɛ nakʋ taa tʋ. Ɛnʋ wakaɣna paa keveŋa ŋga ka-taa.
Ɖajaa Bashâr Ibn Burd kpɛlɛkɩna sɔsɔ Abû Nuwâs keɣsi mabʋ. Ɛlɛ yebina nɛ keɣsi mabʋ malɩnɩ-ɩ mbʋ pʋyɔɔ yɔ, ɛsazaɣ-ɩ paa ɛzɩm taa. Alɩwaatʋ ndʋ tɩ-taa lɛ, ɖajaa Bashâr Ibn Burd n̄ɩnaɣ size eyele caanaʋ keɣsi mabʋ.
Ɖajaa Abû Nuwâs makaɣ keɣsi nɛ ɛyɔɔdʋʋ hɔŋ taa sɔɔlɩm tɔm. Ɛyɔɔdaɣ e-keɣsi mabʋ taa ɖɔɖɔ tɛtʋ sɔsɔtʋ sɔsɔtʋ pɔ-tɔm Sɔsɔ Abû Nuwâs ɛnɛ, ɛ-caa payaɣ size Hani. Ɛ-caa ɛnʋ ɛkɛkɛ sɔɔja sɔsɔ Marwan II sɔɔjanaa kpaaŋ taa. Payaɣ keɣsi maɖʋ Abû ɖoo size Golban.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Keesi maɖa]]
[[Category:Iranɩ]]
h4lns1vxp0lk04v4bc9dxpqsbdexvfw
Abû Nuwâsest
0
112
291
290
2017-06-24T00:00:24Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
291
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Abû Nuwâs]]
sepz1yiq2xike8h23zeootnc8b898hk
Abɩɩjaŋ
0
113
15163
9301
2021-12-23T18:03:28Z
CommonsDelinker
130
Removing [[:c:File:Abidjan_Montage_-_1.jpg|Abidjan_Montage_-_1.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Missvain|Missvain]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/Files in Category:Abidjan Cathedral|]].
15163
wikitext
text/x-wiki
'''Abɩɩjaŋ''' kɛna [[Kootidiivʊwarɩ (Côte d'Ivoire)|Kotidivuwarɩ]] tɛtʊ sɔsɔtʊ ndʊ tɩ-taa tɔsʊʊ kɩla wɛʊ yɔ ɛlɛ tɛtʊ ndʊ tɩ-taa [[Politiki tɩlɩyɛ lɩmaɣza|politiki]] nɛ komina tʊma sɔsɔna kɩla wɛʊ yɔ ndʊ lɛ [[Yamusokro (Yamoussoukro)|Yamusokuro]]. Afrika wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ kpeekpe ajɛya wena ayɔɔdɩɣ [[fransɩɩ kʊnʊŋ]] yɔ a-tɛtʊ sɔsɔtʊ taa lɛ Abvɩɩjaŋ tɛtʊ taa kɛ ɛyaa kɩlɩ ɖɔʊ.
Ajɛya wena ayɔɔdɩɣ [[Fransɩɩ kʊnʊŋ]] yɔ a-tɛtʊ sɔsɔ kpeekpe taa lɛ, Abɩɩjaŋ tɛtʊ kɛŋna naalɛ nɖɩ walanzɩ taa nɛ naatozo nɖɛ ɛyaa ɖɔʊ taa. Pɩnaɣ 2014 taa pakali ɛyaa kɛ Kotidivuwarɩ lɛ, Abɩɩjaŋ taa ɛyaa kpɛnda 4 707 000 yaa ɛzɩ mɩnɩʊ yɔɔ lɛ peeɖe ɖeke ɛyaa wɛ nɛɛlɛ kɛ ɛjaɖɛ kpeekpe taa. Afrika wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ kpeekpe ajɛya tɛtʊ sɔsɔtʊ taa lɛ, Leegɔsɩ ɖeke taa kɛ ɛyaa kɩlɩ ɖɔʊ kɛ Abɩɩjaŋ.
Tɛtʊ tʊnɛ tɩ-tɛ maalika ñʊʊdʊ payaɣ se Robert Beugré Mambé nɛ pɩnaɣ 2011 kɛ palɩza-ɩ nɛ ɛlakɩ pɩnzɩ nakʊ yaa ɛzɩ ɛtɛŋ pɩnaɣ 2020.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Tɛtʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Kootidiivʊwarɩ]]
n604qbpovtvv1paiiwxen5v17n1o2oj
Adam Smith
0
114
17873
10469
2024-01-17T13:46:59Z
Gnassingbé-Gnassingbé
4636
Catégorie
17873
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Adam Smith
|image = AdamSmith.jpg
|px = 190px
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = Ekosi
|Ɛ-tʋmɩyɛ = Filosofii laɖʋ
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = Kircaldy, Ekosi
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = Mɩsɩ kʋm fenaɣ 5 wiye, pɩnaɣ 1723
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ = Edinbourg, Ekosi
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ = Hasɩ yaɖɛ fenaɣ 17 wiye, pɩnaɣ 1790
|E-nesi ñɩɣʋ = Adam Smith signature 1783.svg
}}
Adam Smith kɛ [[Ekɔsɩ|Ekɔsi]] ɛjaɖɛ taa tʋ. Palʋla-ɩ [[mɩsɩkʋm fenaɣ]] taa, kɩyakʋ kagbanzɩ (5) n̄ɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1723 n̄ɩŋga taa. Ɛ-pɩcatʋ taa ɛwɛ hɛɛɛ nɛ paa ɛzɩmtaa lɛ, ɛwɛ maɣzɩm taa kɛnɛ.
Ɖajaa Adam Smith sɩba [[hasɩyaɖɛ fenaɣ]] taa, kɩyakʋ hiu nɛ lʋbɛ (17) n̄ɩŋgʋ wiye pɩnaɣ 1790 n̄ɩŋga taa. Kirkcaldy tɛtʋ taa ɛsɩba. Kirkcaldy tɛtʋ kɛ Ekosi ɛjaɖɛ tɛtʋ natʋyʋ. Ɛ-lakasɩ taa fɛyɩ ɛzɩ ɛyʋ weyi ɛtʋʋza yɔ. Ɛlakɩ mɛnfɛyɩ n̄ʋʋ lakasɩna. Toovenum lɛ, ɛ-lakasɩ kɛkɛ kɩbanzɩ siŋŋ, ɛlɛ, sɩkɩla ɖoŋ samaɣ. Mbʋ yebina nɛ samaɣ kpaɣ-ɩ se ɛkɛ kpandʋ.
Ɛ-lɩmaɣza cukaŋ n̄ɩna siŋŋ kɔyɔ se ɛtɩlɩ ɛyʋ. Ɖajaa ɛnɛ, ɛkɛ mbʋ payaɣ size filozɔɔfʋ yɔ siŋŋ. Ɖɩzɩma mbʋ size paa weyi ɛkɛ [[Filozofii|filozɔɔfʋ]], ɛlɛ, ɖajaa Adam Smith lɩmaɣza kɩlɩ yuŋ nɛ atɛ awɛɛ ndɩ kpem nɛ lalaa ñɩna.
Paa ɛzɩmtaa lɛ, ɖajaa Adam Smith wɛ lim lim maɣzɩm taa kɛnɛ. Filozɔɔfʋ kɛ ɛyʋ weyi ɛ-tʋmɩyɛ kɛlɛ size, ɛn̄ɩnɩ ɛyʋ yɔɔ lɩmaɣza yɔ. Ɛkɛ ɛyʋ yɔɔ lɔnzɩnɖɛ tʋmɩyɛ kpɛlɛkɩyʋ yaa ɛyʋ yɔɔ lɔnzɩnɖɛ n̄ɩnʋʋ tʋmɩyɛ laɖʋ yɔ. Ɖajaa Adam Smith kɛ ɖɔɖɔ, tɔsʋʋ kpɛlɛkʋʋ tʋmɩyɛ laɖʋ sɔsɔ siŋŋ nɔɔyʋ.
Ekosi ɛjaɖɛ taa filozɔɔfʋ ɛnɛ, ɛkɛ Ekosi ɛjaɖɛ ńɖɩ ɖɩ-tɛ n̄alɩmɩyɛ. Ekula samaɣ ɛsɛ pɩdɩɩfɛyɩ. Ɛwɩla ɛjaɖɛ taa ñɩma lɔnzɩnɖɛ nɛ lɛɣtʋ pa-nʋmɔŋ. Ɖajaa Adam Smith tɔm pama caanaʋ takayaɣ taa size, ɛkɛ ɛyʋ lɔŋ tʋ weyi, pʋmʋnaa size payaɣ size Tɔsʋʋ Lɛɣtʋ kɩfatʋ yaa sɔnɔ n̄ɩndʋ Caa yɔ.
Ɖajaa Adam Smith Ekosi tʋ ɛnɛ, ɛkɛ soliɣa. Ɛ-caa sɩba lɔŋ, ɛtasɩmɩ-ɩ nɛ pʋcɔ ɛlɛ sɩkɩ. Ɛlɩzɩ takayaɣ nakɛyɛ tɔsʋʋ tʋmɩyɛ labʋ nʋmɔʋ taa. Paya ɛ-takayaɣ ŋ́ga se ''The Wealth of Nations'' (Pʋtɔbʋʋ se "Ajɛɛ n̄ɩm"). Pɩnaɣ 1776 ñɩŋa taa ɛlɩza-kɛ.
[[Catégorie:Ɛyaa sɔsaa]]
[[Catégorie:Abalaa sɔsaa]]
[[Catégorie:Filosofii laɖaa]]
[[Catégorie:Tɔsʋʋ laɖaa]]
[[Catégorie:Eekɔɔsɩ]]
96airrtzlhv7ljwdhji14qlsvd9ya36
Adisi-Abeba
0
115
14485
14480
2019-12-15T13:43:01Z
CommonsDelinker
130
Removing [[:c:File:Addis_Abeba_collage.jpg|Addis_Abeba_collage.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Steinsplitter|Steinsplitter]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/Files in Category:Buildings in Addis Ababa|]].
14485
wikitext
text/x-wiki
'''Adisi-Abeba''' kɛŋna [[Etiyoopii (Ethiopie)|Etiyoopii]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ sɔsɔtʊ nɛ tɩ-taa pakalɩ ɛyaa kɛ pɩnaɣ 2008 lɛ pɛkpɛndɩ 3 385 000. Ɖooo pɩnaɣ 1963 kɛ [[Afrɩka tɛtʊ tɔm|Afrika]] ajɛya kpeekpe nɩna ɖama nɛ asɩɩ a-kɩkpɛndʊ se UA yɔ ɖɩ-kpelaɣ.
Adisi-Abeba tɛtʊ wɛ Etiyɔpi ɛjaɖɛ nɛ ɖɩ- hɛkʊ taa nɛ tɩwɛ pʊʊ sɔsɔʊ ŋgʊ kʊ-ñʊʊtaa wɛ camɩyɛ landammm yɔ. Pʊʊ ŋgʊ kɩ-kʊkʊyɩmɩŋ taa wɛ ɛzɩ mɛtanaa 2300 nɛ 2600 yɔ pɛɩkɩlɩ k-hɛkʊ taa. Mbʊ yebina nɛ Afrika kpeekpe taa lɛ Adisi-Abeba kɛŋna tɛtʊ ndʊ tɩkɩlɩ kʊyʊʊ yɔ nɛ keteŋga kpeekpe yɔɔ, tɛtʊ ndʊ lɛ naanza ndɔ.
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Tɛtʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Etiyoopii]]
lc88lka4zzmx10012dzbl7rk8wev7yw
Adolph Hitler
0
116
17872
12867
2024-01-17T13:46:16Z
Gnassingbé-Gnassingbé
4636
Catégorie
17872
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Adolph Hitler
|image = Adolf Hitler Berghof-1936.jpg
|px = 190
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = [[Otirisi (Autriche)|Otirisi]]
|Ɛ-tʋmɩyɛ = Ɛjaɖɛ ñʋʋdʋ
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = Braunau am Inn, [[Otirisi (Autriche)|Otirisi]]
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = Ɖomaɣ fenaɣ 20 wiye, pɩnaɣ 1889
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ = [[Pɛrɩlɛɛ (Berlin)|Pɛrɩlɛɛ]], [[Caama (Allemagne)|Caama]]
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ = Ɖomaɣ fenaɣ 30 wiye, pɩnaɣ 1945
|E-nesi ñɩɣʋ = Hitler_Signature2.svg
}}
'''Adolph Hitler''' kɛ [[Otirisi (Autriche)|Otirisi]] tʊ. Ɛlɛ, ɛyɔɔdʋʋ caama ñɩma kʋnʋŋ. Palʊlɩ-ɩ efemiye nɛɛlɛ (20) wiye [[ɖomaɣ fenaɣ]] taa, pɩnaɣ 1889. Palʋla-ɩ Bɩrɔnɔ Amm Ɩnn tɛtʋ taa [[Otirisi (Autriche)|Otirisi]] Hɔŋgri ɛjaɖɛ nɖɩ sɔnɔ taa payaɖɩ se [[Otirisi (Autriche)|Otirisi]] yɔ, ɖɩ-taa. Ɛsɩba [[ɖomaɣ fenaɣ]] taa kɩyakʋ niidozo (30) ñɩŋʋ wiye, pɩnaɣ 1945 ñɩŋa taa. Bɛrɩlɛɛ tɛtʋ taa ɛsɩba. Bɛrɩlɛɛ tɛtʋ kɛŋna [[Caama (Allemagne)|Caama]] tɛtʊ sɔsɔ. Adolph Hitler ɛnʊ, ɛ-maɣmaɣ ɛkʊna ɛ-tɩ. Sɔsɔ Adolph Hitler kaakɛna Caama ɛjaɖɛ taa sɔɔja sɔsɔ. Ɛɛkɛ ɛjaɖɛ ńɖɩ ɖɩ-ñʋʋdʋ. Ɛɛkɛ politi laɖʋ sɔsɔ nɔɔyʋ. Ɛnʊ lɩzɩna politiki ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ se 'Nazisme" yɔ.
Ɖoŋ tʊmɩyɛ ɖeke koŋ ɛlakaɣ e-wezuu caɣʋ tɩŋa. Ɛ-lɩmaɣza ɖeke koŋ Caama ɛjaɖɛ taa ɛyaa lakaɣna tʊmɩyɛ. Ɖoŋ ɖɔɖɔ ɛmʋna Kewiyaɣ kpelaɣ. Nɛ ɛmʊ-kɛ nɛ ɛtɛ lɛ, ɛyaa Caama ɛjaɖɛ sɩse: Naadozo Reich. Ɛkpaɣ kpelaɣ, kpaɣ pɩnaɣ 1933 ñɩŋa nɛ puwolo pɩsɩɩna pɩnaɣ 1945 ñɩŋa taa. Ɛkɛ [[Politiki tɩlɩyɛ lɩmaɣza|politiki]] ɛyʊ mbʊʋ lɛ, ɛkɛ ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ sɩse 'NSDAP' (caama tʊmlaɖaa samaɣ), yɔ ɖɩ-ñʊʋdʊ . Caama ɛjaɖɛ ñʋʋdʋ Adolph Hitler ñɩnaɣ se ɛkʋ weyi ɛlɛ kɛkɛ ɖɩ-ñʋʋdʋ yɔ nɛ pʋcɔ ɛmʋ kpelaɣ nɛ ɖoŋ, ɛlɛ, pʋtɔcɔ. Ñʋʋdʋ Adolph Hitler kɛkɛ Caama ɛjaɖɛ kajalaɣ Minisi, pʋ-tɔbʋʋ se ɛjaɖɛ ñʋʋdʋ tɛɛ tʋ nɛ pʋcɔ ɛmʋʋ kpelaɣ nɛ ɖoŋ. Kɔlaɣ fenaɣ kɩyakʋ niidozo wiye, pɩnaɣ 1933 ñɩŋa taa ɛɛkɛ Kajalaɣ Minisi Caama ɛjaɖɛ taa.kpɛɣlɛ. Pɩnaɣ ŋga ka-taa ɛkʋ e-kondɩnaa mba pakaɖaɣna-ɩ yɔ patɩŋa payɩ pɩtasaɣ paa kʋɖʋm. Ɖomaɣ fenaɣ taa, pɩnaɣ 1934 ñɩŋa taa ɖajaa Adolph Hitler laba ɛ-tɩ sɔnzɩ nɛ ɛpɩsɩ Caama ɛjaɖɛ ñʋʋdʋ. Ñʋʋdʋ Adolph Hitler ɖiyaɣ ɛ-ɛjaɖɛ nɛ ñazʋʋ nɛ ɖoŋ. E-ɖeke ɛlɩzɩɣna ɛjaɖɛ paɣtʋ ndɩ ndɩ nɛ a-yɔɔ ɖeke ɖɔɖɔ ɛyaa ɖɔŋ. Ɛɛyɔɔdʋʋ nɛ nɔɔyʋ cosi. Ɛɛñazɩɣ nɛ nɔɔyʋ kizi labʋ mbʋ ɛtɔma se pala yɔ. Ñazʋʋ nɛ ñazʋʋ lɛ, ñʋʋdʋ Adolph Hitler ñazaa ɛpalɩ lɩm.Ɛ-kañatʋ nɛ ñʋʋdʋ nɔɔyʋ ñɩndʋ patata kaʋ. Adolph Hitler tɔm kɛ kigiluu tɔm siŋŋ samaɣ cɔlɔ. Ɛkʊwaɣ e-kondinaa yem yem ɛzɩ ɛsɔɔlʊʋ yɔ.Ɛɛsɔɔla se ɛmʋ ajɛɛ ndɩ ndɩ tɛtʋ nɛ tɩpɩsɩ ɛ-ɛjaɖɛ ñɩndʋ.
Payaɣ ñʋʋdʋ Adolph Hitler caa se Aloi Hitler nɛ e-ɖoo hɩlɛ lɛ Klara Hitler. Ɛwɛna halʊ nɛ payaɣ ɛlɛ se Eva Braum.
[[Catégorie:!Main category]]
[[Catégorie:Ɛyaa sɔsaa]]
[[Catégorie:Abalaa sɔsaa]]
[[Catégorie:Caama]]
[[Catégorie:Politiki laɖaa]]
hpwj3kwnt5v8czxzi1j0mpsrayzb321
Adɔtɔ
0
117
11485
9593
2018-02-18T05:38:00Z
DARIO SEVERI
138
Added image
11485
wikitext
text/x-wiki
[[File:Pineapple and cross section.jpg|thumb|260px|Adɔtɔ]]
'''Adɔtɔ''' kɛ tɩŋ ŋgʊ paa wɩlɩŋ taa kɩwɛ doŋ yɔ kɩlɩnɛ [[Amerika nɛ hadɛ tɛtʋ (Amérique du Sud)|Amerika nɛ haɖɛ kiŋ]] ([[Piresiili]] nɛ hayi kiŋ) nɛ Amerika nɛ hɛkʊ taa nɛ Karayiibi ɛjaɖɛ taa yɔ. Pasɩma-kʊ mbʊ pʊyɔɔ yɔ pɔtɔkɩ-kʊ nɛ ɖɔɖɔ mbʊ yɔ se kɩlʊlʊʊ pee. Tɔm piye adɔtɔ lɩnɛ tupi-guarani taa naná naná tɔbʊʊ se tilali naa taa tilali. Adɔtɔ tɛ nɛ tɩŋpee wenaa awɛna tɩŋ piye nandʊʊ ɛgbam yɔ tɛ nɛ kɩ-kɛ adɔtɔ. Kɩ-kɛ tɛtɛ ñɩyʊʊ tɩŋ piye nɛ kɩ-ɖalakɩŋ talɩ mɛta kɩyʊm ntalɩ kʊyʊm nɛ hɔlʊʊ kɩ-kpeekpe taa nɛ kɩ-hatʊ ɖaɣla lɔɔ lɔɔ ɛzɩ sentɩmɛta naa 50 ntalɩ 1,80 nɛ pʊwɛ sɔɔ yaa nabʊyʊʊ taa pʊlozi kpɛdɛ kpɛdɛ.
Pasɩma kɩ-tɛ lʊlʊʊ alɩwaatʊ mbʊ pʊyɔɔ yɔ kɩkpazʊʊ piye ɛgbam ɖaʊ nakʊyʊʊ yɔ ɖaʊ ŋgʊ kɩwɛ kɩyeke nɛ hatʊ teɖe teɖe natʊyʊʊ cɔɔ-kʊ nɛ pɩta nɛ pɩkpazɩɣ hɛtʊ yuulee sɛmɩŋ ɛlɛ evemiye kɛtɛŋ lɛ pʊmʊwa nɛ pɩpɩsʊʊ pee kulukulu nayɛ, abalʊʊ nɛ akatɩɣ ɖama nɛ pɩpɩsʊʊ adɔtɔ ŋgʊ ɖɩsɩma yɔ. Mbʊlɛ, adɔtɔ pɩsɩ tɩŋ piye mɛwɛ nabʊlɛ taa, ɖɔɖɔ ɛzɩ payaʊ-kʊ se malʊlʊʊ pee yɔ. Kɩ-kpeekpe kɩ-dalakɩŋ talɩ sentɩmɛta naa 30 nɛ kʊ-tomnaɣ yɔ wɛ pɔyaa kotʊʊ kotʊʊ nɛ kɩsɛmɩŋ wɛ ndɩ ndɩ. Kɩ-lɩm wɛ leleŋ nɛ pɩ-tɛ sɛmɩŋ wɛ ndɩ ndɩ nabʊyʊʊ taa kʊlʊmʊʊ yaa sʊtʊ sɛmɩŋ.
Adɔtɔ sɔlɩ tɛtʊ ndʊ tɩ-taa fɛyɩ mʊzʊŋ yɔ. Pɔsɔʊ-kʊ lɛ, fenasɩ hiʊ nɛ nanza ntalɩ nɛɛlɛ mbʊ yɔ kɩpɩwa. Kpaɣnɛ fenaɣ loɖo ntalɩ fenaɣ lutozo lɛ, kɩyɛndɩɣ nɛ kɩgbanzɩ ntalɩ loɖo lɛ poholosʊʊ kajalaɣ adɔtɔ naa nɛ tɩŋ kʊyʊmʊ ŋgʊ kɩtasɩɣ lʊlʊʊ nabʊlɛ ya nabʊtozo. Kajalaɣ lɛ, fenasɩɣ nɛɛlɛ wayɩ nɛ nabʊlɛ lɛ, fenasɩɣ hiʊ nɛ kɩgbanzɩ wayɩ. Tɩŋ tikuu ɛ-paɣla kɔyɔ adɔtɔ piye ɖɔɖɔ paɣlʊʊ.
[[Christophe Colomb]] tɩlɩ tɩŋ piye ndɩ alɩwaatʊ ndʊ ɛtalɩ Guadeloupe tɛtʊ taa yɔ pɩnaɣ 1493. Ɛjaɖɛ ndɩ ɖɩ-taa ɛyaa kpaɣnɛ-ɖɩ ɛzɩ pɩkɛ kʊjɔʊ tɔnaɣ ŋga pahaɣa agɔma mba pɔkɔŋna mɛlɛ naa se pakʊna pɔ-lɔkɔtʊ mbʊ yɔ palɩnɛ nɔmɔʊ kɩɖalʊʊ lɩm salala yɔ. Ɖɔɖɔ lɛ Guadeloupe ñɩma taa kɛwɛ leleŋ alɩwaatʊ ndʊ tɩ-taa nɛ pasɩŋgʊ pɔ-nɔnɔsɩ tɛ nɛ pɛ-hɛzʊʊ. Chritoph Colomb cɔlɔ lɛ kɩwɛ ɛzɩ pɔm ɛlɛ kɩ-kɩlɩ paɣlʊʊ nabʊlɛ pɔm nɛ kɩ-leleŋ wɛ camɩyɛ kama fɛyɩ. Papɩzɩɣ pɛsɛtɩ-kʊ nɛ saɣ.
[[Category:Tɔɔnasɩ]]
fulidmj6g23uem97k2ihuuk8oa97lq9
Afganistani
0
118
16018
14632
2022-05-26T16:14:21Z
CommonsDelinker
130
Removing [[:c:File:National_emblem_of_Afghanistan.svg|National_emblem_of_Afghanistan.svg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Taivo|Taivo]] because: Broken [[:c:COM:REDIRECT|redirect]] ([[:c:COM:CSD#G2|G2]]).
16018
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛjaɖɛ
| Hɩɖɛ = Afganistani
| Hɩɖɛ2 = Afghanistan
| Kɩɖaʋ kɩdɛɛka = [[File:Flag of Afghanistan.svg|75px]]<br>Afganistani kɩɖaʋ kɩdɛɛka
| Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ = <br>Afganistani Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ
| image_map = [[File:Afghanistan (orthographic projection).svg|190px]]<br>Afghanistani tɛlɛŋa
| official_languages = .
| capital = .
| government = .
| president = Ɖajaa Ashraf Ghani
| area_km2 = 652,864
| population_estimate = 32,564,342
| population_estimate_year = 2015
| population_density_km2 = 43.5
| cctld = .
}}
Afɩganɩstaanɩ ɛjaɖɛ kɛ [[Iizilaam|Malɩŋ]] ɛjaɖɛ nɛ ɖɩwɛ [[Aazii tɛtʋ wandamm|Aazii]] nɛ hɛkʋ nɛ hɛkʋ taa. Afɩganɩstaanɩ ɛjaɖɛ fɛyɩ teŋu nɔɔyɔɔ nɛ ajɛya anɛ acɔna-ɖɩ nɛ ataa kpɛɛ: [[Pakisitaanɩ (Pakistan)|Pakɩstaaŋ]], [[Siini (Chine)|Siini]], [[Tajikistanii|Tadjikistaŋ]], [[Turkimenistanɩ|Tuurikimenistaŋ]], [[Uzibekistanɩ|Uzibeekistaŋ]], [[Iranɩ|Iraŋ]].
Ɛjaɖɛ ŋɖɩ ɖɩwɛ Aasii hɛkʊ nɛ hɛkʊ nɛ ajɛya sakɩyɛ tɩŋʊʊ na ɖɩ-hɛkʊ taa. Ɖoo lɔŋda lɛ, ajɛya wena aasɔɔlaa se ala tadɩyɛ nɛ awolo India ɛjaɖɛ taa yɔ, anɔsɩ yɔɔ ɖɛya tɩŋaɣna. Pa-taa nabayɛ kɔyɔ: Cyrus Sɔsɔ, [[Alexandre Sɔsɔ|Alexandre Sɔsɔ]], [[Gengis Khan|Gengis Khan]], nɛ Bâbur.
[[Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ (Royaume-Uni)|Biritaanikimba]] nɛ Afɩganɩstaanɩ waa pɛ-tɛ you naalɛ ñɩŋgʊ wayɩ lɛ, [[Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ (Royaume-Uni)|Biritaanikimba]] ɖaŋɩ Afɩganɩstaanɩ mba se pataaɖʊkɩna akeɣta naayɛ yɔɔ, ɛlɛ poɖuu kpem se paaɖʊʊ pɔnɔɔ kɛ hɔɔlɩŋ weyi pɩkazaa yɔ ɛ-taa. Pɩkpaɣna pɩnaɣ 1879 mbʊ yɔ, Afɩganɩstaanɩ pɩsa ɛjaɖɛ pilim nɛ kɩwɛɛ kɩ-tɩ yɔɔ kpaagbaa wɛʊ pɩnaɣ 1919 ŋga taa.
Pɩnaɣ 1919 taa lɛ, you tozo ñɩŋʊ nakʊyʊ tasɩ lɩʊ kɛ Afɩganɩstaanɩ nɛ [[Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ (Royaume-Uni)|Biritaanikimba]] pɛhɛkʊ taa nɛ Afɩganɩstaanɩ sɔɔjana wa po-kooyindinaa Rawalipindii nɛ pɩha wɛɛ lɛɛlɛyɔɔ waɖɛ nɛ palʊkɩ pa-yɩm yɔɔ kɛ ajɛya lɛɛna taa. Pɛ-tɛ abalɩtʊ ndʊ tɩyebina nɛ ɛjaɖɛ nɖɩ pɩwa-ɖɩ waɖɛ nɛ ɖɩsʊʊ ajɛya kpeekpe ŋgbɛyɛ kɩkpɛndɩɣ ŋgbɛyɛyɛ nɖɩ payaɣ se Société des Nations yɔ ɖɩ-taa kɛ pɩnaɣ 1921 taa. Pɩkɔma pɩnaɣ 1979 taa lɛ, ɖama nɩnaʊ nɛ taabalɩyɛ nɖɩ ɖiwɛ URSS nɛ Afɩganɩstaanɩ yɔ ɖɩ-yɔɔ lɛ, Sooviyeetiki sɔɔjanaa wolo nɛ pasɩna hɔɔlʊʊ ŋgʊ kɩwɛ kewiyaɣ yɔɔ yɔ yonaʊ kɛ mba palɩɣna keewiyaɣ hayɩ yɔ.
Kpaagbaa mbʊ lɛ, [[Etaazuunii (États-Unis)|Etaazuunii]] ñetiina pɔ-sɔɔjana nɛ peyele poyoona Sooviyetiki mba kɛ pɩnaɣ 1989 taa. Pɩla mbʊ lɛ, 1996 pɩnaɣ taa lɛ, [[Iizilaam|Malɩŋ]] komina ŋgʊ payaɣ se Taliibaŋ yɔ, kɩmʊ kewiyaɣ nɛ pɩtatɩɩ leeɖiɣu lɛ, pɩnzɩ kagbanzɩ wayɩ lɛ, ajaya kpeekpe kɩkpɛndɩɣ ŋgbɛyɛ ɖɔnɩ-wɛ keewiyaɣ yɔɔ.
Pɩkpaʊ nɛ pɩnaɣ 2001 yɔ, Afɩganɩstaanɩ ɛjaɖɛ pɩsa « [[Iizilaam|Malɩŋ]] ɛjaɖɛ » nɛ ɖɩwɛɛna ɖɩ-ɛjaɖɛ ñʊʊdʊ nɛ ɖɩ-kewiyaɣ yɔɔ cɔnɩyʊ.
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Aazii]]
[[Category:Afganistani]]
au9cbifd6b8jf6oqlop6ivmjppw19tl
Afrika Hadɛ Kiŋ
0
119
16032
14558
2022-06-11T04:12:56Z
FireDragonValo
3710
16032
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛjaɖɛ
| Hɩɖɛ = Afrika Hadɛ kiŋ
| Hɩɖɛ2 = ''Republiek van Suid-Afrika''<br/>''Republic of South Africa''<br />''iRiphabliki yeSewula Afrika''
| Kɩɖaʋ kɩdɛɛka = [[File:Flag of South Africa.svg|75px]]<br>Afrika Hadɛ kiŋ Kɩɖaʋ kɩdɛɛka
| Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ = [[File:Coat of arms of South Africa (heraldic).svg|75px]]<br>Afrika Hadɛ kiŋ Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ
| image_map = [[File:LocationSouthAfrica.svg|190px]]<br>Afrika Hadɛ kiŋ tɛlɛŋa
| official_languages = Afrikaans, Iŋglɩɩsɩ, Ndebele, Sotho Hayi kiŋ, Sotho, Swazi, Tsonga, Tswana, Venda, Xhosa nɛ Zulu
| capital = [[Pretoria]]
| government =
| president = Ɖajaa [[Jacob Zuma]]
| area_km2 = 1,221,037
| population_estimate = 54,956,900
| population_estimate_year = 2016
| population_density_km2 = 42.4
| cctld = .za
}}
'''Afrika Hadɛ Kiŋ''' ɛjaɖɛ kɛ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩwɛna [[Afrika kɩkpɛndʊ ŋgbɛyɛ|Afrika]] nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ kpaagbaa yɔ. Ɖɩ-tɛ politika tɛtʊ sʊsɔtʊ kɛ payaɣ se Piretoriya. Afrika Hadɛ kiŋ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-hayʊ kɩŋ lɛ pɩsɩna [[Namibi (Namibie)|Namibii]], [[Pɔcɩwaanaa (Botswana)|Pɔcɩwaanaa]] nɛ [[Simbaabuwee (Zimbabwe)|Simbaabuwee]] ajɛya; ɖɩ-tɛ hayʊ kɩŋ nɛ wɩsɩ ɖilɩyɛ taa lɛ, [[Moozambiki (Mozambique)|Moozambiki]] nɛ [[Suwazilandɩ (Swaziland)|Suwaziilandɩ]] ñina. [[Lesoto]] kɛna ɛzɩ ɛjaɖɛ cikpeɖe nɛ ɖɩwɛɛ Afrika wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa ɖɔɖo yɔ.
Afrika wɩsɩ ɖɩlkɩyɛ taa ɛjaɖɩ ndɩ, ɖɩ-taa lɛ, pinde pɩnaɣ taa lɛ ɛyaa kpɛnda millionaa 54 nɛ pa-taa ɛyaa kɩkpɛɛdaa kpɛndɩ ɛzɩ 80,2 kɛ mɩnɩʊ yɔɔ yɔ, ɛyaa kɩsɩdaa ñɛwɛɛ ɛzɩ 8,8 kɛ mbʊ yɔ. Ɛyaa kʊʊlʊmaa wɛɛ ɛzɩ 8,4 yɔ nɛ piyele [[Aazii tɛtʋ wandamm|Aasɩɩ]] mba ñɛwɛɛ ɛzɩ 2,5. Afrika kpeekpe taa lɛ; Afrika nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa kɛ pakɩlɩɣ naʊ ɛyaa mba pɛwɛna tomnasɩ ndɩ ndɩ yɔ; ɛzɩ ɛyaa kɩkpɛɛda, kʊlʊmaa kɩsɩdaa nɛ [[Ɛɛndɩ|Ɛɛndɩ]] mba kɛ mbʊ yɔ. Ɛsɔ sɛtʊ layʊ sɔsɔ weyi payaɣ-ɩ se Archevêque [[Desmond Tutu]] yɔ, ɛkʊma Afrika nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa ɛjaɖɛ nɖɩ se ''Ɛsɔtaa Tɩŋgaɣyʊʊ Ɛjaɖɛ'', yaa kaaɣyʊʊ mbʊ pʊ yɔɔ yɔ, kedeŋa kpeekpe ɛyaa sidaa nɛ pɛwɛ peeɖe. ''Ɛsɔtaa Tɩŋgaɣyʊʊ Ɛjaɖɛ'' ŋgʊ kɩlɛɣzɩna mbʊ payawaɣ se pɩnzɩ 1948 nɛ nzɩɩna pɩnaɣ 1991 taa yɔ.
Paa nɛ Apartheid hɩɖɛ ɛɛtasɩɣ yaʊ kaʊ kɔyɔ, tɛyɩtʊ ndʊ tɩɩtɩɩwɛɛ ɛyaa kɩlʊmaa nɛ kɩkpɛɛdaa pɛhɛkʊ taa yɔ, tʊtʊ ñɛwɛ mbʊ tam. Paa nɛ mbʊ yɔ, Afrika ajɛya kpeekpe taa lɛ, Afrika wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa kɛ tɔsʊʊ huu kɩlɩna ɖɛwʊ nɛ ɛsɩndaa nɛ [[Laatriki miŋ|laatriki mɩŋ]], habɛɛ yaa mbʊ mbʊ pɩwɛ tɛtʊ sʊsɔtʊ taa payɩ yɔ, pɩwɛ paa hɔɔlʊʊ ŋgʊ lɛ kɩ-taa kɛ peeɖe.
Afrika wɩsɩ ɖɩlɩyɛ ɛjaɖɛ nɖɩ, ɖɩkɛna naalɛ ñɩndɛ kɛ tɔsʊʊ hʊʊ taa Afrika kedeŋga kpeekpe taa. Nɖɩ tɩŋgʊna [[Naajeeriya (Nigeria)|Naajeeriya]] ñɩnɖɛ wayɩ kɛ tɔsʊʊ hʊʊ taa kɛlɛ mbʊ yɔ. Peeɖe ɖɔɖɔ tɛtɛɛ ñɩm sɔsɔm wɛɛ sakɩyɛ; ɛzɩ: oorɩ, tiyaamaŋ nɛ saarbɔɔ kɛ mbʊ yɔ. Mbʊ yebina nɛ tuuɖe taa ajɛya ñɔɔna-ɖɩ kpam pɩkɩlɩna alɩwaatʊ ndʊ tɛŋtɛŋga tɛɛ you kalakaɣ kpem lɛ yɔ. Afrika wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa ɛjaɖɛ nɖɩ, nɖɩ kɩlɩlna wɛʊ ɖoŋ kɛ paa politika yaa sɔɔjɛɛtʊ hɔɔlʊʊ taa kɔ yɔ.
=Kɩ-ɖɩwɛyɛ=
==Fefeku==
==Pʊŋ hɔɔlʊʊ==
==Kadasɩ==
==Tɛtʊ==
==Tʊma sɔsɔna hɔɔlɩŋ==
=Caanaʊ tɔm=
=Politiki nɛ tʊma ndɩ ndɩ=
==Kewiyaɣ hɔɔlɩŋ ndɩ ndɩ==
==Politiki aŋgba==
==Laŋ nɛ lɩm yɔɔ kandayʊʊ==
==Kɩɖaʊ kɛdɛɛka==
=Samaɣ ̃nʊʊ=
==Tɔnʊʊ taa alaafɩya==
==Kʊnʊmɩŋ ndɩ ndɩ==
==Ɛsɔ nʊmɔʊ==
=Sɔnzɩ=
==Sɩpɔɔrɩ==
==Samaɣ tɩlasɩ==
===Kʊ̃nɔndʊtʊ nɛ ajɛya lɛɛna taa kʊyʊʊ ɖʊʊ===
===Ɛyaa kʊʊ===
=Tɔsʊʊ=
==Tɔsɩŋ weyi ɛkɩlɩ ɖoŋ yɔ==
==Anasaayɩ nɛ ɛyʊ kɩkpɛdʊ pɛ-hɛkʊ taa tɛyɩtʊ==
==Tɔsʊʊ lɛɣzʊʊ==
==Tʊma wɛʊ kewiyaɣ nesi tɛɛ yɔ==
==Tɔsʊʊ ̃nɔɔzʊʊ tɩlasɩ==
==Ɛzɩyɛ egbena==
===Laŋ taa wondu===
===Ɛjaɖɛ wɛtʊ===
=Ɩcɔna ɖɔɖɔ=
==Takayɩsɩ==
==Takayɩsɩ nzɩ pama kɩ-yɔɔ==
==Filimwaa mba pawɩlɩɣ-kʊ yɔ==
=Takayɩhayʊʊ tɛɛ tɔm nɛ tɩ-ɖɩnayɛ=
=Tɔm lɛɛtʊ=
=Awayɩ kpasɩ=
{{Afrɩka}}
[[Category:!Main category]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Afrika Hadɛ kiŋ ]]
1ne20i448ncz8gymbleasofxd739j6a
Afrika Wɩsɩɖʋɖʋyɛ Ajɛyɛ Tɔsʋʋ Ŋgbɛyɛ (CEDEAO)
0
120
16005
13682
2022-05-09T15:32:39Z
CommonsDelinker
130
Removing [[:c:File:Ok2.jpg|Ok2.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:1234qwer1234qwer4|1234qwer1234qwer4]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/Files in Category:Buildings in Lomé|]].
16005
wikitext
text/x-wiki
TÁÁNƖ́ƲTϽ̀MƲƲ
AWATƆŊ (CEDEAO) taa Kɩlabɩm taa nɩʋ wɩlɩɣ takayaɣ ŋga kɔyɔɔdʋʋ Laŋhɛzɩyɛ tɔm yɔɔ maɣzʋʋ tam. Ɛyʋwaɖɛ tɔm, Ɛjaɖɛtʋ, Demokrasii nɛ ajɛya taa Ɖama taasʋʋ nɛ lɩʋ pɔ-lɔŋwɩlʋʋ yɔ, pàlabɩ-kɛ se káwazɩ wɩlɩyaa, wɩlɩyʋ halɩñɩnʋ nɛ abalɩñɩnʋ.
Agoza fenaɣ kɩyakʋ 28 ñɩŋgʋ wiye pɩnaɣ 1975 taa pañɩɣ nesi Ɖama tisinaʋ takayaɣ taa Lagos, [[Naajeeriya (Nigeria)|Naajeeriya]], nɛ Afrika wɩsɩɖʋɖʋyɛ taa ajɛyɛ tɔsʋʋ ŋgbɛyɛ (CEDEAO) ñɔ. Lɩmaɣzɩyɛ ɖoyo kɛkɛna se pɩ́sɩna tɔsʋʋ nʋmaʋ taa ɖama sɩnaʋ nɛ ɖama taa sʋʋ nɛ lɩʋ, nɛ pɩha nʋmaʋ nɛ Kideŋ hɔɔlʋʋ ŋgʋ kɩ-taa ajɛyɛ la nɔɔ kʋɖʋmaɣ tɔsʋʋ nɛ kobo pɔ-tɔm taa. Mbʋ yekina nɛ hɔɔlʋʋ ŋ́gʋ kɩ-taa, ɛyaa hiɣ pa-tɩ pazɩ, tɔsʋʋ wɛɛ kpeetuu yɔɔ, ajɛya hɛkʋ taa taabalɩyɛ cɛyɩ, nɛ pɩha nʋmaʋ nɛ Afrika Kideŋ wobina ɛsɩndaa nɛ puhuuna-kʋ.
[[Fichier:CEDEAO_location_map.svg|vignette|CEDEAO location map]]
Pʋ̀ɖɔŋ mbʋ nɛ puwokina ɛsɩndaa lɛ, lɩmaɣzɩyɛ ɖoyo ɛnʋ ɛ́lɛ́ɣzɩ, mbʋ pʋyɔɔ yɔ, pɩtɩŋɛ pɩwɛɛ pɩlɛɣzɩɣ kedeŋga kpeekpe yɔɔ, nɛ pɩwɛɛ ɛzɩ kakañapɩsɩ naatalʋʋ taa tɔm. Ɖɔɖɔ lɛ, lɩmaɣzɩyɛ ɖoyo ɛnʋ ɛlɛɣzaa se pʋ́ɖʋzɩna ajɛya 15 wena awɛ Kɩgaʋ taa yɔ, a-hɛkʋ taa taabalɩyɛ siɣ ñʋʋ siɣu ḿbʋ kɩmaŋ wɛʋ nɛ ɖama yɔɔ ñɩɣʋ nɛ kʋyʋʋ pɔ-yɔɔ yɔ. Se pʋɖʋzɩna ɖɔɖɔ asiɣ ñʋʋ siɣu m̀bʋ ŋgbɛyɛ ɖʋʋ, ɖama yɔɔ wiluu, nɛ patɩŋɛ pa-tɩ yɔɔ wɛʋ tɔm yɔɔ yɔ.
Tɔm lɛɛtʋ ndʋ panɩnɩ ɖama tʋ-yɔɔ yɔ, ndʋ’lɛ pɔ́cɔlɩ pa-ɖama taazʋʋ lɩmaɣzɩyɛ nɛ pɩ-tamaɣ nɛ pɩla kʋɖʋm; ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩ-taa ajɛya ɩtaakpaɣ hɔzɩŋ ɖama yɔɔ; laŋhɛzɩyɛ, tɛtʋ kɩɩñamsʋʋ nɛ pɛɛyɛɛ taa wɛʋ pɛwɛɛ tam kɛbɛlɛsaɣ ajɛya ana a-taa; ñaɖɩŋ hɛzʋʋ nikaɣ taa; ɛyʋ waɖɛ ñam, ɖɩ-yɔɔ lʋbʋ se ɖiwobina ɛsɩndaa nɛ ɖɩ-yɔɔ kandʋʋ; demokrasii nɛ komina ɛjaɖɛ camɩyɛ ɖɔkʋʋ yɔɔ lʋbʋ se powobina ɛsɩndaa nɛ paka lila, nɛ pɩkpɛndɩna kɩjɛyʋʋ ŋgʋ ajɛya wɛna se atʋʋzʋʋ mbʋ alakɩ yɔ nɛ alakɩ siɣsiɣ lakasɩ tɔsʋʋ tɔm taa nɛ samaɣ tʋma tɔm taa yɔ.
Afrika wɩsɩ ɖɩɖʋyɛ hɔɔlʋʋ ŋgʋ kɩ-taa, yɔɔdasɩ wɛ ndɩndɩ, sɔnzɩ nɛ mʋsɩ wɛɛ ndɩ ndɩ, nɛ politiki nɛ samaɣtʋma tɔm wɛɛ kpegbeka. Pʋ-yɔɔ lɛ, m̀bʋ CEDEAO ɖʋ kɩ-tɩ yɔ, pʋ-yɔɔ ɖɔm tɛkɛ aleɣya tɔm.
Kɛlɛ, sɔnɔ kɩyakʋ kʋnɛ, ɛyaa sɩma CEDEAO kedeŋga kpeekpe yɔɔ se kɩkɛna tɔsʋʋ ɖɩgbɛndɩyɛ nɖɩ ɖɩlabɩ ɖama taa sʋʋ tʋma ɖɩ-ajɛya taa yɔ. Pɩ-tɩŋɛ mbʋ yɔ, ajɛya ñʋndɩnaa mba palɩzɩ CEDEAO yɔ, kɩ-taa ajɛya ñʋndɩnaa mabɩ pa-laŋga taa mabʋ mbʋ nɛ pakpaɣ pa-tɩ pɛcɛlɛ tʋmɩyɛ cɛlʋʋ mbʋ yɔ, nɛ m̀ba ḿba petisaa se afrika wɩsɩ ɖɩdʋyɛ taa ɖama taa sʋʋ nɛ lɩʋ lɩmaɣzɩyɛ kɛ lɩmaɣzɩyɛ kɩbanɖɛ yɔ, pa-tɩŋɛ payɩ po-ɖoŋ taa.
Kideŋ ́́hɔɔlʋʋ ŋ́gʋ kɩ-taa, ñaɖɩŋ hɔ̀yʋʋ wiɖiiwiɖii. CEDEAO caɣ se laŋhɛzɩyɛ yɔɔ’lɛ, kɩtɩŋɩɣna nʋmaŋ naadozo yɔɔ: ñaɖɩŋ nʋmaŋ kaɣʋ lɛɣtʋ, laŋhɛzɩyɛ yɔɔ kandayʋʋ nɛ laŋhɛzɩyɛ kɔnaʋ nɛ ɖoŋ ɖenɖe pɩɩcɔʋ kpem yɔ. Wondu cabɩ haɣna waɖɛ se kɩtɩŋɩ nʋmaŋ ɩnɩ ɩ-niidozo: pɩnaɣ 1999 taa tɔm tɩm takayaɣ ŋga kɔyɔɔdʋʋ yoŋ nʋmaŋ ɖɩɣʋ, ɩ-hɛtʋʋ nʋmaŋ tɩŋʋʋ nɛ i-loluu tɔm yɔ, pɩnaɣ 2001 taa tɔm t́́́́́́́́́́́ɩm kusuyum takayaɣ ŋga kɔsɔzɩ demokrasii nɛ komina ɛjaɖɛ camɩyɛ ɖɔkʋʋ tɔm yɔ, pɩnaɣ 2008 taa CEDEAO tisi yoŋ nʋmaŋ kaɣʋ tɔm ndʋ tɩ-yɔɔ yɔ, nɛ pɩnaɣ 2003 taa tɔm-tɩm takayaɣ ŋga kɔyɔɔdʋʋ wɩlʋʋ nɛ kpɛlɛkʋʋ pɔ-tɔm yɔ. CEDEAO ñɔwa nɛ kɩ-kajalaɣ pɩnzɩ 37 nzɩ sɩɖɛwa yɔ, nɛ pɩkɩlɩna kajalaɣ pɩnzɩ 20 taa, kɩlɩzɩ polí́́́́́́́́́́́́́́́́́́́́́́́́́́́́́́́́́́́́́́́́́́́́́́́́́́́́́́́́́́́́́́́́́́́́́́́́́́́́́́́́́́́́́́́́́́́́́́́́́́́́́́́́́́́́́́́́́́́́́́́́́́́́́́́́tikinaa mba, kisiɣ ñʋʋ tɔm ndɩ ndɩ ndʋ, kʋɖʋ aɖaŋnaa mba, nɛ kʋɖʋ kʋ-nɔɔ ɖenɖe ɖenɖe payɩ yɔ, siɣsiɣ nɛ kiimuluuwondu tʋnɛ, tɩ-nʋmaʋ taa kɩɖɔma. Mbʋ yebina nɛ ɖenɖe ɖenɖe ɛyaa, samasɩ, haɖaa, ɛjaɖɛ kʋɖʋmɖɛ taa ñɩmba yaa ɛjaɖɛ naɖɩyɛ nɛ lɛɛɖɛ papama ɖama nɛ ɛsɛ yɔ, po-loluu takɩlɩ labʋ kaɖɛ.
Ajɛya nɛ kewiyisi ñʋndɩnaa ɖʋ mbʋ mbʋ se pɩsɩna siɣsiɣ tʋma, laŋhɛzɩyɛ nɛ ɖiɣɖiɣ caɣʋ yɔ, pɩ-taa nabʋyʋ yɔ CEDEAO taa paɣtʋ lɩzʋʋ pɩlʋʋ, tɔm hʋʋtɩŋ nɛ you kalɩɩnale sɔɔjanaa.
Yee paa pɩkɛna toovenim se mbʋ mbʋ pɩwɛ sɔnɔ nɛ pɩkɛna laŋhɛzɩyɛ yɔɔ maɣzʋʋ wondu yɔ, yoŋ kaʋ kaɣʋ, ɩ-hɛzʋʋ nɛ i-loluu nɛ ɩ-lʋbɩnaʋ, pɩtɩŋɛ pɩkɛ pʋyʋ kɩbanʋ yɔ, ɖama taa sʋʋ nɛ lɩʋ lʋʋlʋʋ mbʋ kɩfam yɔ, pʋpɔzʋʋ se kaca nɛ kaca lɛ, patɩm-pʋ, pesiɣti lakasɩ, nɛ paɖʋ aɖaŋnaa kɩfama nɛ pɩɖaɣnɩ wazʋʋ pɩkɩlɩ. Pɩ-nʋmaʋ taa patam nɔɔ se lɔŋwɩlʋʋ nɛ lɔŋwɩlʋʋ tʋmɩyɛ labɩnaʋ pɛkɛ laŋhɛzɩyɛ ɛɛwɛɛ tam Afrika wɩsɩ ɖɩɖʋyɛ hɔɔlʋʋ taa.
Pɩ-taa tɩɩwɛ nɩʋ yee ŋmaɣzɩna ñɛ-sɩyɛ yɔ, ŋnaɣ se lɛŋ tɩnaa (evebiya nɛ pɛlaa) ɖɔ pɩŋŋ. Nɛ pɩwɛɛ se paka lɛŋ tɩnaa mba pa-ñʋŋ taa ɖeu nɛ pátɩŋɩna sukuli wɩlʋʋ yɔɔ nɛ panɩɩ laŋhɛzɩyɛ yɔɔ maɣzʋʋ tam tɔm.
Pʋ-yɔɔ CEDEAO ma kɩlabɩm taa nɩʋ wɩlʋʋ takayaɣ, kawazɩɣ wɩlɩyaa wɩlɩyʋ halɩñɩnʋ nɛ abalɩñɩnʋ, nɛ kɩ-ɛgbaɣdɩnaa ɖʋ-kʋ nesi. Paba taa nabɛyɛ yɔ UNESCO-BREDA ŋgʋ ki-kpelaɣ wɛ Dakar yɔ nɛ Afrika huu pankɩ (BAD).
Pɩnaɣ 2006 kpalaahoye pazɩ lʋʋ. Ɛyaa cɔ Afrika hɔɔlʋʋ ŋgʋ kɩ-taa se panɩɩ ɛyaa nɔsɩ taa. CEDEAO hɔɔlʋʋ taa Laŋhɛzɩyɛ tɔm taa karɩsɩ kasɩma pʋ-yɔɔwaa nɛ UNESCO taa ñɩmba paba ñɔsɔzɩ pa-tɩlɩtʋ nɛ
Wɩlʋʋ takayaɣ kanɛ kɛkɛ laŋhɛzɩyɛ loluu tɩnaa pʋyʋ sɔsɔ Afrika wɩsɩ ɖɩɖʋyɛ hɔɔlʋʋ taa.
Takayaɣ taa wɛ wɩlʋʋ tindima lʋbɛ (7) nɛ a-tɔm taɣna : laŋhɛzɩyɛ yɔɔ maɣzʋʋ tam nɛ Kuyoziŋ nɩmaŋ ɖɩɣʋ nɛ ɩ-hɛzʋʋ; Ɛyʋ waɖɛ; Tɛbaɣwɛtʋ nɛ Ɛjaɖɛ tʋ; Demokrasii nɛ komina ɛjaɖɛ camɩyɛ ɖɔkʋʋ; Hɑlɩtʋ nɛ ɑbɑlɩtʋ pa-kɩmɑŋ tɔm nɛ Huuu ; Samaɣ alaafɩya, tɛtʋ nɛ tɩ-yɔɔ ñɩm nɛ huuu leɖuu; nɛ ɖama taa sʋʋ nɛ lɩʋ. Paa wɩlʋʋ tindimiye nɖɩ lɛ, ɖɩ-taa wɛ Kɩkpɛlɛkɩtʋ nɛ paa Kɩkpɛlɛkɩtʋ ndʋ lɛ, tɩ-taa wɛ kanɖaʋ mabʋ, takayɩsɩ nzɩ sɩ-taa ɛyʋ pɩzɩɣ ɛkalɩ nɛ ɛtasɩ pɩ-taa nɩʋ yɔ, kaɖʋ́sɩ sɔsɔsɩ nzɩ sɩwɩlɩɣ wɩlɩyʋ nʋmaʋ yɔ, cɔlʋʋ kpatanaa mba wɩlɩyʋ pɩzɩɣ ɛpɩsɩ-wɛ ɛzɩ ɛsɔɔlʋʋ yɔ nɛ pʋmʋna yaa pʋɖʋzɩna wɩlʋʋ wondu ndʋ tɩwɛ ɛ-ɛjaɖɛ taa yɔ colo. Ɖɔɖɔ’lɛ, wɩlɩyaa wɩlʋʋ takayaɣ ŋga, ka-tʋmɩyɛ labɩnɩyʋ pɩzɩɣ ɛtɩŋɩna kɔ-yɔɔ ɛzɩ ɛsɔɔlʋʋ yɔ, ɛwɩlɩna wɩlɩyaa mba pawɩlɩɣ sukulina maɣmaɣ taa yaa pana ñaɣʋ sukulina taa yɔ, paa sukuli ɖaŋ ŋgʋ kɩ-taa pawɩlɩɣ.
Wɩlʋʋ takayaɣ kaɖʋ́wa yeli’lɛ se kawɩlɩ wɩlɩya sakɩyɛ CEDEAO taa nɛ pɛwɛɛna wɩlʋʋ tɩlɩtʋ siŋŋ, ɛlɛ, pɛ-wɛtʋ taa ɛwɩlɩ ɖɔɖɔ se koobiye sɔɔlɩm, lakasɩ kɩbanzɩ yɔɔ ɖɔm nɛ pɔ-ɖɔnɛ taa’lɛ, laŋhɛzɩyɛ tɔm yɔɔ pekpeetiɣ. Pɩkpɛndɩna ɖama kàtʋʋ nɛ caɣ ɖɩcaɣ nɛ ñaɖʋʋ ɛtaawɛɛ.
Ḿbʋ ɖɩcaɣ se CEDEAO taa wɩlʋʋ takayaɣ kanɛyɔ laŋhɛzɩyɛ yɔɔ maɣzʋʋ tam, Ɛyʋ waɖɛ, Ɛjaɖɛ tʋ; Demokrasii nɛ komina ɛjaɖɛ camɩyɛ ɖɔkʋʋ pɔ-yɔɔ’lɛ, wɩlɩyaa wɩlɩyaa tikaɣ sɔsɔa ɩsɩm-kɛ nɛ pɩha nɩmaɑʋ nɛ Ajɛya wena atatɩɩwɛnɩda wɩlʋʋ lɩmaɣza ana yɔ, akpaɣ-yɛ asɩɩna a-tɩ, nɛ wena alɛ tɛma-yɛ wɛnaʋ yɔ, asiɣti ɖenɖe pʋmʋnaa yɔ yaa asuyi mbʋ pɩtaawɛ pɛ-tɛ yɔ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Kedeŋa kpeekpe aŋgba]]
9ryy0fqv3c3gggtc6o90w7uhq5a6u4t
Afrika Wɩsɩɖʋɖʋyɛ Ajɛyɛ Tɔsʋʋŋgbɛyɛ (AWATƆŊ)/(CEDEAO)
0
121
391
390
2017-06-24T00:00:26Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
391
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Afrika Wɩsɩɖʋɖʋyɛ Ajɛyɛ Tɔsʋʋ Ŋgbɛyɛ (CEDEAO)]]
fgo40kbg890xyv5jxiggkce5a9i6obd
Afrika kɩkpɛdʊʊ tɛ tɔm (Histoire de l'Afrique subsaharienne)
0
122
11040
7280
2018-02-01T10:20:10Z
Gnangbade
58
Liens
11040
wikitext
text/x-wiki
Sahara nɛ Hadɛ Afrika ɛjaɖɛ (yaa Afrika kɩkpɛdʊʊ), yaa ɛyaa kɩkpɛdaa tɛ ɛjaɖɛ pɩkɛ Afrika kedeŋga tɛ walanzɩ kɛ Sahara nɛ hadɛ yɔɔ kiŋ nɛ pɩtɛyɩ pɩlɩna ɖɩjaɣyɛ kpɛlɛkʊʊ cɔlɔ nɛ ɛsakuliye nɛ kʊnʊmɩŋ ndɩ ndɩ cɔlɔ nɛ lɛɣtʊ kpɛlɛkʊʊ cɔlɔ kɛ hayi yɔɔ ajɛyɛ taa pɩtɩŋna ɛjaɖɛ wɛtʊ ɖoŋ ndʊ yɔɔ kɛ sʊŋgaɣ lakʊ sɔsɔʊ ɛjaɖɛ taa.
Kedeŋga ŋga kɛ-tɛ ajɛyaa kpɛnda 48 (pɩtamna ajɛyɛ wenaa lɩm cɔyɛ nɛ pɩ-taa yɔ). Sahara nɛ Haɖɛ yɔɔ Afrika ɛjaɖɛ ɛyaa kaatalɩ miiliiyɔɔ naa 936 pɩnaɣ 2013 taa, pɩtɛ kɩgalʊʊ ŋgʊ kɩwɩlɩ se ɛyaa kaɣ talɩɣ miiliyari naa 1,5 pɩnaɣ 2050 taa.
Paa ajɛyaa a-naa awɛna tɔsʊʊ huu pʊɖɔɔ, ɛlɛ Sahara nɛ haɖɛ Afrika tɛ ajɛyaa a-naa awɛ tanɩm taa nɛ awɛ kʊñɔŋ taa tam. Tɔnʊʊ taa alaafɩya hɔɔlʊʊ taa lɛ, awɛna ñɔɔsɩ tɛ cɛʊtʊ nɛ siida nɛ pɩyaa cikpesi tɛ sɩm nɛ pɛfɛyɩ ɖoŋ alaafɩya hɔɔlʊʊ taa. Paa pɛcɛɛ patɩ nɛ sukuli wayɩ wayɩ wɛɣɛ a-nɛ a-taa kɔyɔ, evebiyaa miiliiyɔɔ naa sakɩyɛ kɔzɩ kɔzɩ halʊpiyaa fɛyɩna sukuli lɔŋ kajalaɣ ñɩŋ.
Pɛtɛyɩ Sahara nɛ hadɛ Afrika kedeŋga ageetaa naanza. Paya-yɛ hɩlaa a-nɛyɔ, Afrika nɛ Wɩsɩ Ɖɩɖʊyɛ nɛ Afrika nɛ Wɩsɩ Ɖɩlɩyɛ nɛ Afrika hɛkʊ nɛ hɛkʊ nɛ Afrika nɛ hadɛ yɔɔ. Sahara nɛ hadɛ Afrika payaɣ ɖɔɖɔ se Afrika kɩkpɛdʊʊ mbʊ pʊyɔɔ yɔ ɛyaa mba pɛwɛ ɛjaɖɛ ndɩ ɖɩ-taa yɔ pɛwɛna tomnaɣ kɩkpɛdaɣ. Ɛlɛ, Afrika nɛ Hayi kiŋ ɛyaa fɛyɩna tomnaɣ kɩkpɛdaɣ nɛ payaɣ kʊkʊ se Afrika kʊlʊmʊ. Ɛyaa po-tomnasɩ hʊlʊma (Arabɩ ɛyaa nɛ Bɛrɩbɛrɩ ɛyaa nɛ Egipiti ɛyaa).
Ɛyaa kɩkpɛda tɛ ɛjaɖɛ ndɩ ɖɩyaɣ se Afrika kedeŋga mbʊ yɔ ɖɩ-taa peeɖe tɛtʊ sɔsɔtʊ natʊyʊ taa paapɩzɩɣ pakalɩ ɛyaa pɩtalɩ miiliiyɔɔ kʊɖʊmʊ halɩ pɩtalɩ pɩnzɩ hiŋ loɖo ɛlɛ ɖeɖe nɛ sɔnɔ lɛ papɩzɩ pakalɩ ɛyaa pɩtalɩ miiliiyɔɔ naa hiŋ natozo pɩnaɣ 2010 taa. Pɩkɛ ɛjaɖɛ ndɩ piyaa cikpesi tɛ sɩm tɔya yɔ yaa kɩlɩ ɖɔʊ yɔ (kudoku yɔɔ lɛ piyaa 121 sɩkɩ ŋgʊ ajɛyaa weewe ñɩna tɛ kudoku yɔ lɛ piyaa 7 sɩkɩna).
Pɩtɛ kɩgalʊʊ ŋgʊ kɩpasa pɩnzɩ 1990 nɛ 2010 pɛ-hɛkʊ taa ajɛyɛ a-naa a-taa ɛlɛ [[Soomaali (Somalie)|Soomaalii]] nɛ [[Simbaabuwee]] nɛ [[Kameruni]] ajɛyɛ fɛyɩ pɩ-taa. Ajɛyɛ nanza ɖɩna a-tɩ cɛyɩɣ Matakasɩkarɩ nɛ [[Liibeeriya]] nɛ [[Eritire]] nɛ [[Malaawi]] se alɩɩ kʊñɔŋ ŋgʊ kɩ-taa. Tɔm ndʊ tɩkɛ ajɛyɛ kɩkpɛndʊʊ lɩmaɣzɩyɛ pɩnaɣ 2000 se pɩsa nɛ palʊbɩna kʊñɔndʊtʊ ajɛyɛ kpanɛ nɔɔnɔ ŋkɔ ntalɩ pɩnaɣ 2015 alɩwaatʊ taa.
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Caanaʋ tɔm]]
fbz6kefpb1dc0s8uhdftx6p5fow2xhm
Afrika nɛ wɩsɩ ɖɩɖʋyɛ taa kujomiŋ
0
123
13643
10724
2019-03-28T21:17:45Z
Gnangbade
58
liens
13643
wikitext
text/x-wiki
[[File:GreatLakesAfrica.jpg|190px|right|thumb|Afrika wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa lɩŋgamɩŋ (Les Grands Lacs d'Afrique de l'Est).]]
Afrika wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa lɩŋgamɩŋ kɛna kujomiŋ sɔsɔŋ weyi ɛhɛ [[Afrɩka tɛtʊ tɔm|Afrika]] hɛkʊ nɛ hɛkʊ taa nɛ ɛpɩlɩ ɖama pɩlaɣɣ nɛ pɩtalɩ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa yɔ. Afrika wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa kujomiŋ ɛnɛ ɛkpaɣna ɛzɩ tɛtʊ hɛkʊ nɛ hɛkʊ taa kejeɣa 5° hayʊ kiŋ yɔ nɛ pɩtalɩ ɛzɩ 15° hadɛ kiŋ yɔ.
Afrika wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa kujomiŋ taa sɔsɔŋ kɔyɔ: [[Fikitoriya Kujomuu]], kujomuu kʊnɛ, ŋgʊ lɛ naalɛ ñɩŋgʊ kedeŋa kpeekpe taa lɩŋgamɩŋ weyi ɛkɩlɩ walanzɩ yɔ; Tanganika kujomuu, kʊkʊ lɛ keteŋa kpeekpe taa naalɛ ñɩŋgʊ ɖɔɖɔ kujomiŋ weyi ɛlɛ kɩlɩ liŋguu yɔ. Afrika wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa kujomiŋ ɛnɛ ɛfɛyɩ kpayɩ kpayɩ mbʊ pʊyɔɔ yɔ Fikitoriya Kujomuu, Albert nɛ Edouard kujomiŋ ɖeke kpeŋna nɛ ɛfalɩɣ [[Niili Pɔɔ]] kʊlʊmaɣ taa. Pɛtɛkpɛndɩna Rukwa kujomuu nɛ Moero ñɩŋ.
Afrika wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa lɩŋgamɩŋ nɛ ɛ-tɛ kilomɛtanaa nabʊlɛ taa kɔ yɔ:
*[[Fikitoriya Kujomuu]] (68 100 km², 82 m)
* Tanganyika Kujomuu (32 900 km², 1 433 m)
* Malawi Kujomuu (30 900 km², 706 m)
* Turkana Kujomuu (6 405 km², 109 m)
* Rucha Kujomuu (5 760 km²)
* Albert Kujomuu (5 270 km², 51 m)
* Moero Kujomuu(5 120 km², 27 m)
* Kivu Kujomuu(2 700 km², 485 m)
* Édouard Kujomuu (2 150 km², 117 m)
* Kyoga Kujomuu (1 720 km², 5,7 m)
[[Category:!Main category]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Catégorie:Kujomiŋ]]
ap0uq7mra40iatvbbwbdy3ffdo9zycq
Afrika wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa lɩŋgamɩŋ
0
124
16272
10445
2023-05-09T03:23:09Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Afrika nɛ wɩsɩ ɖɩɖʋyɛ taa kujomiŋ]]
16272
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Afrika nɛ wɩsɩ ɖɩɖʋyɛ taa kujomiŋ]]
j74bp7pa05v7egrbgv50se7hk0e4cb1
Afrɩka caanaʋ tɔm
0
125
11041
6982
2018-02-01T11:06:13Z
Gnangbade
58
Lien
11041
wikitext
text/x-wiki
Mbʋ pɩɩlaba Afrɩka taa payɩ, kpaɣ ɖooo caanaʋ nɛ pɩkɔɔ pɩsɩɩnɩ sɔnɔ nɛ pɩɖɛɛ yɔ payaɣ se Afrɩka caanaʋ tɔm. [[Room]] n̄ɩma n̄aakpaɣ Afrɩka tɛtʋ nɛ tɩ-hayi kiŋ hɔɔlʋʋ ɖeɖe nɛ payaa se Afrɩka. Pʋwayɩ yɔ paya tɛtʋ ńdʋ tɩtɩŋa se Afrɩka. Ɛsɔ halɩn̄ɩnʋ nɔɔyʋ payawaɣ se "Ifri". Ɛnʋʋ Afrɩka n̄ɩma n̄aakpaɣa se pɛ-ɛsɔ. Ɛkɛ Bɛɛrɩbɛɛrɩ n̄ɩma ɛsɔ halɩn̄ɩnʋ.
Paa pɩɩla ɛzɩma yɔ, Afrɩka wɩsɩ ɖɩlɩyɛ hɔɔlʋʋ taa ɛyʋ lɛɣ wɛʋ kedeŋa yɔɔ cɩnɛ. Ɛwɛʋ yɔ, pɩtalɩ ɛzɩ pɩnzɩ miiliyɔɔ waa 2,5 mbʋ yɔ. Pʋwayɩ lɛ, ɛyaa ɖɔʋ nɛ pɔɖɔʋ halɩ nɛ pɔkɔɔ pawadɩ Afrɩka tɛtʋ tɩŋa yɔɔ. Pʋcɔ nɛ caanaʋ tɔm paɣzɩ lɛ, lɩŋgamɩŋ sɔsɔŋ nɩɩyɛ kɛwɛ ɛjaɖɛ ńɖɩ payaɣ lɛɛlɛyɔ se sahara yɔ. Pʋwayɩ lɛ, [[Sahara Kañɩnbʊsaɣ|Sahara]] pɩsɩ kan̄ɩmbusuu ɛjaɖɛ. Sahara ɛjaɖɛ ńɖɩ ɖɩtɛyɩna Afrɩka tɛtʋ hɔɔlɩŋ sɔsɔŋ naalɛ. [[Sahara Kañɩnbʊsaɣ|Sahara]] nɛ hayi kiŋ hɔɔlʋʋ taa ajɛya nɛ Sahara nɛ hadɛ kiŋ hɔɔlʋʋ taa n̄ɩna. Afrɩka nɛ hayi kiŋ hɔɔlʋʋ taa caanaʋ tɔm nɩɣzɩna [[Mediterrannée teŋgu|Mediterrannée teŋgu]] caanaʋ tɔm. Ajɛya wena alɛ n̄ɛwɛ [[Sahara Kañɩnbʊsaɣ|Sahara]] nɛ pɩtɛɛ hɔɔlʋʋ taa yɔ, alɛ tɔm n̄ɛwɛɛ.
Ɖɔɖɔ ɛzɩ kedeŋa kpeekpe naʋ lɛɣzɩtʋ sɔsɔtʋ naadozo mbʋ payaɣ se "tɛkɩniiki" yɔ pʋ-nʋmɔʋ taa yɔ, ḿbʋ ɖɔɖɔ Afrɩka caanaʋ tɔm naa. Lɛɣzɩtʋ ńdʋ tiyeba nɛ ɛyʋ wezuu caɣʋ ɖɔɖɔ lɛɣzɩ pɩdɩɩfɛyɩ.
* Kajalaɣ lɛ, ɛyʋ lubi miŋ. Elubu-i yɔ, pɩtala pɩnzɩ 800 000 yaa 400 000 mbʋ yɔ. Miŋ yeba nɛ ɛyʋ wezuu caɣʋ lɛɣzɩ pɩdɩɩfɛyɩ.
* Nabʋlɛ lɛɣzɩtʋ kɔyɔ mbʋ payaɣ se ''Neyolitiki'' yɔ. Lɛɣzʋʋ nabʋlɛ n̄ɩmbʋ pʋnɛ; pɩlɩwa pɩtala ɛzɩ pɩnzɩ 8000 yaa 2 000 mbʋ yɔ pʋcɔ palʋlɩ Yeesu Krɩstʋ. Lɛɣzʋʋ naalɛ n̄ɩmbʋ pʋnɛ piyeba nɛ haɖaʋ nʋmɔʋ lɛɣzɩ sakɩyɛ.
* Lɛɣzʋʋ nabudozo lɛ anasaayɩ n̄ɩɣtʋ lubu nʋmɔʋ. Mbʋʋ payaɣ se ''Révolution Industrielle''. Lɛɣzʋʋ nabudozo n̄ɩmbʋ pʋnɛ piyeba nɛ ɛyʋ tɩlɩ mbʋ payaa se "énergie électrique nɛ énergie fossiles nɛ énergie fissiles yɔ.
Afrɩka nɛ hayi kiŋ hɔɔlʋʋ taa samaɣ ŋga payaɣ se Perbemba (Bèrberes) yɔ kɛwɛɛ. Ɛyaa mba payaɣ se Fenisiyemba (Phénéciens) yɔ pɛlɛɣna kpacayʋʋ Perbemba. Paba wayɩ lɛ, [[Tuniizii (Tunisie)|Tuniizii]] ɛjaɖɛ taa n̄ɩma n̄akpacayɩ-wɛ. Pʋwayɩ lɛ, Room n̄ɩma nɛ Arabʋ n̄ɩma kpacayɩna-wɛ. Sɔnɔdaa mbʋ yɔ, Afrɩka nɛ hayi kiŋ hɔɔlʋʋ taa malɩŋ kɩla ɖɔʋ. Anasaayɩnaa n̄azɩ Afrɩka nɛ hayi kiŋ hɔɔlʋʋ taa ajɛya ɖɔɖɔ.
[[Sahara Kañɩnbʊsaɣ|Sahara]] nɛ pɩtɛɛ kiŋ hɔɔlʋʋ taa ajɛya taa n̄ɩma n̄aɖʋ kewiyisi ndɩ ndɩ. Pʋwayɩ lɛ, kewiyisi ńzɩ sɩ-taa sakɩyɛ sʋʋ malɩŋ Ɛsɔ sɛtʋ ŋgbɛyɛ taa. Tobo se Afrɩka ajɛya kɛwɛ yomiye taa nɛ pʋcɔ pazɩ pazɩ alɛɛ yomiye ńɖɩ ɖɩ-taa nɛ awɛɛ a-tɩ yɔɔ lɛɛlɛyɔ. Kpaɣ pɩnaɣ 1910 nɛ puwolo pɩnaɣ 1975 taa Afrɩka ajɛya lʋba nɛ alɩɩ yomiye taa.
[[Category:Afrɩka caanaʋ tɔm]]
mxe3zigp9lfnah3yfavi30ctq001jcz
Afrɩka tɛtʊ tɔm
0
126
15833
15832
2022-01-23T19:28:34Z
Hasley
1748
Révocation des modifications de [[Special:Contributions/Pisiska|Pisiska]] ([[User talk:Pisiska|discussion]]) vers la dernière version créée par [[User:Gnangbade|Gnangbade]]
7944
wikitext
text/x-wiki
Mbʋ pɩɩlaba Afrɩka taa payɩ, kpaɣ ɖooo caanaʋ nɛ pɩkɔɔ pɩsɩɩnɩ sɔnɔ nɛ pɩɖɛɛ yɔ, payaɣ se Afrɩka caanaʋ tɔm. [[Roma (Rome)|Roma]] n̄ɩma n̄aakpaɣ Afrɩka tɛtʋ nɛ tɩ-hayi kiŋ hɔɔlʋʋ ɖeɖe nɛ payaa se Afrɩka. Pʋwayɩ yɔ paya tɛtʋ ńdʋ tɩtɩŋa se Afrɩka. Ɛsɔ halɩn̄ɩnʋ nɔɔyʋ payawaɣ-ɩ se "Ifri". Ɛnʋʋ Afrɩka n̄ɩma n̄aakpaɣa se pɛ-ɛsɔ. Ɛkɛ Bɛɛrɩbɛɛrɩ n̄ɩma ɛsɔ halɩn̄ɩnʋ.
Paa pɩɩla ɛzɩma yɔ, Afrɩka wɩsɩ ɖɩlɩyɛ hɔɔlʋʋ taa ɛyʋ lɛɣ wɛʋ kedeŋa yɔɔ cɩnɛ. Ɛwɛʋ yɔ, pɩtalɩ ɛzɩ pɩnzɩ miiliyɔɔ waa 2,5 mbʋ yɔ. Pʋwayɩ lɛ, ɛyaa ɖɔʋ nɛ pɔɖɔʋ halɩ nɛ pɔkɔɔ pawadɩ Afrɩka tɛtʋ tɩŋa yɔɔ. Pʋcɔ nɛ caanaʋ tɔm paɣzɩ lɛ, lɩŋgamɩŋ sɔsɔŋ nɩɩyɛ kɛwɛ ɛjaɖɛ ńɖɩ payaɣ lɛɛlɛyɔ se sahara yɔ. Pʋwayɩ lɛ, sahara pɩsɩ kan̄ɩmbusuu ɛjaɖɛ. Sahara ɛjaɖɛ ńɖɩ ɖɩtɛyɩna Afrɩka tɛtʋ hɔɔlɩŋ sɔsɔŋ naalɛ. Sahara nɛ hayi kiŋ hɔɔlʋʋ taa ajɛya nɛ Sahara nɛ hadɛ kiŋ hɔɔlʋʋ taa n̄ɩna. Afrɩka nɛ hayi kiŋ hɔɔlʋʋ taa caanaʋ tɔm nɩɣzɩna Meediteeranii teŋgu caanaʋ tɔm. Ajɛya wena alɛ n̄ɛwɛ Sahara nɛ pɩ-tɛɛ hɔɔlʋʋ taa yɔ, alɛ tɔm n̄ɛwɛɛ.
Ɖɔɖɔ ɛzɩ kedeŋa kpeekpe naʋ lɛɣzɩtʋ sɔsɔtʋ naadozo mbʋ payaɣ se "tɛkɩniiki" yɔ pʋ-nʋmɔʋ taa yɔ, ḿbʋ ɖɔɖɔ Afrɩka caanaʋ tɔm nawa. Lɛɣzɩtʋ ńdʋ tiyeba nɛ ɛyʋ wezuu caɣʋ ɖɔɖɔ lɛɣzɩ pɩdɩɩfɛyɩ.
* Kajalaɣ lɛ, ɛyʋ lubi miŋ. Elubu-i yɔ, pɩtala pɩnzɩ 800 000 yaa 400 000 mbʋ yɔ. Miŋ yeba nɛ ɛyʋ wezuu caɣʋ lɛɣzɩ pɩdɩɩfɛyɩ.
* Nabʋlɛ lɛɣzɩtʋ kɔyɔ mbʋ payaɣ se "néolithique yɔ. Lɛɣzʋʋ nabʋlɛ n̄ɩmbʋ pʋnɛ; pɩlɩwa pɩtala ɛzɩ pɩnzɩ 8000 yaa 2 000 mbʋ yɔ pʋcɔ palʋlɩ Yeesu-Krɩstʋ. Lɛɣzʋʋ naalɛ n̄ɩmbʋ pʋnɛ piyeba nɛ haɖaʋ nʋmɔʋ lɛɣzɩ sakɩyɛ.
* Lɛɣzʋʋ nabudozo lɛ anasaayɩ n̄ɩɣtʋ lubu nʋmɔʋ. Mbʋʋ payaɣ se "révolution industrielle". Lɛɣzʋʋ nabudozo n̄ɩmbʋ pʋnɛ piyeba nɛ ɛyʋ tɩlɩ mbʋ payaa se "énergie électrique nɛ énergie fossiles nɛ énergie fissiles yɔ.
Afrɩka nɛ hayi kiŋ hɔɔlʋʋ taa samaɣ ŋga payaɣ se Pɛɛrɩbɛɛrɩwaa (Berbères) yɔ kɛwɛɛ. Ɛyaa mba payaɣ se "Phéniciens waa yɔ pɛlɛɣna kpacayɩɣ Pɛɛrɩbɛɛrwaa. Paba wayɩ lɛ, Tunisii ɛjaɖɛ taa n̄ɩma n̄akpacayɩ-wɛ. Pʋwayɩ lɛ, Rooma n̄ɩma nɛ Arabʋ n̄ɩma kpacayɩna-wɛ. Sɔnɔdaa mbʋyɔ, Afrɩka nɛ hayi kiŋ hɔɔlʋʋ taa malɩŋ kɩla ɖɔʋ. Anasaayɩnaa n̄azɩ Afrɩka nɛ hayi kiŋ hɔɔlʋʋ taa ajɛya ɖɔɖɔ.
Afrɩka « Sub-saharienne» ajɛya n̄ɔwa nɛ awɛɛna kewiyasɩ ndɩ ndɩ. Ɛlɛ, pɩkɔma kpaɖɩŋ VII taa lɛ, Aaraabʊ ajɛyɛ sʊna a-Ɛsɔ sɛtʊ ŋgbɛyɛ ajɛya ana a-taa nɛ pɩlɛɣzɩ pe-wezuu caɣʊ nɛ pɔ-sɔnzɩ pɩdɩɩfɛyɩ. Ajɛya sɔsɔna nazɩ Afrɩka ajɛya pɩdɩɩfɛyɩ. Kpaɣ pɩnzɩ 1910 nɛ ŋwolo ŋsɩɩna pɩnzɩ 1975 taa Afrɩka ajɛya lʊba nɛ alɩɩ kʊhʊlʊm yomiye taa nɛ piyele awɛɛ a-tɩ yɔɔ.
Sahara nɛ pɩtɛɛ kiŋ hɔɔlʋʋ taa ajɛya taa n̄ɩma n̄aɖʋ kewiyisi ndɩ ndɩ. Pʋwayɩ lɛ, kewiyisi ńzɩ sɩ-taa sakɩyɛ sʋʋ malɩŋ Ɛsɔ sɛtʋ ŋgbɛyɛ taa. Tobo se Afrɩka ajɛya kɛwɛ yomiye taa nɛ pʋcɔ pazɩ pazɩ alɛɛ yomiye ńɖɩ ɖɩ-taa nɛ awɛɛ a-tɩ yɔɔ lɛɛlɛyɔ. Kpaɣ pɩnaɣ 1910 nɛ puwolo pɩnaɣ 1975 taa Afrɩka ajɛya lʋba nɛ alɩɩ yomiye taa.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Kedeŋa tɩlʋʋ]]
n7847e7jfggb66yqr518ugyjt76adoq
Afrɩka tɛtʋ wandamm(Continent africain)
0
127
16273
425
2023-05-09T03:23:19Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Afrɩka tɛtʋ wandamm]]
16273
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Afrɩka tɛtʋ wandamm]]
0aahn3lf2z6o148jfw76o63eny5ki1g
Afrɩka tɛtʋ wandamm
0
128
10604
10602
2018-01-18T20:30:53Z
Gnangbade
58
liens
10604
wikitext
text/x-wiki
[[File:LocationAfrica.png|thumb|Afrɩka tɛtʋ wandamm]]
Afrɩka kɛ tɛtʋ wandamm. Ajɛya nɩɩnʋwa nɛ kagbaanzɩ wɛna Afrɩka tɛtʋ wandamm taa.
Yee pɛtɛyɩ kedeŋa kpeekpe tɛtʋ hɔɔlɩŋ mɩnʋʋ kɔyɔ, Afrɩka tɛtʋ wandamm kɛ hɔɔlɩŋ loɖo. Ɛlɛ, yee pɩkpɛndɩna hɔɔlɩŋ weyi lɩm wɛ ɛ-taa payɩ kedeŋa yɔɔ cɩnɛ nɛ pɛtɛyɩ kedeŋa hɔɔlɩ mɩnʋʋ kɔyɔ, Afrɩka tɛtʋ wandamm kɛ hɔɔlɩŋ nɩɩlɛ (20). Yee pɩkpɛndɩna Afrɩka tɛ tɛtʋ cikpetu ndɩ ndɩ ndʋ lɩm cɔ-tʋ kontiko nɛ pɩta yɔ, Afrɩka walanzɩ kɛ 30 415 873 km2.
[[File:Africa satellite plane.jpg|thumb|Africa satellite plane]]
Kedeŋa kpeekpe tɛtʋ wandamm waa naalɛ ɖeke kɩlɩna walʋʋ Afrɩka tɛtʋ wandamm. Afrɩka ɛyaa ñʋʋ kɛ miiliyaarɩ waa 1,2 nɛ pɩɖɛɛ pʋ-yɔɔ. Kedeŋa kpeekpe ɛyaa ɖɔʋ nʋmɔʋ taa lɛ, Aazii tɛtʋ wandamm kɩlɩna. Tɩ-wayɩ lɛ, Afrɩka tɛtʋ wandamm tɩŋna ɛyaa ɖɔʋ hɔɔlʋʋ taa. Pɩnaɣ 2016 taa, kedeŋa kpeekpe ɛyaa mɩnʋʋ yɔɔ lɛ, ɛyaa 16,4 wɛ Afrɩka tɛtʋ wandamm taa.
Afrɩka nɛ hayi kiŋ lɛ, ɖɩnaɣ Meditɛɛranee teŋu nɛ Suwɛɛzɩ hɛŋa. Afrɩka nɛ hayi kiŋ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ hɔɔlʋʋ taa lɛ, ɖɩnaɣ teŋu kɩsɛmʋʋ. [[Afrika Hadɛ kiŋ|Afrɩka nɛ hadɛ kiŋ]] wɩsɩ ɖɩlɩyɛ hɔɔlʋʋ taa lɛ, ɖɩna Ɛɛdɩ lɩŋamʋʋ. Wɩsɩ ɖɩɖʋyɛ hɔɔlʋʋ taa lɛ, ɖɩna [[Atlantique teŋgu|Atɩlantiki teŋgu]].
Mbʋ payaɣ se ekuwatɛɛrɩ yɔ, pɩtɩŋna Afrɩka tɛtʋ wandamm hɛkʋ taa. Afrɩka tɛtʋ wandamm taa lɛ, hɔɔlɩŋ nɩɩyɛ taa wɛ niikaɣ fɩnɩnɩ, hɔɔlɩŋ lɛɛŋ lɛ niikaɣ maɣna. Hɔɔlɩŋ lɛɛŋ ɖɔɖɔ lɛ, soŋaɣ wɛɛ pɩdɩɩfɛyɩ nɛ hɔɔlɩŋ lɛɛŋ lɛ, soŋaɣ maɣna.
Tɛʋ ɛɛnɩɣ ɖoŋ ɖoŋ Afrɩka tɛtʋ wandamm taa. Afrɩka hɔɔlɩŋ nɩɩyɛ taa lɛ, tɛʋ nɩɣ pɩnaɣ mpilim taa fenasɩ loɖo ɖeke. Hɔɔlɩŋ lɛɛŋ taa lɛ, tɛʋ pɩzɩɣ kɩnɩɩ pɩtalɩ fanasɩ lutozo yaa hiu mbʋ yɔ pɩnaɣ taa.
Yee pɛtɛyɩ Afrɩka tɛtʋ wandamm hɔɔlɩŋ mɩnʋʋ kɔyɔ, hɔɔlɩŋ nɩɩnʋwa nɛ hiu (60) tɛtʋ fɛyɩ mʋzʋŋ, pʋ-tɔbʋʋ se hɔɔlɩŋ ɛnʋ ɛwɛ wɩlɩŋ. Tɔɔnasɩ ɛɛlakɩ camɩyɛ hɔɔlɩŋ ɛnʋ ɛ-taa. Paa mbʋ yɔ, Afrɩka tɛtʋ wɛ mʋzʋŋ sakɩyɛ.
Afrɩka tɛtʋ wandamm wɛna tɛtɛɛ ñɩm pɩdɩɩfɛyɩ. Mbʋ yebina Anasaayɩ naa huyuu-tʋ ɛzɩ hasɩ huyuu nandʋ yɔ. Halɩ pakʋma Afrɩka tɛtʋ hɩɖɛ se « Koboyaɣ tɛtʋ ». Laŋ sɔsɔŋ ndɩ ndɩ wɛ Afrɩka tɛtʋ wandamm taa. Ɛlɛ, tɩŋ tim nɛ tɩŋ kɩɩsɔʋ yeba nɛ laŋ paɣzɩ pasʋʋ pazɩ pazɩ Afrɩka tɛtʋ taa.
Ñɩnɩyaa sɔsaa sakɩyɛ tɔŋ se Afrɩka tɛtʋ wandamm taa ɛyʋ calɩ wɛʋ nɛ pʋcɔ ɛyaa kɔɔ pɔtɔyɩ nɛ posu kedeŋa kpeekpe. Pɔtɔma se, ɛyʋ calɩʋ wɛʋ Afrɩka tɛtʋ wandamm taa yɔ, pɩtalɩ ɛzɩ pɩnzɩ mɩnɩŋ naalɛ mbʋ yɔ.
[[Category:!Main category]]
2wnd3vnemczg71sn9nl4kt1iapggp9d
Afʊwanɩ
0
129
11665
8245
2018-03-02T11:48:12Z
Hugo.arg
49
Hugo.arg kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Afʊwanɩ (Avoine)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Afʊwanɩ]] ñɩŋgʋ yɔɔ
11665
wikitext
text/x-wiki
[[File:Avena sativa 003.JPG|thumb|Avena sativa 003]]
'''Afʊwanɩ''' ŋgʊ pahayʊʊ (Avena sativa L.) nabʊyʊ taa payaɣ-kʊ se Afʊwanɩ byzantine kɛ tɩŋ ŋgʊ pɩnzɩ naalɛ wayɩ lɛ, kʊɖʊʊ pee yɔ, kɩ-tɛ nɛ Avena, tɩŋ weyi ɛɖʊ ñʊŋ yaa lɔtʊ yɔ ɛ-tɛ tɩmʊʊ liɖe taa, nɛ pahayʊʊ-kʊ ɛzɩ mʊlʊm pee tɩŋ yaa kpɩna hatʊ ndʊ pɛsɛtʊʊ nɛ lɛŋ yɔ, kʊɔñɔʊ lɛ, kɩ-tɛ ho wɛ nɛkɛ nɛkɛ nɛ pɩwɛ leleŋ nɛ lakʊ taa kpɩna tɩŋga sɔɔlɩ-yɛ. kɩwɛ mʊlʊm pee tɩŋ weyi ɛkɛ kesi yɔ ɛ-taa nɛ palakɩnɛ-yɛ tʊmɩyɛ kajalaɣ taa kɛ kpɩna tɔɔnaɣ nɔmɔʊ taa (kɔzɩ kɔzɩ kpɩnaa naŋgbanzɩ naanza nzɩ sɩtɛmna cɩkpalʊʊ kʊyʊmʊʊ yɔ).
[[File:Avena sativa 002.JPG|thumb|Avena sativa 002]]
Afʊwanɩ ŋgʊ payaɣ Avena kɩtaa wɛ ɖɔɖɔ afʊwanɩ ŋgʊ pahayʊʊ yɔ pɔɖɔɔ nɛ pɛwɛ ndɩ ndɩ kɔzɩ kɔzɩ Avena fatua, folle afʊwanɩ adventice haɖaaŋ sɔsɔɔŋ. Afʊwanɩ tɛ hɛtʊ taa wɛ abalɩtʊ nɛ halɩtʊ kpakpa nɛ [[heelim]] kpakʊʊ nɛ habalɩtʊ nɛ pawokina halɩtʊ cɔlɔ. Kɩtɛ ñɔʊ taa lɛ, kɩwɛna hayʊʊ ɛgbam kɛ ɖaʊ lɔɔ nakʊyʊ yɔ nɛ kɩ-ɖalakɩŋ maɣna sɛŋtɩmɛta naa 25 ŋtalɩ 150 mbʊ yɔ nɛ kɩyɔɔ pɔŋ wɛ ɖama taa. Kɩhatʊ yɔ fɛyɩ hʊndʊʊ ɛlɛ tɩɖalɩɣ, tɩwɛ ɖɔfɩɩ nɛ tɩwalanzɩ maɣna miliimɛtaa naa 2 ŋtalɩ 10 nɛ tɩcɔlʊʊ ɖama taa kɛ ɖaʊ yɔ.
[[File:Rolled oats 2.jpg|thumb|Rolled oats 2]]
Afʊwanɩ kɛ tɩŋ kʊdɔm wɛ ɖoŋ yɔ nɛ pʊdamʊna se pɔsɔ-kʊ tɛtʊ ndʊ tɩ-taa fɛyɩ mʊzʊŋ yɔ yaa paapɩzɩɣ se paɖʊ peeɖe huɖe yaa anasaayɩ huɖe yɔ. Ɖɔɖɔ lɛ, kɩɩlakɩ ɖenɖe lɩ pɩzɩɣ se pɩwadɩ kʊyɔɔ yɔ yaa ɖenɖe piliki-kʊ yɔ. Paahayʊʊ-kʊ ɖenɖe lɩm wadɩ yɔ nɛ ɖenɖe tɛtʊ kɩlɩ yuŋ nɛ piyeki nɛ piliki-kʊ. Kɩɩlakɩ ɖɔɖɔ ɖenɖe kusoŋtuu wɛ tam yɔ, ɛzɩ ɖenɖe tɩŋ kɩlɩ ɖɔʊ yɔ.
[[File:Oatmeal Raisin Vegan Cookie (3838762018).jpg|thumb|Oatmeal Raisin Vegan Cookie (3838762018)]]
Ɖɩcɔna kedeŋga kpeekpe yɔ kɔyɔ ɖinaɣ se afʊwanɩ haɖaʊ pasaa kpaɣ wayɩ wayɩ pɩnzɩ 50. Pʊtʊwaa kpaɣ miiliyɔɔ naa tɔɔnɩ naa 50 pɩnzɩ 1960 alɩwaatʊ taa ŋtalɩ miiliyɔɔ naa tɔɔnɩ naa 20 pɩnaɣ 2010 taa. Afʊwanɩ tatasɩ kɩkɛ kpɩna tɛ tɔɔna kɩpaŋga mbʊ pʊyɔɔ yɔ samɩla nɛ ɔrɩgɩ lɛɛzɩ koloniyedaa.
Ajɛyɛ wena a-taa nikaɣ wɛ nɛ hayɩm wala yɔ a-taa kɛ afʊwanɩ haɖaʊ cɛyaa siŋ kedeŋga taa. Kedeŋga kpeekpe taa lɛ, Kanada ɛjaɖɛ kajalaɣ ɛjaɖɛ ndɩ ɖɩyekɩɣ nɛ polɩŋ taa (tɔɔnɩ naa miiliyɔɔ naa 2,1) nɛ [[Etaazuunii (États-Unis)|Etaazuuni]] ñɛkɛnɛ kajalaɣ taa poliŋ taa mʊyʊʊ. Afʊwanɩ pee tɛ ŋgʊ palaka-kʊ nɛ tʊmɩyɛ nɛ paɖʊʊ kpaŋnaŋ mbʊ yɔ kɩwɛna setuu tɛ ɖoŋ nɛ pisetuu kpɩna. Kɩtɛ ɖoŋ wazaɣ tatalɩ pilee yaa ɔrɩgɩ.
[[File:Oatcake.jpg|thumb|Oatcake]]
[[Category:Tɔɔnasɩ]]
glgrhsvts2m31axiycc4v8mmxtb3uxj
Agatha Christie
0
130
17950
17949
2024-01-19T15:53:29Z
Gnassingbé-Gnassingbé
4636
Catégorie
17950
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Agatha Christie
|image = Agatha Christie.png
|px = 190px
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = [[Aŋgɩlɩtɛɛrɩ]]
|Ɛ-tʋmɩyɛ = Takayɩsɩ mayʋ
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = Torquay, Devon, [[Aŋgɩlɩtɛɛrɩ]]
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = [[Salaŋ fenaɣ]] kɩyakʋ 15 n̄ɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1890
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ = Winterbrook, Oxfordshire, [[Aŋgɩlɩtɛɛrɩ]]
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ = [[Kɔlaɣ fenaɣ]] kɩyakʋ 12 n̄ɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1976
|E-nesi ñɩɣʋ = Agatha Christie's signature.png
}}
Payaɣ Ɖoɖoo Agatha Christie ɖɔɖɔ se Agatha Mary Clarissa Miller. Ɖoɖoo Agatha Mary Clarissa Miller ɛnɛ, ɛkɛ halʋ sɔsɔ nɔɔyʋ siŋŋ ɛ-ɛjaɖɛ taa. Ɖoɖoo ɛnɛ, ɛkɛ Aŋgletɛɛrɩ ɛjaɖɛ taa pɛlɔ. Ɖoɖoo Agatha Mary Clarissa Miller wɛ ñʋʋ taa lɔŋ siŋŋ.
Palʋla-ɩ [[salaŋ fenaɣ]] kɩyakʋ hiu nɛ kagbanzɩ (15) n̄ɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1890 n̄ɩŋga taa. Caanaʋ tɔm tɩlɩyaa tɔŋ se patatɩlɩ siŋŋ tɛtʋ ndʋ tɩ-taa palʋlɩ Ɖoɖoo Ɖoɖoo Agatha Mary Clarissa Miller yɔ camɩyɛ. Ɛkɛ n̄amtʋ pɩɣa siŋŋ ɛ-taabalaa nɛ samaɣ ŋga ɛwɛ ka-taa yɔ pɔ-cɔlɔ.
[[Fichier:Hotel Pera Palace - Istanbul.jpg|vignette|Hotel Pera Palace - Istanbul: peeɖe ɛma ɛ-takayaɣ ŋga payaɣ se "Murder on the Orient Express"]] yɔ.
Ɛkɛ halʋ weyi ɛfɛyɩ felendu yɔ. Ɖoɖoo Agatha Mary Clarissa Miller ɛnɛ, ɛsɩba [[kɔlaɣ fenaɣ]] kɩyakʋ hiu nɛ naalɛ (12) n̄ɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1976 n̄ɩŋga taa. Patatɩlɩ tɛtʋ ndʋ tɩ-taa ɛsɩba yɔ. Ɛsɩkaɣ lɛ, ɛɛwɛna pɩnzɩ hiŋ lʋbɛ nɛ loɖo (76).
Ɖoɖoo Agatha Mary kɛkɛ takayɩsɩ maʋ sɔsɔ nɔɔyʋ. Ɛɛkɛ halʋ weyi ɛsɩma ɛ-tʋmɩyɛ labʋ camɩyɛ yɔ. Ɛɛkɛ takayɩsɩ sɩnɖʋ nɔɔyʋ siŋŋ ɖɔɖɔ, pʋ-tɔbʋʋ se, ɛɛkɛ halʋ mɛ-ɛza kulaa nɔɔyʋ. Ɛ-ɛza cɛba nɛ atɛ akuli ɖɔɖɔ.
[[Fichier:St Martins Theatre, London 2009.JPG|vignette|St Martins Theatre, London 2009]]
Ɖoɖoo Agatha Mary Clarissa Miller ma takayasɩ sakɩyɛ pɩlɩɩna ɖiɣɖiɣ caɣʋ paɣtʋ yɔɔ ɖɔm nʋmɔʋ taa. Ɖoɖoo Agatha Mary Clarissa Miller hɩɖɛ sɛ siŋŋ kedeŋa kpeekpe yɔɔ.
Ɛɛkɛ n̄ɩnɩyʋ sɔsɔ nɔɔyʋ siŋŋ ɖɔɖɔ. Ɖoɖoo ɛnɛ, ɛ-tʋmɩyɛ laba sakɩyɛ leleŋ siŋŋ ɖɔɖɔ ɛzɩ Ɖajaa Hercule Poirot nɛ Ɖoɖoo Miss Marple tʋma kɛdɩnaɣʋ sakɩyɛ yɔ. Ɖoɖoo Agatha Christie takayasɩ nasɩyɛ hɩla yɔ : ''Le Crime de l'Orient-Express'', nɛ ''Dix petits nègres'', nɛ ''Mort sur le Nil'' nɛ ''Le Train de 16h50''.
[[Catégorie:Ɛyaa sɔsaa]]
[[Catégorie:Halaa sɔsaa]]
[[Catégorie:Takayɩsɩ mayaa]]
[[Catégorie:Aŋgilitɛɛrɩ]]
85erknunk6hnrru6jx4l71jhyzt5iun
Agɔnta yaa matematiki tɔm pazʋʋ yɔ
0
131
11042
9979
2018-02-01T11:11:35Z
Gnangbade
58
Liens
11042
wikitext
text/x-wiki
Akɔnta tɔm pazʋʋ kedeŋga yɔɔ yɔ, pɩtala pɩnzɩ ɛgbaŋ ɛgbaŋ. Kedeŋga ajɛya ndɩndɩ taa pɩpazaa, ɛzɩ [[Siini]], Hɛkʋ-nɛ-hɛkʋ Amerika taa ajɛya taa yɔ. Pɩsɩɩna pɩnzɩmɩnaɣ 17 ñɩŋga (XVIIe siècle) lɛ Akɔnta yaa matematiki sɩmtʋ kaakɛ ɛzɩ aho tɔm nɛ paa ahoye wenɖi kedeŋga hɔɔlʋʋ weŋgu kɩ-taa ’lɛ, kɩ nɛ kɩ-tɔm. Pɩkpaɣʋna pɩnzɩmɩnaɣ 19 ñɩŋga (XIX siècle), nɛ pɩkɩlɩna pɩnzɩminaɣ 20 ñɩŋga (XX siècle) yɔɔ ñɩnɩyaa laba tʋma pʋ-yɔɔ pʋɖɔɔ nɛ weyi ɛsɩma wendu ’lɛ, ɛlɛ lakɩ se pɩyɛlɩ nɛ pɩtalɩ ɛyaa lalaa. Pʋmbʋ hana ɛyaa lɩmaɣza se matematiki wɛna kʋlɔmɩŋ ndɩndɩ’ɩ sakɩyɛ yɔ, pɩwɛɛ se pekpeɣli kɩ-tɔm hɔɔlɩŋ hɔɔlɩŋ nɛ patʋʋ hɔɔlɩŋ ɩnʋ’ʋ alɩwaatʋ nɛ pɩwɩlɩ se hɔɔlʋʋ kʋnɛ kɩ-tɔm ñɔ alɩwaatʋ tʋnɛ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Lɛɣtʋ]]
a22jdue2qidlyvicfe98sq7qcn2gdnl
Ahʊna kʊnʊŋ
0
132
16470
14406
2023-08-15T01:24:57Z
Zemant
4406
16470
wikitext
text/x-wiki
Ahʊna kʊnʊŋ (Ahʊna kʊnʊŋ taa: ''Èʋe'' ou ''Èʋegbe'') pasɩma-kʊ nɛ kʊkʊnʊŋ maɣmaɣ eʋe taa nɛ pɔyɔɔdʊʊ se [e'βe] yaa Eʋegbe. Kɩ-kɛ gbe taa kpeɣluu kʊnʊŋ Kwa waa tɛ kʊnʊmɩŋ. Ahʊna kʊnʊŋ pɔyɔɔdʊʊ-kʊ [[Kana]] ɛjaɖɛ taa nɛ [[Kootidiivʊwarɩ]] ɛjaɖɛ taa nɛ [[Togo]] ɛjaɖɛ taa nɛ [[Peenɛɛ]] ɛjaɖɛ taa. Kʊyɔɔdɩyaa talɩ ɛyaa miiliyɔɔ waa lʊbɛ nɛ pʊyɔɔ mbʊ yɔ pɩnaɣ 1991 taa. Ɖɔɖɔ ɛzɩ gbe kʊnʊmɩŋ lɛɛŋ Ahʊna yɔɔdaɣ wɛ camɩyɛ.
Ahʊna kʊnʊŋ yiiduu paɖooye agɔma nɛ ahʊndʊ yaa Kwa kʊnʊmɩŋ lɛɛŋ ɛzɩ Abbey-ahʊna yaa Abévé yaa ɛwuujɛ nɛ pɩwɩlɩʊ se weyi ɛyɔɔdʊʊ Abé-ahʊna ŋgʊ kɩ-kɛ ki-maɣmaɣ yɔ yiiduu ɛ-tɩ nɛ Fɔŋ (Fɔŋgbɛ). Ɛyaa hɛkʊʊ taa kʊnʊŋ, ŋgʊ ɖɩyaɣ se ahʊna mbʊ yɔ, [[Loma]] tɛtʊ sɔsɔtʊ taa pakɩlɩʊʊ-kʊ yɔɔdʊʊ.
[[Ɖɩkpaɣ Afrika]] kedeŋga yɔ kɔyɔ ahʊna kʊnʊŋ pamana aseɣɖe tɔm takayaasɩ sɩŋ pɩkɔzɩna Diedrich Hermann Westermann tʊma labʊ yɔ. Ɛnʊ weyi ɛlɩza ahʊna tɔm kpoŋ nɛ tɔm tʊʊzʊʊ tʊmɩyɛ nɛ ɖɔɖɔ Gbe kʊnʊmɩŋ lɛɛŋ taa.
Kʊnʊmɩŋ kpɛlɛkɩyaa taa lɛɛlaa ɖʊ nesi ahʊna kʊnʊŋ kpɛlɛkʊ ñɩnʊʊ taa. Mba yɔ Gilbert Ansre laba nɔɔ wiluu nɛ tɔmpe cɔɔlʊʊ. Hounkpati B Capo laba nɔɔ wiluu kpɛlɛʊʊ nɛ nɔɔ pɩɩɩ kpɛlɛkʊʊ. Herbert Stahlke laba tɔmʊʊ maʊ nɛ nɔɔ ɖoŋ kpɛlɛkʊʊ.
Roberto Pazzi laba ɛyʊ kpɛlɛkʊʊ nɛ tɔmɩŋ tɔbɩŋ takayaɣ maʊʊ kpɛlɛkʊʊ. Félix K. Ameka laba tɔmɩŋ tɔbʊ kpɛlɛkʊʊ nɛ kʊnʊŋ kpɛlɛkʊʊ tɩlɩʊ. Alan Stewart Duthie laba tɔmɩŋ tɔbʊ kpɛlɛkʊʊ nɛ nɔɔ wiluu kpɛlɛkʊʊ. Flavien Gbéto laba nɔɔ kʊyʊʊ tʊmɩyɛ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:kʋnʋmɩŋ]]
[[Category:Kana]]
[[Category:Togo]]
ncrsvkpsotrsdts7pkdq7uuux85pt80
Ajɛyɛ ñʊŋ yɔɔ caɣʊ tɔm ɖɩzʊʊ (Décolonisation)
0
133
13813
11043
2019-04-05T17:19:20Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Ajɛyɛ ñʊŋ yɔɔ caɣʊ tɔm ɖɩzʊʊ (La décolonisation)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Ajɛyɛ ñʊŋ yɔɔ caɣʊ tɔm ɖɩzʊʊ (Décolonisation)]] ñɩŋgʋ yɔɔ
11043
wikitext
text/x-wiki
Ajɛyɛ ñʊʊŋ yɔɔ caɣʊʊ tɔm ɖɩzʊʊ, pɩkɛ ɛsakuliye tɔm kpɛlɛkʊʊ mbʊ palaba Ampiiri pacaɣ ma-ñʊʊŋ yɔɔ waa tɛ kɛ ajɛyɛ ɖoŋ ñɩna wena akɔma nɛ acaɣa lɛɛna yɔɔ yɔ a-ɛsɩnda. Maɣzɩm mbʊ pɩtɩna nɛ ajɛyɛ pacaɣa ma-ñʊʊŋ yɔɔ waa hiɣ tɩyɔɔ wɛʊ tɛ sooci. Pɩpaɣzɩna caɣ pɩnaɣ 1775 Amerika ɛjɛɖɛ taa, ɛlɛ, kedeŋga kpeekpe you naalɛ ŋgʊ wayi tɔm ŋgʊ kʊñɔɔ. Kpɛɖɛɣɛ mbʊ lɛ, tɩ-tɩwalɩ kedeŋga kpeekpe taa pɩkpɛndɩna kajalaɣ ajɛyɛ lɩʊʊ tɛ ɖɔʊ kpaɣ kpaɣɖʊ 20 alɩwaatʊ taa. [[ONU ŋgbɛyɛ|ONU]] maɣmaɣ ha waɖɛ takayaɣ se paɖɩzɩ tɔm ndʊ.
Tɩyɔɔ wɛʊ you [[Etaazuunii]] ɛjaɖɛ taa wɛ ɛzɩ kajalaɣ laɣsɩ nzɩ sɩtɩna ñʊʊ yɔɔ caɣʊ lɩmaɣzɩyɛ ɖɩzʊʊ yɔ, kɔzɩ kɔzɩ Amerika ɛyaa kʊɖʊma mba pañɩŋga siŋ se peseɣti tɩyɔɔ wɛʊ tɔm ajɛyɛ wena [[Eerɔpʋ tɛtʋ wandamm|Erɔpʊ]] caɣ a-yɔɔ yɔ a-taa kɔzɩ kɔzɩ Ɛsɩpañɔɔlɩ ñna taa. Tovenim taa lɛ, Etaazuunii ɛjaɖɛ hiɣ tɩyɔɔ wɛʊ pɩtɩŋna yoŋ sɔsɔŋ nɩɩyɛ pa nɛ tɛtʊ ñʊʊŋ yɔɔ caɣyaa, pɩtɛkɛ pɛ-ɛjaɖɛ taa ɛyaa poyouna. Pɩlabʊ mbʊ lɛ, pɩfɛyʊʊ tɛtʊ tɩnaa yɔɔ nɛ ɖɔɖɔ lɛ pakʊ-wɛ, pɔtɔyɩtʊ-wɛ, ɛyaa mba lɛ, Erɔpʊ mba nɛ pehiɣ ɖoŋ siŋ alɩwaatʊ ndʊ pɛ-ɛyaa lɩna Erɔpʊ nɛ pɔkɔɔ pɔsɔzɩ pɔ-yɔɔ yɔ.
Ñʊʊ yɔɔ caɣʊ tɔmpiye tʊmɩyɛ labɩnaʊ tatʊzɩ camɩyɛ pʊtɔbʊ se ɖiyiduu yaa ɖɩfɛyɩ nɩɣʊ. Cɩnɛ lɛ ɖɩnɩɣ ɖɩ-tɔbʊʊ se ɛjaɖɛ ɖoŋ ñɩnɖɛ ndɩ ɖiyeba-ɖɩ, ɛlɛ ɖɩtalɩzɩ ɖɩ-nesi ɖɩ-nɛyɔ ɖɩ-tɔm taa, yaa ɖitikizi ɖɩ-nɛyɔ. Tɩyɔɔ wɛʊ mbʊ Amerika ajɛyɛ nʊʊŋ yɔɔ caɣa mʊwa yɔ, siɣe taa lɛ, pɩkɛ-wɛ ɖoŋ lɩmaɣza wena papɩzɩ nɛ pacaɣa ajɛyɛ lɛɛna yɔɔ yɔ. Pɩpɩsɩ-wɛ yoŋ Wɩsɩ Ɖɩɖʊyɛ taa kiŋ pa-nɛ Ɛsɩpanɔɔlɩ ɛyaa nɛ [[Fransɩɩ]] ɛyaa. Mbʊ pɩtɩna nɛ pɔtɔyɩtɩ ajɛyɛ tɛtʊ taa ɛyaa.
Kajalaɣ kedeŋga kpeekpe you alɩwaatʊ taa, Kewiyaɣ ɛjaɖɛ taa tɛ arabɩ politiki ŋgʊ kɩɩwɛ ɖooo hooho [[Egipiti]] ɛjaɖɛ taa yɔ, wala pɩtɩŋna kɩ-ɛyaa nabɛyɛ yɔɔ ɛzɩ Lawrence se pɩsa nɛ arabɩ ajɛyɛ lʊbɩna ottomanɩ Ampiiri. Lidau pazʊtʊ ndʊ palaba arabɩ ɛyaa yɔ palaba-tʊ ɖɔɖɔ Yuɖa ɛyaa nɛ Kurde ɛyaa se pɩsa nɛ pacamɩ koyondu [[Tuurkii|Turki]] tʊ.
Pɩlɩna you ŋgʊ kʊyɔɔ lɛ, politiki ŋgʊ kiyele nɛ pɩtalɩ Sykes-Picot tɔm yɔɔ nɛ Khan Mayssaloun tɛ ɖama kpaʊ nɛ pɩɖɩzɩ arabɩ ajɛyɛ kpɛndʊʊ lɩmaɣzɩyɛ nɛ piyele patʊlɩ ajɛyɛ kɩfana Wɩsɩ Ɖɩlɩyɛ Cɔlɔ Kpam taa. Ajɛyɛ ana yɔ Siiri nɛ Irakɩ nɛ Transjordani wena acaɣa pazɩ ajɛyɛ kɩkpɛndʊʊ nesi tɛɛ yɔ nɛ ɖɔɖɔ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩwɛ Palesitini nesi tɛ nɛ palabɩ-ɖɩ Yuda ajɛyɛ mɩzaɣ yɔ pɩtɩŋna wiyaʊ pɩɣa Faycal tɔm yɔɔ, ɛnʊ weyi arabɩ ajɛyɛ ñʊʊ tʊ weyi ɛlʊbɩna Turki ɛyaa yɔ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Caanaʋ tɔm]]
muo8a04cords3fsd0akogz66k9stb6w
Akaŋgaa
0
134
8312
459
2017-08-30T23:10:27Z
Gnangbade
58
liens
8312
wikitext
text/x-wiki
[[File:Pair of lemons.jpg|thumb|Pair of lemons]]
Akaŋgaa kɛ [[leemuu]], tɩŋ ŋgʊ payaɣ akaŋgaa yɔ kʊlʊlʊʊ nɛ akaŋgaanaa nɛ kɩwɛna PH 2,5. Akaŋgaa kɛ tɩŋ cikpeluu nɛ kʊ-kʊkʊyʊmɩŋ maɣna mɛtanaa 5 ntalɩ 10 mbʊ yɔ. Kɩ-hatʊ wɛ kpɩzɩŋ nɛ tɩɩtɔʊ paa wɩlɩŋ alɩwaatʊ taa, kɩwɛ tɩŋ weyi ɛ-taa wɛ pee wili wili tɛ tɩmʊʊ liɖe taa. Akaŋgaa ŋgʊ kɩpʊʊ lɛ, ku-hutu wɛ tɩŋ hatʊ kpɛdɩŋ nɛ pɩpɩsɩɣ sʊtʊ lɩm tɩyɛ pɩlɩnɛ niikaɣ cɔlɔ. Kɩ-tɛ pɩɣʊ pazʊʊ kpiziɣɖe alɩwaatʊ ntalɩ nzɩnɛ salaŋ kedeŋga nɛ hayi yɔ kiŋ ajɛyɛ taa. Kɩ-taa mʊtʊ lɩm wɛ leleŋ pɩwɛ ñɩmɩŋ nɛ pɩtaa wɛ fitamini C, mbʊ yebina nɛ kɩ-tɛ sɩʊ wɛ kɛlɛʊ nɛ kɩ-tɩ mɩzɩ ɛjaɖɛ tɩŋga taa pɩlɩnɛ mɛlɛnaa nɔmɔŋ woɖaa cɔlɔ mba palakaɣ-kʊ nɛ tʊmɩyɛ se pehiɣ wezʊʊ amini C kʊdɔŋ yɔ (scorbut). Palɩzɩɣ ku-hutu taa num nabʊyʊ pɩtaa wɛ akaŋgaa ñɩmɩŋ lɩm (limonène nɛ citral).
[[File:Valencia market - lemons.jpg|thumb|Valencia market - lemons]]
Akaŋgaanaa mba pɛwɛ leleŋ yɔ pɛkɛ tɩŋ pee wena pahayʊʊ yɔ nɛ pɩtɛ lɩm fɛyɩ ñɩmɩŋ sakɩyɛ. Sɛmɩŋ sɔzɩŋ nɛ nzulɩmɩyɛ yɔ leleŋ nɛ ñɩmɩŋ ɖoŋ yam [[sikiri]] nɛ num taa ñɩm koŋ lɛɛzʊʊ lɩnɛ pɩtɛ wɛtʊ cɔlɔ, tɛtʊʊ nɛ ɛjaɖɛ ɖɩwɛyɛ alɩwaatʊ cɔlɔ nɛ pɩɣʊ nɛ akaŋgaa pɩnzɩ nɛ tamtʊ ɖɔkʊʊ, pɩpɩsʊʊ kpoŋkpolo tayɩ ŋgʊ paakpakʊʊ leleŋ yɔ.
[[File:Citrus x Limon JPG1.jpg|thumb|Citrus x Limon JPG1]]
Palakɩ-kʊ nɛ saladɩ yee fɩnɛkɩrɩ ɛ-fɛyɩ kɔyɔ. Pe-siduu kɩ-nɛ lɩm lɛ, pɩpɩsɩɣ sʊlʊm kpem, pe-siduu-kʊ nɛ tɔnasɩ lɛɛsɩ sakɩyɛ. Passama-kʊ pɩŋ pɩlɩnɛ mbʊ kʊkʊʊ azuuma nɛ kʊdɔmɩŋ mbʊ lɛ, palakɩ-kʊ nɛ tʊmɩyɛ nɛ pɩɖaŋgʊʊ ɛyʊ liu tɛ wɩzasɩ nɛ kɩ-ɖaŋgʊʊ ɛyʊ nesi kʊzɔɔtʊ tʊma ɖɩlaɖɛ taa. Palakɩ-kʊ nɛ tʊmɩyɛ ajana wondʊʊ kpɛlɛkʊʊ ɖɩlaɖɛ taa nɛ kɩ-sɛzʊʊ nɛ kɩ-lozuu ɛyʊ tɔmnaɣ. Kɩ-tɛ leleŋ lɩm lʊkɩna ɛyʊ tɛ ɛvam nɛ kɩ-yeki se ɛyʊ ɛwɛnɛ yɔɔdɔɣ tɛ nɔɔ kɩbaŋga. Kɩ-tɛ fitamini C ɖɔʊʊ nɛ kɩ-tɛ kʊdɔmɩŋ kʊɣʊ yeba se akaŋgaa ɛkɛ piye ndɩ yolim taa lɛ, palʊkɩna azuuma yɔ. Akaŋgaa lɩm yɔɔlʊʊ ɛyʊ taa tɔɔnaɣ camɩyɛ.
[[File:Albatera C. limon-1.jpg|thumb|Albatera C. limon-1]]
[[Category:!Main category]]
[[Category:Tɔɔnasɩ]]
dsxhhvft4ai51g0jlrz69ci34cfz0t8
Akbar
0
135
9489
9056
2017-11-10T13:24:41Z
SFLord
142
Added occupation
9489
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Jalâluddin Muhammad Akbar
|image = Portrait of Akbar by Manohar.jpg
|px = 190px
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = Pakisitaanɩ
|Ɛ-tʋmɩyɛ = Wiyaʋ sɔsɔ
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = Umerkot, Rajputana, Pakisitaanɩ
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = Aloma fenaɣ 15 wiye, pɩnaɣ 1542
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ = Fatehpur Sikri, Agra, Mughal Empire, Ɛɛndɩ
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ = Aloma fenaɣ 27 wiye, pɩnaɣ 1605
|E-nesi ñɩɣʋ =
}}Jalâluddin Muhammad Akbar, Persanɩ kʊnʊŋ taa lɛ, جلال الدين محمّد أكبر Jalālu d-Dīn Muḥammad ʾAkbar taa lɛ, (Umarkot, [[Aloma fenaɣ]] kɩyakʊ 14 pɩnaɣ 1542- Āgrā, [[Aloma fenaɣ]] kɩyakʊ 27 pɩnaɣ 1605), ɛnʊ kɛna moghol Ampiiri ñʊʊ tʊ pɩnaɣ 1556 ŋkɔɔ ŋtalɩ pɩnaɣ 1605 alɩwaatʊ. Pɔtɔŋ se ɛnʊ kaakɩlɩ kenkeŋ akbar waa taa kɛ arabɩ-monghol ɛjaɖɛ taa. Palʊla Akbar kɛ kewiyaɣ kɩɖɛzaɣ ŋga kɛ-ɛsɛ kula yɔ ka-taa, caanaa naanza kaataka ɛlɛ patapɩzɩ se pɛkpɛlɛkɩ-ɩ kalʊʊ.
Pɩnaɣ 1556 lɩwa lɛ, ɛmʊ ɛ-caa kewiyaɣ ɛlɛ, paya se Humâyûn, kɛ malɩŋ ɛjaɖɛ cikpaɖe naɖɩyɛ taa. Ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa ewoba nɛ ɛwɛɛ alɩuwaatʊ ndʊ ese Perse ɛjaɖɛ yɔ. Mbʊ lɛ, ɛwɛna pɩnzɩ 14 nɛ ɛ-caa lɛlʊ hʊʊ tɔm e-lone taa ɛlɛ yɔ Bairam Khân. Pɩtɩŋna ɛ-tɛ sɩnaʊ nɛ ɛ-ɛyaa pɔ-yɔɔ lɛ, ɛwa Pânipat you pɩnaɣ kʊyʊmaɣ ŋga ka-taa pɛ-nɛ Bihar Afgan tɛ ɛyaa poyowaɣna. Ɛkpaɣ lɩmaɣza pɩnaɣ 1560 se Bairam Khân ɛtatasɩ tɔm hʊʊ nɛ ɛlɛ tetisina-ɩ kɛlɛ ɛtɩ kʊʊ-ɩ. Akbar kpa ɛcaɣ kewiyaɣ kpelaɣ yɔɔ kɛ Ɛndɩ nɛ kɩ-hayi kiŋ ɛjaɖɛ taa.
Akbar tasɩ yebu nɛ ɛ-tɛ Ampiiri paɣlɩ pɩtɩŋna Goujerat you yɔ pɩnaɣ 1573, Bengale pɩnaɣ 1576, Sind pɩnaɣ 1590, Orissa pɩnaɣ 1592 nɛ Balouchîstân pɩnaɣ 1594. Ɛ-ɖalʊ Hakîm sɩm yɔɔ lɛ, ɛlɛ kaakɛna Kaboul wiyaʊ pɩnaɣ 1585, peyebina-ɩ Cachemire. Pʊwayi lɛ, ɛpazɩ yoŋ nɛ Ɛndɩ nɛ kɩ-hadɛ yɔɔ kiŋ ɛyaa.
Akbar wɩlɩ ɛ-tɩ ɛkɛ tʊma yɔɔ cɔnɩyʊ kɩbanʊʊ nɛ ɛtɛzɩɣ ñɔɔzʊʊ Ɛndɩ ɛjaɖɛ nɖɩ Sher Shâh Sûrî kaapaza ɛnʊ weyi ɛɖɔna ɛ-caa Ɛndɩ ɛjaɖɛ taa yɔ. Ɛtayɩ Ɛndɩ ɛjaɖɛ tindima 15 nɛ hɔɔlʊʊ ŋgʊ kɩ-taa kɩwɛna ñʊʊ tʊ weyi ɛkɛ sɔɔja yɔ. Nawâb Nazîm kɛ samaɣ tʊma yɔɔ cɔnɩyʊ nɛ Dîwân cɔnɩna liidiye tʊma yɔɔ. Ɛɖʊ lambuu tɛtʊ ndʊ pahayʊʊ yɔ tɩ-yɔɔ. Ɛkɛ suuɖu ɛyʊ mbʊ lɛ, ekpeɣ Ɛsɔ sɛtʊ tɔm taa, ɛɖɩzɩɣ pɩnaɣ 1563 taa kɛ jiziya, ɛkpaɣ hindou halʊ, Mariam az-Zamânî râja Amber Bihârî Mal pɛlɛ, pɩɣa ŋga kaaka-ɩ lɛɛzɩɣ yɔ ko-ɖoo. Kɛlɛ hindou ɛyaa ɛ-tʊma taa nɛ ɛ-sɔɔjanaa taa, mbʊ pɩtɩna ɛ-nɛ Rajput waa ɛkpaɣdɩyɛ lɛ.
[[Category:!Main category]]
8hzxet39g00rir2kufnl3gbukwqt4xf
Akira Kurosawa
0
136
9490
9057
2017-11-10T13:26:05Z
SFLord
142
Added occupation
9490
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Akira Kurosawa
|image = Akirakurosawa-onthesetof7samurai-1953-page88.jpg
|px = 190px
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = Jaapɔɔnɩ ɛjaɖɛ tɔm
|Ɛ-tʋmɩyɛ = Filimi laɖʋ
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = Shinagawa, Tokyo, Jaapɔɔnɩ ɛjaɖɛ tɔm
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = [[Lakɩŋ fenaɣ]] kɩyakʋ 23 n̄ɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1910
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ = Setagaya, Tokyo, Jaapɔɔnɩ ɛjaɖɛ tɔm
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ = [[Salaŋ fenaɣ]] kɩyakʋ 6 n̄ɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1998
|E-nesi ñɩɣʋ =
}}Akira Kurosawa (黒澤 明, Kurosawa Akira), ɛɛkɛ kɛlɛm kɛlɛm naa tʊmɩyɛ laɖʊ, ɛkɛ lɩzɩyʊ, tanaŋ yaa amʊza laɖʊ, palʊla-ɩ [[Tokiyo (Tokyo)|Tokiyo]] tɛtʊ taa [[lakɩŋ fenaɣ]] kɩyakʊ 23 pɩnaɣ 1910 nɛ ɛsɩ Tokyo tɛtʊ taa peeɖe [[salaŋ fenaɣ]] kɩyakʊ 6 pɩnaɣ 1998 alɩwaatʊ taa. Ɛ-nɛ Yasujirō Ozu nɛ Kenji Mizoguchi, ɛɛkɛ [[sinimaɣ]] naa tʊmɩyɛ labɩya taa waɖʊ sɔsɔ nɔyʊ kɛ wɛɛ ana a-tɛ alɩwaatʊ taa. Pɩnzɩ 57 taka taa mbʊ yɔ ɛpɩza ɛla kɛlɛm kɛlɛm naa 30 tʊmɩyɛ.
Akira Kurosawa paza ɛ-tʊmɩyɛ ɛzɩ sɩnɩyʊ nɛ tanaŋ laɖʊ pɩnaɣ 1936. Pɩnaɣ 1943, kedeŋga kpeekpe you sɔsɔʊ alɩwaatʊ taa, ɛla ɛ-tɛ kajalaɣ kɛlɛm kɛlɛm (Sugata Sanshiro). Lutozo ŋgʊ lɩɩ pɩnaɣ 1948 nɛ pasam-kʊ kpem nɛ ɛ-hɩɖɛ kʊyɩ ɛsɔta. Kɛlɛm kɛlɛm ŋgʊ lɩzɩyʊ Toshirō Mifune paɣzɩna nɛ ɛlɩzɩ lalaa papa kpɛndɩ 16 ɛ-nɛ Kurosawa.
Ɛ-nɛ Rashōmon, weyi nɛ palɩzɩ kajalaɣ ñɩŋgʊ Tokyo [[kɩyɛɛna fenaɣ]] taa pɩnaɣ 1950 alɩwaatʊ taa yɔ, Akira Kurosawa mʊ pɩnaɣ 1951 tɔɔyʊʊ sika ñɩŋgʊ Venise Mostra tɛtʊ taa, kɩhɛyɩɣ ŋgʊ panɩ kʊ-tɔm Eerɔpʊ tɛtʊ taa nɛ Amerika nɛ hayɩ kiŋ ajɛyɛ taa. Kɛlɛm kɛlɛm ŋgʊ kɩ-tɛ samtʊ ɛyaa sakɩyɛ cɔlɔ nɛ takayasɩ mayaa cɔlɔ tʊlɩ nɔnɔsɩ [[Japɔŋ]] sinema tʊmɩyɛ laɖa Wɩsɩ Ɖɩɖɩyɛ ajɛyɛ taa nɛ piyele nɛ patɩlɩ-wɛ paa ɛjɛɖɛ ndɩ lɛ ɖɩ-taa. Kpaɣna pɩnaɣ 1950 nɛ ŋtalɩ 1960 hɛkʊ taa mbʊ yɔ Akira Kurosawa lakaɣ kɛlɛm kɛlɛm paa pɩnaɣ ŋga. Pa-taa kɔyɔ Fezuu labʊ (生きる, Ikiru pɩnaɣ 1952), Samouraïs waa lʊbɛ (七人の侍, Shichinin no samurai) pɩnaɣ, Yojimbo (用心棒, Yōjimbō) pɩnaɣ 1961.
Palʊla Akira pɩnaɣ 1910 kɛ Ōmori kooka taa (Shinagawa hɔɔlʊʊ nakʊyʊ) Tokiyo tɛtʊ taa. Ɛ-caa Isamu, palʊla ɛlɛ samouraïs liɖe taa kɛ Akita egeetiye taa, ɛɛkɛ sukuli hɔɔlʊʊ kɩlɛlʊʊ taa sɔɔjana hoɖe tʊmɩyɛ wɩlʊʊ ñʊʊ tʊ, ŋgʊ e-ɖoo ñaakɛ Osaka liɖe naɖɩyɛ taa tadɩyɛ laɖaa tʊ. Ɛɛkɛ tɩnʊʊ pɩɣa kɛ piyaa lʊbɛ taa. Pa-taa naalɛ katɛma paɣlʊʊ alɩwaatʊ ndʊ palʊla-ɩ yɔ nɛ ɛ-kɔɔ nɔyʊ ñatɩsɩbʊ pɩnzɩ pazɩ wayɩ yem. Kurosawa paɣlɩ ɛ-ɖalaa natozo nɛ ɛ-kɔɔna hɛkʊ taa kɛnɛ.
Pʊkɔma nɛ sinema ŋgʊ kɩyɔɔdʊʊ yɔ kɩlɩ lɛ pɩnzɩ 1930 alɩwaatʊ taa mbʊ yɔ lɛ, liidiye kɛtɛɖaɣ kpa Heigo, kʊyʊm ɛnʊ payaɣ mbʊ nɛ pɩkɛ-ɩ kɩjɛyʊ se ɛpɩsɩ ɛ-caa naa cɔlɔ mbʊ pʊyɔɔ yɔ ese-wɛ. [[Mɩsɩkʋm fenaɣ]] taa pɩnaɣ 1933 alɩwaatʊ taa lɛ, Heigo kʊ ɛ-tɩ nɛ ɛ-halʊ. Fenasɩ naanza wayi ɛzɩ ɛsɩbʊ yɔ lɛ, ɛ-ɖalʊ kajalaɣ tʊ yaa sɔsɔ ñɩnʊ ɖɔɖɔ ñasɩ.
[[Category:!Main category]]
b8okflq4m6rbrevdpip1y3ppsfyo411
Akpendu
0
137
11044
471
2018-02-01T11:17:16Z
Gnangbade
58
Liens
11044
wikitext
text/x-wiki
AKPENDU
Ɖɔɖɔ ɛzɩ palakʋʋ abalɩpɩɣa [[sɔnzɩ]] se kapɩsɩ sɔsɔ yɔ, mbʋ ɖɔɖɔ pawɩlɩɣ halɩpɩɣa sɔsaa pɩyɛ se kasʋʋ sɔsaa taa. Halɩpɩɣa talɩɣ pɩnzɩ hiu nɛ lutozo lɛ palakɩ-kɛ sɔnzɩ. Pʋ-tɔbʋʋ se pekpeziɣ-kɛ. Ka-caa nɛ ko-ɖoo palakɩna lɩmaɣzɛ nɛ powolo pana pɛ-pɛlɔ egbele se e-kooyu talaa se palabɩ-ɩ sɔnzɩ. [[Egbele]] tiyi neŋ nɛ ɛlɛ wolo ɛhɛdɩ e-kooyu akpendu cɛjɛsɩ.
[[Hasɩyaɖɛ fenaɣ]] ɖɩtɛnɖɛ alɩwaatʋ taa ekpema lɩɣ. Papaɣzɩɣ lʋɖɛ fenaɣ ŋ́ga ka-mazaɣ nakɛyɛ wiye. Teʋ fe kujuka nɛ hodo akpendu sɔnzɩ paɣzɩ. Pɩkpaɣʋna nɛ hodo ŋ́gʋ yɔ, akpenu ɛɛtɔɔlʋʋ tevi yaa pɩsaʋ nɛ ewolo ɖoli. Cokoto tɔyɩ ɛtɔɔlʋʋ, ɛlɛɛ lɩtʋ nɛ ɛta kɛtɛɛka ɛ-tɩnaɣ taa. Pɛlaa mba pɛtɛma-wɛ kpezuu yɔ, paba kɛɣna pɛlaa mba pacaɣ-wɛ kpezuu yɔ pa-kpaŋgbamɩŋ. Kpaŋgbamɩŋ kpɛlɛkɩɣna akpema ɖooka lɔʋ. Ɛnʋ sɩɣsɩɣna akpema ɛjaɖɛ yɔɔ lɔŋ tɩŋa.
Akpenu caɣ kɛkpɛyɩsɩ ɛzɩ ɛ-n̄ɩma ɖoŋ pɩzʋʋ yɔ. Toovenum lɛ, akpenu tɛ kɛkpɛyɩsɩ nzɩ pacaɣ yɔ sɩtɔkɩ nɛ sɩn̄ɔɔ kpɩtaʋ mpilim. Kɛkpɩyɩsɩ tʋmɩyɛ lɛ se pala pa-akpenu ɖɩɣa taa halaa tʋma wena pʋpɔzʋʋ payɩ yɔ. Kɛkpɛyɩsɩ teɣna akpema wondu paa ɖoo wena a-taa, kpɩtaʋ mpilim. Kɛkpɛyɩsɩ, ńzɩ sɩ-taa lɛ, nakɛyɛ wɛɣ nɛ akpenu yaa-kɛ se ɛ-kɛkpɛyaɣ kɩsɩŋaɣ. Kɛkpɛyaɣ kɩsɩŋaɣ nɩɣna akpenu taa tɔm tɩŋa. Kɩkpɛyaɣ kɩsɩŋaɣ wɛ ɛzɩ sɔɔja sɔsɔ weyi ɛsɩŋɩɣ ɛjaɖɛ n̄ʋʋdʋ yɔɔ yaa sɔsɔ nɔɔyʋ yɔɔ paa ɛzɩmtaa yɔ. Akpenu eewoki ɖoli nɛ ɛ-kɛkpɛyaɣ kɩsɩŋaɣ fɛyɩ ɛ-wayɩ.
Hodo ŋ́gʋ ko-ɖoo taa kɛkpɛyɩsɩ paɣzɩɣ pa-akpema tɛ akpema wondu teu. Paa akpenu weyi lɛ, peteɣ ɛ-tɛ akpema wondu nɛ pɩwɩlɩ se akpenu wɛ ɖɩɣa taa. Peteɣ-tʋ kpaɣ hodo ŋ́gʋ ko-ɖoo taa nɛ puwolo pɩsɩɩna kujuka wiye ɖoo taa nɛ tɛʋ fe hodo lɛɛkʋ akpema lɩɩ. Pʋ-tɔbʋʋ se kpɩtaʋ mpilim kɛkpɛyɩsɩ teɣna wondu pa-akpema tɛ ɖoo taa ɖoo taa.
Kpɩtaʋ ŋgʋ kɩ-taa akpema n̄ɩma lakɩ sɔnzɩ ndɩ ndɩ se agɔlɩma nɛ pa-sɩyɩnaa pakandɩ pa-akpema yɔɔ ɖeu. Pawɩlɩ-wɛ walaa kɩbama nɛ pawalɩ. Toovenum lɛ, ɖooo lɛ petekpesida pɛlɔ yɔ, pɩɩhaɣ-ɩ nʋmɔʋ se ɛwalɩ. Pɛlɔ weyi ɛwalɩɣ nɛ petekpesida-ɩ yɔ, pɔtɔŋ se pɛlɔ ɛnʋ ɛwalɩ kɩtalʋʋ.
Ɖooo lɛ, akpenu lɩɣ ndaakpeɖe nɛ pɩwɩlɩ se pɩtan̄ɩ-ɩ. Pʋ-tɔbʋʋ se ɛtala yɛɖɛyɛɖɛ nɛ pʋcɔ pekpesi-i. Ɛɖɔkɩ ɛ-tɩ ɖeu, ɛtatɩlɩ abalʋ nɛ pʋcɔ pekpezi-i. Toovenum ɖooo lɛ, mbʋʋ pɩɩwɛɛ. Wondu ndʋ akpenu sandɩɣna nɛ ɛlɩɩ yɔ, ndʋʋ yɔ : kɔdɩyaɣ tɩnaɣ taa, lɩkpayaɣ liu tɛɛ, caŋgbala nesi yɔɔ, kpɛm nimfiɖe taa nɛ ɖooka nesi tɛɛ. Paa akpenu weyi lɛ, palɩzɩ-ɩ nɛ ɛ-ɖɩɣa nɛ wondu teu nɛ powona-ɩ pe-egeetiye kooka taa. Peeye pacalɩɣ-wɛ labʋ kajalaɣ sɔnzɩ. Peeye akpema calɩ ɖookasɩ lɔʋ. Paa mba pakʋyʋʋ po-kooka taa lɛ pakpaɣ nʋmɔʋ nɛ pakatɩ ɖama hɛkʋ taa kooka taa. Patasɩɣ-wɛ taʋ kooka ŋ́ga ka-taa tɔlɩm nabʋyʋ. Pakʋyʋʋna kooka ŋ́ga ka-taa lɛ, pɔɖɔna-wɛ caɣzʋʋ caɣzʋʋ kookasɩ cikpesi cikpesi tɩŋa taa nɛ pataa-wɛ ɖɔɖɔ tɔlɩm ndɩ ndɩ.
Patalɩɣ kooka sɔsɔɔ taa lɛ, powona-wɛ kʋɖʋm kʋɖʋm nɛ pacaɣzɩ-wɛ mɩlɩm pɩyɛ yɔɔ. Paya kɔdaɣ pɩyɛ ńɖɩ se mɩlɩm pɩyɛ mbʋ pʋyɔɔ yɔ, toovenum lɛ, evebiya mɩlɩɣ akpema ɖɩ-yɔɔ alɩwaatʋ ndʋ pacaɣzɩɣ-wɛ ɖɩ-yɔɔ yɔ. Yee mbʋ pʋpɔzʋʋ se akpenu weyi pacaɣzɩɣ ɖɩ-yɔɔ yɔ, ɛ-n̄ɩma ɛwɛɛ ɖoŋ siŋŋ nɛ papɩzɩɣ pakandɩyɩ pa-akpenu yɔɔ nɛ nabɛyɛ ɛtaamɩlɩ-ɩ. Pɛlɔ weyi toovenum ɛtatɩlɩ abalʋ yɔ ɛnʋ tisiɣna nɛ pacaɣzɩ-ɩ ɖɩ-yɔɔ. Yee ɛsɩma abalʋ nɛ etisi nɛ pacaɣzɩ-ɩ ɖɩ-yɔɔ kɔyɔ, pɩnaɣ ɛ-wayɩ. Sɔnzɩ pɩyɛ nɖɩ ɖɩ-yɔɔ akpenu kʋyʋʋna nɛ pɩla se ɛ-akpendu tyɛma.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Kabɩyɛ ɛsakuliye]]
qrpi49jvj0olfucgwxj4y3cqz5lqr6c
Akra
0
138
9297
8775
2017-10-29T15:55:36Z
Atticmaker
127
Category Added
9297
wikitext
text/x-wiki
[[File:Accra montage.jpg|200px|thumb|Akra]]
'''Akra''' kɛŋna [[Kana (Ghana)|Kana]] ɛjaɖɛ tɛtʊ ndʊ tɩ-taa ɛyaa kɩlɩ ɖɔʊ yɔ nɛ ndʊ ɖɔdɔ lɛ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-tɛtʊ sɔsɔtʊ ndʊ tɩ-taa [[Politiki tɩlɩyɛ lɩmaɣza|politiki]] tɔm, tɔsʊʊ nɛ ɛsɩndaa wobu pɛwɛɛ yɔ.
Pɩnaɣ 2000 taa pakali tɛtʊ ndʊ tɩ-taa ɛyaa lɛ pɛkpɛnda 1 658 937 nɛ pɩnaɣ 2009 lɛ ɛyaa ɖɛ ɛzɩ miloyɔɔnaa 2 263 785. Peeɖe maalika ñʊʊdʊ payaɣ se Alfred Okoe Vanderpuije.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Tɛtʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Kana]]
0mdceznrq4p1ioo8ycohdrcwqpamsuq
Akropɔɔlɩ
0
139
16049
14497
2022-07-23T17:26:44Z
FocalPoint
3808
16049
wikitext
text/x-wiki
[[File:Acropole1.jpg|thumb|Acropɔɔlɩ]]
Kaaŋ piyaɣ payaɣ size Akropooli. Kɛwɛ [[Atɛnɩ]] tɛtʋ taa. Kaaŋ piyaɣ ŋ́ga, kɛwɛ Atɛnɩ tɛtʋ hɛkʋ taa ɖeyiɖeyi. Kakʋyɩ siŋŋ. Tɔmpiye 'Akropooli' tɔbʋʋ kɛlɛ se 'tɛtʋ sɔsɔtʋ'.
[[File:Athènes Acropole Caryatides.JPG|thumb|Atɛnɩ, Akropɔɔlɩ, Caryatides]]
Ɖooo pɩkpaɣʋ nɛ caanaʋ alɩwaatʋ taa yɔ, kaaŋ piyaɣ kanɛ, kɛkɛ nɔɔ lɔʋ wonuu. Ɛsɔ sɛtʋ kuduyuu tɛɛ pɔlɔwaɣ nɔɔ ŋga. Nɛ pɔlɔwaɣ nɔɔ ŋga ɛsɔ sɛtʋ kuduyuu tɛɛ peeɖe kɩlaŋ laʋ alɩwaatʋ kpeekpe. Palawaɣ kɩlaŋ ɛnʋ ɛgɔlɔmɩyɛ halɩ n̄ɩnɖɛ naɖɩyɛ yɔɔ. Ɛgɔlɔmɩyɛ ńɖɩ, ɖɩ-tɛɛ pakɩlaɣ luŋuu Atɛnɩ ɛjaɖɛ taa peeɖe.
[[File:Parthenon.JPG|thumb|Parthenon]]
Atɛnɩ ɛjaɖɛ taa ɛyaa luŋaɣ agɔlɩma ndɩ ndɩ sakɩyɛ tɛɛ. Ñɩɣlɩm Ɛsɔ sɛtʋ aŋgba kuduyiŋ ɖɔ ɖɔɖɔ sakɩyɛ Atɛnɩ ɛjaɖɛ taa peeɖe.
[[File:Propylaea, Athenian Acropolis (internal view), Athens cityscape. Athens, Greece.jpg|thumb|Parthenon, Athenian Acropolis (internal view)]]
N̄ɩɣlɩm Ɛsɔ sɛtʋ aŋgba kuduyiŋ sɔsɔŋ ɛnʋ, ɛ-taa nɩɩyɛ hɩla yɔ: Erɛkɩteyɔɔ (Érechthéion) nɛ Atɛnɩ ɛjaɖɛ taa kuduyuu sɔsɔʋ Nɩɩkɛ (Nikè). Partenɔɔ kɩbɩnʋʋ paɣlʋʋ Ɛsɔ kuduyuu sɔsɔʋ. Kɩkɛ n̄ɩm sɔsɔm pɩŋŋ Atɛnɩ ɛjaɖɛ taa.
Cee yɔɔ wondu ndʋ paatɔzɩ tɩyɔɔ yɔ, tɩ-taa natʋyʋ hɩla yɔ: Propylées, nɛ caanaʋ amʋʋza (théâtre antique) nɛ Dionysos nɛ pɩtasɩna odéon d'Hérode Atticus. Atɛnɩ ɛjaɖɛ taa kaaŋ piyaɣ kanɛ, halɩ nɛ sɔnɔ kɔ-yɔɔ ɛyaa kɩlɩɣ wobu ɛsɩyɛ egbena kedeŋa kpeekpe yɔɔ cɩnɛ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Matʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Eerɔpʋ]]
[[Category:Krɛsɩ]]
dsq5lra6u0hwx2xpvdwx2o8i8e9d4eq
Al-Khawarizmi
0
140
488
487
2017-06-24T00:00:28Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
488
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Al-Khwarizmi]]
88tkarrwkepy3j7eqc1mecazw5rm0c7
Al-Khwarizmi
0
141
11487
11045
2018-02-18T05:46:36Z
DARIO SEVERI
138
Visual
11487
wikitext
text/x-wiki
[[File:1983 CPA 5426 (2).jpg|thumb|Muhammad Ibn Mūsā al-Khuwārizmī]]
'''Muhammad Ibn Mūsā al-Khuwārizmī''', walaa taa lɛ, patʊɣʊ nɛ paya se Al-Khwarizmi. Palʊla-ɩ pɩnzɩ 780 wɛɛ taa, e-liɖe kɛ Khiva tɛ Khzarezm ageeta taa, peeɖe paha-ɩ hɩɖɛ nɖɩ. Lone nɖɩ payaɣ sɔnɔ se Uzbɛkɩstaɣ. Ɛyʊ ɛnʊ ɛsɩba pɩnaɣ 850 cɔlɔ mbʊ yɔ [[Pagidaadɩ|Bagdad]] tɛtʊ taa. Ɛɛkɛ tʊzɩyɛ laɖʊ yaa ɛɛkɛ lɛɣtʊ ɛyʊ, tɛtʊ wɛtʊ tʊzɩtʊ niye mʊyʊ, tɩyɩnzɩ tɩyɩnaʊ tʊmɩyɛ laɖʊ nɛ tɩyɩnzɩ yɔɔ kpɛlɛkʊʊ niye mʊyʊ.
Ɛkɛ Bagdad lɔŋ sɩnɖaa ɖɩɣa taa ɛyʊ. Ɛma ɛ-takayasɩ tɩŋa payɩ nɛ arabɩ kʊnʊŋ taa nɛ palɩzɩ matʊ ndʊ nɛ [[latɛŋ kʊnʊŋ]] taa kpaɣ nɛ kpaɣɖʊ 12 alɩwaatʊ taa nɛ pɩsɩna nɛ palɩzɩ ñʊŋ lɛɛzɩtʊ kalɩtʊ kɛ [[Eerɔpʋ tɛtʋ tɔm|Eerɔpʊ]] ajɛyɛ taa. Ɛ-tɛ fezuu caɣʊ maɣna [[Abasidi (Abbasside)|abbassidi]] waa kewiyaɣ kɩɖɛzaɣ alɩwaatʊ yaa wɛɛ.
[[File:Image-Al-Kitāb al-muḫtaṣar fī ḥisāb al-ğabr wa-l-muqābala.jpg|thumb|Image-Al-Kitāb al-muḫtaṣar fī ḥisāb al-ğabr wa-l-muqābala]]
Ɛ-hɩɖɛ tɩna se palɩzɩ tɔmʊʊ algorithme, pʊ-tɔbʊʊ se nɔmɔŋ wɩlɩɣ takayaɣ (papɩsɩ ɛ-hɩɖɛ latɛŋ nɖɛ nɛ paya se Algoritmi) nɛ ɛ-tʊma sakɩyɛ taa hɩɖɛ ñʊʊ tɩna palɩzɩ ñʊŋ lɛɛzʊʊ kalɩtʊ tɔmʊʊ. [[Arabɩɩ kʊnʊŋ|Arabɩ]] tɛ ñʊŋ kalɩtʊ nɛ pɩtɛ tɔm pɩtalɩ Hɛkʊ taa Wɩsɩ Ɖɩlɩyɛ taa ɛjaɖɛ taa nɛ [[Eerɔpʋ tɛtʋ tɔm|Erɔpʊ]] lɩna [[Ɛɛndɩ]] ñʊŋ kalɩyasɩ wɛtʊ nɩnaʊ cɔlɔ ɛ-takayaɣ lɛɛka, ŋga posusa kɔ-tɔm nɛ kʊnʊŋ taa abbasside tɛ Ampiiri taa yɔ.
Pʊtɔpɔzɩ se pesidi yaa peyiidi lɛɣtʊ tʊ ɛnʊ nɛ pɛɖɩsɩ tʊ lɛlʊ Abu-'Abdollâh Mohammad Khuwârizmi, weyi ɛkɛ Mafâtih al-'Olum kiɖe ɖʊyʊ yɔ (lɛɣtʊ kpɛlɛkɩtʊ nɔnɔɔ ñɩma), ɛsakuliye takayaɣ kɩkalaɣ ŋga pama pɩnzɩ 976-997 alɩwaatʊ taa yɔ. Patatɩlɩ Al-Khawarizmi wezuu caɣʊ taa mbʊ pʊɖɔŋa yɔ sakɩyɛ. Kɛlɛ pekpekuu se pʊwɛ ɛzɩ palʊla-ɩ Khiva tɛtʊ taa pɩnaɣ 780. Aseɣɖe tɔm sakɩyɛ wɛ nɛ pɩwɩlɩɣ ɛ-lɛɣtʊ kpɛlɛkɩtʊ tʊma sakɩyɛ. Ɛɛkɛ lɛɣtʊ tʊ nɛ tɛtʊ wɛtʊ tʊzɩtʊ niye mʊyʊ ɛtɛ ɛkɛ ɖɔɖɔ kɩbɩnjaazɩ tɔm kɛdɩyʊ mbʊ lɛ, pɔtɔ ɖɔɖɔ se ɛkɛ ñʊŋ lɛɛzɩtʊ kalɩtʊ caa.
Ɛyʊ ɛnʊ ɛkɛ tʊzɩyɛ tʊma sakɩyɛ tɛ kɩɖe ɖʊyʊ. Tʊma ana adaa kɩkɩlɩyɛ paya se Kitābu 'l-mukhtaṣar fī ḥisābi 'l-jabr wa'l-muqābalah (كتاب المختصر في حساب الجبر والمقابلة) nɖɩ posusa ɖɩ-tɔm Al-Ma’mūn kewiyaɣ alɩwaatʊ taa yɔ (pɩnzɩ 813-833), nɛ pamazɩ kɩkɛ kajalaɣ wonuu ŋgʊ palaba-kʊ nɛ tʊmɩyɛ ñʊŋ lɛɛzɩtʊ kalɩtʊ ɖeɖe yɔ. Takayaɣ ŋga kata wɛ ñʊŋ loɖo.
Pamaza se Diophante Alexandrie ñɩnʊ kɛnɛ ñʊŋ lɛɛzɩtʊ kalʊʊ wɩlɩyʊ, Al-Khwariwmi tasɩmɩ-ɩ pʊɖɔɔ. Ɖɩcɔna kɔyɔ, kajalaɣ ñʊŋ kɩtɩlɩŋ kpɛlɛkɩtʊ lɩ ɖooo tobi akɔnta labʊ pɩtɩŋna siɣsiɣ kitinau nɛ tʊkaɣ ɖʊʊ pɩnzɩ wayɩ, kpaɣɖʊ 9 alɩwaatʊ tɛmtʊ taa, yaa Al-Khwarizmi sɩm wayɩ pɩtalɩ pɩnzɩ nɩnʊwa mbʊ yɔ. Nɛ mbʊ ɛsɔza pɩtasɩ kajalaɣ takayaɣ kanɛ kɔyɔ yɔ yeba se pamazɩ se Al-Khwarizmi kɛnɛ ñʊŋ lɛɛzɩtʊ kalʊʊ caa.
[[Category:!Main category]]
iupakg6yujeyllkz895206ryv4c931x
Alaa al-Aswany
0
142
12460
11046
2018-04-22T08:32:13Z
Gnangbade
58
liens, photos
12460
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Alaa_Al_Aswany.jpg|vignette|Alaa Al Aswany]]
Weyi payaɣ se Alaa al-Aswany yɔ, palʋla-ɩ [[agoza fenaɣ]] kɩyakʋ nɛɛlɛ nɛ lutozo (28) ñɩŋʋ wiye, pɩnaɣ [[1957]] taa. Palʋla-ɩ [[Egipiti]] ɛjaɖɛ taa [[Kɛɛrɩ]] tɛtʋ taa. Ɖajaa Alaa al-Aswany kɛ takayɩsɩ maʋ nɛ ɛtɛ ɛkɛ kɔ laɖʋ. Ɛlakɩ kela kʋdɔmɩŋ kɔ. Kɛɛrɩ tɛtʋ taa ɛlakɩ kela kʋdɔmɩŋ kɔ ana. Kɛɛrɩ kɛŋna Egipiti ɛjaɖɛ tɛtʋ sɔsɔtʋ.
Takayɩsɩ mayʋ Alaa al-Aswany hɔʋ taa ñɩma kɛ takayɩsɩ sɩnɖaa pɩdɩɩfɛyɩ. Payaɣ ɛ-caa se Abbas al-Aswany. Ɛ-caa kɛ takayɩsɩ mayʋ sɔsɔ nɔɔyʋ. Takayɩsɩ mayʋ Alaa al-Aswany laba ɛ-hɛkʋ taa sukuli Egipiti ɛjaɖɛ taa. Ɛlaba kela kʋdɔmɩŋ waʋ sukuli, Illinois sukuli kɩtɛzʋʋ, Chicago tɛtʋ taa, [[Etaazuunii|Etazuunii]] ɛjaɖɛ taa.
Egipiti ɛjaɖɛ taa ɛyaa mba papam Egipiti ɛjaɖɛ kewiyaɣ nɛ ɛza yɔ, paɖʋ politiki ŋgbɛyɛ naɖɩyɛ nɛ payaɣ pɛ-ŋgbɛyɛ ńɖɩ se « Kifaya » ŋgbɛyɛ. Pɛ-ŋgbɛyɛ ńɖɩ, ɖɩ-hɩɖɛ tɔbʋʋ kɔyɔ se « Pɩmaɣ ḿbʋ ». Takayɩsɩ maʋ sɔsɔ Alaa al-Aswany nɛ ɖajaa Sonallah Ibrahim paɖʋna ŋgbɛyɛ ńɖɩ.
[[Fichier:Alaa_Al-Aswany.jpg|vignette|Alaa Al-Aswany]]
[[Politiki tɩlɩyɛ lɩmaɣza|Politiki]] ŋgbɛyɛ ńɖɩ, ɖɩlʋkɩ se pɔtɔ caca nɛ palɩzɩ Egipiti ɛjaɖɛ ñʋʋdʋ kɩfalʋʋ. Ŋgbɛyɛ ńɖɩ ɖɩlʋkɩ se mulum nabʋyʋ ɛtaawɛɛ caca ŋgʋ pɔtɔʋ yɔ kɩ-taa. Pɩfɛyɩ se pakpa nɔɔyʋ nɛ ɖoŋ se ɛtɔ kañidaa weyi ɛtɔsɔɔlɩ yɔ. Pʋwɛɛ se paa weyi lɛ, ɛwɛɛ ɛ-tɩ yɔɔ nɛ ɛtɔ caca ŋ́gʋ nɛ ɛlɩzɩ kañɩdaa weyi ɛsɔɔlaa se ɛkɛ Egipiti ɛjaɖɛ ñʋʋdʋ yɔ.
Takayɩsɩ mayʋ sɔsɔ Alaa al-Aswany takayɩsɩ ndɩ ndɩ nzɩ ɛmaa yɔ, sɩ-taa lɛ, takayaɣ ŋga ɛyaa se « L’Immeuble Yacoubian » yɔ, ka-taa tɔm siɣdi Aarabʋ waa ɛjɛya taa ɛyaa pɩdɩɩfɛyɩ. Pɩnaɣ [[2002]] taa ɛ-takayaɣ ŋ́ga kalɩwa. Ka-taa tɔm wɛ yuŋ ɖenɖe yɔ yebina nɛ patɩŋ pɛɖɛzɩ-tʋ kʋnʋmɩŋ ndɩ ndɩ nɛɛlɛ (20) taa, halɩ pɩɖɛɛ pʋ-yɔɔ.
[[Category:!Main category]]
348yud0an6nthaiwwnqiqjzswxsrie8
Alan Turing
0
143
16477
10453
2023-08-28T22:00:12Z
CommonsDelinker
130
Replacing Alan_Turing_Aged_16.jpg with [[File:Alan_Turing_az_1930-as_években.jpg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Deletion_requests/Files_in_Category:Alan_Turing).
16477
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Alan Turing
|image = Alan Turing az 1930-as években.jpg|thumb|Alan Turing Aged 16
|px = 190px
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ
|Ɛ-tʋmɩyɛ = Matematiki laɖʋ
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = Maida Vale, London, Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = [[Mɩsɩkʋm fenaɣ]] kɩyakʋ 23 n̄ɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1912
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ = Wilmslow, Cheshire, Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ = [[Mɩsɩkʋm fenaɣ]] kɩyakʋ 7 n̄ɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1954
|E-nesi ñɩɣʋ = Alan Turing signature.svg|thumb|Alan Turing signature
}}'''Alan Mathison Turing''', palʊla-ɩ [[Mɩsɩkʋm fenaɣ|mɩsɩkʊm fenaɣ]] kɩyakʊ 23 pɩnaɣ 1912 kɛ [[Lɔndrɩ]] tɛtʊ taa. Ɛyʊ ɛnɛyɔ ɛsɩ [[Mɩsɩkʋm fenaɣ|mɩsɩkʊm fenaɣ]] kɩyakʊ 7 pɩnaɣ 1954 kɛ Wilmslow. Ɛɛkɛ lɛɣtʊ tɩlɩyʊ nɛ mɛɛsaɣ tɛ maʊ tʊ kɛ [[Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ|Pritaniki]] tɛtʊ taa, ɛnʊ tɩna anasayɩ ñɩɣtʊ tʊma tɩlɩyɛ tɛ kiɖe.
Ɛyʊ ɛ-tɛ laɣsɩ yeba se pasɩ Church lɩmaɣza tam yɔɔ, weyi ɛyɔka lɛɣtʊ tɔmpiye taa mbʊ ɛzɩ papɩzɩ pakpaɣ-ɖɩ nɛ palabɩnɛ akɔnta yɔ. You sɔsɔʊ wayɩ lɛ, ɛnʊ lɛɣna labʊʊ tʊmɩyɛ anasaayɩ ñɩɣyʊʊ ŋgʊ ɖɩyaɣ se [[ɔɔrɩdɩnatɛɛrɩ]] yɔ kʊyɔ kajalaɣ ɖeɖe nɛ eseɣti ndɔnjɔlɩyɛ tɔmʊʊ ŋgʊ kʊyɔ se ɛzɩ papɩzɩ polu lɛɣtʊ, yes pakpakʊʊ Turing lɩmaɣza. E-fezuu caɣʊ tobi ŋgʊ wayɩ lɛ, ɛsɔɔlɩ ɛzɩma pɛkpɛlɛkɩ pɩɣa pɩkɔɔ pɩtalɩ kɛ-tɛ paɣlʊʊ nɛ Turing matʊ.
Kpaɣ kedeŋga kpeekpe you sɔsɔʊ naalɛ ŋgʊ alɩwaatʊ taa, ɛlaba tʊmɩyɛ sakɩyɛ Enigma ñɩɣyʊ ɛlɛ, mbʊ payi ɛlaba yɔ pɩɩwɛ mɛɛsaɣ tɛ nɛ [[Caama]] sɔɔjɔnaa lakɩna tʊmɩyɛ. Pɩtɛ wɛtʊ yeki nɛ pɔyɔkɩ mɛɛsaɣ tɛ matʊ, nɛ tɔm kɛdɩyaa sakɩyɛ cɔlɔ lɛ, piyeki nɛ paɖaŋ kpɛndɛ lɩmaɣzɩyɛ ɖoŋ pɩtalɩ ɛzɩ pɩnzɩ naalɛ mbʊ yɔ.
Pʊkɔma pɩnaɣ 1952 pɩtɩŋna tɔmʊʊ nakʊyʊ yɔ se ɛsʊʊna abalaa lalaa mbʊ lɛ, pɩñɩŋɩ se pakpa-ɩ nɛ pahʊna-ɩ tɔm. Pɩsa nɛ pataa ɖɩ-ɩ salaka lɛ, etisi se pakpaɣ ɛ-hɩm yaa abalɩtʊ. Pamana Turing e-kuduyuu tɛ Manchester ɛsɩba, paɖʊ-ɩ kɔyɛ kɛ [[Mɩsɩkʋm fenaɣ|mɩsɩkʊm fenaɣ]] kɩyakʊ 7 pɩnaɣ 1954 taa.
Alan Turing, palʊla-ɩ Maida Vale, ajɛyɛ ñʊʊŋ yɔɔ caɣʊ alɩwaatʊ taa tʊma yɔɔ cɔnɩyʊ nɔyʊ lʊlana-ɩ, paya-ɩ se Julius Mathison Turing ɛ-nɛ ɛ-halʊ Ethel Sarah Turing (Stoney hɔʊ taa palʊla-ɩ). Alan wɛna pɩnaɣ kʊyʊmaɣ mbʊ lɛ, Turing hɔʊ taa ɛgbadɩna ɖɔkɩna-ɩ. E-ɖoo pɩsɩ ɛkɔɔ ɛ-caa cɔlɔ, ɛɛwɛ [[Ɛndɩ]] samaɣ tʊmɩyɛ ɖɩlaɖɛ ɖeɖe. Papɩsɩ pɔkɔɔ patɩŋnɛ Kewiyaɣ Ɛjaɖɛ taa alɩwaatʊ ndʊ Julius mʊ hɛzʊʊ takayaɣ yɔ pɩnaɣ 1926 taa.
Ɛ-caanaa wona-ɩ Michael’s Kiɖeɖeu sukuli taa alɩwaatʊ ndʊ ɛwɛna pɩnzɩ loɖo yɔ. E-sukuli ñʊʊ tʊ caŋ ɛtɩlɩ-ɩ se ɛwɛ lɔŋ piŋ ɖɔɖɔ ɛzɩ ɛ-wɩlɩyaa kɛ Marlborough tɛ kɔlɛzɩ taa. Marlborough sukuli taa peeɖe lɛ, tɔmʊʊ nakʊyʊ kɔna-ɩ kaɖɛ pazɩ mbʊ pʊyɔɔ yɔ, sukuli ŋgʊ kɩ-taa peeɖe lɛ ɛkatɩ ɛ-tabalaa mba yɔ pakɩlɩ paɣlʊʊ nɛ eyele ɛnaɣ ɛ-tɩ ɛzɩ ɛwɛ eyeke pɛ-hɛkʊʊ taa, ŋgʊ ɛnʊ kɩlɩna-wɛ lɔŋ.
[[Category:!Main category]]
qntrf3cz46p48qklos9hy60rjfjsssv
Albert Camus
0
144
17874
14575
2024-01-17T13:49:17Z
Gnassingbé-Gnassingbé
4636
Catégorie
17874
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Albert Camus
|image = Albert Camus, gagnant de prix Nobel, portrait en buste, posé au bureau, faisant face à gauche, cigarette de tabagisme.jpg
|px = 190px
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = [[Fransɩɩ (France)|Fransɩɩ]]
|Ɛ-tʋmɩyɛ = Filosofii laɖʋ
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = Mondovi, [[Alizeerii (Algérie)|Alizeerii]]
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = [[Kamɩŋ fenaɣ]] 7 wiye, pɩnaɣ 1913
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ = Villeblevin, [[Fransɩɩ (France)|Fransɩɩ]]
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ = [[Kɔlaɣ fenaɣ]] 4 wiye, pɩnaɣ 1960
|E-nesi ñɩɣʋ = Albert Camus signature.svg
}}
Palʊla Albert Camus kɛ mɩnzɛma fenaɣ lʊbɛ ñɩŋgʊ wiye pɩnaɣ 1913 kɛ Mondovi, [[Alizeerii (Algérie)|Alizeerii]] ɛjaɖɛ taa, pɩñɔtɩna egeetiye nɖɩ payaɣ se Bône yɔ. Esɩba [[kɔlaɣ fenaɣ]] naanza ñɩŋgʊ wiye kɛ Villblevin, Yonne, [[Fransɩɩ (France)|Fransɩɩ]] ɛjaɖɛ taa.
Albert Camus kɛ takayaɣ taa mayʊ sɔsɔ nɔɔyʊ nɛ ɛk ɛkɛ ñʊʊ taa lɔŋ lɛɛtʊ-tʊ ; ɛmaɣ takayasɩ sakɩyɛ nɛ ɛñʊʊ taa lɩmaɣza ndɩ ndɩ ; ɛkɛ weyi ɛyɔɔdɩɣ toovenim tanaʊ taa yɔ. Nɛ ɛkɛ [[Fransɩɩ (France)|Fransɩɩ]] ɛjaɖɛ taa weyi ɛmaɣ ndʊ tɩlakɩ nɛ ɛnɩyʊ yɔ. Ɛkɛ [[Fransɩɩ (France)|Fransɩɩ]] ɛjaɖɛ taa aseeɖe tɔm kɛdɩya taa mba mba palʊba se [[Fransɩɩ (France)|Fransɩɩ]] tɛtʊ ɛwɛɛ tɩ-tɩ yɔɔ kpataa yɔ. Albert Camus wɛ mba palʊba se pasɩna mba kedeŋga kpeekpe taa yoŋ kaalaba nɛ pɩcɔɔ pa-ñʊŋ taa yɔ.
Ɛ-takayasɩ nzɩ nzɩ ɛma yɔ, sɩ-taa tanaʊ tɔm wɛ, ɛmaɣmaɣ ɛ-ñʊʊ taa lɩmaza tɔm wɛ, aseela tɔm nɛ kɛlɛm kɛlɛm ñɩndʊ wɛ ɖɔɖɔ. Keesi nɛɛjaɖɛ yɔɔ lɔŋ tasɩɣ tɔm wɛ sakɩyɛ. Ɛ-takayasɩ nzɩ sɩ-taa, ɛyɔɔda ɛyʊtʊ nɛ abalɩtʊ ndʊ pɩwɛɛ se ɛyʊ ɛwɛna yɔ pɩ-tɔm. Eyɔɔdɩɣ pana wena pɩpɔzɩɣ se ɛyʊ ɛwɛna alɩwaatʊ ndʊ tɩ-taa pɩtɩkɩ-ɩ yɔɔɔ nɛ ɛjaɖɛ tɔm yɔ. Pana ana a-tɛ pana ñaʊ taa ɛyʊ wɩlɩɣna ɛ-ɛyʊtʊ nɛ ɛwɩlɩ se kedenga wɛ ɖɔɖɔ wazaɣ e-fezu caaɣ taa. Mbʊ lakɩna nɛ laŋhʊlɩmɩyɛ wɛɛ ɛcaɣ wezu kɩpangʊ nɛ ɛɛkɔɔ ɛsɩ sɩm kɩpambʊ.
Paha-ɩ takayaɣ maʊ samtʊ nimiye kɛ pɩnaɣ 1957 nɛ ɛ-hɩɖɛ sɛtʊ ndʊ tɩpaɣla kedeŋga kpeekpe yɔɔ.
Bertrand Poirot-Delbech yɔɔdɩɣ se Albert Camus takayasɩ tɔyɩ ɛ-sɩm wayɩ kɛnɛ, ŋgʊ e-wezu caaʊ taa lɛ nɔɔyʊ taasɩmɩ-ɩ sɩŋŋŋ. Pasɩma ɛ-yɔɔ tɔm sɩŋŋŋ kɛ pɩnzɩ 18 kɛ ɛ-sɩm wayɩ. Takayasɩ sɩnɛ si-taa lɛ, ŋga kakɩlɩ ɖeu yɔ ŋga lɛ Herbert R. Lottman ñɩŋga. Ɛnɛ ɛkɛ Amerika-tʊ weyi ɛcɔŋna Ɛrɔpʋ takayasɩ maʊ nzɩ payaɣ se ''The New York Times'' ne ''Publishers Weekly'' yɔɔ yɔ.
Aseeɖe tɔm takayaɣ ŋga payaɣ se Combat yɔ ka-taa lɛ, ɛkama ñʊʊ sɩŋŋŋ nɛ ɛyɔɔdɩɣ kaŋganaaa ndʊ ɛnawaɣ yɔ ; paa ɛzɩ [[Alizeerii (Algérie)|Alizeerii]] tɩ-yɔɔ wɛʊ nɛ palakaɣ-ɩ mbʊ mbʊ ɛ-tɛɛ politika ŋgbɛyɛ nɖɩ payawaɣ se ''Parti Communiste Français'' yɔ ɖɩ-taa yɔ. Pɩnzɩ naalɛ ɖekɛ ɛlaba politiki ŋbgɛyɛ nɖɩ ɖɩ-taa nɛ ese-ɖɩ. Camus lɩza kaalaa ɛwɛɖɩɣ kɛ ɛ-tɛ alɩwaatʊ taa nɛ ɛkɛna aseeɖe tʊ. Ɛtaasɔɔlɩ kundum tɔm natʊyʊ nɛ ɛkaɖɩna [[Jean-Paul Sartre]] nɛ kɩpɩma sakɩyɛ tɔm ndʊ pɔyɔɔdaɣ nɛ ɛcɔŋna se tɩtɔcɔlɩ yɔ. Herbert R.Lottman yɔɔdɩɣ Camus yɔɔ se ɛkɛkɛ weyi ɛtaatɩɩ wɛʊ politiki ŋgbɛyɛ naɖɩyɛ taa yeli yɔ ; paa ɛɛwɛ politiki ŋgbɛyɛ nɖɩ payawaɣ se Parti Communiste [[Alizeerii (Algérie)|Alizeerɛɛ]] yɔ ɖɩ-taa pɩnzɩ naalɛ yɔ. Eeseu sɔɔndʊ you nakʊyʊ ɛsɩndaa : ɛlʊba se tɛyɩtʊ natʊyʊ ɛtaawɛɛ nɛ peniŋ malɩŋ weyi ɛwɛ Afrika nɛ kɩ-hayʊ kɩŋ mba yɔ ; pɩtasɩna Afrika mba mba anasayɩ tʊʊ nɛ ɛyaɣ-wɛ se ''Naŋgbanzɩ kɩkpɛdaa tɩnaa'' yɔ.
==Ɛ-pɩcatʊ nɛ e-wezuu caɣʊ==
Payaɣ Albert Camus caa se Lucien August Camus. Palʊlayɩ kamɩŋ fenaɣ kɩyakʊ 28 wiye pɩnaɣ 1885 kɛ egetiye nɖɩ payaɣ se Ouled-Fayet yɔ ɖɩ-taa, [[Alizeerii (Algérie)|Alizeerii]] tɛtʊ taa. Payaɣ ɛ-cɔzɔ se Claud Camus. Palʊla ɛlɛɛ 1809 ; nɛ ɛ-yɔɔdaɣ taa yɔ, palɩna Alsace. Lucien Camus lakɩ anasayɩ sʊlɩm tɩzʊ nɛ pɩ-kpalaba naa taa ɖʊʊ tʊmɩyɛ. Ɛ-caa kpaɣ Catherine Hélène Sintès kɛ kamɩŋ fenaɣ 13 wiye pɩnaɣ 1909 Alger tɛtʊ taa. Palʊla ɛlɛɛ Birkhadem kɛ Kamɩŋ fenaɣ kʊɖʊmaɣ ŋga ka-taa kɛ-tɛ kɩyakʊ kakpanzɩ wiye pɩnaɣ 1882. E-ɖoo ɛnʊ, ɛkɛ Minorque tɛtʊ taa tʊ, [[Ɛsɩpaañɩ (Espagne)|Ɛsɩpaañɩ]] ɛjaɖɛ taa. Pɩnzɩ naatozo wayɩ lɛ palʊla kacalaɣ pɩɣa nɛ paya-kɛ se Lucien Jean Etienne nɛ pɩnaɣ 1913 kɛ kamiŋ fenaɣ taa lɛ, palʊlɩ Albert Camus.
Malɩfa pɩyɛ naɖɩyɛ hiɣ-i nɛ pɩcaŋ pɩpɩsɩ-ɩ yʊlʊnzɩ nɛ Sacre-Cœur sukuli ŋgʊ papɩsɩna-kʊ ɖakʊta cikpelu yɔ. Pɩtatɩɩlabɩta kpɩtaʊ lɛ, ɛsɩ aloma fenaɣ 11 wiye pɩnɑɣ 1914. Camus tasɩ ɛ-caa ; e-foto naa nabɛyɛ ɖeke pawɩla-ɩ. Pɛsɛyɩ-ɩ ɛsɔ se ɛ-caa ɛnʊ, ɛtaatɩɩsɔɔlʊ se ɛna nɛ ɛsa pakʊʊ ɛyʊ yɔ. E-ɖoo taanɩɣ camɩyɛ nɛ ɛɛsɩŋ takayaɣ taa kaliɣ nɛ maʊ : ɛcɔŋna camɩyɛ weyi ɛyɔɔdɩɣ na-ɩ yɔ pɩcɔ ɛnɩɩnndʊ pɔyɔɔdɩɣna-ɩ yɔ. Pɩcɔ nɛ pamʊ ɛ-halʊ sɔɔjɛtʊ lɛ, ɛna e-piya paawoba nɛ pacaɣ ɛ-tɛ kɛ e-ɖoo nɛ ɛ-ɖalaa pɔ-cɔlɔ. Etienne kɛ kaayɔɔdaɣ nɛ ɛlakɩ kolaa tʊmɩyɛ. Ɛnɛ e-ɖoo ɛnʊ, pataanɩɣna ɖamaa tɔm-pee nayɛ yɔɔ.
Camus ma ɛ-takayaɣ ''L’envers et l’endroit'' taa size : ‘‘Halʊ nɔɔyʊ kɛwɛna mbʊ nɛ ɛ-walʊ sɩba lɛ pɩsʊzɩ-ɩ kʊñʊntʊtʊ sɔsɔtʊ natʊyʊ siŋŋ taa. Ɛɛwɛna piya naalɛ. Ɛɛcaɣ e-ɖoo cɔlɔ ; ɛlɛɛ kʊñɔŋ tʊ lɛlʊ ; ɛ-ɖalʊ ñaakɛ nesi tɛɛ tʊmɩyɛ laɖʊ. Ɛɛlaba tʊmɩyɛ se ehiɣ nɛ ɛtɔɔ. Ɛlaba taɣ yɔɔ tʊmɩyɛ nɛ ɛɛɖʊza e-piya lɔŋ sɩzʊ kɛ e-ɖoo nesi tɛɛ. Ɛɛwɛ laŋgɩyɛ taa ɖɔŋ nɛ ɖoɖoye nɛ ɛɛwɩla e-piya lɔŋ nɛ ɖoŋ’’.
Camus kacaɣ e-kpele Gustave Acault cɔlɔ pɩɖɔɔ nɛ ɛkpaɣ ɛ-lɔŋ. Ɛwɛ francs-maçons waa ŋgbɛyɛ taa nɛ ɛ-ɛsɛ kʊlaa. Ɛsɩna e-koowu se ɛcɔna ɛ-tɩ yɔɔ nɛ ɛsɩ-ɩ takayasɩ ndɩ ndɩ kpou kɩpaŋgʊ taa.
==Ɛ-falɩsʊʊ==
Camus laba e-sukili Alger tɛtʊ taa [[Alizeerii (Algérie)|Alizeerii]] ɛjaɖe taa. Pɩnaɣ 1923 kɛ ɛ-tɛɛ wɩlɩyʊ Louis Germain na-ɩ se ɛ-ñʊʊ taa ɖɔŋ sɩŋŋŋ nɛ ɛpaazɩ-ɩ wɩlʊʊ sukili falaa. Pɩsɩŋa ɛlɛ, ɛma ɛ-hɩɖɛ se paha-ɩ liidiye (bourse). Cɩca ɛnʊ, ɛɛkɛ sɔɔja nɛ ɛɖɛɛ hɛzɩɣ. Ɛɛlaba kedeŋga kpeekpe taa kacalaɣ you. Ɛkala e-sukuli piya Roland Dorgelès takayaɣ ''Les de bois'' nɛ ka-taa tɔm pazɩ nɛ pɩɖʊkɩna Albert Camus pɩtɩɩfɛyɩ ; mbʊ pʊyɔɔyɔ peeɖe ɛɖa naʊ se you fɛyɩ ɖeu paa ñɩɩɩ.
Camus tɔzɩɣ natʊyʊ : ‘‘Fɛyɛ kpawaɣ-m nɛ kʊñɔntʊtʊ ndʊ tɩ-taa ma nɛ mɔ-hɔʊ taa ñɩma ɖɩɩwɛ yɔ […] ɖooo lɛ, paa anɩ ɛɛwɛ ɛzɩ ma yɔ nɛ manaa kɛlɛ se kʊñɔŋ tɩna tɛtʊ. Hɛkʊ taa sukuli sɔsɔʊ taa masɩma-tʊ mbʊ’’. Pɩtɛ alɩwaatʊ taa kɛ ɛpaaza pombo mabʊ nɛ ɛpɩsɩ pombo kpayʊ sɩŋŋŋ. Ɛtɩlɩ ñʊʊ taa lɩmaza lɔŋ weyi payaɣ se fiilosofii yɔ.
Ɛkɔma nɛ ɛpaazɩ calɩm tɔʊ lɛ, ɖakʊtanaa na pɩnaɣ 1930 se ɛwɛna kpaŋnɩkpofoo kʊdɔŋ nɛ pɩkɛna-ɩ kɩjɛyʊ se pasɩ-ɩ Mustapha ɖakʊta taa. Peeɖe pɩzɩnaa nɛ eyele pombo mabʊ. E-ekpele Acaust nɛ e-neŋ paakɛ aliikiizaŋnaa nɛ pɛwɛɛ Michelet egeetiye taa ; peeɖe pɛtɛza-ɩ wonau nɛ paha-ɩ kuduyuu. Jean Grenier naa se Camus wɛɛ nɛ ɛmaɣ takayasɩ lɛ ; ɛwɛɛ ɛɖʊ-ɩ hʊnʊm nɛ ɛsɩna-ɩ nɛ ɛtɩlɩ Nietzsche.
[[Catégorie:Ɛyaa sɔsaa]]
[[Catégorie:Abalaa sɔsaa]]
[[Catégorie:Takayɩsɩ mayaa]]
[[Catégorie:Fransɩɩ]]
fptk2nta2okhwekyn33cpp5n1jyvzf1
Albert Einstein
0
145
17875
14576
2024-01-17T13:49:58Z
Gnassingbé-Gnassingbé
4636
Catégorie
17875
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Albert Einstein
|image = Albert Einstein Head.jpg
|px = 190px
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = [[Caama (Allemagne)|Caama]]
|Ɛ-tʋmɩyɛ = Tomnasɩ ɖɔnɛ laɖʋ
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = Ulm, [[Caama (Allemagne)|Caama]]
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = [[Lakɩŋ fenaɣ]] kɩyakʋ 14, pɩnaɣ 1879
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ = Princeton, Niwujɛrsii, [[Etaazuunii (États-Unis)|Etaazuunii]]
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ = [[Ɖomaɣ fenaɣ]] kɩyakʋ 18, pɩnaɣ 1955
|E-nesi ñɩɣʋ = Albert Einstein signature.svg
}}
Palʋla Albert Einstein [[lakɩŋ fenaɣ]] kɩyakʋ 14 n̄ɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1879 taa Ulm, Wurtemberg tɛtʋ taa [[Caama (Allemagne)|Caama]] ɛjaɖɛ taa. Ɛsɩba [[ɖomaɣ fenaɣ]] kɩyakʋ 18 n̄ɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1955 taa Princeton tɛtʋ taa, [[Etaazuunii (États-Unis)|Etaazuunii]] ɛjaɖɛ taa. Einstein laba mbʋ payaɣ se "Fiisiki" yɔ nɛ ɛtazɩ kɩ-taa kpayɩ kpayɩ.
Ɛkɛ [[Caama (Allemagne)|Caama]] tʋ nɛ Apatriidi tʋ pɩnaɣ 1896 taa. Pʋwayɩ lɛ, ɛla [[Suwiisi (Suisse)|Suwisi]] ɛjaɖɛ takayaɣ nɛ pɩha-ɩ waɖɛ se ɛkɛ Suwiisi tʋ, pɩnaɣ 1901 taa. Pʋbʋ wayɩ lɛ, ɛla ɖɔɖɔ Helivetiki nɛ Amerika pa-ajɛya takayaɣ nɛ pɩha-ɩ ɖɔɖɔ waɖɛ se ɛkɛ a-n̄ɩnʋ, pɩnaɣ 1940 taa.
[[Catégorie:Ɛyaa sɔsaa]]
[[Catégorie:Abalaa sɔsaa]]
[[Catégorie:Lɛɣtʋ tɩnaa]]
[[Catégorie:Caama]]
m3qewqlrxztojq5pw8ma34izwhpz2nb
Albrecht Dürer
0
146
17876
13816
2024-01-17T13:50:43Z
Gnassingbé-Gnassingbé
4636
Catégorie
17876
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Albrecht Dürer
|image = Selbstporträt, by Albrecht Dürer, from Prado in Google Earth.jpg
|px = 190px
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = [[Caama]]
|Ɛ-tʋmɩyɛ = Keɖeyaɣ laɖʋ
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = Nuremberg, [[Caama]]
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = [[Agoza fenaɣ]] 21 wiye, pɩnaɣ 1471
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ = Nuremberg, [[Caama]]
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ = [[Ɖomaɣ fenaɣ]] 6 wiye, pɩnaɣ 1528
|E-nesi ñɩɣʋ =
}}
Ɖajaa Albrecht Dürer kɛ [[Caama]] tʋ. Ɖajaa ɛnɛ eeyeba ɛ-ñɔsɩ cimm ɛ-ñʋʋ taa. Palʋla-ɩ [[agoza fenaɣ]] kɩyakʋ nɛɛlɛ nɛ kʋɖʋmʋʋ (21) ñɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1471 n̄ɩŋga taa. Palʋla-ɩ Nuremberg tɛtʋ taa.
Nuremberg tɛtʋ ńdʋ, tɩ-taa peeɖe ɖɔɖɔ ɛsɩba. [[Ɖomaɣ fenaɣ]] kɩyakʋ loɖo (6) n̄ɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1528 n̄ɩŋga taa. Ɛ-pɩjatʋ taa, ɛɛsɔɔlɩ anjaʋnaa lɩzʋʋ tʋmɩyɛ pɩdɩɩfɛyɩ. Ɛsɔɔlɩ ɖɔɖɔ sɩʋ kpelesi saɣʋ tʋmɩyɛ. Toovenum lɛ, Ɛsɔ yele ɖɔɖɔ nɛ ɛpɩsɩ tʋma ana a-naalɛ a-laɖʋ nɛ ɛ-taa la leleŋ siŋŋ.
Ɖajaa Albrecht Dürer kɛ ɖɔɖɔ takayaɣsɩ mayʋ nɛ kuduyiŋ sɔsɔŋ mayʋ sɔsɔ nɔɔyʋ. Ɛɛkɛ ɖɔɖɔ tɔlɩm ndɩ ndɩ tayʋ. Ɖajaa Albrecht kɛ ɖɔɖɔ lɩmaɣza ndɩ ndɩ lɩzɩyʋ wondu ndɩ ndɩ yɔɔ. Mbʋʋ payaɣna [[Fransɩɩ kʊnʊŋ|fransɩɩ kʋnʋŋ]] taa size "théoricien de l'art".
Ɖajaa Dürer kɛ ɖɔɖɔ cee siŋŋ maɣzʋʋ lɩmaɣza laɖʋ sɔsɔ nɔɔyʋ. Ɛ-tʋmɩyɛ nɖɩɩ payaɣna fransɩɩ kʋnʋŋ taa se "géométrie de la perspective'. Ɖajaa Albrecht Dürer payaɣ ɖɔɖɔ se Albertus Dürer Noricus. Ɛnʋ ɖɔɖɔ payaɣ se Dürer Alemanus. Nabɛyɛ ñayaɣ-ɩ ɖɔɖɔ 'keɖeya tʋmɩyɛ laɖʋ cɩkpalʋʋ tʋ'.
Payaɣ Ɖajaa Albrecht Dürer nɛ [[Caama kʊnʊŋ|Caama kʋnʋŋ]] taa size 'Albrecht Dürer der Jüngere'.
Ɖajaa Albrecht Dürer kɛ naadozo pɩɣa ɛ-caa lʋlʋʋ taa. Payaɣ ɛ-caa ɛnʋ se Albrecht Düre. Ɛ-caa ɛnʋ ɛkɛ liidiye yaa sika wendu luɖu tʋmɩyɛ tʋ sɔsɔ nɔɔyʋ. Ɛ-kpaŋgbamʋʋ payaɣ size Anton Koberger, ɛlɛ kɛ sika yaa liidiye wondu luɖu tʋmɩyɛ laɖʋ.
[[Catégorie:!Main category]]
[[Catégorie:Keɖeyaɣ laɖaa]]
[[Catégorie:Caama]]
[[Catégorie:Abalaa sɔsaa]]
[[Catégorie:Ɛyaa sɔsaa]]
6oq16mrrun5at87kkf1voz4usu695fv
Alexandre Pouchkine
0
147
18512
14378
2025-05-24T16:29:40Z
Ziv
5363
([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:RR5009-0012R 200-летие со дня рождения А.С. Пушкина.gif]] → [[File:RR5009-0012R 1 рубль 1999 медно-никелевый 200-летие со дня рождения А.С. Пушкина реверс.gif]] [[c:COM:FR#FR4|Criterion 4]] (harmonizing names of file set)
18512
wikitext
text/x-wiki
[[File:AlexanderPushkin portrait.jpg|thumb|Alexandre Pouchkine]]
'''Alexandre Sergueïevitch Pouchkine''' kɛ [[Ruusii]] ɛjaɖɛ taa tʋ. Ɛkɛ abalʋ weyi ɛfɛyɩ felendu kaʋ yɔ. Palʋla ɖajaa Alexandre Sergueïevitch Pouchkine [[mɩsɩkʋm fenaɣ]] kɩyakʋ loɖo (6) n̄ɩŋgʋ wiye,pɩnaɣ 1799 n̄ɩŋga taa.
Nabɛyɛ n̄ɔtɔŋ size pɩtɛkɛ mɩsɩkʋm fenaɣ taa palʋla-ɩ, ɛlɛ, [[agoza fenaɣ]] taa kɩyakʋ nɛɛlɛ nɛ loɖo (26) n̄ɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1799 n̄ɩŋga taa. Palʋla-ɩ [[Mɔsɩkuu]] tɛtʋ taa.
[[File:Pushkin_dolna.jpg|thumb|Alexandre Pouchkine]]
Ɛkɛ n̄amtʋ pɩɣa ɛ-taabalaa nɛ samaɣ ŋga ɛwɛ ka-taa yɔ kɛ-ɛsɩndaa. Ɛ-pɩcatʋ taa ɛɛkɛ pɩɣa ŋga kɛwɛ lɛɣtʋ siŋŋ yɔ. Ɛkɛ abalʋ weyi ɛwɛna tandaʋ ɖɔɖɔ siŋŋ yɔ. Ɛsɩba [[lɛlaɣ fenaɣ]] kɩyakʋ hiu (10) n̄ɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1837 n̄ɩŋga taa. Ɛlɛ, lalaa ñɔtɔŋ size ɛsɩba kɩyakʋ nɛɛlɛ nɛ loɖo (26) n̄ɩŋgʋ wiye kɛnɛ pɩnaɣ kʋɖʋmaɣ ŋga ka-taa.
Saint-Pétersbourg tɛtʋ taa ɛsɩba. Ɖajaa ɛnɛ, ɛwɛna pɩnzɩ hiŋ naadozo nɛ lutozo (38) mbʋ yɔɔ lɛ ɛsɩba. Ɖajaa Pouchkine kɛ takayasɩ kɩkalasɩ mayʋ sɔsɔ siŋŋ.
Ɛkɛ ɖɔɖɔ keɣsi yayʋ nɛ ɛtɛ ɛkɛ n̄ɩnɩyʋ sɔsɔ siŋŋ.
[[File:RR5009-0012R 1 рубль 1999 медно-никелевый 200-летие со дня рождения А.С. Пушкина реверс.gif|thumb|Alexandre Pouchkine liidiye yɔɔ]]
Sɔsɔ Alexandre Pouchkine hɔʋ kɛ ñɩm hɔʋ. Payaɣ e-ɖoo se Nadejda Ossipovna Pouchkina. Ɛlɛ kɛ halʋ keɖewa tʋ nɔɔyʋ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Takayɩsɩ mayaa]]
[[Category:Ruusii]]
gvdztk7hkpmubd7ovr9jk123f5138bv
Alexandre Sergueïevitch Pouchkine
0
148
538
537
2017-06-24T00:00:30Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
538
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Alexandre Pouchkine]]
7i1kkvptj3woffbsjatm5vxo7rrfdm5
Alexandre Sɔsɔ
0
149
17878
17877
2024-01-17T13:52:20Z
Gnassingbé-Gnassingbé
4636
Fichier, vignette
17878
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Alexandre Sɔsɔ
|image = AlexanderTheGreat crop.jpg|thumb|AlexanderTheGreat crop
|px = 190px
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = [[Krɛsɩ]]
|Ɛ-tʋmɩyɛ = Wiyaʋ sɔsɔ
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = Pella, Macedon, Kɩbɩnjaazɩ Krɛkɩ
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = [[Hasɩyaɖɛ fenaɣ]] 20/21 wiye, pɩnaɣ 356 nɛ pʋcɔ Yeesuu Krɩstʊ
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ = Babylon, Babylonia
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ = [[Mɩsɩkʋm fenaɣ]] 10/11 wiye, pɩnaɣ 323 nɛ pʋcɔ Yeesuu Krɩstʊ
|E-nesi ñɩɣʋ =
}}
[[Fichier:Alexandr Makedonsky, Summer Garden.jpg|vignette|Alexander Sɔsɔ sɩʋkpelaɣ, Summer Garden, Saint-Petersburg tɛtʋ taa]]
Alexandre Sʋsɔ ɛnʋ, se Alexandre naadozo n̄ɩnʋ. Ɛkɛ Maaseedʋwanɩ ɛjaɖɛ taa tʋ. Palʋla-ɩ pɩla pɩnzɩ 356 nɛ pʋcɔ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu Krɩstʋ]] kɔɔ kedeŋa yɔɔ cɩnɛ. [[Hasɩyaɖɛ fenaɣ]] kɩyakʋ nɛɛlɛ nɛ kʋɖʋmʋʋ wiye palʋla-ɩ Pella tɛtʋ taa. Ɛsɩba nɛ pɩla pɩnzɩ 323 nɛ pʋcɔ palʋlɩ Yeesu-Krɩstʋ. [[Mɩsɩkʋm fenaɣ]] kɩyakʋ hiu nɛ kʋɖʋmʋʋ n̄ɩŋgʋ wiye ɛsɩba Babilooni tɛtʋ taa. Alexandre Sʋsɔ ɛnʋ, ɛkɛ Maaseedʋwanɩ ɛjaɖɛ [[wiyaʊ]]. Alexandre naadozo n̄ɩnʋ ɛnʋ ɛ-hɩɖɛ sɛ ɛjaɖɛ yɔɔ cɩnɛ siŋŋ ɛzɩ ɛyaa sɔsaa lɛlaa yɔ.
Ɛkɛ Philipe naalɛ tʋ pɩyalʋ nɛ [[Aristote]] sukuli pɩɣa. Ɛpɩsa Maaseedʋwanɩ ɛjaɖɛ wiyaʋ pɩnaɣ 336 nɛ pʋcɔ palʋlʋʋ Yeesu-Krɩstʋ. Ɛkɛ mba pakɩlɩ sɔɔlʋʋ tɛtʋ ndɩ ndɩ mʋʋ yɔ pa-taa lɛlʋ. Ɛlaba nɛ ɛ-tɛtʋ cikpetu pɩsɩ Perse achéménide ɛjaɖɛ sɔsɔɖɛ. Ɖɩwalɩ mbʋ pɩkɔɔ pɩtalɩ Indus pɔsɩ nɔsɩ. Alexandre Sɔsɔ ɛnʋ ɛɖʋ ageeta ndɩ ndɩ sakɩyɛ. Atalɩ ɛzɩ nɩɩnʋwa nɛ nɛɛlɛ mbʋ yɔ. Payaɣ a-taa sakɩyɛ se "Alexandre".
[[Fichier:Alexander III conquest from Babylon to Indus and back-fr.svg|vignette|Alexandre Sɔsɔ wabɩtʋ tɛlɛŋaa : Pakpaɣ Babylon nɛ powolo patalɩ Indus nɛ papɩsɩ]]
Mbʋ pɩtɛzɩ yebu nɛ Alexandre Sɔsɔ hɩɖɛ kɩlɩ sɛʋ kpem yɔɔ lɛ se, ɛɛsɔɔla se ɛmʋ halɩ pɩkpɛndɩna tɛtʋ ndʋ ndʋ paasɩŋ yɔ. Ɛ-lɩmaɣzɩyɛ nɖɩ, ɖɩcaɣ kaɖɛ nɛ sɔɔndʋ pɩdɩɩfɛyɩ, ɛlɛ, ɛpɩzaa ɛla ḿbʋ nɛ pʋcɔ ɛsɩ. Ɛ-pɩnzɩ niidozo nɛ naalɛ (32) ñɩnzɩ taa ɛsɩba. Tɛtʋ ndɩ ndɩ ndʋ ɛmʋwa yɔ, yebina nɛ hayɩ kiŋ ajɛya nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ ajɛya akpɛndɩ lɩmaɣza kʋɖʋma politiki labʋ nʋmɔʋ taa. Ɖooo yɔ, wiɖiyi patana ḿbʋ.
Ɛ-lɩmaɣza ana ayebina nɛ ɛ-sɔɔjanaa sɔsaa ñekpeɣli ageeta ndɩ ndɩ nɛ akpɛndɩ kʋɖʋma kpaɣ ɛjɛya ndɩ ndɩ n̄ɩnʋʋ nɛ a-mʋʋ tɛ alɩwaatʋ nɛ puwolo pɩsɩɩna [[Roma (Rome)|Room]] n̄ɩma alɩwaatʋ.
[[Catégorie:!Main category]]
[[Catégorie:Ɛyaa sɔsaa]]
[[Catégorie:Abalaa sɔsaa]]
[[Catégorie:Politiki laɖaa]]
[[Catégorie:Wɩsɩ ɖɩlɩyɛ hɛkʋ taa hɔlʋʋ wandamm]]
5hpmyblawnr0nvojb9jmtgws0h7h1z0
Alfred Bernhard Nobel
0
151
556
555
2017-06-24T00:00:30Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
556
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Alfred Nobel]]
k1pkv0m5q8x7a6gabmql3mkq3bboopj
Alfred Hitchcock
0
152
7683
559
2017-07-29T21:11:08Z
Gnangbade
58
Infobox, photos, liens
7683
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Ɖajaa Alfred Hitchcock
|image = Hitchcock, Alfred 02.jpg|thumb|Hitchcock, Alfred 02
|px = 190
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = [[Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ (Royaume-Uni)|Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ]]
|Ɛ-tʋmɩyɛ = [[Sinimaɣ]] tʊma tanaŋ laɖʊ
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = Leytonston, Aŋglɩtɛɛrɩ
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = [[kɩyɛɛna fenaɣ]] kɩyakʊ 13 pɩnaɣ 1899
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ = Bel Air, Los Angeles
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ = [[ɖomaɣ fenaɣ]] kɩyakʊ 29 pɩnaɣ 1980
|E-nesi ñɩɣʋ =
}}
Alfred Hitchcoch kɛ laɖʊ, lɩzɩyʊ, ɛkɛ ɖɔɖɔ [[Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ (Royaume-Uni)|Piritaniki]] [[sinimaɣ]] tʊma tanaŋ laɖʊ, palʊla-ɩ [[kɩyɛɛna fenaɣ]] kɩyakʊ 13 pɩnaɣ 1899 kɛ Leytonston tɛtʊ taa nɛ ɛsɩ [[ɖomaɣ fenaɣ]]kɩyakʊ 29 pɩnaɣ 1980 kɛ Bel Air Los Angeles tɛtʊ taa. Ɛyʊ ɛnɛyɔ ɛmʊ niiye Piritaniki tɛtʊ taa sɩnɩma tʊma laɖa tɩŋa yɔɔ pɩtɩŋna 2007 ndɔnjɔɔlɩyɛ pɩlɩtʊ natʊyʊ yɔɔ.
[[File:Hitch-at-work;1975-FamilyPlot;SF-On-Location.jpg|thumb|Hitch-at-work;1975-FamilyPlot;SF-On-Location]]
Ɛlakaɣ pɩnzɩ ɛzɩ hiu waa loɖo tʊmɩyɛ taa lɛ, ɛla sinimaɣ naa mba pɔyɔɔdʊʊ yɔɔ hiŋ kɩgbanzɩ nɛ naatozo. Ɛlɛ pʊcɔ lɛ, ɛkalaba sɩnɩma naa mba paayɔɔdʊʊ yɔ nɛ pʊcɔ ɛlakɩ kɩyɔɔda. Alfred kʊyɩ ɛ-ɛjaɖɛ taa nɛ ewolo ɛcaɣ [[Hollywood]] tɛtʊ taa, pʊcɔ kedeŋga kpeekpe you sɔsɔʊ paɣzɩ. Pʊkɔma [[ɖomaɣ fenaɣ]] kɩyakʊ 20 pɩnaɣ 1955 alɩwaatʊ taa, ɛmʊ [[Etaazuunii (États-Unis)|Amerika]] ɛjaɖɛ ɛyʊtʊ ɛlɛ eteyele Piritaniki ɛyʊtʊ ndʊ tiyeba se ɛ-ɛsʊtʊyʊtʊ alɩwaatʊ tala lɛ, pakpa-ɩ se ɛkɛ Piritaniki Ampiiri yɔɔ paɣtʊ yɔɔ sɩŋgɩyʊ.
[[File:Psycho 1960 Lobby Card.jpg|thumb|Psycho 1960 Lobby Card]]
Alfred Joseph Hitchcock, palʊla-ɩ pɩnaɣ 1899 Leytonstone tɛtʊ taa, tɛtʊ ndʊ tɩwɛ Londre nɛ hayi kiŋ yɔɔ. Ɛkɛ William Hitchcoch weyi palʊla-ɩ pɩnzɩ ɛzɩ 1862 nɛ ɛsɩ pɩnaɣ 1914 alɩwaatʊ taa pɩɣa. E-ɖoo kɔyɔ Emma Jane Hitchcock, palʊla-ɩ Whelan pɩnaɣ 1863 nɛ ɛsɩ pɩnaɣ 1942. Ɛ-caa kaakɛ kalɩma pɛdɩyʊ nɛ tɩŋ pee nɛ hatʊ ɖozi pɛdɩyʊ ɖɔɖɔ.
Alfred weyi e-ɛcɔzɔ hana-ɩ hɩɖɛ yɔɔ, ɛ-caa ɖalʊ, ɛɛkɛ tɩnʊʊ kɛ piyaa naatozo hɛkʊ taa. Ɛ-ñʊʊ yɔɔ mba yɔ, William nɛ Eileen, keeke lɛ, palʊla-wɛ pɩnzɩ 1890 nɛ 1892 alɩwaatʊ taa kɛnɛ. E-liɖe taa ɛyaa sakɩyɛ kaakɛ katoliki mba, kɔzɩ kɔzɩ e-ɖoo nɛ e-neze kɛ cɛjɛ liɖe taa kaakɛ [[Irɩlandɩ (Irlande)|Irlandi]] ɛyaa. [[Lɔndrɩ (Londres)|Londrɩ]] tɛtʊ taa lɛ, Hitchcock laba Ignatius kɔlɛzɩ kɛ Stamford Hill, pɩɩkɛ sukuli ŋgʊ kɩɩwɛ Yeesuu Krɩstʊ ɛgbadɩnaa nesi tɛɛ yɔ.
Evebu ɛnɛyɔ ɛkɛtɩɣ ɛ-pɩjatʊ alɩwaatʊ taa lɛ, ɛɛwɛ eyeke ɛlɛ pakandaɣ ɛ-yɔɔ ɖeu, mbʊ pʊyɔɔ ɛɛwɛ eyeke kɔyɔ se ɛkɩlɩ kiɣ nɛ ɛkɩlɩ paɣlʊʊ. Ɛ-maɣmaɣ ɛpɩzɩ yɔɔdʊʊ se ɛtafɛyɩna ɛgbaɣtʊ ɛ-tɛ alɩwaatʊ ndʊ tɩ-taa nɛ alɩwaatʊ ndʊ payi mbʊ yɔ eleyaɣ eyeke ɖɔɖɔ.
Pʊkɔma pɩnaɣ 1914, pɩnaɣ ŋga ɛ-caa sɩba, mbʊ lɛ ɛɛwɛna pɩnzɩ hiu nɛ nanza yeke, nɛ ɛlɩɩ Ignatius kɔlɛzɩ taa nɛ ɛɖɛɛ ɛlakɩ London County Council School of Engineering and Navigation kɔlɛzɩ kɛ Poplar (Londre). Ɛmʊ ɛ-takayaɣ peeɖe wayi lɛ, pamʊ-ɩ tʊmɩyɛ sukuli ŋgʊ kɩ-taa. Pɩnaɣ 1923 lɛ, ɛkatɩ ɛ-halʊ Alma Reville weyi ɛkaɣ kpaʊ yɔ alɩwaatʊ ndʊ ɛyɛlaɣna Graham Cutts Woman to Woman (pʊkʊ payʊ sɔsɔ) kɛlɛm kɛlɛm yɔ nɛ ɛɖʊ-ɩ nɛ tabalɩyɛ. Ɛlabɩ-ɩ halʊ pɩnaɣ 1926 Londre tɛtʊ taa.
[[Category:!Main category]]
mfdnjg38juhmvht3tmwkx4z9oho6dx3
Alfred Marshall
0
153
9701
8180
2017-11-16T11:14:26Z
SFLord
142
Added infobox and signature, dates and places of birth and death
9701
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Alfred Marshall
|image = Alfred Marshall.jpg|thumb|Alfred Marshall
|px = 190px
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ
|Ɛ-tʋmɩyɛ =
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = London, Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = [[Hasɩyaɖɛ fenaɣ]] kɩyakʋ 26 n̄ɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1842
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ = Cambridge, Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ = [[Hasɩyaɖɛ fenaɣ]] kɩyakʋ 13 n̄ɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1924
|E-nesi ñɩɣʋ = Appletons' Mayer Brantz - Alfred Marshall signature.png|thumb|Appletons' Mayer Brantz - Alfred Marshall signature
}}Alfred Marshall, palʊla-ɩ [[hasɩyaɖɛ fenaɣ]] kɩyakʊ 26 pɩnaɣ 1842 [[Lɔndrɩ]] tɛtʊ taa, ɛsɩ [[hasɩyaɖɛ fenaɣ]] kɩyakʊ 13 pɩnaɣ 1924 Cambridge tɛtʊ taa. Ɛyʊ ɛnʊ ɛɛkɛ [[Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ (Royaume-Uni)|Pritaniki]] ɛjaɖɛ taa tɔsʊʊ tʊmɩyɛ tʊ, ɛkɛ kɩbandʊ lɩmaɣzɩyɛ kɩfaɖɛ sukuli kiɖe ɖʊyʊ, nɖɩ lɛɛɖɛ nɖɩ ɖɩwɛ ɖoŋ nɔɔnɔɔ tɔsʊʊ nɔmɔʊ taa yɔ.
Ɛkɛ tɔsʊʊ tʊmɩyɛ tʊ weyi ɛ-tɛ wɛɛ taa lɛ, ɛɛwaba yɔ. Palʊla-ɩ Bermondsey, Lɔndrɩ tɛtʋ taa. Ɛ-caa kaakɛ Ɛnglɩsɩ ɛjaɖɛ taa liidiye koozaɣ taa tʊmɩyɛ laɖʊ. Ɛlaba kajalaɣ taa lɛɣtʊ tɩlɩyɛ sukuli nɛ tomnasɩ ɖɔnɛ kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ nɛ pʊcɔ ɛha ɛsɛ nɛ ɛyʊ yɔɔ lɩmaɣzɩyɛ sukuli nɛ Ɛsɔ tɔm kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ sukuli.
Ɛkɛ ɛyʊ siɣsiɣ kɛ ɛ-tʊmɩyɛ paɣzɩtʊ alɩwaatʊ taa mbʊ lɛ, ɛsʊ tɩ yɔɔ wɛʊ paɣtʊ taa pɩtɩŋna ɛ-tɛ [[Etaazuunii]] wobu yɔ, nɛ ɛdʊʊ lɔnsɔzʊʊ natʊyʊ ɛ-tɔmpe taa se tɔsʊʊ tʊ yaa paa ɛyʊ weyi lɛ, pʊmʊna ɛcɔna ɛyʊ kpaagba wayi tɔm ɖeɖe.
Ɛtɛma ɛwɩlɩ Oxfort nɛ Bristol lɛ, ɛɖɔkɩ wɩlʊʊ tʊmɩyɛ ɛkɔɔ ɛtalɩ Cambridge ɖenɖe ɛmʊ politiki tɔsʊʊ tʊmɩyɛ sɔsɔyɛ kɛ pɩnzɩ 1885 ŋtalɩ 1908. Ɛ-sukuli pɩɣa kɛlɛ John Maynard Keynes, ŋga ɛnɛ kɛ pʊhɔŋɔɣ yɔ nɛ Arthur Pigou. Alfred sɩ Cambridge tɛtʊ taa [[hasɩyaɖɛ fenaɣ]] kɩyakʊ 13 pɩnaɣ 1924.
Lɛɣtʊ tʊmɩyɛ labɩnaʊ wɛ ɛlɛ, pʊtɔɖɔɔ. Ɛ-cɔlɔ lɛ, palakɩ tʊmɩyɛ lɛɣtʊ tʊmɩyɛ alɩwaatʊ ndʊ pɩpɔzʊʊ se panɩɩ ɖama lɩmaɣza nɛ akɔnta alɩwaatʊ yɔ yeke pɩlɩna tɔsʊʊ lɩmaɣza yɔ ɛlɛ, papɩzɩɣ patatɩŋna matʊ lɩmaɣza yɔ. Pɩsɩna se patʊzɩ lɩmaɣza nɛ pɩcaɣ ɛzɩ kɩbɩnjaazɩ tɔm pɩtɛkɛ mbʊ yɔ pɩɩkaɣ sam nɛ pakalɩ. Ɛ-cɔlɔ lɛ, tɔsʊʊ wɛ ɛlɛ kɩtɛkɛ tɩlɩyɛ laɣsɩ tɛ pɩyʊ. Ɛ-cɔlɔ lɛ, pɩkɛ pɩyʊ mbʊ pɩñɔtɩna ɛyʊ tɩlɩyɛ cɔlɔ kpam yɔ, mbʊ pʊyɔɔ yɔ tɔsʊʊ kɛ wezuu pɩyʊ nɛ kɩtɩŋʊʊ tɔm tʊzʊʊ ɖoŋ.
Politiki tɔsʊʊ laɣsɩ paɣtʊ taa lɛ, ɛlɩzɩ tɔsʊʊ tɩlɩyɛ sʊʊtu tɔbʊʊ nɛ ɛwɩlɩɣ se pʊmʊna se ɖɩkpɛlɛkɩ mbʊ ɛyaa kɛwaɣ yɔ ɛzɩ kedeŋga wɛʊ yɔ. Ɖɩɩpɩzɩɣ ɖɩlɛzɩɣ ɛjaɖɛ ɛzɩ ɖɩpɩzɩɣ yaa ɖɩɩkɛ.
[[Category:!Main category]]
4cgfv9q3nvc5h9b9ttni51evx97pvoz
Alfred Nobel
0
154
17879
14573
2024-01-17T13:53:01Z
Gnassingbé-Gnassingbé
4636
Catégorie
17879
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Alfred Nobel
|image = AlfredNobel2.jpg|thumb|AlfredNobel2
|px = 190
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = [[Sʊyɛdɩ (Suède)|Sʊyɛdɩ]]
|Ɛ-tʋmɩyɛ = Kpɛlɛ ɖɔnɛ laɖʋ
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = Stɔkhɔlm, [[Sʊyɛdɩ (Suède)|Sʊyɛdɩ]]
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = [[Aloma fenaɣ]] kɩyakʋ 21, pɩnaɣ 1833
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ = Sanremo, [[Itaalii (Italie)|Itaalii]]
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ = [[Saŋayɩŋ fenaɣ]] kɩyakʋ 10, pɩnaɣ 1896
|E-nesi ñɩɣʋ = Alfred Nobel Signature.svg|thumb|Alfred Nobel Signature
}}
Alfred Bernhard Nobel kɛ [[Sʊyɛdɩ (Suède)|Sʊyɛdɩ]] ɛjaɖɛ taa tʋ. Ɛkɛ abalʋ tandʋʋ tʋ. Palʋla ɖajaa ɛnɛ [[aloma fenaɣ]] kɩyakʋ hiŋ naalɛ nɛ kʋɖʋmʋʋ (21) n̄ɩŋgʋ wiye,pɩnaɣ 1833 n̄ɩŋga taa.
Sʋyɛdɩ (suède) ɛjaɖɛ taa peeɖe palʋla-ɩ [[saŋayɩŋ fenaɣ]] kɩyakʋ hiu (10) n̄ɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1896 n̄ɩŋga taa. [[Itaalii]] ɛjaɖɛ tɛtʋ cikpetu ndʋ payaɣ tʋ size San Remo yɔ tɩ-taa ɖajaa Bernhard ɛnɛ ɛsɩba ɛ-pɩnzɩ hiŋ loɖo nɛ naadozo (63) ñɩnzɩ taa.
Ɖajaa Alfred Bernhard kɛ kpɛlɛ tʋmɩyɛ laɖʋ ɛtɛ ɛkɛ hɔzɩŋ luɖu.
Sɔsɔ Alfred Nobel lubina tɩm mbʋ payaɣna anasaayɩ kʋnʋŋ taa se 'dynamite' yɔ. Ɖajaa Alfred Nobel wɛna hɔzɩŋ ndɩ ndɩ nɛ tɩm ndɩ ndɩ wondu ɖuluɖe kuduyuu sɔsɔʋ nɛ payaɣ-kʋ se 'Bofors'.
Ɛtɛ cee tɔm takayaɣ taa lɛ, ɛmaa size, ɛ-n̄ɩm tɩŋɛ payɩ lɛ, pakpaɣ nɛ palɩzɩna samtʋ yaa nimiye mʋʋ takayasɩ. Ɖajaa Alfred Nobel kɛ samtʋ takayɩsɩ mayʋ. Ɛ-samtʋ nɛ ɛ-hɩɖɛ ɖʋʋ yɔɔ yɔ, pakpaɣ ɛ-hɩɖɛ 'Nobel' nɛ payaa se kpɛlɛ kpɛlɛkʋʋ ɖaɣ.
Ɖajaa Alfred Bernhard Nobel kɛ pɩɣa naadozo ñɩŋga ɛ-caa lʋlʋʋ taa. Ɛ-caa payaɣ size Immanuel Nobel, nɛ e-ɖoo kɛlɛ ɖoɖoo Andriette Ahlsell Nobel. Ɛ-ɖalʋ lɛ Ludvig Nobel.
[[Catégorie:!Main category]]
[[Catégorie:Abalaa sɔsaa]]
[[Catégorie:Ɛyaa sɔsaa]]
[[Catégorie:Lɩzɩyaa]]
[[Catégorie:Sʊyɛdɩ]]
bp7tkci5bc7l58mr98g97z6icc3c9qn
Alimiiniyɔɔm
0
155
10286
7978
2017-12-30T13:08:59Z
Gnangbade
58
lien
10286
wikitext
text/x-wiki
[[File:Lingot aluminium.jpg|thumb|Lingot aluminium]]
Kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ wonuu nakʊyʊʊ payaɣ se alimiiniyɔɔm. Kɩ-pʊyʊ ñɩɩɩ mayaɣ kɛ 13. Ki-kumoɖe kɛ Al. Pɛtɛyɩ ñɩɣlɩm mbʊ pɩ-taa takɩlɩ wɛʊ camɩyɛ yɔ hɔɔlɩŋ ndɩ ndɩ taa. Alimiiniyɔɔm wɛ tindimiye 13 ñɩnɖɛ taa.
Alimiiniyɔɔ kɛ ñɩɣlɩm wonuu ŋgʊ ɛyʊ pɩzɩɣ enuuti-kʊ yem kɛlɛʊ yɔ. Kɩwɛna ñɩɣlɩm wonuu ŋgʊ payaɣ se arɩzaɣ yɔ kɩ-tɔlɩm. Alimiiniyɔɔm ɛɛmʊʊ kalɩkɔdaɣ yem. Ɖɔɖɔ lɛ, kɩfɛyɩna kpɩndʊʊ (densité) pʊɖɔɔ. Ñɩɣlɩm wondu taa payɩ lɛ, [[Ɔkɩsɩzɛnɩ|ɔkɩsiizɛɛnɩ]] nɛ siliisiyɔɔm pa-wayɩ lɛ, alimiiniyɔɔm kɩlɩna tɔyʊʊ tɛtʊ yɔɔ cɩnɛ. Ɖɛ-tɛtʊ ilemiye ɖɩnɛ ɖɩ-yɔɔ lɛ, yee pɛtɛyɩ ñɩɣlɩm wondu tɩŋa payɩ tam mɩnɩʊ kɔyɔ, alimiiniyɔɔm kpakɩɣ hɔɔlɩŋ lutozo mpilim.
[[File:Aluminium.jpg|thumb|Aluminium foil]]
Paapɩzɩɣ pakpaɣ alimiiniyɔɔm ɖeke nɛ palabɩna pʊyʊ, mbʊ yɔ kɩkɩlɩɣ yoluu. Pesidiɣ-kʊ nɛ ñɩɣlɩm wondu lɛɛtʊ ndɩ ndɩ nɛ pʊcɔ palabɩna-kʊ nɛ tʊmɩyɛ. Pesidiɣ-kʊ nɛ ñɩɣlɩm wondu ndʊ yɔ, tɩtalɩɣ 270 mbʊ yɔ. Ñɩɣlɩm tɛtʊ ndʊ payaɣ se pɔkɩsiti yɔ ndʊ kɩlɩɣna ɖɔʊ alimiiniyɔɔm taa. Alimiiniyɔɔm taa lɛ, pɔkɩsiti ŋgʊ kɩwɛɣ ɛzɩ kalɩkɔdaɣ wonuu nakʊyʊ yɔ. Kalɩkɔdaɣ wonuu ŋgʊʊ palakɩ tʊmɩyɛ nɛ palɩzɩ ñɩɣlɩm wonuu ŋgʊ payaɣ se alimiini yɔ. Papɩzɩɣ palɩzɩ alimiini ñɩɣlɩm wonuu ɖɔɖɔ ñɩlɩm wonuu ŋgʊ payaɣ se nefeliini (néphéline) yɔ kɩ-taa. Papɩzɩɣ palɩzɩ-kʊ ɖɔɖɔ ñɩɣlɩm wondu tʊnɛ tɩ-taa. Ndʊʊ yɔ : lesiiti (leucite) nɛ silimaniiti (sillimanite) nɛ andalusiiti (andalousite) nɛ misikoviiti (muscovite).
[[File:President Lula visit to Aluminum factory.jpg|thumb|President Lula visit to Aluminum factory]]
[[Category:!Main category]]
[[Category:Ñɩɣtʋ]]
[[Category:Wondu]]
2ypjog21liphy3uh1qvxcn12h5ikxcj
Alizee
0
156
12633
9265
2018-05-07T19:00:26Z
95.149.181.81
fotos
12633
wikitext
text/x-wiki
[[File:Ville alger geoloc 05112014.png|thumb|Alizee carte]]
Alizee kɛna [[Alizeerii (Algérie)|Alizeerii]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ sɔsɔtʊ nɛ tɩ-taa ɖɔdɔ kɛ ɛyaa kɩla ɖɔʊ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa tɛtʊ sɔsɔtʊ lɛɛtʊ kpeekpe taa. Alizee wɛna [[Mediteranee teŋgu]] cɔlɔ kpam nɛ peeɖe ɖɔdɔ lɛ, maalikinaa ɖɔɔ. Pʊcɔ nɛ pakalɩɣ kɩgalʊʊ kɛ pɩnaɣ 2008 lɛ, tɛtʊ tʊnɛ tɩ-ɛyaa kpɛnda 2 481 788 ɛlɛ kewiyaɣ taa minisiɖinaa mba pɔcɔŋna ɖama nɩnaʊ nɛ ajɛya lɛɛna taabalɩyɛ yɔɔ yɔ, pɔtɔŋ se sɩŋŋŋ taa lɛ ɛyaa kpɛnda miliyɔɔnaa 4 400 000.
[[File:Algeri01.jpg|thumb|Alizee]]
Keteŋa kpeekpe tʊmɩyɛ nɖɩ ɖɩcɔŋna tɛtʊ sɔsɔtʊ nɛ kɩgalʊʊ tʊma yɔɔ yɔ, ɖɩtɔŋ se pɩnaɣ 2010 taa lɛ Alizee tɛtʊ taa ɛyaa kpɛndamiliyɔɔnaa 6 727 806. Pɩnaɣ 2015 taa tɛtʊ ndʊ tɩ-taa ɛyaa kpɛndamiliyɔɔnaa 7 796 923 nɛ Maagrɛbʊ hɔɔlʊʊ taa payɩ lɛ, Alizee taa kɛ ɛyaa kɩlɩ ɖɔʊ.
[[File:Algeri08.jpg|thumb|Alizee]]
[[Category:!Main category]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Tɛtʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Alizeerii]]
3hxkv5hlzqq2sp7wbp12bdqc08txl3w
Alizeerii
0
157
18544
18404
2025-09-14T13:17:48Z
Nassimdz03
5501
18544
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛjaɖɛ
| Hɩɖɛ = Alizeerii
| Hɩɖɛ2 = Algérie
| Kɩɖaʋ kɩdɛɛka = [[File:Flag of Algeria.svg|75px]]<br>Alizeerii kɩɖaʋ kɩdɛɛka
| Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ = [[File:National Emblem of Algeria (bronze effect).svg|75px]]<br>Alizeerii Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ
| image_map = [[File:LocationAlgeria.svg|190px]]<br>Alizeerii tɛlɛŋa
| official_languages = .
| capital = .
| government = .
| president = Ɖajaa Abdelmadjid Tebboune
| area_km2 = 2,381,741
| population_estimate = 46,600,000
| population_estimate_year = 2023
| population_density_km2 = 19.6
| cctld = .
}}
'''Alizeerii''' ɛjaɖɛ kɛ Afrika nɛ kɩ-hayi kiŋ ɛjaɖɛ naɖɩyɛ. Ɖɩwɛ ajɛya wena akpɛndaa nɛ payaɣ-yɛ se Maagrɛɛbʊ yɔ a-taa. Alizeerii ɛjaɖɛ tɛtʊ sɔsɔtʊ payaɣ se Alizee. Tɩwɛ Alizeerii nɛ kɩ-hayi kiŋ [[Mediteranee teŋgu|Mediteranee teŋgu]] cɔlɔ kpam. Tɛtʊ ndʊ tɩkɩlɩna samaɣ wɛnaʊ. Afrika kpeekpe taa lɛ, Alizeerii tɛtʊ kɩlɩna walʊʊ. Tɩwalaa pɩtalɩ ɛzɩ kilomɛtanaa agbaba ɛzɩ 2 381 741 mbʊ yɔ.
Alizeerii ɛjaɖɛ sɩna [[Tuniizii (Tunisie)|Tuniizii]] nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ nɛ hayi kiŋ. Wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa ɖeyi ɖeyi lɛ, [[Liibii (Libye)|Liibii]] ɛjaɖɛ; piyele nɛ hadɛ kiŋ lɛ, [[Nizɛɛrɩ (Niger)|Nizɛɛrɩ]] nɛ [[Maalii (Mali)|Malii]] ajɛya. Wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ nɛ hadɛ kiŋ lɛ, [[Moritaanii (Mauritanie)|Moritaanii]] nɛ [[Sahara Wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ (Sahara occidental)|Sahara wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ]] nɛ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ ɖeyi ɖeyi lɛ, [[Marɔkɩ (Maroc)|Marɔkɩ]] ɛjaɖɛ. Alizeerii taa ɛyaa laba kʊñɔŋ siŋŋ. Palʊba lʊbɩyɛ ɖɔɖɔ siŋŋ nɛ poyoo yoŋ sakɩyɛ nɛ pʊcɔ pɛwɛɛ pa-tɩ yɔɔ hasɩyaɖɛ fenaɣ kɩyakɩŋ kagbaanzɩ ñɩŋgʊ, wiye pɩnaɣ 1962 taa.
Alizeerii ɛjaɖɛ wɛ kedeŋa kpeekpe ajɛya kpɛndʊʊ ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ se [[ONU ŋgbɛyɛ|ONU ŋgbɛyɛ]] yɔ ɖɩ-taa. Alizeerii ɛjaɖɛ nɖɩ, ɖɩwɛ ɖɔɖɔ Afrika ajɛya kpɛndʊʊ ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ ɖɩɖɩ se ''Union africaine'' yɔ ɖɩ-taa, pɩ nɛ ɖama nɩnaʊ ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩɩtɩŋɩɣ nɔɔyʊ wayɩ nɛ kpaɣnɛ ɖooo kɩ-tɩ yɔɔ wɛʊ pɩnaɣ 1962 taa yɔ, Alizeerii ɛjaɖɛ sʊ ''Ligue arabe'' ŋgbɛyɛ taa. Lɛlaɣ fenaɣ, pɩnaɣ 1989 taa kɛ Alizeerii nɛ Maagrɛɛbʊ ajɛya palaba nɔɔ nɛ patʊlɩ kɩgaʊ ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ sɔnɔ se ''Union du Maghreb arabe'' (UMA) yɔ. Ɛjaɖɛ nɖɩ, ɖɛwɛ ɖɔɖɔ [[Mediteranee teŋgu|Mediiteranee]] ŋgbɛyɛ kɩkpɛndʊʊ taa pɩnaɣ 2008 taa.
Alizeerii kaŋgalafʊ nimaɣ paɣzɩɣna +213 nɛ liidiye nɖɩ pɔtɔkɩ peeɖe yɔ, payaɣ-ɖɩ se Alizeerii Dinar.
{{Afrɩka}}
[[Category:!Main category]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Alizeerii]]
qj6r4k67dnf1fe6v7ljbezp2tql32yf
Alizerii you tɔm
0
158
14230
14176
2019-05-06T08:19:31Z
Hugo.arg
49
Annulation des modifications 14176 de [[Special:Contributions/76.21.114.155|76.21.114.155]] ([[User talk:76.21.114.155|discussion]])
14230
wikitext
text/x-wiki
[[File:Soldats de la guerre d'Algérie en 1958.jpg|thumb|Soldats de la guerre d'Algérie en 1958|Alizerii you tɔm]]
Alizerii taa mba mba pañɩnaɣ se pɛwɛɛ pa-tɩ yɔɔ kpataa yɔ, pañaɣ miŋ [[Alizeerii|Alizerii]] ɛjaɖɛ taa. Palʋba pɩkɔɔ pɩtalɩ tɔm lutozo se pamʊʋ kewiyaɣ nɛ ɖoŋ. Palaba nɔɔ se pakaɖɩna po-koyindu [[Fransɩɩ]] ɛjaɖɛ n̄ʋʋdʋ. Pɛ-ŋgbɛyɛ payawaɣ se "FLN" (Front de Libération Nationale). Pɩlaba mbʊ lɛ, malɩfanaa paɣzɩ kou Alizerii ɛjaɖɛ taa.
Fransɩ ɛjaɖɛ taa sɔɔja sɔsɔ weyi payaɣ se Général [[Charles de Gaulle]] yɔ, ɛya ketiizaɣ sɔsɔwa nakɛyɛ nɛ ɛha nɔɔ se palʊ siŋŋ nɛ pawa you ŋgʊ pɛwɛɛ poyou yɔ. Alizerii tɛtʊ taa lɛ, ɛyaa mɩnʋʋ yɔɔ lɛ, ɛyaa ɛzɩ 75,26 mbʋ yɔ caɣ se Alizerii ɛwɛɛ kɩ-tɩ yɔɔ yeli nɛ Fransɩ ñɩndʊ taa lɛ, ɛyaa mɩnʋʋ yɔɔ lɛ, ɛyaa ɛzɩɩ 70 mbʋ yɔ n̄ɔsɔɔlɩna se Alizerii tɛtʋ ɛwɛɛ tɩ-tɩ yɔɔ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Yoŋ]]
[[Category:Alizeerii]]
ci0xo4znt1i8wdknnhj4wf59vodomxn
Alto
0
159
10524
10523
2018-01-10T10:15:25Z
Kamazina
92
Orthographe et syntaxe
10524
wikitext
text/x-wiki
[[File:Viola.JPG|thumb|Alto]]
Alto kɛna [[minziiki]] wonuu. Kɩwɛ minziiki wondu pɩlɩʋ taa. Kɩkɛ minziiki wonuu ŋgʋ palakɩ-kʋ nɛ nimee yɔ. Kɩ-wɛtʋ wɛ ɛzɩ minziiki wonuu ŋgʋ payaɣ size vɩɔlɔɔ yɔ.
Ɛlɛ, alto paɣlaa pɩkɩlɩ viɔlɔɔ. Ki-witu lɛɛzɩɣ sakɩyɛ pɩtalɩ ɛzɩ 128 Hz nɛ pɩsɩna 2600 Hz mbʋ yɔ.
Katɔrɩ nimaa n̄ɩŋgʋ taa lɛ, ɖɩnaɣ (2 Vɩɔlɔɔ yaa alto yaa vɩɔlɔsɛlɩ). Alto witu wɛ ɖɔɖɔ kɛɛkɛ ɛzɩ abalʋ kɩlɩm nɔɔ witu wɛʋ yɔ wiliŋ tɩŋɛ taa (sɔpranɔ, yaa alto, yaa abalʋ kɩlɩm nɔɔ witu nɛ witu hɛɛɛ ñɩndʋ).
[[File:Frantz Loriot 02.JPG|thumb|Frantz Loriot 02]]
Ki-loyaɣ ɖasam loniye wala siŋŋ.
Soo n̄ɩɣyʋ kʋnɛ, kʋ-tʋma sɔsɔna kpaɣna ɖooo kpaɖʋʋ 18 ŋgʋ taa nɛ Georg Philipp Telemann tɛ konserto maʋ yɔ. Ɖɩnaɣ ɖɔɖɔ Symphonie concertante kɛ vɩɔlɔ nɛ alto [[Wolfgang Amadeus Mozart|Mozart]] hɩɖɛ taa. Stamitz nɛ Hoffmeister nɛ pɩtasɩna Rolla ɖɔɖɔ pa-tʋma taa.
Kpaɖʋʋ 20 taa lɛ, minziiki wondu luɖaa sakɩyɛ kama ɖɔɖɔ konserto waa kɛ alto hɔɔlʋʋ taa. Ɛyaa panɛ ɖɔɖɔ : Béla Bartók, nɛ Paul Hindemith,nɛ pɩtasɩna William Walton.
Alto kɛ minziiki wonuu ŋgʋ kɩwɛ ɖɔɖɔ camɩyɛ kaŋ kɛ soo n̄ɩyɩŋ ɖɩjaɣyɛ loyaɣ ɖasam loniye taa yɔ.
Alto kɛ minziiki ɖandɛ n̄ɩŋʋ.
[[File:Range viola 2.png|thumb|Alto étendue]]
[[Category:!Main category]]
[[Category:Minziiki]]
[[Category:Minziiki wondu]]
q2kwxii7d86bsmd0hohk585rr1c8rx9
Alɛkɩsandrii
0
160
18551
16055
2025-10-08T09:41:10Z
CommonsDelinker
130
Removing [[:c:File:Biblio_Alexandria.jpg|Biblio_Alexandria.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Fitindia|Fitindia]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/Files in Category:Bibliotheca Alexandrina|]].
18551
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Egypt, Alexandria on the Mediterranean Sea.jpg|vignette|Alexandria]]
Alɛkɩsandrii kɛna [[Egipiti (Égypte)|Egipiti]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ sɔsɔ natʊyʊ nɛ pɩnaɣ 2010 taa pakalɩ ɛyaa kɛ tɛtʊ ndʊ tɩ-taa lɛ, pɛɖɛ miliyɔɔnaa 4 300 000 mbʊ yɔ. Ɛlɛ sɩŋŋŋ taa lɛ pɛkpɛnda ɛyaa 4 388 219 hab. Ɛyʊ weyi payaɣ-ɩ se [[Alexandre Sɔsɔ]] yɔ ɛnʊ kaalɛɣna peeɖe caaʊ ɖooo pɩnzɩ -331 taa pʊcɔ nɛ palʊlʊʊ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu]], mbʊ yebina nɛ tɛtʊ ndʊ pasʊʊ-tʊ hɩɖɛ se Alɛkɩsandrii.
Pʊcɔ nɛ ɖooo caanaʊ taa tɔm kɔŋ lɛ, Alɛkɩsandrii kaakɛna Egipiti tɛtʊ sɔsɔtʊ kacalaɣ ñɩndʊ. Peeɖe palakaɣ tadɩyɛ sɩŋŋŋ nɛ ɛsakuliye tɔm taa lɛ, peeɖe kɛ ɛyaa sakɩyɛ ɛzɩ [[Mediteranee teŋgu|Mediteranee]] mba yɔ pɛkpɛndaɣ nɛ palakɩ amʊʊza ndɩ ndɩ ɖɔɖɔ.
[[Fichier:قصر_المنتزة_وفنارة_المنتزة.jpg|vignette|قصر المنتزة وفنارة المنتزة]]
Sɔnɔ taa mbʊ yɔ tɛtʊ ndʊ payaɣ-tʊ se [[Kɛɛrɩ (Le Caire)|Kɛɛrɩ]] yɔ ndʊ kacalaɣ ñɩndʊ ɛyaa ɖɔʊ taa nɛ Alɛkɩsandrii tɛtʊ natʊlɛ ndʊ. Alɛkɩsandrii tɛtʊ wɛ [[Niili Pɔɔ]] ka-ɖɩyasɩyɛ cɔlɔ, lɩŋgamʊʊ ŋgʊ payaɣ-kʊ se Mareyotisi yɔ nɛ tɛtʊ ndʊ lɩm cɔ-tʊ nɛ pɩta nɛ payaɣ-tʊ Farɔsɩ yɔ tɩ-hɛkʊbtaa. Alɛkɩsandrii maalika ñʊʊtʊ payaɣ se Abdel Fattah Saïd Hussein Khalil al-Sissi.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Tɛtʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Wɩsɩ ɖɩlɩyɛ hɛkʋ taa hɔlʋʋ wandamm]]
[[Category:Egipiti]]
fsovlsboe8nwp8iva55r65fg6zvdcr9
Alɩkɔɔlɩ
0
161
11169
11168
2018-02-06T19:48:11Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Alɩkɔɔlɩ (Alcool)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Alɩkɔɔlɩ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Supression traduction française
11169
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Birka_Paradise_-_december_2016_54.jpg|vignette|Birka Paradise - december 2016 54]]
[[Fichier:Alcohol-beer-ontap-Norway_05.jpg|vignette|Alcohol-beer-ontap-Norway 05]]
Kpɛlɩ kpɛlɩkʊʊ tɛ lɛ, payaɣ mbʊ se alɩkɔɔlɩ yɔ pɩkɛ pɩyʊʊ nɩɩ weyi ɛ-taa wɛ lɩm hoka OH yɔ. Ɛnɛyɔ ɛwɛna [[karɩbɔnɩ]] tɛ kpɛlɩ kpɛlɩkʊʊ tɛ kɩɖaʊ tɩmʊʊ liɖe, alɩkɔɔlɩ waa tɛ ŋgʊ. Hɔɔlasɩ sakɩyɛ nzɩ kpayaɣ fɛyɩ nɛ sɩ-kiɖe num kpayaɣ kɩ-hɛɖaɣ cɛŋga ŋga kɩtɛtɛyɩ hɔɔlɩŋ sakɩyɛ tɛ matʊ yɔ C<sub>n</sub>H<sub>2n+1</sub>OH. Pɩkɛ kajalaɣ alɩkɔɔlɩ num kpayaɣ kɩ-hɛɖaɣ.
Kpɛlɩ kpɛlɩkʊʊ taa wɛ alɩkɔɔlɩ naa pʊɖɔɔ padaa kɔyɔ furfuryliki tɛ ŋgʊ nɛ benzyliki tɛ alɩkɔɔlɩ nɛ amyliki tɛ ŋgʊ nɛ coniféryliki ŋgʊ nɛ vératyle tɛ ŋgʊ nɛ paracoumaryliki tɛ ŋgʊ nɛ polyvinyliki tɛ ŋgʊ nɛ cétyliki tɛ ŋgʊ yaa hexadécanol tɛ ŋgʊ nɛ cyclohexyliki tɛ ŋgʊ nɛ pinacoliki tɛ ŋgʊ yaa panicol ŋgbaɣ nɛ ndɩ.
Payaɣ ɖɔɖɔ se alɩkɔɔlɩ lɛ pɩkɛ sʊlʊm ɖoŋ mbʊ nɛ pɩtaa wɛ pʊdʊʊ weyi payayɩ-ɩ se etanɔɔlɩ yɔ, ɛnʊ yekina se sʊlʊm ɛwɛ ɖoŋ siŋ. Ɛlɛ [[Eerɔpʋ|Eerɔpʊ]] kɔ lila ɖɩlaɖɛ taa lɛ, etanɔɔlɩ ŋgʊ kʊ-hoɖe sɩna 94 payaɣ-kʊ alɩkɔɔlɩ ŋgʊ etanɔɔlɩ mbilim lɛ payaɣ-kʊ etanɔɔlɩ.
Ɖɩpɩzɩɣ ɖɩtasɩ yaʊ alɩkɔɔlɩ se sʊlʊm ɖoŋ mbʊ nɛ sʊlʊm mbʊ pɔtɔŋ se pɩwɛ ɖoŋ yɔ pɩ-taa wɛ etanɔɔlɩ. Kɩ-haɖaʊ ɖɩlɩyɛ tɔm pakɩlɩɣ yɔɔdʊʊ. Siidiri tɛ alɩkɔɔlɩ yaa Calvados nɛ pɩyɛɛrɩ sʊlʊm nɛ malɩtɩ yaa [[Wisikii (Whisky)|wɩsɩkɩ]] nɛ [[ɔrɩgɩ]] sɩ ʊlʊm nɛ tɛtɛɛ hɛyɛ sʊlʊm yaa pee mʊlʊm ñɩnaa nɛ ŋvɛ sʊlʊm nɛ fɩŋfɩŋ sʊlʊm ɛzɩ rɔm nɛ [[Mɔʋ|mɔʊ]] sʊlʊm ɛzɩ [[Sapɔŋ]] tɛ saké.
[[Fichier:Champagne_tray.jpg|vignette|Champagne tray]]
Samɩla sʊlʊm nɛ pam sʊlʊm nɛ kpaakpa sʊlʊm nɛ tɩŋ pee tɛ sʊlʊm. Tɔmʊʊ alɩkɔɔlɩ kɛ tɔm piye kɩkɩndɩyɛ. Ɖɩlɩnɛ latɛŋ hɛkʊ pɩnaɣ taa pɩtɩŋna lɔŋ sɩnɖʊʊ alkohol nɛ romanɩ kʊnʊmɩŋ kɛ Ibériki tɛtɛ nzʊlɩmɩyɛ (Kasɩtɩllan yaa katalan alcohol lusitanien álcool), [[Arabɩɩ kʊnʊŋ|arabɩ]] tɛtɛ ɛwadɩyɛ الكحول al-kohol ɛlɛ nabʊyʊ taa patʊʊ ɖɩ-taa nɛ paya se al-kôl.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Sʋlʋm]]
k9cbc6466br3j92oxwdp4wz1m4tjtay
Alɩpʊwaa
0
162
9617
9141
2017-11-13T21:57:42Z
Gnangbade
58
liens
9617
wikitext
text/x-wiki
[[File:Alps 2007-03-13 10.10UTC 1px-250m.jpg|thumb|Les alpes vus du ciel]]
Pʊŋ sɔsɔŋ nɩɩyɛ pɩlɩ ɖama yɔɔ nɛ payaa-ɩ se alɩpʊwaa. Ɛwɛ kʊhʊlʊmaa tɛtʊ ilemiye taa, pʊ-tɔbʊʊ se ɛwɛ [[Erɔpʊ]] tɛtʊ ilemiye taa. Ɛpɩlaa, kpaɣna Itaalii ɛjaɖɛ hayi kiŋ kamaɣ yɔɔ nɛ puwolo [[Fransɩɩ]] ɛjaɖɛ nɛ hadɛ kiŋ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ hɔɔlʊʊ taa nɛ pɩɖɛɛ Monako nɛ [[Suwiisi]] nɛ [[Lisitɛnsɩtayɩnɩ]] nɛ [[Otirisi]] nɛ [[Caama]] nɛ hadɛ kiŋ nɛ [[Siloveni]] pa-ajɛya taa.
[[File:Matterhorn reflection.jpg|thumb|Matterhorn pʋʋ]]
Alɩpʊ pʊŋ kʊyaa pɩtalɩ mɛtɛnaa 4 809 pʊʊ ŋgʊ payaɣ se Pʊʊ kʊhʊlʊmʊʊ (Mont Blanc) yɔ kʊ-ñʊʊ taa. Pʊŋ ɛnʊ ɛ-taa lɛ, papɩzɩɣ pakalɩ pʊŋ weyi ɛkɩlɩ kʊyʊʊ kpem yɔ pɩtalɩ pʊŋ nɩɩnʊwa nɛ niidozo nɛ pʊŋ naalɛ (82). Ɛ-kʊkʊyɩmɩŋ cɛzɩ mɛtɛnaa 4 000 yɔɔ. Suwiisi ɛjaɖɛ taa pʊʊ kʊkʊyɩmɩŋ kɛ mɛtɛnaa nɩɩnaza nɛ lutozo (48). Itaalii ɛjaɖɛ taa ñɩŋgʊ kʊkʊyɩmɩŋ ñɛkɛ mɛtɛnaa niidozo nɛ lutozo (38) nɛ Fransɩ ɛjaɖɛ taa pʊʊ kʊkʊyɩmɩŋ ñɛkɛ mɛtɛnaa nɩɩlɛ nɛ naanza (24). Mbʊ pɩtamsɩna pʊŋ ɛnʊ nɛ kɛdɛnzɩ yaa ajɛya yɔ, pʊkʊyaa pɩcɛzɩ mɛtɛnaa kudokuŋ naalɛ (2 000). Kpaɣna Meditɛɛranee teŋgʊ nɛ puwolo Daniibi (Danube) pɔɔ lɛ, alɩpʊwaa hɔma pɩtalɩ kilomɛtɛnaa 1 200.
[[File:Aletschhorn01.jpg|thumb|Aletschhorn]]
[[Category:!Main category]]
[[Category:Pʋŋ]]
[[Category:Eerɔpʋ]]
pq9na7rjr6kf06ygm7bymdat1mtuyfq
Alɩwaatʊ kɩfatʊ (Période moderne)
0
163
13823
13822
2019-04-05T17:32:11Z
Gnangbade
58
13823
wikitext
text/x-wiki
Alɩwaatʊ kɩfatʊ yaa wɛɛ kɩfana tɩkpaɣna kɩbɩnjaazɩ wɛɛ ndʊ tɩpaɣzɩna Hɛkʊ nɛ Hɛkʊ Alɩwaatʊ tɛmtʊ cɔlɔ (kpaɣɖʊ 6 ŋtalɩ kpaɣɖʊ 15) ndʊ paɖʊ -tʊ pɩnaɣ 1453 alɩwaatʊ taa yɔ (Kɔnsɩtantɩnɔpɩlɩ tɛ tɔlʊʊ pɩnaɣ) yaa pɩnaɣ 1492 (pɩnaɣ ŋga palɩ Amerika ɛjaɖɛ yɔɔ pɩtɩŋna [[Christophe Colomb]] yɔɔ). Pɩtɩŋna Fransɩɩ tɔm kɩbɩndʊʊ kɛdɩyaa cɔlɔ lɛ, pɩtɛ alɩwaatʊ ndʊ tɩzɩna Fransɩɩ tɛ kpɛlɩ lɛɛzɩtʊ pɩnaɣ 1789 (pɩnaɣ ŋga lɛɛzɩtʊ paaza) yaa 1792 (pɩnaɣ ŋga pozusa kajalaɣ ɛjaɖɛ tɔm) nɛ pɩtɩŋgɩ nɔnɔ alɩwaatʊ.
Pʊnɔmɔʊ taa ɖɩpɩzɩɣ ɖɩtɔ se alɩwaatʊ kɩfatʊ ndʊ tɩkɛ hɛzʊ wɛɛ wena a-taa ajɛyɛ kɩfana anɛ asʊ ɖama taa yaa patɩlɩyɛ yɔ ŋgʊ paasɔ a-yɔɔ pɩtalɩ ɛzɩ pɩnzɩ kudokiŋ 20000 mbʊ yɔ. Amerika yaa Kedeŋga kɩfalaɣ nɛ [[Afrɩka tɛtʋ wandamm|Afrika]] nɛ [[Aazii tɛtʋ wandamm|Azii]] yaa ɛjaɖɛ kɩbɩnɖɛ. Pɔyɔɔdʊʊ ɖɔɖɔ ɛjaɖɛ kɩfaɖɛ naɖɩyɛ tɔm alɩwaatʊ ndʊ pakaɣ palɩ [[Ositraalii|Ositralii]] Kedeŋga yɔɔ yɔ.
Alɩwaatʊ ndʊ tɩɖɛwa yɔ tiposuna alɩwaatʊ kɩfatʊ ndʊ takayasɩ taa kɩbɩnjaazɩ tɔm kɛɖɩyaa ajɛyɛ naayɛ taa ɛzɩ [[Fransɩɩ kʊnʊŋ|Fransɩɩ]] ŋgʊ kʊɖʊ tʊka wɛɛ naanza ñɩna, pʊtɔbʊʊ se ɖeɖe nɛ sɔnɔ wɛɛ yaa kpaɣɖʊ. Wɛɛ atacaɣ yem yaa pɛtɛkɛsɩ-yɛ hɔɔlʊʊ nɛ wɛɛ anaa a-taa lɛɛzɩtʊ ɖɔ sakɩyɛ kpem pɩkɩlɩ Wɛɛ kɩfana.
Mbʊ lɛ, pɩtɛ tʊma labʊ sakɩyɛ sakɩyɛ mbʊ pɩna-yɛ keele nɛ awɛ ndɩ ndɩ, mbʊ pʊyɔɔ yɔ yaa pʊtɔbʊʊ se pɩkɛ lɛɛzʊʊ kɩfam tʊma wena akɩlɩ ɖeu yɔ alabʊ alɩwaatʊ nɛ tɔsʊʊ huu ñɩm hiɣ wabɩtʊ ndʊ tɩtafɛyɩ yaa tɩwɛ nimm Wɛɛ kɩfana taa yɔ.
Alɩwaatʊ kɩkɔmtʊ ndʊ nɛ anasaayɩ taawɛna-tʊ takayaɣ taa. Wɩlɩtʊ lɛɛtʊ pɩtɩŋna alɩwaatʊ kɩkɔmtʊ ndʊ ([[Caama kʊnʊŋ|Caama]] nɛ [[Englɩsɩɩ kʊnʊŋ|Ɛnglɩsɩ]]) wɛ ɖɔɖɔ takayaɣ ŋga kɛtɛmtʊ ɖeɖe. Ɛjaɖɛ sɩm tɛ tɔm kɛtʊʊ paɣtʊ ndʊ tɩlakɩ tʊmɩyɛ alɩwaatʊ ndʊ tɩ-yɔɔ yɔ payaɣ se Canaʊ tɔm kɩfatʊ. Ɛyaa mba yaa takayaasɩ taa tɔm kɛdɩya mba ɖɩyaɣ se kɩfama (pɩfɛyɩ se pɛkpɛndɩ-wɛ ñɩlɩ ñɩlɩ wonduu laɖaa nɛ takayaasɩ mayaa yaa Ɛsɔ sɛtʊ tɩnaa mba pɛkɛ kpaɣɖʊ 19 taa mba yɔ yaa kpaɣɖʊ 20 taa ɛyaa).
[[Category:!Main category]]
rv0fuvgkmelt7z9lbrdgjaxwbsiaxdp
Amazonii
0
164
630
629
2017-06-24T00:00:32Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
630
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Amazonii Pɔɔ]]
paycposb5zi6kvkr0hdjx2nlaepwrsi
Amazonii Pɔɔ
0
165
8448
7074
2017-09-05T04:22:48Z
Atticmaker
127
Category added
8448
wikitext
text/x-wiki
[[File:Casiquiarerivermap.png|thumb|Amazonii pɔɔ]]
Amazonii kɛna pɔɔ ŋga kɛwɛna [[Amerika nɛ hadɛ tɛtʋ (Amérique du Sud)|Amerika nɛ kɩ-hadɛ kɩŋ]] yɔ. Kɩ-lɩm kpem taa wɛ ɛzɩ 209000 m3/s yɔ. Keteŋga kpeekpe taa lɛ, Amazonii taa lɩm kɩlɩna ɖɔʊ. Paa pɩkpɛnda ɛzɩ pɔsɩ looɖo kpem kɔyɔ, pɩtaatɩɩtalɩda Amazonii pɔɔ taa lɩm. Ka-ɖalakɩŋ taa wɛ ɛzɩ kɩlomɛtanaa 2992 yɔ. Ka nɛ [[Niili Pɔɔ]] nzɩ kɩlɩna paɣlʊ nɛ ɖɔʊ. Amazonii kɩlɩna walɩɣ kedeŋga kpeekpe yɔɔ. Yee pɛkpɛndɩna Tacontins pɔɔ kɔyɔ, Amazonii ɖeke kpakɩɣ ɛzɩ 6112000 km2 yɔ yaa [[Amerika nɛ hadɛ tɛtʋ (Amérique du Sud)|Amerika nɛ kɩ-hadɛ kɩŋ]] 40% yɔ. [[Andɛɛzɩ]] waa taa kɛ Amazonii pɔɔ paɣzɩɣna kpem nɛ katɩŋna [[Peruu (Pérou)|Peruu]], [[Kolombi (Colombie)|Kolombi]] nɛ [[Biresiili (Brésil)|Breezil]]. Kɩlakɩ kilomɛtanaa 6000 nɛ kɩkɔɔ kekpeŋ [[Atlantique teŋgu|Atlantiiki teŋgu]] taa.
[[File:Atardecer Sobre el Río Amazonas.jpg|thumb|Wɩsɩ dɩsɩyɛ Amazonii pɔɔ wayɩ]]
Amazonii pɔɔ wɛna pɔsɩ cɩkpesɩ ɛzɩ 1000 mbʊ yɔ. Kɩwɛna lɩm salala ɛzɩ 18% yɔ keteŋga kpeekpe taa. Kɛtɛ pɔsɩ cikpesi nzɩ payaɣ se Madeira nɛ Rio Negro waa yɔ, sɩwɛ kedeŋga kpeekpe pɔsɩ hiu naa taa. Pɔyɔɔdɩɣ se Amazonia paalaa kamaɣ fɛyɩ pɩwɛ nɩʊ; mbʊ pɩyɔɔ ƴɔ, kilomɛtanaa sakɩyɛ wɛɛ nɛ ŋŋnaɣ kondoloko. Kpɩyɩŋ yeke pɛtɛzɩɣna. Yee ŋtatalɩ ɖooo Maranon nɛ Ucayali kɔyɔ ŋŋnaɣ ɖɩtɛzɩyɛ. Mbʊ pɩɖaŋgʊ se paɖʊ kondolokonaa yɔ pɩɖɔɔ: kɩ-tɛ walaŋzɩ, kɩ-tɛ cukaŋ kɩ-lɩm holo, tɛtʊ wɛ ñabɩ hɔɔlɩŋ hɔɔlɩŋ, ki-kidiiliŋ eelou pɩtasɩ ɖɔɖɔ lɛ tɛʊ nɩʊ keŋjem nɛ kɩɩfɛʊ. Halɩ nɛ sɔnɔ mbʊ yɔ, anasayɩ ñɩɩtʊ tatɩɩpɩzɩda nɛ pala tʊmɩyɛ naɖɩyɛ. Pɩyɔɔ kɛ aŋgba ntɩ ntɩ wena acɔŋna kondolokonaa yɔ, aɖʊ lɩmaza kɛ Rio Madeira nɛ Rio Xingu pɔsɩ tɔm ɖeɖe yɔɔ. Peeɖe kpaagba mbʊ yɔ lɛ, Amazonii taa kpɩyʊ saʊ takɩlɩ kaɖɛ ɖɔɖɔ. Koɩyɩŋ cɩkpeŋ ɖoɖɔ mbʊ yɔ, ɛsaɣ lɩm mbʊ pɩyɔɔ. Peeɖe nɛ pɩwayɩ mbʊ yɔ, mɛla naa cɩkpɛma kpaɣ nɛ petiki ŋkpaɣna Pongo de Mancheriche kɛ Maranon yɔɔ.
Amazonii pɔsɩ cɩkpesi kɔyɔ: [[Polivi (Bolivie)|Polivi]], [[Kolombi (Colombie)|Kolombi]], [[Ekuwatɛrɩ (Equateur)|Ekuwatɛrɩ]] nɛ [[Fenezuyeelaa (Vénézuela)|Fenezuyeelaa]]. Amazonii lɩm wadɩɣ ɛzɩ kedeŋganɛ ka-hayʊ n ɛ hɛkʊ nɛ hɛkʊ mbʊyɔ.
[[File:Amazon_57.53278W_2.71207S.jpg|thumb|Amazonii pɔɔ flowing through rainforest]]
=Ka-ɖɩlɩyɛ=
=Ka-lɩm ɖɔʊ=
=Ka-laʊ=
=Kohuu huu mbʊ nɛ kawadɩɣ yɔ=
=Teŋgu yɔɔ hɔɔlʊʊ=
=Kɔ-hɔɔlʊʊ ŋgʊ kɩfalʊʊ teŋgu taa yɔ=
=Kɩ-lɩm hola ɖoŋ=
=Awayɩ kpɩna wena awɛ kɔ-nɔsɩ yɔɔ yɔ=
==Lɩm kɩkpɛdɩm==
==Lɩm kʊhʊlʊmʊm==
==Lɩm kikeletim==
==Lɩm katɩɣ ɖama==
==Pɩmalɩnaʊ tɛɛ kpɩna kɩ-nɔsɩ yɔɔ caɣʊ yɔ==
=Ɛzɩma mbʊ Eerɔpʊ lakɩ-kɛ nɛ tʊmɩyɛ yɔ=
=Hɩɖɛ=
=Ɛzɩma mbʊ ɛyaa nɩɣzɩɣ kɔ-tɔm lɛɛlɛyɔ=
=Pɔsɩ cikpesi nzɩ sɩfalʊʊ ka-taa yɔ=
=ɩcɔna ɖɔɖɔ=
=Takayɩhayʊʊ tɛɛ tɔm nɛ ɖenɖe panaɣ-tʊ yɔ=
[[Category:!Main category]]
[[Category:Pɔsɩ]]
[[Category:Ameriki nɛ hadɛ kiŋ wandamm]]
p624pz1lsuxqhj6y4rrho4dr3ooox9z
Amerika nɛ hadɛ tɛtʋ wandamm
0
166
11048
10554
2018-02-01T11:36:45Z
Gnangbade
58
Liens
11048
wikitext
text/x-wiki
[[File:LocationSouthAmerica.png|thumb|Amerika nɛ hadɛ tɛtʋ wandamm]]
Amerika nɛ hadɛ tɛtʋ wɛ Amerika tɛtʋ wandamm taa. Tɛwɛ Amerika tɛtʋ wandamm nɛ hadɛ kiŋ hɔɔlʋʋ taa. [[Pasifiki Lɩŋamʋʋ|Pasiifiki lɩŋamʋʋ]] wɛ Amerika nɛ hadɛ tɛtʋ nɛ wɩsɩ ɖɩɖʋyɛ hɔɔlʋʋ taa. Piyele hayi kiŋ nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ hɔɔlʋʋ taa lɛ, ɖɩnaɣ [[Atɩlantiki Lɩŋamʋʋ|Atɩlantiki lɩŋamʋʋ]]. Amerika hɛkʋ tɛ tɛtʋ tɔnaɣ tamsɩna Amerika nɛ hadɛ tɛtʋ nɛ Amerika nɛ hayi kiŋ tɛtʋ. Piyele [[Karayiibɩ Teŋgu|Karayiibu]] waa ñɛwɛ Amerika nɛ hadɛ tɛtʋ nɛ hayi wɩsɩ ɖɩɖʋyɛ hɔɔlʋʋ taa.
[[File:South_America_satellite_plane.jpg|thumb|Amerika nɛ hadɛ tɛtʋ wandamm]]
[[Pɔrɩtɩgɛɛ kʊnʊŋ|Pɔɔrɩtigɛɛ kʋnʋŋ]] nɛ [[Ɛsɩpaañɔlɩ kʊnʊŋ|ɛsɩpañɔɔlɩ kʋnʋŋ]] pakɩlɩɣ yɔɔdʋʋ Amerika nɛ hadɛ tɛtʋ taa.
Pɩnaɣ 1507 ñɩŋa taa paya tɛtʋ ndʋ se Amerika nɛ hadɛ tɛtʋ. Anjaʋ naa lɩzɩyaa, ɖajaanaa panɛ, Martin Waldseemüller nɛ Mathias Ringmann, mba hana Amerika nɛ hadɛ tɛtʋ hɩɖɛ. Saint-Dié-des-Vosges tɛtʋ taa paha-tʋ hɩɖɛ ńɖɩ.
[[File:South_america.svg|thumb|Amerika nɛ hadɛ tɛtʋ wandamm]]
Toovenum lɛ, ɖajaa Amerigo Vespuci calɩna yɔɔdʋʋ se Amerika tɛtʋ kɛ tɛtʋ kɩfatʋ ndʋ Eerɔpʋ ñɩma tasɩmda-tʋ yɔ. Pʋ-tɔbʋʋ se Amerika tɛtʋ fɛyɩ Eerɔpʋ tɛtʋ wandamm taa. Ɖajaa Amerigo kɛ Eerɔpʋ tɛtʋ taa tʋ.
Amerika nɛ hadɛ tɛtʋ walanzɩ kɛ 17 840 000 km2. Pʋ-tɔbʋʋ se, yee pɛtɛyɩ kedeŋa kpeekpe tɛtʋ pɩkpɛndɩna lɩm hɔɔlɩŋ tɩŋa payɩ hɔɔlɩŋ mɩnʋʋ kɔyɔ, Amerika nɛ hadɛ tɛtʋ hɔɔlʋʋ kɛ 11,9.
Pɩnaɣ 2015 taa lɛ, Amerika nɛ hadɛ tɛtʋ taa ɛyaa ñʋʋ kɛkɛ miiliyɔɔ waa 410. Payaɣ tɛtʋ ndʋ tɩ-taa ñɩma se Amerika nɛ hadɛ taa ñɩma. Tɛtʋ wandamm waa tɛ walanzɩ nʋmɔʋ taa lɛ, Aazii tɛtʋ wandamm kɩlɩna. Tɩ-wayɩ lɛ, Afrɩka tɛtʋ wandamm tɩŋna. Tʋtʋ wyɩ lɛ, Amerika nɛ hayi tɛtʋ nɛ Amerika nɛ hadɛ tɛtʋ tɩŋ.
Ɛyaa ɖɔʋ hɔɔlʋʋ taa ɖɔɖɔ lɛ, Aazii tɛtʋ wandamm taa ɛyaa kɩlɩ ɖɔʋ. Pʋ-wayɩ lɛ, Afrɩka tɛtʋ wandamm tɩŋ nɛ tʋtʋ wayɩ lɛ, Eerɔpʋ tɛtʋ wandamm ñatɩŋ. Eerɔpʋ tɛtʋ wandamm wayɩ lɛ, Amerika nɛ hayi tɛtʋ taa ɛyaa ñatɩŋ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Tɛtʋ wandamm]]
i7bfcm7l01kjpq84zq1zogfiw8scoly
Amerika nɛ hayi kiŋ kujomiŋ
0
167
12631
10728
2018-05-05T21:25:28Z
Epìdosis
1073
Fix category
12631
wikitext
text/x-wiki
[[File:Great Lakes from space.jpg|thumb|Amerika nɛ hayi kiŋ lɩŋgamɩŋ vus du ciel]]
Amerika nɛ hayʊ kiŋ kujomiŋ kpɛnda kujomiŋ sɔsɔŋ kagbanzɩ kpayɩ nɛ ɛwɛ [[Etaazuunii]] nɛ [[Kanadaa]] ajɛya anɛ a-hɛkʊ taa. Amerika nɛ hayʊ kiŋ kujomiŋ ɛnɛ, ɛnʊ kɛna keteŋa kpeekpe taa kujomiŋ weyi ɛkɩla liŋguu nɛ salanzɩ ɖɔɖɔ yɔ. Kujomiŋ ɛnɛ ɛ-ɖaɣlakɩŋ kakɩ yaa nabʊlɛ taa lɛ, pɩmaɣna kilomɛtanaa ɛzɩ 244 100 yɔ nɛ ɛ-taa lɩm wɛ ɛzɩ 23 000 km3 yɔ. Yee pakpaɣ pɔɔ ŋga payaɣ-kɛ Laurent Kiɖeɖeu yɔ ka-taa lɩm nɛ pɛkpɛndɩ Amerika nɛ hayʊ kiŋ kujomiŋ yɔɔ kɔyɔ, ɛ-taa lɩm talɩɣ ɛzɩ kedeŋa kpeekpe lɩm mɩnɩʊ yɔɔ lɛ hiu nɛ litoozo yɔ.
Amerika nɛ hayʊ kiŋ kujomiŋ ɛnʊ ɛ-taa lɛ nanza wɛ Kanadaa nɛ Amerika pɛhɛkʊ taa. Michigan kujomuu ɖeke koŋ wɛna Etazuunii tɛtʊ taa yeli. Jujomuu nakʊyʊ wɛɛ nɛ payaɣ-kʊ Claire kiɖeɖeu kujomuu nɛ pɛtɛkpɛndɩna-kʊ nɛ pakalɩ Amerika nɛ hayʊ kiŋ kujomiŋ taa. Kujomiŋ kʊnɛ kɩwɛ Huron nɛ Erié kujomiŋ hɛkʊ taa. Pɩtɛkɛ kiɖeke ɖɔɖɔ, kujomiŋ cikpeŋ wɛɛ nɛ ɛɖɛɛ ɛzɩ kutoku yɔ kɛ Amerika nɛ hayʊ kiŋ kujomiŋ ɛnʊ ɛ-taa.
[[File:Great Lakes 2.PNG|thumb| typical water surface elevations and comparative lake depths of the Great Lakes]]
Amerika nɛ hayʊ kiŋ kujomiŋ ɛnɛ, ɛtɩŋa ɛ-lɩm kpeŋ Laurent kiɖeɖeu pɔɔ taa nɛ ɛ-lɩm talɩɣ ɛzɩ 23 000 km3 yɔ nɛ mbʊ calɩɣna Etazuunii ajɛya 48 payɩ. Paa nɛ mbʊ yɔ, kedeŋa kpeekpe taa lɛ Amerika nɛ hayʊ kiŋ kujomiŋ ɛnɛ ɛ-taa lɩm fɛyɩ kele kele nɛ pɩtalɩ lɛɛbʊ. Lɩm mbʊ pʊwɛ kele kele yɔ pɩmakʊɣna ɛzɩ mɩnɩʊ yɔɔ lɛ 4,2 ɖekɛ mbʊ yɔ. Amerika nɛ hayʊ kiŋ kujomiŋ ɛnɛ ɛ-walanzɩ taa wɛ ɛzɩ Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ kpeekpe walanzɩ yɔ: 244 100 km2.
[[File:Lake_Superior_North_Shore(v2).jpg|thumb|North Shore Palisade Head area Lake Superior, Minnesota]]
[[Category:!Main category]]
[[category:Kujomiŋ]]
[[Category:Amerika]]
[[Category:Kanadaa]]
[[Category:Etaazuunii]]
80fvadud7avxwph0dhldnrwasurjmlr
Amerika nɛ hayi tɛtʋ wandamm
0
168
10556
10550
2018-01-13T20:24:14Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Amerika nɛ hayi wandamm]] ñɩŋgʋ nɛ [[Amerika nɛ hayi tɛtʋ wandamm]] ñɩŋgʋ yɔɔ
10556
wikitext
text/x-wiki
[[File:LocationNorthAmerica.png|thumb|Amerika nɛ hayi tɛtʋ wandamm]]
Amerika tɛtʋ wandamm tɛyɩ hɔɔlɩŋ sɔsɔŋ naalɛ. Amerika nɛ hayi wɛɛ nɛ Amerika nɛ hadɛ ñɛwɛɛ.
Amerika nɛ hayi tɛtʋ tɔm ɖɩyɔɔdʋʋ cɩnɛ. Lɩŋamɩŋ cɔ Amerika nɛ hayi tɛtʋ pɩta. Ɖɩnaɣ [[Pasifiki teŋgu]] nɛ Amerika nɛ hayi wɩsɩ ɖɩɖʋyɛ hɔɔlʋʋ taa. Piyele nɛ tɛtʋ ndʋ nɛ tɩ-hayi kiŋ hɔɔlʋʋ taa lɛ, ɖɩna Arɩtiki teŋgu. Wɩsɩ ɖɩlɩyɛ hɔɔlʋʋ taa lɛ, [[Atlantique teŋgu]] ñɛwɛna. Amerika hɛkʋ tɛ tɛtʋ tɔnaɣ yaa tɛtʋ pɩlɩŋaɣ natʋyʋ tamasɩna Amerika nɛ hayi tɛtʋ nɛ Amerika nɛ hadɛ tɛtʋ.
[[File:North America.png|thumb|North America]]
Ageeta wena payaɣ se [[Teŋgu Karayiibɩ (Mer Caraïbe)|Karayiibɩ]] waa (Caraïbes) yɔ, awɛ Amerika nɛ hayi tɛtʋ taa.
Ajɛya wena awɛ Amerika nɛ hayi yɔ, a-hɩla yɔ :
Groenland nɛ [[Kanadaa (Canada)|Kanada]] nɛ [[Etaazuunii (États-Unis)|Etaazuunii]] nɛ Bermudes nɛ [[Mɛkɩsiiki (Mexique)|Mɛkɩsiiki]] nɛ tɛtʋ ndɩ ndɩ ndʋ lɩm cɔ-tʋ nɛ pɩta yɔ. Tʋtʋ yɔ : Vancouver nɛ Reine-Charlotte nɛ Prince-Édouard nɛ Terre-Neuve nɛ Cap-Breton nɛ Ellesmere nɛ Baffin nɛ Victoria nɛ Saint-Pierre-et-Miquelon nɛ Aléoutiennes nɛ Alaska.
[[File:North America satellite orthographic.jpg|thumb|North America satellite orthographic]]
Amerika hɛkʋ taa ajɛya wena awɛɛ yɔ, alɛɛ yɔ :
[[Kuwatemala (Guatemala)|Kuwatemala]] nɛ Belize nɛ Honduras nɛ Salvador nɛ Nicaragua nɛ Costa Rica nɛ Panama nɛ [[Kuubaa (Cuba)|Kuubaa]] nɛ Jamaïque nɛ République Dominicaine …
[[Category:!Main category]]
[[Category:Tɛtʋ wandamm]]
f3w8osbyxb9zgw9zimax72b1eejw8wu
Amerika tɔm
0
169
11049
9041
2018-02-01T11:39:59Z
Gnangbade
58
Lien
11049
wikitext
text/x-wiki
Pɩnaɣ 1492 n̄ɩŋga taa Amerika tɛtʋ taa sɔnzɩ n̄ɔwa. Pɩnaɣ ŋgaa sɔsɔ weyi payaɣ se Christophe Colomb yɔ ɛfɛyɩ ɛ-kajalaɣ naŋgbaŋaɣ Amerika tɛtʋ taa. Pɩnaɣ ŋga ɖɔɖɔ Ɛsɩpaan̄ɔɔlɩwaa talɩ tɛtʋ ńdʋ tɩ-taa.
Ɖooo pɩnzɩ 20 000 nɛ pʋcɔ palʋlɩ Yeesu-Krɩstʋ lɛ mbʋ payaɣ se "industrie lithique" yɔ pɩn̄ɔ Amerika tɛtʋ taa. Pʋ-tɔbʋʋ se "industrie ŋgʋ kɩn̄ɔwa nɛ pʋcɔ alɩwaatʋ ndʋ payaa se "Clovis" alɩwaatʋ yɔ tɩtalɩ. "Cactus Hill" tɛtʋ nɛ "Meadowcroft" tɛtʋ nɛ "Sandia" n̄ɩndʋ pawɩlɩɣna se mbʋʋ pɩlaba. Halɩ ɛyʋ ɛcɔnaayɔ, ɖooo pɩnzɩ 50 000 nɛ pʋcɔ palʋlʋʋ Yeesu "Topper" tɛtʋ nɛ "Caverne de Pendejo" n̄ɩndʋ pɛwɛɛ. Pʋ-tɔbʋʋ se "Topper" tɛtʋ nɛ tɛtʋ ndʋ payaɣ se "Caverne de Pendejo" yɔ tɩwɛɛ fayɩɩ nɛ pʋcɔ "Clovis" nɛ "Folsom" nɛ "Scottsbluff" pɛ-tɛtʋ wɛɛ.
Ɛbɛ laba nɛ Amerika tɛtʋ taa ɛyaa ɖɔɔ pɩdɩɩfɛyɩ?
Yee Amerika tɛtʋ taa ɛyaa ɛɖɔ pɩdɩɩfɛyɩ yɔ, pɩtɛkɛ yem. Ɛyaa sakɩyɛ lɩna Aasii tɛtʋ taa nɛ pɛtɛzɩ tɛtʋ ndʋ payaɣ se "dédroit de Béring" yɔ nɛ powolo paɖʋ kʋyʋʋ Amerika tɛtʋ taa. Aasii tɛtʋ taa ɛyaa ḿba powoba Amerika tɛtʋ taa nɛ pacaɣ, kpaɣ "Alaska ɛjaɖɛ taa nɛ puwolo pɩtalɩ ɛjaɖɛ nɖɩ payaɣ se "Terre de Feu" yɔ ɖɩ-taa.
Ɖajaanaa panɛ : Denis Stanford nɛ Bruce Bradley n̄ɩnaa nɛ pana ɖooo caanaʋ wondu natʋyʋ Amerika tɛtʋ taa. Caanaʋ wondu ndʋ tɩwɛɛ halɩ pɩla pɩnzɩ 13 000 nɛ pʋcɔ palʋlɩ Yeesu-Krɩstʋ. Peeye ɖajaanaa mba pamaɣzɩ se paa pɩɩla ɛzɩmaa yɔ, Eerɔpʋ tɛtʋ taa kajalaɣ n̄azɩyaa mba payaɣ se "Koolɔɔwaa" yɔ powoba Amerika tɛtʋ ńdʋ tɩ-taa pɩtala ɛzɩ pɩnzɩ 20 000 yɔ mbʋ yɔ.
Paa pɩɩla ɛzɩma, Aazii tɛtʋ taa ɛyaa mba pesewa nɛ paɖʋ kʋyʋʋ Amerika n̄ɩndʋ taa mbʋ yɔ, pɔcɔla hɔɔlʋʋ ŋgʋ payaɣ se "calotte polaire" yɔ kpɛɛɛ. "Calotte polaire" ŋgʋ kɩwɛ mbʋ nɛ kitii kɩtalɩ Fransɩ ɛjaɖɛ taa. Ɛyaa ḿba, paa pɩɩla ɛzɩma ɖɔɖɔ yɔ, pɛkɛɣ "Solutréens" waa mba paawɛ [[Ɛsɩpaañɩ|Ɛsɩpaan̄ɩ]] ɛjaɖɛ nɛ hayi kiŋ hɔɔlʋʋ taa yɔ. N̄ɩnɩyaa mba, pamaɣzʋʋ se paa pɩɩla we ɛyaa mba pɛkɛɣ "Solutréens" waa yɔ, pɩtɛkɛ yem. Pamaɣzɩ ḿbʋ, mbʋ pʋyɔɔ yɔ, caanaʋ wondu ndʋ pana-tʋ Amerika tɛtʋ taa mbʋ yɔ yɔ, tɩlɩ "Solutréens" waa n̄ɩndʋ pɩdɩɩfɛyɩ. Ɛlɛ, n̄ɩnɩyaa tetisi tɔm tʋnɛ tɩ-yɔɔ patɩŋa.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Caanaʋ tɔm]]
[[Category:Amerika]]
gezdd410a5pawq7kc81a7bhf0te738n
Ametisiti
0
170
10312
9533
2017-12-30T17:38:20Z
Gnangbade
58
lien
10312
wikitext
text/x-wiki
[[File:GuerreroAméthyste.jpg|thumb|Ametisiti]]
Pɩyɛ nɖɩ payaɣ se Ametisiti yɔ, ɖɩkɛ pɩyɛ wazaɣ ñɩnɖɛ siŋŋ. Ɖɩwɛ ɖoŋ pɩdɩɩfɛyɩ ɛzɩ pɩjakpalɩmɩyɛ yɔ. Ɖɩñɩlɩɣzɩ pelu pelu. Pɩyɛ nɖɩ palakɩna ñɩnɩŋ sɔsɔŋ ndɩ ndɩ. Palakɩna-ɖɩ nɛ tʊmɩyɛ liidiye pɛ tʊmɩyɛ ɖɩlaɖɛ sakɩyɛ. [[Liidiye pɔɔyaɣ (monnaie)|Liidiye]] pɛ tʊmɩyɛ ɖɩlaɖɛ nɖɩ payaɣ se sowɛyeerii (joaillerie).
[[File:Amethyst by alexfurr.jpg|thumb|Amethyst by alexfurr]]
==Tɔm piye Ametisiti ɖɩñɔyɛ==
[[Krɛsɩ kɩbɩnʊʊ kʊnʊŋ]] taa lɛ, payaɣ se ἀμέθυστος / améthustos. Krɛsɩ kʊnʊŋ taa lɛ, tɔm piye nɖɩ, ɖɩ-lakaɣ kɛ μεθύω / methúô ; pʊ-tɔbʊʊ se weyi sʊlʊm kʊ-ɩ yɔ. Ɛbɛ labana nɛ pakʊ pɩyɛ nɖɩ hɩɖɛ se weyi sʊlʊm kʊʊ-ɩ yɔ ? Pakʊma-ɖɩ hɩɖɛ nɖɩ, mbʊ pʊyɔɔ yɔ, ɖɩ-tɔlɩm wɛ ɛzɩ sʊlʊm mbʊ payaɣ se fɛɛ yɔ. Sʊlʊm mbʊ, ɛyʊ ɛñɔ-pʊ yɔ, pʊkʊʊ-ɩ.
[[File:Améthyste 3.JPG|thumb|Améthyste 3]]
==Pɩyɛ nɖɩ payaɣ se Ametisiti yɔ ɖɩ-tɔlɩm==
Pɩyɛ nɖɩ payaɣ se Ametisiti yɔ, ɖɩlɛɣzɩɣ tɔlɩm ndɩ ndɩ. Ɛlɛ, yee pɩwɛ hakuu nɛ pɩcɛzɩ ɛzɩ 250 teekiree kɔyɔ, ɖɩ-tɔlɩm yoluu. Yee pɩwɛ hakuu nɛ pɩtalɩ 500 teekiree kɔyɔ, pɩyɛ nɖɩ payaɣ se Ametisiti yɔ, ɖɩ-tɔlɩm wɛɣ ɛzɩ sʊtʊ lɩm yɔ. Ɛlɛ, ɖɩ-tɔlɩm mbʊ pɩɖaɣnɩɣ lɛɣzʊʊ yee feveku ɛsa miŋ nɛ pɩtalɩ 600 teekiree kɔyɔ.
[[File:Amethyst ring.jpg|thumb|Amethyst ring]]
Pɩjaakpalɩmɩyɛ nɖɩ payaɣ se Ametisiti yɔ pakpakɩɣ nɛ palakɩna mbʊ payaɣ se siitirini waa yɔ. Miŋ yaa feveku palakɩna Ametisiti pɩjaakpalɩma tʊmɩyɛ nɛ palakɩ ñɩnɩŋ ndɩ ndɩ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:ñɩɣlɩm pɩyɛ]]
[[Category:Wondu]]
4pskm9pufgl555svqditka7qs4btu4g
Amharikii kʊnʊŋ
0
171
675
674
2017-06-24T00:00:33Z
MF-Warburg
4
7 révisions importées : Importing from Incubator
675
wikitext
text/x-wiki
'''Amharikii kʊnʊŋ''' kɛ Sɛmɩtɩkɩ kʊnʊŋ, cejewiye ndɩ ɖɩda yee ɖikpaɣ mba panɩʊ kʊ yɔ kɩkɛ kʊnʊŋ naalɛ ŋgʊ pakɩlɩ kʊ yɔɔdʊʊ yɔ kɛ Arabɩɩ wayi. Pɩlɩna politiki kʊnʊmɩŋ yɔ pʊcɔ Derg tɔlɩ lɛ kʊnʊŋ ŋgʊ ɛyaa sakɩyɛ yɔɔdɩɣ-kʊ [[Etiyoopii (Ethiopie)|Etiyoopii]] ɛjaɖɛ taa, ɛzɩ Amhara waa sakɩyɛ mba palʊlɩ-wɛ kʊnʊŋ ŋgʊ kɩ-taa, yaa ɛzɩ kʊnʊŋ naalɛ ŋgʊ ŋgʊ pɔyɔɔdʊʊ na ɖama yɔ.
[[File:Camera Sign, Ethiopia (10412007416).jpg|thumb|Camera Sign, Ethiopia (10412007416)]]
Ɖooo ɛjaɖɛ ɖɔkʊʊ paɣtʊ takayaɣ pɩnaɣ 1994 paaza ka tʊmɩyɛ labʊ nɛ kpeɣtaɣ mbʊ lɛ Amharikii kʊnʊŋ leɣsɩ kɩwaɖɛ mbʊ se kɩɩkɛ kʊnʊŋ sɔsɔʊ kɛ ɛjaɖɛ taa yɔ, hɔɔlaɣ 5-1 tisiʊ se komina sɩma waɖɛ nɖɩ kɛ [Wp/kbp/Etiyoopii (Ethiopie)|Etiyoopii]] kʊnʊmɩŋ kpeekpe taa, mbʊ ɖɔɖɔ lɛ hɔɔlaɣ 5-2 haɣ Amharikii kʊnʊŋ waɖɛ se kɩkɛ komina tɛ tʊmɩyɛ taa kʊnʊŋ kɛ ajɛyɛ wena anɩna ɖama kɛ politiki nɔmɔʊ taa yɔ.
[[File:Amharic Coca Cola bottle.jpg|thumb|Amharic Coca Cola bottle]]
[Wp/kbp/Etiyoopii (Ethiopie)|Etiyoopii]] wayi lɛ ɛyaa miliiyɔɔ waa 2,7 yɔɔdʊʊ kʊnʊŋ ŋgʊ nɛ pɛwɛ [[Egipiti (Égypte)|Egipiti]] ɛjaɖɛ taa nɛ [[Izrɛɛlɩ (Israël)|Izrɛɛlɩ]] taa nɛ [[Cibuuti (Djibouti)|Cibuuti]] taa nɛ Yemeŋ taa nɛ [[Sudaanɩ (Soudan)|Sudaanɩ]] taa nɛ [[Etaazuunii (États-Unis)|Etaazuunii]] taa nɛ ɖɔɖɔ [[Eriitree (Érythrée)|Eriitree]] ajɛyɛ taa ɛlɛ hɔɔlɩŋ ʊnʊ ɛda ɛyaa sɩma tɩɩyɔ wɛʊ alɩwaatʊ cɩkpetʊ kɛ pɩnaɣ 1993 tɛ tɔm.
[[File:Ethiopian_anthem_(since_1992)_in_amharic.jpg|thumb|Ethiopian national anthem (since_1992) in Amharic]]
[[Category:!Main category]]
[[Category:kʋnʋmɩŋ]]
5otsaufflkhvg68hnrcm33bfynhbhcq
Ampiiri Siteti Piilidiŋ
0
172
13827
10526
2019-04-05T18:41:56Z
Gnangbade
58
deleted English translation
13827
wikitext
text/x-wiki
[[File:Empire State Building- Day into Night (21637448828).jpg|thumb|Empire State Building efemiye nɛ ɖoo taa]]
'''Ampiiri Steti Piilidiŋ''' kɛna ɛsɔdaa mɩnʋʋ tɛ ɛsɔdaa kuduyuu ŋgʋ kɩwɛna Art déco lɛɣtʋ matʋ yɔ. Kɩwɛ kuluŋgulu nɛ kɩwɛɛ Manhattan kɛ [[Niyuu Yɔrɩkɩ]] kɛ [[Etaazuunii (États-Unis)|Etaazuunii]] ɛjaɖɛ taa.
Kotoŋa Midtown yɔɔ kɛ Ampiiri Steti Piilidiŋ wɛɛ. Kɩwɛna mɛtɛnaa nasɩdozo nɛ nɩɩnʋwa (350) mbʋ yɔ. Kɩwɛna tɩŋ habɩyɛ sɔsɔyɛ hɔɔlʋʋ yɔɔ kiŋ. Pɩkpaɣʋna hɛkʋ 33 kpam nɛ Hɛkʋ 34 kpam yɔ nɛ habɩyɛ hɔɔlʋʋ yɔɔ kiŋ. Patʋlɩ Apiiri Steti Piilidiŋ nɔnɔsɩ pɩnaɣ 1931 ñɩŋga taa agoza fenaɣ kɩyakʋ kajalaɣ ñɩŋgʋ wiye.
[[File:Empire State Building, NYC - panoramio.jpg|thumb|Empire State Building, NYC - vue panoramique]]
Kɩ-ɖalakɩŋ taa talɩɣ ɛzɩ mɛtɛnaa kudokiŋ 381 mbʋ yɔ. Kɩ-ɖalakɩŋ nɛ kɩ-antɛnɩ lɛ, pɩkpɛndaa pɩlɩɩ mɛtɛnaa kudokiŋ 443,2. Ɖɩtɩlɩ ɖɔɖɔ size Ampiiri kʋnɛ, kɩwɛna ɛsɔdaa kuduyuŋ weyi yɔ, ɛɖɔ sakɩyɛ. Nɛ ɛpɩzɩɣ ɛtalɩ kuduyuŋ mɩnʋʋ nɛ naala(102) mbʋ yɔ.
Kedeŋa kpeekpe yɔɔ cɩnɛ ɛsɔdaa kuduyuu ŋgʋ kɩkɩlɩ kʋyʋʋ yɔ kɩ-wayɩ lɛ, Ampiiri Steti Piilidiŋ ɛsɔdaa kuduyuu tɩŋɩna. Ampiiri Steti Piilidiŋ ɛsɔdaa kuduyuu wɛ Niyuu Yɔrɩkɩ tɛtʋ taa Etaazuunii ɛjaɖɛ taa. Patʋlɩ kɩ-nɔnɔsɩ ɖoma fenaɣ taa, pɩnaɣ 1920 ñɩŋga taa. [[One World Trade Center]] kɩlɩna kʋkʋyɩmɩŋ.
[[File:New York City (8336799581).jpg|thumb|Empire State Building NYC]]
Pʋcɔ nɛ papɩzɩ pana lone nɖɩ ɖɩ-taa pʋwɛɛ se pama Ampiiri Steti Piilidiŋ yɔɔ lɛ,pɩlaba kaɖɛ pɩdɩɩfɛyɩ. Halɩ pʋ-nʋmɔʋ taa you sɔsɔʋ nakʋyʋ lɩ salaŋ fenaɣ kɩyakʋ hiu ñɩŋgʋ wiye,pɩnaɣ 2001 taa. You ŋgʋ, kɩlabɩna nɛ kuduyuŋ weyi ɛkɛwɛ World Trade Center yɔ ɛyɔkɩ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Matʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Amerika]]
[[Category:Etaazuunii]]
shgttms2ek8a8vfbyux5han7oel30p3
Ampiiri pacaɣ ma-ñʊʊ yɔɔ waa (Empire coloniaux)
0
173
11050
683
2018-02-01T11:42:45Z
Gnangbade
58
Liens
11050
wikitext
text/x-wiki
Ampiiri pacaɣa ma-ñʊʊ waa, pɩkɛ tɛtʊ ndʊ ajɛyɛ wena awɛ ɖoŋ sɔɔjɛtʊ hɔɔlʊʊ taa amʊwa nɛ pɩpɩsɩ-yɛ a-ñɩm yɔ ɖooo pitihiɣ alɩwaatʊ kedeŋga kpeekpe taa yɔ. Yee naayɛ ɛlaba [[Politiki tɩlɩyɛ lɩmaɣza|politiki]] lɩmaɣza wena se a-sɔɔlɩm taa alɩzɩ a-maɣmaɣ a-tɩ ɛzɩ Japɔŋ kaalabʊ mbʊ Edo alɩwaatʊ taa, pʊwayi lɛ, a-ɖanɩɣ a-maɣmaɣ pazʊʊ tɔm ndʊ ɛzɩ Japɔŋ ŋgʊ Azii ɛjaɖɛ taa kɛ pɩnzɩ 1939-1945 taa, nɛ pɩtɛ walʊʊ sakɩyɛ sakɩyɛ tɩna kedeŋga kpeekpe you naalɛ ŋgʊ pɩnzɩ 1939-1945 alɩwaatʊ taa.
Ajɛyɛ wena awɛ Erɔpʊ nɛ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ hɔɔlʊʊ taa yɔ lɛ, pɛ-tɛ Ampiiri paɣtʊ takayaɣ lɩna ɖooo Erɔpʊ taa ñɩnɩyɛ nɛ tɩlɩyɛ sɔsɔtʊ alɩwaatʊ pɩtɩŋna lɩm yɔɔ mɛlɛnaa saʊ (ŋnaʊ kɩsasaʊ, hayi wɩlɩyʊ ñɩɣyʊ, tɛtʊ tɛlɛnzɩ laɣsɩ) nɛ malɩfa lubutu.
Hadɛ yɔɔ ɛjaɖɛ ndɩ ɖɩyaɣ se Antaritiki yɔ wɛʊ mbʊ yɔ patacaɣ ɖɩ-ñʊʊ yɔɔ kaʊ, ɛlɛ, pamazɩ se ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa peeɖe lɛɣtʊ kpɛlɛkʊʊ wɛɛ. Ajɛyɛ 25 mbʊ yɔ tɛ lɛɣtʊ ɖoŋ wɛ Ataritiki ɛjaɖɛ taa nɛ a-taa peeɖe lɛ, lʊbɛ pɔzʊʊ ajɛyɛ yɔɔ ([[Ositraalii|Ositralii]], Zelandɩ Kɩfalʊ, Kewiyaɣ Ɛjaɖɛ, [[Fransɩɩ]], [[Nɔɔrɩvɛɛzɩ|Nɔrɩfɛzɩ]], [[Arzantiini|Arzantini]] nɛ [[Silii|Siili]]) ɛlɛ, pɩtɛ ñɩŋgɩɣ mbʊ pɩkpa ɖoŋ (mʊlʊm tɔmpiye) pɩtɩŋna [[Antarɩtiki tɛtʋ wandamm|Antaritiki]] nɩnaʊ takayaɣ yɔ. Ajɛyɛ ana a-tɛ komina wɛna tindima ndɩ ndɩ Antaritiki taa nɛ Hadɛ yɔɔ lɩŋgamʊʊ taa ajɛyɛ wena lɩm cɔ-yɛ pɩta yɔ a-taa.
Sɩlavɩ nɛ roumain ajɛyɛ tɔm kɛdɩyaa mba paakɛ kpaɣɖʊ 18 ŋtalɩ 19 ŋgʊ taa Otirisi Ampiiri taa nɛ pɩtasɩna Otirirsi nɛ Hoŋgiri nɛ ɖenɖe Caama ajɛyɛ kaacaɣ tɛtʊ natʊyʊ ñʊŋ yɔɔ nɛ Wɩsɩ Ɖɩlɩyɛ taa yɔ kiŋ kaamaɣza ɛzɩ pɩɩkɛ Ampiiri pacaɣ ma-ñʊʊ yɔɔ tɛ ŋgʊ (ŋgʊ Lénine yawaɣ se samaɣ salaka tɛ ɛyaa pɩnaɣ 1918 alɩwaatʊ taa. Mbʊ ɖɔɖɔ Woodrow Wilson ñɩɣ niye nɛ ɛtɔŋ se pɔyɔkɩ-kʊ pɩlɩna ɛ-tɛ hiu nɛ nanza paɣtʊ yɔɔ paɣtʊ hiu ndʊ yɔɔ pɩnaɣ 1918). Lɩmaɣzɩyɛ ndɩ ɖɩkɔna ŋtɔnjɔlɩyɛ siŋ tɔm kɛdɩyaa sakɩyɛ hɛkʊ taa kɔzɩ kɔzɩ Caama ñɩma nɛ Otirisi ñɩma, mba papa mazɩ se pɩɩkɛ Habsbourg Ampiiri walɩna pɩtɩŋna ajɛyɛ tɛ ɖama taa sʊʊ.
[[Category:!Main category]]
ng81pnzhcc2gas4351a6ohxn2cb3zl4
Amstɛrɩdam
0
174
11488
9263
2018-02-18T05:53:23Z
DARIO SEVERI
138
Added image
11488
wikitext
text/x-wiki
[[File:KeizersgrachtReguliersgrachtAmsterdam.jpg|thumb|270px|Amstɛrɩdam]]
'''Amstɛrɩdam''' kɛna [[Peyibaa]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ sɔsɔtʊ ndʊ tɩ-taa ɛyaa kɩla ɖɔʊ paa nɛ komina tʊma sɔsɔna nɛ kewiyaɣ kpelaɣ sɔsɔwa ɛɛwɛ tɛtʊ ndʊ payaɣ-tʊ se Haayɩ yɔ kɔyɔ. Pakalɩ tɛtʊ tʊnɛ tɩ-taa ɛyaa kɛ pɩnaɣ 2013 taa lɛ, pɛkpɛnda 840 486 yaa ɛzɩ 1 350 000 kɛ Amstɛrɩ tɛtʊ kpeekpe taa. Yee pɛkpɛnda Amstɛrɩdam taa malekanaa kpeekpe kɔyɔ, ɛyaa kpɛnda miliyɔɔnaa 7 100 00.
Ɖooo pɩnzɩ hiu nɛ naalɛ taa lɛ, pɩɩkɛna egeetiye cikpeɖe naɖiyɛ pʊcɔ nɛ ɖɩ-taa ɛyaa ɖɔɔ nɛ tɔsʊʊ nɛ ɛsɩndaa wobu ɖɛɛ nɛ ɛsɩndaa ɖɔɖɔ nɛ pɩpɩsʊʊ Peyiiba tɛ tɛtʊ sɔsɔtʊ. Egeetiye cikpeɖe nɖi ɖi-taa ɛyaa kɩla ɖɔʊ kɛ Amstɛrɩdam kpeekpe taa yɔ, ɛyaa kpɛndaa 7 100 000.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Eerɔpʋ]]
[[Category:Tɛtʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Peyibaa]]
n5u8blu51070jjhfv4r7yzscpfs9imm
Andy Warhol
0
175
17880
10878
2024-01-17T13:55:12Z
Gnassingbé-Gnassingbé
4636
Catégorie
17880
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Andy Warhol
|image = Andy Warhol 1977.jpg|thumb|Andy Warhol 1977
|px = 190
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = [[Etaazuunii (États-Unis)|Etaazuunii]]
|Ɛ-tʋmɩyɛ = Filimi laɖʋ
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = Pittsburgh, Pennsylvania [[Etaazuunii (États-Unis)|Etaazuunii]]
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = [[Kɩyɛɛna fenaɣ]] 6 wiye, pɩnaɣ 1928
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ = [[Niyuu Yɔrɩkɩ]], [[Etaazuunii (États-Unis)|Etaazuunii]]
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ = [[Lɛlaɣ fenaɣ]] 22 wiye, pɩnaɣ 1987
|E-nesi ñɩɣʋ = Andy Warhol signature.svg|thumb|Andy Warhol signature
}}
Andy Warhol hɩɖɛ kɩsɛsɛyɛ kɔyɔ Andrew Warhola. Ɛkɛ [[Etaazuunii|Amerika]] ɛjaɖɛ taa tʋ. Ɖajaa ɛnɛ, ɛ-hɩɖɛ sɛ pɩdɩɩfɛyɩ. Palʋla-ɩ [[kɩyɛɛna fenaɣ]] kɩyakʋ loɖo (6) n̄ɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1928 n̄ɩŋga taa.
Palʋla-ɩ Pittsburgh egeetiye taa. Egeetiye ɖɩnɛ,ɖɩwɛ Pennsylvanie tɛtʋ taa Etaazuunii ɛjaɖɛ taa. Ɖajaa Andy Warhol kɛ ɛyʋ lɔnsɩnɖʋ nɔɔyʋ siŋŋ. Ɛsɩba [[lɛlaɣ fenaɣ]] kɩyakʋ nɛɛlɛ nɛ naalɛ (22) n̄ɩŋgʋ wiye,, pɩnaɣ 1987 n̄ɩŋga taa.
Ɛsɩba [[Niyuu Yɔrɩkɩ]] tɛtʋ taa Etaazuunii ɛjaɖɛ taa peeɖe. Ɖajaa Andy Warhol kɛ mbʋ payaɣna [[Fransɩɩ kʊnʊŋ]] taa size "pop art" yɔ pa-taa wɩlɩyʋ sɔsɔ nɔɔyʋ ɖɔɖɔ.
Ɖajaa Andy Warhol kɛ ɖɔɖɔ tɔlɩm ndɩ ndɩ tayʋ. Ɛkɛ ɖɔɖɔ minziiki maɖʋ nɛ hendu luldu. Ɛkɛ ɖɔɖɔ filim waa lɩzɩyʋ sɔsɔ nɔɔyʋ.
Ɖajaa Andy Warhol kɛ pɩɣa naanza n̄ɩŋga ɛ-caa lʋlʋʋ taa.
Payaɣ ɛ-caa size Ondrej Varhola. Palʋla ɛ-caa pɩnaɣ 1889 n̄ɩŋga taa nɛ ɛsɩ pɩŋaɣ 1942 n̄ɩŋga taa. Payaɣ e-ɖoo size Julia, palʋla ɛlɛ pɩnaɣ 1892 n̄ɩŋga taa, nɛ ɛsɩ pɩnaɣ 1972 n̄ɩŋga taa.
[[Catégorie:!Main category]]
[[Catégorie:Keɖeyaɣ laɖaa]]
[[Catégorie:Etaazuunii]]
[[Catégorie:Abalaa sɔsaa]]
[[Catégorie:Ɛyaa sɔsaa]]
nnpe8j2plkw462hoipynqghdtr0g500
Andɛɛzɩ
0
176
9620
695
2017-11-13T22:01:42Z
Gnangbade
58
liens
9620
wikitext
text/x-wiki
[[File:Cordillera de los Andes.jpg|thumb|Cordillera de los Andes]]
Payaɣ pʊŋ caŋɖaʊ nakʊyʊ se Andɛɛzɩ. [[Ɛsɩpaañɔlɩ kʊnʊŋ]] taa lɛ, payaɣ se Cordillera de los Andes. Kedeŋa yɔɔ cɩnɛ pʊŋ canɖaŋ tɩŋa taa payɩ lɛ, Andɛɛzɩ pʊŋ caɖaʊ kɩlɩna ɖaɣlʊʊ. Pʊŋ canɖaʊ ŋgʊ kɩwɛ Amerika ɛjaɖɛ nɛ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ hɔɔlʊʊ taa. Andɛɛzɩ pʊŋ canɖaʊ ŋgʊ kɩkpaɣna Amerika ɛjaɖɛ nɛ ɖɩ-hayi kiŋ nɛ puwolo pɩtalɩ ɖɩ-hadɛ kiŋ hɔɔlʊʊ taa. Andɛɛzɩ pʊŋ canɖaʊ ɖaɣlakɩŋ kɛ kilomɛtanaa 7 100. Kɩ-walanzɩ ñatalɩ kilomɛtanaa 200 nɛ puwolo pɩtalɩ kilomɛtanaa 800 mbʊ yɔ. Andɛɛzɩ pʊŋ canɖaʊ kʊyaa pɩtalɩ ɛzɩ mɛtɛnaa 400 n ɛ puwolo pɩtalɩ mɛtɛnaa 6 962 mbʊ yɔ. Andɛɛzɩ pʊŋ canɖaʊ kpaɣnɩ pɩlaa kpaɣnɩ [[Fenezuyeelaa]] ɛjaɖɛ nɛ ɖɩ-hayi kiŋ nɛ kɩɖɛɛ kiwolo [[Kolombi]] ɛjaɖɛ taa nɛ kɩtɛzɩ tɛtʊ kejeɣa (Equateur). Kɩɖɛ mbʊ nɛ kiwolo kɩtɩŋ [[Peruu]] nɛ [[Poliivi]] nɛ [[Silii]] nɛ [[Arzantiini]] pɛ-ajɛya taa. Halɩ kɩɖɛ mbʊ nɛ kiwolo kɩtalɩ Amerika tɛtʊ ilemiye nɛ hadɛ kiŋ tɩnaɣ yɔɔ.
[[File:Alpamayo.jpg|thumb|Climbers on Alpamayo pʋʋ (southwest face) in Peru]]
Kedeŋa kpeekpe yɔɔ cɩnɛ, Aazii tɛtʊ ilemiye wayɩ lɛ, Andɛɛzɩ pʊŋ canɖʊ kɩlɩna kʊyʊʊ. Andɛɛzɩ pʊŋ canɖaʊ ŋgʊ kɩ-taa lɛ, Akoŋgaka (Aconcagua) pʊʊ kɩlɩna kʊyʊʊ. Kɩ-kʊkʊyɩmɩŋ kɛ mɛtɛnaa 6 962. Akoŋgaka pʊʊ wɛ Arɩzantiini (Argentine) ɛjaɖɛ taa. Miŋ lɩnɩ tɛtɛɛ nɛ pɩlazɩ tɛtʊ nɛ tɩma pʊʊ sɔsɔʊ nakʊyʊ. Pʊʊ ŋgʊʊ payaɣ se Simboraazoo (Chimborazo) pʊʊ. Andɛɛzɩ pʊŋ canɖaʊ taa lɛ, Simboraazoo pʊʊ kɩlɩna posinaʊ tɛtʊ hɛkʊ. Pɩlɩna tɛtʊ kejeɣa cɔlɔ nɛ pʊʊ ŋgʊ kiposina tɛtʊ hɛkʊ mbʊ. Miŋ lɩnɩ tɛtɛɛ nɛ pɩlazɩ tɛtʊ nɛ tɩma pʊŋ weyi yɔ, ɛkʊyɩ pɩdɩɩfɛyɩ. Pʊŋ weyi payaɣ se Imaalayaa (Himalaya) yɔ ɛ-wayɩ lɛ, pʊŋ weyi tɛtɛɛ miŋ lazɩ tɛtʊ nɛ pɩma-ɩ yɔ, ɛnʊ kɩlɩna kʊyʊʊ tɛtʊ yɔɔ cɩnɛ. Ɛkʊyaa pɩtalɩ mɛtɛnaa 6 000. Nazɩkaa sɛŋgɛlɛtʊ ñakpazɩ ɖɔɖɔ pʊŋ nɩɩyɛ. Pʊŋ weyi Nazɩkaa sɛŋgɛlɩtʊ kpazaa yɔ, ɛ-taa kɔyɔ : Akoŋkaŋga (Aconcagua) nɛ Uwasɩkaranɩ (Huascaran). Akoŋkaŋga pʊʊ wɛ Arɩzantiini ɛjaɖɛ taa nɛ Uwasɩkaranɩ pʊʊ ñɛwɛɛ Peeruu ɛjaɖɛ taa.
[[File:Andes Août 2007 - Col en route vers Chavin.jpg|thumb|Andes Août 2007 - Col en route vers Chavin]]
[[Category:!Main category]]
[[Category:Pʋŋ]]
[[Category:Amerika]]
hh6cgaj3ef7yq5xoz5aibxppdmvkiqu
Angela Dorothea Merkel
0
177
697
696
2017-06-24T00:00:34Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
697
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Angela Merkel]]
e8l8wkqr98nrlf279gxd8jqy4otdtmp
Angela Merkel
0
178
15760
14577
2022-01-17T21:56:22Z
Caro de Segeda
2717
15760
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Angela Merkel
|image = Merkel cropped.jpg
|px = 190px
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = [[Caama (Allemagne)|Caama]]
|Ɛ-tʋmɩyɛ = Ɛjadɛ ñʋʋdʋ
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = Hamburg, [[Caama (Allemagne)|Caama]]
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = Hasɩ yaɖɛ fenaɣ 17 wiye, pɩnaɣ 1954
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ =
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ =
|E-nesi ñɩɣʋ = Angela Merkel Signature.svg
}}
'''Angela Dorothea Merkel''' kɛ [[Caama (Allemagne)|Caama]] ɛjaɖɛ tʋ. Ɛkɛ halʋ sɔsɔ nɔɔyʋ ɛ-ɛjaɖɛ taa peeɖe. Palʋla-ɩ [[hasɩyaɖɛ fenaɣ]] kɩyakʋ hiu nɛ lʋbɛ (17) n̄ɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1954 n̄ɩŋga taa.
Hambourg tɛtʋ taa palʋla Ɖoɖoo Angela Merkel Caama ɛjaɖɛ taa peeɖe. Ɛkɛ Caama ɛjaɖɛ kewiyaɣ taa tʋmlaɖʋ sɔsɔ nɔɔyʋ. Ɛkɛ kewiisi ndɩ ndɩ kpɛndʋ tɔm hʋʋ nɔɔ yɔɔ ɖɛyʋ kpaɣ pɩnaɣ 2005 n̄ɩŋga taa nɛ sɔnɔ. Ɛhʋʋ tɔm camɩyɛ siŋŋ. Toovenum lɛ , ɛkɛ samaɣ waɖɛ yɔɔ kandɛyʋ sɔsɔ nɔɔyʋ siŋŋ.
Ɖoɖoo ɛnɛ, ɛkɛ ɖɔɖɔ, tomnasɩ ɖɔnɛ tʋmɩyɛ laɖʋ. Ɛkɛ Ɛsɔ sɛyaa ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩcɔŋna samaɣ waɖɛ yɔɔ kandʋʋ yɔɔ yɔ ɖɩ-taa. Ɖoɖoo Angela Dororthea Merkel kɛ minisi halɩn̄ɩnʋ weyi ɛcɔŋna halaa nɛ evebiɖe ɛsɩndaa wobu tʋma yɔɔ yɔ.
Ɖoɖoo Angela Merkel tʋmɩyɛ ɖɩlaɖɛ payaɣ se Kohl IV. Ɛpaɣzɩ ɛ-tʋmɩyɛ ńɖɩ pɩnaɣ 1991 n̄ɩŋga taa nɛ puwolo pɩsɩɩnɩ pɩnaɣ 1994 n̄ɩŋga taa. Pʋwayɩ lɛ, ɛkɛ minisi halɩñɩnʋ weyi ɛcɔŋna Caama ɛjaɖɛ tɩŋ nɛ laŋ pɔ-yɔɔ kandʋʋ tʋma yɔɔ yɔ. Ɛnʋ cɔŋaɣna ɖɔɖɔ Caama ɛjaɖɛ tɛtɛɛ n̄ɩm tʋma yɔɔ.
Paya Ɖoɖoo Angela Merkel ɛnɛ samtʋ nimiye pɩlɩɩna ɛ-tʋma ndɩ ndɩ camɩyɛ labʋ yɔɔ., ɛ-tʋmɩyɛ camɩyɛ labʋ yɔɔ.
Ɖoɖoo Angela Merkel kɛ Ɛsɔ sɛyaa ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩcɔŋna samaɣ waɖɛ ɛsɩndaa wobu tʋma yɔɔ yɔ ɖɩ-nɔɔ yɔɔ ɖɛyʋ pɩnaɣ 2000 ñɩŋa taa nɛ pɩsɩɩna sɔnɔ.
[[Kamɩŋ fenaɣ]] kɩyakʋ naalɛ nɛ naalɛ (22) n̄ɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 2005 n̄ɩŋga taa palɩzɩ-ɩ se ɛkɛ Caama ɛjaɖɛ taa tɔmhʋyaa n̄ʋʋdʋ. Pɩnaɣ 2006 ñɩŋa taa pɔcɔnaa lɛ, kedeŋa yɔɔ cɩnɛ halaa tɩŋa taa payɩ lɛ, Ɖoɖoo Angela Merkel kɩlɩɣna tʋmɩyɛ labʋ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Ɛyaa sɔsaa]]
[[Category:Halaa sɔsaa]]
[[Category:Politiki laɖaa]]
[[Category:Caama]]
r69u7htil5fem4y60vvxxs4y1ekjifi
Angkor
0
179
11429
10890
2018-02-17T06:05:02Z
DARIO SEVERI
138
Changing image does not exist in Commons
11429
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Templo_de_Angkor_Wat_en_Camboya.JPG|thumb|Temple de Angkor Wat]]
Kewiisi ndɩ ndɩ nasɩyɛ kpɛndɩna nɛ payaɣ sɩ-kpɛndʋʋ mbʋ se Aŋkor kewiyaɣ. Aŋkor kewiyaɣ tɛtʋ sʋsɔtʋ payaɣ se Khmer.
[[Fichier:Buddhist monks in front of the Angkor Wat.jpg|thumb|Angkor Wat]]
Aŋkor tɛtʋ wɛ Siem Reap tɛtʋ hɔɔlʋʋ taa nɛ hayi kiŋ. Kedeŋa kpeekpe ɛzakuliye nɛ ñɩnʋʋ tʋmɩyɛ ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ se [[UNESCO ŋgbɛyɛ|UNESCO]] yɔ, ɖɩ-tʋma ñʋʋ wɛ Aŋkor tɛtʋ taa. Kpaɣ pɩnaɣ 1992 nɛ pɩkɔɔ pɩsɩɩna sɔnɔ yɔ, Aŋkor tɛtʋ taa peeɖe ɖɔɖɔ Ajɛya kpeejkpe kpɛndʋʋ ŋgbɛyɛ tɔsʋʋ tʋma ñʋʋ wɛɛ.
Aŋkor tɛtʋ pɩsɩ kedeŋa kpeekpe ɛsɩyɛ egbena ɖiwoɖe. Paa pɩnaɣ ŋga ɛyaa tuutuma wokina ɛsɩyɛ egbena Aŋkor tɛtʋ taa. Powokuuna ɛsɛyɛ egbena yɔ, pɩkɛ ñɩm sɔsɔm siŋŋ Aŋkor tɛtʋ.
[[Fichier:Stone_faces_in_Bayon,_Angkor_(3).JPG|thumb|Stone faces in Bayon, Angkor (3)]]
Kpaɖʋʋ nakʋ (9) ñɩŋʋ taa pesiɣ Aŋkor tɛtʋ maʋ kpooluu.
[[Category:Matʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Aazii]]
[[Category:Kambɔjɩ]]
ppoly2fgrrytamajtcw3pvvh6hbkd74
Antananarivo
0
180
11489
9305
2018-02-18T05:55:09Z
DARIO SEVERI
138
Added image
11489
wikitext
text/x-wiki
[[File:Lake Anosy, Central Antananarivo, Capital of Madagascar, Photo by Sascha Grabow.jpg|thumb|260px|Antananarivo]]
Antananarivo yaa Tananarivo tɔbʊʊ kɛ malɩgasɩ kʊnʊŋ taa size ''kutokiŋ mɩnɩʊ haɖaa tɛtʊ''. Tɛtʊ ndʊ tɩkɛna [[Madakasɩkarɩ (Madagascar)|Madagasɩkarɩ]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ sʊzɔtʊ ndʊ tɩ-taa komina tʊma sʊsɔna nɛ [[Politiki tɩlɩyɛ lɩmaɣza|politiki]] kewiisi lona sʊsɔna wɛɛ yɔ. Antananarivo wɛ Madagasɩkarɩ ɛjaɖɛ hɛkʊ taa ɖeyi ɖeyi nɛ ɛyaa mba pɛwɛ peeɖe yɔ patalɩ ɛzɩ ɛyaa mɩliyɔonaa 2 200 000 yɔ.
Tɛtʊ ndʊ peʈɛyɩ-tʊ kominaawaa litoozo taa nɛ hɔɔlɩŋ 192 taa. Antananarivo tɛtʊ yɔɔ cɔnɩyʊ kɩfalʊ yɔ ɖoɖoo Lalao Ravalomanana. Ɛnʊ kɛɛŋna Maligasɩ komina taa kacalaɣ halʊ weyi palɩza se ɛkɛna komina yɔɔ cɔnayʊ yɔ. Pɔtɔ caca [[hasɩyaɖɛ fenaɣ]] 31 pɩnaɣ 2015 taa nɛ ɛpaɣzɩɣ ɛ-tʊmɩyɛ siŋŋŋ kɛ [[aloma fenaɣ]] loɖo pɩnaɣ 2015.
Tɛtʊ tʊnɛ paliza-tʊ ɖooo pɩnzɩ mɩnɩŋ 17 taa nɛ awiya mba payawaɣ-wɛ se merina yɔ, mba lɩzɩna-tʊ. Tɩɩkɛ-wɛ loniye nɖɩ ɖi-taa wiyau cakaɣ yɔ. Pɩɩkɛ pɩnzɩ 1790 taa. [[Wiyaʊ]] weyi payawaɣ-ɩ se Radama yɔ, ɛnʊ cɔŋgaɣna malika tɩŋga yɔɔ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Tɛtʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Madakasɩkarɩ]]
iwpcs11ksj9xn01pyplk7mun0btagkp
Antarɩtiki tɛtʋ wandamm
0
181
14578
11051
2020-04-20T14:08:28Z
186.143.166.231
14578
wikitext
text/x-wiki
[[File:Antarctica (orthographic projection).svg|thumb|Location Antarctica]]
Kedeŋa kpeekpe tɛtʋ wandamm waa tɩŋa payɩ taa lɛ, Antarɩtiki tɛtʋ wandamm kɩlɩna wɛʋ nɛ hadɛ kiŋ. Ɔsɩtralɩ (Austral) lɩŋamʋʋ cɔ Antarɩtiki tɛtʋ wandamm nɛ pɩta. Ross teŋu nɛ Weddell teŋu pɛwɛ ɖɔɖɔ Antarɩtiki tɛtʋ wandamm taa.
Antarɩtiki tɛtʋ wandamm tɛ walanzɩ kɛ miiliyɔɔ waa hiu nɛ naanza. [[Aazii tɛtʋ wandamm]] nɛ [[Afrɩka tɛtʋ wandamm]] nɛ Amerika tɛtʋ wandamm pakɩlɩ walʋʋ Antarɩtiki tɛtʋ wandamm, Ɛlɛ, Antarɩtiki tɛtʋ wandamm kɩlɩ walʋʋ Eerɔpʋ tɛtʋ wandamm nɛ Oseyaɣ tɛtʋ wandamm.
[[File:Antarctica_Map.png#filelinks|thumb|Antarctica carte]]
Ɖompe sɔsɔna huuzi Antarɩtiki tɛtʋ wandamm yɔɔ. Yee pɛtɛyɩ Antarɩtiki tɛtʋ wandamm hɔɔlɩŋ mɩnʋʋ kɔyɔ, ɖompe huuzi hɔɔlɩŋ nɩɩnʋwa nɛ hiŋ naanza nɛ lutozo yɔɔ. Ɖompe ana, a-walanzɩ talɩ kilomɛtɛnaa 1,6 mbʋ yɔ.
Mbʋ yebina nɛ patapɩzɩda patɩlɩ camɩyɛ ɛzɩma Antarɩtiki tɛtʋ wandamm tɛtɛɛ wɛɛ yɔ. Ɛlɛ, ɖompe ana, aɖɔŋ ñɔlʋʋ pazɩ pazɩ nɛ pɩnaɣ pʋŋ nɩɩyɛ ɛzɩ Gamburtsev pʋʋ mbʋ yɔ.
[[File:View of the Riiser-Larsen Ice Shelf in Antarctica.jpg|thumb|View of the Riiser-Larsen Ice Shelf in Antarctica]]
Kedeŋa kpeekpe tɛtʋ wandamm waa tɩŋa payɩ taa lɛ, Antarɩtiki tɛtʋ wandamm taa niikaɣ kɩlaa. Tɩ-taa ɖɔɖɔ heelim kɩlɩɣ mabʋ. Tɩ-taa ɖɔɖɔ wɩlɩŋ kɩlɩɣ kpaʋ. Tɛʋ ɛɛnɩɣ tɛtʋ wandamm ndʋ tɩ-taa sakɩyɛ. Yee pamaɣzɩ pɩnaɣ mpilim taa tɛʋ lɩm mbʋ pitiba Antarɩtiki tɛtʋ wandamm taa kɔyɔ, pɩkɛɣ miiliimɛta naa 200 ɖeke. Antarɩtiki tɛtʋ wandamm hɛkʋ taa kañɩmpusuu kɩlɩ walʋʋ kedeŋa kpeekpe yɔɔ cɩnɛ.
[[File:Antarctica (2), Adelaide Island, Mackay Point.JPG|thumb|Antarctica (2), Adelaide Island, Mackay Point]]
Ɛyaa nabɛyɛ fɛyɩ Antarɩtiki tɛtʋ wandamm taa se pɛ-tɛ lɛ peeye. Ɛlɛ, ɛyaa pɩzɩɣ powoki nɛ papɩzɩɣ pɛ-tɛ pɛ-tɛ. Tɛtɛ kpɩna wena niikaɣ nɛ cɩkpɛndʋʋ pamalɩna-yɛ yɔ, a-ɖeke apɩzɩɣna nɛ acaɣ wezuu Antarɩtiki tɛtʋ wandamm taa. Pʋ-tɔbʋʋ se, tɛtɛ kpɩna ana, apɩzɩɣ ɖɔɖɔ acaɣ wezuu wɩlɩŋ tɛtʋ taa. Tɩŋ nɩɩyɛ ɖɔɖɔ pɩzɩna ɛwɛɛ Antarɩtiki tɛtʋ wandamm taa.
Tɛtɛ kpɩna wena apɩzɩɣ acaɣ wezuu Antarɩtiki tɛtʋ wandamm taa yɔ, a-hɩla yɔ : tɛtɛ kpɩna wena payaɣ se manchots waa nɛ phoques waa nɛ crustacés waa nɛ mousses waa nɛ lichens waa yɔ nɛ kpakpasɩ.
Pɩnaɣ 1820 taa pacalɩ naʋ Antarɩtiki tɛtʋ wandamm. Ɖajanaa panɛ, Mikhaïl Lazarev nɛ Fabian Gottlieb von Bellingshausen pacalɩna tɩ-yɔɔ lɩʋ. Ɖajanaa ḿba, pɛkɛ Ruusi ɛjaɖɛ taa ñɩma.
Palɩ Antarɩtiki tɛtʋ wandamm yɔɔ, ɛlɛ, tɩfɛyɩ ɛyaa wazaɣ caaa. Mbʋ pʋyɔɔ yɔ, wezuu caɣʋ wɛ kaɖɛ pɩdɩɩfɛyɩ, halɩ ɛyʋ ɛɛtɩɩpɩzɩɣ ɛcaɣ wezuu tɩ-taa.
<gallery>
File: 061212-nordkapp.jpg
File:GletscherMM.jpg
File:Fryxellsee Opt.jpg
File:Mount Erebus Aerial 2.jpg
File:Aurore australe - Aurora australis.jpg
</gallery>
[[Category:!Main category]]
[[Category:Tɛtʋ wandamm]]
p6hc7wn0wsqbbpybqtwket7pv16jsf1
Anton Pavlovitch Tchekhov
0
182
719
718
2017-06-24T00:00:34Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
719
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Anton Tchekhov]]
49x7anfbkqz6tp7lvud60akhrh67icx
Anton Tchekhov
0
183
11490
10884
2018-02-18T05:57:31Z
DARIO SEVERI
138
Added image
11490
wikitext
text/x-wiki
[[File:Anton Chekhov with bow-tie sepia image.jpg|thumb|250px|Anton Tchekhov]]
Anton Pavlovitch Tchekhov kɛ [[Ruusii]] tʋ. Palʋla-ɩ [[kɔlaɣ fenaɣ]] kɩyakʋ nɛɛlɛ nɛ nakʋ (29) n̄ɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1860 n̄ɩŋga taa Taganrog tɛtʋ taa. Ɛsɩba [[hasɩyaɖɛ fenaɣ]] kɩyakʋ 15 n̄ɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1904 n̄ɩŋga taa Badenweiler tɛtʋ taa ([[Caama]]). Ɛsɩba ɛ-pɩnzɩ 36 taa.
Ɛ-pɩcatʋ taa ɛɛkɛ pɩɣa ŋga kɛwɛ lɛɣtʋ siŋŋ yɔ.
Ɖajaa Anton Tchekhov kɛ takayɩsɩ mayʋ. Ɛkɛ ɖɔɖɔ ɖakʋta. Kpaɣ pɩnaɣ 1880 nɛ puwolo pɩtalɩ pɩnaɣ 1903 ñɩŋa taa ɛlɩzɩ takayɩsɩ 600. Pɔɖɔŋ labʋ ɛ-takayɩsɩ nzɩ, sɩ-taa nasɩyɛ nɛ tanaʋ aleɣya. Sɩ-taa nasɩyɛ kɔyɔ : ''La Mouette'', ''La Cerisaie'', ''Oncle Vania''. Ɛ-takayɩsɩ nzɩ siyebina nɛ ɛ-hɩɖɛ sɛɛ pɩdɩɩfɛyɩ Ruusii ɛjaɖɛ taa takayɩsɩ maʋ hɔɔlʋʋ taa.
Ɖajaa Anton Pavlovitch caa payaɣ size Pavel Iegorovitch Tchekhov. Ɛlɛ kɛ ɛyʋ kiɖi kiɖi tʋ. Ɛlɛ halʋ payaɣ se Evguenia Iakolevna Morozova. Ɖajaa ɛnɛ, ɛ-tabalaa nabɛyɛ hɩla kɔyɔ : ɖajaa Ivan Bounine, nɛ ɖajaa Maxime Gorki, nɛ ɖajaa Fédor Chaliapine, nɛ ɖajaa Alexeï Souvorine, nɛ e-egbele lɛ ɖajaa Mikhaïl Tchekhov.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Takayɩsɩ mayaa]]
[[Category:Ruusii]]
p3c7u6nqgtt3m1ejizt0hgvldsba2bs
Antonio Vivaldi
0
184
17923
17881
2024-01-18T22:07:03Z
Gnassingbé-Gnassingbé
4636
Fichier, vignette
17923
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Antonio Vivaldi
|image = Antonio Vivaldi.jpg
|px = 190px
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = [[Itaalii]]
|Ɛ-tʋmɩyɛ = soo maɖʋ sɔɔ
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = Feeniizi, [[Itaalii]]
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = Ɖomaɣ fenaɣ 4 wiye, pɩnaɣ 1678.
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ = Fɩyɛɛnɩ, [[Otirisi]]
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ = Hasɩyaɖɛ fenaɣ 28 wiye, pɩnaɣ 1741
|E-nesi ñɩɣʋ = Antonio Vivaldi signature 2.svg
}}
Ɖajaa weyi payaɣ se Antonio Lucio Vivaldi yɔ, ɛkɛ [[Itaalii]] ɛjaɖɛ pɩɣa. Palʋla-ɩ [[lakɩŋ fenaɣ]] kɩyakʋ naanaza (4) n̄ɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1678 n̄ɩŋga taa Venise tɛtʋ taa.
Ɛsɩba [[hasɩyaɖɛ fenaɣ]] kɩyakʋ nɛɛlɛ nɛ lutozo (28) n̄ɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1741 n̄ɩŋga taa Vienne tɛtʋ taa. Ɖajaa Antonio Lucio Vivaldi kɛ wondu luɖu nɛ fiyoolɔɔ maɖʋ sɔsɔ Itaalii ɛjaɖɛ taa. Fiyoolɔɔ wɛtʋ wɛ ɛzɩ kabɩyɛ taa mbʋ ɖɩyaɣ se cɩmʋʋ yɔ.
[[Fichier:Vivaldi - Four Seasons 3 Autumn mvt 1 Allegro - John Harrison violin.oga|vignette|07 - Vivaldi Autumn mvt 1 Allegro - John Harrison violin]]
Ɖajaa Antonio Lucio Vivaldi kɛ ɖɔɖɔ Ɛsɔ tɛ laʋ Ɛsɔ sɛtʋ cejewiye katolika taa. Eyeba nɛ pasɩmɩ-ɩ siŋŋ ɛ-kpaɖʋʋ taa pɩlɩɩna ɛ-cɩmʋʋ mabʋ yɔɔ. Ɛkɛ ɖɔɖɔ [[Itaalii|Itaaalii]] ɛjaɖɛ taa kajalaɣ Ɛsɔ wendu luɖaa taa tʋ nɔɔyʋ.
Fiyoolɔɔ mabʋ nʋmɔʋ taa ɖɔɖɔ lɛ, Fada Antonio Lucio Vivaldi fɛyɩna ɖaɣʋ. Pʋwɛ ɛzɩ palʋla-ɩ nɛ tʋmɩyɛ nɖɩ, ɛtɛkpɛlɛkɩ-ɖɩ kɩkpɛlɛkʋ yɔ. Aseɣɖe lɩzɩyaa sakɩyɛ tɔŋ se Fada Antonio Lucio Vivaldi ɖɛna nɔɔ fiyoolɔɔ mabʋ nʋmɔʋ taa ɛ-kpaɖʋʋ tɩŋa taa.
Papɩzɩɣ pɛkɛdɩ Fada Antonio Lucio Vivaldi tʋma nɛ Ɖajaa Bach ñɩna. Ɛlɛ kɛ kɛkɛ fiyoolɔɔ maɖʋ sɔsɔ nɛ wendu luɖu nɛ minziki maɖʋ kɩkpaɖʋ ɛlɛ tɛ kpaɖʋʋ taa.
[[Catégorie:!Main category]]
[[Catégorie:Abalaa sɔsaa]]
[[Catégorie:Ɛyaa sɔsaa]]
[[Catégorie:Minziiki laɖaa]]
[[Catégorie:Yendu lubiyaa]]
[[Catégorie:Itaalii]]
qgpyo4u0fovlf0169wz8xzp7rrnswzd
Antonín Dvořák
0
185
17883
17882
2024-01-17T13:57:49Z
Gnassingbé-Gnassingbé
4636
Fichier, vignette
17883
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Antonín Dvořák
|image = Dvorak.jpg
|px = 190px
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = Cɛɛkɩ
|Ɛ-tʋmɩyɛ = soo maɖʋ sɔɔ
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ =
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ =
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ =
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ =
|E-nesi ñɩɣʋ =
}}
Antonín Leopold Dvořák kɛ [[Cɛɛkɩ]] ɛjaɖɛ pɩɣa. Ɛkɛ cɩmʊʊ maɖʊ sɔsɔ nɔɔyʋ. Palʋla-ɩ salaŋ fenaɣ kɩyakʋ 8 ñɩŋʋ wiye, pɩnaɣ 1841 ñɩŋa taa Nelahozeves tɛtʋ taa. Nelahozeves tɛtʋ posina Prague tɛtʋ ɛzɩɩ mɛtɛnaa 40 mbʋ yɔ.
Ɖajaa Antonín Leopold Dvořák sɩba Prague tɛtʋ taa [[agoza fenaɣ]] kajalaɣ kɩyakʋ ñɩŋʋ wiye, pɩnaɣ 1904 ñɩŋa taa.
[[Fichier:Antonin Dvorak - symphony no. 9 in e minor 'from the new world', op. 95 - i. adagio - allegro molto.ogg|vignette|Symphony no. 9 in e minor ''from the new world'', op. 95 - i. adagio - allegro molto (ogg)]]
Ɖajaa Antonín Dvořák yeba sukuli size ɛkpɛlɛkɩ ɛ-caa tʋmɩyɛ. Ɛ-caa kɛkɛ alikiizaŋ.
Ɛ-caa kaakɛ ɖɔɖɔ agɔma ɖaɣ yɔɔ tʋma cɔnɩyaa yɔɔ ñʋʋdʋ.
E-gbele Zlonice cɔlɔ ɛkpɛlɛkɩ cɩmʋʋ mabʋ pɩnaɣ 1853 ñɩŋa taa.
Peeɖe ɖɔɖɔ ɛkpɛlɛkɩ caama kʋnʋŋ yɔɔdaɣ.
[[Catégorie:!Main category]]
[[Catégorie:Abalaa sɔsaa]]
[[Catégorie:Ɛyaa sɔsaa]]
[[Catégorie:Minziiki laɖaa]]
[[Catégorie:Yendu lubiyaa]]
[[Catégorie:Cɛɛkɩ]]
5rvgymeidj62psa8py74fydyja5z18c
Anɩza kʊdɔŋ
0
186
13833
12635
2019-04-07T08:42:06Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Anɩza kʊdɔŋ (Dysenterie)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Anɩza kʊdɔŋ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suprression traduction française
12635
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Dysentery_Art.IWMARTLD6038.jpg|vignette|Dysentery Art.IWMARTLD6038]]
Anɩza kʊdɔŋ kɛ kʊdɔŋ kɩɖɛɖɛʊ ɛyʊ [[lotu]] taa. Kudɔŋ ŋgʊ kʊdɔm wɛ kiɖi kiɖi yaa pɩwɛ ɖoŋ. Kʊdɔŋ ŋgʊ pasɩma-kʊ nɛ mbʊ yɔ se pɩlakɩŋ pɩndʊ nɩɣʊ ɖoŋ ɖoŋ nɛ pɩwɛ kahʊyaa tɩyɛ nɛ pɩkpɛndɩna calɩm nɛ mʊʊna nɛ pɩwɩɣ ɛyʊ lotu kpɩŋ kpɩŋ. Ɛbɛ cɔlɔ kʊdɔŋ ŋgʊ kɩlɩna, nabʊyʊ taa ɛyʊ ɛtɔɔ tɔɔnaɣ nakɛyɛ nɛ ka-taa ɛwɛ pɩyʊʊ mbʊ ɛyʊ loyuu tɔsɔɔlɩ kɔyɔ pɔkɔŋna kʊɖɔŋ ŋgʊ ɛ-tɔɔnʊ taa.
Keeke taa lɛ, anɩza kʊdɔŋ wɛ tindime naalɛ. Kajalaɣ lɛ, ŋñɩɩ cɛkaɣ anɩza kʊdɔŋ. Tɔbʊʊ se ŋñɩɩ cɩkaɣ tɩna kɩ-tɛ paɣzɩɣ. Naalɛ ŋgʊ lɛ, lɩm taa kɩɖalʊʊ kɩlɛzɩyʊ ɛlɛ ɖɩpɩzɩɣ ɖɩyaa se amibi. Ɛlɛ tɩna kʊdɔŋ ŋgʊ kɩ-tɛ paɣzɩɣ ɛyʊ tomnaɣ taa.
[[Fichier:Amoebic_dysentery_in_colon_biopsy_(1).jpg|vignette|Amoebic dysentery in colon biopsy (1)]]
Pɩwɛ kaɖɛ se ɛyʊ ɛtɩlɩ kʊdɔmɩŋ ɖoŋ ɖoŋ ñɩŋ weyi paayɔda ɛ-dɔm yɔ canaʊ taa se ɛkɛ ɖeɖe nɛ sɔnɔ taa kʊdɔmɩŋ. Ɛlɛ yɔɔdasɩ sakɩyɛ taa kajalaɣ yɔɔdaɣ nakɛyɛ tɔŋ se anɩza kʊdɔmɩŋ sɔsɔŋ kaakɛ weyi Tour tɛ Grégoire kaayɔɔda ɛ-tɔm yɔ. Ɛ-nʊ yebina nɛ patɩlɩ se kʊdɔŋ kɩɖɛʊ siŋ kpaɣɖʊ 6 alɩwaatʊ taa nɛ ɛ-cɔlɔ lɛ kɩkpa wiyaʊ Chipéric Kajalaɣ tʊ nɛ ɛ-pɩyalaa naalɛ. Tɩnʊʊ nɛ kajalaɣ pɩɣa Chlodebert. Piyaa mba pa-naalɛ pasɩna-kʊ nɛ ɖɔɖɔ ɛzɩ Gaule tɛ piyaa yɔ.
Paayɔɔda anɩza naayɛ tɔm Ɛsɔ tɔm takayaɣ taa se Paul kiɖeɖeʊ wazaɣ nɛ hama lakasɩ kʊdɔŋ ŋgʊ kɛ ɛ-caa nɔyʊ tɛ ɖɩɣa taa. Ɖɩnaɣ tɔm ndʊ apostolo waa tʊma labʊ takayaɣ ñʊŋ 28 nɛ cɛcɛsɩ 8 taa. Cɛcɛ ɛ-nʊ ɛɛhɩna nɛ niikaɣ sɔsɔ nakɛyɛ sʊ-ɩ nɛ pɩtamna anɩza. Paul sʊ ɛ-ɖɩɣa taa nɛ ɛla atɩma, ɛkpazɩ e-nesi ɛ-yɔɔ nɛ ɛwayɩ-ɩ ɛ-kʊdɔŋ ŋgʊ.
Anɩza wena alɩna ŋñɩɩ cɩkaɣ cɔlɔ yɔ kɩpɩzɩɣ kɩwa paa podowona ɛyʊ ɖɔkɔtɔ taa kɔyɔ. Pɩtɛ wazaɣ ŋga kɩlɩna ɖeu mbʊ pʊyɔ yɔ kʊdɔŋ ŋgʊ kɩtakɩlɩ ɖoŋ ɛlɛ kɩɖɛʊ ɛyaa kpem. Kɩ-tɛ lɩɣna ɖama wondu tukunaʊ cɔlɔ ɛzɩ wondu suu nɛ nɔnɔsɩ ɖɩtʊlɩyɛ ɖɩɖɔkɩyɛ taa nɛ lɩm naa ɖɩsɔyɛ taa. Ɖɔkɔtɔ tɛ kɔɔ pɩzɩɣ pɩwɛna wazaɣ piŋ ɖɔɖɔ.
[[Fichier:Mimosa_herb.jpg|vignette|Mimosa herb, also known as "touch me not plant" found on Nepal tropical belt Chitwan. It is used to treat dysentery]]
Pɩpɩzɩɣ pɩkɛ kɩjɛʊ se pasɩ kʊdɔŋ tʊ kɛ ɖɔkɔtɔ kuduyuu taa kɛ ɖɔkɔtɔ naa cɔlɔ. Lɩm taa kɩɖalʊʊ kɩlɛzɩyʊ weyi ɖɩyaɣ-ɩ se amibi yɔ ɛlɛ anɩza kʊdɔŋ tɩŋgɩna lɩm mbʊ ɛwɛ pɩ-taa yɔ nɛ ɛkpa ɛyʊ. Kɔzɩ kɔzɩ nɔmɔŋ woɖaa.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Kʋdʋmɩŋ]]
0ed8f5umvuxsz956cd87sbz25i63we6
Araabʋ waa ŋgbɛyɛ
0
187
13835
11492
2019-04-07T08:48:05Z
Gnangbade
58
liens
13835
wikitext
text/x-wiki
[[File:Arab League member states (orthographic projection).svg|thumb|250px|Araabʋ waa ŋgbɛyɛ]]
Malɩŋ Ɛsɔ sɛtʋ ajɛyɛ naayɛ ɖʋ ŋgbɛyɛ naɖɩyɛ nɛ payaɣ-ɖɩ se « '''Araabʋ waa ŋgbɛyɛ''' » (Ligue arabe). [[Lakɩŋ fenaɣ]] kɩyakʋ nɛɛlɛ nɛ naalɛ (22) ñɩŋʋ wiye, pɩnaɣ 1945 taa malɩŋ ajɛya lʋbɛ (7) nɩna ɖama nɛ añɩɣ nesi takayaɣ nakɛyɛ taa nɛ paɖʋ ŋgbɛyɛ ńɖɩ. Ajɛya ana, anaa yɔ : [[Egipiti|Eegipti]] nɛ [[Siirii]] nɛ Liiba nɛ [[Irakɩ]] nɛ [[Zɔɔrdaanii|Sɔɔrɩdaanii]] nɛ [[Arabii-Sahʊditi|Arabii sahudiiti]] nɛ [[Yemenii]]. Eegipiti tɛtʋ sɔsɔtʋ taa malɩŋ Ɛsɔ sɛtʋ ajɛya ana alaba pe-kedizaɣ ŋ́ga.
Sɔnɔdaa lɛ, malɩŋ Ɛsɔ sɛtʋ ajɛya wena awɛ ŋgbɛyɛ ńɖɩ ɖɩ-taa yɔ, akpɛnda ajɛya nɛɛlɛ nɛ naalɛ (22). Malɩŋ Ɛsɔ sɛtʋ ajɛya ŋgbɛyɛ ńɖɩ, ɖɩwɛna tamaɣ naanzɩ.
Kajalaɣ tamaɣ kɔyɔ se, ajɛya wena awɛ ŋgbɛyɛ ńɖɩ ɖɩ-taa yɔ, a-ñʋndɩnaa ɛwɛɛna pe-kedizaɣ nakɛyɛ se palakɩ-kɛ pɩnaɣ taa. Malɩŋ Ɛsɔ sɛtʋ ajɛya ŋgbɛyɛ tamaɣ naalɛ ñɩŋa yɔ se Minisii waa ɖɔɖɔ ɛwɛɛna pe-kedizaɣ nakɛyɛ se palakɩ-kɛ pɩnaɣ taa. Ŋgbɛyɛ ńɖɩ, ɖɩ-lɩmaɣzɩyɛ naadozo ñɩnɖɛ yɔ se ŋgbɛyɛ cikpeɖe naɖɩyɛ ɛwɛɛ ajɛya ana a-hɛkʋ taa nɛ acɔŋna paa ɖooye Malɩŋ Ɛsɔ sɛtʋ ajɛya ŋgbɛyɛ tʋma tɩŋa yɔɔ. Nɛ ŋgbɛyɛ ńɖɩ, ɖɩ-tamaɣ naanza yaa kpaagbaa ñɩŋa yɔ se, ɖɩwɛɛna takayaɣ taa mayʋ sɔsɔ nɛ ɛlɛ maɣ ŋgbɛyɛ tʋma tɩŋa ɛ-takayaɣ taa.
Sɔsɔ Ahmed Abdoul Gheit kɛŋna ŋgbɛyɛ ńɖɩ ɖɩ-takayaɣ taa mayʋ sɔsɔ kpaɣna pɩnaɣ 2016 ñɩŋa taa nɛ pɩsɩɩna sɔnɔ. Aŋgba cikpena naayɛ ɖɔɖɔ ñɔɔ nɛ a nɛ ŋgbɛyɛ sɔsɔyɛ ńɖɩ palakɩ tʋma pa-ajɛya ɛsɩndaa wobu nʋmɔʋ taa.
[[Category:!Main category]]
9ei7pq7sqnp97ayfv3sei0bguiojj5z
Arabii-Sahʊditi
0
188
13836
10291
2019-04-07T08:50:04Z
Gnangbade
58
liens
13836
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛjaɖɛ
| Hɩɖɛ = Arabii-Sahʊditi
| Hɩɖɛ2 = Arabie Saoudite
| Kɩɖaʋ kɩdɛɛka =<br>Arabii-Sahʊditi Kɩɖaʋ kɩdɛɛka
| Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ =<br>Arabii-Sahʊditi Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ
| image_map = [[File:LocationSaudiArabia.svg|190px]]<br>Arabii-Sahʊditi tɛlɛŋa
| official_languages = Araabɩ
| capital = [[Riyad]]
| government =
| president = Ɖajaa [[Salmane ben Abdelaziz Al Saoud]]
| area_km2 = 2,149,690
| population_estimate = 30 770 375
| population_estimate_year = 2014
| population_density_km2 = 12.3
| cctld =
}}
'''Arabii-Sahʊditi''' kɛna malɩŋ ɛjaɖɛ nɛ weyi eɖiyaɣ-ɖɩ yɔ ɛlɩwaɣna hɔʋ ŋgʋ payaɣ se Saoud yɔ kɩ-taa. Ibn Séoud sɩna pɩtɛ tikiɖe ɖooo pinaɣ 1932.
Moyen-Orient taa lɛ ɛjaɖɛ nɖɩ kɩlɩna paɣlʋ nɛ ɖɩwalanzɩ taa ɖɛ ɛzɩ kilomɛtawaa naalɛ mbʋ yɔ. [[Iizilaam|Malɩŋ]] ajɛya tɩŋga taa lɛ, Araabii-Sahʊdɩtɩ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ndɩ tɩŋgɩna [[Alizeerii|Alizeeri]] nɖɛ wayɩ kɛ walanzɩ taa. Peeɖe komina sɛʋ malʋʋ ɛsɔ ŋgʋ yɔ, payaɣ-kʋ se wahaabiti nɛ peeɖɛ ɖɔɖɔ Malɩŋ ɛsɔ ɖɩsɛyɛ tɛtʋ sɔsɔtʋ wɛɛ: Masijidi al-Haram ([[Maka]] tɛtʋ taa) nɛ Masjid al-Nabawi (ñɛwɛɛ Medina taa).
Araabii tɛtʋ sɔsɔtʋ kɔyɔ Riyadɩ nɛ kʋnʋŋ kɔyɔ [[Arabɩɩ kʊnʊŋ|araabɩ]]. Peeɖe kacalaɣ wiyaʋ kɛ payawaɣ se [[Abdelaziz ben Abderrahmane Al Saoud]] (1876-1953) nɛ ɛ-caa kɔyɔ [[Abderrahmane ben Fayçal Al Saoud]]. Wayɩ wayɩ ñɩnʋ kɔyɔ [[Salmane ben Abdelaziz Al Saoud]] (1935-2015) nɛ wiyao sɔsɔ Abdelaziz lʋlɩnɛ-ɩ.
Araabɩ saoudɩtɩ wɛ ajɛya nayɛ hɛkʋ nɛ ajɛya ana yɔ: [[Irakɩ (Irak)|Irak]], [[Zɔɔrdaanii|Jordanie]], [[Kowɛtɩ|Koowɛtɩ]], [[Oman]], [[Qatar]], [[Emiraatɩ-Araabʊ Unii]] nɛ [[Yemenii|Yeemɛnɩ]]. Teŋgʋ ŋgʋ payaɣ se Pɔɔ kɩsɛɛmaɣ yɔ nɛ [[Golfe Persique]] pa-lɩm wadɩʋɣ-ɖɩ. Pɩnaɣ 2000 kɛ Yemeni nɛ Araabɩ pañɩɣ takayaɣ nakɛyɛ taa nesi se pɩwɩlɩ kaɣlaaa se pasɩna ɖama nɛ kamaɣ.
[[Category:Aazii]]
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Arabii-Sahʊditi]]
[[Category:Wɩsɩ ɖɩlɩyɛ hɛkʋ taa hɔlʋʋ wandamm]]
mul6oj51wvcerct35id8kv5a5v9y9rz
Arabii-Sahʊditi (Arabie saoudite)
0
189
16276
771
2023-05-09T03:23:49Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Arabii-Sahʊditi]]
16276
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Arabii-Sahʊditi]]
e5rut1oww2l97b6sjksrqsgdvacshh8
Arabɩɩ kʊnʊŋ
0
190
16206
16104
2023-01-10T11:27:44Z
Kwamikagami
1467
16206
wikitext
text/x-wiki
[[File:Arabic Varieties Map.svg|thumb|upright=1.5|Arabic Language]]
Arabɩɩ kɛ kʊnʊŋ ŋgʊ kɩlɩna Semitiki cejewiye taa nɛ pɔyɔɔdʊʊ kʊ kɛ Azii wɩsɩ ɖʊɖʊyɛ taa kɩŋ nɛ [[Afrɩka tɛtʊ tɔm|Afrɩka]] kedeŋga taa. Alɩwaatʊ tʊnɛ tɩ-daa kʊnʊŋ ŋgʊ kɩkɛ kacaɣlaɣ yaa naalɛ ŋgʊ ŋgʊ ɛyaa miliiyɔɔ mɩnʊʊ nɛ nɛɛlɛ yɔɔdʊʊ Arabɩɩ nɛ [[Yuudaayism|Yuda]] mba tɛ ajɛyɛ taa yɔ.
Arabɩɩ kʊnʊŋ lɩna Arabɩɩ ajɛyɛ wena lɩm cɔyɛ nɛ pɩta yɔ a-daa kɩŋ nɛ kɩpɩsɩ kpaɖʊ lʊbɛ ñɩŋgʊ taa kɛ malɩŋ ɛsɔ sɛyɛ ŋbɛyɛ nɛ malɩŋ takayaɣ kɩɖeɖea taa kʊnʊŋ. Paamʊ nɛ ɖoŋ kɛ Arabɩɩ ɛjaɖɛ nɛ [[Iizilaam|malɩŋ]] ɛsɔ sɛyɛ ajɛyɛ kɛ wɛɛ hɛkʊ taa ñɩna taa lɛ kɛ kʊnʊŋ ŋgʊ kɩmɩza nɛ Wɩsɩ ɖɩlɩyɛ hɛkʊ egetiye taa nɛ Afrika nɛ hayɩ kiŋ ajɛyɛ taa nɛ Ɛrɔpʊ hɔlɩŋ naayɛ taa kiŋ.
Kɔɔnaɣ lɛ kɩ-kɛ Arabɩɩ mba kʊnʊŋ, nɛ kɩwalɩ kedeŋga sɩm taa ajɛyɛ ndɩ ndɩ taa mbʊ hɔlɩŋ lɛɛna wena atɛkɛ arabɩɩ ajɛyɛ mbʊ lɛ, kɩpɩsɩ sɔnɔ kʊnʊŋ lɛɛkʊ ŋgʊ pakɩlɩ-kʊ yɔɔdʊʊ yɔ kedeŋga yɔ cɩna. Arabɩɩ kɛ kʊnʊŋ sɔsɔʊ kɛ ajɛyɛ nɛɛlɛ nɛ pʊyɔɔ mbʊ yɔ nɛ ajɛyɛ aŋgba sɔsɔna ndɩ ndɩ taa nɛ kɩ-kɛ kʊnʊŋ sɔsɔʊ kɛ kʊnʊmɩŋ loɖo weyi ajɛyɛ kɩkpɛndʊ nɔɣ kʊɖʊmaɣ lakɩna tʊmɩyɛ.
[[File:Traffic sign-Algeria-2.JPG|thumb|Traffic sign-Algeria]]
Arabɩɩ kʊnʊŋ wɛna waɖɛ nɛ yuŋ nɛ kɩtɛyɩ kɩ-dɩ. Ɖɩnaɣ arbɩɩ ŋgʊ pamaɣ nɛ pɛkpɛlɛkʊ yɔ nɛ ŋgʊ paweyi ɛnɩʊ nɛ ɛ-yɔɔdʊʊ yɔ. Pamaɣ ŋgʊ yɔ ɖɩnaɣ kɩ-ta doo canaʊ ŋgʊ nɛ kɩfalʊʊ. Arabɩɩ ŋgʊ pɔyɔɔdʊʊ yɔ pɩlɩna paa egetiye ndi lɛ ɖɩ-ɛyaa tɛ ɖama tɔm nɩʊ cɔlɔ.
Pʊtʊnaa mba peyeba nɛ patɩlɩ Arabɩɩ kʊnʊŋ yɔ mba yɔɔ, malɩŋ ɛsɔ tɔm nɛ Arabɩɩ kʊnʊŋ matʊ nɛ canaʊ taa ñɩyɩŋ weyi eyekaa nɛ panɩʊ doo polɩŋ taa tɔm, ʊnʊ yɔ kɛlɛm kɛlɛm nɛ Ɛntɛrɩɩnɛtɩ. Ɖoo canaʊ pʊdʊ weyi eyeba se arabɩɩ tɔm sakɩyɛ ɛɖɛ nɛ ɛsɩnda kɛ kʊnʊmɩŋ kɩfaŋ lɛŋ yɔ yɔ ʊnʊ yɔ matʊ nɛ ɖɔɖɔ rɔmanɩɩ kʊnʊmɩŋ taa kɛ [[Fransɩɩ kʊnʊŋ]].
Arabɩɩ kʊnʊŋ yɔɔdʊʊ taa wɛna abalɩ masɩ sakɩyɛ sɩkpɛnda nɛɛlɛ nɛ lutozo kɛ matʊ taa, nɛ halɩ ñɩŋzɩ ñɩʊ sɩkpɛnda cɩkpesɩ nadozo nɛ kɩɖaalasɩ naalɛ kɛ nabʊyʊ taa yɔɔdɔɔ taa. Pama Arabɩɩ tɔm nɛ Arabɩɩ masɩɩ taa.
[[Category:kʋnʋmɩŋ]]
p65uan0py92qlqo5p0twj66jsdzto98
Archimède
0
191
8135
7691
2017-08-25T14:20:41Z
Gnangbade
58
Liens
8135
wikitext
text/x-wiki
[[File:Domenico-Fetti Archimedes 1620.jpg|thumb|Archimède]]
'''Syracuse tɛ Archimède''' ([[Krɛsɩ kɩbɩnʊʊ kʊnʊŋ|Krɛkɩ kɩbɩnʊʊ kʊnʊŋ]] taa lɛ, Ἀρχιμήδης / Arkhimếdês). Palʊla-ɩ Syracuse pɩnaɣ 287 alɩwaatʊ cɔlɔ mbʊ yɔ pʊcɔ palʊlɩ Yeesuu Krɩstʊ. Ɛsɩ tɛtʊ kʊyʊm ndʊ tɩtaa kɛ pɩnaɣ 212 pʊcɔ palʊlɩ Yeesuu Krɩstʊ. Ɛɛkɛ tɩlɩyɛ tʊ Sicile tɛtʊ taa kɛ Krɛkɩ ([[Krɛsɩ (Grèce)|Krɛsɩ]] Sɔsɔʊ) kɩbɩnjaazɩ alɩwaatʊ taa, ɛkɛ tomnasɩ ɖɔnɛ kpɛlɛkɩyʊ, lɛɣtʊ kpɛlɛkɩyʊ nɛ ɛkɛ ɖɔɖɔ tambaɣ lɩzɩyʊ. Paa patɩtɩlɩ ɛ-yɔɔ tɔm sakɩyɛ e-fezuu caɣʊ alɩwaatʊ taa kɔyɔ pana se ɛkɛ lɛɣtʊ tɩnaa taa niye mʊyʊ nɔyʊ canaʊ cɔlɩɩ ŋgʊ taa.
Ɛɛlaba ɖɔɖɔ kpɛdɛ tʊmɩyɛ nɛ ɛɖʊ ɖaʊ kiseɣnaʊ tʊmɩyɛ ɛ-tʊma alɩwaatʊ taa. Ɛla ɖɔɖɔ lɩm tɛ ɖiɣ ɖiɣ caɣʊ kpɛlɛʊʊ tʊmɩyɛ. Walaa taa pamazɩ se ɛnʊ kɛnɛ lɛɣtʊ kpɛlɛkʊʊ tʊma laɖaa niye mʊyʊ canaʊ taa nɛ ɛnʊ kaakɩlɩ patɩŋa payɩ pɛ-tɛ wɛɛ taa. Archimède hiɣ sɩm alɩwaatʊ ndʊ pasɩwaɣ Syracuse pɩtɩŋna sɔɔja nɔɔyʊ malɩfa pɩyɛ ŋgʊ paaɖɩnɛ-ɩ haʊ paɣtʊ se ɛta camɩ-ɩ.
Mbʊ payɩ ɛdʊ nɛ e-nesi siɣye taa, patatɩlɩ piŋ Archimède lɛɣtʊ tʊma takayasɩ pʊɖɔɔ canaʊ taa.Alɛksandrii tɛtʊ taa lɛɣtʊ tɩna kalɩ-sɩ nɛ posusi sɩ-tɔm, ɛlɛ kajalaɣ palɩzɩ sɩ-tɔbʊʊ pɩtɩŋna Isidore Millet tɛ ñɩnʊ yɔɔ lɛ, pɩtalɩ pɩnzɩ 530 kɛ Yeesuu Krɩstʊ lʊlʊʊ wayɩ.
Patatɩlɩ ɛ-yɔɔ tɔm sakɩyɛ ɛtɛ fezuu caɣʊ alɩwaatʊ taa pʊɖɔɔ. Pasɩŋ se ɛɛwɛna halʊ yaa ɛtafɛyɩna. Ɖɔɖɔ patatɩlɩ se ɛwɛ pɩɣa yaa ɛfɛyɩna. Ɛ-yɔɔ tɔm ndʊ pasɩma tɩlɩna keeke Polyre cɔlɔ (202 pʊcɔ palʊlɩ Yeesuu Krɩstʊ ŋtalɩ 127 pʊcɔ ɖɔɖɔ palʊlɩ Yeesuu Krɩstʊ), Plutarque (46-125) nɛ Tite-Live (59 pʊcɔ palʊlɩ Yeesuu Krɩstʊ ŋtalɩ 17 Yeesuu Krɩtʊ lʊlʊʊ wayɩ) yaa ɖɔɖɔ kʊtɔmɩyɛ tɔm ndʊ kuduyuŋ mayʊ sɔsɔ Vitruve tɔma yɔ.
Pɛkɛdɩ-ɖʊ se palʊla-ɩ Syracuse pɩnaɣ 287 pʊcɔ palʊlɩ Yeesuu Krɩstʊ. Ɛ-caa, pɔtɔŋ pʊwɛ ɛzɩ ɛɛkɛ tɩyɩnzɩ yɔɔ kpɛlɛkʊʊ niye mʊyʊ, Phidias, ɛlɛ kaapazɩnɛ-ɩ kpɛlɛkʊʊ. Pamazɩ se ɛtɛza e-sukuli kɛ Alɛxandrii sukuli mahɩkʊya taa kɛnɛ. Pɔtɔŋ ɖɔɖɔ se tovonum lɛ, ɛnɛ ɛ-wɩlɩyaa pasɩma ɖama mbʊ pɩyɔɔ pana takayasɩ nasɩyɛ nzɩ ɛnɛ wɩlɩyaa mba pamaɣa ɖama yɔ. Archimède kaañɔtɩna kpam Syracuse wiyaʊ Hiéron 2 tɔm hʊʊ kadaɣ mbʊ lɛ, ɛcaŋ ɛpazɩ tmbaɣ tʊmɩyɛ kpaagba nɛ ɛsɩna nɛ ɛɖaŋgʊ tɛtʊ ndʊ tɩyɔɔ puniki you naalɛ ŋgʊ. Archimède ɛnʊ ɛsɩ pɩnaɣ 212 pʊcɔ palʊlɩ Yeesuu Krɩstʊ alɩwaatʊ ndʊ Marcellus Room ñɩnʊ mʊ ɛ-tɛtʊ yɔ.
[[Category:!Main category]]
hcqaslcw78hxqj3wntqenpqec5kv3di
Archimèdes
0
192
785
784
2017-06-24T00:00:36Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
785
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Archimède]]
8u76v8gfze16vkp0cv1xlgfriz11wp9
Aristote
0
193
12440
9484
2018-04-18T12:34:51Z
SFLord
142
Added places and dates of birth and death
12440
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Aristote
|image = Buste d'Aristote.jpg
|px = 190px
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = Krɛsɩ
|Ɛ-tʋmɩyɛ = Filosofii laɖʋ
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = Stagira, Chalkidiki,Chalcidian League, Kɩbɩnjaazɩ Krɛkɩ
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = pɩnaɣ 384 nɛ pʋcɔ Yeesuu Krɩstʊ
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ = Euboea, [[Krɛsɩ]], Macedonian Empire
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ = pɩnaɣ 322 nɛ pʋcɔ Yeesuu Krɩstʊ
|E-nesi ñɩɣʋ =
}}
'''Aristote''' kɛna ɛyʋ yɔɔ lɩmaɣza n̄ɩnɩyʋ nɛ [[Krɛsɩ (Grèce)|Krɛsɩ]] taa ñɩnɩyʊ weyi ɛñɩnɩɣ se ɛjaɖɛ ɛɖɛɛna ɛsɩnda yɔ. Palʊla-ɩ pɩnaɣ 384 taa nɛ pʊcɔ palʊlʊʊ Yeesu. Palʊla-ɩ Stagir, Macédoine ɛjaɖɛ taa nɛ ɛsɩ pɩnaɣ 322 Chalcis, Eubée tɛtʊ taa. Ɛkɛ n̄ɩnɩyʋ weyi payaɣ se [[Platon]] yɔ ɛ-lɩmɖʊyʊ. Pɔcɔna-wɛ ɛzɩ mba kedeŋa kpeekpe tatɩɩnada se nɔɔyʊ pɩzaa ɛwɛɛna ñʊʊ taa lɩmaɣza camɩyɛ ɛzɩ ḿba yɔ. Ɛma takayasɩ 200 nɛ sɩ-taa lɛ 35 yɔɔdʋʋ lɔŋ tɔm.
Aristote ma takayasɩ pinzɩ XVIII taa nɛ pɩtɛ alɩwaatʊ taa lɛ, ɛyʋ yɔɔ lɩmaɣza labʋ nɛ sɩyansɩ pataawɛɛ ndɩ ndɩ camɩyɛ. Aristote cɔlɔ lɛ, [[filozofii]] kɛna lɔŋ ñɩnʋʋ nɛ camɩyɛ tɔm nɛ mbʊ sɩŋna ɛyʊ nɛ ɛtʊʊzɩ ɖeu. Sɩyansɩ tɔbʋʋ se toovenim ñɩnʋʋ nɛ mbʊ pɩcɛtɩɣ ɛyʊ yɔ pi-yebu. Aristote kɛ mbʋ payaɣ se "pragmatique" yɔ pɩkɩlɩ Platon, weyi ɛkɛ ɛ-tɛ wɩlɩyʊ maɣmaɣ yɔ. Ɛkɛza ɛ-sɛ toovenim ñɩnʋʋ nʋmɔʋ taa siŋŋ.
Tʊkaɣ nakɛyɛ wɛ kpayɩ kpayɩ ɖɔɖɔ pɛ-tɛ ñʊʊ taa lɔŋ lɩmaɣzɩyɛ taa ɖɔɖɔ. Aristote sɩm wayɩ lɛ, ɛ-hɩɖɛ tatasɩ sɛʊ kpaŋŋŋ ɛzɩ ɛkɛwɛʊ nɛ ɛ-ɛsɛ yɔ. Ɛlɛ, pɩpɔzɩɣ se ɛyʊ ɛɖaŋ Antiquité nɛ ɛ-hɩɖɛ ɖaɣnɩ tasɩɣ sɛʊ camɩyɛ. Yee tuuɖe tɛtʊ taa mba ɛɛlakɩ ɛ-lɩmaza nɛ tʊmɩyɛ camɩyɛ kɔyɔ, byzantin nɛ malɩŋ cɔlɔ lɛ, ɛ-tɔm kɛ nabʊyʊ. Krɩstʊ mba maamaɣ ɛɛlɔʊ ɛ-tɔm. Ɛlɛ kaɖɛ naɖɩyɛ wɛ pazɩ yee Krɩstʊ mba ɛlakɩ ɛ-tɔm nɛ tʊmɩyɛ kɔyɔ.
[[Category:Ɛyaa sɔsaa]]
[[Category:Abalaa sɔsaa]]
[[Category:Filosofii laɖaa]]
[[Category:Lɛɣtʋ tɩnaa]]
[[Category:Krɛsɩ]]
54qr5cw6jp8kz2fl1qxpt5ctkud6au9
Arzantiini
0
194
15813
14484
2022-01-21T20:10:07Z
Rotondus
3508
Alberto Fernández
15813
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛjaɖɛ
| Hɩɖɛ = Arzantiini
| Hɩɖɛ2 = Argentine
| Kɩɖaʋ kɩdɛɛka = [[File:Flag_of_Argentina.svg|75px]]<br>Arzantiini Kɩɖaʋ kɩdɛɛka (1819)
| Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ = [[File:Coat of arms of Argentina.svg|75px]]<br>Arzantiini Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ
| image_map = [[File:Argentina_orthographic.svg|190px]]<br>Arzantiini tɛlɛŋa
| official_languages = [[Ɛsɩpaañɔlɩ kʊnʊŋ|Ɛsɩpaañɔlɩ kʊnʊŋ]]
| capital = [[Puyenezɛrɩ (Buenos Aires)|Puyenezɛrɩ]]
| government = .
| president = Ɖajaa Alberto Fernández
| area_km2 = 2,780,400
| population_estimate = 43,417,000
| population_estimate_year = 2015
| population_density_km2 = 14.4
| cctld = .
}}
[[File:ViñedoCafayate.jpg|thumb|left]]
'''Arzantiini''' kɛna Amerika nɛ hadɛ kiŋ ɛjaɖɛ naɖɩyɛ nɛ ajɛya wena ɛjaɖɛ ɖɩnɛ asɩ-ɖama nɛ kamɣ yɔ, ana yɔ: wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa lɛ, Siilii, hayi nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa lɛ Pooliivi, hayi kiŋ kpataa lɛ [[Paraguwee|Paraaguwe]], [[Piresiili|Pireziili]] nɛ [[Uruguwe]] ajɛya ñɛwɛna hayi nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa nɛ [[Atɩlantiki Lɩŋamʋʋ|Atilantiki lɩŋgamʊʊ]] wɛna wɩsɩ ɖʊlkɩyɛ taa nɛ pɩɖɛɛna hadɛ kiŋ.
Dooo lɛ [[Ɛsɩpaañɩ (Espagne)|Ɛsɩpaañɩ]] kpacayaɣna-ɖɩ nɛ pʊkɔma aloma fenaɣ nɛɛlɛ nɛ kagbaanzɩ pɩnaɣ 1810 lɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩmaɣmaɣ ɖɩmʊ ɖɩ-tɩ yɔɔ wɛʊ. Ɛlɛ pʊkɔma pɩtalɩ hasɩ yaɖɛ fenaɣ nakʊ pɩnaɣ 1816 pʊcɔ nɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩwɛɛ ɖ-tɩ yɔɔ sɩŋŋŋ kɛ San Miguel de Tucumán taa.
Arzantiini ɛjaɖɛ taa tɛtʊ sɔsɔtʊ yɔ [[Puyenezɛrɩ|Buenos Aires]] nɛ kʊnʊŋ ŋgʊ pawɩlɩɣ-kʊ sukulinaa taa nɛ pɔyɔɔdɩɣ komina tʊma taa yɔ, ŋgʊ lɛ ɛsɩpañɔlɩ piyele lidiye nɖi pɔtɔkɩ yɔ lɛarizantiini peezoo.
Arizantiini taa katoliki cɔɔcɩ ɛyaa kɩlɩɣ labʊ nɛ Amerika Latini taa payɩ lɛ, ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa kɛ Erɔpɩ sɔnzɩ kɩlɩ wɛʊ.
Latiino-Amerika taa payɩ lɛ, Arizantiini kɛna ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩkɩlɩ wobu nɛ ɛsɩndaa nɛ nɖɩ ɖɩkɩlɩ wɛʊ ɖɔɖɔ ñɩm yɔ. Ameriki Latini taa lɛ ɛjaɖɛ ɖɩkɛna naatozo ñɩnɖɛ kɛ ɛsɩnda wobu nɛ ɖɩwɛ Pireezili nɛ [[Mɛkɩsiiki (Mexique)|Mɛkɩsiiki]] ajɛya wayɩ.
Sɔɔja sɔsɔ weyi payaɣ-ɩ se Seneralɩ Manuel Belgrano yɔ, ɛnʊ lɩzɩna Arizantiini kɩɖaʊ kɛtɛɛta ɖooo pɩnaɣ 1810, alɩwaatʊ ndʊ palʊkaɣ se pɛwɛɛ pa-tɩ yɔɔ yɔ. Ɛlɛ, ɛɛlɩza-kɛ mbʊ lɛ, kɩ-hɛkʊ taa taawɛɛ wɩsɩ. Ɖooo pɩnaɣ 1818 taa kɛ pɔsɔza wɩsɩ mayaɣ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Amerika]]
[[Category:Arzantiini]]
[[Category:Ameriki nɛ hadɛ kiŋ wandamm]]
qi5kwpdmw7xibpg109nvstklzhg1ysq
Arɩzaɣ
0
195
10083
7640
2017-12-25T09:14:30Z
Gnangbade
58
liens
10083
wikitext
text/x-wiki
[[File:Silver-nugget.jpg|thumb|Silver-nugget]]
Tɛtɛɛ ñɩɣlɩm mbʊ payaɣ se arɩzaɣ yɔ. Pɩkɛ kɛ siimii wonuu nakʊyʊ. Pɩkɛ ɖɔɖɔ ñɩɣlɩm wonuu nakʊyʊ. Pama se «Ag» yɔ, pɩwɩlɩɣ se pɩkɛ. Arɩzaɣ mayaɣ kɛ 47. Nabʊyʊ taa yɔ, payaɣ arɩzaɣ se metaliki yaa arɩzaɣ metalɩ. Ɛlɛ, tɔsʊʊ laɖaa ñaɖʊ tokaɣ nakɛyɛ arɩzaɣ metalɩ nɛ arɩzaɣ ñɩɣyʊʊ pɛ-hɛkʊ taa. Papa kpaɣ arɩzaɣ ñɩɣyʊʊ se ŋgʊʊ palakɩna tʊmɩyɛ tɔsɩŋ nʊmɔŋ taa.
[[File:TomskCoin.jpg|thumb|Russian silver coin about Tomsk]]
=Hɔɔlɩŋ weyi ɛ-taa palakɩna arɩzaɣ nɛ tʊmɩyɛ yɔ=
*Palakɩ arɩzaɣ nɛ tʊmɩyɛ sowɛyerii (joaillerie) nɛ Ɔrɩfɛvrerii (orfèvrerie) pa-taa. Hɔɔlɩŋ ɛnʊ ɛ-taa lɛ, pakpaɣ arɩzaɣ se kɩkɛ metalɩ kɩñɩlɩnzʊʊ. Pakpaɣ-kʊ ɖɔɖɔ se kɩkɛ metalɩ ŋgʊ pohuuzuuna nabʊyʊ yɔɔ yɔ. Metalɩ ŋgʊ lɛ, kalɩvanoplastii (galvanoplastie) lɛɣtʊ palakɩna-kʊ.
*Palakɩ liidiye pɔɔyasɩ nɛ arɩzaɣ ñɩɣyʊʊ.
[[File:GeorgianCanteenLaidOut.jpg|thumb|GeorgianCanteenLaidOut]]
*Pɩnaɣ 1976 taa arɩzaɣ ñɩɣyʊʊ palabɩna liidiye pɔɔyaɣ nɩɩnʊwa [[Fransɩɩ]] ɛjaɖɛ taa.
*Palakɩ-kʊ nɛ tʊmɩyɛ ɖɔɖɔ elɛkɩtroniki nɛ [[Laatriki miŋ|laatriki]] pa-nʊmɔŋ taa. Mbʊ pʊyɔɔ yɔ, arɩzaɣ ñɩɣyʊʊ hɔŋ laatriki miŋ nɛ pɩkɩlɩ [[kwivri] ñɩɣyʊʊ. Ñɩɣtʊ ndʊ tɩhɔŋ laatriki miŋ payɩ yɔ tɩ-taa lɛ, arɩzaɣ ñɩɣyʊʊ kɩlɩɣna laatriki miŋ hɔm.
*Palakɩ ɖɔɖɔ arɩzaɣ ñɩɣyʊʊ nɛ tʊmɩyɛ fotonaa lɩzʊʊ lɛɣtʊ nʊmɔʊ taa.
*Minziiki nʊmɔʊ taa ɖɔɖɔ palakɩ arɩzaɣ ñɩɣyʊʊ nɛ tʊmɩyɛ pɩdɩɩfɛyɩ. Mbʊ pʊyɔɔ yɔ, kɩ-ñɩɣyʊʊ palakɩna minziiki ndɩ ndɩ.
*Arɩzaɣ ñɩɣlɩm ñɩɣyʊʊ tɔtɔyɩ, mbʊ labɩna nabɛyɛ ñɔtɔŋ se kɩtatɩɩfɛyɩ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Siimi taŋgayɩ ñɩɩɩ waa]]
7g0bqlu43igwy5dbk9x09m7q20pqq1u
Asiyee
0
196
10287
7982
2017-12-30T13:12:46Z
Gnangbade
58
liens et suppression des traductions françaises superflues
10287
wikitext
text/x-wiki
[[File:Steel wire rope.png|thumb|Nɩmɩyɛ]]
Ñɩɣyʊʊ ŋgʊ payaɣ se fɛɛrɩ (fer) yɔ nɛ ŋgʊ payaɣ kʊkʊ se [[Karɩbɔnɩ|karɩbɔɔnɩ]] yɔ, pɛkpɛndɩna nɛ pɩkɛ asiyee ñɩɣyʊʊ. Asiyee yuŋ mɩnʊʊ yɔɔ lɛ, karɩbɔɔnɩ kpakɩɣ lɔɔlʊʊ 0,02 yaa hɔɔlʊʊ naalɛ mbʊ yɔ.
Paa mbʊ yɔ, karɩbɔɔnɩ yuŋ yebina nɛ payaɣ se asiyee ñɩɣyʊʊ. Ñɩɣtʊ natʊyʊ taa wɛ fɛɛrɩ ɖɔɖɔ, ɛlɛ, paayaɣ ñɩɣtʊ ndʊ se asiyee. Ɖɩkpaɣ ɛzɩ ñɩɣtʊ ndʊ payaɣ se fɔntɩ (fontes) nɛ fɛɛro-aliyaazɩ (ferroalliages) waa mbʊ yɔ.
[[File:Couperet à débiter les lapins 05.jpg|thumb|Sɩɣa]]
==Mbʊ mbʊ pʊwɛ asiyee ñɩɣyʊʊ taa yɔ==
Asiyee ñɩɣyʊʊ caɣ ɖoŋ pɩdɩɩfɛyɩ. Poluba asiyee ñɩɣyʊʊ se palabɩna mbʊ payaɣ se mekaniiki (mécanique) yaa [[Siimii lɛɣtʋ|siimii]] yɔ pa-tʊma ndɩ ndɩ. Papɩzɩɣ ɖɔɖɔ pɛkpɛndɩ mekani iki nɛ siimii pa-tʊma nɛ palabɩna asiyee ñɩɣtʊ.
[[File:Plow-9270.jpg|thumb|Charrue]]
Pʊcɔ nɛ papɩzɩ pakpaɣ asiyee ñɩɣyʊʊ nɛ palabɩna-kʊ nɛ siimii tʊmɩyɛ lɛ, pʊpɔzʊʊ se siimii wondu ɛwɛɛ asiyee taa nɛ pɩtasɩna karɩbɔɔnɩ. Wondu ndʊ pɔsɔzʊʊ mbʊ yɔ payaɣ se wondu kɩtasɩtʊ. Wondu ndʊ pɔsɔzʊʊ mbʊ yɔ, ndʊʊ yɔ : [[Maŋganɛzɩ|maŋganɛɛzɩ]] (Mn) nɛ [[kurom]] (Cr) nɛ [[Nɩkɛlɩ|niikɛɛlɩ]] (Ni) nɛ molibidɛɛnɩ (molybdène, Mo).
Wondu ndʊ ndʊ tɩwɛ asiyee ñɩɣyʊʊ taa yɔ, papɩzɩɣ pɔcɔlɩ-tʊ pɩlɩŋ naadozo taa :
Wondu ndʊ tɩwɛ asuluma yɔ. Wondu ndʊ, ndʊʊ yɔ : suufrɩ (soufre, S) nɛ [[Fɔsɩfɔrɩ|fɔsɩfɔɔrɩ]] (P). Fɔsɩfɔɔrɩ wɛ kɔkɩ (coke) nɛ plɔɔbɩ pa-taa. Wondu ndʊ tɩwɛ asuluma nɛ tɩwɛ asiyee taa ɖɔɖɔ yɔ, tɩ-taa lɛɛtʊ yɔ : [[Pʊlɔŋ (Plomb)|pʋlɔŋ]] (Pb) nɛ [[etɛŋ]] (Sn).
[[File:GwangyangIronworks.jpg|thumb|Gwangyang Ironworks, [[Siini (Chine)|Siini]]]]
Wondu ndʊ tɩsɩŋna yɔ. Wondu ndʊ tɩsɩŋna yɔ tɩlakɩna nɛ asiyee ñɩɣyʊʊ luɖu ɖaŋ ɛ-tɩ yɔɔ nɛ asiyee ñɩɣtʊ miŋ ɛtaañaɣ-ɩ. Wondu ndʊ, tɩ-taa kɔyɔ : aliminiyɔm nɛ silisiyɔɔm nɛ [[Kalɩsɩyɔm|kalɩsiyɔɔm]].
[[Category:!Main category]]
[[Category:Ñɩɣtʋ]]
[[Category:Wondu]]
3zu1i2xk9tky5erxj11wfr0dwm9ekbv
Azwanɩ Tɔʋʋ
0
197
14241
14192
2019-05-06T08:21:32Z
Hugo.arg
49
Annulation des modifications 14192 de [[Special:Contributions/76.21.114.155|76.21.114.155]] ([[User talk:76.21.114.155|discussion]])
14241
wikitext
text/x-wiki
[[File:Aswan Dam.jpg|thumb|Asɩwanɩ Tɔʋʋ]]
Azɩwanɩ Tɔʋʋ kɛna lɩm tɛ nazɩyʋʋ tɔʋʋ. Pɩnaɣ 1970 ñɩŋa taa pɛtɛma tɔɔʋ ŋgʋ kɩ-maʋ. Pɔɔ ŋga, ka-ɖɩlɩyɛ maɣzɩtʋ kasɩna mɛtɛ waa kudokiŋ lʋbɛ mbʋ yɔ yee papaɣzɩna Azɩwanɩ tɔtʋ kɩpɩndʋ kɛnɛ yɔ. Nɛ pɩkpaʋ nɛ tɛtʋ sʋsɔtʋ taa yɔ, pɩpɩzɩɣ pɩtalɩ ɛzɩ mɛtɛ waa kudokiŋ hiu kɛ mbʋ yɔ kɛ [[Egipiti]] ɛjaɖɛ niili pɔɔ hɔɔlʋʋ taa.
Azɩwanɩ pɔɔ wɛ wazaɣ siŋŋ kedeŋa yɔɔ cɩnɛ. Kɛkɛna ñɩm sɔsɔm pɩdɩɩfɛyɩ ɛjaɖɛ nɖɩ kɛwɛ ɖɩ-taa yɔ ɖɩ-taa samaɣ. Pɔɔ ŋga ka-taa lɩm pɩzɩɣ pɩtalɩ ɛzɩ ɛbgɔŋ kudokiŋ 169 mɛtɛ waa kudokiŋ naadozo mbʋ yɔ.
Pʋcɔ nɛ pama Azwanɩ tɔtʋ tʋnɛ lɛ, [[Niili Pɔɔ]] kawadaɣ soŋaɣ alɩwaatʋ kpeekpe taa kɛ fɛɛŋ weyi ɛwɛ mʋzʋŋ yɔ ɛ-taa. Nɛ lɩm kawadaɣ ŋga kalɩna Afriki nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ hɔɔlʋʋ taa kiŋ. Lɩm kawadaɣ kanɛ yɔ, kɔkɔŋkaɣna mbʋ pɩhaɣ tɛtʋ mʋzʋŋ siŋŋ yɔ. Nɛ lɩm kawadaɣ kanɛ yɔ, kɛkpɛndɩɣna n̄ɩɣlɩm tɛtʋ sakɩyɛ nɛ kɛɖɛɣna.
[[File:Aswan Low Dam Egypt 1.jpg|thumb|Asɩwanɩ Tɔʋʋ]]
Pɩtɩŋɛ payɩ mbʋ yɔ, pɩhaɣ Niili fɛɛʋ tɛtʋ mʋzʋŋ pɩdɩɩfɛyɩɛ. Mʋzʋŋ ɛnɛ eyekina nɛ haɖaʋ tʋmɩyɛ wokina ɛsɩndaa niili hɔɔlʋʋ taa. Ɛlɛ fɛɛʋ kʋnɛ pʋwɛɛ se pefeŋ camɩyɛ kʋ-mʋzʋŋ ɛnʋ ɛ-yɔɔ camɩyɛ nɛ pʋcɔ [[pɩsatʋ]] haɖaʋ tʋmɩyɛ ɖɔ camɩyɛ nɛ pɩɖɛɛna ɛsɩndaa.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Matʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Egipiti]]
cqzs9mgm8wzi4glxgr3daufvahhjupg
Asɛyʊʊ
0
198
12560
12558
2018-05-01T18:35:56Z
Gnangbade
58
12560
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:2004-tsunami.jpg|vignette|2004-tsunami]]
Asɛyʋʋ (Catastrophe)
N̄ʋʋzɩkɩyɛ payaɣ ɖɔɖɔ size azɛyʋʋ. Tɔm piye azɛyʋʋ kɛna mbʋ pɩwɩlɩɣ kaŋŋ size azɛyʋʋ laba yaa n̄ʋʋzɩkɩyɛ naɖɩyɛ laba nɛ pʋyʋ wɛɛkɩ yɔ. Azɛyʋʋ yaa n̄ʋʋzɩkɩyɛ ɛlaba ca kɔyɔ, pʋyʋ kɩwɛɛkɩm lɩɣ. Azɛyʋʋ kɛna pʋyʋ kiɖi n̄ɩm lakasɩ kɩwɩzɩsɩ nasɩyɛ. Azɛyʋʋ tɛkɛ pʋyʋ yaa lakasɩ kɩbanzɩ. Azɛyʋʋ nakʋyʋ leɖiɣ, nakʋyʋ ñɛwɛɛ tobi.
Ñʋʋzɩkɩyɛ lakasɩ lɩɣna ɛyʋ lakasɩ cɔlɔ.
Azɛyʋʋ nakʋyʋ ɛlaba yɔ, wondu sakɩyɛ leki,Nabʋyʋ taa ɖɔɖɔ ɛyaa sakɩyɛ lesiɣ pe-weziŋ.
Azɛyʋʋ nakʋyʋ ɛlaba hɔɔlʋʋ nakʋyʋ taa kɔyɔ, putukuuna samaɣ pɩdɩɩfɛyɩ. Ɖooo lɛ, azɛyʋʋ nakʋyʋ ɛlaba hɔɔlʋʋ nakʋyʋ taa kɔyɔ, hɔɔlɩŋ lɛɛŋ taa samaɣ seɣ lɔŋ nɛ powolo pasɩna samaɣ ŋga azɛyʋʋ talɩ-kɛ yɔ. Azɛyʋʋ sɔsɔʋ nakʋyʋ ɛlaba hɔɔlʋʋ nakʋyʋ taa kɔyɔ, raadiyoonaa taa ɛyʋ nɩɣ-tʋ. Paɖʋ-tʋ ɖɔɖɔ ɛntɛɛrɩnɛtɩ yɔɔ. Pawɩlɩ ɖɔɖɔ azɛyʋʋ-kʋ [[Televisiyɔɔ|televiziyɔɔnaa]] taa.
Azɛyʋʋ ɖɔɖɔ payaɣ se kɛkpɛdɛzaɣ sɔsaɣ. Haba yɔɔ azɛyʋʋ ndɩ ndɩ kɩlɩɣ labʋ pɩlɩɩna habɩyɛ yɔɔ ɖɔnɛ paɣtʋ kɩɩñamtʋ cɔlɔ.
[[Category:!Main category]]
rht1jecugn5x9hxs1gazzaeb4d035jg
Asɩmara
0
199
11500
9293
2018-02-18T06:25:27Z
DARIO SEVERI
138
Added image
11500
wikitext
text/x-wiki
[[File:Asmara2.jpg|thumb|260px|Asɩmara]]
Asɩmara kɛŋna [[Eriitree (Érythrée)|Eriitree]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ sʊzɔtʊ nɛ ndʊ tɩkɩla paɣlʊ yɔ. Tɩ-walanzɩ taa makʊɣna kilomɛtanaa agbapa ɛzɩ 12 158,1 yɔ. Tɛtʊ tʊnɛ tɩ-taa ɛyaa wɛ 564 000 ɛlɛ tɩ-taa maɣmaɣ lɛ, pɩnaɣ 2007 taa pakalɩ ɛyaa lɛ, pɛcɛzɩ ɛzɩ 1 147 000 yɔ.
Asɩmara wɛ Hamasaŋ pʊʊ ñʊʊ taa nɛ tɛtʊ sʊzɔtʊ ndʊ, ndʊ kɩlɩna wɛʊ pʊʊ sʊsɔʊ taa kɛ [[Afrɩka tɛtʊ tɔm|Afrika]] kpeekpe taa ɛlɛ pɩkɛ keteŋa kpeekpe taa kɔyɔ, ndʊ lɛ kagbanzɩ ñɩndʊ. Ñɩɩtʊ ndɩ ndɩ nɛ lubu tʊma taa, wodu kʊzusʊtʊ yaa tɔɔla ñɛyʊ, naakomnaa, pɩzatʊ lʊʊ nandʊ nɛ kpalabanaa taa sʊlʊm kɛ pakɩlʊʊ naʊ peeɖe.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Tɛtʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Eriitree]]
qzvtouk7cu8daa2x5op799i585wwqj1
Ateyiizim
0
200
13587
8400
2019-03-24T15:03:39Z
Gnangbade
58
liens
13587
wikitext
text/x-wiki
Ɛyʊ lɩmaɣzɩyɛ naɖɩyɛ wɛɛ nɛ payaɣ lɩmaɣzɩyɛ nɖɩ ɖʊ-ñʊʊ se ateyiizim. Ɖooo kpaɖɩŋ nɛɛlɛ nɛ kʊɖʊmʊʊ (XXIe siècle) ñɩŋgʊ taa ɛyaa paɣzɩ wɛnaʊ lɩmaɣzɩyɛ nɖɩ ɛyʊ lɩmaɣzɩyɛ nɖɩɩ yɔ se [[Ɛsɔ]] nɔɔyʊ fɛyɩ. Ɛsɔnaa cikpeme nabɛyɛ, pʊ-tɔbʊʊ se agɔlɩma naayɛ fɛyɩ ɖɔɖɔ. Ɛyʊ weyi ɛkɛ aatee yɔ, eetisiɣ Ɛsɔ nɔɔyʊ yɔɔ. Eetisiɣ ɛgɔlɩmɩyɛ naɖɩyɛ yɔɔ ɖɔɖɔ. Ɛwɛ yem koye. Ɛyʊ weyi ɛkɛ aatee yɔ ɛtɔŋ se ɛyʊ lɩ ɛ-tɩ yɔɔ yem. Se pɩtɛkɛ [[Ɛsɔ]] nɔɔyʊ yaa ɛgɔlɩmɩyɛ naɖɩyɛ yaa ɖoŋ sɔsɔŋ nɩɩyɛ lɩzɩna-ɩ. Ŋgʊ ɛyaa nabɛyɛ ñɛwɛɛ nɛ pɔtɔŋ se ɛyʊ talɩɩ ɛ-tɩ yɔɔ yem. Pɔyɔɔdʊʊ se nɔɔyʊ wɛ kedeŋa ñʊʊ yɔɔ, pʊ-tɔbʊʊ se ɛsɔdaa nɛ ɛkɩlɩ pɩtɩŋa payɩ; Ɛnʊʊ payaɣna kabɩyɛ kʊnʊŋ taa se Ɛsɔ. Se ɛnʊ lɩzɩna pɩtɩŋa nɛ ɛnʊ tɩna pɩtɩŋa payɩ. Ɛ-cɔlɔ ɖoŋ tɩŋɛ nɛ tɩlɩtʊ tɩŋɛ nɛ lɛɣtʊ tɩŋɛ palɩɣna. Ɛyaa mba pɛwɛna lɩmaɣzɩyɛ ɖɩnɛ yɔ, pa-lɩmaɣzɩyɛ ñʊʊ payaɣ se teeyizim. Yee mbʊ, lɩmaɣzɩyɛ ñʊʊ ŋgʊ payaɣ se ateyiizim yɔ, ɖi-koyindu lɛ lɩmaɣzɩyɛ ñʊʊ ŋgʊ payaɣ se teeyizim. Ɛyaa nabɛyɛ ɖɔɖɔ ñɛwɛna lɩmaɣzɛ lɛɛna kpem, awɛ ndɩ nɛ aatee waa nɛ teeyizim waa pa-lɩmaɣzɛ. Paba payaɣ se [[Añɔsɩtisiizim (agnosticisme)|añɔsɩtiki]] was.
Toovenum lɛ, mba payaɣ se aatee waa yɔ, pa-lɩmaɣzɛ lɩɣzɩɣ pɩlɩɩna wɛ ndɩ ndɩ taa. Ɖɔɖɔ lɛ takayɩsɩ mayaa tɩŋɛ ɛɛyɔɔdʊʊ tɔm kʊɖʊmtʊ pɩlɩɩna pɔ-yɔɔ.
Ajɛɛ sakɩyɛ, pɩkɩlɩna ajɛɛ wena aɖɛna ɛsɩndaa siŋŋ yɔ, akpakɩɣ aatee waa se pɛkɛ ɛyaa yem waa? Paaɖʊʊ-wɛ ɛyaa lalaa taa camɩyɛ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Ɛsɔ sɛʋ]]
kjdimjt8iv2d31nn7ppztz66lu4kqt4
Atɩlantiki Lɩŋamʋʋ
0
201
10735
10733
2018-01-21T23:42:31Z
Gnangbade
58
Changed title and category from 'sea' to 'ocean'
10735
wikitext
text/x-wiki
[[File:Atlantic Ocean.png|thumb|Atlantiki tengu]]
Tɛtʊ kpeekpe taa lɛ, lɩŋgamʋʋ na kpɛnda 5. Pa-taa kɛ ɖɩnaɣ Atlantiki lɩŋgamʋʋ. Kɩ-tɛ walanzɩ kɛ 106.000.000 km2. Pʊyɔ kɛ kɩkɛ teŋgu na mba pakɩlɩ walʊ yɔ pa-taa naalɛ ñɩŋgʊ. Kacalaɣ ñiŋgʊ yɔ [[Pasifiki teŋgu|Pasifiki lɩŋgamʋʋ]]. kɩwɛʊ yɔ pɩleɖaa pɩtɩɩfɛyɩ. Pɩlaba pɩnzɩ million waa 180 kɔyɔ. Ɛlɛ tɛtʊ ñabɩ kacɩɩna nɛ pɩkazɩ nɛ lɩm mbʊ pɩwɛɛ. Atlantiki lɩŋgamʋʋ ŋgʊ, kɩwazaɣ na tuuɖe taa mba mba pɛyɛlaɣ nɛ patɩlɩɣ ajɛya nɛ a-yɔɔ nɛ a-taa ñim yɔ. Halɩ nɛ sɔnɔ kɩkɛ nʊmɔʊ ŋgʊ ɛyaa pɩzɔ patiŋɩgɔnɛ pɛtɛzɩɣ ɖama tɛ yɔ.
Lee kɩwɛ, nɛ kɩwɛ, ɛzɩma Atlantiki lɩŋgamʋʋ wɛ Amerika nɛ Afro-Eurasie pɛ-hɛkʊ taa. Afro-Eurasie tɔbʊʊ se [[Afrɩka tɛtʊ tɔm|Afrika]] nɛ [[Eerɔpʋ tɛtʋ tɔm|Eerɔpɩ]] nɛ [[Aazii tɛtʋ wandamm|Aasii]] pakɩkpɛndʊʋ. Tɛtʊ kpeekpe yɔɔ lɩŋgamʋʋ na kpɛnda 5. Pɛdɛ 5 taa lɩm wɛ salala. Lɩŋgamɩŋ mba pɛtɛ kamasɩ tɔm laba kadɛ nɛ pɩkɔna kɔkɔɖɛ pɩtɩfeyɩ. Pɩwɛ ɛzɩ Atlantiki lɩŋgamʋʋ nɛ Arktiki pɛyɛkʊ taa tɔm yɔ. Atlantiki lɩŋgamʋʋ ñatama nɛ pɩyɔɔ. Atlantiki lɩŋgamʋʋ nɛ [[Pasifiki teŋgu|Pasifiki]] ñiŋgʊ kɛna mba mba pana nanza ñinba patamna ɖama. Kɩgaʊ ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩcɔŋna kedeŋga yɔ lɩm yɔ yɔ, ɖɩñaɣ pana nɛ ɖɩsɩʊ kamasɩ lɩm taa.
Atlantiki lɩŋgamʋʋ ɖalakiŋ wɛ ndɩ ndɩ. [[Biresiili]] nɛ [[Liiberiya (Liberia)|Liiberiya]] pɛhɛkʊ taa-lɛ pɩwɛ 2848km nɛ [[Etaazuunii (États-Unis)|Etaazuunii]] nɛ [[Marɔkɩ (Maroc)|Marɔkɩ]] lɛ pɩmaɣna kɩlomɛtaa waa 4830.
[[File:Whipsiderry towards Watergate Bay - geograph.org.uk - 289492.jpg|thumb|Whipsiderry towards Watergate Bay, Cornwall]]
Atlantiki lɩŋgamʋʋ walanzɩ wɛ 82400000km2. Ɛlɛ, yee pɛkpɛdina kɩ-tɛ lɩŋgamʋʋ na cikpema kɔyɔ, 92.400.000 km2.
Papaazɩ Atlantiki lɩŋgamʋʋ yɔɔ tɔm alɩwaaatʊ ndʊ ɛyaa paazɩ kɩ-tɛ kɩtiiliŋ yɔɔ caaʊ yɔ ɛlɛ lɩm mbʊ pɩtɛzʊ tapaazɩ lɔŋ. Pɩnaŋ mɩnɩʊ ŋga taa kɛ ɛyʊ paazɩ tɛzɩɣ. [[Eerɔpʋ tɛtʋ tɔm|Eerɔpɩ]] tɛ hayʊ kiŋ ŋgʊ payaɣ se Groeland yɔ kɩhɔɔlʊ kɛ mɛlɛna saya mba pɛkɛ Fayikiŋ mba yɔ, mba mabɩ na palaŋa taa nɛ papazɩ tɛzɩɣ. Pañaɣ pana patalɩ Amerika hɔɔlʊ ŋgʊ pamamaɣ pakʊma hɩɖɛ se Terre–Newe (L’Anse aux Meadows) yaa Vinland.
[[File:Northern Savage Island, Atlantic Ocean.jpg|thumb|Northern Savage Island, Atlantic Ocean]]
[[Afrɩka tɛtʊ tɔm|Afrika]] kɩliilinŋ yɔɔlɛ, pɩɩsaŋ tɛzɩʊ. Kpɩyɩŋ saya mba palina Cap Bojador [[Sahara Wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ (Sahara occidental)|Sahara Wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ]] ɛjadɛ ta yɔ, pɩwɛ wɛɛ kaɖɛ se pɛtɛzɩ. Hɔɔlɩŋgʊ patʊʊ kʊ hɩɖɛ se Teŋga Cɩkpendʊ ñiŋgʊ yaa "Mer des ténèbres". Ɖooo pɩnaɣ 1434 taakɛ [[Pɔritigaalɩ (Portugal)|Pɔritigaalɩ]] kpɩyʊ sayʊ weyi payaɣ-ɩ se Gil Eanes yɔ ɛcalɩ Atlantiki lɩŋgamʋʋ yɔɔ lɩm tɛzɩy nɛ ɛ-mɛlɛ. Ɛpɩza ɛsaa-kʊ nɛ ɛwolonɛ ɛpɩsɩ ɖɔɖɔ. Ɛnʊ calina [[Afrɩka tɛtʊ tɔm|Afrika]] keteŋa cɔʊ kpɛɛɛ nɛ ɛta nɛ ɛkɔɔ ɛtalɩ Indes tɛtʊ taa. Pɩwayɩ lɛ [[Christophe Colomb]] nɛ ɛ-taabala pacalɩna pombo tɛzɩɣ pɩnaɣ 1492.
[[File:Clouds over the Atlantic Ocean.jpg|thumb|Clouds over the Atlantic Ocean, Salvador, Bahia, [[Biresiili]].]]
[[Category:!Main category]]
[[Catégorie:Lɩŋamɩŋ]]
krwhy1x416nb4no5di8bqrnoy3s2nfk
Atɛnɩ
0
202
13842
9154
2019-04-07T16:14:50Z
Gnangbade
58
photos
13842
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Panorámica_de_Atenas_-_Licabeto_al_fondo.jpg|vignette|Panorámica de Atenas - Licabeto al fondo]]
[[Fichier:Athenian_street_view._Athenes_Greece.jpg|vignette|Athenian street view. Athenes Greece]]
Kɛŋna [[Krɛsɩ (Grèce)|Krɛsɩ]] tɛtʊ taa tɛtʊ ndʊ tɩkɩla paɣlʊʊ yɔ nɛ ndʊ ɖɔdɔ lɛ peeɖe tɛtʊ sʊzɔtʊ. Pɩnaɣ 2011 taa pakalɩ ɛyaa kɛ tɛtʊ ndʊ tɩ-taa lɛ, pɛkpɛnda 664 046. Tɛtʊ tʊnɛtɩ walanzɩ taa maɣna kilomɛtanaa agbaba 39. Tooɖe ɛjaɖɛ taa lɛ, Atɛnɩ taa kɛ lɔŋ nɛ ɛsakuliye lɛɣ wɛʊ. Peeɖe ɖɔɖɔ kɛ ñɩnɩyaa sʊsaa nɛ ñʊʊtaa lɔŋ tɩnaa kaawɛ.
Tɛtʊ ndʊ tɩ-taa kɛ Gɩrɛsɩ komina kpelaɣ wɛɛ. Tɛtʊ sʊzɔtʊ tʊnɛ tɩwɛ keteŋa kpeekpe kacalaɣ tɛtʊ sʊzɔtʊ taa. Kpeɣ menkpɛɣ yaa mʊya naayɛ yɔɔdʊʊ se sɔdʊ ŋgʊ payaɣ-kʊ se Thésèe yɔ ɛnʊ ɛñɔzɩna-tʊ pɩnzɩ -800 taa pʊcɔ nɛ palʊlʊʊ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu]]. Tɛtʊ tʊnɛ tɩ-taa kɛ sɔɔjana mba paakɩlɩ ɖɩŋ Krɛsɩ taa yɔ paawɛɛ.
Atɛnɩ taa kɛ ɖiu ɖiu caɣ nɛ lɛɛzʊʊ kɩfam mbʊ payaɣ se [[temokraasii]] yɔ pɩɩwɛ siŋŋŋ nɛ ñʊʊtaa lɔŋ nɛ lɛɛtʊ tɩnaa paawɛɛ ɖɔɖɔ. Ɛyaa mba pa-taa kɔyɔ: [[Socrate]], [[Platon]], [[Aristote]]. Mba pɛkɛ amʊza nɛ tanaʊ ɖɔɖɔ yɔ pɛwɛ peeɖe nɛ pa-taa kɔyɔ: Eschyle, Sophocle, Euripide, Aristophane nɛ caanaʊ tɔm ñɩnɩyʊ sʊsɔ weyi payaɣ-ɩ se Thucydide.
[[Fichier:Acropole1.jpg|vignette|Acropole1]]
[[Category:!Main category]]
[[Category:Eerɔpʋ]]
[[Category:Tɛtʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Krɛsɩ]]
fz371nuy1vpcoyspvznm9ialno6xpls
Atɩlɛtɩsɩm
0
203
14229
14175
2019-05-06T08:19:20Z
Hugo.arg
49
Annulation des modifications 14175 de [[Special:Contributions/76.21.114.155|76.21.114.155]] ([[User talk:76.21.114.155|discussion]])
14229
wikitext
text/x-wiki
[[File:1500finalM1.JPG|thumb|1500 mɛtɩnaa]]
Atɩlɛtɩsɩm kɛna tomnaɣ hayɩsʋʋ yaa kpekpeka tʋmɩyɛ naɖɩyɛ labʋ. Mbʋʋ payaɣ se sɩpɔɔrɩ. Pilinzi rdɩ ndɩ wɛ sɩpɔɔrɩ labʋ taa. Nɛ pilinzi nzɩ pekpelaɣ si-kpeekpe seya taa, nɛ maʋʋ taa, nɛ takʋʋ ndɩ ndɩ taa,nɛ pɩtasɩna ɖɔnɛ taa.
[[File:2007 Military World Games high jump.jpg|thumb|Kedeŋa kpeekpe sɔɔjanaa aleɣya, pɩnaɣ 2007, ɛsɔdaa maʋ (saut en hauteur]]
Tɔm piye Atɩlɛtɩsɩm lɩna [[Krɛsɩ]] ɛjaɖɛ taa nɛ ɖɩ-tɔbʋʋ siŋŋ kɛlɛ lʋbɩyɛ. Pɩkɛna lʋbɩyɛ sʋsɔyɛ nɖɩ ɖɩpɔzɩɣ siŋŋ size ɛyʋ ɛɖɔkɩ tɔnʋʋ n̄ɩɣyʋʋ taa seya ɖeɖe yaa n̄ɩɣyʋʋ taa tɛyɩŋ ɖeɖe poliŋ taa seya ɖeɖe yaa ɛsɔdaa maʋ ɖeɖe yɔ. Nɛ ɛyʋ pɩzɩɣ ɛɖɛɛ lɛlaa yɔɔ.
[[File:Dawn Burrell at the 2000 Olympic games in Sydney.JPEG|thumb|Ɖoɖoo Dawn Burrell, saut en longueur, [[Olimpiiki aleɣya|Olimpiiki aleɣya]], pɩnaɣ 2000, Sydney tɛtʋ taa, [[Ositraalii (Australie)|Ositraalii]]]]
Takɩm ndɩ ndɩ, ɛzɩ ɖɩyaʋ se santaɖaʋ yɔ, pʋwɛ nɖeke nɛ pɩtɛ pʋwɛ canɖaŋ taa ɖɔɖɔ. Ɛlɛ, lɛɛlɛyɔ, pɩlɛɣza alɩwaatʋ taa nɛ maɣzɩm taa.
[[File:Bregje crolla Europacup 2007.jpg|thumb|Ɖoɖoo Bregje Crolla, Europacup, pɩnaɣ 2007]]
Atɩlɛtɩsɩm kɛ sɩpɔɔrɩ ŋgʋ paalakɩ-kʋ ɖoŋ ɖoŋ ajɛɛ taa yɔ, paa pɩɩkɛna ajɛɛ wena a-liu wɛ sɩpɔɔrɩ ŋgʋ kɩ-labʋ yɔ yaa aheɣla sʋsɔna taa kʋkɩyɩmɩŋ ndɩ ndɩ taa kɔyɔ. Atɩlɛtɩsɩm wondu ñɩnʋʋ takɩlɩ kaɖɛ.
[[File:13. Volksbank-Stabhochsprung-Meeting der Frauen (10577122603).jpg|thumb|13. Volksbank-Stabhochsprung-Meeting der Frauen (10577122603)]]
Pʋ-yɔɔ yɔɔ kɩ-labʋ wɛɛ puhukuu yaa pʋtɔyʋʋ. Kajalaɣ, atɩlɛtɩsɩm sɩpɔɔrɩ kʋnɛ, kɩkpaɣna ɖooo kiɖe tɛɛ ɛzɛkuliye alɩwaatʋ taa. Piliŋa kanɛ yɔ, kapaɣzɩ tɔyʋʋ pɩkpaɣʋnɛ kpaɖɩŋ taa yɔ, kajalaɣ paɣtʋ ɖʋʋ ɖeɖe takɩm ndɩ ndɩ wayɩ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Sɩpɔɔrɩ]]
tc3dhxk01i2vhst5tzlp6aefilefy46
Audrey Hepburn
0
204
17885
17884
2024-01-17T14:01:33Z
Gnassingbé-Gnassingbé
4636
Fichier, vignette
17885
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Audrey Hepburn
|image = Audrey_Hepburn_1956.jpg
|px = 190px
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = Aŋgiletɛɛrɩ
|Ɛ-tʋmɩyɛ = Amʋʋza laɖʋ
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ =
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ =
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ =
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ =
|E-nesi ñɩɣʋ = Audrey Hepburn signature.svg
}}
[[Fichier:War and peace.jpg|vignette|War and peace]]
Audrey Hepburn kɛ [[Pɛliziki (Belgique)|Pɛliziki]] ɛjaɖɛ taa tʋ. Ɛkɛ halʋ weŋkalɩyʋ tʋ siŋŋ nɔɔyʋ. Ɛ-nɔɔ taa wɛ leleŋ pɩfɛyɩ pɔyɔɔdɩ. Palʋla-ɩ [[agoza fenaɣ]] kɩyakʋ naanza (4) n̄ɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1929 n̄ɩŋga taa. [[Pɛliziki|Pɛlɩziiki]] ɛjaɖɛ taa, [[Prukisɛɛlɩ|Bruxelles]] tɛtʋ taa palʋla-ɩ. Audrey Hepburn kɛkɛ pɛlɔ ñekele tʋ nɔɔyʋ.
Ɛsɩba[[ [[kɔlaɣ fenaɣ]] kɩyakʋ nɛɛlɛ n̄ɩŋgʋ wiye, 1993 n̄ɩŋga taa.
[[Fichier:Charadehepburn.jpg|vignette|Charadehepburn]]
[[Ruusii|Suusi]] ɛjaɖɛ taa, Tolochenaz tɛtʋ taa ɛsɩba.
Ɖoɖoo Audrey Hepburn pɛsɛ hɩɖɛ ɖɔɖɔ se Audrey Kathleen Ruston. Ɖoɖoo ɛnɛ ɛɛkɛ minziki payʋ sɔsɔ nɔɔyʋ pɩdɩɩfɛ. Ɛɛwɛna pɑyɛ lɛɣtʋ ndɩ ndɩ.
[[Fichier:Audrey Hepburn and Gregory Peck on Vespa in Roman Holiday trailer.jpg|vignette|Audrey Hepburn and Gregory Peck on Vespa in Roman Holiday trailer]]
Ɖoɖoo Audrey Hepburn kɛ aleɣya takayɩsɩ mayʋ sɔsɔ nɔɔyʋ. Ɛma aleɣya takayɩsɩ ndɩ ndɩ. Sɩ-taa nasɩyɛ hɩla yɔ : Gigi, pɩnaɣ 1951 ñɩŋga taa ɛlɩzɩ-kɛ Broadway tɛtʋ taa. Ɛ-takayaɣ kanɛ katʋlɩna-ɩ sinimaɣ waa labʋ nɔnɔsɩ. Ɛma ɖɔɖɔ aleɣya takayaɣ lɛɛka nɛ payaɣ-kaka se Sabrina et Ariane de Billy Wilder. Ɛ-aleɣya takayaɣ lɛɛka payaɣ se minziki tanaʋ, Culte My Fair Lady de George Cukor. Ɛ-takayaɣ lɛɛka ɖɔɖɔ payaɣ se Guerre et Paix.
Aleɣya ndɩ ndɩ labʋ ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ se <nowiki>''</nowiki>Vacances romaines<nowiki>''</nowiki> yɔ, ɖɩcɛlɛ-ɩ aleɣya takayɩsɩ maʋ samtou nimiye pɩnaɣ 1953 taa.
Kpaɣna pɩnaɣ 1967 ñɩŋga taa lɛ, Ɖoɖoo Audrey Hepburn yeba minziki payɛ nɛ aleɣya ndɩ ndɩ labʋ nɛ ɛsʋʋ kedeŋa kpeekpe piya yɔɔ cɔnʋʋ ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ se UNICEF yɔ ɖɩ-taa. Halɩ ɛkɔma ɛpɩsɩ ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩ-tʋma yɔɔ cɔnɩyaa nɔɔ yɔɔ tʋ ɛ-ɛjaɖɛ taa pɩnaɣ 1988 ñɩŋga taa.
[[Catégorie:!Main category]]
[[Catégorie:Ɛyaa sɔsaa]]
[[Catégorie:Halaa sɔsaa]]
[[Catégorie:Amʋʋza laɖaa]]
[[Catégorie:Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ]]
mp752qzdu1gkhohr02efd5yerbhjbcs
Auguste Rodin
0
205
17887
17886
2024-01-17T14:03:47Z
Gnassingbé-Gnassingbé
4636
Catégorie
17887
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Auguste Rodin
|image = RodinSelfportrait.jpg
|px = 190px
|text = Rodin Self portrait
|Ɛ-ɛjaɖɛ = [[Fransɩɩ]]
|Ɛ-tʋmɩyɛ = Keɖeyaɣ laɖʋ
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = [[Paarii]], [[Fransɩɩ]]
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = Kamɩŋ fenaɣ 12 wiye, pɩnaɣ 1840
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ = Meudon, [[Fransɩɩ]]
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ = Kamɩŋ fenaɣ 17 wiye, pɩnaɣ 1917
|E-nesi ñɩɣʋ = Musée Rodin 02.JPG|thumb|Musée Rodin 02
}}
[[Fichier:Auguste Rodin by Edward Steichen, 1902.jpg|vignette|Auguste Rodin by Edward Steichen, 1902]]
Payaɣ Ɖajaa Auguste Rodin ɖɔɖɔ se René François Rodin. Palʊla-ɩ [[Paarii|Paarii ,]] [[kamɩŋ fenaɣ]] kɩyakʊ hɩʊ nɛ naalɛ wiye, pɩnaɣ 1840 ñɩŋga taa. Palʋla-ɩ hɔʋ kɩbaŋgʋ nakʋyʋ taa. Payaɣ Ɛ-caa se Yohanɛɛsɩ. Ɖajaa Auguste Rodin René François sɩba Meudon tɛtʋ taa [[kamɩŋ fenaɣ]] kɩyakʊ hiu nɛ lʊbɛ ñɩŋgʊ wiye, pɩnaɣ 1917 ñɩŋga taa. . Ɛ-caa payaɣ size Yohanɛɛsɩ. E-ɖoo hɩɖɛ lɛ Marie Cheffer.
[[Fichier:Auguste_Rodin-Burghers_of_Calais_London_(photo).jpg|vignette|Les burghers de Calais, Londres]]
Ɛ-caa kɔɖɔka nesi nɛ ɛ-halʋ weyi payaɣ ɛlɛ se Gabrielle Cateneau yɔ. Ɛlɛ wɛnɛ-ɩ halɩpɩɣa nɛ payaɣ kaka se Clothilde. Auguste Rodin caa wɛna ɖɔɖɔ halɩpɩɣa lɛɛka nɛ payaɣ-kɛ se Marie.
Ɖajaa Auguste Rodin kɛ kajalaɣ sɩʋkpelasɩ saɣyʋ sɔsɔ Fransɩ ɛjaɖɛ taa. Ɛ nɛ Ɖajaanaa panɛ : Antoine-Louis Barye nɛ Albert-Ernest Carrier-Belleuse panɩnɩ ɖama nɛ patʋlɩ sɩʋkpelesi saɣʋ sukili Fransɩ ɛjaɖɛ taa peeɖe.
[[Fichier:Buenos Aires-Plaza Congreso-Pensador de Rodin.jpg|vignette|Buenos Aires-Plaza Congreso-Pensador de Rodin]]
[[Fichier:Rodini Kolm varju.jpg|vignette|The three shades]]
[[Catégorie:Ɛyaa sɔsaa]]
[[Catégorie:Abalaa sɔsaa]]
[[Catégorie:Keɖeyaɣ laɖaa]]
[[Catégorie:Kpalahuwa lʋyaa]]
han0azh0at0590q7glwjesus28hf4q7
Auguste et Louis Lumière
0
206
874
873
2017-06-24T00:00:38Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
874
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Auguste nɛ Louis Lumière]]
0ihs8sf3sphxll88txdcq06756p2vf8
Auguste nɛ Louis Lumière
0
207
14209
14205
2019-05-06T08:14:52Z
Hugo.arg
49
Annulation des modifications 14205 de [[Special:Contributions/76.21.114.155|76.21.114.155]] ([[User talk:76.21.114.155|discussion]])
14209
wikitext
text/x-wiki
[[File:Lumierebros.jpg|thumb|Ɖajaanaa Lumière waa]]
Ɖajaanaa panɛ : Auguste Marie Louis Nicolas Lumière nɛ Louis Jean Lumière pɛkɛ [[Fransɩɩ]] ɛjaɖɛ taa ɛyaa. Palʋla ɖajaa Auguste Marie Louis Nicolas Lumière nɛ pʋcɔ palʋlɩ ɖajaa Louis Jean Lumière. Ɖajaa Auguste Marie Louis Nicolas Lumière kɩlɩ ɖajaa Louis Jean Lumière nɛ pɩnzɩ naalɛ.
Palʋla ɖajaa Auguste Louis Lumière kɛ [[aloma fenaɣ]] kɩyakʋ hiu nɛ nakʋ (19) n̄ɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1862 n̄ɩŋga taa. Palʋla-ɩ Besançon tɛtʋ taa Fransɩ ɛjaɖɛ taa peeɖe.
Ɛsɩba [[ɖomaɣ fenaɣ]] kɩyakʋ hiu (10) n̄ɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1954 n̄ɩŋga taa. Fransɩ ɛjaɖɛ taa peeɖe ɖɔɖɔ ɛsɩba Lyon tɛtʋ taa.
Palʋla ɖajaa Louis Jean Lumière ɖɔɖɔ [[aloma fenaɣ]] kɩyakʋ kagbanzɩ (5) n̄ɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1864 n̄ɩŋga taa. Besançon tɛtʋ taa ɖɔɖɔ palʋla-ɩ. Ɛlɛ, ɖajaa ɛnɛ ɛlɛ sɩba [[mɩsɩkʋm fenaɣ]] kɩyakʋ loɖo (6) n̄ɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1948 n̄ɩŋga taa Bandol tɛtʋ taa, Var egeetiye taa.
Ɖajaanaa panɛ pa-naalɛ pa-hɩla sɛ siŋŋ kedeŋa yɔɔ cɩnɛ pɩlɩɩna pa-tʋma sɔsɔna sɔsɔna wena palaba yɔ a-cɔlɔ. Pa-tʋma ana ayebina nɛ pɛsɛɛ-wɛ hɩla se "Mʋntʋsʋŋ tɩnaa".
Mʋntʋsʋŋ tɩnaa pana, pa-caa kʋɖʋm. Pa-caa ɛnʋ payaɣ size Antoine Lumière. Pa-caa kɛkɛ tɔlɩm ndɩ ndɩ tayʋ. Palʋla ɛlɛ [[lakɩŋ fenaɣ]] kɩyakʋ hiu nɛ naadozo (13) ñɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1840 n̄ɩŋga taa. Ormoy egeetiye taa palʋla-ɩ Haute-Saône tɛtʋ taa.
[[Category:!Main category]]
[[Category: Keɖeyaɣ laɖaa]]
[[Category:Filimi laɖaa]]
[[Category:Fransɩɩ]]
p1aegqzkj37dbolvkqdicifd9ecovqv
Augustin Hippon tʋ
0
208
13776
13775
2019-04-05T15:15:18Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Augustin d'Hippone]] ñɩŋgʋ nɛ [[Augustin Hippon tʋ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Traduction kabiye
13775
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Augustin d'Hippone
|image = Gerard Seghers (attr) - The Four Doctors of the Western Church, Saint Augustine of Hippo (354–430).jpg
|px = 190px
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ =
|Ɛ-tʋmɩyɛ =
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ =
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ =
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ =
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ =
|E-nesi ñɩɣʋ =
}}
Augustin d'Hippone kɛ ɛyʋ kiɖeɖeu. Palʋla-ɩ [[salaŋ fenaɣ]] kɩyakʋ hiu nɛ naadozo (13) n̄ɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 354 n̄ɩŋga taa. Palʋla-ɩ tɛtʋ ndʋ payaɣ sɔnɔ se Souk Ahras yɔ tɩ-taa [[Alizeerii (Algérie)|Alizerii]] ɛjaɖɛ taa.
Ɛsɩba [[kɩyɛɛna fenaɣ]] kɩyakʋ nɛɛlɛ nɛ lutozo (28) n̄ɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 430 n̄ɩŋga taa. Hippone tɛtʋ taa ɛsɩba. Tɛtʋ ndʋʋ payaɣ sɔnɔ se Annaba tɛtʋ. Tɩwɛ Alɩzerii ɛjaɖɛ taa
Augustin kiɖeɖeu kɛ ɛyʋ tɩlɩtʋ yɔɔ maɣzɩm laɖʋ sɔsɔ. Mbʋʋ payaɣ se Filozɔɔfʋ. Ɛkɛ ɖɔɖɔ Katolika Ɛsɔ Cejewiye yɔɔ maɣzɩm laɖɔ sɔsɔ. Augustin kiɖeɖeu nɛ ɖajaanaa panɛ : Ambroise de Milan nɛ Jérôme de Stridon nɛ pɩtasɩna Grégoire Sɔsɔ palabɩna lɩmaɣza patʋlɩ Ɛsɔ Cejewa ndɩ ndɩ anasaayɩnaa tɛ ajɛya taa. Ɖajaanaa naanza panɛ, patɩŋa paakɛ fadanaa. Palaba Ɛsɔ tʋmɩyɛ siŋŋ pe-wezuu caɣʋ taa. Pʋ-tɔbʋʋ se paakpaɣ pa-tɩ mpilim nɛ pɛcɛlɩ Ɛsɔ tʋmɩyɛ.
Sukuli ŋgʊ ɛlaba Kartaazɩ yɔ, pɩɩkɛna Roma mba sukuli, paa nɛ ɛ-tɔm taa ɛlɩʊ Iipɔnɩ tɔm kɔyɔ. Ɛwɩlaɣ latɛŋ kʊnʊŋ nɛ kɩ-esa kuliye ɛlɛ ɛtanɩɩ siŋŋŋ kɛ Krɛkɩ tɔm, mbʊ yebina nɛ tuuɖe taa ɛsɔ tɔm wɛɛ ndɩ pazɩ nɛ ndʊ pama-tʊ wɩsɩ ɖɩlɩyɛt aa hɔɔlɩɣ yɔ.
Eɖoo kaakɛ halʊ weyi ɛɛsɔɔla ɛsɔ-tɔm siŋŋŋ yɔ nɛ Augustin kiɖeɖeu ɛnɛ ɛlɛ ñaasɔɔlɩ filozofi kɛnɛ. Ndʊ ɛɛsɔɔla ɛ-tɛɛ filozofii taa yɔ, ndʊ lɛ se ɛjaɖɛ yɔɔ cɩnɛ natʊyʊ fɛyɩ nɛ pɩtasɩnɛ kɩbam yaa kɩtɛkɩdim, camɩyɛ yaa kɩwɛɛkɩtʊ. Mbʊ ɛyʊ sɔɔlaa yɔ, mbʊ ɛlɩzɩʊ nɛ ɛla. Ɛwɛɛ pʊyɔɔ mbʊ nɛ pʊkɔma pɩtalɩ pɩnaɣ 386 taa ɛkatɩ Ambroise de Milan lɛ,elɛ yɔɔdɩna-ɩ camɩyɛ nɛ kpaagbaa mbʊ lɛ ɛpɩsɩ ɛ-laŋgɩyɛ nɛ ɛmʊ krɩstʊ tɔm. Ɛma takayasɩ ndɩ ndɩ sakɩyɛ nɛ sɩ-taa kɔyɔ: Tɩ-yɔɔ kuluu (Lɛs Confessions), Esɔ ɖɩcaɣyɛ (La Cité de Dieu) nɛ Nɛ Trinita (De la Trinité).
Ukulinaa mba ɛlaba yaa ɛ-tʊma sɔsɔna kɔyɔ: Platɔŋ lɩmaɣzɩyɛ kɩfaɖɛ krɩstʊ yɔ nɛ Augustin lɩmaɣzɩyɛ. Yee pakalɩɣ ɛ-tɔm yaa lɩmaɣza sɔsɔna wena ɛmaɣzaa kɔhyɔ, panaɣ se ɛyɔɔda filozofii tɔm, mɛŋfɛyɩ ɖukunau kpɛlɛkɩtʊ (métaphysique), camɩyɛ yɔɔdaɣ, Ɛsɔ tɔm kpɛlɛkʊʊ (Théologie), ñʊʊtaa tɔm klpɛlɛkʊ (éthique), politiki tɔm, Ɛsɔ takayaɣ taa tɔm tɔbɩŋ lɩzɩʊ (exégèse biblique).
Augustin kiɖeɖeu ɛnɛ ɛ-lɩmaɣza sɔsɔna wena ɛyʊ pɩzɩɣ ɛɖɔkɩ camɩyɛ yɔ alɛ yɔ se, ɛyɔɔda pɩlɩna ɛzɩma ɛyʊ pɩzɩʊ nɛ ɛwɛɛ yɔ, mbʊy pʊyɔɔ yɔ, ɛcɔnaa se ɛyʊ wɛu yɔ, alɩwaatʊ ɖɛʊ lɛ, ɛɛptzɩʊ ɛtasɩ pɩtɩŋga ɖɔkʊʊ yaa ɛla. Ɛyɔɔda ɖooo kiɖedɛɛ kɩwɛɛkɩm mba Adam nɛ ɛ-tɛ asɛyʊ Eva palaba yɔ pʊ-tɔm nɛ ɛmaɣzɩna Ɛsɔ yɔɔ tisim. Pɩtasɩɩna mbʊ ɖeke, ɛyɔɔda ɖɔɖɔ ɛyʊ ñʊʊ taa ɛhʊyɛ nɛ mʊndʊsʊʊ kpasʊʊ nɛ tɩlɩtʊ pɔ-tɔm. Tɔm tʊnɛ tɩ-wayɩ lɛ Augustin kiɖeɖeu yɔɔda ɖoɖɔ Trinita lɩmaɣzɩyɛ nɛ Ɛsɔ ɖɩcaɣyɛ pɔ-tɔm.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Filosofii laɖaa]]
[[Category:Ɛsɔ sɛʋ aŋgba yɔɔ cɔnɩyaa]]
[[Category:Ɛyaa kiɖeɖema]]
[[Category:Alizeerii]]
[[Category:Krɩstiyaniism]]
3w7if5ex3hbjj6zbdig97qn3d4sh4k3
Aung San Suu Kyi
0
209
14627
11928
2020-06-07T14:18:31Z
A1Cafel
2629
14627
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Aung San Suu Kyi
|image = Aung San Suu Kyi 2016.jpg
|px = 200px
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = [[Pirmaanii]]
|Ɛ-tʋmɩyɛ = Ɛjaɖɛ ñʋʋdʋ
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = Rangoon, [[Pirmaanii]]
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = Mɩsɩkʋm fenaɣ 19 wiye, pɩnaɣ 1945
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ =
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ =
|E-nesi ñɩɣʋ = Aung San Suu Kyi (Burmese).svg
}}[[File:Remise du Prix Sakharov à Aung San Suu Kyi Strasbourg 22 octobre 2013-18.jpg|thumb|Remise du Prix Sakharov à Aung San Suu Kyi Strasbourg 22 octobre 2013-15]]
Aung San Suu Kyi, Ɖoɖoo ɛnɛ, palʋla-ɩ [[mɩsɩkʋm fenaɣ]] kɩyakʋ hiu nɛ nakʋ (19) n̄ɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1945 n̄ɩŋga taa. Palʋla-ɩ Rangoun tɛtʋ taa [[Pirmaanii|Pirimaanɩ]] ɛjaɖɛ taa. Payaɣ ɛ-caa se Ɖajaa Ang San. Ɛ-caa lʋbana siŋŋ nɛ Pirimaanɩ ɛjaɖɛ lɩɩ ɖi-yomiye taa. Pakʋ ɛ-caa lɛ, ɛkɛwɛna pɩnzɩ naalɛ koŋ koŋ. Ɖoɖoo ɛnɛ, ɛkɛ Pirimaanɩ ɛjaɖɛ taa [[Politiki tɩlɩyɛ lɩmaɣza|politiki]] halʋ sɔsɔ nɔɔyʋ. Ɛlʋba siŋŋ nɛ pʋcɔ ɖiɣɖiɣ caɣʋ maɣzɩ wɛʋ ɛ-ɛjaɖɛ taa. Ɛnʋ lʋbɩna ɖɔɖɔ siŋŋ nɛ temokrasii kɔɔ ɛ-ɛjaɖɛ taa.
Pɩnaɣ 1988 taa ɛ nɛ ɛ-taabalaa palʋba nɛ paɖʋ politiki ŋgbɛyɛ naɖɩyɛ Pirimaanɩ ɛjaɖɛ taa. Payaɣ pɛ-tɛ politiki ŋgbɛyɛ ńɖɩ se 'LND<nowiki>''</nowiki>. Pʋ-tɔbʋʋ se Pirimaanɩ ɛjaɖɛ taa ɛyaa mba palʋkɩ se temokrasii ɛwɛɛ yɔ. Politiki ŋgbɛyɛ ɖɩnɛ ɖɩlʋbɩna siŋŋ nɛ temokrasii kɔɔ Pirimaanɩ ɛjaɖɛ taa. Ɖoɖoo Ang San Suu Kyi kɛŋna politiki ŋgbɛyɛ <nowiki>''</nowiki>LND<nowiki>''</nowiki> tɛ takayaɣ taa mayʋ sɔsɔ.
[[File:Suu-kyi-khawmu-constituency.jpg|thumb|Suu-kyi-khawmu-constituency]]
Toovenum lɛ, pʋcɔ politiki ŋgbɛyɛ ɖɩnɛ ɖɩñɔʋ lɛ, Pirimaanɩ ɛjaɖɛ taa sɔɔjanaa ɖeke katɩna kewiyaɣ. Mba ɖʋɣaɣna paɣtʋ tɩŋa. Pʋ-tɔbʋʋ se sɔɔjanaa kpacayaɣna Pirimaanɩ ɛjaɖɛ. Ponuutaɣ-ɖɩ ɛzɩ pɔsɔɔlʋʋ yɔ. Ɛlɛ, Ɖoɖoo Aung San Suu Kyi tɛ politiki ŋgbɛyɛ lʋbɩna-wɛ siŋŋ nɛ Pirimaanɩ ɛjaɖɛ kɔɔ ɖɩlɩɩ sɔɔjanaa yomiye taa.
Pɩnaɣ 1990 ñɩŋga taa pɔtɔ caca se palɩzɩ Pirimaanɩ ɛjaɖɛ taa paɣtʋ lɩzɩyaa lɛ, Ɖoɖoo Aung San Suu Kyi politiki ŋgbɛyɛ taa ɛyaa samaɣ kɩlɩ lɩzʋʋ se pɛkɛ Pirimaanɩ ɛjaɖɛ paɣtʋ lɩzɩyaa. Pɩlaba mbʋ lɛ, sɔɔjanaa kewiyaɣ sidi caca ŋ́gʋ nɛ pɩla se kɩtacazɩ caɣʋ. Pʋbʋ wayɩ lɛ, pakpa Ɖoɖoo Aung San Suu Kyi nɛ pasɩɩ-ɩ ɖoli nɛ pefeŋiɣ-ɩ paa alɩwaatʋ ndʋ.
Ɛ-salaka kuduyuu ŋgʋ kɩ-taa ɛwɛɛ nɛ kedeŋa kpeekpe ajɛya sɩŋna-ɩ nɛ paɖʋʋ-ɩ hʋnʋm ɛ-lʋbɩyɛ nɖɩ ɛlʋkɩ yɔ ɖɩ-taa. Ɛ-lʋbɩyɛ nɖɩ ɖɩ-taa paha-ɩ kedeŋa kpeekpe yɔɔ laŋhɛzɩyɛ yɔɔ lʋbʋ samtʋ nimiye.
Pɩnaɣ 2010 ñɩŋga taa Ɖoɖoo Aung San Suu Kyi lɩ salaka kuduyuu tɛɛ nɛ ɛwɛɛ ɛ-tɩ yɔɔ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Ɛyaa sɔsaa]]
[[Category:Halaa sɔsaa]]
[[Category:Politiki laɖaa]]
[[Category:Pirimanii]]
8p2etkpijkhk3a0pld8p3fwxo79p2to
Avicenna
0
210
11504
11503
2018-02-18T06:35:01Z
DARIO SEVERI
138
Corr.
11504
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Avicenna
|image = Avicenna Portrait on Silver Vase - Museum at BuAli Sina (Avicenna) Mausoleum - Hamadan - Western Iran (7423560860).jpg
|px = 190px
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ =
|Ɛ-tʋmɩyɛ =
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ =
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ =
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ =
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ =
|E-nesi ñɩɣʋ =
}}
Avicenne, yaa Ibn Sīnā1 ([[Pɛrɩsanɩ kʊnʊŋ|Persan kʊnʊŋ]] taa lɛ, ابن سینا), ɛyʊ ɛnɛyɔ palʊla-ɩ [[kɩyɛɛna fenaɣ]] kɩyakʊ 7 pɩnaɣ 980 Afshéna tɛtʊ taa, pʊñɔtɩna Boukhara, Khorasan Sɔsɔʊ tɛtʊ taa (sɔnɔ yaa nɔnɔ [[Uzibekistanɩ]] taa) nɛ ɛsɩ [[Mɩsɩkʋm fenaɣ|mɩsɩkʊm fenaɣ]] pɩnaɣ 1037 Hamadan tɛtʊ taa ([[Iranɩ|Iran]] ɛjaɖɛ taa). Ɛyʊ ɛnʊ ɛɛkɛ ɛyʊ yɔɔ lɩmaɣzɩyɛ tʊmɩyɛ tʊ, ɛkɛ takayasɩ mayʊ, ɛkɛ ɖɔkɔtɔ nɛ lɛɣtʊ tɩlɩyʊ kɛ persan hɛkʊ nɛ hɛkʊ wɛɛ taa. Avicenne kaasɛwaɣ malɩŋ Ɛsɔ sɛtʊ.
Ɛsɔɔlɩ tɩlɩtʊ sakɩyɛ, kɔzɩ kɔzɩ tɩyɩnzɩ yɔɔ kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ, ñɩɣlɩm pɩsʊʊ tʊmɩyɛ nɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ nɛ maɣzɩm kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ yaa hɔyɛ yɔɔ kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ. Ɛ-maɣzɩm yɔɔ tisiyaa ya-ɩ se Cheikh el-Raïs, tɩlɩya nɔɔ ɖɛyʊ, ɖɔkɔtɔ naa taa sɔsɔ, wɩlɩyʊ mamʊ niiye, wɩlɩyʊ naatozo tʊ kɛ [[Aristote]] nɛ Al-Fârâbî wayi. [[Iizilaam|Malɩŋ]] Ɛsɔ sɛtʊ tɔm yɔɔ kpɛlɛkɩya sakɩyɛ ɛzɩ Al-Ghazâlî, Ibn Taymiyya, Ibn Al-Qayim nɛ Al-Dhahabi tɔndɩ-ɩ mbʊ se ɛtɛkɛ Ɛsɔ sɛyʊ.
Kpaɣɖʊ 7 nɛ 8 alɩwaatʊ taa, kajalaɣ malɩŋ ñɩma tɛ seɣa alɩwaatʊ, mbʊ lɛ [[Siirii|Siiri]] ɛyaa nɛ Mezopotami ɛyaa mba pɛkɛ Krɩstʊ ñɩma yɔ nɛ pɛ-tɛ nɛ Siiri nɛ [[Krɛsɩ|Krɛkɩ]] yɔ ɖɛzaɣna [[Arabɩɩ kʊnʊŋ|arabɩ kʊnʊŋ]] taa kɛ ɛyʊ yɔɔ lɩmaɣzɩyɛ tʊmɩyɛ nɛ tɩlɩyɛ tɔm ndʊ tɩlɩna Krɛkɩ nɛ [[Room]] taa yɔ, lʊbɩyɛ naɖɩyɛ paɣzɩ arabɩ ñɩma cɔlɔ nɛ Persan ɛyaa cɔlɔ, Iran sɔsɔʊ kaawɛ alɩwaatʊ ndʊ tɩ-taa kɛ arabɩ ɛyaa nesi tɛɛ.
Avicenne pɩlɩna ɛ-hɩla naalɛ anɛ ayɔɔ Ali al-Husayn Ibn Abd Allah Ibn Sina, palʊla-ɩ [[kɩyɛɛna fenaɣ]] taa pɩnaɣ 980 Khormeytan (yaa Afshéna, wɩsɩ ɛjaɖɛ), Boukhara cɔlɔ kpam, (Transoxiane nɔnɔ Ouzbékistan ɛjaɖɛ). Ɛ-caa kɔyɔ Abdallah, ɛkɛ malʊʊ ɛ-tɛ Balkh kiŋ nɔnɔ [[Afganistani|Afganistan]] nɛ hayi kiŋ ɛjaɖɛ taa, ɛkɛ Kharmythâne egeetiye ñʊʊ tʊ, e-ɖoo kɔyɔ Setareh yaa Sitara ɛɛwɛ Afshéna.
Pʊwɛ ɛzɩ ɛɛkɩlɩ ŋñɩɩ alɩwaatʊ ndʊ ɛɛsɔɔlɩ wezuu tʊmɩyɛ nɛ ɖɔkɔtɔ tʊmɩyɛ nɛ ɛwɛna pɩnzɩ 14 lɛ, ɛkpɛlɛkaɣ eyeke. Petiyina Avicenne ɛ-pɩjatʊ alɩwaatʊ ndʊ mbʊ pɛdɩyʊ al-Natili cɔlɔ se ɛkpɛlɛkɩ akɔnta labʊ. Ɛɛwɛ ñʊʊ taa lɔŋ piŋ mbʊ lɛ ɛcɛzɩ ɛ-wɩlɩyʊ akɔnta labʊ nɛ lɛɣtʊ payi. Ɛla sukuli Boukhara, ɛsɔɔlɩ tɩlɩyɛ tʊma tɩŋa nɛ kɔzɩ kɔzɩ ɖɔkɔtɔ tʊmɩyɛ.
[[Category:!Main category]]
ib3zyrquwj2fe32hrb69ym09my00fxb
Hɔɔ lɩzɩɣ
0
211
14523
14522
2020-02-07T17:52:40Z
Praxidicae
1410
Révocation des modifications de [[Special:Contributions/38.116.192.100|38.116.192.100]] ([[User talk:38.116.192.100|discussion]]) vers la dernière version de [[User:Gnangbade|Gnangbade]]
11378
wikitext
text/x-wiki
Hɔɔ lɩzɩɣ, pɔyɔɔdʊʊ hɔɔ lɩzɩɣ tɔm lɛ, pɩkɛ nɔmɔŋ weyi ɛyʊ tɩŋʊʊ se pɩsa nɛ ɛɖɩɣ kaʊ hɔɔ palaka kpaɣ alɩwaatʊ nɖʊ abalʊ abalɩtʊ nɛ halʊ tɛ halɩtʊ pakatɩɣ ɖama nɛ pɩpɩsɩɣ yaɖɛ yɔ. Yaɖɛ maʊ wayi lɛ, ɖɩnaɣ se pɩpɩsɩ feteɖaɣ tɩyɛ nɛ pʊwayɩ lɛ, pɩpɩsɩ pɩɣa ŋñɩɩɩ. Pʊpʊ wayɩ pɩɖalʊʊ nɛ pɩɖalʊʊ lɛ, pɩpɩsɩ ɛyʊ nɛ kɩyakʊ nakʊyʊ wiye lɛ, palʊlɩ pɩɣa kɩfalaɣ nɛ paya-kɛ ɛyʊ.
Tɔmpiye nɖɩ ɖɩtanɩ kpɩna wena alʊlʊʊ kʊlʊlʊʊ mbʊ pɩtɛma kɛʊ kpɩnɛ yɔ, ɛzɩ ɛyʊ, [[heu]], [[haɣ]] yaa [[pɩyaʊ]] mbʊ yʊ. Pʊtɔbʊʊ se papɩzɩɣ pakʊ feteɖaɣ ŋga nɛ palɩzɩ-kɛ kpaagba. Ɛyʊ tɛ lɛ, pɩtɛ nɔmɔŋ ɛnʊ ɛɖɔɔ. Payaɣ hɔɔ lɩwa pɩkɛ ɛyʊ maɣmaɣ ɖʊna nesi se kalɩɩ halʊ taa.
Piyele pɩkɛ ɖɔkɔtɔ naa tɛ yɔ pɩpɩzɩɣ pɩkɛ hɔɔ ŋga peyeba-kɛ yɔ kalʊlʊʊ lakɩ kaɖɛ piŋ pɩtɩŋna halʊ alaafɩya hɔɔlʊʊ yɔɔ yaa feteɖaɣ ŋga caʊ fɛyɩ ɖeu yaa kʊdɔŋ mɛfɛyɩ kɔyɛ hayʊ nakʊyʊ tɛma-kɛ kpaʊ lɛ, pɩkɛ kɩjɛyɩɣ ɖɔkɔtɔ se ɛlɩzɩ-kɛ. Yee palɩzɩɣ nakɛyɛ nɛ pɩtɛkɛ ɖɔkɔtɔ paɣtʊ yɔɔ kɔyɔ ɛlɛ pɩkɛ paɣtʊ natʊyʊ yɔɔ kɔyɔ pɔtɔŋ pɔ-sɔɔlɩm taa lɩmaɣzɩyɛ hɔɔ lɩzɩɣ.
Piyele hɔɔ nakayɛ ɛlɩwa nɛ paɣtʊ ndʊ ɖɩyɔɔda pʊ-tɔm yɔ pɩtɛkɛ pɩtaa natʊyʊ yɔɔ kɔyɔ pɔtɔŋ se mɛɛsaɣ tɛɛ hɔɔ lɩzɩɣ. Piyele payaɣ se pɩmaba ɛtɩnaɣ yɔɔ lɛ, pɩkɛ tɩlasɩ nasɩyɛ talɩnaɣ pɩtɛ halʊ ɛnʊ, pʊtɔma kʊdɔŋ nakʊyʊ yaa kɩkpɛdɛsaɣ pɩlɩna halʊ tɛ Ɛsɔ tʊ cɔlɔ pʊtɔbʊʊ e-fenaɣ labʊ sɩŋa tuda. Pɩcɛzɩ tɔm naa mba pɔyɔɔ kɔyɔ ɖɩtɔŋ ɛlʊlɩ kɩtatalɩɣ fenasɩ lʊbɛ taa lʊlʊʊ.
[[Category:!Main category]]
2ouo4l16tgthqkrbxj5nxvokd3r3gp0
Awuusa kʊnʊŋ
0
212
7533
7532
2017-07-23T19:31:26Z
Gnangbade
58
7533
wikitext
text/x-wiki
[[File:Hausa language map.png|thumb|Hausa language map]]
Awuusa kʊnʊŋ kɛ Caadɩ kiŋ kʊnʊŋ pɔyɔɔdʊʊ-kʊ Afrika wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa kiŋ, [[Peenɛɛ (Bénin)|Peenɛɛ]] nɛ [[Purkina Fasoo]] nɛ [[Kameruni (Cameroun)|Kameruni]] nɛ [[Kootidiivʊwarɩ (Côte d'Ivoire)|Kotidiivʊwaari]] nɛ [[Kana (Ghana)|Kana]] nɛ [Nizɛɛrɩ (Niger)|Nizɛɛrɩ]] nɛ [[Naajeeriya (Nigeria)|Naajeeriya]] nɛ [[Sudaanɩ (Soudan)|Suudaŋ]] nɛ [[Caadɩ (Tchad)|Caadɩ]] nɛ [[Togo]] ajɛya taa yɔ. Ɛyaa miiliyɔɔ ɛzɩ nɩnɩwa ntalɩ nɛ hiŋ loɖo halɩ ŋwolo ɛzɩ hiŋ lʊbɛ mbʊ yɔ pɩzʊʊ ɖɔkʊʊ nɛ pɔyɔɔdʊʊ kʊnʊŋ ŋgʊ yɔɔdʊtʊ ndɩ ndɩ kpaɖʊ yɔ kpaɖʊ. Mba paba palʊlɩ-wɛ kɩ-ta nɛ pɔyɔɔdʊʊ-kʊ yɔ patala miiliyɔɔ waa nɛɛlɛ nɛ kɩgbanzɩ puwolo pɩtalɩ hiu waa naatozo nɛ naanza.
Awuusa wɛ ɖɔɖɔ Afro-Aziyatiki kʊnʊmɩŋ cejewiye taa payayɩ-ɩ ɖɔɖɔ se samito-sémitiki. Kɩlɩna Caadɩ kʊnʊmɩŋ agbela taa. Caadɩ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ agbela cɩkpena taa kʊnʊmɩŋ. Pɛtɛyɩ Caadɩ kʊnʊmɩŋ tɔm naanza taa kɛ kʊnʊmɩŋ cɩkpeŋ.
[[File:Emir Of Muri Alh Abbas Tafida.jpg|thumb|Emir Of Muri Alh Abbas Tafida]]
Awuusa kʊnʊŋ ŋgʊ pɔyɔɔdʊʊ-kʊ keeke [[Naajeeriya (Nigeria)|Naajeeriya]] ɛjaɖɛ taa kɛnɛ. Ɛyaa miiliyɔɔ waa hiŋ naatozo yɔɔdʊʊ-kʊ. Nɩzɛɛrɩ ɛyaa miiliyɔɔ waa 9360000. [[Kana (Ghana)|Kana]] ɛyaa miiliyɔɔ waa naalɛ. [[Kootidiivʊwarɩ (Côte d'Ivoire)|Kotidiivʊwaari]] ɛyaa 121000. [[Kameruni (Cameroun)|Kameruni]] ɛyaa 400000. [[Caadɩ (Tchad)|Caadɩ]] ɛyaa 200000. [[Sudaanɩ (Soudan)|Suudaŋ]] ɛyaa 600000. Pɔyɔɔdʊʊ-kʊ ɖɔɖɔ ajɛyɛ tɛtʊ sɔsɔtʊ ndɩ ndɩ sakɩyɛ wena a-taa palakɩ tadɩyɛ siŋ yɔ.
Sɔnɔ, Awuusa kʊnʊŋ pɩsa samaɣ hɛkʊ taa kʊnʊŋ (tadɩyɛ) Afrika Wɩsɩ Ɖɩɖʊyɛ nɛ Afrika Hɛkʊ taa. Awuusa kʊnʊŋ mɩza ajɛya hɔɔlɩŋ ndɩ ndɩ taa, tʊma sakɩyɛ anaasayɩ ɖʊ ɛ-tɛ ñɩɩtʊ nɛ tɩyekɩ nɛ ɛyʊ nɩɣ ɖoo polɩŋ taa ajɛyɛ lɛɛna yɔ tɔm.
[[File:Durba adorn riders.jpg|thumb|Durba adorn riders]]
Awuusa kʊnʊŋ kɛ [[Naajeeriya (Nigeria)|Naajeeriya]] nɛ Hayi kɩŋ tɛ kewiyaɣ kʊnʊŋ nɛ kɩ-kɛ [Nizɛɛrɩ (Niger)|Nizɛɛrɩ]] ɛjaɖɛ tɛ kʊnʊŋ. Kʊnʊŋ kɩmamaʊ lɩna kano yɔɔdɔɣ cɔlɔ. Pama Awuusa kʊnʊŋ ɖooo pɩtalɩ pɩnzɩ mɩnɩŋ naalɛ, kɔɔnaɣ taa lɛ, pama-kʊ nɛ Arabɩ tɛ maʊ kpata tɛ masɩ, nɛ sakɩyɛ taa lɛ, Latɛnɩ maʊ kpata tɛ masɩ, ŋgʊ paɖʊ kpaɣɖʊ nɛɛlɛ ŋgʊ nɔɣ yɔ nɛ abalɩ masɩ naaza kʊsɔzɩsɩ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:kʋnʋmɩŋ]]
nz2aylglj1cmjvv3piun6fmvbt4v8mr
Azii yotu lʋbɩyɛ
0
213
11620
11203
2018-03-01T18:49:45Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Azii yotu lʋbɩyɛ (Arts martiaux)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Azii yotu lʋbɩyɛ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
11620
wikitext
text/x-wiki
[[File:Italian Taekwondo Championships 2013.jpg|thumb|Taekwondo]]
Azii yotu lʋbɩyɛ kɛ lʋbɩyɛ tɩlɩtʋ kpɛlɛkʋʋ sukuli. Papɩzɩɣ palʋbɩ-ɖɩ nɛ nesi yem. Papɩzɩ palʋbɩ-ɖɩ nɛ naŋgbanzɩ. Ɖooo caanaʋ tɔm taa mbʋ yɔ kɛ, yotu lʋbɩyɛ kpɛlɛkɩtʋ tʋnɛ paatɩlɩ tɩ-taa size, tɩpɔzaɣ lɩmaɣza cukaŋ n̄ɩna nɛ lɔŋ nɛ lɛɣtʋ maɣzɩm sɔsɔm. Nɛ pʋ-yɔɔ lɛ, ɛyʋ pɩzɩɣ ɛɖɔkɩ ɛ-tɩ. Mbʋ pʋpɔza keekee yɔɔ lɛ size, pɩkɩlɩ ɖeu se ɛyʋ eyele lʋbɩyɛ ɖɩnɛ yɔ yee ɛɛpɩzɩɣ kɔyɔ. Ɛyʋ ɛkpɛlɛkɩ azii yotu lʋbɩyɛ yɔ, ɛkpaɣ ɖoŋ siŋŋ. Karatee yɔɔ lɛ, lʋbɩyaa lɩmaɣza mpilim kɔyɔ size, palʋ nɛ ɛyʋ wezuu caɣʋ taa lɛ, ɛwɛɛ alaafɩfa.
Tɔm piye [[Aazii tɛtʋ wandamm|Azii]] you lʋbɩyɛ kɛ lɛɣtʋ piliŋa kɛ [[Aazii tɛtʋ wandamm|Aazii]] tɛtʋ taa. Ajɛya wena a-taa lʋbɩyɛ aleɣya kɩlɩ tɔyʋʋ [[Eerɔpʋ tɛtʋ wandamm|Erɔpɩ]] tɛtʋ taa nɛ [[Etaazuunii|Amerika]] pɛ-tɛtʋ taa yɔ, a-taa ɖɔɖɔ [[Sapɔŋ]] ɛyaa kɩlɩ tɔyʋʋ. [[Siini]] mba ɖɔɖɔ nɛ pɩtasɩna [[Fɩyɛtɩnaam]] mba nɛ [[Kooree nɛ Hadɛ Kiŋ|Kooree]] mba wɛ sakɩyɛ ɖɔɖɔ ajɛya ana a-taa.
[[File:Combined Services Judo Team Training Camp MOD 45151758.jpg|thumb|Judo]]
Patʋla Aazii yotu lʋbɩyɛ sukulinaa ajɛya ndɩ ndɩ taa. Pilinzi ndɩ ndɩ wɛ Aazii yotu lʋbɩyɛ lɛɣtʋ hɔɔlʋʋ taa.
Cɛyɩtʋ ndɩ ndɩ wɛ Aazii yotu lʋbɩyɛ hɔɔlʋʋ taa.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Sɩpɔɔrɩ]]
f9d4msuk179owm0lbp9fbq3ecewnu9y
Azɩtɛkɩ
0
214
13844
7701
2019-04-07T16:18:01Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Azɩtɛkɩ (Aztèques)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Azɩtɛkɩ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Supression ttitre français
7701
wikitext
text/x-wiki
[[File:Tlacochcalcatl.jpg|thumb|Tlacochcalcatl]]
Azɩtɛkɩ ɛyaa yaa Mɛkɩsɩkasɩ ɛyaa (hɩɖɛ ndɩ ɖɩlɩna pɛ-tɛ tɛtʊ sɔsɔtʊ hɩɖɛ cɔlɔ se Mexico Tenochtitlan), kaakɛ Amerika ɛyaa mba paakɛ Nahua liɖe taa ɛyaa. Pʊ-tɔbʊʊ se Nahuatl kʊnʊŋ tɛ ɛyaa. Paacaɣ koŋ hɛkʊ taa [[Mɛkɩsiiki (Mexique)|Mɛkɩsɩkɩ]] pʊŋ taa, kɛ Mɩkɩsɩko kɛdɛŋga taa, kɛ Texcoco Kujomuu lɩm kpɛyɛ ko ŋgʊ yɔ kpaɣ ɛzɩ kpaɣɖʊ 19 alɩwaatʊ taa.
[[File:Mitofundacional.jpg|thumb|Representação do mito da fundação de Tenochtitlán]]
Kpaɣna kpaɣɖʊ 19 alɩwaatʊ pazɩɣ cɔlɔ mbʊ yɔ kɩɩwɛna ɛsakuliye siŋ Amerika ajɛyɛ taa nɛ kɩwakɩna pɩtɩŋna pɛ-tɛ natozo ɛgbadɩyɛ yɔɔ, ndɩ ɖɩɩkɛ Empiri ŋgʊ kɩkɩlɩ walɩɣ yɔ [[Mesopotami]] ɛjaɖɛ taa yɔ. Po-koyonduu kajalaɣ-tʊ lɛ Tarasɩkɩ tɛ Empiri.
[[File:Museo Templo Mayor 8.JPG|thumb|Museo Templo Mayor]]
[[Ɛsipaañɩ (Espagne)|Ɛsɩpañɔlɩ]] ɛyaa mba paawoba Amerika ɛjaɖɛ tɛ you pɩnaɣ 1519 alɩwaatʊ taa pɩtɩŋna Hernán Cortés ɖɩɣ pe-kewiyaɣ alɩwaatʊ. Pɩnaɣ 1521 [[aloma fenaɣ]] kɩyakʊ 13 ŋgu wiye, Ɛsɩpañɔlɩ ɛyaa waba nɛ pamʊ Tenochtilan ɖɩcaɣyɛ pɩtɩŋna tɛtʊ tɩna yɔ nɛ pakpa kpaagbaa tɛ Asɩtɛkɩ nʊʊdʊ ɛnʊ yɔɔ Cuauhtémoc. Kpɛdɛɛ mbʊ yɔ lɛ, Azɩtɛkɩ ɛsakuliye pɩsɩ kɩmɛlɛŋ alɩwaatʊ ajɛyɛ yoŋ wobɩtʊ alɩwaatʊ taa.
Pʊcɔ lɛ, [[Kolombi (Colombie)|Kolombi]] ɛsakuliye kpɛlɛkɩtʊ alɩwaatʊ lɩna Amerika hɛkʊ taa nɛ hayi kiŋ Kolombii ɛyaa mba palakaɣ tʊmɩyɛ ɖɔkɔtɔ naa tɛ kɔɣ ɖɩpɛɖɩyɛ takayaasɩ taa yɔ. Takayaɣ ŋga tɛtʊ tɩnaa maɣmaɣ mana-kɛ kɛ amate takayaɣ yɔ. Pɩkɛ Ɛsɩpañɔlɩ yoŋ laɖaa aseeɖe tɔm ɛzɩ Hernán Cortés nɛ Bernal Díaz del Castillo. Pɩkɛ tʊma ɖoŋ ñɩnaa laɖaa kpaɣɖʊ 16 alɩwaatʊ taa ɛzɩ Codex de Florence weyi ɛma takayɛsɩ nɛ ɛtɩsɩna mʊwanɩ Franciscain Bernardino yɔɔ yɔ.
[[Category:!Main category]]
lekh5ly097zr2f5n4sxrz76ccrn047b
Añɔsɩtisiizim (agnosticisme)
0
215
10315
7124
2017-12-30T17:46:20Z
Gnangbade
58
Liens
10315
wikitext
text/x-wiki
Maɣzɩm tɔmbiye kʊpɔzɩyɛ kɛ ɛyʊ lɩmaɣzɩyɛ pɩlɩɩna Ɛsɔ yɔɔ. Pʊ-tɔbʊʊ se ɛyʊ maɣzɩɣ su we [[Ɛsɔ]] yɔɔ. Ɛyʊ maɣzɩɣ se Ɛsɔ wɛɛ yaa Ɛsɔ fɛyɩ. Ɛyʊ maɣzɩɣ se ɛsɔnaa cikpema, pʊ-tɔbʊʊ se agɔlɩma wɛɛ yaa afɛyɩ. Maɣzɩm mbʊ pʊ-ñʊʊ payaɣ se añɔsɩtisiizim (agnosticisme). Ɛyaa mba pɛwɛna pɩ-tɛ maɣzɩm mbʊ yɔ, payaɣ-wɛ se Añɔsɩtiki waa (agnostiques).
Ɛyaa nabɛyɛ wɛɛ, paba ñɔtɔŋ se Ɛsɔ fɛyɩ, agɔlɩma fɛyɩ ɖɔɖɔ. Ɛyaa mba payaɣ se [[Ateyiizim|Aatee]] waa. Mbʊ payaɣna [[fransɩɩ kʊnʊŋ]] taa se agnosticisme yɔ, pʊwɛ ndɩ nɛ mbʊ payaɣ se «athéisme» yɔ. Ɛyaa nabɛyɛ ñɛwɛɛ nɛ papʊtʊʊ pɩtɩŋɛ pɩ-taa. Pʊ-tɔbʊʊ se paatisiɣ siŋŋ se Ɛsɔ wɛɛ yaa agɔlɩma wɛɛ. Payaɣ ɛyaa mba se pʊtʊyaa (sceptiques). Paba tɛ lɩmaɣzɩyɛ ñʊʊ payaɣna fransɩɩ kʊnʊŋ taa se «scepticisme». Añosɩtiki waa (Agnostiques) tɔŋ se nabʊyʊ fɛyɩ nɛ pʊwɩlɩɣ siŋŋ se Ɛsɔ wɛɛ yaa agɔlɩma wɛɛ. Pɔyɔɔdʊʊ ɖɔɖɔ se nɔɔyʊ ɛɛpɩzɩɣ ɛtɩlɩ nɛ toovenum siŋŋ se Ɛsɔ wɛɛ yaa se agɔlɩma wɛɛ.
Añɔsɩtiki waa eetisiɣ se lɛɣtʊ natʊyʊ yaa lɔŋ nɩɩyɛ wɛɛ nɛ ɛcɛzɩ ɛyʊ. Pʊ-tɔbʊʊ se paatisiɣ se nabʊyʊ wɛ ɛsɔdaa nɛ pɩkɩlɩ ɛyʊ lɛɣtʊ. Patakpaɣ ɛyaa mba payaɣ se lɔɔyɩsɩ tɩnaa yaa nayaa yɔ nɛ payaa se pʊyʊ. Paatisiɣ ɖɔɖɔ se Ɛsɔ ta nɔɔyʊ num nɛ ɛkɛ ɛ-tɛ Mɛsiyaa. Paatisiɣ ɖɔɖɔ se takayɩsɩ nasɩyɛ wɛɛ nɛ sɩkɛ Takayɩsɩ kiɖeɖesi. Toovenum lɛ, takayɩsɩ nasɩyɛ wɛɛ nɛ payaɣ-sɩ se Takayɩsɩ Kiɖeɖesi. Pʊ-tɔbʊʊ se ɛyʊ tama-sɩ nɛ ɛ-lɩmaɣzɩyɛ, ɛlɛ, ɛma-sɩ pɩlɩɩna Ɛsɔ sɔɔlɩm taa. Ɛsɔ heyina tɔm ndʊ pama-tʊ yɔ. Patakpaɣ sɔnzɩ ndɩ ndɩ nzɩ palakɩ Ɛsɔ sɛtʊ kpaamɩŋ taa yɔ nɛ payaa se pʊyʊ. Patakpaɣ paɣtʊ ndɩ ndɩ ndʊ paɖʊ Ɛsɔ sɛtʊ kpaamɩŋ taa yɔ ɖɔɖɔ nɛ payaa se pʊyʊ. Añɔsɩtiki waa tɔŋ se ɛyʊ maɣmaɣ lubina Ɛsɔ sɛtʊ aŋgba nɛ ɛ-maɣmaɣ ɛɖʊna paɣtʊ ndɩ ndɩ ndʊ tɩ-yɔɔ pɩpɩzɩɣ pɩtɩŋna nɛ ɛyaa nɩɩna ɖama yaa pala nɔɔ kʊɖʊmaɣ yɔ nɛ yoŋ yaa kɩdɛkɛdɩm lɛɛbʊ ɛtaawɛɛ pɛ-hɛkʊ taa yɔ. Añɔsɩtiki waa yɔɔdʊʊ ɖɔɖɔ se ɛyʊ maɣmaɣ lubina tɔm se ɛsɔdaa koboyaɣ wɛɛ nɛ miŋ wɛɛ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Ɛsɔ sɛʋ]]
mtzi3oe2hkntl7lz3oq3ieuxnn5vigw
Aŋgoola
0
216
10617
10371
2018-01-20T01:47:18Z
MasonDecker2017
1033
10617
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛjaɖɛ
| Hɩɖɛ = Aŋgoola
| Hɩɖɛ2 = Angola
| Kɩɖaʋ kɩdɛɛka = [[File:Flag of Angola.svg|75px]]<br>Aŋgoola kɩɖaʋ kɩdɛɛka
| Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ = [[File:Emblem of the People's Republic of Angola (1975-1992).png|75px]]<br>Aŋgoola Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ (1975-1992)
| image_map = [[File:Angola map.png|190px]]<br>Aŋgoola tɛlɛŋa
| official_languages = [[Pɔrɩtɩgɛɛ kʊnʊŋ|Pɔrɩtɩgɛɛ]]
| capital =
| government = .
| president = [[João Lourenço]]
| area_km2 = 1,246,700
| population_estimate = 24,383,301
| population_estimate_year = 2014
| population_density_km2 = 14.8
| cctld = .ao
}}
Aŋgoolaa ɛjaɖɛ kɛna Afrika kedeŋa nɛ wɩsɩ ɖʊɖɩyɛ nɛ hadɛ kɩŋ ɛjaɖɛ. Ajɛya naanza cɔna-ɖɩ nɛ ata ko, anaa yɔ: [[Kɔngoo-Pirazaaviili (République du Congo)|Kɔngoo-Pirazaaviili]], [[Kɔŋgoo Kinsasa (République Démocratique du Congo)|Kɔŋgoo Kinsasa]], [[Namibi (Namibie)|Namibi]] nɛ [[Sambii (Zambie)|Sambii]]. Ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩɖaɣla nɛ ɖɩwɛ Afrika hɛkʊ nɛ hɛkʊ taa ajɛya wena ayɔɔdɩɣ fransɩ kʊnʊŋ yɔ nɛ Afrika hadɛ kɩŋ ñɩna wena alɛ yɔɔdɩɣ anglisi tɔm yɔ ahɛkʊ taa. Afrika kpeekpe taa lɛ, ɛjaɖɛ nɖɩ ɖikɛna naatozo ñɩnɖɛ ɛyaa ɖɔʊ taa.
Ɖooo lɛ, [[Pɔritigaalɩ (Portugal)|Pɔrɩtigaalɩ]] ñɩma kakpacayaɣna-ɖɩ nɛ pʊcɔ ɖɩwɛʊ ɖɩ-tɩ yɔɔ kɛ 1975. Ɖɩwɛ ajɛya kɩkpɛndɩɣ aŋgba wena ayɔɔdɩɣ [[Pɔritigaalɩ (Portugal)|Pɔrɩtigaalɩ]] kʊnʊŋ yɔ a-taa. Pʊcɔ nɛ kɩwɛʊ kɩ-tɩ yɔɔ pɩnaɣ 1975 taa mbʊ yɔ, Aŋgoolaa taa ɛyaa tɩŋa taa taahɛ nɛ ɛzɩma pɩwɛɛ se kɩhɛʊ koministi taa yɔ nɛ yoŋ sakɩyɛ wɛɛ nɛ pʊtʊlʊʊ paaɛzɩmtaa pɩtalɩ ɛzɩ pɩnzɩ 25 yɔ.
Ɛyaa ɛzɩ miliyɔɔ yɔ sɩba nɛ tɛtɛɛ ñɩm ɛsaam mbʊ pʊkʊ ɛyaa yɔ, pʊpʊ ñɛwɛɛ ɛzɩ miliyɔɔ ɖɔɖɔ mbʊ yɔ nɛ pɩɖɩɩna ɛyaa kʊʊ halɩ nɛ sɔnɔ. Ɖeɖe nɛ sɔnɔ mbʊ yɔ, ɖama nɩnaʊ nɛ ɖiu ɖiu caɣʊ wɛ Aŋgoolaa taa yem fɛɛɛ.
{{Afrɩka}}
[[Category:!Main category]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Aŋgoola]]
f2z0pwo2838p02wvimti3lauw89f3da
Aŋŋwana
0
217
13853
13852
2019-04-07T19:29:34Z
Gnangbade
58
13853
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Waste_in_Chittagong_01.jpg|vignette|Waste in Chittagong, [[Paŋgɩladɛɛsɩ]]]]
Aŋŋwana pɩsa-ɖʊ mbʊ pɩwazɩɣ-ɖʊ paa ɖooye yɔ. Mbʊ palakɩna aŋŋwanaa mba yɔ patasa-pʊ naʊ pʊɖɔɔ. Pʊcɔ nɛ polubu-wɛ lɛ, pakpakɩɣ mbʊ polukina yɔ, polimɛɛrɩ, nɛ pañaɣzɩ nɛ piyoli nɛ palɩzɩ mbʊ pɔzɔɔlaa yɔ.
[[Fichier:Fish1968_-_Flickr_-_NOAA_Photo_Library.jpg|vignette|Fish1968 - Flickr - NOAA Photo Library]]
Papɩzɩɣ pakpaɣ polimɛɛrɩ ŋgʊ cɩŋgɩlɩm yaa ŋgʊ kizida ya nɛ polubina aŋŋwanaa yaa wondu ndʊ palakina aŋŋwanaa mba yɔ. Sɔnɔ taa mbʊ yɔ poluba wondu sakɩyɛ nɛ aŋŋwanaa nɛ pɩwazɩɣ ɛzɩ mbʊ pɩdaakʊ ɛyʊ yaa pɩdaŋgɩ se paa ɛyʊ ɛtɔlaa lɛ pɩtaanɩ-ɩ yɔ.
[[Fichier:River_litter_plastic_fragments_1.jpg|vignette|River litter plastic fragments 1]]
Ñɩiɩtʊ natʊyʊ wɛɛ nɛ tikotuu yem yaa tɩwɛɛ ɛzɩ aŋŋwanaa yɔ ɛlɛ pɩtɛkɛ mbʊ. Ɖooo lɛ pɔlɔwaɣ aŋŋwanaa mba pɛwɛɛkaa yɔ ɛlɛ sɔnɔ mbʊ yɔ paɖaɣnɩɣ-wɛɛ kpaɣʊ nɛ polubina wondu kɩfatʊ. Aŋŋwanaa lubiyaa hikuu pa-tɩ sɩŋŋŋ mbʊ pʊyɔɔ yɔ paykɩ nɛ pawazɩɣ ɖɔɖɔ paa le.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Wondu]]
0hzkj0zirjafq47izrhktrt93om9244
Baalɛɛnɩ
0
218
7582
946
2017-07-26T19:28:30Z
Gnangbade
58
7582
wikitext
text/x-wiki
[[File:Orcas! (7779482102).jpg|thumb|Baalɛɛnɩ kɩkʋyʋ ([[Fransɩɩ kʊnʊŋ|fransɩɩ]] : ''Épaulard'' [[Englɩsɩɩ kʊnʊŋ|Eŋglɩsɩɩ]] : ''Killer Whale'', yaa ''Orca''). Cɩnɛ ɖɩnaɣ kɩ-suu.]]
"Baalɛɛnɩ" kɛ kpakpayaɣ sɔsɔɔ nakɛyɛ.
Tɔmpiye "Baalɛɛnɩ" lɩna [[Latɛŋ kʊnʊŋ|Laatɛɛ]] kʋnʋŋ taa. Kʋnʋŋ ŋgʋ kɩ-taa lɛ, payaɣ se ''ballaena'' yaa ''ballena'' yaa ɖɔɖɔ se ''balaena''. [[Latɛŋ kʊnʊŋ|Laatɛɛ]] tɔmpiye ɖɩnɛ, ɖɩnɩɣzɩna [[Krɛsɩ kɩbɩnʊʊ kʊnʊŋ|Krɛɛkɩ]] tɔmpiye ''phalaina'' pʋ-tɔbʋʋ se mbʋ puhuu yɔ. [[Krɛsɩ kɩbɩnʊʊ kʊnʊŋ|Krɛɛkɩ]] nɛ Rooma n̄ɩma pɔ-cɔzɔnaa tɔma se baalɛɛnɩ kɛ lɩm tɛɛ kɩpnɛ nɖɩ ɖɩwɛna hʋzɩŋ yɔ.
[[File:Adult Humpback Whale breaching.jpg|thumb|Balɛɛnɩ kikulumuu ([[Fransɩɩ kʊnʊŋ|fransɩɩ]] : ''Baleine à bosse''; [[Englɩsɩɩ kʊnʊŋ|Eŋglɩsɩɩ]]: ''Humpback Whale''). Cɩnɛ ɖɩnaɣ se kɩlɩɩ lɩm taa nɛ kɩma.]]
Ŋgʋ lɩm tɛɛ kpakpasɩ lɛɛsɩ fɛyɩna hʋzɩŋ. [[Fransɩɩ]] n̄ɔtɔŋ se, pɩkɛ lɩm tɛɛ kpakpayaɣ n̄azɩ n̄azʋʋ ŋga pɔyɔɔdɩ kɔ-tɔm Ɛsɔtɔm takayaɣ taa se kiliba Yoonaasɩ nɛ ɛlɛ caɣ ko-lotu taa kɩyakɩŋ naatozo yɔ. Paya n̄azɩ n̄azʋʋ ŋgʋ se kpakpayaɣ, ɛlɛ, toovenum lɛ, paakpakɩɣ-kʋ se kɩkɛ kpakpayaɣ siŋŋ.
[[File:La baleine d'Ostende 1827.jpg|thumb|La baleine d'Ostende 1827|Baalɛɛnɩ sɔsɔɔ nakɛyɛ, Ostende tɛtʋ taa, pɩnaɣ 1827]]
[[Category:!Main category]]
[[Category:Kpagbasɩ]]
pyznk0u9ie07bo2yw3e7gqt4a3xc9md
Bahaullah
0
219
15974
13957
2022-03-31T02:04:54Z
Steinninn
3648
15974
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Bahaullah
|image = Shrine of Bahá'u'lláh.jpg
|px = 190
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = Iranɩ
|Ɛ-tʋmɩyɛ =
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = Tehran, Iranɩ
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = Kamɩŋ fenaɣ 12 wiye, pɩnaɣ 1817
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ = Acre, Beirut Vilayet, Izrɛɛlɩ
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ = Agoza fenaɣ 29 wiye, pɩnaɣ 1892
|E-nesi ñɩɣʋ =
}}
Palʊlɩ ɛyʊ weyi payaɣ se Mīrzā Ḥusayn-ʿAlī Nūrī yɔ [[kamɩŋ fenaɣ]] kɩyakʊ hiu nɛ naalɛ n̄ɩŋgʊ wiye, pɩnaɣ 1817 n̄ɩŋga taa. Palʊla-ɩ [[Iranɩ (Iran)|Iranɩ]] ɛjaɖɛ taa, Teheeraanɩ tɛtʊ taa. Ɛsɩba [[agoza fenaɣ]] kɩyakʊ nɩɩlɛ nɛ nakʊ n̄ɩŋgʊ wiye, pɩnaɣ 1892 n̄ɩŋga taa. Ɛsɩba [[Izrɛɛlɩ (Israël)|Izrɛɛlɩ]] ɛjaɖɛ taa, Aakrɩ tɛtʊ taa. Mīrzā Ḥusayn-ʿAlī Nūrī kɛ Ɛsɔ lɔɔyaɣ tʊ nɔɔyʊ. Pakʊma-ɩ hɩɖɛ ɛ-tɛ Iiraanɩ ɛjaɖɛ taa se Bahāʾ-Allāh. Hɩɖɛ nɖɩ ɖɩ-tɔbʊʊ lɛ se Ɛsɔ Ɖoŋ yaa Ɛsɔ n̄alɩmɩyɛ.
[[File:Bahaullah Verbannungsweg.png|thumb|L'exil de Bahaullah]]
Bahāʾ-Allāh tɔŋ se ɛnʊʊ lɛ, Ɛsɔ lɔɔyaɣ tʊ kpaagbaa n̄ɩnʊ weyi Ɛsɔ tiyi kedeŋa yɔɔ yɔ. Ɛɔŋ se Ɛsɔ lɔɔyasɩ tɩnaa sʊsaa panɛ : Krishna nɛ [[Abrɩham|Abrɩham]] nɛ Moïse, Bouddha nɛ Zoroastre nɛ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu]] nɛ Muḥammad pa-wayɩ lɛ, ɛnʊ wɛna. Se ɛnʊʊ lɛ Ɛsɔ wɛtʊ yeli kedeŋa yɔɔ. Ɛyɔɔdɩ se kedeŋa kpeekpe ɛyaa kaɣ kpɛndʊʊ nɛ pɛkɛ ɛyaa kʊɖʊmaa. Se pakaɣ kpɛndʊʊ nɛ pala sɔnzɩ kʊɖʊmasɩ. Ɛyɔɔdɩ ɖɔɖɔ se ɛ-tɔm ɖooo lɔŋdaa Ɛsɔ sɛtʊ aŋgba kpeekpe kosusaa. Se ɛ-tɔm posusaɣ ɖooo lɔŋ se ɛkaɣ kɔm kɛdɛzaɣ alɩwaatʊ taa nɛ eyele nɛ siɣsiɣ tɔm wɛɛ kedeŋa yɔɔ nɛ ɛyaa tɩŋa wɛɛ laŋhʊlʊmɩyɛ nɛ laŋhɛzɩyɛ pa-taa yem fɛɛɛ.
Ɛɛkɛ weyi payaɣ se Bāb yɔ ɛ-wayɩ tɩŋɩyʊ pɩnaɣ 1819 nɛ puwolo pɩsɩɩna pɩnaɣ 1850 n̄ɩŋga taa. Bāb n̄ɔtɔŋaɣ se ɛkɛ weyi ɛkʊyʊʊ ɛsɔdaa yɔ. Patasaɣ-ɩ yaʊ ɖɔɖɔ se ''Imam Caché'' yaa Al-Mahdī, pʊ-tɔbʊʊ se weyi pʊwɩla-ɩ nʊmɔʊ kɩbaŋʊ siŋŋ yɔ. Se ɛ-tɔm Ɛsɔ sɛtʊ ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ se Izilaam yɔ, ɖisusaɣ. Se ɛnʊʊ [[Iizilaam|Malɩŋ]] kaɖaŋaa se ɛkɔɔ nɛ pʊcɔ ''Tɔm Hʊʊ Kpaagbaa Evemiye'' talɩ
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Ɛyaa sɔsaa]]
[[Category:Abalaa sɔsaa]]
[[Category:Ɛsɔ sɛʋ aŋgba yɔɔ cɔnɩyaa]]
[[Category:Ɛsɔ sɛʋ]]
a8bi5mjceshzi153rwc0facitdai22b
Ban Ki-moon
0
220
11508
11219
2018-02-18T07:37:41Z
DARIO SEVERI
138
Added infobox
11508
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Ban Ki-Moon
|image = Ban Ki-moon February 2016.jpg
|px = 190px
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ =
|Ɛ-tʋmɩyɛ =
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ =
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ =
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ =
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ =
|E-nesi ñɩɣʋ =
}}
Ban Ki-Moon kɛ [[Kooree nɛ Hadɛ Kiŋ|Koore nɛ Hadɛ Kiŋ]] ɛjaɖɛ taa tʋ. Palʋla-ɩ [[mɩsɩkʋm fenaɣ]] kɩyakʋ hiu nɛ naadozo (13) n̄ɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1944 n̄ɩŋga taa Eumseong tɛtʋ taa.
Ɖajaa Ban Ki-Moon kɛŋna sɔnɔdaa kedeŋa kpeekpe ajɛya kpɛndʋʋ ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ se ONU yɔ ɖɩ-takayaɣ taa mayʋ sɔsɔ. Ɖooo ONU ŋgbɛyɛ ñɔʋ yɔ, ɛyaa lʋbɛ tɛmna kɛʋ ɖɩ-takayaɣ taa mayaa. Pʋ-tɔbʋʋ se Ɖajaa Ban Ki-Moom kɛ ɖɩ-takayaɣ taa mayʋ lutozo ñɩnʋ. Ɖajaa Kofi Annan kɛ ɛlɛɣzaa.
Ɖajaa Ban Ki-Moon nɩɣ kʋnʋmɩŋ sakɩyɛ. Ɛnɩ Fransɩɩ kʋnʋŋ, ɛnɩɩ ɛŋglisi kʋnʋŋ, ɛnɩɩ ɖɔɖɔ caama kʋnʋŋ nɛ pɩtasɩna ɛjaɖɛ taa kʋnʋmɩŋ ndɩ ndɩ. [[Kɔlaɣ fenaɣ]] kajalaɣ kɩyakʋ nɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 2007 taa palɩzɩ Ɖajaa Ban Ki-Moon se ɛkɛ ONU ŋgbɛyɛ takayaɣ taa mayʋ sɔsɔ. Ɛlaba pɩnzɩ kagbaanzɩ nɛ pɩtɛ lɛ, paɖaɣnɩ-ɩ lɩzʋʋ se ɛtasɩ ɖiyiɣ ŋgbɛyɛ ńɖɩ pɩnzɩ kagbaanzɩ ɖɔɖɔ. Pʋ-tɔbʋʋ se ɛyʋ lakɩ pɩnzɩ kagbaanzɩ nɛ ɛtɛ lɛ, pɛlɛɣzɩ-ɩ nɛ palɩzɩ takayaɣ taa mayʋ kɩfalʋ.
Yee mbʋ, Ɖajaa Ban Ki-Moon tʋmɩyɛ labʋ ONU ŋgbɛyɛ taa sʋ paa ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-ɛsɩyɛ. Pʋ-yɔɔ paɖaɣna-ɩ lɩzʋʋ se ɛtasɩ kɛʋ ɖɩ-takayaɣ taa mayʋ nabʋlɛ ɖeɖe.
[[Mɩsɩkʋm fenaɣ]] kɩyakʋ naalɛ nɛ kʋɖʋm (21) n̄ɩŋg wiye, pɩnaɣ 2013 taa.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Politiki laɖaa]]
[[Category:Aazii]]
[[Category:Koree nɛ hayɩ kiŋ]]
7w9g0fo164stamx53f71xizryiro7sa
Barack Obama
0
221
18039
16059
2024-04-11T12:38:27Z
Gnassingbé-Gnassingbé
4636
Obama kɩlɛmʋʋ pɩnaɣ 2012 taa
18039
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Barack Hussein Obama
|image = President Barack Obama.jpg
|px = 190
|text = Obama kɩlɛmʋʋ pɩnaɣ 2012 taa
|Ɛ-ɛjaɖɛ = [[Etaazuunii (États-Unis)|Etaazuunii (États-Unis)]]
|Ɛ-tʋmɩyɛ = Ɛjaɖɛ ñʋʋdʋ
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = Honolulu (Hawayi), [[Etaazuunii (États-Unis)|Etaazuunii (États-Unis)]]
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = [[Kɩyɛɛna fenaɣ]] 4 wiye, pɩnaɣ 1961
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ = .
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ = .
|E-nesi ñɩɣʋ = Barack Obama signature.svg
}}
Ɖajaa Barack Hussein Obama II, palʋla-ɩ [[kɩyɛɛna fenaɣ]] kɩyakʋ naanza n̄ɩŋʋ wiye, pɩnaɣ 1961 taa Honolulu ɖoŋiye taa Hawayi egeetiye taa. Ɛkɛ [[Etaazuunii (États-Unis)|Amerika]] tɛtʋ taa ɛjaɖɛ naɖɩyɛ n̄ʋʋdʋ. Ɛnʋ lɛ sɔnɔ [[Etaazuunii (États-Unis)|Amerika]] tɛtʋ ńdʋ tɩ-taa Kewiisi nzɩ sɩkpɛnda kpɛm nɛ payaɣ-sɩ se, [[Etaazuunii (États-Unis)|Etaazuunii]] yɔ, sɩ-ɛjaɖɛ n̄ʋʋdʋ. Ɛlɩ ɛjaɖɛ ńɖɩ, ɖɩ-n̄ʋʋdʋ hiŋ naanza nɛ naanzɩ n̄ɩnʋ lɛ. [[Kamɩŋ fenaɣ]] kɩyakʋ naanza n̄ɩŋʋ wiye, pɩnaɣ 2008 taa pɔtɔ caca nɛ palɩzɩ-ɩ nɛ ɛkɛ ɖɩ-n̄ʋʋdʋ. Pɩkɛ ɛ-kajalaɣ kpelaɣ kpaɣʋ kɛlɛ. [Kamɩŋ fenaɣ]] kɩyakʋ loɖo n̄ɩŋʋ wiye, pɩnaɣ 2012 n̄ɩŋa taa ɖɔɖɔ lɛ, patasɩ tɔʋ caca nɛ paɖaɣnɩ-ɩ lɩzʋʋ nɛ ɛkɛ ɖɩ-n̄ʋʋdʋ halɩ nɛ sɔnɔ.
Barack Hussein Obama kɛ [[Afrɩka tɛtʊ tɔm|Afrika]] tʋ, ɛtɛ ɛkɛ [[Etaazuunii (États-Unis)|Amerika]] tʋ. Ɛnʋʋ lɛ, kajalaɣ [[Afrɩka tɛtʊ tɔm|Afrika]] tʋ weyi ɛkpaɣ kpelaɣ [[Etaazuunii (États-Unis)|Amerika]] tɛtʋ taa Kewiisi nzɩ sɩkpɛndaa kpɛm nɛ payaɣ-sɩ se, [[Etaazuunii (États-Unis)|Amerika]] yɔ sɩ-ɛjaɖɛ taa. Ɛwɛ wazaɣ siŋŋ [[Etaazuunii (États-Unis)|Amerika]] n̄ɩma mba pɔtɔ caca nɛ palɩzɩ-ɩ yɔ nɛ kedeŋa kpeekpe pɛ-ɛsɩndaa.
[[File:Obama family portrait in the Green Room.jpg|thumb|Ɖajaa Barack Obama nɛ ɛ-halʋ nɛ ɛ-pɩya naalɛ]]
Pɩnaɣ 1996 taa Barack Obama sʋ [[politiki]] nʋmɔʋ taa. Pɔtɔ caca nɛ palɩzɩ-ɩ se ɛkɛ paɣtʋ lɩzɩyaa n̄ʋʋdʋ Illinois tɛtʋ taa. Ɛlaba peeye tʋmɩyɛ nɖɩɩ kpaɣ pɩnaɣ 1997 n̄ɩŋa nɛ puwolo pɩsɩɩna pɩnaɣ 2004 n̄ɩŋa. Pɩnaɣ 2000 n̄ɩŋa taa lɛ, ɛɛsɔla se, palɩzɩ-ɩ nɛ ɛkɛ mba pa nɛ paɣtʋ lɩzɩyaa pɛkpɛndʋʋ nɛ palakɩ tʋmɩyɛ paɣtʋ ndɩ ndɩ lɩzʋʋ nʋmɔʋ taa yɔ. Ɛlɛ, pɩtala ḿbʋ. Ɛlɛ, pɩnaɣ 2004 n̄ɩŋa taa lɛ, palɩzɩ-ɩ nɛ ɛwɛɛ Kewiisi nzɩ sɩkpɛnda kpɛm nɛ payaɣ-sɩ se, [[Etaazuunii (États-Unis)|Etaazuunii]] yɔ sɩ-paɣtʋ lɩzɩyaa taa. Barack Obama yeba nɛ patɩlɩ-ɩ ɛjaɖɛ taa alɩwaatʋ ndʋ ekizaa se [[Etaazuunii (États-Unis)|Etaazuunii]] sɔɔjanaa ɛtaawolo [[Irakɩ]] ɛjaɖɛ taa se palakɩ you ɛzɩ George W. Bush kɔsɔɔlʋʋ yɔ. Ɛyɔɔdɩ ɖɔɖɔ tɔm natʋyʋ nɛ pɩlɩzɩ keɣlee nɛ pʋwɩlɩ mbʋ ɛkɛwa yɔ. Tɔm ńdʋ, ɛyɔɔdɩ-tʋ alɩwaatʋ ndʋ palɩzɩ John Kerry se ɛkɛ kanjidaa nɛ paalɩzɩ-ɩ nɛ ɛkɛ [[Etaazuunii (États-Unis)|Etaazuunii]] ɛjaɖɛ n̄ʋʋdʋ yɔ. Ɛ-tɔm ńdʋ, tɩ-yɔɔ pɩtɩŋnaa nɛ pasɩmɩ-ɩ ɛjaɖɛ ńɖɩ ɖɩ-taa kajalaɣ sɩm.
[[File:President Barack Obama calls foreign leaders in the Oval Office of the White House.jpg|thumb|Ɖajaa Barack Obama yaa ñʋʋdʋ nɔɔyʋ kangalafʋ, Oval tʋmɩyɛ ɖɩlaɖɛ taa, Kuduyuu Kɩhʋlʋmʋʋ]]
Pɩnaɣ 2004 n̄ɩŋa taa palɩzɩ-ɩ nɛ ɛkɛ paɣtʋ lɩzɩyaa taa tʋ. Peeye ɛkaɖa "Springfield" tɛtʋ taa [[lɛlaɣ fenaɣ]] kɩyakʋ hiu n̄ɩŋʋ wiye, pɩnaɣ 2007 n̄ɩŋa taa kpayɩ se, ɛnʋ kɛɣ kanjiida caca ŋgʋ pɔkɔŋ tɔʋ se palɩzɩ [[Etaazuunii (États-Unis)|Etaazuunii]] ɛjaɖɛ n̄ʋʋdʋ yɔ. Ɛ nɛ Ɖoɖoo Hillary Rodham Clinton palʋbɩna nɛ ɛwa ɛ́lɛ. Peeye [[kɩyɛɛna fenaɣ]] kɩyakʋ nɛɛlɛ nɛ lʋbɛ n̄ɩŋʋ wiye, pɩnaɣ 2008 taa palɩzɩ-ɩ Denver tɛtʋ taa se, ɛkɛ ɛ-ŋgbɛyɛ tɛ kanjiidaa.
Pɔtɔ caca ŋ́gʋ kamɩŋ fenaɣ kɩyakʋ naanza n̄ɩŋʋ wiye, pɩnaɣ 2008 taa. Pɔtɔ-kʋ lɛ, ɛyaa 365 lɩzɩna-ɩ se ɛkɛ ɛjaɖɛ ńɖɩ ɖɩ-n̄ʋʋdʋ. Pɩlaba se, ɛyaa mɩnʋʋ yɔɔ lɛ, ɛyaa 52,9 lɩzɩna-ɩ se ɛkɛ ɛjaɖɛ n̄ʋʋdʋ. Yee ḿbʋ, ɛɖɛ John McCain weyi ɛ nɛ ɩ pakaɣyaɣ kpelaɣ ŋ́ga yɔ ɛ-nɔɔ. Barack Obama paɣzɩ ɛ-tʋmɩyɛ [[kɔlaɣ fenaɣ]] kɩyakʋ nɛɛlɛ n̄ɩŋʋ wiye, pɩnaɣ 2009 taa. Ɛkpaɣ kpelaɣ lɛ, ɛɖʋ nesi siŋŋ yoŋ weyi ɛɛwɛ [[Irakɩ (Irak)|Irakɩ]] nɛ [[Afganistani (Afghanistan)|Afɩganisitanɩ]] nɛ Moyen-Orient pɛ-ajɛyɛ taa yɔ. Alɩwaatʋ ńdʋ tɩ-taa ɖɔɖɔ tɔsʋʋ pɩsaɣnɛ wayɩ [[Etaazuunii (États-Unis)|Amerika]] tɛtʋ taa. Liidiye nɛ tɔsʋʋ paalaba kɛdɛɖaɣ siŋŋ kedeŋa kpeekpe. Paha-ɩ laŋhɛzɩyɛ yɔɔ lʋbʋ nimiye aloma fenaɣ kɩyakʋ hiu n̄ɩŋʋ wiye, pɩnaɣ 2009 taa.
Barack Obama calɩ kpaɣʋ kpelaɣ lɛ, ɛlʋ nɛ tɔsʋʋ ɖɛɛna ɛsɩnda siŋŋ pɩnaɣ 2009 n̄ɩŋa taa. Eyeba nɛ papasɩ ɖɔɖɔ lambu yɔɔ nɛ pasɩŋna evebiya nɛ pɛla mba palaba sukuli nɛ petehida tʋma yɔ. Ɛtʋla ɖɔɖɔ tʋma sakɩyɛ nɛ ɛtɛ ɛcɔna kʋdɔndɩnaa ɖeɖe siŋŋ. Eyeba nɛ papasɩ ɖɔkɔtɔnaa tɛ kɔ yɔɔ liidiye. Pɩnaɣ 2010 n̄ɩŋa taa, eyeba nɛ panɩɩna tʋmlaɖaa fenasɩ nzɩ pataahɛyɩ-wɛ payɩ yɔ. Ajɛɛyɛ lɛɛna taa nɔɔ ɖʋʋ politiki nʋmɔʋ taa lɛ, eyeba nɛ [[[Etaazuunii (États-Unis)|Amerika]] sɔɔjanaa mba paawoba [[Irakɩ (Irak)|Irakɩ]] ɛjaɖɛ taa se pɛhɛzɩ you yɔ, papɩsɩ [[Etaazuunii (États-Unis)|Amerika]] tɛtʋ taa. Ɛlɛ, eyele nɛ [[Etaazuunii (États-Unis)|Amerika]] sɔɔjanaa mba paba n̄aawobi [[Afganistani (Afghanistan)|Afɩganisitanɩ]] ɛjaɖɛ taa yɔ, ɛsɔzɩ pɔ-yɔɔ kʋsɔzʋʋ. Ɛ nɛ [[Ruusii (Russie)|Ruusii]] ɛjaɖɛ panɩnɩ ɖama nɛ pan̄ɩɣ nesi takayaɣ taa nɛ pɩha-ɩ waɖɛ se, ɛcɔna ɛzɩma mbʋ polu hɔzɩŋ ɛjaɖɛ ńɖɩ ɖɩ-taa yɔ.
Ɛnʋ cɔŋaɣna [[Etaazuunii (États-Unis)|Amerika]] sɔɔjanaa ɛkpɛzɛm waa mba pan̄ɩnɩ hɛɛɛ nɛ pakpa Oussama Ben Laden nɛ pakʋ-ɩ yɔ. Pakʋ-ɩ [[Pakisitaanɩ (Pakistan)|Pakisitanɩ]] ɛjaɖɛ taa, Abbottabad tɛtʋ taa agoza fenaɣ kajalaɣ kɩyakʋ n̄ɩŋʋ wiye, pɩnaɣ 2011 taa.
Ɖomaɣ fenaɣ kɩyakʋ naanzɩ n̄ɩŋʋ wiye, pɩnaɣ 2011 taa ɛyɔɔda se, ɛnʋ kɛ kanjiida caca ŋgʋ pɔkɔŋ-kʋ tɔʋ pɩnaɣ 2012 taa se palɩzɩ [[Etaazuunii (États-Unis)|Etaazuunii]] ɛjaɖɛ n̄ʋʋdʋ kɩfalʋ yɔ. Ɛ nɛ Ɖajaa Mitt Romney palʋbɩna kpelaɣ ŋ́ga kɔ-yɔɔ. Pɔtɔ caca ŋgʋʋ kamɩŋ fenaɣ kɩyakʋ loɖo n̄ɩŋʋ wiye, pɩnaɣ 2012 taa. Ɛyaa 332 lɩzɩna-ɩ se ɛɖaɣnɩ kɛʋ [[Etaazuunii (États-Unis)|Etaazuunii]] ɛjaɖɛ n̄ʋʋdʋ kɩfalʋ nɛ ɛyaa 206 n̄alɩzɩna Ɖajaa Mitt Romney. Pʋ-tɔbʋʋ se, ɛyaa mɩnʋʋ yɔɔ lɛ, ɛyaa 51 lɩzɩna-ɩ. Yee ḿbʋ, ɛnʋʋ [[Etaazuunii (États-Unis)|Etaazuunii]] n̄ɩma lɩza pɩnaɣ 2012 taa se ɛɖaɣnɩ kɛʋ pɛ-ɛjaɖɛ n̄ʋʋdʋ.
==E-cejewiye==
===Ɛ-caa hɔʊ===
Ɛ-caa kɛ ɛyʋ kɩkpɛdʋ, palʋlɩ ɛlɛɛ [[Keniya (Keniya)|Keniya]] ɛjaɖɛ taa.
===E-ɖoo hɔʊ===
E-ɖoo n̄ɛkɛ kʋhʋlʋm, palʋlɩ ɛlɛɛ [[Etaazuunii (États-Unis)|Amerika]] tɛtʋ taa, Kansas ɖoŋiye taa [[Irɩlandɩ (Irlande)|Irɩlandɩ]] liɖe taa.
==Ɛ-pɩcatʊ nɛ e-evebutu==
Hawaï egeetiye taa palʋla-ɩ, ɛlɛ, [[Indonezi (Indonesie)|Indonesi]] tɛtʋ taa ɛcaɣ pɩnzɩ sakɩyɛ nɛ ɛpaɣlɩ.
===Pɩkɛ hɔʊ ŋgʊ kɩɖaɣnɩ kpɛndʊʊ yɔ===
===E-liɖe===
==E-sukuli nɛ ɛ-kajalaɣ tʊmɩyɛ==
Ɛlaba e-sukuli kɩtɛzʋʋ Kolumbia tɛtʋ taa. Peeye ɛmʋ sukuli kɩtɛzʋʋ taa takayaɣ sɔsɔɔ. Ɛmʋ ɖɔɖɔ Ɛyʋ waɖɛ yɔɔ kandɩyʋʋ sukuli labʋ takayaɣ. Ɛkɛ [[Afrɩka tɛtʊ tɔm|Afrika]] tʋ kajalaɣ tʋ weyi ɛcɔna tʋmɩyɛ kɩbanɖɛ nɖɩ payaɣ se, "Harvard Law Review" yɔ, ɖɩ-tʋma yɔɔ pɩnaɣ 1990 n̄ɩŋa taa. Tʋmɩyɛ ńɖɩ, palaba-ɖɩ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa tɛyɩtʋ kɛwɛ ɛyaa kɩkpɛdaa nɛ ansaayɩnaa pɛ-hɛkʋ taa pɩkɔɔ pɩtalɩ pɩnaɣ 1960 taa yɔ, ɖɩ-taa.
Ɛɛkɛ weyi ɛsɩma aŋgba ɖʋʋ siŋŋ nɛ eɖiyiɣ-yɛ yɔ. Pɩnaɣ 1980 taa ɛlakaɣ tʋmɩyɛ ńɖɩ Chicago tɛtʋ nɛ hadɛ kiŋ hɔɔlʋʋ taa. Ɛlɩna Harvard tɛtʋ taa wayɩ lɛ, ɛkɛ tɔmhʋyʋ. Pʋbʋ wayɩ lɛ, ɛkɛ wɩlɩyʋ sɔsɔ Chicago sukuli kɩtɛzʋʋ taa, pɩnaɣ 1992 nɛ puwolo pɩsɩɩna pɩnaɣ 2004 n̄ɩŋa taa. Ɛwɩlaɣ ɛzɩma mbʋ pʋwɛɛ se, komina ɛkpaɣ paɣtʋ yɔ nɛ ɛzɩma mbʋ pʋwɛɛ se ɛyaa ɛn̄am-tʋ yɔ.
==E-wezuu caɣʊ nɛ ɛzɩma mbʊ ɛ-hɔʊ sɩna-ɩ yɔ==
==Politiki tʊmɩyɛ nɖɩ ɛlaba e-egetiye taa yɔ (1994-2004)==
==Ɛ-ɛjaɖɛ taa tʊmɩyɛ nɖɩ ɛlaba yɔ (2004-2008)==
==Pɩnaɣ 2008 nɩŋga taa caca ŋgʊ pɔtɔɔ se palɩzɩ Etaazuuni ɛjaɖɛ ñʊʊdʊ yɔ ==
===Cacanaa cikpema mba pɔtɔɔ yɔ===
===Liidiye nɖɩ ɛlabɩna ɛ-kampaãnɩ yɔ===
===Kampaãnɩ ŋgʊ ɛlaba se palɩzɩ-ɩ nɛ ɛkɛ Etaazuunii ɛjaɖɛ ñʊʊdʊ yɔ===
===Kamɩŋ fenaɣ kɩyakʊ 4, pɩnaɣ 2008 taa caca ŋgʊ pɔtɔɔ yɔ===
===Mba pɔɖɔka kewiyaɣ kpaɣ kamɩŋ fenaɣ, pɩnaɣ 2008 taa nɛ puwolo pɩsɩɩnɩ kɔlaɣ fenaɣ 2009 se pʊcɔ pɔtɔ caca yɔ)===
==Pɔtɔʊ caca se palɩzɩ Amerika ɛjaɖɛ ̃nʊʊdʊ yɔ==
===Pasɩɣ-ɩ kpelaɣ yɔɔ yɔ===
==E-politiki lɩmaɣzɛ==
===E-politiki ɛjɛya lɛɛna yɔɔ===
====Ndʊ Kɛɛrɩ tɛtʊ yɔɔdaa yɔ====
====Ndʊ Siini ɛjaɖɛ nɔyɔɔdaa yɔ====
====Ɛlʊkʊna ɛtɛlɛm waa yɔ====
===Ɛ-ajaɖɛ nɛ ɛ-samaɣ===
====NASA====
====Pɔhɔŋʊʊ ɛyʊ nɩŋgbaŋʊʊ se kɩcɛ yɔ====
====Malɩfanaa mba pɔtɔʊ miŋ yɔ====
====Hɔsɩ lɩzʊʊ nɛ abalaa yaa halaa mba pacaɣ ɖama yɔ====
====Ajɛya lɛɛna taa kʊyʊʊ ɖʊʊ====
===Tɔsʊʊ nɛ samaɣ yɔɔ politiki===
====Tomnaɣ taa alaafɩya caɣʊ nʊmɔʊ kɩfalʊʊ====
====Ɛlʊkʊʊ se tɔsʊʊ ɛtaapɩsɩnɩ wayɩ kaʊ yɔ====
===Laŋ nɛ tɛtɛ kpɩna pɔ-yɔɔ kandɩyʊʊ===
==Paɖaɣnʊʊ tɔʊ caca pɩnaɣ 2012 taa yɔ==
==Ɛtasʊʊ kpaɣʊ kpelaɣ nabʊlɛ ɖeɖe yɔ==
==Ɛ-hɔʊ taa wezuu caɣʊ nɛ ɛ-ɛyʊtʊ==
==Paha-ɩ laŋhɛzɩyɛ yɔɔ kandɩyʊʊ nimiye pɩnaɣ 2009 taa==
==Takayɩhayʊʊ tɛɛ tɔm nɛ ɖenɖe panaɣ-tʊ yɔ==
==Tɔm lɛɛtʊ==
===Ɛ-takayɩ nzɩ ɛmaa yɔ===
====Takayɩsɩ nzɩ pama ɛ-yɔɔ yɔ====
===Fiilimwaa mba ɛwɛ pa-taa yɔ===
===Awayɩ kpasɩ===
[[Category:!Main category]]
[[Category:Ɛyaa sɔsaa]]
[[Category:Abalaa sɔsaa]]
[[Category:Etaazuunii]]
[[Category:Politiki laɖaa]]
11bsq82xaj5i96k5sext70xa0m9mtu4
Basile kiɖeɖeu Ɛsɔ kuduyuu sɔsɔʋ
0
222
11373
11230
2018-02-13T20:46:37Z
Gnangbade
58
lien
11373
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Sobor.JPG|vignette|Sobor]]
Basile kiɖeɖeu Ɛsɔ kuduyuu sɔsɔʋ tɛɛ payaɣ Pɛlɔ kele kele tʋ Maaria se ɛsɩna-ɖʋ.
Pɩnaɣ 1555 taa pasɩ Basile kiɖeɖeu Ɛsɔ kuduyuu sɔsɔʋ kajalaɣ pɩyɛ. Pɛtɛma kʋ-tʋma tɩŋɛ pɩnaɣ 1561. Pɩnaɣ kʋɖʋmaɣ ŋga ka-taa patʋlɩ kɩ-nɔnɔsɩ.
[[Fichier:Saint_Basil_night_hdr_mantiuk.jpg|vignette|Saint Basil night hdr mantiuk]]
Ɛsɔ kuduyuu sɔsɔʋ kʋnɛ, kɩwɛ [[Mɔsɩkʊʊ|Mɔsɩkʋʋ]] ɛjaɖɛ lone kɩsɛmɖɩyɛ taa. Sɔnɔ lɛ, kuduyuu ŋgʋ, kɩkɛ kumoɖe nɖɩ pama-ɖɩ nɛ matʋ sɔsɔtʋ siŋŋ yɔ. Matʋ ndʋ, tɩkɛna [[Ruusii]] ɛjaɖɛ tɛ sɔnzɩ taa matʋ ndʋ tɩkɩla ɖeu yɔ. Payaɣ N̄ʋʋ yaɖʋ Ɛsɔ kuduyuu sɔsɔʋ size Spasskaïa.
Ŋcɔna kuduyuu sɔsɔʋ ŋgʋ nɛ kɩ-wɩsɩ ɖɩlɩyɛ hɔɔlʋʋ taa kiŋ nɛ ŋkpaɣ nʋmɔʋ ŋgʋ kitikina Moskoza tɛtʋ taa, tendene kuluŋgulu naɖɩyɛ nɖɩ palaba-ɖɩ nɛ ɛyʋ nesi yɔɔ kiŋ kɔyɔ, ŋnaɣ Moscova tɛtʋ taa tʋ nesi tɛɛ tʋmlaɖʋ sɔsɔ nɔɔyʋ tʋma taa wena akɩlɩ ɖeu kpem yɔ a-taa naɖɩyɛ : nɖɩɩ payaɣna Fransɩɩ kʊnʊŋ taa size : ''L'église de l'Intercession-de-la-Vierge-sur-le-Fossé''. Ɛlɛ, yee paya-kʋ se Basile Koboyaɣ tʋ yɔ, ɛyaa kɩlɩɣ-kʋ sɩm kɛlɛʋ.
[[Fichier:Lower_church_of_Saint_Basil's_Cathedral_07.jpg|vignette|Lower church of Saint Basil's Cathedral 07]]
Ɛsɔ kuduyuu sɔsɔʋ ŋgʋ, payaɣ-kʋ ɖoŋ ɖoŋ yem size Basile kiɖeɖeu Ɛsɔ kuduyuu sɔsɔʋ. Mbʋ pʋyɔɔ yɔ, kɩwɛ Basile kiɖeɖeu koboyaɣ tʋ pɩlaʋ hɔɔlʋʋ taa kiŋ kɛ Ɛsɔ kɩlaʋ layʋ kaŋ kɩn̄ɔtɩna Postnik Yakovlev egeetiye yɔ pɩnaɣ 1588 taa yɔ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Matʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Eerɔpʋ]]
[[Category:Ruusii]]
[[Category:Krɩstiyaniism]]
p6crzdj3u4memnfc8aml0xyswsw9wjm
Bayɩkalɩ Kujomuu
0
223
13858
7933
2019-04-07T19:49:41Z
Gnangbade
58
liens
13858
wikitext
text/x-wiki
[[File:Yeniseirivermap.png|thumb|Yeniseirivermap]]
Bayɩkalɩ Kujomuu kɛ kujomuu ŋgʊ kɩwɛ Siberii nɛ haɖɛ kiŋ nɛ [[Ruusii (Russie)|Ruusii]] nɛ wɩsɩ ɖɩlɩkyɛ taa kiŋ. Kɩ-tɛ wɛ leleŋ nɛ pʊwɛ kekele nɛ ŋna pɩtɛ pɩtalɩ mɛta waa 40. Payaɣ-kʊ nabʊyʊ taa se Siberii ciiyaɣ. Moŋgolɩ ñɩma mba palɛwɛʊ kʊ-cɔlɔ yɔ payaɣa-kʊ se Ɛsɔ teŋguu.
Kɩ-ɖalakɩŋ maɣna kilomɛta waa 636 nɛ walanzɩ kɔyɔ kilomɛta waa 24 ntalɩ kilomɛta waa 79 nɛ kɩ-tɛ tɛʈʊ yɔ walanzɩ kɔyɔ kilomɛta waa 31722 kpɛɛ ko nɛ kɩ-pɩsɩ kujomuu loɖo ŋgʊ kedeŋga kpeekpe taa. Kɩkɛ kujomuu ngʊ kɩkɩlɩɣ liŋguu yɔ. Kɩ-tɛ liŋguu talɩ mɛta waa 1642 nɛ kɩcaɣ ahɔya wena a-yɔ yɔ a-talɩɣ Mɛta waa 7000. Kɩwɛ Iablonovy nɛ Bargouzine pɔŋ hɛkʊ taa nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa kiŋ nɛ Bayikalɩ pɔŋ nɛ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa.
[[File:Baikal-S1999276045323.png|thumb|Bayɩkalɩ Kujomuu vu du ciel]]
Kujomuu ŋgʊ kʊmʊʊ 336 pɔsɔ lɩm paa ɛzɩmtaa pada kɛlɛ Selenga kɩ-tɛ nɛ [[Moŋgolii|Mongolii]] ɛjaɖɛ taa kiŋ. Tɛʊ lɩm mbʊ kɩmʊʊ yɔ lɛɛzɩɣ paa pɩnaɣ ŋga nɛ pɩtalɩ miilimɛta waa 200 ntalɩ 500 nɛ haɖɛ kiŋ lɛ, pɩpɩzɩɣ pɩtalɩ miilimɛta waa 500 ntalɩ 900. Papɩzɩɣ pasaɣ mɛlɛnaa kʊ-yɔ [[Mɩsɩkʋm fenaɣ|mɩsɩkʊm fenaɣ]] taa nɛ [[salaŋ fenaɣ]] taa yeke. Kpaɣ pɩnaɣ taa fenasɩ lɛɛsɩ taa lɛ, ɖɔmpɛɛ huuzina kɔyɔ nɛ a-tɛ kʊkʊyʊmɩŋ kpaɣ niika alɩwaatʊ pɩzɩɣ talɩ mɛta kʊyʊmʊʊ ntalɩ 1,5 nɛ halɩ mɛta waa waa naalɛ hɔɔlɩŋ nɩiyɛ taa nɛ pɩhaɣ waɖɛ ɛyaa nɛ lɔɖaa se pɔɖɔ.
[[File:Olchon1.jpg|thumb|Olkhon Island, Shaman Rock near Khuzhir]]
Ɛyaa kudokiŋ nɩnɩwa wɛna kujomuu ŋgʊ kʊ-nɔɔ kpɛɛ nɛ pɛ-tɛ fezuu caɣʊ wɛ kaɖɛ mbʊ pʊyɔɔ yɔ tɛtʊ sɩba. [[Kpakpayaɣ|Kpakpasɩ]] nɛ pɔm waa kɛnɛ pɔdɔna. Kpɛlɩ taa lɛ ɛyaa ɖɔɔ pɩŋ pɩtɩŋna Bayɩkalɩ Amour Magistral suuluku kpɛyaɣ ŋga pama yɔ kɔyɔ. Papɩsɩ pakpa kpakpasɩ pɩnaɣ tɩŋga mbilim. Ɖɔmpɛɛ niika alɩwaatʊ taa lɛ, pohuyuu pɔʊ sɔsɔʊ ɖɔmpɛɛ taa.
Paa egeetiye nɖɩ ɖɩ-taa ɛwɛ pʊŋ nɛ pɩwɛ kaɖɛ ɛzɩma yɔ kujomuu ŋgʊ kɩkɛ mɛlɛnaa nʊmɔʊ sɔsɔʊ ŋgʊ ɖɔmpɛɛ kpaɣ hɛkʊ hɔɔlʊʊ mbilim pɩnaɣ tɩŋga. Niika alɩwaatʊ wayi aloma nɛ kamɩŋ fenasɩ taa lɛ, kpakpasɩ kpaɣʊ mɛlɛnaa tɩŋga nɛ ñɩnʊʊ kpɛlɛkʊʊ mɛlɛnaa nɛ yɛlʊʊ mɛlɛnaa wɛna ɛjandʊʊ sɩpɔrɩ hɔɔlʊʊ taa Bayɩkalɩ kujomuu yɔ. Nʊmɔʊ kɩ-ta ɖɔnɛ ɖanɩɣ pazɩɣ [[Agoza fenaɣ|agoza]] nɛ [[Mɩsɩkʋm fenaɣ|mɩsɩkʊm]] fenasɩ taa, alɩwaatʊ ndʊ tɩ-taa ɖɔmpɛɛ yɔlʊʊ. Pɩwayi ɖɔɖɔ lɛ, teŋguu ŋgʊ kɩ-yɔ mɛlɛnaa ɖɔm wɛ kaɖɛ mbʊ pʊyɔ yɔ helim sɔsɔm nabʊyʊ makɩ nɛ pɩhazɩɣ nɔmɔʊ taa pɩtɩŋga payi.
[[File:Sunset in Baikal.JPG|thumb|Sunset in Baikal]]
[[Category:Kujomiŋ]]
[[Category:Ruusii]]
hpgcfsyhoapoib6s3ld116oyn2t3zyv
Benoît Nursie tʋ
0
224
13861
13299
2019-04-07T19:57:13Z
Gnangbade
58
13861
wikitext
text/x-wiki
[[File:Benedict of Nursia.jpg|thumb|Benedict of Nursia]]
Palʊla Benoît de Nursie kɛ Nursie tɛtʊ taa kɛ pɩnaɣ 480 yaa 490 taa nɛ ɛsɩ pɩnaɣ 543 yaa 547 taa kɛ monastère du Mont-Cassin taa. [[Katoliki Cejewiye|Katolika]] mba cɔlɔ nɛ Orthodoxe mba cɔlɔ lɛ, Benoît de Nursie kɛna weyi ɛtʊla monasitɛɛrɩ ŋgʊ payaɣ se Ordre des Bɛnɛdɩctɩn yɔ. Katolika mba nɛ Orthodoxe mba cɔlɔ lɛ ɛyʊ kiɖeɖeu ɛnɛ ɛkɛŋna tuuɖe tɛtʊ taa kɛ muwaaninaa cɔzɔ. Mbʊ pʊyɔɔ yɔ, ɛtʊla ɛtɛ monasitɛɛrɩ nɛ ɛɖʊ paɣtʊ yaa ɛɖʊ ɖɔnɛ nɖɩ pɩwɛɛ se muwaani ɛɖɔ yɔ lɛ, pɩcaɣ camɩyɛ nɛ monasitɛɛɖɩnaa wɛɛ nɛ halɩ nɛ sɔnɔ pɛwɛ nɛ pɔɖɔŋ tɩ-yɔɔ.
[[File:Cassino, Abbazia di Montecassino - Exterior 001.jpg|thumb|Cassino, Abbazia di Montecassino - Exterior 001]]
Palɩzɩɣ Benoît de Nursie kiɖɛɖeu ɛlɛ, esu toko kɩkpɛdɩɣ waa ŋgʊ benedikitiŋwaa suu yɔ nɛ ɛɖɔka takayaɣ e-nee tɛɛ. Payaɣ Benoît de Nursie caa se Eutrope, Justinien Probus lʊlɩna-ɩ; nɛ e-ɖoo kɛ payaɣ se Abbondanza Claudia de' Reguardati di Norcia. Ɛyʊ kɩɖeɖeu ɛnɛ, ɛwɛna kɔɔ nɛ ɛlɛ payaɣ se Scholastique. Palʊla-ɩ krɩstʊ hɔʊ taa nɛ paya-ɩ Benoît, pʊtɔbʊʊ se nɔɔ kɩpaŋa lɔʊ yaa Ɛsɔ wazaɣ. Pɛwɛ Nursi tɛtʊ taa, nɛ ɛzɩ paa pɔɔ ŋga lɛ, paɖʊzʊ-kɛ salaka tʊ nɔɔyʊ nesi tɛɛ nɛ ɛcɔŋna kɔ-yɔɔ, nɛ pɩla mbʊ ɛ-tɔm taa.
[[File:Thalheim Pfarrkirche - Fenster 5b Benedikt.jpg|thumb|Thalheim Pfarrkirche - Fenster 5b Benedikt]]
Peeɖe tɛtʊ taa lɛ, cɔɔcɩnaa yaa ɛsɔ sɛtʊ aŋgba naalɛ wɛnanɛ a-tɛ ɛyaa kiɖeɖema kɔyɔ: Eutychius nɛ Florentius. Benoît paɣlaa lɛ, ewolo [[Roma (Rome)|Roma]] tɛtʊ taa nɛ ɛla e-sukuli. Peeɖe ɛcɔna ɛyaa lakasɩ yɛɖɛ yɛɖɛ lɛ ɛna ɛ-yɔɔ cɔnayʊ Cyrilla pese peeɖe se pɩsamɩ-ɩ nɛ ɛnɔɔna Takayaɣ kiɖeɖeɣa (Bible) camɩyɛ. Pesewa lɛ powolo Enfide tɛtʊ taa nɛ pacaɣ San Pietro cɔɔcɩ taa. Peeɖe Benoît cala ɛ-kacalaɣ hama lakasɩ labʊ: paasʊlɩma cankeɖe nakʊyʊ nɛ kʊyɔkɩ ɛ-yɔɔ cɔnayʊ ɛnʊ ɛ-cɔlɔ nɛ Benoît tɩmɩ kɩtɩmɩɣ nɛ kɩkpa ɛzɩ kɩɩwɛʊ yɔ. Pɩlaba mbʊ lɛ, ɛ-hɩɖɛ paɣzɩ yɛlɩʊ peeɖe tɛtʊ taa. Mbʊ yebina nɛ ese nɛ ewolo Subiaco tɛtʊ taa nɛ ɛpaazɩ lakʊ taa wɛʊ.
Evemiye naɖɩyɛ kɛ ɛ-lɩmaɣza woba halɩpɩɣa nakɩyɛ yɔɔ, ɛɛna-kɛ Rome tɛtʊ taa, ɛnɛ ɛ-taa ɖaɣnɩ wɩɣ nɛ ɛhɔzɩ e-wondu nɛ ɛhɩnɩ sɔɔ taa se ɛsɔ ɛkpaɣ ɛ-kɩwɛɛkɩm mbʊ nɛ ekpeɣ-i. Mbʊ ɖaɣnɩna labʊ nɛ ɛɖaɣnɩ ñɩnɩʊ ɖenɖe nɔɔyʊ ɛtaatasɩ-ɩ naʊ kpem yɔ. Pɩla mbʊ nɛ ehiu muwaani nɔɔyʊ nɛ ɛlɛ wɩlɩ-ɩ kaaŋ nɩɩyɛ taa. Ɛlɛ hawaɣna-ɩ tɔɔnaɣ kɛ peeɖe nɛ ɛnʊ ɖɔɖɔ hana-ɩ e-toko kɩkpɛdɩɣ ŋgʊ esuu yɔ.
[[Category:!Main category]]
rrghhiixj9cpnok5049lffdl1b5vobc
Bernard Clairvaux tʋ
0
225
13285
10322
2019-01-10T20:47:09Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Bernard de Clairvaux]] ñɩŋgʋ nɛ [[Bernard Clairvaux tʋ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : traduction kabiye
10322
wikitext
text/x-wiki
[[File:Heiligenkreuz.Bernard of Clervaux.jpg|thumb|Heiligenkreuz.Bernard of Clervaux]]
Bernard de Clairvaux kɛna Clairvaux taa fada yaa layʊ sɔsɔ nɔɔyʊ. Palʊla-ɩ tɛtʊ ndʊ payaɣ-tʊ se Fontaine-lès-Dijon tɩ-taa kɛ pɩnaɣ 1090 yaa pɩnaɣ 1091 nɛ ɛsɔ ya-ɩ [[kɩyɛɛna fenaɣ]] kɩyakʊ nɛɛlɛ pɩnaɣ 1153, pɩnzɩ 63 taa. Bernard ɛnɛ ɛkɛna [[Fransɩɩ|Fransɩ]] ɛjaɖɛ taa mɩwanɩ yaa mba payaɣ-wɛ se maŋkʊyɩɖaɣ nɛ mantɩmʊna ɛsɔ yɔ. E-fezuu caɣʊ taa lɛ, ɛɛkɛna weyi ɛɛɖʊ lɛɛzɩʊ kɩfam kɛ ɛsɔ tɔm taa yɔ.
[[File:Bernhard von Clairvaux (Initiale-B).jpg|thumb|Bernard de Clairvaux (Initiale-B)]]
Ɛsɔ sɛtʊ ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ-ɖɩ se Cîteaux yɔ, ɖɩ-taa lɛ Bernard kaakɛna lɔntasɩyʊ nɛ nɛ ñʊʊtʊ nɔɔyʊ siŋŋŋ nɛ ɛtaaleeyu nɛ ɛ-tɩ cɛlɩɣ kɛ ɛsɔ sɛtʊ yaa atɩma. Ɛ-ɛsɔ sɛtʊ ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩ-taa lɛ, ɛñɩnaɣ kpem se ɛ-taabalaa ɛcɛyɩ pa-tɩ nɛ pɔɖɔkɩ ɛsɔ sɛtʊ kpam nɛ pasɩna samaɣ kpeekpe nɛ posusi ɛsɔ tɔm camɩyɛ. Fontaine tɛtʊ taa Bernard ɛnɛ, ɛɛkɛna ɛsɔ sɛtʊ ŋgbɛyɛ taa mʊwanɩ weyi ɛɛcɛla ɛ-tɩ ɛsɔ siŋŋŋ yɔ nɛ ɛcɛyʊ ɛ-tɩ wɩsɩ nɛ ɖoo se ɛyaa ɛtaanɩna liidiye nɛ kewiyaɣ nɛ pɩwɛɛ se pɔsɔ ɛsɔ yɔɔ.
[[File:Stained glass St Bernard MNMA Cl3273.jpg|thumb|Stained glass St Bernard]]
Fontaine tɛtʊ taa Bernard sɩba [[kɩyɛɛna fenaɣ]] nɛɛlɛ pɩnaɣ 1153 nɛ pɩlaba pɩnzɩ nɛɛlɛ nɛ kʊɖʊmaɣ lɛ (21) layaa sɔsaa ɖʊ-ɩ ɛyaa kiɖeɖema taa nɛ pɛwɛɛ ɛ-atɩma yɔɔ. Pɩlabɩ pɩnzɩ 677 kɛ ɛ-sɩm wayɩ lɛ, yaa pɩnaɣ 1830 taa lɛ, Papa weyi payaɣ-ɩ se Pix VIII yɔ, ɛkpa-ɩ kiɖeɖeu. Pɩsɩna mbʊ lɛ, Bernard de Clairvaux ɛnɛ papaɣzɩ-ɩ yaʊ se Clairveaux taa Bernard Kiɖeɖeu.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Ɛsɔ sɛʋ aŋgba yɔɔ cɔnɩyaa]]
[[Category:Fransɩɩ]]
[[Category:Ɛyaa kiɖeɖema]]
[[Category:Krɩstiyaniism]]
idsi2h9der1b8mmzp3oqpt6ku08ecx4
Bernhard Riemann
0
226
13863
8084
2019-04-07T20:01:14Z
Gnangbade
58
photo
13863
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Georg_Friedrich_Bernhard_Riemann.jpeg|vignette|Georg Friedrich Bernhard Riemann]]
Georg Friedrich Bernahard Riemann, palʊla-ɩ [[salaŋ fenaɣ]] kɩyakʊ 17 pɩnaɣ 1826 kɛ Breslenz tɛtʊ taa, [[Caama (Allemagne)|Caama]] ɛjaɖɛ. Ɛsɩ [[hasɩyaɖɛ fenaɣ]] kɩyakʊ 20 pɩnaɣ 1866 kɛ Selasca ɛjaɖɛ taa, pɩkɛ egeetiye cikpeɖe naɖɩyɛ Verbania kooka taa kɛ Itaalii ɛjaɖɛ taa. Ɛyʊ ɛɛkɛ lɛɣtʊ tɩlɩyʊ Caama ɛjaɖɛ taa.
Palʊla-ɩ Breselenz, pɩkɛ haɖaa kooka nakɛyɛ Hanover kewiyaɣ ɛjaɖɛ taa kɛ nɔɔnɔɔ tɛ Caama ɛjaɖɛ taa. Riemann kɛ pɩɣa naalɛ ŋga kɛ pɩyaa loɖo taa. Ɛ-caa, Friedrich Bernhard Riemann, ɛɛkɛ Luther ninɖiyu yaa pastɔɣɔ, ɛlaba ɖɔɖɔ napoléon tɛ yoŋ. E-ɖoo Charlotte Ebell, ɛlɛ ñasɩba lɔŋ pʊcɔ e-pipaa paɣlɩ. Bernhard kaawɛ pɩɣa ŋñɩɩ mbʊ yɔ, ɛ-ñʊʊ taa katɛma wɛʊ lɛɣtʊ lɔŋ. Ɛlɛ ɛyʊ ɛnʊyɔ ɛɛwɛ hɛmmm nɛ ɛsɔɔlʊʊ yɔɔdʊʊ ɛyaa taa mbʊ lɛ, pɩpɩsɩ-ɩ kʊdɔŋ ɛ-ñʊʊ taa.
Pʊkɔma pɩnaɣ 1840 taa lɛ, Bernhard wolo Hanover ɛcaɣ e-neze cɔlɔ nɛ ewoki Lyceum (kɔlɛzɩ sukuli). E-neze sɩba pɩnaɣ 1842 wayi lɛ, ewolo Lunebourg se pɩsa ɛpɩzɩ ɛla ɛ-kɔlɛzɩ sukuli. Ɛkɔma ɛtalɩ hɛkʊ taa sukuli kɩlɛlʊʊ ɖamɩŋ taa lɛ, ɛkpɛlɛkɩ sakɩyɛ Ɛsɔ tɔm takayaɣ, ɛlɛ, ɛkɩlɩ sɔɔlʊʊ lɛɣtʊ tɔm nɛ halɩ ɛsɔɔlɩ se ɛtakɩ nɛ ɛwɩlɩ takayaɣ ŋga ka-taa tɔm kiɖe nɛ lɛɣtʊ lɔŋ yɔ. Pɩɖɩzɩ ɛ-wɩlɩyaa se papɩzɩ panɩɩ ɛ-lɔŋ tɔbʊʊ nɛ pocosi-i.
Pʊkɔma pɩnaɣ 1846 taa lɛ, ɛwɛna pɩnzɩ 19 kɛlɛ, pɩtɩŋna e-liɖe liidiye yɔɔ lɛ, ɛpazɩ kpɛlɛkʊʊ lɔnsɩnɖɛ tʊmɩyɛ nɛ Ɛsɔ tɔm kpɛlɛkʊʊ camɩyɛ se pɩha-ɩ waɖɛ nɛ ɛpɩsɩ pastɔɣɔ yaa Ɛsɔ tɔm heyiyu nɛ ɛkapɩzɩ nɛ ɛha liidiye ɛ-ñɩma.
Pɩnaɣ 1847 taa lɛ, ɛ-caa hayi nɔmɔʊ se ɛpazɩ kpɛlɛkʊʊ lɛɣtʊ tʊmɩyɛ. Kajalaɣ lɛ, ɛla Göttingen sukuli kɩtɛzʊʊ taa ɖenɖe ɛkata Carl Friedrich Gauss yɔɔ, pʊwayɩ lɛ, ɛla Berlin sukuli kɩtɛzʊʊ taa ɖɔɖɔ ɖenɖe ɛkata wɩlɩyaa lalaa ɛzɩ Jacobi nɛ Steiner nɛ Dirichlet. Ehiɣa se ɛpɩsɩ wɩlɩyʊ kɛ Göttingen sukuli kɩtɛzʊʊ taa pɩnaɣ 1857 taa lɛ, ɛɖanɩɣ kpaʊ Dirichlet lɩmaɣza alɩwaatʊ ɛlɛ ñasɩba yɔ. Pʊkɔma pɩnaɣ 1862 lɛ, ɛkpaɣ halʊ nɛ paya ɛlɛ se Elise Koch. Bernhard sɩbɩna kpezi wɩlaɣ kʊɖɔŋ mbʊ lɛ, ɛwɛna pɩnzɩ 39 kɛ Selasca tɛtʊ taa nɛ pepime-ɩ Biganzolo sɩɖaa naŋ yɔɔ kɛ Verbania tɛtʊ taa.
[[Category:!Main category]]
pcmdtg4gbicvo4al530n1ju2jqhbvpk
Big Bang
0
227
13864
9429
2019-04-07T20:02:35Z
Gnangbade
58
liens
13864
wikitext
text/x-wiki
Big Bang kɛna keteŋa paɣtʊ kpɛlɛkʊtʊɖɛ ndʊ lɔnsɩnɖɛ ñɩnɩya kpaɣ nɛ pañɩnɩna tɛtʊ nɛ tɩ-yɔɔ ɛyaa kpeekpe lɩnaa yɔ. Cacalaɣ taa lɛ Pɛlɩzɩ katolika-tʊ sɔsɔ weyi payaɣ-ɩ se Georges Lemaître yɔ ɛnʊ ɛcalɩna-tʊ maɣzɩɣ ɖooo pɩnaɣ [[1927]]. Ɛcalɩna yɔɔdɩɣ se tɛtʊ nɛ tɩ-yɔɔ ɛyaa kpeekpe naʊ mbʊ yɔ, pɩɩkɛ ɖoli kʊɖʊm nɛ pʊcɔ nɛ pamɩzɩ keteŋa kpeekpe yɔɔ.
[[File:CMB_Timeline75_(Fr).jpg|thumb|Timeline de l'univers]]
Pʊwayɩ lɛ [[Etaazuunii|Amerika]] tɩnzɩ tɩlɩtʊ ñɩnɩyʊ weyi pa yaɣ-ɩ se Edwin Hubble ɛñɩɣʊ-tʊ yɔɔ nesi pɩnaɣ 1929 se ɛɛɛ mbʊ pɩlaba. Payaɣʊ se Big Bang yɔ kacalaɣ poombo taa lɛ, pɩɩkɛna ɛzɩ woŋga pʊyʊ yɔ; nɛ aradiyo ŋgʊ payaɣ-kʊ se BBC yɔ, kɩ-taa kɛ pacala-tʊ nɩʊ pɩnaɣ 1950. Piritaaniiki-tʊ weyi pyayaɣ-ɩ se Fred Hoyle yɔ ɛnʊ ɛcalɩna-tʊ yɔɔdɩɣ peeɖe.
[[File:Big bang.jpg|thumb|Un clair-obscur à l'image de ce monde pour en illustrer sa création... Une explosion de couleurs prise par une déferlente d'énergie symbolisant là, l'indicible et l'impensable commencement fondamental ...]]
Ndʊ tɩwɛɛ yɔ lɛ, Big Bang lɛ pakpaɣ hɩɖɛ nɖɩ nɛ pɛkpɛndɩ kpɛm kɛ ñɩnɩɣ kpeekpe mbʊ pɩyɔɔdɩɣ kedeŋa kpeekpe yɔɔ wondu nɛ ɛyaa wɛtʊ yɔ. Nɛ pɛkɛtɩɣ kedeŋa ñɔʊ ɛzɩ pɩkɛna mbʊ pɩɩwɛ kʊŋgʊlʊm nɛ pʊcɔ nɛ pɩyaɣ kpa nɛ pɩmɩzɩʊ kpɛdɛŋŋŋ yɔ. Pɩlabʊ mbʊ yɔ pɩɖɛ ɛzɩ pɩnzɩ miliyaaɖɩnaa 13,8 yɔ.
[[File:Expansion de l'univers.gif|thumb|Expansion de l'univers]]
Payaɣ se Big Bang kpem nɛ pɩtalɩna sɔnɔ yɔn pɩlɩna [[Ruusii]] ñɩnɩyʊ weyi payaɣ-ɩ se Alexandre Friedmann yɔɔ. Hɩɖɛ ɖɩnɛ ɖɩlɩ ɛyʊ ɛnɛ ɛ-nɔɔtaa ɖooo pɩnaɣ 1922, pɩnzɩ kagbanzɩ wayɩ fayɩɩɩ pʊcɔ nɛ Georges Lemaître yɔɔdɩɣ-tʊ. Papaɣzɩ-tʊ ñɔɔdɩɣ sɩŋŋŋ kɛ pɩnaɣ 1965. [[Albert Einstein]] kɛ pɩɩwɛ se ɛtasɩ nesiñɩɣʊ pʊ yɔɔ ɛlɛ ɛɛwɛ kpɛm se keteŋa wɛʊ mbʊ yɔ, kaɣlɛɣzɩɣʊ yem.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Fiziiki]]
[[Category:Tɩnzɩ lɛɣtʋ]]
sn2wcq37qu3v3tbrkn4a1v0fcnk2jjg
Bilbao tɛ ɖeɖe wondu kuduyuu Guggenheim(musée Guggenheim de Bilbao)
0
228
16281
997
2023-05-09T03:24:39Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Ɖeɖe wondu kuduyuu Guggenheim]]
16281
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Ɖeɖe wondu kuduyuu Guggenheim]]
94rmjvjy4sh0qrlibace1ny9o4g3av7
Ɖeɖe wondu kuduyuu Guggenheim
0
229
13867
13865
2019-04-07T20:04:55Z
Gnangbade
58
liens
13867
wikitext
text/x-wiki
[[File:Guggenheim Bilbao (7731852358).jpg|thumb|Guggenheim Bilbao (7731852358)]]
Bilbao tɛ ɖeɖe wondu kuduyuu Guggenheim kɛ payana anasaayɩ taa size musée Guggenheim de Bilbao [[Ɛsɩpaañɩ]] ɛjaɖɛ taa. Ɖeɖe wondu kuduyuu Bilbao n̄ɩŋgʋ kʋnɛ, kɩkɛna keɖeyaɣ kuduyuu ŋgʋ pama-kʋ nɛ sɔnɔ lɛɣtʋ nɛ lɔŋ pa-matʋ tɩyɛ yɔ.
[[File:Bilbao - Guggenheim aurore.jpg|190px|right]]
Keɖeyaɣ wondu kuduyuu kʋnɛ, kɩwɛ Bilbao tɛtʋ taa Ɛsɩpaañɩ taa. Patʋlaɣ kʋ-nɔnɔsɩ pɩnaɣ [[1997]] ñɩŋga taa. Kedeŋa kpeekpe yɔɔ cɩnɛ kuduyiŋ naanza ɖeke kɩlɩna-kʋ kɛɖewa. Ɖajaa Solomon R. Guggenheim mana-kʋ.
[[File:Gehri.jpg|thumb|Guggenheim museum]]
Matʋ lɛɣtʋ kɩfatʋ yɔɔ patɩŋnaa nɛ pama kuduyuu ŋ́gʋ. Ɖajaa Frank Gehry lɩzɩna kɩ-kɩlɛmʋʋ nɛ pʋcɔ pama-kʋ. Ɛ-lɩzɩtʋ ndʋ tiyebina nɛ, ɛ-hɖɛ sɛɛ pɩdɩɩfɛyɩ. Pʋ-yɔɔ pɩtɩŋnaa nɛ paha-ɩ kuduyiŋ sɔsɔŋ maʋ kɩlɛmɩŋ lɩzʋʋ samtʋ nimiye.
Keɖeyaɣ wondu kuduyuu kʋnɛ, kɩpɩsɩ sɔnɔ kuduyuu ŋgʋ pakɩlɩ sɩm kpem kedeŋa yɔɔ cɩnɛ. Kɩkɛna ñɩm sɔsɔm ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa pama-kʋ yɔ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Matʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Ɛsɩpaañɩ]]
3jbopp1cfdd9a3bcxhsij73t57scf1b
Biresiili
0
230
16282
1004
2023-05-09T03:24:49Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Piresiili]]
16282
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Piresiili]]
lyr729og3i6vf9ddojvsuoil1alm51z
Piresiili
0
231
15814
11510
2022-01-21T20:10:49Z
Rotondus
3508
Jair Bolsonaro
15814
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛjaɖɛ
| Hɩɖɛ = Biresilli, Preziili
| Hɩɖɛ2 = [[Fransɩɩ kʊnʊŋ|Fransɩɩ]] taa: République du Brésil
| Kɩɖaʋ kɩdɛɛka = [[File:Flag of Brazil.svg|75px]]<br>Preziili kɩɖaʋ kɩdɛɛka
| Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ = [[File:Coat of arms of Brazil.svg|75px]]<br>Preziili tampɔɔ
| image_map = [[File:Brazil topo.jpg|190px]]<br>Preziili tɛlɛŋa
| official_languages = [[Pɔrɩtɩgɛɛ kʊnʊŋ|Pɔrɩtɩgɛɛ]]
| capital = [[Piresiilia]]
| government =
| president = [[Jair Bolsonaro]]
| area_km2 = 8,515,767
| population_estimate = 206 077 898
| population_estimate_year = 2016
| population_density_km2 = 23.8
| cctld =
}}
Amerika nɛ Hadɛ Kiŋ ajɛya taa lɛ, '''Piresiili''' ɛjaɖɛ kɩlɩna walʋʋ. Ɖɩ-samaɣ kɩlɩna ɖɔɖɔ ɖɔʋ. Ɖɩwalaa ɛzɩ kilomɛtakakɩnaa 8 515 767 mbʋ yɔ. Ɖɩ-ɛyaa kɛkɛ ɛzɩ miiliyɔɔwaa 201 yɔ pɩnaɣ 2013 n̄ɩŋa taa. Kedeŋa kpeekpe ajɛɛ taa lɛ, Piresiili kɛnɩna ɖɔɖɔ ɛjaɖɛ kagbaanzɩ n̄ɩnɖɛ nɖɩ ɖɩkɩlɩ walʋʋ nɛ ɖɩ-ɛyaa kɩlɩ ɖɔʋ yɔ. Pɩnaɣ 2013 n̄ɩŋa taa lɛ, Piresiili kɛkɛnɩna kedeŋa kpeekpe yɔɔ ɛjaɖɛ lʋbɛ n̄ɩŋɖɛ nɖɩ ɖɩ-tɔsʋʋ huwaa nɛ pɩkɩlɩ yɔ. Ɖɩ-ɛsɩndaa lɛ, ɖɩnaɣ [[Ruusii (Russie)|Ruusii]] ɛjaɖɛ. Preziili kɛwɛna pɩnaɣ ŋ́ga ka-taa dɔɔlaarɩ waa ɛgbaŋ 2 243. Yee pɛtɛyɩ Amerika nɛ Hadɛ Kiŋ tɛtʋ tɔm naalɛ yɔ, Piresiili kpaɣ hɔɔlʋʋ kʋɖʋmʋʋ mpilim. Ɛ nɛ Siilii nɛ Ekowatɛɛrɩ pa-ajɛɛ ɖeke tasɩɩna nɛ ɖama kamasɩ. Piyele ɛ nɛ ajɛɛ lɛɛna kpeekpe pasɩna ɖama kamasɩ.
Piresiili ɛjaɖɛ kɛwɛ yomiye taa waasɩ sakɩyɛ [[Pɔritigaalɩ (Portugal)|Pɔrtigaalɩ]] n̄ɩmba nesi tɛɛ. Halɩ nɛ sɔnɔ mbʋ yɔ, ɖi-ɖeke ɖɩkɛnɩna [[Pɔritigaalɩ (Portugal)|Pɔrtigaalɩ]] n̄ɩmba n̄ɩm Amerika tɛtʋ taa. Mbʋ yebina nɛ pɔyɔɔdʋʋ [[Pɔritigaalɩ (Portugal)|Pɔrtigaalɩ]] n̄ɩmba kʋnʋŋ Preziili ɛjaɖɛ tʋma ɖɩlaɖɛ taa. Kedeŋa kpeekpe yɔɔ, Piresiili ɛjaɖɛ taa pakɩlɩɣ [[Pɔrɩtɩgɛɛ kʊnʊŋ|Pɔrɩtɩgɛɛ kʋnʋŋ]] yɔɔdʋʋ. Piresiili wɛ ajɛɛ wena ayɔɔdʋʋ [[Pɔrɩtɩgɛɛ kʊnʊŋ|Pɔrɩtɩgɛɛ kʋnʋŋ]] kʋnʋŋ yɔ, a-ŋgbɛyɛ taa. Amerika nɛ hadɛ kiŋ ajɛɛ taa lɛ, [[Ɛsɩpaañɔlɩ kʊnʊŋ|Ɛsɩpaañɔlɩ kʊnʊŋ]] pakɩlɩɣ yɔɔdʋʋ, pʋwayɩ lɛ, [[Pɔrɩtɩgɛɛ kʊnʊŋ|Pɔrɩtɩgɛɛ kʋnʋŋ]]. Paakɩlɩɣ-kʋ yɔɔdʋʋ Amerika Laatiini ɛjaɖɛ taa.
Piresiili nɛ Amerika nɛ hadɛ kiŋ ajɛɛ sakɩyɛ lɛɛna pɛwɛna wɛtʋ kʋɖʋmtʋ : ŋgbɛyɛ Katolika taa n̄ɩma kɩlɩna ɖɔʋ, ɛyaa takɩlɩ ɖama n̄ɩɣdʋʋ tɛtʋ hɔɔlʋʋ kʋɖʋmʋʋ taa, sakɩyɛ wɛ tɛtʋ sɔsɔtʋ sɔsɔtʋ taa, ɛyaa mɩnʋʋ yɔɔ lɛ, 84 wɛ tɛtʋ sɔsɔtʋ sɔsɔtʋ taa (84 %).
Kominawaa ndɩ ndɩ kpɛndɩna nɛ pɩkɛ Piresiili ɛjaɖɛ nɛ ɖɩsɔɔlɩ ɛyʋ tɩyɔɔwɛʋ. Pɩkɛ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-hɔɔlɩŋ wɛ ndɩ ndɩ nɛ ɖɩ-taa ɛyaa ɖamanɩnaʋ wɛɛ ndɩ yɔ. Laʋ sɔsɔʋ nakʋyʋ huuzi Piresiili ɛjaɖɛ hɔɔlʋʋ sɔsɔʋ yɔɔ, ɛyaa fɛyɩ laʋ ŋ́gʋ kɩ-taa. Hadɛ kiŋ nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ hɔɔlʋʋ taa lɛ, ɖɩnaɣ tɛtʋ sɔsɔtʋ tʋnɛ : "Sao Paulo" nɛ "Rio de Janeiro" nɛ ageta sɔsɔna taa naɖɩyɛ nɖɩ ɖɩcɔ "Belo Horizonte" tɛtʋ nɛ ɖɩta yɔ. Tɔsʋʋ nʋmɔʋ taa lɛ, Piresiili ɛjaɖɛ wɛ ajɛɛ wena a-taa mulum kɩla wɛʋ kedeŋa yɔɔ cɩnɛ yɔ a-taa. Ɖɩwɛ ɖɔɖɔ ajɛɛ sɔsɔna wena a-tɔsʋʋ ɖɛ ɛsɩndaa nɛ pɩkɩlɩ yɔ a-taa. Ajɛɛ ana, anaa yɔ : Siini, [[Ɛɛndɩ]], [[Afrɩka hadɛ kiŋ]] nɛ [[Ruusii (Russie)|Ruusii]].
[[Category:!Main category]]
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Amerika]]
[[Category:Ameriki nɛ hadɛ kiŋ wandamm]]
[[Category:Pireziili]]
fjsx5ly4mzkfmq7axl8wnmhr4a40ykx
Blaise Pascal
0
232
7676
7655
2017-07-28T18:42:41Z
Dcljr
32
fix link; case on linked text; other minor
7676
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Ɖajaa Blaise Pascal
|image = Blaise Pascal Versailles.JPG|thumb|Blaise Pascal Versailles
|px = 190
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = [[Fransɩɩ]]
|Ɛ-tʋmɩyɛ = Lɛɣtʊ tɩlɩyʊ
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = Clairmont-Ferranc
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = [[Mɩsɩkʋm fenaɣ]] kɩyakʊ 19 pɩnaɣ 1623
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ = [[Paarii]]
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ = [[Kɩyɛɛna fenaɣ]] kɩyakʊ 19 pɩnaɣ 1662
|E-nesi ñɩɣʋ = Blaise Pascal signature.JPG|thumb|Blaise Pascal signature
}}
Blaise Pascal, palʊla-ɩ [[mɩsɩkʋm fenaɣ]] kɩyakʊ 19 pɩnaɣ 1623 kɛ Clairmont tɛtʊ taa (ɖenɖe sɔnɔ payaɣ se Clermont-Ferrand), [[Fransɩɩ]] ɛjaɖɛ taa. Ɛyʊ ɛnʊ ɛsɩ [[Paarii]] tɛtʊ [[kɩyɛɛna fenaɣ]] kɩyakʊ 19 pɩnaɣ 1662 taa. Ɛyʊ ɛnʊ ɛɛkɛ lɛɣtʊ tɩlɩyʊ, ɛkɛ tomnasi ɖɔnɛ tɛ tʊʊzɩyɛ kpɛlɛkɩyʊ, ɛkɛ ɖɔɖɔ luɖu nɛ lɔnzɩnɖɛ tʊmɩyɛ kpɛlɛkɩyʊ nɛ lɔŋ tasɩyʊ nɛ Ɛsɔtɔm yɔɔ tɩlɩyʊ Fransɩɩ ɛjaɖɛ taa. Ɛwɛɣ pɩɣa ŋñɩɩ lɛ, ɛ-caa paza-ɩ kpɛlɛkʊʊ nɛ ɛtʊma kajalaɣ kaakɛ tɩlɩyɛ pɩŋ tɛ kpɛlɛkɩtʊ.
Ɛwɛna pɩnzɩ 19 lɛ, ɛlʊba akɔnta labʊ ñɩɣyʊ nɛ pɩnzɩ naatozo wayi lɛ, ɛlɩzɩ kɔɔnaɣ ñɩɣyɩŋ 50. Ɛwɩlɩɣ ñɩɣtʊ ndʊ ɛ-kpaɣdɩna nɛ ɛsɛʊ pɩŋ tɔm hʊyaa ñʊʊ tʊ weyi payaɣ se Séguier.
[[File:Pascal Pajou Louvre RF2981.jpg|thumb|Statue de Pascal au Louvre]]
Hama tɩlɩyɛ naɖɩyɛ wayi, tɩlɩyɛ nɖɩ ɛwɩla kamɩŋ fenaɣ pɩnaɣ 1654 alɩwaatʊ taa yɔ lɛ, ɛcɛlɛ ɛ-tɩ lɔnzɩnɖɛ tʊmɩyɛ kpɛlɛkʊʊ nɛ Ɛsɔ yɔɔ lɩmaɣza tʊmɩyɛ kpɛlɛkʊʊ ɛlɛ, ɛtɔsɔɔ tɩlɩyɛ kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ yɔ ɖɔɖɔ. Ɛma takayasɩ pɩlɩna ɛjaɖɛ hɔɔlʊʊ ñʊʊ tʊ nɛ fetenum yɔɔ, tɔm ndʊ pasʊsa-tʊ fenasɩ naalɛ wayi kɛ ɛsɩm wayi mbʊ lɛ, ɛwɛna pɩnzɩ 39, ɛlɛ pɩɩwɩ-ɩ siŋ.
Palʊla-ɩ Clairmont (nɔnɔɔ Clermont-Ferrand), Auvergne egetiye taa, Pascal Blaise kɛ Auvergne tʊ nɛ ɛ-hɔʊ kaakɛ Auvergne tɛ ɛyaa kpaɣɖɩŋ sakɩyɛ sakɩyɛ taa. E-ɖoo, Antoinette Begon ñasɩba mɩsɩkʊm fenaɣ kɩyakʊ 29 pɩnaɣ 1626 alɩwaatʊ taa mbʊ lɛ, Pascal kaawɛna pɩnzɩ naatozo.
Ɛ-caa payaɣ se Pascal Etienne (1588–1651), ɛpaza ɛkɩlɩ sɔɔlʊʊ lɛɣtʊ tʊma nɛ tɩlɩyɛ tʊma mbʊ lɛ, ɛkɛ Auvergne cikpeluu taa wiyaʊ tɛ lɔntasɩyʊ caaja alɩwaatʊ, nɛ ɛkɛ ɖɔɖɔ sɩnaʊ kpaŋ taa ñʊʊ tʊ tɛɛ tʊ Montferrand tɛtʊ taa. Ɛyʊ ɛnɛ ɛkpaɣ lɩmaɣza mbʊ se eyeke koŋ ɛwɩlɩɣ e-pɩyaa. Pascal Blaise kaawɛna kɔɔnaa naalɛ, Jacqueline, palʊla-ɩ pɩnaɣ 1625 alɩwaatʊ taa nɛ Gilberte (palʊla-ɩ pɩnaɣ 1620 nɛ ɛwalɩ pɩnaɣ 1642 kɛ Florin Périer tɛtʊ taa, ɛkɛ lɔntasɩyʊ Clermont sɩnaʊ kpaŋ taa.
[[File:Pascal_triangle_small.png|thumb|Triangle de Pascal]]
Pɩnaɣ 1631 taa lɛ, Etienne kpaɣ e-piyaa nɛ pɛɖɛɛ powolo Paarii tɛtʊ taa, mbʊ lɛ, Blaise kaawɛna pɩnzɩ 8 yeke. Ɛ-caa kpaɣ lɩmaɣza mbʊ se ɛ-maɣmaɣ ɛwɩlɩɣ ɛ-pɩyalʊ mbʊ pʊyɔɔ yɔ ka-ñʊʊ taa kaawɛ lɔŋ piŋ. Kpɛɖɛɛ mbʊ ɖɔɖɔ lɛ, Blaise hiɣ lɛɣtʊ lɔŋ nɛ tɩlɩyɛ lɔŋ, pɩtɩŋna ɖɔɖɔ ɛ-caa tɛ yɔɔdasɩ nɛ tɩlɩyaa sɔsa pɛnɛ yɔ canaʊ alɩwaatʊ taa, Roberval nɛ Marin Mersenne nɛ Girard Desargues nɛ Claude Mydorge Pierre Gassendi nɛ Descartes.
[[Category:!Main category]]
fwmb3dfsfyqwvydwuqbieil99m2qivd
Bollywood
0
233
14306
13873
2019-06-05T17:31:37Z
QueerEcofeminist
2026
removed spamming
14306
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Bollywood_Birthday_Party.jpg|vignette|Bollywood Birthday Party]]
[[Fichier:Bollywood_dance_show_in_Bristol.jpg|vignette|Bollywood dance show in Bristol]]
Bollwood (बॉलीवुड) kɛnɛ hɩɖɛ nɖɩ paha [[Ɛɛndɩ]] [[sinimaɣ]] tʊma sɔsɔna ɖɩɣa yɔ. Bombey tɛtʊ taa koŋ kɩwɛɛ nɛ peeɖe palaba kɛlɛm kɛlɛm naa nɛ hɛndɩ kʊnʊŋ taa. Tʊma sɔsɔna ɖɩɣa ŋga kɛkɛna sɩnɩma tʊma sɔsɔna ɖɩɣa kɛ Ɛndɩ ɛjɖɛ taa pɩtɩŋna kɛlɛm kɛlɛm naa mba palaba nɛ pɔɖɔɔ pɩŋ yɔ pʊyɔɔ. Kɛlɛm kɛlɛm naa mba pamɩzɩ yaa pɛyɛlɩ yaa pɔtɔyɩ Ɛndɩ ɛjaɖɛ taa nɛ halɩ pɩtalɩ ajɛyɛ kpeekpe taa, kɔzɩ kɔzɩ Azii nɛ Hadɛ Wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa, Afrika nɛ Hayi nɛ [[Moyen-Orient tɛtʋ|Moyen-Orient]] ɛjaɖɛ taa.
Bollywood kɛ Bombay nɛ [[Hollywood]] tɛ tobi yaa kɛlɛʊ yɔɔdaɣ. [[Englɩsɩɩ kʊnʊŋ|Ɛnglɩsɩ kʊnʊŋ]] taa lɛ, bollywood kɛ tiŋ ndɩ ndɩ sakɩyɛ hɩla ɛ-tɛ nɛ tɩŋ pee wena ayaɣ hɔɔlasɩ naalɛ kpa yɔ piliŋga taa. Wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ hɔɔlʊʊ taa ajɛyɛ tɛ Bollywood kɛ Ɛndɩ sinimaɣ tʊma. Pɩkɛ pɩyʊ mbʊ pɩwazaɣ kɔyɔ se pawɩlɩ ɖooo poliŋ taa kɛ kɛlɛm kɛlɛm yɔɔ hendu teyaa nɛ tɩ-payaa yɔ nɛ pɩkɛ tanaʊ miziiki.
Ɛndɩ ɛjaɖɛ taa lɛ, sɩnɩma kɩlɩ tʊma sɔsɔna tɩŋa payɩ, pɩkɛ ɛsakuliye pɩyʊ, fezuu caɣʊ kpɛlɛkɩtʊ nɛ Ɛndɩ ɛyaa tɛ fezuu labʊ taa pɩyʊ keem, pasɩma-kʊ nɛ kɩ-laɖaa sɔsaa (wabɩya kɩkpaɖa) nɛ kɩ-wazaɣ yaa kʊ-ɖoŋ weyi kɩwɩlɩ ajɛyɛ yɔ. Kɩwɛ ɛzɩ kelaa yɔɔ sɩnaʊ yɔ, mbʊ Shahrukh Khan tɔma se pɩfɛyɩ se pɔcɔɔna kɩwayɩ.
Mʊntʊsʊʊ ɖalaa ñɩma woŋna sɩnɩma tɔm Ɛndɩ ɛjaɖɛ taa. Pawɩlɩ pɛ-tɛ kajalaɣ kɛlɛm kɛlɛm [[Paarii]] tɛtʊ taa kɛ takayasɩ mayaa akɔma ɖɩɣa kuduyuu ŋgʊ kɩ-tɛ Ɛndɩ ɛyaa ñɔʊ kɔfɩ yɔ. Fenasi cabɩ wayɩ lɛ, pɛ-tɛ sɩnayʊ Maurice Sestier ñala kpaɣ hasɩyaɖɛ fenaɣ kɩyakʊ 7 pɩnaɣ 1896 kɛ Watson’s akɔma ɖɩɣa taa kɛ Bombay tɛtʊ Mʊntʊsʊʊ ɖalaa tʊma naayɛ a-taa kɔyɔ suluku talɩɣ La Ciotat suluku ɖɩsɩŋɩyɛ nɛ Lyon Mʊntʊsʊʊ tʊma sɔsɔna taa lɩɣ.
[[Category:!Main category]]
bgtp7sd7qhj6u9jv4722996e2hlmyg6
Burj Khalifa
0
234
14278
13959
2019-05-21T08:35:10Z
CommonsDelinker
130
Removing [[:c:File:BurjDubai.JPG|BurjDubai.JPG]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Taivo|Taivo]] because: [[:c:COM:DW|Derivative work]] of non-free content ([[:c:COM:CSD#F3|F3]]): [[:c:Commons:Deletion requests/File:BurjDubai.JPG|]].
14278
wikitext
text/x-wiki
[[File:Dubai Police Agusta A-109K-2 in flight at sunset.jpg|thumb|Dubai Police Agusta A-109K-2 in flight at sunset]]
Burj Khalifa tɔbʊʊ nɛ [[Arabɩɩ kʊnʊŋ|Arabɩɩ kʊnʊŋ]] taa size: Khalifa koloŋga sɔsɔwa. Pʊcɔ nɛ patʊlʊʊ kɔ-nɔnɔsɩ lɛ, payawa-kɛ se: Burj Dubaï. Pɩkɛna koloŋga ŋga kakʊya kamaɣ fɛyɩ yɔ nɛ kɛwɛ à [[Dubaï]] tɛtʊ taa kɛ [[Emiraatɩ-Araabʊ Unii (Émirats arabes unis)|Emiraatɩ-Araabʊ Unii]] waa tɛ. Pɩnaɣ 2008 taa kɛ pana se keteŋga kpeekpe taa lɛ, pɩkɛna ɖɩɣa ŋga wɩɖɩɩ ɛyʊ nɔɔyʊ tapɩzɩ nɛ ɛma-kɛ yɔ. Kɔlaɣ fenaɣ kɩyakʊ 17 wiye pɩnaɣ 2009 taa pamaɣza ka-kʊkʊyʊmɩŋ taa lɛ, pana se pɩmaɣna mɛtanaa ɛzɩ 828 mbʊ yɔ. Burj Khalifa yaa Burj Dubaï ŋgʊ kiyeba nɛ peeɖe yele pɩpɩsɩ egeetiye kɩfaɖɛ nɛ payaɣ-ɖɩ se Downtown Burj Khalifa. [[Kɔlaɣ fenaɣ]] naanza wiye kɛ patʊla Burj Khalifa nɔnɔsɩ ɛlɛ paɖaŋgaa se wiɖii lɛ pakaɣ kʊ-nɔnɔsɩ tʊlʊʊ kpaagba tʊlʊʊ.
[[File:Burj Dubai Under Construction on 8 May 2008 Pict 3.jpg|thumb|Burj Dubai Under Construction on 8 May 2008 Pict 3]]
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Matʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Aazii]]
[[Category:Wɩsɩ ɖɩlɩyɛ hɛkʋ taa hɔlʋʋ wandamm]]
[[Category:Emiraatɩ-Araabʊ Unii]]
9aaxfo8n7msh3xv2htxjh4pgr7lmq3s
Buudiyism
0
235
13952
9879
2019-04-11T16:22:44Z
Atticmaker
127
Category Added
13952
wikitext
text/x-wiki
[[File:Kamakura-buddha-7.jpg|thumb|Buddha sɩʋkpelaɣ, Kamakura tɛtʋ taa, [[Jaapɔɔnɩ ɛjaɖɛ tɔm|Japɔŋ]]]]
"Buudiyism" kɛ [[Ɛɛndɩ|Ɛɛndɩ]] ɛjaɖɛ kewiyaɣ ŋgbɛyɛ. Siddhartha Gautama wɩlaɣ tɔm ndʋ yɔ, tɩ-yɔɔ ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩn̄ɔɔ.
[[File:Don Sak Wat Khao Suwan Pradit.jpg|thumb|Don Sak Wat Khao Suwan Pradit, [[Tayilandɩ (Thaïlande)|Tayilandi]]]]
Pɩnaɣ 2005 taa lɛ, ɛyaa miiliyɔɔ waa 250 nɛ powolo 500 kɛwɛna "Buudiyism" ŋgbɛyɛ taa kedeŋa kpeekpe yɔɔ. Kedeŋa yɔɔ cɩnɛ [[Krɩstiyaniism tɔm|Krɩstʋ n̄ɩma]] kɩlɩna ɖɔʋ. Paba wayɩ lɛ, Ɛsɔsɛyaa tɩŋ. Ɛsɔsɛyaa wayɩ lɛ, [[Ɛnduuyisim|Ɛɛnduu taa n̄ɩma]] n̄atɩŋna nɛ paba wayɩ kɛ Buudiyism taa n̄ɩma tɩŋaa. Kedeŋa maɣmaɣ wɛna ɖoŋ weyi yɔ, ɛ-yɔɔ Buudiyism ŋgbɛyɛ taa ɛyaa tisuu. Ɛyʋ n̄ʋʋdaa tɩlɩtʋ nɛ ɛzɩma mbʋ ɛmaɣzɩɣ nɛ ɛcakɩ e-wezuu yɔ nɛ ɛzɩma mbʋ ɛmaɣzɩɣ se palaba kedeŋa nɛ kɛwɛ wɛɖʋʋ ŋgʋ yɔ pʋ-yɔɔ patɩŋnaa nɛ palɩzɩ Buudiyism ŋgbɛyɛ.
[[File:Maitreya Bodhisattva and Monks Singapore.jpeg|thumb|Maitreya Bodhisattva nɛ Moines, Siŋgapɔrɩ ɛjaɖɛ taa]]
Toovenim ɛyaa sɩma mbʋ se Buudiyism ŋgbɛyɛ taa ɛyaa iitisiɣ ɛsɔ nɔɔyʋ yɔɔ. Paa mbʋ yɔ, [[Indonezi (Indonesie)|Ɛɛndoonesii]] ɛjaɖɛ taa peliziɣ ɛsɔ nɔɔyʋ kelizaɣ. Ɛnʋʋ payaɣ se "Buuda". (Siddhartha Gautama). "Theravada" nɛ kɔzɩkɔzɩ "Mahayana" pɔ-sɔnzɩ taa lɛ, Buuda pakpaɣ se ɛkɔ ɛsɔ mpilim. Pɔ-yɔɔ pɩcaɣ pɩwɩlɩ se Buudiyism ŋgbɛyɛ taa n̄ɩma sɩma se ɛsɔ nɔɔyʋ wɛɛ, ɛnʋʋ payaɣ se Buuda.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Ɛsɔ sɛʋ]]
[[Category:Aazii]]
[[Category:Buudiyism]]
5vj4u0642lofcbbdrtt2fofwr0zcyg8
Béhanzin
0
236
11511
11025
2018-02-18T08:50:20Z
DARIO SEVERI
138
Added category
11511
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Béhanzin
|image = Behanzin-1895.jpg
|px = 190px
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ =
|Ɛ-tʋmɩyɛ =
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ =
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ =
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ =
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ =
|E-nesi ñɩɣʋ =
}}
Wiyaʋ weyi payaɣ se, '''Béhanzin''' yɔ, palʋla-ɩ pɩnaɣ 1845 taa nɛ ɛkɔɔ ewona sɔsaa mʋlʋm [[saŋayɩŋ fenaɣ]] kɩyakʋ hiu (10) ñɩŋʋ wiye, pɩnaɣ 1906 ñɩŋa taa. Blida tɛtʋ taa Béhanzin sɩba. Wiyaʋ Béhanzin kʋɖʋm ɛnʋʋ payaɣ ɖɔɖɔ se Gbêhanzin yaa Gbèhanzin yaa ɖɔɖɔ se Gbèhin azi bô ayidji Ahosou Gbowelé.
Yee patakalɩna wiyaʋ weyi payaɣa-ɩ se Adandozan kɔyɔ, pʋpʋ, Béhanzin kɛ Abomey ɛjaɖɛ wiyaʋ hiu nɛ kʋɖʋm tʋ. Ɖahʋma (Abomey) ɛjaɖɛ payaɣ sɔnɔdaa se [[Penɛɛ]] ɛjaɖɛ.
Behanzin tɔɔ kewiyaɣ Ɖahʋma ɛjaɖɛ taa kɔlaɣ fenaɣ kɩyakʋ loɖo ñɩŋʋ wiye, pɩnaɣ 1890 taa nɛ puwolo pɩsɩɩna [[kɔlaɣ fenaɣ]] kɩyakʋ hiu nɛ kagbaanzɩ (15) ñɩŋʋ wiye, pɩnaɣ 1894 ñɩŋa taa. Pʋ-tɔbʋʋ se, pɩnaɣ 1894 taa ɛlɔɔ nɛ ekizi kewiyaɣ.
Payaɣ Béhanzin caa se, Da-Da Glèlè Kini-Kini. Béhanzin ɛnʋ sakɩyɛ yaɣa-ɩ se Ahokponu nɛ pɛɖɛyɩɣ-ɩ se prince Kondo. Pɩnaɣ 1875 ñɩŋa taa papazɩ-ɩ ɖɛʋ ḿbʋ. Béhanzin nɛ Porto-Novo tɛtʋ wiyaʋ patanaɣ ɖama nɛ ɛsɩyɛ kpem. Porto-Novo tɛtʋ wiyaʋ payaɣ se Toffa.
Pɔkɔma pataa wiyaʋ Béhanzin num kiɖeɖem nɛ ɛpɩsɩ kelekele tʋ lɛ, pɛɖɛ-ɩ nɛ hɩla ndɩ ndɩ. Hɩla wena pɛɖɛɣana-ɩ yɔ, anaa yɔ : payaɣa se Dada, pʋ-tɔbʋʋ se samaɣ tɩŋa caa.
Payaɣa-ɩ ɖɔɖɔ se, Dokounnon, pʋ-tɔbʋʋ se, ɛnʋ tɩna ñɩm tɩŋa payɩ nɛ ɛtɛyɩɣ ɛyaa. Ɛ-hɩɖɛ kɩsɛsɛyɛ lɛɛɖɛ yɔ se, Sèmèdo, hɩɖɛ ɖɩnɛ, ɖɩɖɩ tɔbʋʋ kɛlɛ se, kedeŋa kpeekpe wɩlɩyʋ. Patasa Béhanzin caa ɖɛyʋʋ se Aïnon, pʋ-tɔbʋʋ se, tɛtʋ kpeekpe wɩlɩyʋ. Paya-ɩ ɖɔɖɔ se, Jèhossou, pʋ-tɔbʋʋ se, kejisi ndɩ ndɩ tɩŋa sɩnɖʋ. Pɛɖɛyaɣ-ɩ ɖɔɖɔ nɛ hɩla sɔsɔna lɛɛna ndɩ ndɩ.
Kpou kɛkɛŋna Béhanzin caa Kini-Kini kigiluu.
Kpelaɣ ŋga pasaɣ-kɛ nɛ kɛwɛɛna naŋgbanzɩ naadozo nɛ naataŋkpala nɛ pɩsaʋ kʋlʋlʋʋ nɛ lɛɛma ŋgʋ pesiki kisiu yɔ nɛ malɩfa ḿba kɛkɛŋna e-kewiyaɣ ɖoŋ.
[[Category:Peenɛɛ]]
[[Category:!Main category]]
3mxhy9j377znjuasfa9n6nxbts4i8qq
Caadɩ
0
237
14942
9734
2021-04-20T19:58:27Z
2A01:E0A:26:3D0:5CB1:61ED:F4A0:4A21
14942
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛjaɖɛ
| Hɩɖɛ = Caadɩ
| Hɩɖɛ2 = Fransɩɩ: ''République du Tchad''
| Kɩɖaʋ kɩdɛɛka = [[File:Flag of Chad.svg|75px]]<br>Caadɩ Kɩɖaʋ kɩdɛɛka
| Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ = [[File:Coat of arms of Chad.svg|75px]]<br>Caadɩ Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ
| image_map = [[File:LocationChad.svg|190px]]<br>Caadɩ tɛlɛŋa
| official_languages = Fransɩɩ, Araabɩ
| capital = Ndjamena
| government =
| president = Ɖajaa Mahamat Idriss Déby
| area_km2 = 1,284,000
| population_estimate = 17,000,000
| population_estimate_year = 2020
| population_density_km2 = 8.6
| cctld = td
}}
Caadɩ kɛna Afrika nɛ hɛkʊ nɛ hɛkʊ taa ɛjaɖɛ nadɩyɛ nɛ lɩŋamʋʋ nakʊyʊ lɩm eekpeŋ ɖɩ-cɔlɔ kpam. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩwɛna [[Liibii (Libye)|Liibii]] nɛ hadɛkiŋ piyele ɖiwɛɛna [[Nizɛɛrɩ (Niger)|Niizɛrɩ]] nɛ [[Naajeeriya (Nigeria)|Naajeeriya]] ajɛya wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa; ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩwɛna [[Kameruni (Cameroun)|Kameruni]] nɛ [[Santrafri (République centrafricaine)|Sentrafriki]] hayɩ kiŋ; pɩkazɩ [[Sudaanɩ (Soudan)|Suudanɩ]] ɛjaɖɛ lɛ, Caadɩ wɛna ɖɩ-wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ.
Afrika ajɛya kpeekpe taa lɛ, Caadɩ kɛŋna ɛjaɖɛ kagbanzɩ ñɩnɖɛ kɛ wena akɩlɩ walanzɩ yɔ nɛ ɖɩ-walanzɩ taa wɛ 1 284 000 km2. Caadɩ ɛjaɖɛ taa pɔɔ ŋga kakɩlɩ walʊɣ nɛ ɖaalakɩŋ yɔ ŋga lɛ Caadɩ Lɩŋamʋʋ piyele nɛ pʊʊ nɣʊ kɩkɩlɩ kʊyʊʊ yɔ kʊkʊ lɛ Emi Kusi nɛ kɩwɛ Tibɛstii pʊŋ hɛkʊ taa. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩmʊ ɖɩ-tɩ yɔ wɛʊ kɛ pɩnaɣ 1960 nɛ ɖɩ-kacalaɣ ñʊʊtʊ payaɣ se François Tombalbaye.
Pɩnaɣ 2003 taa kɛ Caadɩ ɛjaɖɛ sʊ ajɛya wena apɛdɩɣ kaɖazɩm nɛ ajɛya lɛɛna yɔ; ŋgʊ ɖooo lɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɔsʊʊ kɛwɛ pɩsatʊ yaa yɔlɔtʊ, kɛtɛʊ haɖaʊ nɛ naŋ ɖɔɖɛ ɖeke pa-taa. Kaɖazɩm pɛdɩɣ pʊnɛ piyeba nɛ Caadɩ ɛjaɖɛ tɔsʊʊ tasɩ hʊʊ nɛ pɩɖɛɛna ɛsɩndaa. Paa nɛ mbʊ yɔ, kedeŋa kpeekpe ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩcɔŋna tɔsʊʊ nɛ ɛsɩndaa wobu yɔ ɖɩtɔŋ se pɔcɔna takayasɩ taa pɩnaɣ 2012 taa lɛ, Caadɩ kɛna ɛjaɖɛ naanza ñɩnɖɛ kɛ kʊñʊndʊtʊ taa.
Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-ñʊʊtʊ kɩfalʊ kɛ Ɖajaa Idriss Déby.
{{Afrɩka}}
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Caadɩ]]
cxlxa5ivo7vkabn1b7r0u5qb2t07s6a
Caama
0
238
16014
15815
2022-05-15T21:38:51Z
FireDragonValo
3710
16014
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛjaɖɛ
| Hɩɖɛ = Caama
| Hɩɖɛ2 = [[Caama kʊnʊŋ|Caama]]: Deutschland<br />[[Fransɩɩ kʊnʊŋ|Fransɩɩ]]: Allemagne
| Kɩɖaʋ kɩdɛɛka = [[File:Flag of Germany.svg|border|75px]]<br>Caama Kɩɖaʋ kɩdɛɛka
| Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ = [[File:Coat of arms of Germany.svg|75px]]<br>Caama Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ
| image_map = [[File:EU-Germany.svg|190px]]<br>Caama tɛlɛŋa
| official_languages = [[Caama kʊnʊŋ|Caama tɔm]]
| capital = [[Pɛrɩlɛɛ (Berlin)|Pɛrɩlɛɛ]]
| government = .
| president = Ɖoɖoo [[Olaf Scholz]]
| area_km2 = 357,168
| population_estimate = 82,457,000
| population_estimate_year = 2016
| population_density_km2 = 227
| cctld = .
}}
'''Caama''' ɛjaɖɛ wɛ tuuɖe kedeŋa ŋga payaɣ se [[Eerɔpʋ tɛtʋ tɔm|Eerɔpʋ]] yɔ kɛ-hɛkʊ taa ɖeyi ɖeyi. Caama ɛjaɖɛ kɛ kɩkpɛndɩɣ ajɛya. Caama ɛjaɖɛ wɛ tɛtʊ tʊnɛ tɩ-hɛkʊ taa: hayʊ kiŋ lɛ, Hayʊ teŋu, Taanemarɩkɩ nɛ Palitiki Teŋgu, wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa lɛ, [[Pɔlɔɔñɩ (Pologne)|Pɔlɔɔñɩ]] ɛjaɖɛ nɛ Cɛɛkɩ ɛjaɖɛ, hadɛ kɩŋ lɛ, [[Otirisi (Autriche)|Otirisi]] nɛ [[Suwiisi (Suisse)|Suwiisi]] ajɛya, pɩkazɩ nɛ wɩsɩ ɖɩɖʊiyɛ taa lɛ [[Fransɩɩ (France)|Fransɩɩ]], Lugizamburi, Pɛlɩsiki nɛ [[Peyibaa (Pays-Bas)|Peyiiba]] ajɛya. Caama tɛtʊ sɔsɔtʊ kɔyɔ, [[Pɛrɩlɛɛ (Berlin)|Pɛrɩlɛɛ]], ɖɔɖɔ lɛ, Hamburg, Munich nɛ Polɔɔñɩ. Komina loniye sɔsɔyɛ wɛ Pɛɛrlɛnɩ tɛtʊ taa nɛ Pɔɔnɩ. Tɛtʊ ndu payaɣ se Frankfort-sur-Main yɔ, ndʊ lɛ tɔsʊʊ huu tɛ tɛtʊ.
Ɖooo pɩnzɩ mɩnɩʊ waa 15 taa kɛ caama mba mba pawɛ Caama nɛ hayʊ kɩŋ yɔ, pɛkpɛnda nɛ pɛwɛɛ mbʊ payaɣ se prootɛsɩtaŋ Ɛsɔ sɛtʊ aŋgba yɔ pɩ-taa. Pɩnaɣ 1933 kɛ Naazii waa kpaɣ kehiyaɣ kpelaɣ nɛ pɩla mbʊ hɛɛɛ hɛɛɛ nɛ kedeŋa kpeekpe you naalɛ ñɩŋgʊ paaza. Kedeŋa kpeekpe you naalɛ ñɩŋgʊ tɛma nɛ pahaba Naazii sɔɔjana lɛ, Caama lesi kɩ-tɛtʊ kpeekpe nɛ kɩtɛyɩ nabʊlɛ taa: wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa lɛ, RFA nɛ RDA ñɛwɛɛ Sooviyetiki ajɛya kɩkpɛndɩɣ nesi tɛɛ.
Pɩɩtɛyɩ mbʊ lɛ, koloŋa sɔsɔɔ nakɛyɩ kaakaɣna ajɛya anɛ anaalɛ ahɛkʊ taa nɛ payaɣ-kɛ se Pɛɛrlɛnɩ koloŋa. Pinaɣ 1989 tɛ kamɩŋ fenaɣ taa kɛ koloŋa ŋga kɔyɔka nɛ pɩkɔma aloma fenaɣ 1990 lɛ, hɔɔlɩŋ naalɛ ɛnʊ ɛkpɛndɩ. Caama mba kʊnʊŋ kɛ Caama nɛ euro kɛ pɔtɔkɩ se liidiya.
Caama taa samaɣ kɛ milionaa 81 nɛ peeɖe eyaa kɩlɩna ɖɔʊ kɛ europia ajɛya kɩkpɛndɩɣ aŋgba wena payaɣ se Union européenne yɔ a-taa. peeɖe ɛjaɖɛ ñʊʊdʊ, Ɖoɖoo [[Angela Merkel|Angela Merkel]], kɛna ɛzɩ Union Eerɔpɩyɛɛ taa sɔdʊʊ sɔsɔʊ kpem yɔ nɛ paa anɩ ɛhaɣ-ɩ ñamtʊ sɩŋŋŋ ɖɔɖɔ.
[[Eerɔpʋ tɛtʋ tɔm|Eerɔpʋ]] kpeekpe tɔsʊʊ hʊʊ nɔmɔʊ taa lɛ, Caama kɛna ɛjaɖɛ kacalaɣ ñɩnɖɛ nɛ kedeŋa kpeekpe taa lɛ, ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩkɛ naanza ñɩnɖɛ. pɩnaɣ 2011 taa lɛ, Caama kɛna ɛjaɖɛ naalɛ ñɩnɖɛ kɛ wena akpakɩɣ atɔsʊʊ nɛ añɩm nɛ apɛdɩɣ nɛ agbaa yɔ. Ajɛya 28 wena awɛ Union Eerɔpɩyɛɛ yɔ a-taa lɛ, Caama taa koŋ kɛ tʊma ñɩnɩya tɔɖɔɔ, pʊtɔbʊʊ se kɩyɛna fenaɣ pɩnaɣ 2015 kanɛ ka-taa mɩnɩʊ yɔɔ lɛ, ɛyaa ceeke naanza nɛ hɔɔlʊ ɖeke ñɩniʊ na tʊmɩyɛ se pala. Caama tɛtʊ taa ɛyaa hɛza nɛ paalakɩ kʊñɔmɩŋ caaa.
[[File:Angela Merkel (August 2012) cropped.jpg|thumb|Ɖoɖoo [[Angela Merkel|Angela Merkel, Caama ñʋʋdʋ]] (Kenaɣ fenaɣ, pɩnaɣ 2012)]]
Caama nɛ [[Eerɔpʋ tɛtʋ tɔm|Eerɔpʋ]] ajɛya lɛɛna panɩna nɛ ɖama nɛ pɔñɔzɩ kɩgaʊ ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ sɔnɔ se [[Eerɔpʋ tɛtʋ tɔm|Eerɔpʋ]] ajɛya kɩkpɛndɩɣ taa yɔ. Ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩwɛ ɖɔɖɔ G7 taa, G20 taa, nɛ pɩtasɩna OTAN kɩgaʊ taa. Caama ɛjaɖɛ taa ɖɔɖɔ kɛ [[Eerɔpʋ tɛtʋ tɔm|Eerɔpʋ]] hɛkʊ nɛ hɛkʊ liidiya ɖɩkpɛndɩyɛ tɛ koozaɣ sɔsɔɣa wɛɛ, pɩtasɩ ɖɔɖɔ ajɛya kpeekpe t;ɔm ɖɩhʊyɛ nɛ teŋgʊ yɔɔ waɖɛ tɛ kpelaɣ sɔsɔ wɛɛ.
{{Eerɔpɩ}}
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Eerɔpʋ]]
[[Category:Caama]]
2mepz17ht5pdxiltl1fnsbfznx32pp0
Caama kʊnʊŋ
0
239
16207
16078
2023-01-10T11:28:25Z
Kwamikagami
1467
16207
wikitext
text/x-wiki
[[File:Legal status of German in the world.svg|frameless|border|upright=2|right]]
[[File:Legal status of German in Europe.svg|frameless|border|upright=1.25|right]]
Caama kʊnʊŋ payaɣna [[Caama]] taa se Deutsch [ˈdɔʏtʃ ] kɛ Ɛndɩ-Erɔpʊ kʊnʊŋ. Kɩ-tɛ nɛ Cermaniki hɔʊ piliŋa ŋga kalɩna wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa kɩŋ yɔ. Pɩlɩna kɩtɛ kʊnʊmɩŋ sakɩyɛ tɛ yɔɔdasɩ ndɩ ndɩ yɔ lɛ pʊwɛ ɛzɩ kɩwalɩ ɛjaɖɛ yɔ yɔ.
Kʊnʊŋ ŋgʊ kɩ-tɛ caanaʊ tɔm, kɩ-wɛ ndɩ Caama wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa kɩŋ kʊnʊmɩŋ mbʊ lɛ pɩpazɩna doo hayʊ wɛɛ cɩkpetʊ taa, matʊ lɛɣzɩtʊ naalɛ ndʊ.
[[File:German text "sentence spacing" example - 1-3 em word spacing, single em-quad between sentences.jpg|thumb|German text example]]
Ɖeɖe nɛ sɔnɔ taa lɛ, mba panɩɩ-kʊ yɔ paya-wɛ se germanophone waa, pɛdɛ ɖama tɛyɩʊʊ taa lɛ padalɩ miiliyɔɔ waa mɩnɩʊ,mbʊ yebina nɛ [[Eerɔpʋ tɛtʋ tɔm|Eerɔpʋ]] ɛjaɖɛ taa lɛ Caama kʊnʊŋ ŋgʊ pakɩlɩ yɔɔdʊʊ Ɛrɔpa ajɛyɛɛ nɔɔ kʊɖʊmaɣ kɩgbɛndʊʊ taa.
Kedeŋga sɩm tɛyʊʊ taa, [[Eerɔpʋ tɛtʋ tɔm|Eerɔpʋ]] taa lɛ Caama kʊnʊŋ kɛnɛ kʊnʊŋ sɔsɔʊ kɛ [[Caama (Allemagne)|Caama]] Ɛjaɖɛ taa nɛ [[Otirisi (Autriche)|Otirisi]] taa nɛ Lɩɛstɛnstɛɛnɩ taa nɛ [[Suwiisi]] taa nɛ [[Lugizamburi]] taa, nɛ [[Pɛliziki|Pɛlɩzɩkɩ]] taa nɛ [[Itaalii (Italie)|Itaalii]] hɔɔlʊʊ ŋgʊ payaa se Tɩɩrɔl nɛ hadɛ kɩŋ yɔɔ.
Kʊnʊŋ ŋgʊ pɔyɔɔdʊʊ-kʊ ajɛyɛ naayɛ taa ɖɔɖɔ ana yɔ [[Fransɩɩ (France)|Fransɩɩ]] nɛ [[Tanimarikɩ|Taanemarki]] nɛ [[Cɛɛkɩ|Cɛɛkɩɩ]] nɛ [[Siloovaakii|Sɩɩlɔvakii]] nɛ [[Pɔlɔɔñɩ (Pologne)|Pɔlɔñɩɩ]] nɛ [[Rumaanii]], ɛlɛ komina tahaɣ waɖɛ se kʊnʊŋ ŋgʊ kɩ-kɛ sɔsɔʊ kɛ ajɛyɛ ana a-daa.
[[File:CDU Kreisverband Steinfurt Mettingen 02.jpg|thumb|CDU Kreisverband Steinfurt Mettingen 02]]
[[Afrɩka tɛtʊ tɔm|Afrika]] kedeŋa taa lɛ ajɛyɛ naalɛ taa pɔyɔɔdʊʊ Caama kʊnʊŋ, [[Namibi (Namibie)|Namibii]] nɛ [[Tanzani (Tanzanie)|Tanzaani]]. Amerika taa lɛ Amerika nɛ hayʊ kɩŋ ɛlɛ nabʊyʊ taa hɛkʊ nɛ pɩdɛ Caama mba mba pɛwɛna canaʊ lakasi ɛzi kʊnʊŋ ŋgʊ paya se Pennsylvanien, ɛlɛ Amish cejewiye lakina-ɖɩ nɛ tʊmɩyɛ. Amerika nɛ hadɛ kɩŋ lɛ [[Paraguwee]] nɛ Chili nɛ [[Arzantiini (Argentine)|Arzantiini]] nɛ [[Biresiili|Brezilii]] nɛ [[Fenezuyeelaa (Vénézuela)|Venezuela]] pɔyɔɔdʊʊ ɖɔɖɔ Caama tɔm. Caama tɛkɛ kʊnʊŋ sɔsɔʊ ŋgʊ pɔyɔɔdʊʊ ajɛyɛ kɩgbɛndʊʊ nɔɔ kʊɖʊmaɣ taa yɔ.
[[Category:kʋnʋmɩŋ]]
[[Category:Eerɔpʋ]]
[[Category:Caama]]
[[Category:Otirisi]]
re9vmr2b46hkxoagtuaxpxmxtkslxg2
Caanaʊ (Antiquité)
0
240
11008
9045
2018-01-31T11:12:09Z
Gnangbade
58
Liens
11008
wikitext
text/x-wiki
'''Caanaʊ''' kɛ tɔm kɩpɩndʊ alɩwaatʊ. Pɩtɩŋna matʊ lɛɛzɩtʊ yɔɔ kɛ caanaʊ tɔm lɛɛzɩ pʊcɔ caanaʊ alɩwaatʊ yaa kɩbɩnjazɩ alɩwaatʊ. Alɩwaatʊ ndʊ tɩ-taa ɛyaa sakɩyɛ taawɛna matʊ ɛlɛ pama-tʊ ɛyaa nabayɛ tɛ takayaasɩ taa. Paɖʊ-tʊ ɛsɩndaa ɖeɖe tɔm taa.
Pɩkpaɣna ɖooo pʊcɔ caanaʊ tɔm ŋkɔɔ ntalɩ caanaʊ maɣmaɣ tɛ tɔm alɩwaatʊ kɛ wɛɣɛ sakɩyɛ lɩwa nɛ ɛyaa sakɩyɛ lɩ ɖɔɖɔ. Mbʊ ɖɔɖɔ caanaʊ alɩwaatʊ kɛwɛ pʊcɔ pʊtɔma Hɛkʊ Alɩwaatʊ yaa pʊtɔma Ɖeɖe ɖeɖe alɩwaatʊ pɩlɩna ɛsakuluye cɔlɔ nɛ pɩtɛzɩna kɩyaakɩŋ ndɩ ndɩ pɩtɩnŋa kedeŋga ajɛyɛ hɔɔlɩŋ ndɩ ndɩ. Hɩɖɛ ndɩ ɖɩlɩna [[latɛŋ kʊnʊŋ]] taa antiquus nɛ pʊtɔbʊʊ se kɩbɩndʊ yaa caanaʊ.
Erɔpʊ tɛ ɖeɖe tɔm tɛ lɛ, pɔtɔŋ se caanaʊ lɛ, pɩwɩlɩɣ pɩkɛ matʊ ɛsakuliye alɩwaatʊ Mɛdɩtɛranɩ teŋguu nɔ yɔɔ kpɛɣɛ kpaɣ pʊcɔ ɖeɖe tɔm alɩwaatʊ wayi nɛ pʊcɔ ndalɩ Hɛkʊ Alɩwaatʊ taa. Ɖeɖe tɔm kpɛkɩyaa nee mʊyaa sakɩyɛ cɔlɔ lɛ, caanaʊ alɩwaatʊ paɣzɩ pɩnzɩ kudokiŋ naanza cɔlɔ mbʊ yɔ pʊcɔ palʊlɩ Yeesuu-Chrɩstʊ (Pɩnzɩ 3500 pʊcɔ palʊlɩ Y-C, 3000 pʊcɔ palʊlɩ Y-C) pɩnɛ matʊ lʊbɩtʊ Mésopotamie nɛ [[Egipiti]] ajɛyɛ taa. Alɩwaatʊ tɩtɛma pɩtɩŋna tuda tɛ sʊʊ kɛ Azii nɛ Erɔpʊ tɛ hɔŋ taa kpaɣɖʊ 5 cɔlɔ (300 nɛ 600 pɩnzɩ taa).
Amerika ajɛyɛ taa lɛ, pɛkpɛnda caanaʊ tɔm nɛ pʊcɔ kolombii ɛsakuliye nɛ pɩtɩŋna pʊyɔɔ lɛ, kɩpaɣzɩna pɩnzɩ 1200 cɔlɔ mbʊ yɔ pʊcɔ ɖa-alɩwaatʊ pɩkpɛndɩna lɩzɩɣ matʊ kɩwɩlɩtʊ nɛ lɩmaɣza mɛfɛyɩ nɩɣʊ waa pɩlɩna Olmèque cɔlɔ nɛ tɩtɛ kpaɣɖʊ 16 alɩwaatʊ paɣzɩ cɔlɔ mbʊ yɔ pɩtɩŋna Erɔpʊ mba tɛ talɩɣ yɔɔ nɛ pɩtɩŋ kpaagba Sɔnɔ alɩwaatʊ (Hɛkʊ Alɩwaatʊ fɛyɩ).
[[Azii]] pɛjaɖɛ taa lɛ, wɛɣɛ a-naa atɛma kpam pɩnzɩ -200, pɩnɛ Qin kewiyaɣ kɩɖɛzaɣ ŋga katʊlɩ ɛjaɖɛ wiyaʊ sɔsɔ tɛ alɩwaatʊ taa nɛ Chola kewiyaɣ kɩɖɛzaɣ paɣzɩtʊ alɩwaatʊ Ɛndɩ ɛjaɖɛ taa. Paɣtʊ ɖɔnɛ ndɩ ɖɩkpɛlɛkʊʊ kɩbɩndʊʊ ɛsakuliye kɛ Caanaʊ kɩbɩnɩɣʊ tɔm, ŋgʊ kɩkpɛlɛkɩɣ ɛsɩnda ɖeɖe tɔm yɔ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Caanaʋ tɔm]]
lodm2ok5rrhmyzzmz5o2o1m3o9ojjnp
Caanaʋ Pʋʋ
0
241
1109
1108
2017-06-24T00:00:45Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
1109
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Machu Picchu]]
3fwg6icaz6kpq5fgrd2km5jcjtkkk81
Caanaʋ tɔm
0
242
13513
1114
2019-03-24T09:56:05Z
Gnangbade
58
lien
13513
wikitext
text/x-wiki
Caanaʋ tɔm kɛ mbʋ pɩɩlaba ɖooo ɖɔ-cɔzɔnaa cɔlɔ nɛ pama nɛ pasɩɩ yaa pɛkɛdɩɣ-tʋ yɔ. Yee ḿbʋ, tɔm ndʋ tɩɩlaba nɛ tɩɖɛɛ yɔ; ndʋʋ n̄ɩnɩyaa halaa n̄ɩma nɛ abalaa n̄ɩma n̄ɩnaa, patazɩ tɩ-taa ɖeu nɛ pana se tɩlaba ḿbʋ toovenum nɛ pʋcɔ pama-tʋ yaa pɛkɛdɩɣ-tʋ. Caanaʋ tɔm ndʋ pama-tʋ nɛ pasɩɩ yaa pɛkɛdɩɣ-tʋ mbʋ yɔ, pɩtɛkɛ ɛyʋ maɣzɩna yem nɛ ɛma-tʋ, ɛlɛ, pɩkɛ tɔm ndʋ tɩlaba siŋŋ yɔ. Sɔsaa mba [[Ɛsɔ]] tɔzɩ-wɛ yɔ, ḿba kɛdɩɣna mbʋ pɩɩlaba caanaʋ taa yɔ nɛ n̄ɩnɩyaa maɣ nɛ pasɩɣ.
Pɩtɛkɛ mbʋ pɩɩlaba nɛ pɩɖɛɛ yɔ pɩ-yɔɔ lɩmaɣza ɖeke caanaʋ tɔm mayaa lakɩ, ɛlɛ, pasɩma ɛzɩma mbʋ pakpaɣna nɛ pama-tʋ yɔ. Lɛɣtʋ ndʋ caanaʋ tɔm mayaa tɩŋɩɣna tɩ-yɔɔ nɛ pama yɔ, tɩɖɛna ɛsɩndaa siŋŋ. Lɛɣtʋ ndʋʋ payaɣna anasaayɩ taa se "historiographie". Mbʋ payaɣ se "sciences auxiliaires" waa yɔ, ḿba sɩŋnana lɛɣtʋ ndʋ tɩ-yɔɔ caanaʋ tɔm mayaa tɩŋɩɣna nɛ pama-tʋ yɔ. Pɩtɩŋa payɩ pɩ-taa mbʋ yɔ, ɛyʋ n̄ɩnɩɣna nɛ ɛmaɣ caanaʋ tɔm ndʋ tɩlaba nɛ pɩɖɛɛ yɔ. Caanaʋ tɔm wɛ zazaɣ siŋŋ samaɣ hɛkʋ taa. Caanaʋ tɔm hʋʋ ɛyaa tɔm. Tɩ-yɔɔ pʋwɛɛ se ɛyʋ ɛtɩŋna nɛ ɛn̄ɔɔzɩ e-wezuu caɣʋ lɛɛlɛɛyɔ nɛ cee wayɩ n̄ɩŋgʋ.
{{Lɛɣtʋ}}
[[Category:!Main category]]
[[Category:Caanaʋ tɔm]]
9o7tcoeu71z01zhhse1345sxlbvlrp6
Calɩm fɩɣa (Cœur)
0
243
10324
7555
2017-12-30T18:53:50Z
Gnangbade
58
liens
10324
wikitext
text/x-wiki
[[File:Anatomy Heart English Tiesworks.jpg|thumb|Anatomy Heart English Tiesworks]]
Calɩm fɩɣa yekina nɛ ɛyʊ calɩm cɔʊ e-tomnaɣ taa. Hola naayɛ wɛ calɩm fɩɣa taa. Calɩm fɩɣa kaɣ wɛʊ kulubi tɩyɛ, ɛlɛ, ɖɩtapazɩ ɖɩwɛɛ kulubi. Ɖɩwɛ sɔɔɔ tɩyɛ, pʊ-tɔbʊʊ se ɖɩlaba ɖalʊʊ yɔɔ. Ɖɩ-taa nɛ pɔʊ nɛ calɩm yaɣna pɔʊ ŋgʊ kɩ-taa.
Ɛyʊ wɛna pilinzi ndɩ ndɩ. [[Ñʊʊ]] wɛɛ, nesi wɛɛ, [[Naŋgbaŋʊʊ|naŋgbanzɩ]] wɛɛ, [[lotu]] wɛɛ nɛ laŋɩyɛ ñɛwɛɛ. Laŋɩyɛ taa calɩm fɩɣa wɛɛ. Hʊzɩŋ hɛkʊ taa calɩm fɩɣa wɛɛ. Ɛlɛ, ɖi-yuŋ kpilina hʊzɩŋ lɩmɩyɛ yɔɔ kiŋ. Pʊ-tɔbʊʊ se ɛyʊ laŋgɩyɛ nɛ lɩmɩyɛ yɔɔ kiŋ ɛyʊ calɩm fɩɣa kpilinaa.
[[File:CG Heart.gif|thumb|CG Heart]]
Pʊ-yɔɔ pɩfɛyɩ ɖeu se ɛyʊ ɛɖʊ kaŋgalafu e-toko kabaɣ taa ɛ-laŋɩyɛ yɔɔ. Mbʊ pʊyɔɔ yɔɔ, yee ɛɖʊ-kʊ mbʊ nɛ pʊtʊʊzɩna se nɔɔyʊ yaɣ-ɩ kɔyɔ, kiselesiɣ ɛ-laŋɩyɛ yɔɔ peeɖe. Kiselesiɣ mbʊʊ yɔ, piciidiɣ ɛ-calɩm fɩɣa nɛ pɩkɔna-ɖɩ kaɖɛ kpem.
Hʊzɩŋ cɔ calɩm fɩɣa pɩta. Mbʊ payaɣna fransɩɩ kʊnʊŋ taa se diaphragme yɔ, pʊwɛna calɩm fɩɣa tɛɛ hɔɔlʊʊ nɛ mbʊ payaɣ se sternum yɔ, pʊbʊ ñɛwɛɛna calɩm fɩɣa ɛsɩndaa kiŋ. Likiyuu (oesophase) ñɛwɛna calɩm fɩɣa wayɩ kiŋ nɛ mba payaɣna fransɩɩ kʊnʊŋ taa se troncs artériels waa yɔ, paba ñɛwɛɛna calɩm fɩɣa hayi kiŋ.
Ɛyʊ sʊtʊyʊ calɩm fɩɣa ɖaɣlakɩŋ wɛ ɛzɩ santimɛtɛnaa hiu nɛ naalɛ mbʊ yɔ. Kpaɣna ɖɩ-hadɛ nɛ ŋwolo ŋtalɩ ɖi-hayi kiŋ lɛ, ɖɩ-ɖaɣlakɩŋ kɛ santimɛtɛnaa nakʊ. Kaaɣʊ yɔɔ lɛ, ɖɩ-ɖaɣlakɩŋ kɛ santimɛtɛnaa loɖo. Abalʊ calɩm fɩɣa kɩlɩ paɣlʊ halʊ ñɩnɖɛ.
[[File:Dissected pig heart.jpg|thumb|Dissected pig heart]]
Ɛyʊ sʊtʊyʊ abalɩñɩ hɔyɩ huŋ kɛ kilonaa 300. Piyele halɩñɩnʊ calɩm fɩɣa yuŋ ñɛkɛ kilonaa 250. Ɛyʊ sʊtʊyʊ abalɩñɩnʊ yuŋ ɛkɛ kilonaa mɩnʊʊ yɔ, ɛ-calɩm fɩɣa yuŋ kɛɣ 0,45. Ɛlɛ, yee pɩkɛ ɛyʊ sʊtʊyʊ halɩñɩnʊ yɔ, e-yuŋ kiloonaa mɩnʊʊ yɔɔ lɛ, ɛ-calɩm fɩɣa yuŋ kɛɣ 0,40 ɖei ɖei.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Ɛyʋ pilinzi]]
cm9xmdk7yhvqxseph9w4qnduo5y8qkj
Cameroun pʋʋ
0
244
1119
1118
2017-06-24T00:00:45Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
1119
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Kameruni pʋʋ]]
243gqkgugkuuybng2cz3tsj90ivuiy0
Caméroune
0
245
16283
1121
2023-05-09T03:24:59Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Kameruni]]
16283
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Kameruni]]
en71kyj0cvp44hf04fciko53wlg13zh
Canada
0
246
16284
1123
2023-05-09T03:25:09Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Kanadaa]]
16284
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Kanadaa]]
r95kd82pv7nnt2v3xecfs7bip2jza8u
Canatʊ kʊdɔŋ
0
247
13880
13879
2019-04-07T20:32:39Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Canatʊ kʊdɔŋ (Lèpre)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Canatʊ kʊdɔŋ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suprression titre français
13879
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Leprosy_hand_affected_fourth_digit.jpg|vignette|Leprosy hand affected fourth digit]]
[[Fichier:Leprosy.jpg|vignette|Leprosy]]
Canatʊ kʊdɔŋ (yaa Hansen kʊdɔŋ) kɛ heŋ kʊdɔŋ ɖoŋ ŋgʊ ŋgʊ kɩlɩna Mycobacterium leprae (ŋñɩɩ cɩkaɣ ŋga kɛwɛ ɛzɩ kpeziɣwɩlaɣ tɛ ŋga yɔ. [[Nɔɔrɩvɛɛzɩ|Nɔrɩfɛzɩ]] tʊ Gerhard Armauer Hansen yebina nɛ patɩlɩ kʊdɔŋ ŋgʊ pɩnaɣ 1873 alɩwaatʊ taa nɛ ɛwɩlɩɣ se kʊdɔŋ ŋgʊ kɩkpaɣ tomnaɣ yɔɔ holaa, ɛyʊ tɔnʊʊ nɛ kɔɖɩɩ huɖuu nɛ pʊkɔŋna canatʊ sɔsɔtʊ. Kʊdɔŋ ŋgʊ kɩwɛ paa ɛzɩmta sɔŋgaɣa ajɛyɛ taa (kɔzɩ kɔzɩ [[Aazii tɛtʋ wandamm|Azii]] ɛjaɖɛ taa). Kʊdɔŋ ŋgʊ kɩkɩlɩɣ ɛyaa ɖɛʊ sakɩyɛ.
Ɖooo pitihiɣ canatʊ kʊdɔŋ ɛɛwaɣ nɛ kʊkʊʊ. Mbʊ yebina nɛ pɩnaɣ [[1909]] taa ajɛyɛ lɛɛna kʊdɔmɩŋ kpɛlɛkʊʊ ŋgbɛyɛ pɔzʊʊ tɛ lɛ, pɩwɛ se pɔɖɔnɩ canasɩ ɛyaa hɛkɩŋ taa nɛ pekpeliɣ-sɩ canasɩ ɖɔkɔtɔ naa taa, mbʊ kɛwɛna ɛzɩ maɣzɩm mbʊ palaba pakaɖɩ nɛ canatʊ kʊdɔŋ yɔ.
Sɔnɔ yɔ pawazɩɣ-kʊ pɩtɩŋna ɖɔkɔtɔ tɛ kɔ pee nɛ pala lɩmaɣza ndɩ ndɩ se palʊbɩna kʊdɔŋ ŋgʊ nɛ lɛɛzɩɣ tɛ wonduu lɩwaɣ pɩlɩna ɛyaa mba pɔyɔɔ nɛ mbʊ palʊbɩna kʊdɔŋ ŋgʊ yɔ.
Levetiki takayaɣ taa ñʊŋ 13 (1-4) wɩlɩɣ keele se papɩzɩɣ pañɩnɩ kʊdɔŋ pɩtɩŋna Ɛsɔ tɛ layʊ yɔ. Kɩpaɣlʊ yɔɔdɩna [[Moïse|Moyizi]] nɛ Aaron nɛ ɛtɔŋ se yee ɛyʊ nɔɔyʊ ɛna ɛ-tomna yɔɔ egbembiye naɖɩyɛ yaa lɩlɩtʊ yaa tomiye kʊlʊmɖɩyɛ nɛ ɖɩwɛ ɛzɩ canatʊ heŋ yɔ kɛ e-tomnaɣ yɔɔ pʊpɔzɩɣ se powona-ɩ Ɛsɔ layʊ Aaron cɔlɔ yaa ɛ-pɩɣa nakɛyɛ ŋga kala kɩlaʊ Ɛsɔ ɖɔɖɔ yɔ.
[[Fichier:Leprosy_thigh_demarcated_cutaneous_lesions.jpg|vignette|Leprosy thigh demarcated cutaneous lesions]]
Ɛsɔ layʊ takɩɣ heŋ taa pɩ-tɛ ɛyʊ ɛ-nʊ ɛ-tomnaɣ yɔɔ. Yee hʊnʊʊ ŋgʊ ɛtakɩɣna heŋ taa yɔ kɩpɩsɩɣ kʊhʊlʊmʊ nɛ heŋ taa eliŋga nɛ pɩkpaɖɩ e-tomnaɣ kɔyɔ pɩkɛ canatʊ heŋ.
Ɛsɔ tɛ layʊ weyi ɛtakɩɣ nɛ ɛna heŋ ɛ-nʊ mbʊ yɔ pɩzɩɣna nɛ ɛyɔɔdɩ se pɩ-tɛ ɛyʊ ɛ-nʊ ɛkɛ canaɣ. Yee e-tomnaɣ yɔɔ ɛwɛ tɔndɔlʊ kʊlʊmʊ nakʊyʊ nɛ kɩtakɩlɩ liŋguu kɔyɔ nɛ hɔnʊ ɛpɩsɩɣ kʊlʊmɩŋ kɔyɔ Ɛsɔ tɛ ɖɩkɩ-ɩ kuduyuu kɩyaakɩŋ lʊbɛ.
Layʊ tɛ tɔm kɛ tovonum, mbʊ pʊyɔɔ yɔ ɛ-nʊ kɛwɛna Ɛsɔ nɛ ɛyaa pɛ-hɛkʊ taa nɛ ɛnɩɣ tɔm ndʊ Ɛsɔ tɩyaɣ ɛ-ɛyaa cɔlɔ yɔ. Yee pataka nɛ pana kʊdɔŋ ŋgʊ ɛyʊ yɔɔ kɔyɔ pɩkɛna ɛyʊ ɛ-nʊ kɩjɛyʊ se ɛhɔzɩ e-wondu nɛ ɛñazɩ-tʊ mɩŋ nɛ ɛma kubusi se ɛkɛ canaɣ mbʊ pʊyɔɔ yɔ pɩkɛ sɩm sʊtʊ ɛ-maɣmaɣ. Levetiki cɔlɔ lɛ kʊdɔŋ ŋgʊ kɩpɩzɩɣ kɩwɛ ɛyʊ tɔɔlaa yɔɔ. Pʊyɔɔ yɔɔ pʊpɔzɩɣ se pɔñɔtɩ ɛ-tɔɔlaa a-naa mɩŋ.
Canatʊ wɛʊ yɔ paasɩmatʊ ɖooo canaʊ alɩwaatʊ taa. Paasɩma-kʊ ɖooo pɩnzɩ 600 pʊcɔ palʊlʊʊ Yeesuu-Chrɩstʊ. Kɩɩwɛ Siini ɛjaɖɛ taa nɛ halɩ pamazɩɣ se yaa kɩɩlɩna Azii ɛjaɖɛ taa kɛnɛ. Palakaɣ tʊmɩyɛ génome yɔɔ lɛ pana se kɩlɩna [[Afrɩka tɛtʋ wandamm|Afrika]] wɩsɩ ɖɩlɩyɛ ɛjaɖɛ taa yaa hɛkʊ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ ajɛyɛ taa kiŋ pʊcɔ kɩtalɩ Azii nɛ Erɔpʊ ajɛyɛ taa.
Kɩtalɩ Afrika nɛ Wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa ajɛyɛ taa pɩtɩŋna Erɔpʊ nɛ hayi kiŋ nɔmɔ ɖɔnaa yɔɔ nɛ yoma nɛ pɩkɔ pɩtalɩ [[Karayiibɩ Teŋgu|Karayibi]] nɛ [[Amerika nɛ hadɛ tɛtʋ wandamm|Amerika nɛ Haɖɛ kiŋ]] ajɛyɛ taa.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Kʋdʋmɩŋ]]
12csriffoh71cncyqllxxewxotp6l6z
Cannes silimaɣ ciŋgaayi
0
248
13687
13685
2019-04-01T09:10:14Z
Gnangbade
58
fotos
13687
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Roope_Olenius.JPG|vignette|Roope Olenius]]
Paa pɩnaɣ ŋga palakɩ kedeŋa kpeekpe [[sinimaɣ]] ciŋgaayi. Pʋ-tɔbʋʋ se pɔcɔŋna nɛ pana se pɩnaɣ mpilim taa lɛ, akɩlɩ silimaɣ waa kɩbama lɩzʋʋ. Pañɩnɩɣ nɛ pana weyi ɛkɩlɩ lɩzʋʋ silimaɣ waa kɩbama lɛ, palabɩ-ɩ kedeŋa kpeekpe kʋjɔʋ sɔsɔʋ.
Pɩnaɣ 1946 ñɩŋga taa papazɩ kedeŋa kpeekpe silimaɣ waa ciŋgaayi ŋgʋ labʋ. Ɖajaa Jean Zay labɩna kedeŋa kpeekpe silimaɣ waa ciŋgaayi tɛ tamaɣ.
[[Fichier:Patchwork-Cannes.jpg|vignette|Patchwork-Cannes]]
Ɖajaa Jean Zay kɛ [[Fransɩɩ|Fransɩ]] ɛjaɖɛ minisi weyi ɛcɔŋna sukulinaa nɛ nesi tɛɛ tʋma yɔɔ yɔ. Ɖooo lɛ, payaɣa kedeŋa kpeekpe silimaɣ waa tɛ ciŋgaayi se, kedeŋa kpeekpe fiilim waa tɛ ciŋgaayi. Kpaɣna pɩnaɣ 2002 nɛ pʋkɔɔ pɩsɩɩna sɔnɔ yɔ peyeba yaʋ se kedeŋa kpeekpe fiilim waa tɛ ciŋgaayi nɛ payaɣ se kedeŋa kpeekpe silimaɣ waa tɛ ciŋgaayi. Kɩyakɩŋ hiu nɛ kagbaanzɩ mpilim palakɩna ciŋgaayi ŋgʋ.
Pɩlaba pɩnzɩ cabɩ yɔ, kedeŋa kpeekpe silimaɣ waa tɛ ciŋgaayi pakɩlɩ sɩm tɛtʋ yɔɔ cɩnɛ, kɔzɩ kɔzɩ pɩnaɣ taa alɩwaatʋ ndʋ patʋlʋʋ silimaɣ waa tɛ ciŋgaayi nɔnɔɔ yɔ. Alɩwaatʋ ndʋʋ pakpazɩ kɛdɛɛka kɩsɛmaɣ nakɛyɛ ɛsɔdaa. Kedeŋa kpeekpe tɩlɩ kedeŋa kpeekpe silimaɣ waa ciŋgaayi ŋgʋ, ɛlɛ, pama takayɩsɩ ndɩ ndɩ nasɩyɛ taa nɛ pakʋyʋʋ kedeŋa kpeekpe silimaɣ waa tɛ ciŋgaayi ŋgʋ kʋ-yɔɔ.
[[Fichier:Michael_Moore_Cannes.jpg|vignette|Michael Moore Cannes]]
Paa pɩnaɣ ŋga, [[agoza fenaɣ]] ɖɩtɛnɖɛ taa, kedeŋa kpeekpe silimaɣ waa laɖaa nɛ wendu teyaa nɛ mba pɛtɛyɩɣ yaa pɛpɛdɩɣ silimaɣ waa ajɛya kpeekpee taa yɔ nɛ aseɣɖe tɔm susuyaa kudokiŋ ɛgbɔŋ ɛgbɔŋ pakʋyʋʋ nɛ powoki Cannes tɛtʋ taa. Toovenum lɛ, Cannes tɛtʋ taa palakɩ kedeŋa kpeekpe silimaɣ waa tɛ ciŋgaayi ŋgʋ. Cannes tɛtʋ wɛ Fransɩ ɛjaɖɛ taa.
[[Category:!Main category]]
5msf56a0qxf2chwn0yxtn6t1d1ww1bd
Carl Friedrich Gauss
0
249
13882
10450
2019-04-07T20:34:29Z
Gnangbade
58
photos
13882
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Carl_Friedrich_Gauss.jpg|vignette|Carl Friedrich Gauss]]
Johann Carl Friedrich Gauß ([[Caama kʊnʊŋ]] taa pɔyɔɔdʊʊ se gaʊs, matʊ paɣtʊ taa lɛ, pama se Gauss nɛ [[Fransɩɩ kʊnʊŋ]] taa, [[Itaalii kʊnʊŋ]] taa lɛ, Carolus Fridericus Gauss). Palʊla-ɩ [[ɖomaɣ fenaɣ]] kɩyakʊ 30 pɩnaɣ 1777 kɛ Brunswick nɛ ɛsɩ [[lɛlaɣ fenaɣ]] kɩyakʊ 23 pɩnaɣ 1855 kɛ Göttingen. Ɛyʊ ɛɛkɛ lɛɣtʊ tɩlɩyʊ, nɛ tɩyɩnzɩ yɔɔ kpɛlɛkʊʊ niye mʊyʊ nɛ ɖɔɖɔ tomnasɩ ɖɔnɛ kpɛlɛkʊʊ kɛ [[Caama]] ɛjaɖɛ taa. Ɛkɔna lɔŋ lɩmaɣza sakɩyɛ hɔɔlɩŋ ɛnʊ ɛ-niitozo ɛ-taa. Pɛsɛyɩ-ɩ hɩɖɛ se lɛɣtʊ tɩlɩyaa wiyaʊ nɛ pɔtɔ se ɛkɛ lɛɣtʊ tɩlɩyaa taa niye mʊyʊ kɛ pɛ-tɛ alɩwaatʊ lɛɣtʊ tɩlɩyaa tɩŋa taa.
[[Fichier:Carl_Friedrich_Gauß,_Namenszug_von_1794.jpg|vignette|Carl Friedrich Gauß, Namenszug von 1794]]
Gauss kaakɛnɛ Göttingen losuu tʊmɩyɛ ɖɩlaɖɛ nɔɔ ɖɛyʊ ɛlɛ, ɛta lakɩ tʊmɩyɛ ɛzɩ lɛɣtʊ tɩlɩyʊ wɩlɩyʊ. Ɖɩcɔna nɛ ɖɩnaɣ kɔyɔ ɛtaasɔɔlɩ wɩlɩɣ tʊmɩyɛ kpoyi ɛlɛ, eseɣtaɣ e-sukuli piyaa sakɩyɛ nɛ halɩ pa-taa sakɩyɛ kɔɔ papɩsɩ lɛɣtʊ tɩlɩyaa siŋ kɔzɩ kɔzɩ Gotthold Eisenstein nɛ Bernhard Riemann. Gauss, palʊla-ɩ keeke Brunswich-Wolfenbüttel, kɛ kʊñɔŋ cejewiye naɖɩyɛ taa. E-doo kaakɛ kɩsɩŋɩlɩɣ nɛ ɛtapɩzɩɣ ɛɖɔkɩ ɛ-lʊlʊʊ evemiye. Ɛlɛ, ɛpɩza ɛtɔzɩ se palʊla-ɩ cɩla nakʊyʊ wiye, kɩyakɩŋ lutozo pʊcɔ patɔɔ Yeesu Krɩstʊ tɛ ɛsɔda kpaʊ kazandʊ ndʊ pɔtɔkɩ-tʊ Pasɩka wayi kɩyakʊ 40 ŋgʊ wiye yɔ.
Pɩnaɣ 1792 alɩwaatʊ taa lɛ Brunswick cɔna nɛ ɛna se ɛwɛ lɔŋ piŋ mbʊ lɛ, ɛhayɩ liidiye kɩhɛyɛ naɖɩyɛ se pɩsɩna-ɩ nɛ ɛla e-sukuli. Kɛlɛ pɩha-ɩ ɖoŋ nɛ ɛɖɛɛ Carolo-Wilhelmina Brunswick lɛɣtʊ sukuli kɛtɛzʊʊ taa kɛ kpaɣ pɩnzɩ 1792 nɛ 1795 hɛkʊ taa. Peeɖe ɛkpɛlɛka nakaŋ yɔɔ kpɛlɛkɩtʊ sukuli.
[[Fichier:Göttingen-Gauß-Weber-Monument.01.JPG|vignette|Göttingen-Gauß-Weber-Monument.01]]
Pɩnaɣ 1804 taa kɛ [[ɖomaɣ fenaɣ]] kɩyakʊ 12 alɩwaatʊ palɩza-ɩ se ɛkɛ Royal Society ŋgbɛyɛ taa ɛyʊ. [[Aloma fenaɣ]] kɩyakʊ 9 pɩnaɣ 1805 taa ɛɖɔkɩ ɛ-tɛ kajalaɣ nesi ɖɔkʊ ɛ-nɛ ɛ-halʊ Johanna Osthoff. Mbʊ lɛ, ɛñɩnɩɣ ehiɣ nɛ ɛwɛ ɛ-tɩyɔɔ kɛlɛ pɩkɔma pɩnaɣ 1807 alɩwaatʊ taa lɛ, pakpa-ɩ se ɛkɛ tɩyɩnzɩ yɔɔ kpɛlɛkʊʊ wɩlɩyʊ nɛ losuu tʊmɩyɛ ɖɩlaɖɛ ñʊʊ tʊ kɛ Göttingen tɛtʊ taa.
Pʊkɔma pɩnaɣ pɩsɩ lɛ, ɛtasɩ halʊ kpaʊ nɛ ɛlɛ paya se Minna Waldeck ([[kɩyɛɛna fenaɣ]] kɩyakʊ 4 pɩnaɣ 1810 alɩwaatʊ taa). Pɩnaɣ kʊyʊmaɣ ŋga ka-taa lɛ, ɛ-halʊ naalɛ tʊ sɩ. Ɛ-pɛlɔ Thèrèse kpaɣ mɩzaɣ yɔɔ sʊʊtʊ nɛ ɛcɔŋna ɛ-caa yɔɔ pɩkɔɔ pɩtalɩ alɩwaatʊ ndʊ ɛlɛ ñɩɩza kedeŋga yɔ. Pɩkɔma [[lɛlaɣ fenaɣ]] kɩyakʊ 23 pɩnaɣ 1855 taa lɛ, ɛsɩ Göttingen tɛtʊ taa kɛ Hanover kewiyaɣ ɛjaɖɛ taa. Pepimi-ɩ Albani sɩɖaa naŋ yɔɔ.
[[Category:!Main category]]
0cn8otq3gskt29eghvs16mey4jnfp3y
Carl von Linne
0
250
18048
18047
2024-04-20T12:10:33Z
AramilFeraxa
4324
Révocation d’une modification réalisée par [[Special:Contributions/Matti Kara|Matti Kara]] ([[User talk:Matti Kara|discussion]]) et restauration de la dernière version réalisée par [[User:DARIO SEVERI|DARIO SEVERI]]
11556
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Carl von Linné.jpg|vignette|Carl von Linne]]
Carl Linnæus, pʊwayi ɛpɩsɩ sɔsɔ lɛ, Carl Von Linné, palʊla-ɩ [[agoza fenaɣ]] kɩyakʊ 23 pɩnaɣ 1707 Råshult nɛ ɛsɩ [[kɔlaɣ fenaɣ]] kɩyakʊ 1778 Uppsala tɛtʊ taa, kedeŋga yɔɔ kɩlɩzɩm kpɛlɛkɩyʊ [[Sʊyɛdɩ|Sʋyɛdɩ]] ɛjaɖɛ taa, ɛnʊ tɩna tɔmɩŋ hɩla pɩlɩtʊ nɛ wondu hɩla yaʊ laɣsɩ. Ɛmaɣzɩna Edward Coke matʊ ndʊ se Nomina si nescis, perit cognitio rerum pʊtɔbʊʊ se wondu naa tɩlɩyɛ leki yaa mʊkɩ pɩlɩna hɩla kaatɩlɩtʊ yɔɔ.
Ɖooo kpaɣɖʊ 17 ŋkɔɔ ŋtalɩ 18 mbʊ yɔ, Suede ɛyaa sakɩyɛ fɛyɩna liɖe taa hɩɖɛ. Ɖɔɖɔ lɛ, Linné cɔzɔ, ɛzɩ sikandinave sɔnzɩ paɣtʊ pɔzʊʊ yɔ payaɣa-ɩ se Ingemar Bengtsson (pʊtɔbʊʊ se Ingemar, Benggt pɩyalʊ) nɛ ɛmaɣmaɣ ɛ-pɩɣa, Linné caa, paasɩma-ɩ kajalaɣ nɛ hɩɖɛ ɖɩ-nɛyɔ Nils Ingemarsson (pʊtɔbʊʊ se Nils Ingemar pɩyalʊ).
Ɛcaŋa ɖeu Sʋyɛdɩ wiyaʊ weyi samaɣ kaakɩlɩ-ɩ sɩm yɔ tɛ alɩwaatʊ Karl 12 (1682-1718), Nils ha wiyaʊ hɩɖɛ ɛ-pɩyalʊ ɛzɩ hɩɖɛ cikpeɖe yɔ, nɛ papazɩ-ɩ yaʊ mbʊ se Carl Linnæus.
Carl caa, Nils Ingemarsson Linnaeus (1674-1748) kɛ fada cikpelu Luther cɔɔcɩ taa nɛ e-ɖoo Kristina Brodersonia (1688-1733) Stenbrohult Ɛsɔ kpaŋ tɛ pasɩtɔr pɛlɔ, Samuel Brodersonius. Nils wɛɛ ɛsɩna Pasɩtɔr tʊmɩyɛ kpaɣ ɖooo ɛzɩ ɛtalɩɣ Rashult pɩnaɣ 1705, ɛlɛ pɩkɔma pɩnaɣ 1709 lɛ, alɩwaatʊ ndʊ ɛ-ɛtɩ sɩba yɔ lɛ, ɛmaɣmaɣ ɛpɩsɩ pasɩtɔr kpaŋ ŋgʊ kɩ-taa kɛlɛ e-liɖe tuzi kɩtɩ pazɩ nɛ fada ɖɩsʊyɛ Stenbrohult, Möckeln kujomuu nɔɔ yɔɔ kpam.
Nils sɔɔlɩ tɩŋ kpem kɛlɛ ɛdɛzɩɣ sɔɔlɩm mbʊ ɛ-pɩyalʊ se pɩsa nɛ ɛcɔna ɛkaɖaɣ yɔɔ camɩyɛ mbʊ lɛ ɛwɛna pɩnzɩ kɩgbanzɩ yeke. Ɛlɛ ɛ-caa pasɩtɔr, ɛcɔzɔ ɖɔɖɔ pasɩtɔr mbʊ lɛ, Carl sɔɔlɩ ɖɔɖɔ se ɛtɩŋɩ pa-naŋgbanzɩ se ɛnʊ ɖɔɖɔ ɛɛkɔɔ ɛkɛ pasɩtɔr mbʊ. Kɛlɛ ɛlɩɩ ɛ-hɔʊ taa mbʊ lɛ, ɛɛwɛna pɩnzɩ 9, [[agoza fenaɣ]] kɩyakʊ pɩnaɣ 1716, se ɛsʊʊ Växjö sukuli taa pɩwɛ ɛzɩ kilomɛta naa 40 nɛ Stenbrohult tɛtʊ. Peeɖe ɖɔɖɔ ɛlaba hɛkʊ taa sukuli pɩnaɣ 1723 [[hasɩyaɖɛ fenaɣ]] kɩyakʊ 11 nɛ ɛlɩɩ kɩ-taa kɛ [[agoza fenaɣ]] kɩyakʊ 6 pɩnaɣ 1727.
Mbʊ lɛ, pɩtɩŋna ɛ-tɛ wɩlɩyʊ kɩbɩnʊʊ lɔŋ tasɩɣ Växjö tʊ, ɖɔkɔtɔ tʊmɩyɛ niye mʊyʊ Johan Stensson Rothman yɔɔ lɛ, ɛma ɛ-hɩɖɛ Uppsala sukuli kɩtɛzʊʊ taa kɛ [[salaŋ fenaɣ]] taa pɩnaɣ 1728, ɖenɖe ɛkpɛlɛka lɔŋ sakɩyɛ weyi ɛmʊna-ɩ yɔ. Ɛkpaɣ halʊ [[Mɩsɩkʋm fenaɣ|mɩsɩkʊm fenaɣ]] kɩyakʊ 26 pɩnaɣ 1739 nɛ pɛlɔ Sara Elisabeth Moræa (1716-1806), ɛlɛ ñɛkɛ Falun ɛyʊ.
Ɛyaa mba yaa hɔʊ ŋgʊ kɩlʊlɩ piyaa lʊbɛ, halɩpiyaa kɩgbanzɩ nɛ abalɩpiyaa naalɛ. Carl (1741-1783), Elisabeth (1749-1839), Sara Christina (1743-1782), Sara Magdalena (1744, ɛlɛ ñasɩ ɛ-kɩyakɩŋ hiu nɛ kɩgbanzɩ taa) pʊtɔbʊʊ se ɛɛkɛ pɩɣa cɩɩɩ, Lovisa (1749-1839), Sara Christina (1751-1835), Johan (1754-1757) nɛ Sofia (1757-1830).
[[Category:!Main category]]
oy44v8brvlsjcbshrotx7i5hl857m50
Caŋgayɩ
0
251
9334
8789
2017-10-29T16:24:50Z
Atticmaker
127
Category Added
9334
wikitext
text/x-wiki
[[File:China Shanghai.svg|thumb|Shanghai Siinii tɛlɛŋa taa]]
'''Caŋgayɩ''' kɛna [[Siini (Chine)|Siini]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ sɔsɔtʊ ndʊ tɩ-hɛkʊ taa ɛyaa kɩla ɖɔʊ yɔ. Payaʊ se caŋgayɩ yɔ, kabɩyɛ kʊnʊŋ taa lɛ, pʊtɔbʊʊ se « teŋu yɔɔ ». Pɩnaɣ 2012 taa paakalɩ ɛyaa lɛ, pɛkpɛnda ɛyaa ɛzɩ miliyɔɔnaa 18 500 000 nɛ tɩ-walanzɩ landammm taa wɛ ɛkɩtaarɩnaa 634 000 yaa kilomɛtanaa 6 340.
[[File:2012 Pudong.jpg|thumb|Shanghai]]
Caŋgayɩ wɛ lɩm pɔɔ nakayɩ cɔlɔ nɛ payaɣ-kɛ se Yaŋgɩ Jiyaŋgɩ nɛ pɔɔ ŋga ka-lɩm pɩyʊʊ siini teŋu ŋgʊ kɩwɛna wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa kiŋ yɔ kɩ-taa. Payaɣ Caŋgayɩ maalika yɔɔ cɔnɩyʊ kɩfalʊ se Yang Xiong nɛ ɛ-takayaɣ taa mayʊ kɔyɔ Han Zheng.
[[File:Crowded_Nanjing_Road_in_Shanghai.jpeg|thumb|Nanjing Habɩyɛ, Shanghai]]
Ɖooo pɩnzɩ mɩnɩŋ 19 nɛ 20 taa lɛ, Caŋgayɩ tɛtʊ tʊnɛ, ndʊ kaakɛŋna Azii [[Pasifiki teŋgu|Pasiifiki]] taa ɖenɖe tɔsʊʊ nɛ ɛsɩndaa wobu kaakɩlɩ wɛʊ yɔ. Pɩkɔma pɩtalɩ alɩwaatʊ ndʊ akɔma nabɛyɩ kɔma nɛ pawadɩ tɛtʊ ndʊ tɩ-taa lɛ, tɔsʊʊ ŋgʊ kɩpaɣzɩ pasʊ. Pɩnzɩ 1920 nɛ 1930 taa lɛ, tɛtʊ ndʊ tɩ-taa kɛ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa kɛ ɛsakuliye kaakɩla wɛʊ camɩyɛ.
[[File:Shanghai_yuyuan_gardensJPG.jpg|thumb|Yuyuan Gardens, Shanghai]]
[[Category:Aazii]]
[[Category:Tɛtʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Siini]]
ltkakmkv709prt8u2grp38zmif0i5cn
Charlemagne
0
252
10472
9491
2018-01-03T13:07:51Z
Gnangbade
58
liens
10472
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Charlemagne
|image = Dürer karl der grosse.jpg
|px = 190px
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = Royaume des Francs
|Ɛ-tʋmɩyɛ = Wiyaʋ sɔsɔ
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = Royaume des Francs
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = [[Ɖomaɣ fenaɣ]] kɩyakʋ 2 n̄ɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 742
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ = Aachen, Francia, (Caama)
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ = [[Kɔnaɣ fenaɣ]] kɩyakʋ 28 n̄ɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 814
|E-nesi ñɩɣʋ = Karldergrossesignatur.svg
}}
Charlemagne [[latɛŋ kʊnʊŋ]] taa lɛ, Carolus Magnus, yaa Charles kajalaɣ tʊ nɛ ɛsɛɛ hɩɖɛ se sɔsɔ, palʊla-ɩ [[ɖomaɣ fenaɣ]] kɩyakʊ 2 pɩnaɣ 742 (yaa 747 yaa 748), ɛsɩ [[kɔlaɣ fenaɣ]] kɩyakʊ 28 pɩnaɣ 814 kɛ Aix-la-Chapelle tɛtʊ taa. Ɛɛkɛ Franc waa tɛ wiyaʊ. Ɛkɛ Carolingien waa tɛ kewiyaɣ kɩɖɛzaɣ tɛ ɛyʊ, ŋga ɛha hɩɖɛ yɔ. Ɛɛkɛ Franc waa tɛ wiyaʊ kpaɣ pɩnaɣ 768, ɛpɩsɩ Lombards waa tɛ wiyaʊ pɩtɩŋna yoŋ yɔɔ nɛ pape Léon 3 tʊ pamɩ-ɩ wiyaʊ sɔsɔ hulaɣ [[saŋayɩŋ fenaɣ]] kɩyakʊ 25 pɩnaɣ 800 alɩwaatʊ taa. Ɛ-caa kɛlɛ, Pépin Bref.
Ɛkɛ wiyaʊ weyi ɛwaba yoŋ sakɩyɛ nɛ ɛ-walanzɩ ɛ-tɛ ɛjaɖɛ pɩlɩna ɛ-tɛ sɔɔjana wabɩtʊ yɔɔ kɔzɩkɔzɩ you ŋgʊ ewoba ɛ-nɛ Saxon ɛyaa mba petetisida Ɛsɔ yɔɔ yɔ. Pɩtɛ tɩ luuzuu mbʊ pɩcaɣ kaɖɛ nɛ pɩla ɖoŋ siŋ (pɩnaɣ 772 ŋtalɩ 804 alɩwaatʊ taa), ɖɔɖɔ ɛla you nɛ Lombard ɛyaa kɛ [[Itaalii]] ɛjaɖɛ taa nɛ Al-Andalus [[Iizilaam|malɩŋ]] ɛyaa.
Ɛ-tɛ kpɛdɛɛ kpɛdɛɛ [[Politiki tɩlɩyɛ lɩmaɣza|politiki]] tʊmɩyɛ taha alɩwaatʊ pɩɖalɩ ɛ-tɛ Ampiiri. Charlemagne kpaɣ lɩmaɣza pɩnaɣ 806 se ɛtayʊ Ampiiri tam naatozo kɛ e-piyaa mba pa-naatozo ɖɔɖɔ. Ŋdɔnjɔɔlaa la sakɩyɛ mbʊ yɔ nɛ ɛtɛ ɛ-taa nɛ ɛtayɩ Ampiiri hɔɔlɩŋ naatoza ɛzɔ ɛ-tɔm yɔ pɩnaɣ 843 alɩwaatʊ taa kɛ e-piyaa naatozo mba (Verdun nɩnaʊ takayaɣ).
Charlemagne kɛ, pɩtɩŋna papa Benoit 14 pʊtɔdɩyɛ naʊ yɔɔ kɛ katoliiki tʊ weyi ɛwɛ weewe yɔ nɛ pɔtɔkɩ ɛ-kazandʊ paa kɔlaɣ fenaɣ kɩyakʊ 28 pɩnzɩ tɩŋga. Cɔɔcɩɩ naa sakɩyɛ kɛ [[Fransɩɩ]] nɛ hayi kiŋ ɖʊ Charlemagne pɛ-tɛ alɩwaatʊ takayaɣ taa.
[[Category:!Main category]]
npygaoob5oeny2hjif92vdrj7ea6yz8
Charles 2 le Chauve
0
253
11557
10476
2018-02-23T04:10:29Z
DARIO SEVERI
138
Added infobox
11557
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Charles 2 le Chauve
|image = Carlo calvo.jpg
|px = 190px
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = Royaume des Francs
|Ɛ-tʋmɩyɛ =
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = Royaume des Francs
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ =
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ =
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ =
|E-nesi ñɩɣʋ =
}}
Charles 2 tʊ pɛɖɛyɩ-ɩ se ñʊʊ haza haza tʊ yaa ñʊʊ sakɩŋ tʊ, palʊla-ɩ [[Mɩsɩkʋm fenaɣ|mɩsɩkʊm fenaɣ]] kɩyakʊ 13 pɩnaɣ 823 kɛ Francfort-sur-le-Main tɛtʊ taa [[Caama]] ɛjaɖɛ taa. Ɛyʊ ɛsɩ [[aloma fenaɣ]] kɩyakʊ 6 pɩnaɣ 877 Avrieux (Savoie). Ɛyʊ ɛnɛyɔ ɛɛkɛ Charlemagne sɛyɩ nɔyʊ mba pɛtɛyɩ Ampiiri pɩnaɣ 843 alɩwaatʊ taa yɔ. Ɛnʊ kɛnɛ Aquitaine wiyaʊ kpaɣ ɖooo ɛ-caa kewiyaɣ alɩwwatʊ Louis, [[Fransɩɩ]] wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ hɔɔlʊʊ taa wiyaʊ pɩnzɩ 843 ŋtalɩ 877 nɛ papamɩ-ɩ kewiyaɣ hulaɣ sɔsɔ Wɩsɩ Ɖɩɖʊyɛ taa kiŋ pɩnaɣ 875.
Pɩnaɣ 867 tɛ paɣzɩyɛ alɩwaatʊ taa, Charles pɩsɩ ɛyaa kpeekpe tɛ fada kɛ Denis kiɖeɖeu taa. Agoza fenaɣ kɩyakʊ 5 pɩnaɣ 877, kɩyakʊ ŋgʊ papa Jean 8 Maari Kiɖeɖeu Ɛsɔ sɛtʊ ŋgbɛyɛ tɩna nɖɩ ɖɩkaɣ kɛʊ Corneille Kiɖeɖeu fada kɛ Compiègne yɔ, ɛhʊ ɛ-ñʊʊ koloŋgolo se pɩwɩlɩ se etisa piŋ Ɛsɔ yɔɔ, ŋgʊ ɛyaa mba pɛ-tɛ lɛ, Ɛsɔ sɛtʊ kpaŋ taa lɛ, pɩfɛyɩ se wiyaʊ nɔyʊ ɛhʊ ɛ-ñʊʊ mbʊ, ɛlɛ eyeba tandʊʊ cɔm cɔm.
Ɛkɛ wiyaʊ sɔsɔ Louis pɔtɔdɩyɛ nayʊ Ɛsɔ paɣtʊ yɔɔ ɖaŋɩyʊ piŋ pɩɣa ɛ-nɛ ɛ-halʊ kɩlɛlɩyʊ Judith Bavière ñɩnʊ, pakpa-ɩ nɛ pɛcɛlɛ tɔm wɩlɩyʊ sɔsɔ nɔyʊ Walafrid Strabon (808 cɔlɔ ŋtalɩ 809-849), ɛkɛ mʊwanɩ Reichenau mʊwanɩ waa kpaŋ taa kɛ Alémanie. Pɩnzɩ nakʊ wɛɛ taa Strabon ɖɔkɩ sukuli wɩlʊʊ evebupɩɣa kanɛyɔ mbʊ pʊyɔɔ yɔ ɛɛwɛna lidau piŋ pɩɣa kɛnɛ kɔyɔ.
Pɩnaɣ 837, Aix Ɛsɔ kuduyuu tɛ kedizaɣ ɖɩlaɖɛ wɛɛ, ɛ-caa kpeɣi-ɩ ajɛyɛ wena aañɔtɩna-wɛ nɛ awɛ Frise nɛ Seine taa yɔ. Pɩnaɣ 838, ɛmʊ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩkpɛndɩna Maine nɛ egeetiye nɖɩ ɖɩɩwɛ Seine nɛ Loire pɛ-hɛkʊ taa yɔ. Pɩnaɣ 838 [[agoza fenaɣ]] kɩyakɩŋ 28 yaa 30, Worms kedizaɣ ɖeɖe, Louis pʊtɔdɩyɛ nayʊ cɛlɛ-ɩ Fransɩɩ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa hɔɔlʊʊ ŋgʊ kɩwɛ Meuse nɛ Seine pɛ-hɛkʊ taa yɔ, Bourgogne wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ nɛ hadɛ yɔɔ kiŋ, Provence nɛ Neustrie nɛ Bretagne nɛ Aquitaine kewiyaɣ ɛjaɖɛ nɛ Gascogne nɛ Septimanie.
Pɩnaɣ 840 alɩwaatʊ taa pa-caa Louis pɔtɔdɩyɛ nayʊ ɛnʊ ɛsɩba kpa lɛ, piyaa paɣzɩ youp a-taa pe-yeke. Charles kpɛndɩ ɛ-tɩ nɛ Germaniiki Louis, kɛlɛ paha ɛsɛ nɛ Lothaire 1 tʊ, pa-ɖalʊʊ sɔsɔ weyi ɛlɛ maɣzɩ se ɛtɛyɩna-wɛ Ampiiri. Ɛlɛ patɩŋa pɛkpɛdɩ pawa Fontenoy-en-Puisaye, Bourgogne you pɩnaɣ 841.
Pɩnaɣ 843 alɩwaatʊ taa kpa lɛ, kɔkɔɖɛ sʊʊ Charles ñʊʊ koloŋgolo tʊ nɛ Nominoë pɛ-hɛkʊ taa. Pɩnaɣ 845, Ballon you wɛɛ taa lɛ, Nominoë wa Charles ñʊʊ koloŋgolo tʊ. Nɩnaʊ takayaɣ kajalaɣ ŋga wɛ pɛ-hɛkʊ taa pɩnaɣ 846. Nominoë pɩsɩ Bretgne wiyaʊ. Pɛ-hɛkʊ taa you ɖanɩɣ paɣzɩ pɩnaɣ 849 lɛ, Bretgne ɛyaa tɩ ɖɔm pɔyɔɔ nɛ kɩkpaɣ Rennes nɛ Nantes tɛtʊ. Kɩyɛna fenaɣ kɩyakʊ 22 pɩnaɣ 851 taa lɛ, Erispoë wa Charles ɖɔɖɔ Jengland you ɖeɖe.
[[Category:!Main category]]
hnk13wxjho7dy1yga2r9trjtpipl18f
Charles Darwin
0
254
17889
17888
2024-01-17T14:06:47Z
Gnassingbé-Gnassingbé
4636
Fichier, vignette
17889
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Charles Darwin
|image = Charles Darwin 1880.jpg
|px = 190px
|text = Charles Darwin
|Ɛ-ɛjaɖɛ = Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ
|Ɛ-tʋmɩyɛ = Wezuu lɛɣtʋ tʋ
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = Shrewsbury, Aŋgiletɛɛrɩ
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = [[lɛlaɣ fenaɣ]] kɩyakʋ 12 n̄ɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1809
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ = Downe tɛtʋ taa, Aŋgiletɛɛrɩ
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ = [[ɖomaɣ fenaɣ]] kɩyakʋ 19 n̄ɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1882
|E-nesi ñɩɣʋ = Charles Darwin Signature.svg
}}
[[Fichier:Charles Darwin by Julia Margaret Cameron, c. 1868.jpg|vignette|Ɖajaa Charles Darwin]]
Palʋla Charles Darwin [[lɛlaɣ fenaɣ]] kɩyakʋ 12 n̄ɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1809 taa Shrewsbury tɛtʋ taa [[Aŋgɩlɩtɛɛrɩ|Aŋglɩtɛɛrɩ]] ɛjaɖɛ taa. Ɛsɩba [[ɖomaɣ fenaɣ]] kɩyakʋ 19 n̄ɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1882 taa Downe tɛtʋ taa, Aŋgiletɛɛrɩ ɛjaɖɛ taa.
[[Fichier:Charles Darwin statue 5665r.jpg|vignette|Charles Darwin statue National History Museum, Londres]]
Darwin kɛ [[Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ (Royaume-Uni)|Britaniiki]] tʋ. Ɛlaba wezuu lɛɣtʋ (Biologie) yɔ. Payaɣ ɛ-halʋ se Emma Wedgwood. Ɛ-pɩɣa hɩɖɛ lɛ George Darwin. E-koou kɛlɛ Francis Galton. Payaɣ ɛ-caa se Robert Darwin. E-ɖoo hɩɖɛ lɛ Susannah Wedgwood. Ɛ-cɔzɔ payaɣ se Erasmus Darwin.
[[Fichier:Darwin as monkey on La Petite Lune.jpg|vignette|Caricature of Charles Darwin as a monkey on the cover of La Petite Lune, a Parisian satirical magazine published by André Gill from 1878 to 1879.]]
==Ɛ-takayɛsɩ==
Darwin ma takayɩsɩ nzɩ yɔ, sɩ-taa nasɩyɛ kɔyɔ :
* ''De l'origine des espèces'' (1859)
* ''La Filiation de l'homme et la sélection liée au sexe'' (1871)
* ''L'expression des émotions chez l'homme et les animaux'' (1872)
[[Catégorie:!Main category]]
[[Catégorie:Ɛyaa sɔsaa]]
[[Catégorie:Abalaa sɔsaa]]
[[Catégorie:Lɛɣtʋ tɩnaa]]
[[Catégorie:Wezuu lɛɣtʋ]]
[[Catégorie:Aŋgilitɛɛrɩ]]
fkkkr47dtggt86zn61215oka3zezdhz
Charles Dickens
0
255
17891
17890
2024-01-17T14:09:12Z
Gnassingbé-Gnassingbé
4636
Fichier, vignette
17891
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Charles Dickens
|image = Dickens Gurney head.jpg
|px = 190px
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = [[Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ]]
|Ɛ-tʋmɩyɛ = Takayaɣ mayʋ
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = Landport, Hampshire, [[Aŋgɩlɩtɛɛrɩ]]
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = [[Kɔlaɣ fenaɣ]] kɩyakʋ 7 n̄ɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1812
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ = Higham, Kent, Aŋgiletɛɛrɩ
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ = [[Mɩsɩkʋm fenaɣ]] kɩyakʋ 9 n̄ɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1870
|E-nesi ñɩɣʋ = Charles Dickens Signature.svg
}}
[[Fichier:Charles Dickens 3.jpg|vignette|Ɖajaa Charles Dickens]]
Charles John Huffam Dickens kɛ Hampshire tɛtʋ taa tʋ. Hampshire tɛtʋ wɛ 'Grande Bretagne' ɛjaɖɛ nɛ pɩ-tɛɛ kiŋ. Tɩwɛ tɛtʋ ndʋ lɩm cɔ-tʋ nɛ pɩta nɛ payaɣ-tʋ se Wight yɔ, tɩ-ɛsɩndaa.
Palʋla ɖajaa Charles John Huffam Dickens [[lɛlaɣ fenaɣ]] kɩyakʋ lʋbɛ (7) n̄ɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1812 n̄ɩŋga taa.
Palʋla-ɩ Landport egeetiye taa. Landport egeetiye ñɩtɩna kpam Portsmouth ñɩnɖɛ.
[[Fichier:Marley's Ghost-John Leech, 1843.jpg|vignette|Marley's Ghost-John Leech, 1843]]
Ɛsɩba [[mɩsɩkʋm fenaɣ]] kɩyakʋ nakʋ (9) n̄ɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1870 n̄ɩŋga taa. Gad's Hill Place tɛtʋ taa ɛsɩba. Ɛsɩkaɣ lɛ, ɛɛwɛna pɩnzɩ hiŋ kagbaanzɩ nɛ lutozo (58).
Ɖajaa Charles Dickens kɛ takayɩsɩ mayʋ sɔsɔ nɔɔyʋ siŋŋ. Ɛkɛ ɖɔɖɔ n̄ɩnɩyʋ sɔsɔ nɔɔyʋ.
[[Fichier:Martin Chuzzlewit illus1.jpg|vignette|Martin Chuzzlewit]]
Pazɩ nɛ pɩcɔ paɖʋʋ ɛ-caa John Dickens kɛ salaka size ɛwɛna kɩmɩyɛ kɛ Marshalsea lɛ, pamʋyɩ tʋmɩyɛ kɛ Warren. Alɩwaatʋ ndʋ tɩ-taa lɛ, e-ɖoo Elizabeth Dickens cɔŋaɣna ɛ-yɔɔ. Alɩwaatʋ ndʋ tɩ-taa ɛkɛwɛnɩ pɩnzɩ hiu nɛ naalɛ (12).
Pamʋ-ɩ tʋmɩyɛ nɖɩ yɔ, nɖɩ lɛ size ɛtaɣɖɩɣ wondu kɩpɛdɩtʋ yɔɔ paa wonuu ŋgʋ lɛ ki-liidiye. Pɩnaɣ kʋɖʋma ɛlaba ɛ-tʋmɩyɛ nɖɩ. Pɩnzɩ naadozo wayɩ lɛ, ɛɖaɣnɩ tazʋʋ sukuli labʋ. Ɖajaa John Huffam Dickens ma takayasɩ sakɩyɛ.
[[Fichier:A Christmas Carol - Ignorance and Want.jpg|vignette|A Christmas Carol - Ignorance and Want]]
Eluba kizimasɩ hendu ndɩ ndɩ pɩnaɣ 1843 n̄ɩŋga taa. Takayasɩ mayaa sɔsɔ sakɩyɛ sama-ɩ siŋŋ. Pa-taa nabɛyɛ hɩla kɔ yɔ : Ɖajaa William Makepeace Thackeray nɛ Ɖajaa Léon Tolstoï nɛ Ɖajaa G. K. Chesterton yaa Ɖajaa George Orwell.
[[Catégorie:!Main category]]
[[Catégorie:Ɛyaa sɔsaa]]
[[Catégorie:Takayɩsɩ mayaa]]
[[Catégorie:Aŋgilitɛɛrɩ]]
[[Catégorie:Abalaa sɔsaa]]
jl5vdvhe7hqx7tgy8wlj48bklmyc8if
Charles Eugène de Foucauld de Pontbriand,(1858-1916)
0
256
1172
1171
2017-06-24T00:00:47Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
1172
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Charles de Foucauld]]
oxf1f5wpp0p95lgvnwj5m74pyq21auu
Charles John Huffam Dickens
0
257
1174
1173
2017-06-24T00:00:47Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
1174
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Charles Dickens]]
f639k35tzmoxx6vk8o96yi58mch4dgw
Charles Quint
0
258
10473
9492
2018-01-03T13:10:31Z
Gnangbade
58
liens
10473
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Charles Quint
|image = Empereur Charles V.jpg
|px = 190px
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = Peyibaa
|Ɛ-tʋmɩyɛ = Wiyaʋ sɔsɔ
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = Ghent, Flanders, Habsburg, Peyibaa
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = [[Lɛlaɣ fenaɣ]] kɩyakʋ 24 n̄ɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1500
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ = Yuste, Ɛsipaañɩ
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ = [[Salaŋ fenaɣ]] kɩyakʋ 21 n̄ɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1558
|E-nesi ñɩɣʋ = Carolus.jpg
}}
Charles Habsbourg ɛsɛ hɩɖɛ se Charles Quint, palʊla-ɩ [[lɛlaɣ fenaɣ]] kɩyakʊ 24 pɩnaɣ 1500 Gand tɛtʊ taa [[Pɛliziki|Pɛlɩzɩkɩ]] ɛjaɖɛ taa. Ɛsɩ [[salaŋ fenaɣ]] kɩyakʊ 21 pɩnaɣ 1558 Yuste ([[Ɛsɩpaañɩ]] ɛjaɖɛ taa) kɛ mʊwanɩ waa, ɛkɛ wiyaʊ pɩɣa Habsbourg ɖɩɣa taa. Ɛ-caa payaɣ se Philippe le Beau, e-ɖoo kɔyɔ Jeanne la Folle.
Ɛyʊ ɛnʊ ɛkɛ kewiyaɣ kɩɖɛzasɩ naanza tʊ. Charles Téméraire tʊ sɛyɩ kɛlɛ, Otirisi Maximilien pɩɣa cikpeɣlaɣ, Isabelle katoliki tʊ, Castille tɛ abiɖe nɛ Ferdinand Aragon wiyaʊ nɛ Naples wiyaʊ ɛkɩlɩ wiyaʊ pɩɣa yuŋ Bourgogne tɛtʊ taa Charles 2 tʊ hɩɖɛ taa, ɛlɛ kɛnɛ Ɛsɩpaañɩ wiyaʊ pɩtɩŋna Charles kajalaɣ tʊ yɔɔ. Quint tɔbʊʊ se kɩgbaanzɩ tʊ.
Pɩtɩŋna ɛ-tɛ lʊbɩyɛ kaɖɛ nɖɛ nɛ ɖoŋ nɛ ɛ-tɛ tɔlʊʊ [[Fransɩɩ]] ɛsɩnda nɛ Luther ɛyaa ɛsɩnda yɔɔ lɛ, elesi wobu yɔɔ wobu yɔɔ kɛ e-kewiyutu ɖoŋ. Pɩtɩŋna nɩnaʊ lɩmaɣza naayɛ yɔɔ ɛ-nɛ ɛ-ɖalʊ Ferdinand lɛ, eyebina-ɩ [[Otirisi|Otrisi]] ñɩm nɔnɔsɩ tɩŋga. [[Aloma fenaɣ]] kɩyakʊ 25 pɩnaɣ 1555, kɛ [[Prukisɛɛlɩ]] tɛtʊ taa ekiziɣ ɛ-paɣtʊ [[Peyibaa]] ɛjaɖɛ yɔɔ, kɩkpɛndɩ nɛ pasɩm-kʊ kewiyaɣ paɣtʊ takayasɩ taa se kɩtatasɩ kɩwɛ Ampiiri Kiɖeɖeu taa pɩtɩŋna ɛ-pɩyalʊ Philippe yɔɔ. Eyebina-ɩ e-ɖoŋ tɩŋga Ɛsɩpañɩ ɛjaɖɛ yɔɔ pɩnaɣ 1556 alɩwaatʊ taa nɛ pɩatsɩ pazɩ lɛ, ɛñɔtɩna ɛ-sɩm kpam lɛ, ɛlɩzɩ e-nesi Bourgogne tɛtʊ yɔɔ.
Palʊlɩ-ɩ alɩwaatʊ taa lɛ, nabʊyʊ taawɩlɩɣ se wiyaʊ pɩɣa ŋga kɩlɩɣ ɖoŋ kpaɣɖʊ 16 taa. Ɛ-caa Philippe kaakɛ evebupɩɣa yem nɛ ɛnʊ tɔkaɣna ɛ-caa ñɩm pʊtɔbʊʊ se peyebina-ɩ, ɛ-caa ɛnʊ yɔ Maximilien. E-ɖoo Jeanne la Folle wiyaʊ pɩɣa yem Ɛsɩpaañɩ ɛjaɖɛ taa, ɛwɛna kou nɔyʊ Miguel Paz tʊ.
Pɩlaba pɩnzɩ cabɩ pɩtɩŋga pɩlakɩ camɩyɛ yem. Katoliki Isabelle sɩ pɩnaɣ 1504, eyebina Jeanne abitu kɛ Castille tɛtʊ taa. Pɩnzɩ naalɛ wayi lɛ, Philippe ɖɛɛ ewolo Ɛsɩpañɔlɩ nɛ ɛ-halʊ yebina-ɩ ɛ-ñɩm, ɛnʊ ɖɔɖɔ sɩ. Charles pɩsɩ Bourgogne ñɩm tʊ, pʊtɔbʊʊ se wiyaʊ sɔsɔ Peeyiba nɛ Franche Comté. Ɛsɩma piŋ nɛ ɛtɩlɩ midinaʊ nɛ ɛjɔzɔ Ferdinand 2 Aragon wiyaʊ se ɛlɛɣzɩ ɛ-sɩm wayi. Ɛlɛ ñɔtɩna ɛ-sɩm ɛlɛɣʊ kewiyaɣ ɖoŋ ɛ-pɛlɛ cɔlɔ se ɛpɩzɩɣ ɛɖɔkɩ kpelaɣ nɛ ɛcɛlɛ Bourgogne evebu ɛnɛyɔ.
[[Category:!Main category]]
bow8plv1m81kpf98zo5eu96sftg7o3o
Charles de Foucauld
0
259
17807
15087
2023-12-08T00:36:35Z
CommonsDelinker
130
Removing [[:c:File:Strassburg_Denkmal_Charles-de-Foucauld.jpg|Strassburg_Denkmal_Charles-de-Foucauld.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Materialscientist|Materialscientist]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/Files in Category:S
17807
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Charles de Foucauld
|image =
|px = 190px
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = Francsɩɩ
|Ɛ-tʋmɩyɛ = Fada
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = Strasbourg, Francsɩɩ
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = [[Salaŋ fenaɣ]] kɩyakʋ 15 n̄ɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1858
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ = Tamanrasset, Alizeerii
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ = [[Saŋayɩŋ fenaɣ]] kɩyakʋ 1 n̄ɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1916
|E-nesi ñɩɣʋ = Signature de Charles de Foucauld.svg
}}
Palʊla '''Charles Eugène de Foucauld de Pontbriand''' kɛ [[salaŋ fenaɣ]] 1858 kɛ fransɩ ɛjaɖɛ taa kɛ ɖoŋiye nɖɩ payaɣ-ɖɩ se Strasbourg yɔ nɛ ɛsɩ [[saŋayɩŋ fenaɣ]] kacalaɣ wiye pɩnaɣ 1916 kɛ [[Alizeerii]] ɛjaɖɛ taa ɖenɖe payaɣ se [[Sahara Kañɩnbʊsaɣ]] yɔ.
Ɛɛkɛna [[Fransɩɩ]] ɛjaɖɛ taa sɔɔja sɔsɔ nɔɔyʊ nɛ pɩwayɩ lɛ eyele sɔɔjɛtʊ ndʊ nɛ ɛpɩsɩ keteŋa yɔ kilimiyʊ yem nɛ ɛnɩnɩɣ keteŋa yɔɔ ndʊ tɩlakɩ lakɩntaa yaa tɛtʊ yɔɔ yɔ. Pɩtasɩɩna mbʊ yeke; ɛɛkɛ ɖɔɖɔ ɛsɔ sɛyʊ weyi ɛkaza ɛ-tɩ kɩjaʊ eyeke nɛ ɛtɩmʊ wɩsɩ nɛ ɖoo yɔ nɛ kʊnʊmɩŋ ndɩ ndɩ ñɩnɩyʊ.
Ɛsɩba saŋayɩŋ fenaɣ kacalaɣ wiye pɩnaɣ 1916 kɛ Alizeerii ɛjaɖɛ taa ɖenɖe payaɣ se Sahara yɔ nɛ [[kamɩŋ fenaɣ]] 13 pɩnaɣ 2005 kɛ Papa kpa-ɩ kiɖeɖeu. Mbʊ pasɩŋna-ɩ nɛ ɛ-kɩlɛmʊʊ yɔ lɛ toko yuulee ŋgʊ esuu yɔ nɛ toko ŋgʊ pɛñɛyɩ kɩ-yɔɔ kɛ Yesu laŋɩyɛ kiɖeɖeu kɛ kɩ-laŋgɩyɛ taa; ɛtaŋ e-toko ŋgʊ kɩtɩnaɣ taa kɛ tɔnɛ tambaɖɛ nɛ ɖɩ-yɔɔ nɛ Maria kiɖeɖeu lɩyʊʊ.
Pɩnaɣ 1886 taa, Charles woba Pari tɛtʊ taa nɛ ɛla kuduyuu nakʊyʊ kɛ haya. Kuduyuu ŋgʊ kɛwɛ ɛ-ɖɛtʊ Maria Bondy ɖɩɣa cɔlɔ spam. Ɛsɔɔla takayasɩ ndɩ ndɩ kalɩɣ nɛ koraŋɖɔɖɔ. Ɛwɛ peeɖe mbʊ lɛ, ɛ-ɖɛtʊ ɛnʊ ɛha-ɩ Bossuet takayaɣ nakayɩ. Ka-taa kɛ ɛkalaa nɛ e-wezu caɣ lɛɛzɩ nɛ eyele yɛɖɛ yɛɖɛ labʊ. Ɛwɛʊ Maarɔkɩ ɛjaɖɛ taa yɔ, e-wezuu caɣ lɛɣza, mbʊ pʊyɔɔ yɔ ɛcɔna ɛzɩma makɩŋ kpakɩɣ pa-tɩ nɛ pɛcɛlɩɣ Ala nɛ wɩsɩ nɛ ɖoo pɛwɛ ciŋgilinaa taa yɔ, pɩlaba-ɩ tʊmɩyɛ. Pɩɩkɔma alɩwaatʊ natʊyʊ lɛ, e-tisim wɛɛ nɛ pitiki nɛ pitiki.
Ɛlɛ e-ɖɛtʊ Maria wɛɛ nɛ ɛcɛyʊ se ɛɖɔkɩ kpam. Mbʊ pɩlaba ɖɔɖɔ. Pɩkɔma lɛ ɛpaɣzɩ cɔɔcɩ wobu kɛ kpaaŋ nakʊyʊ taa, Augustin kiɖeɖeu taa, nɛ peeɖe lɛ, Abbé Huvelin lizaɣna mɩsa tɛ kilau. [[Aloma fenaɣ]] 30 pɩnaɣ 1886 lɛ, Foucauld ɖʊ ɛ-ñʊʊtaa se ɛkatɩ Huvelin. Pɩla mbʊ nɛ ɛna-ɩ pɔyɔɔtɩtʊ taa lɛ, Foucauld heyi-ɩ se ɛsɔɔla se ɛpɩsɩ ɛ-laŋniyɛ. Peeɖe ɛlɛ se pɩwɛ se eheyi ɛ-kɩwɛɛkɩm taa pʊcɔ. Ɛla mbʊ ɖɔɖɔ nɛ ɛmʊ Yesu tomnaɣ nɛ ɛ-calɩm. Kpaagba mbʊ lɛ e-tisu tɛzɩ ɖoŋ kpaʊ. Fenasɩ hiu nɛ litoozo wayɩ lɛ, ɛsɔɔlɩ se ɛsʊʊ fadanaa sukuli taa ɛlɛ ɛmaɣmaɣ se ɛtamʊna se elizi kɩlaʊ keleiizaɣ mbʊ pʊyɔɔ yɔ ɛkɛ kɩwɛɛkɩm laɖʊ.
Kɩyɛna fenaɣ 19 pɩnaɣ 1888 taa kɛ ewoba trappe cistercienne de Fontgombault nɛ peeɖe muwaaninaa fezu caɣʊ kɛtɩna-ɩ sɩŋŋŋ nɛ ɛhɔzɩ ɛ-sɔɔjatʊ wondu ɛsɩɩ nɛ ɛpɩsɩ ɛsɔ lɩm ɖʊyʊ. Pɩnaɣ ŋga kataa Henry Huvelin sɔzɩ-ɩ lɔŋ se ewolo kpalaʊ kiɖeɖeu ɖonɛ kɛ Rom nɛ ɛla fenasɩ 4. Ɛla mbʊ nɛ saŋayɩŋ fenaɣ 15 lɛ ɛtalɩ Yerusalɛm, ewolo Nazarɛtɩ kɔlaɣ fenaɣ 10 pɩnaɣ 1889. Pɩla mbʊ nɛ ɛwɛɛ ɛkalɩɣ takayasɩ kiɖeɖesi ɛzɩ Thérèse d-Avila ñɩnzɩ yɔ; sɩ-taa tɔm nɛ evaŋilimnaa tɛzɩna e-tisim kpazɩɣ ɖoŋ nɛ ɛkpaɣ lɩmazɩyɛ se ɛsʊ Trappe de Notre-Dame des Neiges.
[[Category:!Main category]]
tg0zx63l7pr8pazkt7jnod8fq17o1qc
Charles de Gaulle
0
260
10475
10474
2018-01-03T13:13:31Z
Gnangbade
58
tidying up
10475
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Charles de Gaulle
|image = De Gaulle-OWI.jpg
|px = 190px
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = Fransɩɩ
|Ɛ-tʋmɩyɛ = Fransɩɩ ɛjaɖɛ ñʋʋdʋ
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = Lille, Francsɩɩ
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = [[Kamɩŋ fenaɣ]] kɩyakʋ 22 n̄ɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1890
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ = Colombey-les-Deux-Églises, Fransɩɩ
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ = [[Kamɩŋ fenaɣ]] kɩyakʋ 9 n̄ɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1970
|E-nesi ñɩɣʋ = Charles de Gaulle Signature.svg
}}
Charles de Gaulle sakɩyɛ taa lɛ, paya-ɩ se sɔdʊʊ Gaulle, palʊla-ɩ [[kamɩŋ fenaɣ]] kɩyakʊ 22 pɩnaɣ 1890 alɩwaatʊ taa kɛ Lille tɛtʊ taa nɛ ɛsɩ [[kamɩŋ fenaɣ]] kɩyakʊ 9 ŋgʊ wiye kɛ pɩnaɣ 1970 taa kɛ Colombey Chɔɔcɩ naa naalɛ tɛtʊ taa. Ɛyʊ ɛnʊ ɛɛkɛ sɔɔja ɖoŋ tʊ nɔyʊ, ɛkɛ ɖɔɖɔ ɛjaɖɛ ñʊʊ tʊ nɛ takayasɩ mayʊ nɔyʊ ɖɔɖɔ [[Fransɩɩ]] ɛjaɖɛ taa.
Ɛɛkɛ Fransɩɩ mɛwɛ mantɩ yɔɔ ɛjaɖɛ ñʊʊ tʊ nɛ ɖɔɖɔ Fransɩɩ ŋgbɛyɛ ndɩ ɖɩlʊba nɛ ɛjaɖɛ hiɣ hɛzɩyɛ yɔɔ tɛ nɔɔ yɔɔ ɖɛyʊ kpaɣ kedeŋga kpeekpe you sɔsɔʊ alɩwaatʊ taa. Pasɩ-ɩ alɩwaatʊ pazɩ yem kɛ Fransɩɩ ɛjaɖɛ komina nɔɔ yɔɔ kɛ pɩnzɩ 1944 ŋtalɩ 1946 wɛɛ taa, ɛkɛ Fransɩɩ ɛjaɖɛ tɛ lɩm ɖʊyaa lɔŋ tasɩyaa tɛ ñʊʊ tʊ pɩnzɩ 1958 ŋtalɩ 1959 alɩwaatʊ taa. Ɛnʊ tɩna ɛjaɖɛ 5 nɖɛ kiɖe pɩnaɣ 1958. Ɛkɛ Fransɩɩ ɛjaɖɛ ñʊʊ tʊ kɔlaɣ fenaɣ kɩyakʊ 8 pɩnaɣ 1959 ŋtalɩ [[ɖomaɣ fenaɣ]] kɩyakʊ 28 pɩnaɣ 1969.
De Gaulle pɩsa kewiyaɣ kpelaɣ yɔɔ [[agoza fenaɣ]] kɩyakʊ 13 pɩnaɣ 1958 taa ñɔɔsɩ kʊñɔŋ alɩwaatʊ taa, alɩwaatʊ ndʊ tɩ-taa kɛ palakaɣ you nɛ [[Alizeerii]] ɛjaɖɛ. Henri de Gaulle lʊlɩna Charles de Gaulle (pɩnaɣ 1848-1932) nɛ e-ɖoo kɔyɔ Jeanne Maillot (1860-1940). Ɛkɛ Julien-Philippe de Gaulle sɛyɩ, ɛkɛ tɔm kɛdɩyʊ sɔsɔ nɔyʊ [[Paarii]] tɛtʊ taa, nɛ tʊma sɔsɔna tʊ ñʊʊ tʊ nɔyʊ kɛ Hayi yɔɔ ɛjɛyɛ taa kiŋ. Pasɩma-ɩ nɛ e-liɖe taa tʊma naayɛ yɔɔ, katoliki paɣtʊ yɔɔ ɖɔnʊ, ɛsɔɔlɩ sukuli labʊ nɛ kewiyaɣ taa tʊma labʊ (waɖɛ, taba tʊma yɔɔ cɔnɩyʊ yaa sɔɔjɛtʊ tʊma yɔɔ cɔnɩyʊ).
Palʊlɩ piya naatozo. Sɔdʊʊ ekpele naa naalɛ kɛ ñɩnɩya mba pasɩma lɔŋ piŋ yɔ. Kajalaɣ tʊ Charles, akpele, weyi canɩɩ canɩɩ kʊdɔŋ caazɩ-ɩ kɛ kʊnʊmɩŋ yɔɔ kpɛlɛkɩyʊ nɛ tɩnʊʊ kɔyɔ Jules, ɛlɛ kpɛlɛka tɛtɛ ñɩtʊ yɔɔ tʊmɩyɛ. Henri sɔdʊʊ pɩyalʊ kɛlɛ, palʊla-ɩ pɩnaɣ 1848 kɛ [[kamɩŋ fenaɣ]] kɩyakʊ 22. Pʊkɔma ɛzɩ ɛwɛna pɩnzɩ 30 ɛkpaɣ halʊ ɛnʊ payaɣ se Jeanne Maillot, e-ɖoo ɖɛtʊ lɛ mbʊ yɔ.
[[Category:!Main category]]
lmvqyin4s4muoj6uvlvd3shr4qf0ioj
Charlie Chaplin
0
261
9998
9493
2017-12-01T07:32:08Z
Atticmaker
127
Category Added
9998
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Charlie Chaplin
|image = Charlie Chaplin.jpg
|px = 190px
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ
|Ɛ-tʋmɩyɛ = Amʋʋza laɖʋ
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ =
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = Ɖomaɣ fenaɣ 16 wiye, pɩnaɣ 1889
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ =
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ = Saŋayɩŋ fenaɣ 25 wiye, pɩnaɣ 1977
|E-nesi ñɩɣʋ = Firma de Charles Chaplin.svg
}}
Charles Spencer Chaplin, pɛɖɛyɩ-ɩ se Charlie Chaplin kɛ [[Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ (Royaume-Uni)|Krandɩ-Pretaanɩ]]-tʊ nɛ palʊla-ɩ [[Lɔndrɩ (Londres)|Lɔndrɩ]] kɛ [[ɖomaɣ fenaɣ]] 16 pɩnaɣ 1889 nɛ ɛsɩ [[saŋayɩŋ fenaɣ]] 25 pɩnaɣ 1977. Ɛyʊ ɛnɛ ɛkɛ mʊsɩ laɖu nɛ ɛlakɩ tanaʊ nɛ ɛɖʊ kɛlɛm kɛlɛmwaa yɔɔ nɛ payaɣ se [[sinimaɣ]] nɛ eluki wondʊ ɖɔɖɔ. Charlie Chaplin kɛ sinimaɣ taa sɔdʊ sɔsɔʊ nakʊyʊ pɩlɩɩna e-sinimaɣ taa weyi ɛyaa se Charlot yɔ. Charlie Chaplin paɣzɩɣ ɛ-tʊmɩyɛ labʊ yɔ pɩdɛɖɛ pɩnzɩ 65 ɛlɛ ɛwɛ kɛlɛm kɛlɛmnaa sakɩyɛ taa nɛ pɛɖɛ ɛzɩ 80 yɔ nɛ ɛ-ɖonɛ nɛ e-wezu caɣʊ nɛ taa yeba nɛ nabayɩ tɔŋ se ɛkɩlaɣ ɖɛlɛzɩɣ ɖɔm.
[[File:Eric Campbell Charlie Chaplin 1917.jpg|thumb|The huge waiter (played by Eric Campbell) glowers at the immigrant (Charlie Chaplin) from a scene still for the 1917 silent comedy "The Immigrant."]]
Palʊla chaplin kɛ Lɔndrɩ nɛ ɛ-caa tawɛɛ ɛnɛ e-ɖoo pɔ-cɔlɔ. Paawɛ kʊñɔŋ sɔsɔʊ nakʊyʊ taa nɛ e-ɖoo kaawɛ tanɩm taa ɖɔɖɔ pɩkɔɔ pɩsɩɩna pasɩ-ɩ ɖakʊtaa ŋgʊ kʊcɔŋna mba pa-ñʊntaa sɩda pazɩ yɔ pɔ-yɔɔ yɔ. Pɩlakaɣ mbʊ lɛ, Chaplin kaawɛna pɩnzɩ hiu nɛ naanza. Chaplin ɛnʊ ɛpaaza ɛ-tʊmɩyɛ lɛ ɛɛwɛna pɩnzɩ kagbaanzɩ. Charlie Chaplin paɣza ɛ-tanaʊ ɖooo pɩcatʊ nɛ ɛpaɣzɩna tanaŋ ndɩ ndɩ yem. Chaplin wɛna pɩnzɩ hiu nɛ nakʊ lɛ, ɛ-tɔm kɛdɩna ɛyʊ nɔɔyʊ payaɣ-ɩ se Fred Karno. Ɛyʊ ɛnɛ ɛkɛ weyi ɛsɔɔla se lɛlʊ ɛlakɩ nabʊyʊ nɛ eɖeke ɛɛpɩzɩʊ, ɛsɩna-ɩ. Pɩla mbʊ lɛ, Fred Karno nɛ Chaplin pɔcɔɔ [[Etaazuunii (États-Unis)|Etaazuuni]] tɛtʊ taa nɛ pɔcɔɔ kpɛɛɛ. Ɛ-tɛ kacalɣ se ɛlaba amʊʊza nɛ pɩna-ɩ kɛlɛm kɛlɛm waa taa lɛ pɩnaɣ 1914.
[[File:Chaplin The Kid 2 crop.jpg|thumb|Charlie Chaplin's 1921 movie The Kid. Feauturing Charlie Chaplin and Jackie Coogan]]
Ɛ-tɛ sinimaɣ ŋgʊ ɛya-kʊ se: Pɩsa nɛ ɛyʊ hiu ɛ-tɩ nɛ takayaɣ ŋga ka-taa kɛ ɛlɩzɩ ɛ-ɛyʊ weyi ɛyaɣ-ɩ se Charlot. Pitasɩɩna-ɩ nɛ sinimaɣ tʊmɩyɛ ɖeke, ɛlaba hɔɔlɩŋ ndɩ ndɩ. Pɩnaɣ 1918 taa lɛ, Chaplin kaakɛ keteŋna kpeekpe taa sɔdʊŋ taa sɔdʊʊ ŋgʊ ɛyaa kaasɩma pɩɖɔɔ siŋŋŋ yɔ. Pɩnaɣ 1919 taa Chaplin nɛ ɛ-taabalaa palɩzɩ sinimaɣ takayasɩ ndɩ ndɩ: ''Kid'' (1921), ''Samaɣ lɩmaazɩyɛ'' (1923), ''Ɔɔrɩ wayɩ cɛɛndɩɣ'' (1925), ''Sirki'' (1928). Pɩwayɩ lɛ ɛlɩzɩ ''Tɛtʊ sɔsɔtʊ taa mʊntʊzʊʊ'' (1931) nɛ ''Alɩwaatʊ kɩfatʊ tɔm'' (1936).
[[File:Chaplin A Dogs Life.jpg|thumb|Promotional image for the 1918 Charlie Chaplin film A Dog's Life]]
[[Category:!Main category]]
[[Category:Amʋʋza laɖaa]]
[[Category:Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ]]
j2jnxiefdgrwqyqaxohmm3lh61s70g6
Christophe Colomb
0
262
12748
9530
2018-06-19T14:24:29Z
SFLord
142
Added occupation
12748
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Christophe Kolombe
|image = Christopher Columbus Face.jpg
|px = 190px
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = [[Ɛsɩpaañɩ]]
|Ɛ-tʋmɩyɛ = Woɖu
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = Zɛɛnɛsɩ, [[Ɛsɩpaañɩ]]
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = kpaɣ [[kɩyɛɛna fenaɣ]] 25 nɛ [[aloma fenaɣ]] 31 pɩnaɣ 1451
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ = Valladolid, [[Ɛsɩpaañɩ]]
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ = 20 [[agoza fenaɣ]] 1506
|E-nesi ñɩɣʋ = Columbus Signature.svg
}}
Palʊla Christophe Colombe kɛ kpaɣ [[kɩyɛɛna fenaɣ]] 25 nɛ [[aloma fenaɣ]] 31 pɩnaɣ 1451 kɛ Zɛɛnɛsɩ tɛtʊ taa nɛ ɛsɩ [[agoza fenaɣ]] nɛɛlɛ pɩnaɣ 1506 kɛ Faladolidi, [[Ɛsɩpaañɩ]] ɛjaɖɛ taa. Christophe Colombe kɛ kpɩyʊʊ sayʊ sɔsɔ nɔɔyʊ kpaɣ pɩnzɩ mɩnɩŋ hiu nɛ kagbaanzɩ nɛ mɩnɩŋ hiu nɛ looɖo pa-taa. Ɛkɛ ɖɔɖɔ ɛjaɖɛ takʊʊ woɖu. Ɛ-tʊmɩyɛ nɖɩ ɛlakaɣ-ɖɩ nɛ pɩcɛlɩna Ɛsɩpañɔɔlɩ tɩnaa Isabelle Castille nɛ Ferdinand Aragon.
[[File:CristobalColon.jpg|thumb|Cristophe Colomb]]
Christophe Colombe kɛna ɖooo canaɣ taa weyi ɛlɛɣa tɛzɩɣ [[Atlantique teŋgu|Atilantiki lɩŋgamʊʊ]] yɔ nɛ ɛñɩnaɣ nʊmɔʊ kɩfalʊʊ se kɩɖɛɛna [[Ɛɛndɩ]] nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa. Kacalaɣ taa lɛ, ɛñɩnaɣ se kiwolo tɛtʊ ndʊ payaɣ se Sipaŋgoo nɛ [[Japɔŋ|Sapɔŋ]] yɔ tɩ-taa. Kpaagbaa mbʊ lɛ, ɛlɩɩ nʊmɔʊ nakʊyʊ yɔɔ nɛ kɩwɛ Amerika nɛ [[Eerɔpʋ tɛtʋ tɔm|Eerɔpʋ]]. Christophe Colomb kpaɣ pɩnzɩ naanza nɛ ɛla tʊmɩyɛ kɛ Ɛsɩpañɩ awiya nɛ paba ñayaa-ɩ se amiralɩ, Ɛndɩ wiyao tɛɛ-tʊ nɛ tɛtʊ ndʊ ndʊ ɛkaɣ lɩɣʊ--tʊ yɔɔ yɔ tɩ-yɔɔ kandɩyʊ.
Alɩwaatʊ ndʊ Christophe Colombe lɩ Karayiibɩ tetʊ yɔɔ yɔ pɩkpaaɣna mbʊ lɛ Eerɔpɩ tɛtʊ paɣzɩ Ameriki tɛtʊ kpacayʊʊ. Piyebina nɛ Christophe Kolomb pɩsɩ ñɩnɩyaa taa sɔsɔ nɔɔyʊ pɩnzɩ mɩnɩŋ hiu nɛ kagbaanzɩ nɛ hiu nɛ looɖo pa-taa. Paa ɛzɩ paañɩnaa nɛ pɔkɔɔ pana se ɖooo Eerɔpʋ taa mba payawaɣ-wɛ se Fikiiŋsɩ waa yaa kpakpasɩ kpayaa kaatɛma wɛʊ peeɖe kɔyɔ, Christophe Kolomb kɛ paa anɩ ɛsɩma sɔnɔ se ɛnʊ lɛ Eerɔpʋ taa kacalaɣ tʊ weyi ɛfɛyɩ naŋgbaŋgaɣ kɛ Ameriki taa [[aloma fenaɣ]] hiu nɛ kʊɖʊm nɛ hiu nɛ naalɛ ɖoo taa pɩnaɣ 1492.
[[File:Columbus Taking Possession.jpg|thumb|Artist's impression of Christopher Columbus arriving in America]]
Christophe Colombe nana ɛ-ɛsɛ maɣmaɣ nɛ pʊcɔ ɛsɩkɩ se ɛ-tʊmɩyɛ feyɩ kamaɣ mbʊ pʊyɔɔ yɔ ɛ-tamaɣŋga ɛɛɖʊwa se ɛtalɩɣ-kɛ yɔ, ɛtalɩ-kɛ: ɛlɩ Ɛɛndɩ nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ. Pɔyɔɔdɩɣ ɛ-yɔɔ tɔm se ɛkɛna kpɩyɩŋ sayaa taa sɔdʊʊ sɔsɔ nakʊyʊ halɩ se ɛnʊ kɩlɩna. Ɛkɛ weyi ɛwɛna Krɩstʊ yɔɔ tɩsɩm sɩŋŋŋ yɔ nɛ [[Politiki tɩlɩyɛ lɩmaɣza|politiki]] taa lɛ ɛɛkpakɩɣ nabʊyʊ. Esusaɣ Krɩstʊ tɔm paale nɛ ɖenɖe pakʊʊ ɛ-tɔm yɔ lɛ se ɛtɔyɩtaɣ Amerika taa ɛyaa mba palɛɣ wɛʊ peeɖe yɔ nɛ halɩ nɛ ɛpɩsɩ-wɛ yoma.
[[Category:Ɛyaa sɔsaa]]
[[Category:Abalaa sɔsaa]]
[[Category:Wobiyaa]]
[[Category:Itaalii]]
2j8xsmd1dt98mwaf1c50s69c8tkat17
Cibuuti
0
263
16601
16592
2023-10-18T21:31:07Z
The Squirrel Conspiracy
4505
higher quality flag
16601
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛjaɖɛ
| Hɩɖɛ = Cibuuti
| Hɩɖɛ2 = Djibouti
| Kɩɖaʋ kɩdɛɛka = [[File:Flag of Djibouti.svg|75px]]<br>Cibuuti Kɩɖaʋ kɩdɛɛka
| Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ = [[File:Emblem of Djibouti.svg|75px]]<br>Cibuuti Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ
| image_map = [[File:LocationDjibouti.svg|190px]]<br>Cibuuti tɛlɛŋa
| official_languages = .
| capital = .
| government = .
| president = Ɖajaa Ismaïl Omar Guelleh
| area_km2 = 23,200
| population_estimate = 810,178
| population_estimate_year = 2014
| population_density_km2 = 96.4
| cctld = .dj
}}
'''Cibuuti''' kɛna Afrika hayʊ kiŋ nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ pazɩ taa ɛjaɖɛ naɖɩyɛ. Cibuuti ɛjaɖɛ wɛ Lɩŋamʋʋ Kɩsɛɛmʋʋ nɔɔ kpɛɛɛ. Kɩnɛ ajɛya anɛ asɩ pasɩna ɖama kamaɣ: [[Soomaali (Somalie)|Soomaali]], [[Etiyoopii (Ethiopie)|Etiyoopii]], [[Eriitree (Érythrée)|Eeriitiree]] nɛ Yeemɛɛnɩ. Cibuuti kɛ ɖɔɖɔ peeɖe tɛtʊ sɔsɔtʊ.
Mɩsɩ kʊm fenaɣ naanza pɩnaɣ 1859 kɛ pakʊ sɔdɩɣʊ sɔsɔʊ nakʊyʊ, Henri Lambert, kɛ Taajuraa pɔɔ nɔɔ. Pɩlabɩ mbʊ lɛ, sɔɔjanaa tɩ kʊyʊ nɛ panɛ pɔ-nɔɔ ɖɛyʊ kɔmandaŋ Alphonse Fleuriot de Langle pañaɣ pana nɛ pakpa mbamba pakʊyɩ-ɩ mbʊ yɔ. Pɩwayɩ lɛ, powona-wɛ nɛ paɖʊzɩ Tuurkii sɔsaa nesi tɛɛ nɛ kɔmandaŋ ɛnʊ etiina tɔm ndʊ kɛlɛʊ yem Paarii.
Pɩnzɩ cabɩ wayɩ lɛ,Taajuraa wiyaʋ tiyina e-lone taa caɣyʊ Diny Ahmed Aboubekr nɛ Napoléon naatozo ñɩnʊ, Édouard Thouvenel, pañɩɣ takayaɣ nakayɛ taa nesi se pawɩlɩ taabalɩyɛ nɖɩ pɩwɛɛ se ɖɩwɛɛ ajɛya ana anaalɛ a-hɛkʊ taa yɔɔ. Pɩɩkɛlakɩŋ fenaɣ 11 wiye pɩnaɣ 1862. Taabalɩyɛ nɖɩ ɖiyebina nɛ Fransɩ pɩzɩ kɩya tɛtʊ ndʊ payaɣ se Obɔkɩ yɔ nɛ tɩwɛ Raasɩ-Biir cɔlɔ yɔ. Peeɖe kɛ mɛlɛnaa nɛ kpɩyɩŋ papɩzɩɣ pasɩŋgɩ. [[Fransɩɩ (France)|Fransɩɩ]] yabɩ ɖɔɖɔ kataŋga ŋga kɛwɛ Raasɩ-Ali pɩwolo pɩsɩɩna Raasɩ-Dʊmeyira nɛ hayʊ kiŋ yɔ. Pɩtɩŋa mbʊyɔ liidiya kutokiŋ Marie-Thérèse tɛ taalɛɛsɩwaa 10 000 mbʊ yɔ.
Ɛlɛ ɖooo pɩnaɣ 1884 kɛ Fransi paazɩ hɔɔlɩŋ ɛnʊyɔ kpacayɩɣ; pɩɩkɛna alɩwaatʊ ndʊ kɔmandaŋ Léonce Lagarde talaa yɔ nɛ pɩɩkɛna kɩyɛɛna fenaɣ kacalaɣ ŋgʊ wiye. Pɩɩpɩ-wɛ ɖinɖe pɛhɛzɩ yɔ mbʊ pʊ-yɔɔ yɔ, palɩɩwaɣ nɛ ɖooo [[Madakasɩkarɩ (Madagascar)|Madagasɩkarɩ]] nɛ [[Indonezi (Indonesie)|Indoosiini]].
Mbʊ yebina nɛ Léonce Lagarde wɛɛ nɛ ɛmʊʊ tɛtʊ hɛɛɛ hɛɛɛ nɛ pɩtalɩ ɖooo Obɔkɩ nɛ pɩkɔɔ pɩtalɩ Taajuraa yɔ kpaɣ aloma fenaɣ ne mɩnzɛma fenaɣ taa. Paa nɛ pañɩɣ takayasɩ taa nesi kɔlaɣ fenaɣ 1885 kɔ yɔ, pɩkɔɔma pɩtalɩ lakɩŋ fenaɣ 26 pina kʊɖʊmaɣ ŋga ka-taa mbʊ yɔ lɛ, Koobalɩ sɔsɔ nɛ Isa naa nɔsɩ yɔɔ ɖɛya kpaɣ hadɛ kiŋ hɔɔlɩɣ tɩŋga nɛ paɖʊzɩ [[Fransɩɩ (France)|Fransɩɩ]] nesi tɛɛ. Pɩkɔɔma kɔlaɣ fenaɣ 2 nɛ 9 pɩnaɣ 1888 lɛ, [[Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ (Royaume-Uni)|Krandɩ-Biretaañɩ]] paɣ [[Fransɩɩ (France)|Fransɩɩ]] mba mba nɛ patatasɩ mʊʊ tɛtʊ nɛ pɩɖɛɣna ɛsɩndaa. Pɩnaɣ kʊɖʊmaɣ ŋga pama Cibuuti kidiiliŋ pɔɔ nɛ kɩpɩsɩ ɖɔɖɔ [[Fransɩɩ (France)|Fransɩɩ]] mba tɛ kidiiliŋ ŋgʊ kɩwɛ Soomalii yɔ pɩnaɣ 1896. Cibuuti taa ɛyaa kpɛndɩ kutkiŋ 5 000 nɛ kɩ-ñʊʊtʊ payaɣ se Bourhan Bey, ñʊʊtʊ kɩpɩnʊ Zeila, Abu Bakr Ibrahim pɩyalʊ.
{{Afrɩka}}
[[Category:!Main category]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Cibuuti]]
r84aqxzc0fqbzpvb65caq5mhmbz1f6w
Ciyam
0
264
13970
11013
2019-04-13T15:23:05Z
Gnangbade
58
liens
13970
wikitext
text/x-wiki
Ɛyʊ wɛ tɔm nabudozo taa. Tomnaɣ wɛɛ, ciyam wɛɛ nɛ fezuu n̄ɛwɛɛ ɖɔɖɔ. Fezuu haɣna tomnaɣ wezuu. Fezuu lɩɣ ɛyʊ taa lɛ, e-tomnaɣ sɩ nɛ kaɖazɩ. Piyele e-ciyam yaa ɛ-kalɩzaɣ n̄alɩɩ nɛ kapɩsɩ ka-mayʊ cɔlɔ. Pʊ-tɔbʊʊ se ciyam yaa kalɩzaɣ ɛɛsɩkɩ. Yee ḿbʊ, ciyam yaa kalɩzaɣ kɛŋna ɛyʊ keem.
Ndʊ kʊnʊmɩŋ ndɩ ndɩ n̄ɩnɩyaa n̄ɔsɔzaa yɔ
Pɔyɔɔdɩ se ɖooo kiɖe tɛɛ lɛ, tɔmpiye « âme » lɩna Ebiree kʊnʊŋ taa. Payaɣ-ɖɩ nɛ Ebiree taa se « nèphèsh » nɛ caanaʊ [[Krɛkɩ kɩbɩnʊʊ kʊnʊŋ|Kɩrɛɛkɩ]] taa se «: psukhê », pʊ-tɔbʊʊ se wezuu. Pɔyɔɔdɩ kʊ-tɔm Takayaɣ Kiɖeɖeɣ taa. Pɩwɩlɩɣ se Ciyam yaa kalɩzaɣ kɛŋna ɛyʊ keem . Paapɩɩla ɛzɩma yɔ, tɔmpiye « « nèphèsh » lɩna yɔmpiye nɖɩ ɖɩ-tɔbʊʊ kɔyɔ se «Fezuu » yɔ ɖɩ-cɔlɔ. [[Latɛŋ kʊnʊŋ]] taa lɛ, tɔmpiye « âme » lɩna tɔmpiye «anima» cɔlɔ ? Pʊ-tɔbʊʊ se mbʊ pɩha wezuu yɔ. Ɖooo caanaʊ taa papaɣzɩ maɣzʊʊ tɔmpiye « âme », ciyam yɔɔ. Lɔndɩnaa sɔsaa pana, Ɖajaa Platon nɛ Ɖajaa [[Aristote]] pɔyɔɔdɩ «ciyam» tɔm pa-takayɩsɩ sɔsɔsɩ nasɩyɛ taa.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Filozofii]]
fi5lbuka4rrksn70ebchktxlcogelnc
Claude Debussy
0
265
15637
15636
2022-01-11T18:33:08Z
Gnangbade
58
spelling
15637
wikitext
text/x-wiki
[[File:Claude Debussy ca 1908, foto av Félix Nadar.jpg|thumb|Claude Debussy ca 1908, foto av Félix Nadar]]
Claude Debussy kɛ [[Fransɩɩ (France)|Fransɩɩ]] hendu luɖuu yaa hendu lɩzɩyʊʊ. Palʊla-ɩ pɩnaɣ 1862 taa [[kɩyɛɛna fenaɣ]] kɩyakʊ 22 Saint-Germain-en-Laye tɛtʊ taa nɛ ɛsɩ pɩnaɣ 1918 taa [[lakɩŋ fenaɣ]] kɩyakʊ 25 Paari tɛtʊ taa. Wɩsɩ nɛ wɩsɩ ɛsɩwaɣ pɩnaɣ 1894 taa kɛ kajalaɣ [[Minziiki|minziki]] kɩfalʊ lɩmaɣzɩyɛ lɛ, Debussy caŋ ɛñɩɣ niiye kpaagba ɛtʊmɩyɛ yɔɔ ɛsɩnda miziki ɖoŋ. Tobi taa lɛ, ɛkɛ [[Richard Wagner|Wagner]] ɛgbaɣdʊ pɩnaɣ 1889 alɩwaatʊ taa nɛ pʊwayi lɛ, ɛkɛ kʊɖʊɖʊm kaɖɩnaʊ lɩmaɣzɩyɛ tʊ e-fezuu caɣʊ tɩŋga taa, nɛ ekizi ñɩlɩ ñɩlɩ cɔlʊtʊ lɩmaɣza tɩŋɛ payi.
[[File:Debussy - Quant jai ouy le tambourin.ogg|thumb|Quant j'ai ouy le tambourin]]
[[Piyaanoo|Piyano]] kaakɛnɩ ɛ-tʊma taa kajalaɣ tʊmɩyɛ (ŋgʊ kɩkɩlɩ ɖɔʊ Fransɩɩ minziki taa nɛ Gabriel Fauré ñɩŋgʊʊ taa) nɛ ɛlakɩ tʊmɩyɛ nɛ tayʊʊ kitiluu nakʊyʊ ŋgʊ kiseɣtuu ɛyʊ siŋ yɔ. Claude Debussy kɛnɛ minziki ŋgʊ kɩhɛzɩɣ ɛyʊ laŋɩyɛ nɛ helim kɩbam yɔ pɩ-lɩzɩyʊ. Kɩwɛtʊ caɣ ɖeu pɩtɩfɛyɩ miziki hɔɔlʊʊ taa siŋ. André Boucourechliev cɔlɔ lɛ, ɛnʊ kaanɩ kɛʊ kpaɣɖʊ 20 wɛɛ taa miziki kɩlʊʊ keeke.
Ɛ-caa Manuel-Achille, ɛɛkɛ sɔɔja kɩbɩnʊ nɛ e-ɖoo Victorine Manuory, patɩŋa paakɛ cʊŋ ɖeɣsi pɛdɩyaa. Fenasɩ hiu nɛ kʊyʊmaɣ wayɩ lɛ, [[hasɩyaɖɛ fenaɣ]] kɩyakʊ 23 pɩnaɣ 1860 taa, palʊlɩ ɛ-kɔɔ Adèle loniye kʊyʊmɖɩyɛ nɖɩ ɖɩ-taa. Pɔsɔ Claude Ɛsɔ tɛ lɩm [[hasɩyaɖɛ fenaɣ]] 31 pɩnaɣ 1864 taa kɛ Saint-Germain Ɛsɔ kpaŋ taa nɛ ɛ-tɛ kpaŋgbamɩŋ kɔyɔ kozaɣ tʊmɩyɛ laɖʊ ɛnɛyɔ Achille Arosa nɛ halʊʊ ñɩnʊ yɔ ɛ-caa neŋ Clémentine Debussy.
[[File:CELLO_LIVE_PERFORMANCES_JOHN_MICHEL-DEBUSSY_BEAU_SOIR.ogg|thumb|Beau soir]]
Debussy labɩ pɩnzɩ hiu kɛ [[Paarii|Paari]] nesi tɛɛ ñɩlɩ ñɩlɩ tʊma ɖɩlaɖɛ. Ɛsʊ pɩta nɛ ɛla pɩnaɣ lɛ, Ambroise Thomas kaakɛnɩ sukuli ñʊʊ tʊ. Powona-ɩ pama ɛ-hɩɖɛ piyano ɖaŋ taa Antoine Marmontel, [[aloma fenaɣ]] kɩyakʊ 25 pɩnaɣ 1872 nɛ pʊkɔma [[kamɩŋ fenaɣ]] taa lɛ powona-ɩ henduu ɖɩ-kpɛlɛkɩyɛ ɖaŋ taa kɛ Albert Lavignac cɔlɔ. Ɛyaa tɩŋa tɔŋ se ɛɛkɛ pɩɣa kpansʊyʊ nɛ paa ɖoye lɛ, ɛcakɩ wayi kɛ sukuli. Pɩla mbʊ lɛ, e-ɖoo kpɛyɩ nɛ ɛsa laɣsɩ nzɩ sɩ-yɔɔ. Ɛlɛ, pɩtɛ lɛɛzɩ pʊyʊ pʊɖɔ. Kɔyɔ ɛ-tɛ wɩlɩyaa ñɔtɔŋ se ɛɛkɛ pɩɣa ŋga kɛwɛ ñʊʊ taa lɔŋ yɔ nɛ kɛcɛyɩɣ katɩ yɔ.
[[File:Debussy Childrens corner 1-andreavalori.ogg|thumb|First movement of "Children's corner"]]
Henduu natʊyʊ Debussy teɣa kɔla fenaɣ pɩnaɣ 1873 alɩwaatʊ Marmontel tɛ, Alphonse Duverrnoy koo ɛ-nɔɔ taa se tɩwɛ ɖeu piŋ. Marmontel ñɔsɔzɩ pɩyɔɔ pɩsɩŋa pɩnaɣ lɛ, tɔm natʊyʊ ɖɩhʊyɛ se pɩɣa kɩbaŋa, camɩyɛ henduu teyu kɩbanʊ, ɛkaɣ kɛʊ henduu lɩzɩyʊ siŋ, lidaʊ wɛ e-fezuu kɩyakɩŋ kɩkɔmɩŋ taa. Ɛlɛ, ɛ-sukuli ɖaŋ taa lɛ, pahʊna-ɩ se ɛlaɣsɩ yaa ɛ-yɔɔdaɣ ɛyaa ɛsɩnda tacaɣ kpoyi. Ɛcɛɣ ɛ-tɩ nɛ ɛñɔɔzɩ nɛ Marmontel ma mɩsɩkʊm fenaɣ pɩnaɣ 1874 taa se pɩwɛ ɖeu, ñɛ-tɛ kalɩtʊ taa nɛ tɔm yaʊ matʊ taa nɛ nɔ-yɔɔdaɣ taa.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Yendu lubiyaa]]
[[Category:Fransɩɩ]]
[[Category:Abalaa sɔsaa]]
[[Category:Minziiki laɖaa]]
qftpz0gaqjiw1m1f3b9uqmd86srll4y
Claude Debussy (Compositeur français)
0
266
1231
1230
2017-06-24T00:00:48Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
1231
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Claude Debussy]]
6gee4omyi8d7p08fcoup5iob2hztht3
Claude Monet
0
267
18537
18536
2025-07-30T19:17:32Z
A09
3850
Reverted 1 edit by [[Special:Contributions/2A02:B023:F00:646:7051:BEBF:C03:DFB0|2A02:B023:F00:646:7051:BEBF:C03:DFB0]] ([[User talk:2A02:B023:F00:646:7051:BEBF:C03:DFB0|talk]]): Rv LTA (TwinkleGlobal)
18537
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Claude Monet
|image = Autoportret Claude Monet.jpg
|px = 190
|text = Autoportret Claude Monet
|Ɛ-ɛjaɖɛ = Fransɩɩ
|Ɛ-tʋmɩyɛ = Keɖeyaɣ laɖʋ
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = Paris (Fransɩɩ)
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = [[Kamɩŋ fenaɣ]] kɩyakʋ 14 n̄ɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1840
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ = Giverny (Fransɩɩ)
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ = [[Saŋayɩŋ fenaɣ]] kɩyakʋ 5 n̄ɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1926
|E-nesi ñɩɣʋ = Claude Monet Signature.svg|thumb|Claude Monet Signature
}}
[[Fichier:Claude Monet 049.jpg|vignette|Claude Monet 049]]
'''Claude Monet''' kɛ [[Fransɩɩ (France)|Fransɩɩ]] tʋ. Ɛyaa sɩma-ɩ sakɩyɛ nɛ ɛ-hɩɖɛ ɖɩnɛ yɔ : Oscar-Claude Monet. Palʋlɩ-ɩ Parii tɛtʋ taa. Tɛtʋ ndʋ tɩkɛŋna [[Fransɩɩ (France)|Fransɩ]] ɛjaɖɛ tɛtʋ sɔsɔtʋ. Palʋla-ɩ kamɩŋ fenaɣ kɩyakʋ hiu nɛ naanza (14) wiye, pɩnaɣ 1840 taa. Ɛsɩba [[kamɩŋ fenaɣ]]<nowiki/>kɩyakʋ kagbaanzɩ (5) ñɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1926 taa Giverny tɛtʋ taa.
[[Fichier:Water-Lilies-and-Japanese-Bridge-(1897-1899)-Monet.jpg|vignette|Japɔŋ kɔndɔlɩkʋ, Giverny, Fransɩɩ (1897-1899)]]
Ɖajaa Claude Monet lakaɣ tʋma sakɩyɛ. Ɛɛkɛ takayɩsɩ mayʋ sɔsɔ nɔɔyʋ. Egeetiye nɖɩ payaɣ ɖɩ [[Fransɩɩ (France)|Fransɩɩ]] ɛjaɖɛ taa size nʋmɔʋ laffɩttɛ yɔ, ɖɩ-taa paacalaɣ-ɩ hɩɖɛ nɖɩ ɛsɛwaɣ se Oscar-Claude Monet yɔ sɛʋ, pacalaɣɩ yaʋ ɖɩ. Nɛ ɛ-palaɣ egeetiyɛ nɖɩ payaɣ ɖɩ size Havɩɖɛ yɔ ɖɩ-taa.
[[Fichier:Claude Monet - Woman with a Parasol - Madame Monet and Her Son - Google Art Project.jpg|vignette|Claude Monet 011]]
Ɛkɛkɛ piɣa ŋgaɣ kaasɔlaɣ anjaʋ waa lɩzʋʋ pɩdɩɩfɛyɩ yɔ. Ɛpaɣzɩ anjaʋ waa lɩzʋʋ tʋmɩyɛ kpɛlɛkʋʋ sukili ŋgʋ payaɣ-kʋ size [[Fransɩɩ (France)|Fransɩɩ]] keɖeyaɣ tʋmɩyɛ ɖɩlaɖɛ yɔ kɩ-taa. Ɛ-wɩlɩyaa napayɛ hɩla yɔ: Jacques-Farnçois Ochard, Charles Glevre nɛ Eugène Boudin. Ɛyaa sɔsaa panɛ paɖʋna-ɩ nesi siŋŋ ɛ-tʋmɩyɛ nɖɩ ɖɩ-taa.Mba ɖɩyaɣ pahɩlaɣ cɩnɛ yɔ, mba ɖʋnɛɣɩ nesi ɛtʋmɩyɛ labʋ taa.
[[Fichier:Claude Monet - The Gare Saint-Lazare, Arrival of a Train.jpg|vignette|Gare St Lazare, Parɩɩ (1877)]]
[[Catégorie:!Main category]]
[[Catégorie:Keɖeyaɣ laɖaa]]
[[Catégorie:Fransɩɩ]]
[[Catégorie:Abalaa sɔsaa]]
[[Catégorie:Ɛyaa sɔsaa]]
0wwkc5fie2ofql3w7pp7kc9ga61xn2d
Claude Ptolémée
0
268
12027
9452
2018-03-15T15:24:00Z
SFLord
142
Added occupation, places and dates of birth and death and picture
12027
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Claude Ptolémée
|image = Ptolemy 16century.jpg|thumb|Ptolemy 16century
|px = 190
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = [[Egipiti]]
|Ɛ-tʋmɩyɛ = Filosofii laɖʋ
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = [[Egipiti]]
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = pɩnaɣ 100
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ = Alexandria [[Egipiti]]
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ = pɩnaɣ 170
|E-nesi ñɩɣʋ =
}}[[File:Ptolemy Thevet 1584.g.png|thumb|Ptolemy Thevet 1584.g|Claude Ptolémée]]
Palʋla Claude Ptolémée [[Egipiti (Égypte)|Egipiti]] ɛjaɖɛ taa kpaɣ pɩnzɩ 90 waa taa. [[Egipiti (Égypte)|Egipiti]] ɛjaɖɛ nɖɩ, ɖɩ-taa ɛcaɣ e-wezuu Alexandrie tɛtʋ taa. Ɛsɩba ɖɔɖɔ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa pɩnaɣ 168 n̄ɩŋga taa. Paa pɩɩla we ɛkɛɣ [[Roma (Rome)|Room]] tʋ. Ɛlaba mbʋ payaɣ se "Asitronomii" yɔ, ɛla mbʋ payaɣ se "maatematiki" yɔ, ɛla mbʋ payaɣ se "jeyografii" yɔ nɛ ɛtɛ ɛla ɖɔɖɔ mbʋ payaɣ se "asitroloogii" yɔ. Toovenum lɛ, patapazɩ patɩlɩ e-wezuu caɣʋ siŋŋ.
Claude Ptolémée ma "siyansɩ" takayɩsɩ sakɩyɛ. Anasaayɩnaa tɩŋna ɛ-takayɩsɩ naalɛ nasɩyɛ yɔɔ nɛ pɛlɛɣzɩ pa-"sɩyansɩ" naa sakɩyɛ. Ɛma lɛɛka nɛ ɛkɛdɩ ka-taa "asitronomii" tɔm nɛ lɛɛka taa lɛ, ɛyɔɔdɩ kaka taa "matematiki" tɔm. Ɛma ɖɔɖɔ lɛɛka nɛ ɛtazɩ kaka taa Grɛɛkɩ nɛ [[Roma (Rome)|Room]] pɛ-tɛtʋ wɛ wɛtʋ ndʋ yɔ pʋ-tɔm.
[[Category:Ɛyaa sɔsaa]]
[[Category:Abalaa sɔsaa]]
[[Category:Lɛɣtʋ tɩnaa]]
[[Category:Egipiti]]
kv9so7uhqs652rtki5xzz5xwxueb7l8
Cléopatre
0
269
17944
17943
2024-01-19T15:42:54Z
Gnassingbé-Gnassingbé
4636
Catégorie
17944
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Cléopatre
|image = Dicksee-Cleopatra.jpg
|px = 190
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = Egipiti
|Ɛ-tʋmɩyɛ = Abiɖe
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = Alɛkɩsandrii, Egipiti
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = pɩnaɣ 69 BC
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ = Alɛkɩsandrii, Egipiti
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ = [[Kɩyɛɛna fenaɣ]] kɩyakʋ 12 n̄ɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 30 BC
|E-nesi ñɩɣʋ =
}}
[[Fichier:Cleopatra by William Wetmore Story 01.jpg|vignette|Cleopatra by William Wetmore Story]]
Cléopatre lʋbɛ tʋ hɩɖɛ kɩsɛsɛyɛ kɛlɛ Théa Philopator. Hɩɖɛ Cléopatre tɔbʋʋ kɛlɛ se weyi ɛsɔɔlɩ ɛ-caa pɩdɩɩfɛyɩ yɔ. Patasa-ɩ hɩɖɛ haʋ se Théa Néôteria Philopatris. Ɖɩɖɩ tɔbʋʋ kɛlɛ se ɛsɔ halɩñɩnʋ kɩfalʋ weyi ɛsɔɔlɩ ɛ-ɛjaɖɛ yɔ. Awiya pɛlaa payaɣ Cléopatre waa Egipiti ɛjaɖɛ taa. Egipiti ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa ɛsɔnaa ɖɔ sakɩyɛ.
Ɖoɖoo ɛnɛ ɛkɛ caanaʋ [[Egipiti (Égypte)|Egipiti]] tɛ Abiɖe. Ɛkɛ samaɣ ŋga payaɣ se Ptoleme waa yɔ, ke-liɖe taa tʋ. Palʊlɩ-ɩ nɛ pɩla pɩnzɩ nɩnʋwa nɛ hiu nɛ pɩnzɩ nakʋ (69) nɛ pʋcɔ palʋlɩ ɖa-Ñʋʋyaɖʋ Yeesuu-Krɩstʋ. Ɛsɩba [[kɩyɛɛna fenaɣ]] kɩyakʋ hiu nɛ naalɛ ñɩŋgʋ wiye. Ɛsɩba nɛ pɩla pɩnzɩ niidozo (30) nɛ pʋcɔ palʋlɩ kedeŋa Ñʋʋyaɖʋ Yeesuu-Krɩstʋ.
Alexandre tɛtʋ taa palʋla-ɩ. Ɛ-caa kɛlɛ Ptolémé naalɛ tʋ. E-ɖoo kɛlɛ Cléopatre loɖo tʋ. Ɛlɛ kɛ Tiriphème tɛtʋ taa tʊ halʋ. Abiɖe Cléopatre lʋbɛ tʋ keɖiyi Egipiti ɛjaɖɛ kpaɣ pɩnaɣ nɩɩnʋwa (51) nɛ kʋɖʋmaɣ nɛ puwolo pɩsɩɩna pɩnaɣ niidozo (30) nɛ pʋcɔ palʋlɩ ɖa-Ñʋʋyaɖʋ Yeesuu-Krɩstʋ. Ɛ nɛ ɛ-ɖalaa nɛ ɛ-walʋ Ɖajaa Ptolémé hiu nɛ naanza tʋ peɖiyaɣna Egipiti ɛjaɖɛ alɩwaatʋ ndʋ tɩ-taa.
Abiɖe Cléopatre lʋbɛ tʋ kaɖʋ taabalɩyɛ nɛ Ɖajaa [[Jules César]] nɛ Ɖajaa Marc Antoine. Ɖajaa Marc Antoine kɛkɛ Room ɛjaɖɛ taa sɔɔja sɔsɔ nɔɔyʋ. Abiɖe Cléopatre lʋbɛ tʋ nɛ ɖajaanaa panɛ pa-naalɛ pa-taabalɩyɛ yebina nɛ patɩlɩ-ɩ kedeŋa kpeekpe yɔɔ. Abiɖe ɖɩnɛ, ɖɩlʋlɩna ɛyaa sɔsaa naalɛ panɛ nɛ piya sakɩyɛ.
You cikpeluu nakʋyʋ kalɩ Ɖajaa Marc Antoine nɛ Ɖajaa Octave pɛ-hɛkʋ taa. Abiɖe Cléopatre lʋbɛ tʋ kaɖʋ nɔɔ you ŋgʋ kɩ-taa. Ɛlɛ, pawaba-ɩ you ŋgʋ kɩlaba pɩnaɣ 31 ñɩŋga taa Actium tɛtʋ taa yɔ.
[[Fichier:Sarah Bernhardt as Cleopatra 1891.jpeg|vignette|[[Sarah Bernhardt|Sarah Bernhardt]] joue Cléopatre 1891]]
[[Fichier:The suicide of Cleopatra; the asp is wriggling up the left a Wellcome V0041560.jpg|vignette|Ɖʋm ñasɩ Cléopatre nɛ ɛsɩ)]]
[[Catégorie:!Main category]]
[[Catégorie:Ɛyaa sɔsaa]]
[[Catégorie:Halaa sɔsaa]]
[[Catégorie:Politiki laɖaa]]
edz5ie7nk3z2ystwhmtg86u1xc20984
Cukudu
0
270
13973
11014
2019-04-13T15:29:58Z
Gnangbade
58
photos, paragraphs
13973
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Millet_beer_(chapalo)_seller.jpg|vignette|Millet beer (chapalo) seller]]
[[Mɩla]] sʊlʊm, mbʊ payaɣ cukudu. Popuu-pʊ kañɩpusuu ɛjaɖɛ nɛ hadɛ yɔ ajɛya wenaa awɛ Afrika kedeŋga yɔɔ kpɛɛ yɔ a-taa. Pʊwɛna hɩla sakɩyɛ nɛ ɖɩkaɣ-yɛ naʊ ɖɔɖɔ cɩnɛ. Cukudu naa wɛ pʊɖɔɔ, kabɩyɛ cukudu, losomasini, cakpalo ɛlɛ ɖʊtʊzʊʊ cukudu maɣmaɣ tɛ labʊ. Cukudu tɛ puu pɔzʊʊ kɩyakɩŋ loɖo. Pɩmaɣmaɣ yɔ yɔ sɔnzɩ tɛ kpɩtaʊ wɛna kɩyakɩŋ loɖo. Nɛ paa kɩyakʊ ŋgʊ lɛ, kɩyakaɣ kɩ-evemiye wiye. Pɩtaa pɩtaa yɔ pɔzɔza evemiye lʊbɛ ndɛ.
Kajalaɣ evemiye lɛ, papɩyʊʊ mɩlaa lɩm nɛ awɛ pɩtaa peɖe pɩtalɩ nɩɣtʊ hiu nɛ kɩgbanzɩ mbʊ yɔ. Teefeŋ lɛ, palɩsɩ-yɛ ɖɔkʊ taa nɛ kabaɣ nɩɣtʊ lutozo mbʊ yɔ. Pɩtɛ alɩwaatʊ ndʊ mbʊ yɔ mɩlaa ɖɩna ñɔʊ ho. Pʊwayɩ lɛ mbʊ yɔ lɛ pɩpɩsɩ kpamla nɛ pañalɩ-yɛ niikaɣ lɩm taa. Evemiye tozo ndɛ lɛ, pɔpɔʊ tɛtaa kabaɣ yaa ɛyabɩyɛ hatʊ yaa taŋtʊna hatʊ nɛ pohuti kpamla pʊyɔɔ ɛlɛ pɔtɔŋ se pohu kpamla lɛ. Pɩtɛŋ mbʊ lɛ pohuuzi ɛyabɩyɛ yaa kabaɣ kɩbaŋga nakɛyɛ pʊyɔɔ nɛ peyele pɩcaɣ mbʊ kɩyakɩŋ nɩɩlɛ. kɩyakʊ naanza ŋgʊ kɛna yem ŋgʊ, ho ñɔʊ alɩwaatʊ.
Kɩyaakʊ kɩgbanzɩ ŋgʊ kɛna kɩyaakʊ sɔsɔʊ. kʊ-wiye pokuu kpamla a-ɖɩhuye taa nɛ powona-yɛ mooti. Panaŋgʊ-yɛ nɛe pɔkɔna lɛ, paɖʊ-yɛ ɖeɣa taa nɛ papɩɩ lɩm pʊɖɔɔ nɛ pesidi. Pɛtɛŋ siduu mbʊ lɛ, peyele pɩcaɣ ɛzɩ ñɩɣtʊʊ naalɛ mbʊ yɔ nɛ pɛcɛyɩ tɛɣlɩm, kʊkʊ ñɛwɛʊ kele kele nɛ pɩyɔɔ kiŋ.
Pʊwayɩ lɛ paɖʊʊ mɩŋ ɖeɣa tɛ nɛ papaɣzɩ ciiduu nɛ paayʊʊ pɩkɔɔ pɩtalɩ cɛcɛsɩ 45 pɩkɔɔ pɩwasɩ.
Pɩtɛŋ mbʊ lɛ, palɩzɩɣ ɖasɩ mɩŋ taa kɛ ɖeɣa tɛ nɛ pakpaɣ tɛɛlɩm nɛ pɛkpɛndɩ nɛ pɩcaɣ. Alɩwaatʊ ɛzɩ ñɩɣyʊʊ kʊyʊm mbʊ yɔ lɛ, pɛcɛyɩ ejenɖe nɛ polulisi tɛɛtʊ ɖɔkʊ taa nɛ pakpaɣ tɛɛtʊ ndʊ nɛ paɖʊ afanaa. Kɛlɛ pakpaɣ pɩtɩŋga nɛ pɛkpɛndɩ ɖeɣa nɛ posuli kɔ-yɔɔ nɛ paɖaŋ pɩ-tɛ lɩɣʊ. Pɩ-tɛ lɩɣʊ alɩwaatʊ ɖaɣlɩɣ ɛzɩ ñɣtʊʊ lutozo mbʊ yɔ.
Kɩyaakʊ loɖo ŋgʊ wiye lɛ, huluu kʊlʊmʊ nakʊyʊ kpaɣ sʊlʊm yɔ nɛ nɖɩkaa kɔyɔ pɩcaɣ ñɩmɩŋ kpaŋ. Mbʊ wɩlɩna se pɩlɩwa. Patasɩɣ pɩtɛɛ ɖʊ mɩŋ nɛ patɩzɩɣ-pʊ ɛlɛ mbʊ lɛ, payaɣ se ajata, patɩzɩɣ-pʊ lɩm kɔɔ pɩsɔɔ sʊlʊm taa nɛ palɩzɩɣ ɖasɩ pɩtɛɛ nɛ peyele pɩhɛɛ nɛ posuu-pʊ pɛʊ taa nɛ paɖɑŋ nɛ pɩpɩɩ ɛlɛ pɩtalaɣ se payaɣ se cukudu nɛ pɔñɔɔ.
Ɖɩtaasɔɔ se pɩkpeekpe pɩtaa tʊmɩyɛ ndɩ ɖɩkɛ halaa tʊmɩyɛ paa pɩhaɣ abalʊ nɛ ɖɩlabʊ kɔyɔ pɩtamʊna-ɩ se ɛlabɩ-ɖɩ. Pɔɖɔkʊʊ caɖaɣ nesɩ kɩbanzɩ tɛ. Pʊcɔ nɛ ŋñɔɔ lɛ, ndosuu tataa toyi nɛ ndɛyɩ ñahaɖɛ tɩna. Pɩkɛ alɩwaatʊ kɩbandʊ ndʊ ɛyaa katʊʊ ɖama nɛ pɛlɛzʊʊ ɖama lɩmaɣza yɔ. Peeɖe lɛ, pɩfɛyɩ ɛzɩ tɔɔnaɣ ɖɩtɔyɛ ɖende pɩpɔzʊʊ se ɛyʊ ɛ-taa la kɔkɔɖɛ yɔ, sʊlʊm ɖɩñɔyɛ taa lɛ,pɔkɔtɔyʊʊ yem.
Nɛ kpɛlɛkʊʊ ɛjaɖɛ taa kʊnʊŋ camɩyɛ yɔ ɖanaɣ ñɩɣtʊʊ kɩgbanzɩ yɔ lɩɩ cukudu ɖɩpɛdɩyɛ alɩwaatʊ ndʊ wɩsɩ hʊwa camɩyɛ. Ndɛŋ ñɔʊ ñacaɖaɣ lɛ, ŋlɔ tɛɛtʊ pʊtʊzɩɣ camɩyɛ tɩɖɩɖɩ ɛlɛ pɩwɩlɩɣ se ŋkɛ abalʊ ñɛtɛ. Ɖɩtɔzɩ ɖɔɖɔ se sʊlʊm mbʊ pɩkɛ tadɩyɛ kɛ ɖesɩ taa nɛ kɩyaakɩŋ taa nɛ agbeelaa ndɩ ndɩ taa.
Kazandʊ kɩyaakɩŋ wiye mbʊ yɔ sʊlʊm wɛ paa ɖɩɣa ŋgʊ lɛ, ka-taa. Ɛyʊ ɛɖɔ wɛ nɛ ekoobu kɔyɔ pacakɩ nɛ pɔñɔzɩ tɔm pɛtɛ lɛ sʊlʊm peniidinaa ɖama laŋga nɛ paya ɖama. Paa ɛgɔm ɛsʊna ñɛyɔɔ sʊlʊm ŋcɛkɩ nɛ ŋmʊna-ɩ. Pʊwɛ ɖeu kamafɛyɩ ɛlɛ pʊcɔzʊʊ ɛyaa ñʊŋ taa. Nkɩlɩ-pʊ ñɔʊ pʊɖɔ kɔyɔ ŋtala ŋtalɩɣ ñɛtɛ camɩyɛ. Pɩpɩzʊʊ puholi ñañʊʊ yaa pɩwɩ ñolotu.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Wp/kbo/Sʋlʋm]]
bhy06cw15b54k7pnn13pflnyk15btdt
Cunaami
0
271
10244
1271
2017-12-29T21:11:31Z
Gnangbade
58
liens
10244
wikitext
text/x-wiki
[[File:2004_Indonesia_Tsunami.gif|thumb|NOAA animation of Indonesia (Sumatra) tsunami on 26 December 2004]]
Cunaami kɛna lɩm nɛ [[heelim]] sʊsɔm mbʊ pɩmakɩ lɩm yɔɔ yɔ. [[Sapɔŋ kʊnʊŋ|Sapoŋ kʊnʊŋ]] taa lɛ pʊtɔbʊʊ se « pɔɔrɩ lɩm ». Cunaami ŋgʊ kɩ-lɩm hola wɛ ɖoŋ kamaɣ fɛyɩ nɛ lɩŋgamɩŋ, teŋgu yaa oseyaŋwaa yɔɔ kɛ pɩmakɩ. Cunamɩ ŋgʊ kɩpaɣzɩɣ mabʊ yɔ, pɩlɩɣna ɛzɩma lɩm caŋgʊ piciidi yem tuda yɔ pʊyɔɔ ɛlɛ pɩɣlɩɣna ɛzɩ nabʊyʊ taa tɛtʊ seliɣ yaa tɩñamsʊʊ yɔ, nabʊyʊ lɛ tɛtʊ ciidiɣna lɩm tɛɛ pazɩ yaa ɖɔɖɔ lɛ tɛtɛɛmɩŋ. Cunami ŋgʊ kɩkɛna asɛyʊʊ sɔsɔʊ sɩŋŋŋ nakʊyʊ nɛ kɩlɩɣ pɔɔrɩnaa yɔɔ kpa lɛ, asɛyʊʊ mankaazɩ kɩkɔŋna.
[[File:2004-tsunami.jpg|thumb|2004 tsunami in Ao Nang, Krabi Province, Thailand.]]
Cunaami ŋgʊ kɩpaɣza lɩŋgamɩŋ tɛɛ yaa teŋgʊnaa tɛɛ pɩɩlakɩ ñɩɩtʊ pazɩ yem mbʊ yɔ kɩtalɩ pɔɔrɩ nɔɔ yɔɔ mbʊ pʊyɔɔ yɔ pɩ-alɩwaatʊ ndʊ piseɣna yɔ pɩpɩzʊʊ pɩtalɩ ɛzɩ kilomɛtanaa 800 kɛ ñɩɩyʊʊ kʊɖʊmʊʊ yɔɔ. Cunaami ŋgʊ kɩpaɣzɩɣ lɩm tɛɛ mbʊ lɛ kiseɣ ɖoŋ ɛlɛ kɩɩpɩzɩɣ nɛ kʊkʊyʊʊ ɛsɔtaa sɩŋŋŋ. Alɩwaatʊ ndʊ kɩlɩɣna pɔɔirɩ yɔɔ lɛ, kɩ-tɛ seɣa pasɩɣ ɛlɛ kɩ-tɛ ɛsɔtaa kʊyʊʊ; kpaɣ ɖoŋ nɛ pɩpɩzɩɣ pɩtalɩ mɛtanaa ɛzɩ hiŋ niitozo. Mbʊ yebina nɛ cunaami ŋgʊ kɩlɩɣ kpa ɛlɛ pɩfɛyɩ se pakpa-kʊ. Kɩwɛɛkɩɣ mbʊ mbʊ kɩnaɣ kʊ-nʊmɔʊ taa yɔ nɛ pɩkɔŋna asɛyʊʊ sɔsɔʊ sɩŋŋŋ.
[[File:Fishing boat tossed ashore in Banda Aceh after 2004 tsunami DD-SD-06-07370.JPEG|thumb|Fishing boat tossed ashore in Banda Aceh after 2004 tsunami]]
Cunaaminaa wɛɛ keteŋga kpeekpe yɔɔ mbʊ pɩkɔŋna asɛyɩŋ sɔsɔŋ yɔ ɛ-taa. Pakalɩ kɛkpɛdasɩ yaa asɛyɩŋ weyi cunaami kʊnɛ kɩlaba kɔyɔ, ɛyaa mba pasɩba yɔ patalɩɣ ɛzɩ kutokiŋ mɩnɩŋ looɖo yɔ (600 000); nɛ kɛkpɛasɩ maɣmaɣ ñɛɖɛ ɛzɩ 279 yɔ. Cunaami nakʊyʊ kaalaba pɩnaɣ 2004 kɛ [[Ɛndɩ teŋgu]] taa nɛ mba pehiɣ sɩm yɔ pɛɖɛ ɛzɩ 250 000 yɔ. Ɖooo ɛzɩ pɩnzɩ 30 kɔyɔ patana asɛyʊʊ nakʊyʊ se kɩtala kʊnɛ kɛ wɛkɩyʊ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Tɛtʋ maʋ tʋʋzʋʋ lɛɣtʋ]]
fl8426483ppmw7svxkazozfxn3v7muj
Cuuba
0
272
13974
9370
2019-04-13T15:31:51Z
Gnangbade
58
photo
13974
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:PEACE_@_JUBA_,_SOUTH_SUDAN.jpg|vignette|PEACE @ JUBA , SOUTH SUDAN]]
Cuuba kɛna [[Sudaanɩ Hadɛ Kiŋ (Soudan du Sud)|Sʊdani nɛ hadɛ kiŋ]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ sʊzɔtʊ nɛ [[Niili Pɔɔ|Nili]] Kʊlʊmʊʊ kitiiliŋ yɔɔ nɛ nimɩyɛ yɔɔ.Tɛtʊ ndʊ nɛ [[Ugandaa (Ouganda)|Ugandaa]] pazɩma ɖɑma kamaɣ nɛ pɩmakɩɣna ɛzɩ kilomɛtanaa ɛzɩ 110 yɔ.
Tɛtʊ tʊnɛ, pɩnaɣ 1973 taa pakalɩ kɩkalʊ lɛ ɛyaa kpɛndakutokiŋ 56 737. Pɩnzɩ hiu wayi patasa-wɛ kalʊ lɛ palɩ ɛyaa kutokiŋ 83 787; piyele pɩnaɣ 1993 taa kɩgalʊ ŋgʊ pakalaa yɔ pana ɛyaa 114 980.
Pɩnaɣ 2005 taa ɛyaa mba pɛwɛ peeɖe yɔ palɩ 163 442 nɛ pʊcɔ patalɩ 250 000 kɛ pɩnaɣ 2008. Pɩnzɩ naanza wayɩ kɩkalʊ ŋgʊ yɔ pana ɛya mba pɛɖɛ ɛzɩ ɛyaa kutokiŋ 350 000 mbʊ yɔ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Tɛtʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Sudaanɩ hadɛ kiŋ]]
ildw5foec72pb870x7a1mf1cw68e0oe
Cuuba (Djouba ou Juba)
0
273
16286
1278
2023-05-09T03:25:29Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Cuuba]]
16286
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Cuuba]]
4wmmn7nbkn7hwjsdclsrpwzwa6sa8bc
César Auguste
0
274
10471
7439
2018-01-03T13:04:54Z
Gnangbade
58
liens
10471
wikitext
text/x-wiki
[[File:Augustus Prima Porta Louvre Ma1247 n2.jpg|thumb|260px|César Auguste]]
'''Auguste''', palʊla-ɩ nɛ hɩɖɛ ɖɩ-nɛyɔ Caius Octavius, [[salaŋ fenaɣ]] kɩyakʊ 23 pɩnaɣ 63 pʊcɔ palʊlɩ Yesuu Krɩstʊ. Palʊla-ɩ [[Room]] tɛtʊ taa. Kajalaɣ taa lɛ, paya-ɩ se Octave nɛ pʊwayɩ patasɩ-ɩ yaʊ se Octavien. Ɛyʊ ɛnʊ ɛsɩba [[kɩyɛɛna fenaɣ]] kɩyakʊ 19 pɩnaɣ 14 pʊcɔ palʊlɩ Yeesu Krɩstʊ Nola tɛtʊ taa. Ɛnʊ kaakɛna Room ɛyaa tɛ kajalaɣ wiyaʊ kpaɣ [[kɔlaɣ fenaɣ]] kɩyakʊ 16 pɩnaɣ 27 pʊcɔ palʊlɩ Yesuu Krɩstʊ ŋkɔɔ ŋtalɩ [[kɩyɛɛna fenaɣ]] kɩyakʊ 19 pɩnaɣ 14 Yeesuu Krɩstʊ lʊlʊʊ wayi.
E-ekpeɣle [[Jules César]] pɩsɩ-ɩ ɛ-pɩɣa, e-ekpeɣle ɛnʊ e-ɖoo lʊlʊʊ taa ɛyʊ ɛkɛna, pɩlakʊʊ mbʊ yɔ pɩnaɣ 44 pʊcɔ palʊlɩ Yeesu Krɩstʊ, alɩwaatʊ pazɩ yem nɛ pakʊ e-ekpeɣle ɛnʊ. Ɛnɛ Marc Antoine nɛ Lépide, paɖʊ naatozo tɔm hʊʊ tʊmɩyɛ naalɛ nɖɛ se pɩsa nɛ palʊbɩna César ɛyaa kʊyaa.
Pawaba philipes wayi lɛ, pɛtɛyɩ Room ɛjaɖɛ nɛ pañazɩɣ nɛ sɔɔjɛtʊ ɖoŋ. Pa-naatozo pɔtɔla pɩlɩna pa-taa paa weyi tɛ cɛjɛyɛ lɩmaɣzɩyɛ nɖɩ ɛɛwɛna yɔ ɖɩ-yɔɔ. Lépide ñeseɣa ɛ-tɛ ɛjaɖɛ nɛ Marc Antoine ñakʊ ɛ-tɩ alɩwaatʊ ndʊ August wabɩ-ɩ Actium yɔ nɛ piyele ɛnɛ yɔ eyeke Roma Ampiiri yɔɔ yɔ.
Auguste lɛɣzɩ liidiye ɖʊ, ɛñɔɔzɩ haba, ɛmʊ sɔɔjɔnaa sakɩyɛ nɛ pɛwɛ paaɖoye nɛ paale. Ɛtʊlɩ fulisi naa tʊma Room ɛjaɖɛ taa. Pama yɔɔ tɔzʊʊ komola tɛtʊ sɔsɔtʊ taa nɛ pɔñɔɔzɩ cɩɖɩ cɩɖɩ e-kewiyaɣ alɩwaatʊ taa. Auguste sɩ pɩnaɣ 14 Yeesu Krɩstʊ lʊlʊʊ wayi ɛlɛ ɛɛwɛna pɩnzɩ 75. Pɩtɛkɛ nɔyʊ kʊnɛ-ɩ ɛlɛ nabɛyɛ tɔŋ se kɔyɛ paɖʊ-ɩ. Kɛlɛ ɛ-pɩyalʊ Tibère mʊ e-kewiyaɣ nɛ ɛcaɣ Ampiiri ñʊʊ yɔɔ.
Palʊla Octave kɛ Room ñɩm nabʊyʊ taa, pɩwɛ Palatin tɛtʊ taa kɛnɛ (ad Capita Bubula) pɩfɛyɩ poliŋ nɛ Via Sacra kɛ pɩnaɣ 63 pʊcɔ palʊlɩ Yeesu Krɩstʊ salaŋ fenaɣ kɩyakʊ 23 alɩwaatʊ taa. Octave kpaɣ ɛ-caa maɣmaɣ hɩɖɛ Caius Octavius.
[[Category:!Main category]]
ezrlmw9i2nus49z49ni9njtnwav6036
Cɔjɔ
0
275
11015
9648
2018-01-31T11:43:17Z
Gnangbade
58
Liens
11015
wikitext
text/x-wiki
Cɔjɔ kɛ ɛyʊ weyi ɛlakɩ ɖooo kiɖe tɛ tʊmɩyɛ kabɩyɛ [[sɔnzɩ]] hɔɔlʊʊ taa yɔ. Paa Cɔjɔ weyi lɛ, fezuu sɔsɔʊ nakʊyʊ payaa-kʊ se Ɛgɔlɔmɩyɛ lɩzɩna ɛyʊ ɛnʊ se ɛ-kɛ ɛdɛ lɩm ɖʊyʊ. Fezuu sɔsɔʊ nakʊyʊ wɩlɩʊ kɩ-tɩ ɛyaa mɛɛsaɣ tɛ ɛzɩ kpansʊyʊ yaa ham mɔndɔɣ nɔyʊ. Ɛwɩlɩʊ ɛ-tɩ cejewiye ndɩ yɔ yee ɖɩmʊ-ɩ camɩƴɛ yɔ Ɛgɔlɔmɩyɛ ndɩ ɖɩcakɩ cejewiye taa peeɖe nɛ ɖɩlɩzɩ ɖɩ-lɩm ɖʊyʊ nɛ ɖɩlakɩ ɛ-taa tʊmɩyɛ ɖoziye taa. Mbʊ lɛ, powoki pɔbɔzɩ piye tɩʊ nɛ peɖe lɛ, ɛlɛ kɛtɩwɛ se ɛyʊ ɛnʊ piliza-ɩ se ɛkɛ Ɛgɔlɔmɩyɛ ɖɩnɛyɔ ɖɩ-tɛ layʊ.
Cɔjɔ wonduu kɩsusutu wɛ ndɩ, ɛ-suu tɔnɛ cokodo nɛ ɛ-ɖɔkʊʊ cɔjɔtʊ ɖaʊ. Cɔjɔ wɛna sʊʊtʊ yuŋ ŋdʊ ndɩ ndɩ sakɩyɛ. Ɛkɛ ɛsɔ lɛzɩʊ ɛyaa cɔlɔ nɛ ɛ-lɔʊ nɔɔ cɛyɩtʊ ndɩ ndɩ yɔ ɛzɩ tɛʊ nɛ kʊdɔmɩŋ wazɩ nɛ lʊlʊʊkʊ. Cɔjɔ yeke koŋ wɛna ɖoŋ agɔlɔmaa kpɛyʊʊ hɔɔlʊʊ taa. Eyeke ɛkɛna feŋguyu agɔlɔmaa lonaa taa.
Alʊwaatʊ ndʊ palakɩ sɔnzɩ evebiyaa yaa pɛlaa lɛ, ɛnʊ ñɔzɩna paa cejewiye nɖɩ lɛ ɖɩ-tɛ puwa evelo ɖɩcɑɣyɛ mbʊ sɔnzɩ pɔzʊ yɔ. [[Hasɩyaɖɛ fenaɣ]] taa lɛ, cɔjɔ tiki kɩyakʊ taa nɛ ɛla sɔnzɩ nɛ pʊwɩlɩ evemiye ndɩ lʊbɩyɛ pazɩʊ yɔ yaa lakɩŋ pazɩʊ yɔ.
Pagba ɛyʊ cɔjɔtʊ palɛzɩ kaʊ ɛ-nɛ ɛ-sɩm, yaa natʊyʊ ɛ-talɛyɩ ɛzɩ kpaŋ yaa yʊlʊnzɩ. Ɛlɛ agɔlɔmaa maɣmaɣ lɩzɩ-ɩ yɔ a-ɖaŋgʊ ɛyɔ nɛ kɩtɛkɛtɛtʊ natʊyʊ ɛ-talɩ-ɩ kaʊ nɛ ɛ-cɛyɩʊ ɛ-tɩ nɛ ɛla fezuu caɣʊ kɩbaŋgʊ. Ɛ-lɛzɩʊ kɛʊ ɛ-ɖɩya taa ɛyʊ koŋ. Pɛlɛzɩʊ kewiyaɣ ɖɩya ɛlɛ palɛzɩʊ cɔjɔtʊ ɖɩya kaʊ.
Cɔjɔ ɛ-sɩba ɛ-ɖɩya taa ɛyʊ lɛzɩna-ɩ, ɛlɛ nɔyʊ pɩzɩʊ ɛmʊ cɔjɔtʊ nɛ awayi yee palʊʊla pʊwa nakɛyɩ nɛ kɔɖɔka pɩzaacɩnzɩ yɔ pɩwɩlʊ se kaɣkaɣ kɛʊ cɔjɔ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Kabɩyɛ ɛsakuliye]]
bo5zax6a71zmel4gqt15e9parpdsjfs
Cɔtʊʊ
0
276
10600
7682
2018-01-18T20:26:52Z
Gnangbade
58
liens
10600
wikitext
text/x-wiki
[[File:Women washing clothes in Cameroon.jpg|thumb|Halaa cɔtʋʋ wondu pɔɔ taa, Kamerun]]
Ɛyʊ lɩzɩɣʊ asuluma naayɛ wonuu nakʊyʊ yɔɔ yɔ payaɣ se cɔtʊʊ. [[Lɩm]] nɛ fɔɔfɔɔ palɩzɩɣna asuluma ana. Ɖooo lɛ atɛya pɔcɔtaɣna.
Ɛbɛ payaɣ se atɛya ? Kpɩzɩyɛ yaɣ lɛ, palɩzɩ ɖɩ-taa kpiziwe nɛ pɔtɔɔ nɛ pɔlɔ kɔtɔŋ pɔɔyasɩ. Mbʊ puhuzi kpiziwe yɔɔ yɔ payaɣ se atɛya.
Ɛzɩma pɔcɔtʊʊna atɛya ? Pɔsɔkɩ-yɛ sɔɔyɛ taa yɔbɩ yɔbɩ yaa pakpatɩɣ-yɛ kɩkpatʊ kaaʊ yɔɔ kpɔyɩ kpɔyɩ. Pʊwayɩ lɛ, pokuu mbʊ pakpataa yɔ nɛ paɖʊ ñanaɣ taa. Paɖʊ lɩm pʊ-yɔɔ pɩmaɣna nɛ pakpaɣ wonuu ŋgʊ pacaɣ cɔtʊʊ yɔ nɛ paɖʊ atɛya lɩm mbʊ pɩ-taa. Paa asuluma ɛɛwɛ ɛzɩma wonuu ŋgʊ kʊ-yɔɔ kɔyɔ, alɩɣ a-tɩŋa payɩ. Sɔnɔ piya ɛɛsɩŋ se atɛya kɛ fɔɔfɔɔ kɩbaŋgʊ siŋŋ. Lɛɛlɛyɔ, anasaayɩ fɔɔfɔɔnaa lɩ ndɩ ndɩ nɛ pɔcɔtʊʊna wondu. Kabɩyɛ tʊ sɩma ɖɔɖɔ fɔɔfɔɔnaa nabɛyɛ labʊ. Ɛsa nakʊyʊ nɛ payaa-kʊ se kabɩyɛ fɔɔfɔɔ. Kɩwɛ ɖeu pɩdɩɩfɛyɩ kɔzɩ kɔzɩ lɩm sɔʊ taa. Kɩlɩzɩɣ ɛyʊ tomnaɣ yɔɔ kʊdɔmɩŋ nɩɩyɛ. Kɩlɛzɩɣ ɖɔɖɔ ɛyʊ tomnaɣ yɔɔ lɛzɛ lɛzɛ. Ɖooo lɛ pɔɔ taa ɛyʊ tiki nɛ ɛcɔtɩ, kɔzɩ kɔzɩ yolim taa. Ɛlɛ, ɛyʊ kɔma ɛtɩlɩ se fɔɔfɔɔ huluu yeki nɛ lɩm sɔʊ. Mbʊ yebina nɛ lɛɛlɛyɔ hila taa lɩm fɛyɩ. Lɛɛlɛyɔ, poyuyi lɔkɔnaa cikpeme nɛ sɔsaa. Lɔkɔnaa sɔsaa payaɣ se fɔɔraazɩ waa. Paatazɩɣ cɔtʊʊ lɔkɔnaa mba pɔ-cɔlɔ. Weyi ɛcaɣ cɔtʊʊ yɔ, elu lɩm nɛ ekpena ɛ-saʊ taa nɛ ɛcɔtɩ.
[[File:Drying the washing clothes.jpg|thumb|Séchage de lessive]]
Ɖooo lɛ, nesi ɖeke pɔcɔtʊʊna. Lɛɛlɛyɔ, anasaayɩ ñɩɣtʊ ndɩ ndɩ lɩwa nɛ tɩcɔtʊʊ wondu ɖɔɖɔ. Anasaayɩ ñɩɣtʊ natʊyʊ cɔtʊʊ paaɖʊʊ lɩm. Pʊ-tɔbʊʊ se tɩtɛŋ cɔtʊʊ kpa mbʊ yɔ, ɛyʊ pɩzɩɣ esuu wonuu ŋgʊ anasaayɩ ñɩɣyʊʊ cɔtaa yɔ kpaakpaa, ɛɛɖaŋɩɣ se pɩwɩlɩ nɛ pʊcɔ mbʊ yɔ lɩm fɛyɩ kʊ-yɔɔ.
[[File:Washer.600pix.jpg|thumb|ñɩɣtʊ ndʋ pɔcɔtʊʊ yɔ]]
[[Category:!Main category]]
9iac1op6jsnydw6buepb92dlpcdojsj
Cɛjɛsɩ
0
277
11016
1297
2018-01-31T11:46:09Z
Gnangbade
58
Liens
11016
wikitext
text/x-wiki
[[File:Scarification West Africa.jpg|thumb|Cɛjɛsɩ, Bassam, Côte d'Ivoire]]
Cɛjɛsɩ wɛ tɔm naadozo taa. Yʋsʋʋ cɛjɛsɩ wɛɛ, kɔyɛ cɛjɛsɩ n̄ɛwɛɛ nɛ sɔnzɩ n̄ɩnzɩ n̄ɛwɛɛ ɖɔɖɔ. Pasɩŋ kabɩyɛ tʋ nɛ ɛ-cɛjɛsɩ. Ɖooo lɛ, palʋla kabɩyɛ tʋ nɛ pɛtɛhɛdɩ-ɩ hʋsʋʋ cɛjɛsɩ yɔ, patʋʋ-ɩ se njɔndʋ. Lɛɛlɛyɔ, kabɩyɛ n̄ɩma nabɛyɛ eetisi se pɛhɛdɩ piya. Pɔtɔŋ se cɛjɛsɩ wɛɛkɩɣ piya ɛsɩndaa. Toovenum lɛ, cɛjɛsɩ nasɩyɛ mʋʋna piya nɛsɩyɛ ɛlɛ, cɛjɛsɩ lɛɛsɩ n̄ɛwɛɛkɩ-sɩ kɛwɛɛkʋʋ. Hʋsʋʋ cɛjɛsɩ wɛ ndɩ ndɩ. Ɛzɩtɛɣlɩm cɛjɛsɩ wɛɛ, halɩpiya pɛhɛdɩɣ sɩsɩ, cɛjɛsɩ kitibisi n̄ɛwɛɛ nɛ cɛjɛsɩ kɩwɛlɩsɩ n̄ɛwɛɛ ɖɔɖɔ. Abalɩcɛjɛsɩ n̄ɛwɛɛ, sɩsɩ walʋʋ takalam. Abalʋ yaa halʋ weyi e-nesi ɛɛpaɣ yɔ ɛhɛdɩɣna piya cɛjɛsɩ.
Kɔyɛ cɛjɛsɩ wɛ tɔm naadozo taa. Kʋkʋ cɛjɛsɩ wɛɛ, sumaka n̄ɩnzɩ n̄ɛwɛɛ nɛ piya nzɩ pan̄ɩnɩɣ-sɩ kɩn̄ɩnʋ yɔ sɩsɩ cɛjɛsɩ n̄ɛwɛɛ ɖɔɖɔ. Pɩɣa lotu ɛkpa kezeluu nɛ piitiki yɔ, pɛhɛdɩɣ-kɛ kʋkʋ cɛjɛsɩ. Halʋ weyi ɛlakɩ kʋkʋ kʋdɔŋ yɔ ɛhɛdɩɣna cɛjɛsɩ nzɩ. Pɩɣa hʋyɩŋ naalɛ yɔɔ pɛhɛdɩɣ cɛjɛsɩ nzɩ. Papɩzɩɣ pɛhɛdɩ hʋyʋʋ kʋɖʋmʋʋ yɔɔ cɛjɛsɩ sɩtalɩ nɛɛlɛ mbʋ yɔ. Pɛhɛdɩɣ-sɩ nɛ pɩtɛ lɛ, halʋ kɔyɛ laɖʋ naŋ kʋkʋ kɔyɛ nɛ ɛtaa cɛjɛsɩ taa peeye.
[[File:South Sudan 034.jpg|thumb|South Sudan]]
=Cɛjɛsɩ nzɩ payaɣ se sumaka cɛjɛsɩ?=
Kʋdɔŋ nakʋyʋ payaɣ sumaka. Kɩkpa pɩɣa kɔyɔ, kan̄aŋ ɖoŋ ɖoŋ. Pɩɣa ɛn̄aŋ ɖoŋ ɖoŋ mbʋʋ yɔ, pʋwɛɛ se pɛhɛdɩ-kɛ sumaka. Weyi ɛlakɩ sumaka kʋdɔŋ yɔ ɛhɛdɩɣna pɩɣa sumaka cɛjɛsɩ nɛ ɛtaa-kɛ pʋ-kɔyɛ.
Cɛjɛsɩ nasɩyɛ n̄ɛwɛɛ nɛ pɛhɛdɩɣ-sɩ piya nzɩ pan̄ɩnɩ-sɩ kɩn̄ɩnʋ yɔ. Pʋ-tɔbʋʋ se yee halʋ ɛɛɖɔkʋʋ yɔ, ɛ nɛ ɛ-walʋ papɩzɩɣ powolo pasʋlʋmɩ ɛgɔlɔmɩyɛ naɖɩyɛ pɩɣa. Pasʋlʋmaa nɛ pɩha-wɛ pɩɣa ŋgaa yɔ, pɛhɛdɩɣ-kɛ cɛjɛyaɣ nakɛyɛ kpayɩ nɛ kataapɩsɩ ɖenɖe kalɩnaa nɛ palʋlʋʋ-kɛ yɔ.
[[File:African scarification in the early 1940s.jpg|thumb|African scarification in the early 1940s]]
=Sɔnzɩ cɛjɛsɩ=
Evebu ɛtalɩ tɔɔzʋʋ yɔ, cɛja lakɩ lɩmaɣza nɛ eheyi pɩɣa egbele se e-koowu talɩ sɔnzɩ labʋ. Se ɛkɔɔ nɛ ɛwɩlɩ-ɩ hʋnʋʋ. Peeye neŋ wokina hʋnʋʋ nɛ ɛwɩlɩ e-koowu, pʋ-tɔbʋʋ se ɛhɛdɩɣ-ɩ cɛjɛsɩ. Kiɖe taa pɛhɛdɩɣ cɛjɛsɩ nzɩ. Paahɛdɩɣ-sɩ sɩpɩɩ camɩyɛ. Pileɖiɣ lɛ, sɩpɩzɩɣ sɩmʋʋ. Yee pɩɣa peleɣ yɔ, ɛ-nɩŋgbakutola pɛhɛdɩɣ [[sɔnzɩ]] cɛjɛsɩ nzɩ, pʋ-tɔbʋʋ se akpendu cɛjɛsɩ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Kabɩyɛ ɛsakuliye]]
dwh23bupqj930lrres9z9y6x6l4p1gm
Cɛɛcɛ
0
278
10196
10112
2017-12-27T17:04:29Z
Gnangbade
58
liens
10196
wikitext
text/x-wiki
[[File:Draisine or Laufmaschine, around 1820. Archetype of the Bicycle. Pic 01.jpg|thumb|Draisine yaa Laufmaschine, 1820. Cɛɛcɛ kajalaɣ]]
Cɛɛcɛ yaa kpayaɣ, pɩkɛ n̄ɩɣyʋʋ ŋgʋ kʋɖɔŋ tataa ɛzɩ lɔɔɖɩyɛ yɔ. Ɛlɛ, cɛɛcɛ n̄ɛwɛna pɔbɔla naalɛ. Kɩseɣ seu mbʋ yɔ, pɩlɩɣna weyi ɛsaɣ-kʋ yɔ, ɛ-cɔlɔ. Weyi ɛsaɣ cɛɛcɛ yɔ, payaɣ-ɩ se cɛɛcɛ sayʋ. Ɛcakɩ ki-kpeɖe yɔɔ nɛ ɛsɩɩ ɛ-[[Nɩŋgbaŋaɣ|nɩŋgbanzɩ]] peedaalɩ waa yɔɔ. Ɛsaɣ lɛ, kpasɩ hɔŋna wayɩ pɔbɔɖɛ nɛ Cɛɛcɛ seɣ.
Ɛsɩndaa pɔbɔɖɛ tɩna tɔm, nɖɩ yekina nɛ cɛɛcɛ sɩŋɩɣ yiɣyiɣ, kiikpiliɣ. Cɛɛcɛ n̄ʋʋ sayʋ tʋʋzʋʋ nɛ ɛsaɣ. Pʋwɛɛ se ɛɖɔkɩ cɛɛcɛ n̄ʋʋ nɛ e-nesi naalɛ kpam nɛ ɛtʋʋzʋʋ camɩyɛ. Mbʋ yaɣna-ɩ waɖɛ nɛ ɛpɩzɩ ɛhɛtɩ yaa ese lɔŋ.
[[File:Bicycle of Le Vélo in Cassis.JPG|thumb|Cɛɛcɛ, Cassis, [[Fransɩɩ]]]]
[[File:Bike with chickens.jpg|thumb|Bike with chickens]]
Kedeŋa yɔɔ cɩna, cɛɛcɛnaa ɛyaa kɩlɩɣ caɣʋ. Ɛyaa cakɩ cɛɛcɛnaa paa ɖooye. Nabʋyʋ taa yɔ, pɩkɛ-wɛ aleɣya pʋyʋ yaa tomnaɣ taa hayɩsʋʋ pʋyʋ. Tɛtʋ sʋsɔtʋ taa cɛɛcɛ pɩzɩɣ kise kilomɛtɛwaa hiu nɛ kagbaanzɩ n̄ɩɣyʋʋ kʋɖʋmʋʋ yɔɔ. Yee habɩyɛ ɛwalɩ camɩyɛ yamm nɛ nabʋyʋ ɛɛcɛyɩɣ ɖɩ-yɔɔ yɔ, ɛzʋtʋyʋ pɩzɩɣ ɛcaɣ cɛɛcɛ ese ɛzɩ kilomɛtɛwaa hiu nɛ loɖo yaa niidozo n̄ɩɣyʋʋ kʋɖʋmʋʋ yɔɔ. Cɛɛcɛnaa mba palaba se pesena-wɛ yɔ, cɛɛcɛ sayʋ weyi pahayɩsa-ɩ camɩyɛ yɔ, ɛpɩzɩɣ esena-kʋ pɩtalɩ kilomɛtɛwaa 70 n̄ɩɣyʋʋ kʋɖʋmʋʋ yɔɔ. Ɛlɛ, ɖenɖe pɩwalɩ camɩyɛ landamm nabʋyʋ ɛɛcɛyɩɣ yɔ. Cɛɛcɛ sayʋ weyi ɛkakɩla senaʋ nɛ-kʋ yɔ, ɛpɩzaa ese kilomɛtɛwaa 133,28 n̄ɩɣyʋʋ kʋɖʋmʋʋ yɔɔ. Pɩnaɣ 2009 n̄ɩŋga taa weyi payaɣ-ɩ se, Sam Whittingham yɔ ese ḿbʋ.
[[File:Station Velo Antwerpen.jpg|thumb|Velos libres Antwerp]]
Pɩɩnɩɣ ɛyʋ cɛɛcɛ saɣʋ taa pɩtalɩ ɖɔnɛ taa. Ŋgʋ cɛɛcɛ sayʋ kɩla ɖeu tam naalɛ yaa naadozo mbʋ yɔ ɖɔnɛ. Ɖɔɖɔ lɛ, pɩkɩlɩ lɛɛlɛɛ tam naalɛ yaa naanza mbʋ yɔ ɖɔnɛ. Ɛyʋ lesiɣ ɖoŋ weyi ɖɔnɛ taa yɔ, pɩtatalɩ weyi elesiɣ cɛɛcɛ sayʋ taa yɔ.
[[File:Police cyclists London Olympic Torch Relay.jpg|thumb|Police cyclists [[Lɔndrɩ]] Olympic Torch Relay]]
[[Category:!Main category]]
[[Category:Kpaɣtʋ]]
[[Category:Pʋyʋ kɩlɩzɩm]]
mj81zl3kubkbp9avqzxn683lr41xxt2
Cɛɛcɛ saʋ aleɣya
0
279
11343
11019
2018-02-12T08:58:26Z
Kamazina
92
Orthographe, syntaxe et contenu
11343
wikitext
text/x-wiki
[[File:Otley Cycle Race 2009.jpg|thumb|Otley cɛɛcɛ saʋ 2009]]
Cɛɛcɛ saʋ aleɣya kpeɣli a-taa lɩmaɣzɛɛ sakɩyɛ : Kajalaɣ taa lɛ, saʋ pʋnɛ pɩkɛ paa ɖooye tɛ tʋmɩyɛ cabɩ weziŋ caɣʋ taa. Pɩkɛna lɛlaa kɛ aleɣya pʋyʋ. Nɛ lɛlaa n̄akpa-pʋ ɛzɩ sɩpɔɔrɩ ŋgʋ pasaɣ cɛɛcɛ nɛ peseɣna-kʋ nɛ pilinzi ndɩ ndɩ taa yɔ.
Pilinzi nasɩ kɔyɔ: cɛɛcɛ saʋ sukuli nɛ cɛɛcɛ saʋ habɩyɛ yɔɔ nɛ cɛɛcɛ saʋ nʋmɔsɔkasɩ taa nɛ kadaɣ kaɖɛ n̄ɩŋga yɔɔ cɛɛcɛ saʋ nɛ cɛɛcɛ ŋgʋ pasaɣ-kʋ paa kadaɣ ŋga ka-taa yɔ (VTT), nɛ BMX, nɛ ɖaŋ taa cɛɛcɛ saʋ nɛ pɩtasɩna cɛɛcɛ saʋ sɔɔndʋ n̄ɩndʋ.
[[File:TourDeFrance 2005 07 09.jpg|thumb|Tour De France 2005]]
Cɛɛcɛ saʋ aleɣya sɩpɔɔrɩ kʋnɛ, kɩ-paɣtʋ tɩŋɛ lɩna kedeŋa kpeekpe ŋgbɛyɛ nɖɩ palɩza nɛ paya-ɖɩ se UCI (Kedeŋa kpeekpe cɛɛcɛ saʋ aleɣya ɖɩkpɛndɩyɛ).
[[Caama]] ɛjaɖɛ taa sɩʋ Karl Von Drai, lɩzɩna pɩnaɣ 1816 ñɩŋga taa aleɣya saʋ wonuu ŋgʋ payaɣ se tɩrɛzɩyɛɛnɩ (draisienne) yɔ, nɛ pakpaɣ-kʋ ɛzɩ kɩpaɣlaa wonuu yɔ.
Abalʋ ɛnɛ, ɛlɩza mbʋ yɔ, pɩsɩɣna ɛyʋ se piwoa-ɩ ɖoli. Tɩrɛzɩyɛɛnɩ kɛwɛna pɔbɔla naalɛ ɖɔɖɔ ɛzɩ cɛɛcɛ yɔ. Ɛyʋ sɩɣ ɛ-nɩŋgbanzɩ tɛtʋ yɔɔ nɛ etuyuu cɛɛcɛ kʋnɛ kutuyu.
[[File:VTT-Descente.jpg|thumb|VTT pɔɔ tibu]]
[[Parii]] tɛtʋ taa pacalɩ lubu tɩrɛzɩyɛɛnɩ. Puluba-kʋ [[Ɖomaɣ fenaɣ|ɖomaɣ]] [[fenaɣ]] kɩyakʋ kagbaanzɩ ñɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1818 taa. Pɩnaɣ 1869 taa lɛ, cɛɛcɛnaa mba potusuu ɛyaa nɔmɔŋ yaa pakpakɩɣ wondu yɔ pɔ-n̄ɔɔzɩyʋ Pierre Michaux nɛ ɛ-pɩyalʋ Ernest papasɩ lubu kajalaɣ cɛɛcɛnaa mba pɛwɛna fɛyɩ nɛ ŋcɔzɩ yɔ. Pierre Michaux ya-wɛ size ''<nowiki>''</nowiki>pédivelles''<nowiki>''</nowiki> waa.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Sɩpɔɔrɩ]]
7t6p1rpg6r4g6so8rnzd1sp1e8p6dhe
Cɩnjɩnɔɔ yaa pʊrɔnzɩ wɛɛ (Age du bronze)
0
280
11020
9048
2018-01-31T11:53:07Z
Gnangbade
58
Liens
11020
wikitext
text/x-wiki
Cɩnjɩŋnɔɔ yaa Pʊrɔnzɩ wɛɛ yaa alɩwaatʊ yaa pɩnzɩ pɩkɛ pʊcɔ ɖɩtɩlɩɣ kɩbɩŋjaazɩ tɔm nɛ canaʊ tɔm pɛ-hɛkʊ taa alɩwaatʊ ndʊ pasɩma-tʊ nɛ ñɩɣlɩm tʊma sakɩyɛ tɛ laɣsɩpɩtɩŋna cɩnjŋnɔɔ yaa pʊrɔnzɩ yɔɔ yɔ. Pʊrɔnzɩ kɛ ɖama hɛkʊ taa yatʊ ndʊ ɖɩsɩma se pɩkɛ kuwiviɖi nɛ ɛtɛŋ pɛtɛ ɖama taa siduu yɔ.
Sɔnɔ yɔ ɖɩsɩma se alɩwaatʊ ndʊ tʊmʊna yaa tɩlɛzɩna [[kuwiviɖi]] wɛɛ yaa kalikolitiki wɛɛ ɛlɛ, tɩɩwɛɛ pʊcɔ nɩɣtʊ alɩwaatʊ talɩ ajɛyɛ wena a-taa a-tʊma tɔm kaakɩlɩ cɛyʊʊ yɔ. Ɖɔɖɔ ɛzɩ kɩbɩnjaazɩ wɛɛ lɛɛna pɩlɩna Pʊrɔzɩ yɔ yɔ takayasɩ kɩbɩnzɩ taa tɔm taa wɩlɩɣ wɛna ɖɔɖɔ kamasɩ mbʊ pʊyɔɔ yɔ lɛzɩtʊ lɩ sakɩyɛ pɩtɩŋna ɛsakuliye alɩwaatʊ ndʊ ɖɩwɛ tɩ-taa yɔ tɩcɔlɔ nɛ ɛjaɖɛ sɩm cɔlɔ.
Sakɩyɛ taa kɔzɩ kɔzɩ ajɛyɛ wena a-taa kʊ-tɔm wɛ kɩjɛyʊʊ nɛ pɛkpɛka kʊ-tʊmɩyɛ siŋ yɔ (ajɛyɛ wena añɔtɩna Wɩsɩ Ɖɩlɩyɛ taa kpam yɔ nɛ Erɔpʊ nɛ [[Azii[[) Pʊrɔnzɩ alɩwaatʊ kaatalɩ pɩnzɩ ɛzɩ 2000 mbʊ yɔ, kpaɣ 3000 ŋtalɩ 1000 pʊcɔ palʊlɩ Yeesuu Krɩstʊ ɛlɛ, paa lɛzɩtʊ ɛkɔma sakɩyɛ ɛzɩma pɩtɩŋna alɩwaatʊ ndɩ ndɩ yɔɔ kɔyɔ yɔ. Pɩɩwɛ kaɖɛ se patɩlɩ ajɛyɛ naayɛ taa ɛzɩ Ameriki latini nɛ ɖenɖe pʊcɔ kolombii ɛsakuliye alɩwaatʊ lɛ, paasɩma [[sika]] nɛ kuwiviɖi ñɩɣlɩm tʊmɩyɛ pʊkɔɔ pɩtalɩ Ɛsɩpañɔlɩ yoŋ alɩwaatʊ ɛlɛ, patatɩlɩ Pʊrɔnzɩ.
Kɩbɩnjaazɩ tɔm mayʊ Nicolas Mahudel pɩlɩna ɛtʊma kɩbɩnjaazɩ ñɩnaa pɩlʊʊ yɔ lɛ, ɛtasɩ walanzɩ Antoine Jussieu lɩmaɣza wena ɛlɛ kaalaba yɔ. [[Kamɩŋ fenaɣ]] 12 pɩnaɣ 1734 taa, ɛkalɩ ɛ-tɛ ñɩnʊʊ lɩmaɣza takayaɣ nakayɛ kɛ samaɣ ɛsɩnda kɛ Keɖeɣa tɔm lɩzɩyaa ŋgbɛyɛ ɖɩmayɛ taa nɛ takayasɩ kiɖeɖesi ɖɩlaɖɛ taa, ŋga ka-taa ɛlɩzɩ tɔbʊʊ nɛ ɛkɛtɩ se alɩwaatʊ wɛna wɛɛ natozo.
Wɛɛ ana yɔ kaʊ wɛɛ nɛ pʊrɔnzɩ yaa cɩnjɩŋnɔɔ wɛɛ nɛ ñɩɣlɩm wɛɛ pɩlʊʊ yɔɔ mbʊ yɔ. Ɛwɛ nɛ ɛlɩzɩ tʊma sakɩyɛ sakɩyɛ yaa ɖama yɔɔ ɖama yɔɔ pɩnaɣ ŋga ka-taa. Ɛlɛ, pɔlɔtʊ pɩtalɩ halɩ [[kamɩŋ fenaɣ]] taa ɖenɖe pɔkɔma pɛtɛzɩ-tɩyɔɔ tisuu nɛ posusi tɩ-tɔm pɩtɩŋna keɖeɣa tɔm lɩzɩyaa ŋgbɛyɛ yɔɔ pɩnaɣ 1740 alɩwaatʊ taa yɔ nɛ pasɩmtʊ-tʊ nɛ hɩɖɛ ɖɩnɛyɔ kɩbɩnjaazɩ ɛyaa tʊma sɔsɔnaa kumolaa nɛ nesi tɛ tʊma wena pasɩma-yɛ nazɩyɛ kaŋ taa yɔ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Caanaʋ tɔm]]
4yu7yk9aad2rtdr44vxlk2twuet4lfk
Cʊcʊɖɛ
0
281
10090
1320
2017-12-25T10:43:15Z
Gnangbade
58
10090
wikitext
text/x-wiki
[[File:Guava ID.jpg|thumb|Goyave]]
Cʊcʊɖɛ kɛ sʊŋga taa tɩŋ piye ndɩ payaɣ ɖɔɖɔ se Cʊcʊɖɛ tɩŋ. Kɩ-tɛ tɩŋ weyɩ ɛ-hatʊ wɛ tɩŋ hatʊ sɛmɩŋ ɛlɛ ɛlʊlʊʊ hɛtʊ kʊlʊmʊtʊ (Myrtacée) nɛ ɛñɔʊ Amerika nɛ [[Afrɩka tɛtʋ wandamm (Continent africain)|Afrika]] sʊŋga ageetaa taa. Papazɩɣ kɩhayʊʊ yɔ pɩtalɩɣ pɩnzɩ 2000 mbʊ yɔ. Tɔm piye Cʊcʊɖɛ lɩnɛ arawak guaiaba kʊnʊŋ taa kɛnɛ nɛ ɖɩ-tɔbʊʊ se tɩŋ piye.
[[File:Goiaba.JPG|thumb|Goyave]]
Cʊcʊɖɛ kɛ sʊŋga ageetaa taa tɩŋ piye ɖɩ-tɛ nɛ Amerika nɛ hɛkʊ taa ajɛyɛ taa [[Piresiili]] nɛ kɔzɩ kɔzɩ Antalɛzɩ, ɖɩwɛ kulukuluu nɛ pɔtɔkɩ-ɖɩ ɖɩpalɩka talɩɣ sɛntɩmɛta naa 3 ntalɩɣ 10 hɔɔlɩŋ lɛɛŋ taa hayɩm naa nabɛyɛ taa ɖɩtalɩɣ 12.
Cʊcʊɖɛ nɖɩ ɖɩwɛna tɔmnaɣ fɛlɛ fɛlɛ nɛ kɛ-fɛyɩ kpɩzɩŋ, ɖɩwɛ tɩŋ hatʊ sɛmɩŋ nɛ ɖɩpɩsɩɣ sʊtʊ lɩm sɛmɩŋ nɛ ɖɩ-yɔɔ wɛ takɩŋ toyi toyi ɛlɛ nayɛɛ yɔ alɩwaatʊ ndʊ ɖɩpɩɣ yɔ, lɛɛnɛ yɔ lɛ pɩwɛʊ caʊʊ nɛ ɖɩ-sɛɛ kpaŋ. Ɖɩ-mʊtʊ wɛ num tɩyɛ nɛ ɖɩ-taa wɛ pee wili wili nayɛɛ nɛ awɛ ɖoŋ nɛ ɖɩ-taa sɔzɩŋ nɛ sɔzɩŋ ɛnʊ ɛwɛ ndɩ. Cʊcʊɖɛ taa wɛ fitamini A nɛ B nɛ C ɛlɛ ɖɩ-tɛ fitamini C kɩlɩɣ ɖɔʊʊ tɩŋ pee lɛɛna. Cʊcʊɖɛ kɛ tɩŋ ŋgʊ kɩ-maɣna ɖalakɩŋ tɛ nɛ pɩtalɩ mɛta naa 8 nɛ kɩñɔʊ Amerika nɛ Afrika sʊŋga ajɛyaa taa.
[[File:Psidium guajava2952420494.jpg|thumb|Guava blossom]]
[[Category:!Main category]]
[[Category:Tɔɔnasɩ]]
c39m4028t7nni5v12cukqljiwy70dca
Cʊʊ ñanzɩ tʊmɩyɛ
0
282
15855
15853
2022-01-25T18:54:02Z
Gnangbade
58
Photos
15855
wikitext
text/x-wiki
[[File:Potter and his work, Jaura, India.jpg|thumb|Potter and his work, Jaura, India]]
[[File:Tajines in a pottery shop in Morocco.jpg|thumb|Tajines in a pottery shop in Morocco]]
[[File:Sèvres - Grand atelier - calibrage 022.jpg|thumb|Sèvres - Grand atelier - calibrage 022]]
Cʋʋ n̄anzɩ kɛ ɖɔɖɔ tɛtʋ n̄anzɩ. Papɩzʋʋ ɖɔɖɔ paya cʋʋ n̄anzɩ nzɩ ɖɔɖɔ size Cʋʋ tɛ tɔɔnaɣ yaa mɩzaɣ yɔɔ wonuu. N̄anaɣ yaa yaa wonuu kʋnɛ, kɩkɛ mbʋ pamana tɛtʋ yaa cʋʋ yɔ. Cʋʋ yaa tɛtʋ n̄anzɩ mayʋ kɛ payaɣ yaa pɛcɛlɛ hɩɖɛ size cʋʋ wondu mayʋ yaa tɛtʋ wondu mayʋ. Mayʋ ɛnɛ, ɛkpakʋ tɛtʋ yaa cʋʋ nɛ ɛma pɛŋ weyi ɛ-taa paɖʋ sʋlʋm yaa lɩm nɛ pɔn̄ɔʋ yɔ.
Mayʋ ɛnɛ, ɛpɩzʋʋ ɛma ɖɔɖɔ peɣsi nzɩ palakɩna cotu yaa anasayɩ ɖɔm leleŋ n̄ɩmbʋ yɔ. Pama tɛtʋ yaa cʋʋ ŋgʋ nɛ ɖoozi yaa mʋtʋ n̄anzɩ cikpesi. Cʋʋ n̄anzɩ kɛna lɛɣtʋ matʋ sɔsɔtʋ natʋyʋ. Cʋʋmayʋ ɛnɛ, ɛlakɩ tʋma ndɩ ndɩ wena nɛ tɛtʋ yaa cʋʋ yɔ, pɩkɛna mbʋ pʋwazʋʋ siŋŋ kɛ mɩzaɣ hɔɔlʋʋ taa kɛ ɖɩɣa taa yɔ.
Cʋʋ yaa tɛtʋ matʋ tʋma kpeekpe payɩ kɛ payaɣna fransɩ kʋnʋŋ taa size "céramique". Tɛtʋ yaa cʋʋ kɛ, pɔlɔkɩna kolonzɩ yaa kuduyuŋ. Palakɩna cʋʋ ŋgʋ nɛ mbʋ payaɣna anasayɩ taa size "carreau" waa yɔ. Pawazʋ nɛ pɔpɔʋ kuduyuŋ tɛɛ. Cʋʋmayʋ maɣ ɖɔɖɔ lɩm n̄ɔʋ kɔbɩnaa yaa sʋlʋm caɖasɩ. Yee palaba haɖaa ɖoli kɔyɔ, caɖasɩ kɛ pɛdɛyʋna sʋlʋm. Afrika ɛjaɖɛ taa lɛ, ɛjaɖɛ cikpeɖe naɖɩyɛ wɛ nɛ payaɣ-ɖɩ size [[Togo]]. Togo kɛna Afrika ɛjaɖɛ cikpeɖe nɖɩ ɖɩ-taa paa sɔnzɩ nzɩ pa-caɣ labʋ kɔyɔ, pʋpɔzʋ caɖa yɔ yaa cʋʋ wonuu.
Tɛtʋ yaa cʋʋ wazʋʋ nɛ pama mbʋ payaɣna anasayɩ taa size "tuyaux" waa yɔ. Cʋʋ yaa tɛtʋ kɩmanatʋ tʋnɛ, tɩlɩwa pɩlaba alɩwaatʋ cabɩ. Pɩkɛna ɖoo lɔndaa canaʋ tɔm wɛɛ taa. Pacalɩna tɛtʋ yaa cʋʋ kʋnɛ kɩmatʋ taŋ nɩʋ kɛ [[Siini]] ɛjaɖɛ taa. Pɩɩkɛna pɩnaɣ kudokiŋ nɛɛlɛ n̄ɩŋ taa nɛ pɩcɔ palʋlʋʋ yesu krɩstʋ. Pɩkɔma pazɩ-ɩ lɛ, palɩɩ matʋ ndʋ tɩtaŋ ɖɔɖɔ kɛ [[Sapɔŋ]] ɛjaɖɛ taa kɛ kpaɖʋ yaa wɛɛ hiu nɛ kʋɖʋm n̄ɩŋgʋ taa.
[[Category:!Main category]]
a6naeg467a9j2mqs9beg10flhrzvjwn
Dalai Lama
0
283
12138
12137
2018-03-20T15:27:23Z
SFLord
142
12138
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Dalai Lama
|image = Dalai Lama 1471 Luca Galuzzi 2007.jpg|thumb|Dalai Lama 1471 Luca Galuzzi 2007
|px = 190px
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = McLeod Ganj, Kangra district, Himachal Pradesh, [[Ɛɛndɩ]]
|Ɛ-tʋmɩyɛ =
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = [[Tibɛtii]]
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = [[circa|c.]] [[1935]]
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ =
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ =
|E-nesi ñɩɣʋ = Dalai Lama's Signature.svg
}}[[File:Tenzin Gyatso 02.jpg|thumb|Tenzin Gyatso 02]]
[[Tiibeti]] ɛjaɖɛ taa samaɣ nakɛyɛ payaɣ se Dalai Lama ñɩma. Samaɣ ŋga ka-ñʋʋdʋ payaɣ se Dalai Lama. Ɛnʋ lɩzɩna Ɛsɔ sɛtʋ ŋgbɛyɛ naɖɩyɛ nɛ payaɣ-ɖɩ se 'Puudizim'. Payaʋ kabɩyɛ taa se kɩlɩʋ lɩʋ yɔ, Dalai Lama liɖe taa ñɩma kɩlɩna pʋ-yɔɔ tisuu.
Dalai Lama lʋlʋkʋ taa ɛyaa panɛ, mba, pakɩlɩna wɛʋ feveɖe kɛ lʋlʋkʋ kɩlɩŋ lɩʋ yaa tomnasɩ tasʋʋ kpaɣʋ kɛ Tibet ɛjaɖɛ taa kɛ Puuda Ɛsɔ tɔm tisiuu nʋmɔʋ taa. Tibet ɛjaɖɛ ɖɩnɛ, ɖɩ-caanaʋ tɔm taa lɛ, ɖɩ-taa pana kɩlɩŋ lɩʋ kɛ hɔɔlɩŋ sakɩyɛ taa.
[[File:Amazed. The Dalai Lama at Vancouver. With a badge.jpg|thumb|Amazed. The Dalai Lama at Vancouver. With a badge]]
Ɛ-cɔlɔ ñɩma mba pɔcɔ-ɩ kpɛɛɛ nɛ pata yɔ, patɩlaa size pɩkɛna lalaa kʋn̄ɔmɩŋ naʋ yaa pʋdɔdɩyɛ nayaa kɩlɩŋ lɩʋ. Dalaï-lama liɖe taa ñɩma panɛ, pɛwɛna ɖoŋ sɔsɔŋ siŋŋ kalɩzasɩ tɩlɩʋ hɔɔlʋʋ taa.
Pɩnaɣ 1952 n̄ɩŋga taa lɛ, Dalaï-lama liɖe taa ñɩma taa hiu nɛ naanza (14) tʋ n̄ɩnʋ kpaɣ lɩmaɣza size ɛlɩzɩ ŋgbɛyɛ naɖɩyɛ nɛ payaɣ-ɖɩ size samaɣ yɔɔ waɖɛ lɩmaɣza yɔɔ kandɛyʋ yaa samaɣ lɩmaɣza mʋnaʋ. Pɩ-taa peeɖe palɩza ŋgbɛyɛ naɖɩyɛ nɛ payaɣ-ɖɩ size ŋgbɛyɛ cikpeɖe. Ŋgbɛyɛ nɖɩ, nɖɩ cɔŋnana takayɩsɩ maʋ tʋma kpeekpe yɔɔ.
[[File:The Dalai Lama (14675514895).jpg|thumb|The Dalai Lama (14675514895)]]
Pɩnaɣ 1959 ñɩŋga taa Tiibeti ɛjaɖɛ taa evebiya nɛ pɛlaa sakɩyɛ paɣzɩ kʋyʋʋ pɛ-ɛjaɖɛ taa nɛ pɛɖɛɣ ajɛya lɛɛna taa tʋma ndɩ ndɩ ñɩnʋʋ. Sɔnɔdaa Tiibeti ɛjaɖɛ taa evebiya nɛ pɛlaa mba palɩ Tiibeti ɛjaɖɛ taa yɔ, patalɩ ɛzɩ ɛyaa 100 000 mbʋ yɔ.
Toovenum lɛ, paaɖɔɔnɩ Dalai-Lama liɖe taa ñɩma nɛ powolo paɖʋ kʋyʋʋ Ɛɛndɩ ɛjaɖɛ taa. Pʋ-yɔɔ sɔnɔ Dalai-Lama liɖe taa ñɩma wɛnɩ pe-kewiyaɣ Ɛɛndɩ ɛjaɖɛ taa.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Abalaa sɔsaa]]
[[Category:Ɛyaa sɔsaa]]
[[Category:Ɛsɔ sɛʋ aŋgba yɔɔ cɔnɩyaa]]
[[Category:Buudiyism]]
r2vfzvmnl3rwadsxc361ccu5648tpgo
Dante Alighieri
0
284
16658
16603
2023-10-29T13:29:01Z
NicoScribe
741
Annulation des modifications [[Special:Diff/16603|16603]] de [[Special:Contributions/93.61.99.127|93.61.99.127]] ([[User talk:93.61.99.127|discussion]]) ?
16658
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Dante Alighieri
|image = Portrait de Dante.jpg|thumb
|px = 190px
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = [[Itaalii (Italie)|Itaalii]]
|Ɛ-tʋmɩyɛ = Keɣsi maɖʋ
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = Florence, Republic of Florence, [[Itaalii (Italie)|Itaalii]]
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = [[circa|c.]] [[1265]]
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ = Ravenna, Papal States, [[Itaalii (Italie)|Itaalii]]
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ = [[Salaŋ fenaɣ]] kɩyakʋ 13/14 n̄ɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1321
|E-nesi ñɩɣʋ =
}}
'''Ɖajaa Dante Alighieri''' payaɣ ɖɔɖɔ se Durante degli Alighieri. Ɛkɛ [[Itaalii (Italie)|Itaalii]] ɛjaɖɛ taa tʋ. Palʋla-ɩ florentin tɛtʋ taa [[agoza fenaɣ]] nɛ [[mɩsɩkʋm fenaɣ]] pɛ-hɛkʋ taa, pɩnaɣ 1265 n̄ɩŋga taa. Ɛ-pɩcatʋ taa ɛɛkɛ pɩɣa ŋga kɛwɛ lɛɣtʋ siŋŋ yɔ. Ɛsɩba [[salaŋ fenaɣ]]<nowiki/>kɩyakʋ hiu nɛ naanza (14) n̄ɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1321 n̄ɩŋga taa Ravenne tɛtʋ taa Itaalii ɛjaɖɛ taa peeye.
'''Ɖajaa Dante''' Durante degli Alighieri kɛ keɣa maɖʋ nɛ takayɩsɩ mayʋ. Ɛ-takayɩsɩ nzɩ ɛmawa yɔ, sɩ-taa nasɩyɛ hɩla yɔ : <nowiki>''</nowiki>Divine Comédie<nowiki>''</nowiki> nɛ <nowiki>''</nowiki>Idiome<nowiki>''</nowiki>. Ɛkɛ ɖɔɖɔ politiki laɖɔ.
Ɛkɛ Itaalii ɛjaɖɛ tɛ kʋnʋŋ yɔɔ tʋmɩyɛ laɖʋ sɔsɔ,
Ɖajaa Alighieri yaa Allighieri kɛ tɔm kɩmamatʋ tʋmɩyɛ n̄ʋʋ tʋ sɔsɔ nɔɔyʋ ɖɔɖɔ siŋŋ kɛ kedeŋa kpeekpe yɔ.
Payaɣ ɛ-caa se Alighiero di Bellincione. E-ɖoo hɩɖɛ lɛ Bella degli Abati. E-ɖoo sɩba pɩnaɣ 1278 n̄ɩŋga taa. '''Ɖajaa Dante Alighieri''' Durante kɛwɛna hiu nɛ naadozo (13) lɛ, ɛ-caa sɩba. Ɛ-caa sɩba pɩnaɣ 1282 n̄ɩŋga taa.
[[Catégorie:!Main category]]
[[Category:Abalaa sɔsaa]]
[[Catégorie:Ɛyaa sɔsaa]]
[[Catégorie:Takayɩsɩ mayaa]]
[[Category:Itaalii]]
[[Category:Keesi maɖa]]
fptj9rx8d39mxp0yjq61aoi29vcvml9
David Hilbert
0
285
10774
10451
2018-01-22T18:07:48Z
Gnangbade
58
Photos
10774
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:David_Hilbert_1886.jpg|vignette|David Hilbert 1886]]
David Hilbert, palʊla-ɩ pɩnaɣ 1862 kɛ Königsberg nɛ ɛsɩ pɩnaɣ 1943 kɛ Göttingen. Ɛyʊ ɛnʊ ɛɛkɛ lɛɣtʊ tʊ yaa lɛɣtʊ tɩlɩyʊ kɛ [[Caama (Allemagne)|Caama]] ɛjaɖɛ taa. Pamaɣzʊʊ nabɩyʊ taa se ɛkɛ lɛɣtʊ tɩlɩyaa taa kajalaɣ tʊ nɔyʊ kɛ kpaɣɖʊ 20 alɩwaatʊ taa ɖɔɖɔ ɛzɩ Henri Poincaré yɔ. Ɛyʊ ɛnʊ ɛlɩza lɛɣtʊ lɩmaɣza sakɩyɛ pɩlɩna siŋ lɩzɩɣ tʊmɩyɛ kpɛlɛkʊʊ yɔ.
[[Fichier:Hilbert.jpg|vignette|Hilbert]]
Mbʊ pɩwɩla se ɛkɛ ñʊʊtʊ ɛ-tʊma taa yɔ kɛ pɩnaɣ 1900, kpaɣ ehiɣ tɩlasɩ sakɩyɛ nɛ pɩcamɩ ɛ-tɛ lɛɣtʊ ñɩnɩɣ nɔmɔʊ taa kpaɣɖʊ 20 alɩwaatʊ taa yɔ. Hilbert nɛ e-sukuli piyaa tɩlɩtʊ siŋ sukuli hɔɔlʊʊ taa yaa sukuli tɛ ɛsɩnda ɖɛnaʊ yɔ pɩlɩna koŋ lɛɣtʊ nɔmɔʊ taa kɔzɩ kɔzɩ kpɛdɛ naa tɔm taa nɛ ɖama maɣzɩnaʊ lɩmaɣzɩyɛ hɔɔlʊʊ taa.
Ɛmʊwa nɛ ɛɖaŋ piŋ Georg Cantor maɣzɩm pɩlɩna kpɛndɛ lɩmaɣza yɔɔ nɛ kamaɣ fɛyɩ ñʊʊ yɔɔ. Pasɩma-ɩ ɖɔɖɔ nɛ ɛ-tɛ siŋ wɩlɩtʊ lɩmaɣza nɛ cɔlɩɩ lɛɣtʊ kpɛlɛkɩɣ nɛ ɛtɛ ɛɖʊ tʊkaɣ lɛɣtʊ kpɛlɛkɩɣ tʊma nɛ helim taa lɛɣtʊ tɩlɩyɛ.
Hilbert laba sukuli kɛ hɛkʊ taa sukuli taa nɛ Königsberg sukuli kɩtɛzɩɣ taa. Tɛtʊ ndʊ tɩ-taa palʊla-ɩ. Peeɖe ɛmʊ ɖɔkɔtɔ naa sɔsaa takayaɣ ɛlɛ, Ferdinand von Lindemann cɔŋa ɛ-yɔɔ. Pɩnaɣ 1885 alɩwaatʊ taa lɛ, ɛcɛlɛ ɛ-takayaɣ ŋga ɛma yɔ nɛ payaɣ se Über invariante Eigenschaften specieller binärer Formen, insbesondere der Kugelfunctionen. Alɩwaatʊ kʊyʊmtʊ ndʊ tɩ-taa lɛ, Hermann Minkowski laakɣ ɖɔɖɔ sukuli ŋgʊ kɩ-taa. Papɩsɩ tabala siŋ nɛ alɩwaatʊ ndʊ tɩ-taa peeɖe mbʊ yɔ pa-taa paweyi lɛ, ɛ-tɛ lɛɣtʊ tʊmɩyɛ ɖeu ɛzɩ pɩkpaɖɩ lɛlʊ yɔ.
Pɩnaɣ 1886 ŋtalɩ 1895 alɩwaatʊ taa mbʊ yɔ Hilbert pɩsɩ wɩlɩyʊ kɛ Königsberg sukuli kɩtɛzʊʊ taa. Pɩnaɣ 1892 taa ɛkpaɣ halʊ, paya-ɩ se Käthe Jerosch (1864-1945), nɛ pɩsɩŋa lɛ, pɛwɛna pɩɣa eveleɣ paya kaka se Franz. Pɩnaɣ 1895 alɩwaatʊ taa lɛ, pɩtɩŋna Felix Klein tɔm yɔɔ lɛ, pakpa-ɩ se ɛkɛ lɛɣtʊ tɩlɩyaa nɔɔ yɔɔ ɖɛyʊ Göttingen sukuli kɩtɛzʊʊ taa. Alɩwaatʊ ndʊ tɩ-taa mbʊ lɛ, Göttingen pɩsɩ lone ndɩ ɖɩmʊ niye lɛɣtʊ ñɩnɩɣ nɔmɔʊ taa yɔ. Hilbert wɛ peeɖe pɩkɔɔ pɩtalɩ ɛ-tɛ hɛzɩɣ alɩwaatʊ pɩnaɣ 1930 taa.
Kpaɣ kpaɣɖʊ 20 alɩwaatʊ taa lɛ, ɛtɔ se pʊtʊmʊna halʊ se ɛwɩlɩ sukulɩ kɛ Prusse sukuli kɛtɛzʊʊ taa. Pʊkɔma ɛzɩ 1910 mbʊ yɔ lɛ, Hilbert seɣti Emmy Noether pana ñaɣʊ, ɛɛkɛ lɛɣtʊ tɩlɩyʊ kajalaɣ tʊ, weyi ɛpɔzaɣ se ɛwɩlɩ Göttingen sukuli kɩtɛzʊʊ taa. Pɩsa koyondina tisi lɛ, ɛpɩsɩna se sukuli kɩtɛzʊʊ ŋgʊ kɩ-tɛkɛ [[Tuurkii|Turiki]] ɛyaa tɛ ŋgʊ.
[[Category:!Main category]]
7kk0juzhjw5u6hlo955tr0ck17vuiau
David Hilbert (lɛɣtʊ tɩlɩyʊ)
0
286
1342
1341
2017-06-24T00:00:51Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
1342
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[David Hilbert]]
bb0grp4oz1uiqim4c1u54fca144xojb
David Ricardo
0
287
15008
10467
2021-07-29T22:14:01Z
Funky kicker
3183
File
15008
wikitext
text/x-wiki
[[File:Portrait of David Ricardo by Thomas Phillips.jpg|thumb]]
Richard David, palʊla-ɩ [[ɖomaɣ fenaɣ]] kɩyakʊ 19 pɩnaɣ 1772 kɛ [[Lɔndrɩ (Londres)|Lɔndrɩ]] tɛtʊ taa nɛ ɛsɩ [[salaŋ fenaɣ]] kɩyakʊ 11 pɩnaɣ 1823 alɩwaatʊ taa Gatcombe Park tɛtʊ taa. Ɛyʊ ɛnɛyɔ ɛɛkɛ [[Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ|Pritaniki]] ɛjaɖɛ taa tɔsʊʊ tʊmɩyɛ tʊ nɛ ɛkɛ ɖɔɖɔ kɩlɛzʊʊ tʊmɩyɛ laɖʊ nɛ paɣtʊ lɩzɩyʊ. Ɛyʊ ɛnʊ ɛɛkɛ tɔsʊʊ tʊ weyi ɛmaɣzaɣ lalaa yɔɔ yɔ yaa ɛwɛna lalaa yɔɔ sɔlɩm yɔ kɛ cɔlɩɩ sukuli alɩwaatʊ pɩkɩlɩ Adam Smith nɛ Thomas Malthus.
David Ricardo kɛ pɩɣa natozo ŋga kɛ piyaa hiu nɛ lʊbɛ cejewiye weewe ñɩnɖɛ naɖɩyɛ taa. Cejewiye nɖɩ ɖɩkɛ [[Yuudaayism|Yuda]] mba (ɖɩlɩna [[Pɔritigaalɩ|Pɔrtigaali]] ɛjaɖɛ taa), ɖɩ-tɛ [[Peyibaa]] ŋɖɛʊna [[Aŋgɩlɩtɛɛrɩ|Aŋglɩtɛɛrɩ]] kiŋ pʊcɔ palʊlɩ-ɩ. Ɛtalɩ pɩnzɩ 14 lɛ, ɛpɩsɩ ɛ-caa cɔlɔ [[Lɔndrɩ]] ɖenɖe ɛpazɩɣ kpɛlɛkʊʊ ɛzɩma liidiye tɔm kɛna yɔ.
Ricardo lɔ Yuda ɛyaa tɛ Ɛsɔ sɛtʊ e-liɖe taa nɛ ese nɛ ɛɖɛɛ ɛ-nɛ pɩɣyɩyaa tɛ halɩpɩɣa nakɛyɛ, mbʊ lɛ, ɛwɛna pɩnzɩ 21, halɩpɩɣa ŋga payaɣ se Priscilla Anne Wilkinson, ŋga ɛkpaɣ halʊ ɖɔɖɔ pitileɖi. E-ɖoo taa wɛ akoza pana mbʊ lɛ, ekizi ɛtasɩ-ɩ yɔɔdɩnaʊ. Wɛɛ ana a-taa Ricardo pɩsɩ kʊyʊm lɩmaɣzɩyɛ tʊ.
Ɛzɩma ekiza e-cejewiye yɔ pɩsɩ-ɩ kɩjɛyʊʊ se ɛpɩsɩ ɛ-tɩ kɛ kɩlɛzʊʊ tʊmɩyɛ laɖʊ. Ɛ-kajalaɣ takayasɩ nzɩ ɛma pɩlɩna cenjinaa tɔm yɔ [[Napoléon Bonaparte|Napoléon]] yoŋ alɩwaatʊ taa yɔ, wɛ ɛzɩ paɣtʊ takayasɩ nzɩ posusa sɩ-tɔm ''Morning Chronicle'' taa yɔ kɛ kpaɣ pɩnzɩ 1809 nɛ 1810 hɛkɩŋ taa yɔ.
Ɛ-tɛ kɩlɛzʊʊ tʊmɩyɛ pɩsɩ- ñɩm tʊ sɔsɔ pʊcɔ ɛmʊ ɛ-tɛ hɛzʊʊ takayaɣ pɩnaɣ 1814 taa mbʊ lɛ, ɛwɛna pɩnzɩ 42. Ɛpɩsɩ Gatcombe Park taa nɛ ɛtayɩ e-fezuu caɣʊ [[Politiki tɩlɩyɛ lɩmaɣza|politiki]] taa nɛ tɔsʊʊ nɔmɔʊ taa. Ɛsʊʊ paɣtʊ lɩzɩyaa tʊmɩyɛ Pritaniki ɛjaɖɛ pɩnaɣ 1819 taa nɛ ɛcaɣ peeɖe pɩkɔɔ pɩtalɩ pɩnaɣ 1823, pɩnaɣ ŋga ka-taa ɛsɩba. Ɛkɛ paɣtʊ lɩzɩyʊ lɛ, ɛkandɩ paale tadɩyɛ labʊ yɔ nɛ ɛdʊ kaʊ Corn Laws (pʊtɔbʊʊ se pilee paɣtʊ yɔ) ndʊ palɩzɩ pɩnaɣ 1815 taa yɔ.
[[Category:!Main category]]
1y7zwt82eav98os68qkcrewexn76zj0
Desmond Mpilo Tutu
0
288
7575
1347
2017-07-26T12:34:47Z
Kamazina
92
Ajouts d'autres informations
7575
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Desmond Tutu]]
Fada sɔsɔ nɔɔyʋ payaɣ se Desmond Mpilo Tutu. Palʋla-ɩ aloma fenaɣ kɩyakʋ lʋbɛ (7) ñɩŋʋ wiye, pɩnaɣ 1931 ñɩŋa taa. Palʋla-ɩ Klerksdorp tɛtʋ taa Afrɩka nɛ hadɛ kiŋ ɛjaɖɛ taa.
Fada Desmond Mpilo Tutu mʋ Laŋhɛzɩyɛ yɔɔ lʋbʋ samtʋ nimiye pɩnaɣ 1984 taa. Pʋ-tɔbʋʋ se, Fada ɛnʋ ɛlʋba siŋŋ se kedeŋa kpeekpe ɛwɛɛ laŋhɛzɩyɛ taa.
Fada Desmond M. Tutu ma takayaɣ nakɛyɛ nɛ ɛkɛdɩ ka-taa ɛzɩma mbʋ ubuntu samaɣ tɩŋɩna ɛsɔtɔm kpɛlɛkʋʋ yɔɔ nɛ ceyuu wɛʋ pɛ-hɛkʋ taa yɔ. Pʋwayɩ lɛ, palɩzɩ-ɩ se ɛkɛ ɛyaa mba palɩzaa se pɔcɔna nɛ ceyuu wɛɛ Afrɩka nɛ hadɛ kiŋ ɛjaɖɛ taa samaɣ ndɩ ndɩ hɛkʋ taa yɔ, pa-ñʋʋdʋ.
Toovenum lɛ, tɛyɩtʋ sɔsɔtʋ natʋyʋ kɛwɛ Afrɩka nɛ hadɛ kiŋ ɛjaɖɛ taa ɛyaa hɛkʋ taa. Anasaayɩnaa tetisiɣ se pa nɛ ɛyaa kɩkpɛdaa pɛkpɛndɩ nɛ pala nabʋyʋ. Ɛyaa kɩkpɛdaa tʋma ɖɩlaɖɛ kɛwɛ hɔɔlʋʋ kpem nɛ anasaayɩnaa tʋma ɖɩlaɖɛ. Anasaayɩnaa nɛ ɛyaa kɩkpɛdaa pataapɩzɩɣ se pacaɣ halɩ lɔɔɖɩyɛ kʋɖʋmɖɩyɛ taa nɛ pʋcɔ paacaɣna pa-ɖʋtɔɔyɛ.
Tɛyɩtʋ ńdʋ, tiyeba nɛ Afrɩka nɛ hadɛ kiŋ ɛjaɖɛ taa ɛyaa wɛɛ ɖama kʋʋ yɔɔ pɩnzɩ sakɩyɛ. Pʋ-tɔbʋʋ se, ɛyaa mba pelesi pe-weziŋ tɛyɩtʋ ńdʋ tɩ-nʋmɔʋ taa yɔ, pɛfɛyɩ kalʋʋ ; kɔzɩ kɔzɩ ɛyaa kɩkpɛdaa.
Afrɩka nɛ hadɛ kiŋ ɛjaɖɛ taa ɛyaa hɛkʋ taa tɛyɩtʋ ńdʋ, tɩcɛyaɣ ɛyaa nabɛyɛ siŋŋ nɛ palʋkɩ wɩsɩ nɛ ɖoho se Afrɩka nɛ hadɛ kiŋ ɛjaɖɛ taa ɛyaa ɛkpɛndɩ nɔɔ nɛ pâla tʋmɩyɛ kʋɖʋmɖɩyɛ. Ɛyaa ḿba, pɔ-nɔɔ ɖɛyʋ yɔ, ɛjaɖɛ ńɖɩ, ɖɩ-ñʋʋdʋ kɩbɩnʋ Nelson Mandela ; pɩlaʋ tɔkɩ, hɩɖɛ ɛɛsɔʋ. Ɛsɔ Caabiyuu ɛlabɩ-ɩ kokoli nɛ ɛtʋlɩ-ɩ ɛ-nɔnɔɔ. Halɩ anasaayɩnaa kpa-ɩ nɛ paɖʋ-ɩ salaka pɩnzɩ nɛɛlɛ nɛ kakpaanzɩ ɛ-lʋɖɛ ńɖɩ ɖɩ-nʋmɔʋ taa. Ɛlɩ ɛ-salaka ŋ́ga ka-taa pɩnzɩ ńzɩ sɩ-wayɩ lɛ, ɛpɩsɩ Afrɩka nɛ hadɛ kiŋ ɛjaɖɛ ńɖɩ ɖɩ-ñʋʋdʋ.
Pʋcɔ nɛ ceyuu wɛɛ Afrɩka nɛ hadɛ kiŋ ɛjaɖɛ taa ɛyaa hɛkʋ taa lɛ, pɩcaɣ kaɖɛ pɩdɩɩfɛyɩ. Paa mbʋʋ yɔ, Desmond Mpilo Tutu cɛlɩ ɛ-tɩ mpilim ɛ-lʋɖɛ taa nɛ ceyuu wɛɛ Afrɩka nɛ hadɛ kiŋ ɛjaɖɛ taa ɛyaa hɛkʋ taa.
Fada Desmond Mpilo Tutu caa payaɣ se Zacheriah Zililo Tutu. Payaa e-ɖoo se Aletta. Zacheriah Zililo nɛ ɛ-halʋ Aletta palʋla piya naadozo. Fada Desmond Mpilo Tutu kɛŋna pɩɣa naalɛ ñɩŋa.
Fada Desmond Mpilo Tutu wɛna pɩnzɩ hiu nɛ naalɛ (12) lɛ, ɛ-ñɩma kʋyɩ Afrɩka nɛ hadɛ kiŋ pɛ-ɛjaɖɛ taa nɛ powolo Johaaesburg tɛtʋ taa. Johannesburg tɛtʋ taa. Ɛ-caa kɛ sukuli wɩlɩyʋ nɛ e-ɖoo ñalakɩ mɩzaɣ nɔɔ tʋmɩyɛ nɛ ɛtɛ ɛlakɩ tɔɔnasɩ kɛ yʋlʋmaa sukuli nakʋyʋ taa.
1ugo0sk4fh2u4wwnrozm98o03l3ugsw
Desmond Tutu
0
289
15944
15165
2022-02-26T22:36:17Z
CommonsDelinker
130
Removing [[:c:File:800px-Oyw_desmond.JPG|800px-Oyw_desmond.JPG]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Yann|Yann]] because: Missing [[:c:COM:EI|essential information]] such as [[:c:COM:L|license]], [[:c:COM:PERMISSION|permission]] or source ([[:c
15944
wikitext
text/x-wiki
[[File:Archbishop-Tutu-medium.jpg|thumb|Archbishop Desmond Tutu]]
Ɛsɔ tɛ layʋ sɔsɔ weyi payaɣ se '''Desmond Mpilo Tutu''' yɔ, ɛkɛ [[Afrika Hadɛ kiŋ (Afrique du Sud)|Afrika nɛ Hadɛ]] ɛjaɖɛ taa tʋ. Palʋla-ɩ [[aloma fenaɣ]] kɩyakʋ lʋbɛ (7) n̄ɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ [[1931]] - [[2021]]. n̄ɩŋga taa Klerksdorp tɛtʋ taa.
Ɛsɔ sɛtʋ tɛ Cejewiye nɖɩ payaɣ se <nowiki>''</nowiki>Aŋglikan<nowiki>''</nowiki> yɔ, ɖɩ-taa Fata Desmond Tutu lakɩ Ɛsɔ tʋm;yɛ. Fada ɛnɛ ɛkɛ laŋhɛzɩyɛ yɔɔ lʋɖʋ siŋŋ Afrɩka nɛ hadɛ ɛjaɖɛ taa. Ekizɩ yoŋ kedeŋa kpeekpe yɔɔ cɩnɛ. Ɛ nɛ Afrɩka nɛ hadɛ ɛjaɖɛ tɛ Ñʋʋdʋ kɩbɩnʋ, Neelson Mandela palʋbɩna siŋŋ nɛ ɛyaa hɛkʋ taa tɛyɩtʋ yele wɛʋ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa.
Toovenum lɛ, ɖooo lɛ, Anasaayɩnaa tetisiɣ se pa nɛ ɛyaa kɩkpɛdaa pakaa nabʋyʋ Afrɩka nɛ hadɛ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa.[[File:TutuCOP17.JPG|thumb|Archbishop Desmond Tutu]]
Fada ɛnɛ, pɩkɔma pɩnaɣ 1984 n̄ɩŋga taa lɛ, pɔcɔna ɛ-tʋmɩyɛ labʋ taa nɛ paha-ɩ samtʋ nimiye takayaɣ.
Fada Desmond Tutu kɛŋna ubuntu Ɛsɔ tɔm kpɛlɛkʋʋ n̄ʋʋdʋ. Ɛsɔ tɔm kpɛlɛkʋʋ ŋgbɛyɛ nɖɩ, ɖɩlʋkɩn samaɣ yaa ajɛɛ ɖama nɩnaʋ nɛ kpaɣʋ nɛ kpeyuu nɛ ceyuu pa-paɣtʋ n̄am yɔɔ. Ɛsɔɔla Ɛsɔ sam paa alɩwaayʋʋ ŋgʋ kɩ-taa.
Fada ɛnɛ, ɛkɛ ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩcɔŋna toovenum ɖɔm nʋmɔʋ tʋma yɔɔ nɛ kpeyuu nʋmɔʋ tɛ n̄ʋʋ tʋ sɔsɔ kɔɔnɔɔ tʋ Afrika nɛ Hadɛ ɛjaɖɛ taa. Ɛnʋ palɩza size ɛn̄ɩnɩ nɛ ɛtazɩ camɩyɛ nɛ patɩlɩ ɛzaɣtʋ ndʋ tɩɩlaba ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa Anasaayɩnaa nɛ ɛyaa kɩkpɛdaa pɛ-hɛkʋ taa tɛyɩtʋ alɩwaatʋ taa yɔ. Ɛnʋ ɖɔɖɔ ɛcɔŋnana Afrɩka nɛ hadɛ ɛjaɖɛ taa politiki ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩñɩnɩɣ se ɖɩkpa ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-ñɩm mɩlɩyaa yɔ, ɖɩ-nɔɔ yɔɔ tʋ. nɛ pɔhɔ panɩŋg.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Ɛsɔ sɛʋ aŋgba yɔɔ cɔnɩyaa]]
[[Category:Afriki hadɛ kiŋ]]
[[Category:Krɩstiyaniism]]
i2vaclv8r0ox2lol07vctnowof3fy8m
Devin (Tɩʋ pazɩyʋ)
0
290
1355
1354
2017-06-24T00:00:51Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
1355
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Tɩʋ pazɩyʋ]]
6xistunlq4ecvj0o9ubpr40ceoe3aai
Didier Drogba
0
291
7238
7237
2017-07-04T18:50:48Z
Gnangbade
58
Ajout photos
7238
wikitext
text/x-wiki
[[File:Didier Drogba 2013 (1).JPG|thumb|Didier Drogba 2013 (1)]]
Palʋla pombo maɖʋ sɔsɔ weyi payaɣ se, Didier Drogba yɔ lakɩŋ fenaɣ kɩyakʋ hiu nɛ kʋɖʋmʋʋ (11) wiye, pɩnaɣ 1978 taa. Palʋla-ɩ [[Kootidiivʊwarɩ (Côte d'Ivoire)|Kootidiivʊwarɩ]] ɛjaɖɛ taa, Abijan tɛtʋ taa. Didier Drogba makɩ pombo kedeŋa kpeekpe ajɛya tɩŋa taa. Pʋ-tɔbʋʋ se, ɛkɛ pombo maɖʋ sɔsɔ siŋŋ. Paa ɛjaɖɛ nɖɩ, ɖɩñɩnɩɣ se ɛwɛɛ ɖi-pombo maɖaa taa.
Didier Drogba paɣzɩ pombo mabʋ tʋmɩyɛ Fransɩ ɛjaɖɛ taa. Fransɩ ɛjaɖɛ taa pombo maɖaa tikaɣ ŋga payaɣ se « Mans Union Club 72 » yɔ, ka-taa maɖaa taa Didier Drogba paɣzɩ e-pombo mabʋ.
Paɖʋ Didier Drogba pombo maɖaa tikaɣ ŋga payaɣ se « Chelsea FC » yɔ ka-taa maɖaa taa pɩnaɣ 2004 ñɩŋa taa. Ɛkɔma ɛkɛ pombo maɖaa tikaɣ ŋ́ga ka-taa maɖaa mankpaɖaa waa taa nɔɔyʋ.
[[File:Drogba 2008-crop.jpg|thumb|Drogba 2008-crop]]
Didier Drogba mʋ pombo mabʋ nimiye kpaɣ pɩnaɣ 2011 nɛ puwolo pɩnaɣ 2012 ñɩŋa taa. Alɩwaatʋ ndʋ tɩ-taa lɛ, Didier Drogba makaɣ pombo kɛ Ɛŋglisi ɛjaɖɛ pombo maɖaa tikaɣ taa. Ɛkɔma nɛ ɛɖɛɛ lɛ, mba peseɣtiɣ pombo maɖaa tikaɣ ŋ́ga ka-taa pombo maɖaa yɔ, pakpaɣ-ɩ se, ɛnʋ kɛŋna pombo maɖaa tikaɣ ŋ́ga ka-taa pombo maɖʋ kɩkpaɖʋ tikaɣ ŋ́ga ka-taa pombo maɖaa tɩŋa taa. Pakpaɣ pombo maɖʋ sɔsɔ Didier Drogba se ɛkɛ Afrɩka ajɛya tɩŋa payɩ taa pombo maɖaa kɩkpaɖaa taa tʋ nɔɔyʋ.
[[File:Didier Drogba 9279.JPG|thumb|Didier Drogba 9279]]
Didier Drogba wɛ ɛ-ɛjaɖɛ Koti Ivʋwarɩ pombo maɖaa tikaɣ taa kpaɣ pɩnaɣ 2002 nɛ puwolo pɩsɩɩna pɩnaɣ 2014. Alɩwaatʋ ndʋ tɩ-taa, mba pɔcɔŋna nɛ pɔtɔzʋʋ nɛ palɩzɩɣ pombo maɖaa yɔ, pakpaɣ Didier Drogba se ɛkɛ Koti Ivʋwarɩ ɛjaɖɛ pombo maɖaa ñʋʋdʋ. Toovenum lɛ, Didier Drogba kɩlaɣna kpaɣla ɖʋzʋʋ pombo maɖaa tikaɣ ŋ́ga ka-taa pombo maɖaa tɩŋa payɩ taa
[[Category:!Main category]]
hjyquh19lwdgxdl6ywaksj4kequg8ne
Diego Vélasquez
0
292
16057
12333
2022-08-06T16:18:03Z
Εὐθυμένης
2319
([[c:GR|GR]]) [[File:Velázquez, Diego Rodríguez de Silva y 1599-1660 01 Signatur.jpg]] → [[File:Velázquez, Diego Rodríguez de Silva y 1599-1660 01 Signatur.svg]]
16057
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Diego Vélasquez
|image = Portrait d'homme (Diego Velázquez, 1630).jpg|thumb|Portrait d'homme (Diego Velázquez, 1630)
|px = 190px
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = [[Ɛsipaañɩ (Espagne)|Ɛsipaañɩ]]
|Ɛ-tʋmɩyɛ = Keɖeyaɣ laɖʋ
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = Seville, [[Ɛsipaañɩ (Espagne)|Ɛsipaañɩ]]
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = [[circa|c.]] [[1599]]
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ = [[Maadiriidi (Madrid)|Maadiriidi]], [[Ɛsipaañɩ (Espagne)|Ɛsipaañɩ]]
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ = [[Kɩyɛɛna fenaɣ]] kɩyakʋ 6 n̄ɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1660
|E-nesi ñɩɣʋ = Velázquez, Diego Rodríguez de Silva y 1599-1660 01 Signatur.svg|thumb|Velázquez, Diego Rodríguez de Silva y 1599-1660 01 Signatur
}}Ɖajaa Diego Velázquez payaɣ ɖɔɖɔ se Diego Rodríguez. Palʋla-ɩ Silva tɛtʋ taa [[Ɛsɩpaañɩ (Espagne)|Ɛsɩpaan̄ɩ]] ɛjaɖɛ taa.
Palʋla-ɩ [[mɩsɩkʋm fenaɣ]] taa, kɩyakʋ loɖo (6) n̄ɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1599 n̄ɩŋga taa. Ɛsɩba Séville tɛtʋ taa . Ɖajaa Diego Velázquez kɛ tɔlɩm ndɩ ndɩ tayʋ. Ɛkɛ ɖɔɖɔ anjaʋnaa lɩzɩyʋ sɔsɔ nɔɔyʋ siŋŋ.
Pɔsɔ Ɖajaa Diego Velázquez Ɛsɔ tɛ lɩm Séville tɛtʋ taa. Ɛsɔ sɛtʋ Cejewiye nɖɩ payaɣ se <nowiki>''</nowiki>Pierre kiɖeɖeu<nowiki>''</nowiki> yɔ, ɖɩ-kpaaŋ taa pɔsɔ-ɩ-pʋ Séville tɛtʋ taa peeɖe. Séville tɛtʋ taa peeɖe ɛcaɣ ɛkɔɔ ɛpaɣlɩ. Ɛkʋyɩnɩ tɛtʋ ndʋ tɩ-taa lɛ, ewolo ɛcaɣ Madride ñɩndʋ taa. Tɛtʋ tʋnɛ tɩ-taa wiyaʋ Philippe IV, lɛɣza-ɩ hɩɖɛ nɛ payaɣ-ɩ yem se tɔlɩm ndɩ ndɩ tayʋ.
Payaɣ ɛ-caa size João Rodrigues da Silva. E-ɖoo hɩɖɛ lɛ Jerónima Velázquez.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Keɖeyaɣ laɖaa]]
[[Category:Ɛsɩpaañɩ]]
[[Category:Abalaa sɔsaa]]
[[Category:Ɛyaa sɔsaa]]
cx074fnu6xmfc1pzd54it2wy8epeic3
Dominique Guzmán tʋ
0
293
13297
12715
2019-01-10T20:52:12Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Dominique de Guzmán]] ñɩŋgʋ nɛ [[Dominique Guzmán tʋ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : traduction kabiyè
12715
wikitext
text/x-wiki
Dominique de Guzmán kɛna ɛsɔ pʊɣa ŋga kɛcɛla ka-tɩ kɛ ɛsɔ sɩŋŋŋ ɖooo ɛ-pɩcatʊ taa yɔ. palʊla-ɩ hɔʊ ŋgʊ kɩ-taa nɛ leleŋ nɛ laŋhɛzɩyɛ ɖɔɖɔ yɔ. Pɩnaɣ 1170 kɛ palʊla-ɩ [[Ɛsɩpaañɩ (Espagne)|Ɛsɩpaañɩ]] ɛjaɖɛ taa nɛ ɛsɩ ɛjaɖɛ kʊɖʊmɖɩyɛ nɖɩ ɖɩ-taa kɛ Poloñɩ tɛtʊ taa kɛ pɩnaɣ 1221.
Ɛkɛ layʊ kɛ katolika ŋgbɛyɛ taa tʊ nɛ ɛnʊ lɩzɩna layaa mba palaɣ paa kujuka ŋga nɛ pakpakɩɣ pa-tɩ nɛ pɛcɛlɩɣ ɛsɔ kɛ ɛ-kɩy ŋgʊ sɩŋŋŋ nɛ posuzuu ɛ-tɔm ɖɔɖɔ yɔ. Pakpayɩ kiɖeɖeu kɛ pɩnaɣ 1234. Pɩla mbʊ lɛ, hɩɖɛ nɖɛ nɖɩ paa anɩ ɛsɩmna-ɩ yɔ, nɖɩ lɛ se Dominiki kiɖeɖeu.
Dominique de Guzmán kiɖeɖeu ɛnɛ, pɔtɔkɩ ɛ-kasandʊ kɛ tɔm naputozo taa: kacalaɣ taa lɛ, kɩyɛna fenaɣ naanza wiye pɩwayɩ lɛ, fenaɣ kʊɖʊmaɣ ŋga ka-kɩyakʊ looɖo wiye nɛ kpaagbaa efemiye wiye kɛlɛ kɩyɛna fenaɣ ŋga ka-kɩyakʊ litoozo wiye.
Dominique tɛ kɩlɛmɩŋ yɔɔ panaɣ-ɩ ɛɖɔka kamaŋgaɣ mayaɣ, takayaɣ ( kogulaa ) nɛ kedeŋa kpeekpe pombo. E-kiɖe taa nɛ tɩŋga nɛ palɩzɩ haɣ nakayɩ (hʊlɩmɩŋ nɛ kpɛdɩŋ) tʊ tɔsɩ nɛ kɔ-nɔɔ nɛ katɩŋgʊ-ɩ. Haɣ ŋga kɔtɔbʊʊ se paahaɣ ɛ-hɔɔ lɛ e-ɖoo kaaɖoza pɩtɛ ɖoziye. Mbʊ labɩna nɛ palʊla Dominique nɛ pehe-i mbʊ lɛ, ɛyɔɔdɩ se ɛnʊ lɛ haɣ ŋga kɔɖɔka tɔsɩ yɔ. Pʊyɔɔ kɛ ɛtɔma se ɛnʊ wɩlɩɣ ɛyaa kɛ toovenim nɔmɔʊ.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Ɛyaa kiɖeɖema]]
[[Category:Ɛsɩpaañɩ]]
[[Category:Krɩstiyaniism]]
poll3s90ibvhh3lyvko2z5mjwflx2do
Dominique de Guzmán (1170-1221)
0
294
16287
1366
2023-05-09T03:25:39Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Dominique Guzmán tʋ]]
16287
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Dominique Guzmán tʋ]]
e2etdac64y4dcf8bzq1httueeb80g1z
Eeboolaa
0
295
15437
7244
2022-01-03T06:13:01Z
Minorax
2000
fx
15437
wikitext
text/x-wiki
[[File:2014 ebola virus epidemic in West Africa.svg|thumb|Epidémie eeboolaa, 2014, Afrika Wɩsɩɖɩɖʋyɛ]]
Eeboolaa kɛ kʋdɔŋ piye.Kʋdɔŋ pe wena payaɣ se "filovirus" yɔ, a-taa lɛɛɖɛ.
Kʋdɔŋ piye Eeboolaa ɛsʋ ɛyʋ calɩm taa yɔ, anɩza calɩɣna-ɩ kpaʋ. Ɛnɩzɩɣ lɛ, pɩ-taa piyi kɔdɔ kɔdɔ. Pʋwayɩ lɛ, pʋdʋ nɩzɩɣ nɛ calɩm. Kpezuu nakʋyʋ kpa-ɩ kɩfɛyɩ tɛm. Ɛ-yɔɔ lɩɩ pe takɩŋ takɩŋ. Halɩ nɛ sɔnɔ patanada Eeboola kʋdɔŋ piye kɔyɛ. Ɛlɛ, n̄ɩnɩyaa sɔsaa ɖɔŋ maɣzʋʋ kɔ naayɛ yɔɔ se pana se awaɣ kʋdɔŋ piye nɖɛ yaa aawaɣ. Kɔ wena pɔɖɔŋ-yɛ maɣzʋʋ yɔ, ana yɔ "ZMapp" nɛ "favipiravir". Sɛmɩŋ cɔʋna kɔdɔŋ piye nɖɩ nɛ ɖɩtɔyʋʋ kedeŋa kpeekpe.
Kʋdɔŋ piye nɖɩ ɖɩ-wɛtʋ wɛ ndɩ kpem nɛ ɖɩ-tɔm cɛɣ kaɖɛ pɩdɩɩfɛyɩ. Paapɩzɩɣ poɖukuna-ɖɩ se pana ɖɩ-wɛtʋ tɩŋa ɖɔkɔtɔnaa tɩŋa taa yem. Ɖɔkɔtɔnaa sɔsaa mba pɛwɛna ɖɔkɔtɔ wondu sɔsɔtʋ nɛ kɩfatʋ yɔ pa-taa papɩzɩɣ patazɩ camɩyɛ nɛ pana Eeboolaa kʋdɔŋ piye wɛtʋ nɛ mbʋ ɖɩkɛnaa yɔ siŋŋ. Ɖɔkɔtɔ kuduyiŋ sɔsɔŋ weyi ɛ-tɛɛ papɩzɩɣ patazɩ poɖukuna kʋdɔŋ piye Eeboolaa nɛ pɩɩpɩzɩɣ pɩɖɛɛ ɖ;pokɔtɔnaa yɔ, ɛnʋʋ lɛ "laboratoires P4" yaa "BSL-4".
[[File:6136 PHIL scientists PPE Ebola outbreak 1995.jpg|thumb|6136 PHIL scientists PPE Ebola outbreak 1995]]
Pɔɔ nakɛyɛ hɩɖɛ paha kʋdɔŋ piye Eeboolaa. Pɔɔ ŋga kɛɖɛɣna Yambuku tɛtʋ taa. Yambuku tɛtʋ ndʋ tɩwɛ [[Koŋo Kinsasa (Kongo kinshasa)|Koŋo]] ɛjaɖɛ nɛ hayi kiŋ hɔɔlʋʋ taa. Koŋgoo ɛjaɖɛ nɖɩɩ payaɣ lɛɛlɛɛyɔ se Zaayiiri ɛjaɖɛ. Ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-tɛ ɖɔkɔtɔ nakʋyʋ taa pacalɩ naʋ kʋdɔŋ piye Eeboola kʋdɔndʋ nɔɔyʋ calɩm taa salaŋ fenaɣ taa pɩnaɣ 1976 taa. Ɖɔkɔtɔ sɔsɔ Peter Piot nana kʋdɔŋ piye nɖɩ. Ɛnʋ nana se kʋdɔŋ piye nɖɩ ɖɩkaɣ sʋʋ ɛyaa 318 calɩm taa nɛ ɖɩkʋ pɩtalɩ ɛyaa 280.
Kʋdɔmɩŋ pe wena payaɣ se "Ebolavirus" yɔ, a-taa lɛɛɖɛ payaɣ se Eeboolaa. Kʋdɔmɩŋ pe ana awɛ kʋdɔmɩŋ pe "filovirus" pɩlɩʋ taa.
[[File:Ebola virions.png|thumb|Ebola virions]]
Kʋdɔmɩŋ pe ana awɛ huwa kagbaanzɩ taa. Pʋwɛ kaɖɛ pɩdɩɩfɛyɩ se ɛyʋ ɛpɩzɩ ɛtɩlɩ tokaɣ ŋga kɛwɛ kʋdɔmɩŋ pe ana a-hɛkʋ taa yɔ mbʋ yɔ alɩ ɖama siŋŋ.
Kʋdɔmɩŋ pe wena awɛ kʋdɔŋ piye Eeboolaa tɩyɛ yɔ, anaa yɔ:
* Kʋdɔŋ piye Eeboolaa tɩtɩŋɛ, paya-ɖɩ ɖɔɖɔ se "EBOV". Ɖooo lɛ, payawaɣ-ɖɩ se "ZEBOV" yaa "Eeboolaa Zaïre". Pɩnaɣ 1976 taa pana kʋdɔŋ piye nɖɩ Koŋgoo ɛjaɖɛ taa. Ɛjaɖɛ nɖɩ payaɣ nɔɔnɔɔ se Zaayiiri. Kʋdɔŋ piye nɖɩ ɖikɩlɩ kaɖɛ kʋdɔmɩŋ pe lɛɛna wena awɛ ɖɩ-tɩyɛ yɔ. Nɖɩ lɩna pɩnaɣ 2014 taa Afrɩka nɛ wɩsɩ ɖʋɖʋyɛ hɔɔlʋʋ taa nɛ ɖɩkʋ ɛyaa sakɩyɛ.
* Eeboolaa wayɩ lɛ, ɖɩnaɣ kʋdɔŋ piye nɖɩ payaɣ se Suudaanɩ (SUDV) yɔ. Ɖooo lɛ, payawaɣ ɖɩɖɩ se SEBOV yaa Eeboolaa soudan. Suudaanɩ nɛ hadɛ kɩŋ hɔɔlɩŋ taa nɛ Uugandaa pɛ-ajɛɛ taa kʋdɔŋ piye nɖɩ ɖɩlɩwa.
* Eeboolaa suudaanɩ wayɩ lɛ, ɖɩnaɣ ɖɔɖɔ kʋdɔŋ piye nɖɩ payaɣ se, Rɛɛsɩtɔɔnɩ yɔ (RESTV). Ɖooo lɛ, payawaɣ-ɖɩ se REBOV yaa Eeboolaa Rɛɛsɩtɔɔnɩ. Pɩnaɣ 1983 taa pana kʋdɔŋ piye nɖɩ Rɛɛsɩtɔɔnɩ egeetiye taa Etaazuunii ɛjaɖɛ taa.
* Eeboolaa Rɛɛsɩtɔɔnɩ wayɩ ɖɔɖɔ lɛ, ɖɩnaɣ kʋdɔŋ piye nɖɩ payaɣ se Fɔɔrɛɛ de Taayii (TAFV) yɔ. Ɖooo lɛ, payawaɣ-ɖɩ se Eeboolaa Fɔɔrɛɛ de Taayii yaa se Eeboolaa "Côte d'Ivoire". Pɩnaɣ 1994 taa pana kʋdɔŋ piye nɖɩ Taayii egeetiye taa wondu kaɖaɣ taa Côte d'Ivoire ɛjaɖɛ taa, Giinee nɛ Liibeeria pa-kamasɩ yɔɔ.
* Eeboolaa Fɔɔrɛɛ de Taayii wayɩ lɛ, ɖɩnaɣ kʋdɔŋ piye nɖɩ payaɣ se "Bundibugyo (BDBV) yɔ. Ɖooo lɛ, payawaɣ-ɖɩ se BEBOV yaa Eeboolaa Bundibugyo. Pɩnaɣ 2008 taa pana-ɖɩ Bundibugyo egeetiye taa Uugandaa ɛjaɖɛ taa.
Kʋdɔŋ piye nɖɩ payaɣ se Eeboolaa Rɛɛsɩtɔɔnɩ yɔ, pana-ɖɩ pɩnaɣ 1989 taa Filipiini ɛjaɖɛ taa. Ɖɩwɛ ɖɔɖɔ Siini ɛjaɖɛ taa. Ɛyaa kamaɣzaa se kʋdɔŋ piye nɖɩ ɖɩsʋʋ ɛyʋ calɩm taa. Ɛlɛ, pɩnaɣ 2009 taa lɛ, pana se afa ɖɛzɩ kʋdɔŋ piye nɖɩɩ ɛyʋ nɔɔyʋ.
Pana Eeboolaa Bundibugyo pɩnaɣ 2008 taa. Ɖɩ nɛ Eeboolaa Fɔɔrɛɛ de Taayii palɩ ɖama siŋŋ. Ɛlɛ, Eeboolaa Bundibugyo tɔm kɩla kaɖɛ Eeboolaa Fɔɔrɛɛ de Taayii.
[[File:Diseased Ebola 2014.png|thumb|Diseased Ebola 2014]]
=Kʋdɔŋ piye Eeboolaa wɛ ɛzɩma wɛtʋ?=
Eeboolaa kʋdɔŋ piye wɛ ɛzɩ ɖalʋ yɔ. Ɖɩwɛ kʋdɔmɩŋ pe wena payaɣ se "Mononegavirales" yɔ a-pɩlɩʋ taa. Kʋdɔmɩŋ pe wena payaɣ se "virus à ARN monocaténaire" waa yɔ, awɛ pɩlɩʋ ŋgʋ kɩ-taa ɖɔɖɔ. Ɖooo lɛ, pakpaɣ-yɛ se awɛ "rhabdovirus" pɩlɩʋ taa. Sɔnɔ yɔ, ɛyʋ naa se kʋdɔmɩŋ pe Eeboolaa waa nɩɣzɩna kʋdɔmɩŋ pe wena payaɣ se "paramyxovirus waa" yɔ. Kʋdɔmɩŋ pe ana a-taa lɛ, ɖɩnaɣ kʋdɔmɩŋ pe wena ayeki nɛ nɩŋgbatiŋ nɛ kpizim pakpaɣ ɛyʋ yɔ.
Kʋdɔŋ piye Eeboolaa ɖaɣlaa ɛzɩ 0,8 yaa 1 μm mbʋ yɔ. Ɛlɛ, naɖɩyɛ pɩzɩɣ ɖɩɖaɣlɩ pɩtalɩ 14 μm mbʋ yɔ. Kʋdɔŋ piye nɖɩ ɖɩwalɩɣ pɩtalɩ 80 nm mbʋ yɔ. Ɖɩ-taa wɛ mbʋ payaɣ se "nucléoprotéines NP et VP30 waa yɔ. Mbʋ payaɣ se, "matrice hélicoïdale" yɔ, ɖihuuzi ɖɩ-yɔɔ. "Matrice hélicoïdale" ɛnʋ ɛwalaa pɩtalɩ ɛzɩ 40 yaa 50 nm mbʋ yɔ. Pa-taa wɛ " protéines VP24 et VP40 waa". Tɔnʋʋ nakʋyʋ, kɩwɛ lɛfɩɩɩ, ŋgʋ huuzina pɩ-tɩŋa payɩ mbʋ yɔ pʋ-yɔɔ. Kɩ-taa wɛ mbʋ payaɣ se "glycoprotéines GP waa" yɔ.
Kʋdɔŋ piye
Mbʋ payaɣ se"ARN" pɩ-ɖaɣlakɩŋ "GC" ɖɔ ɛzɩma yɔ.
{| cellpadding="4" class="wikitable" style=text-align:center
!Eebolaa
!18,96 kb
!41,1 %
|-
!Suudaanɩ
!18,88 kb
!41,3 %
|-
!Rɛɛsɩtɔɔnɩ
!18,89 kb
!40,6 %
|-
!Fɔɔrɛɛ de Taayii
!18,93 kb
!42,3 %
|-
!Bundibugyo
!18,94 kb
!42,0 %
|-
|}
Kʋdɔŋ piye nɖɩ payaɣ se "Marburg" yɔ, ɖɩ-taa n̄ama n̄ama naa ɖaɣlaa ɛzɩ 19,11 kb mbʋ yɔ. Mbʋ payaɣ se "GC" yɔ pʋwɛ pa-taa pɩtalɩ 38,8 % mbʋ yɔ. Ŋgʋ, kʋdɔŋ piye nɖɩ payaɣ ɖɩɖɩ se ''Lloviu'' yɔ, ɖɩɖɩ-taa n̄ama n̄ama naa n̄aɖaɣlaa ɛzɩ 18,93 kb mbʋ yɔ nɛ "GC" n̄ɛwɛɛ pa-taa pɩtalɩ 46,0 % mbʋ yɔ.
Sɛmɩŋ kɔŋnana kʋdɔŋ piye Eeboolaa. Kɔzɩ kɔzɩ Egipiti ɛjaɖɛ taa sɛmɩŋ kɩsɛmɩŋ. Pana mbʋ pʋwɛɛ pɩkaɖɩɣna kʋdɔŋ piye Eeboolaa Zaayiiri yɔ sɛmɩŋ naadozo calɩm mbʋ payaɣ se seerɔɔm yɔ pɩ-taa. Sɛmɩŋ ɛnʋ ɛ-hɩla yɔ: Hypsignathus monstrosus nɛ Epomops franqueti nɛ Myonycteris torquata. Ŋgʋ ɖooo mbʋ yɔ patana kʋdɔŋ piye Eeboolaa sɛmɩŋ ɛnʋ ɛ-calɩm taa kaʋ. Pɩtɛkɛ sɛmɩŋ taa ɖeke kʋdɔŋ piye Eeboolaa wɛɛ. Kʋdɔŋ piye nɖɩ ɖɩwɛ ɖɔɖɔ yuŋ nɛ n̄ɛya nɛ kɩlɩndɩyɩŋ nɛ n̄ɩtʋ taa nandʋ natʋyʋ natʋyʋ ɛzɩ tɩkpayɩŋ nɛ ahuwa pa-taa.
Ɛlɛ, sɛmɩŋ kɩlɩɣna yɛlɩnaʋ kʋdɔŋ piye eeboolaa kpem. Ɖooo lɛ, ɛyaa kasɩmaa sɛmʋʋ ɖɛzɩɣ kʋdɔŋ piye nɖɩɩ n̄ɩtʋ taa nandʋ natʋyʋ nɛ alɩwaatʋ ndʋ ɛyʋ tɔkɩ tɛtɛ kpɩnɛ nɖɩ pɩɖɛ-ɖɩ yɔ pʋcɔ pɩɖɛɛ-ɩ .Yazɩ pɩtɛkɛ mbʋ. Sɛmʋʋ pɩzɩɣ kɩɖɛzɩ kɩudɔŋ piye nɖɩɩ ɛyʋ kpaakpaa.
Ɖɩɣa afanaa taa pɩzɩɣ pʋwɛɛ kʋdɔŋ piye Eeboolaa. Alɩwaatʋ ndʋ kʋdɔŋ piye Eeboolaa sʋʋ afa calɩm taa lɛ, afa mooyom kpeŋ n ɛ pʋwɛɛ ɛzɩ afanaa kʋdɔmɩŋ lɛɛŋ kpaɣʋ-wɛ nɛ pɛwɛɣ yɔ.
=Écoépidémiologie=
==Ɛzɩma pɩtɩŋʋʋ nɛ Eeboolaa sʋʋ ɛyʋ calɩm taa?==
* Eeboolaa cɔʋ cɔʋ mbʋ kedeŋa yɔɔ yɔ, ɛyʋ tatɩɩtɩlɩda camɩyɛ. Ɛlɛ, ɛyʋ nawa se Sɛmɩŋ cɔʋna Eeboolaa kʋdɔŋ piye kedeŋa yɔɔ paa le. Sɛmɩŋ ɖɛzɩɣ kʋdɔŋ piye nɖɩ tɩkpayɩŋ. Ɛyʋ n̄ɛyɛlɩɣ lakʋ taa nɛ ɛkʋʋ awayɩ nandʋ. Awayɩ nandʋ ndʋ, yee Eeboolaa ɛtɛma sʋʋ tɩ-calɩm taa yɔ, alɩwaatʋ ndʋ ɛyʋ tɔkɩ-tʋ yɔ, kʋdɔŋ piye nɖɩ ɖɩɖɛɣ-ɩ kpaakpaa. Eeboolaa sʋʋ ɛyʋ calɩm taa kpaakpaa alɩwaatʋ ndʋ ɛtɔkɩ Sɛmʋʋ nandʋ yɔ, kɔzɩ kɔzɩ sɛmʋʋ ŋgʋ payaɣ se "Hypsignathus monstrosus" yɔ.
==Eeboolaa sʋʋ ɛyʋ calɩm taa lɛ, alɩwaatʋ ɛzɩma ɛnaɣna?==
Eeboolaa kʋdɔŋ piye ɛsʋ ɛyʋ calɩm taa yɔ, kɩyakɩŋ naalɛ yaa kɔyɔ kɩyakɩŋ nɛɛlɛ nɛ kʋɖʋmʋʋ wiye ɛnaɣna. Ɛlɛ, kɩyakɩŋ naanza yaa kɔyɔ kɩyakɩŋ nakʋ wayɩ ɛyʋ kɩlɩɣ naʋ se Eeboolaa sʋ ɛ-calɩm taa. Eeboolaa sʋʋ ɛyʋ calɩm taa lɛ, kpɩtaʋ mpilim wayɩ kɩpaɣzɩɣ kʋ-tʋmɩyɛ labʋ ɛ-calɩm taa. Kʋdɔŋ piye nɖɩ ɖɩtɔkɩ ɛ-hʋyɩŋ tɛɛ, ɖɩtɔɔ ɛ-hʋzɩŋ nɛ pʋdʋ paɣzɩ anɩza nɛ calɩm. Piileɖiɣ nɛ pʋdʋ sɩ, mbʋ yɔ pɩlakɩ mbʋʋ lɛ, pɩɖɩkɩ e-feziŋ.
Eeboolaa sʋʋ ɛyʋ calɩm taa lɛ, kʋcɔʋ ɛyʋ nandʋ kpeekpe kɩta. Kʋtɔkɩ ɛ-mɔɔ taa n̄ɩm tɩŋa payɩ kɩsɔyɩ ɛ-calɩm. Kɩcɔʋ ɛ-fɩtɩyɩm taa, kʋsʋʋ ɛ-hʋzɩŋ tɛɛ, kɩtɔɔ ɛ-hɔyɛ nɛ e-yozaɣ, kɩsʋʋ ɛ-ladɩho tɛɛ, kɩcɔɔ e-tomnaɣ tɩŋa taa, kʋsʋʋ e-loyuu taa. Ɛyʋ ɛnʋ ɛtɛŋna sɩm mbʋ calɩm fɛyɩ ɛ-yɔɔ, feziŋ n̄aakpaɣ.
Kʋdɔŋ piye Eeboolaa wɛ ndɩ kpem nɛ kʋdɔmɩŋ pe lɛɛna mbʋ yɔ, kʋsʋ ɛyʋ calɩm taa yɔ, kɩtɩŋɩɣna tɔɔʋ ɛ-taa mbʋ mbʋ pʋwɛɛ nɛ pʋdʋ caɣ wezuu yɔ pɩtɩŋɛ. Pʋdʋ ɛnʋ ɛ-yɔɔ lɩɣ pe kɩsɛma naayɛ, anɩza naayɛ kpayɩ, ɛnɩzɩɣna calɩm. Pʋtɔkɩ ɛ-tɔnʋʋ yɔɔ, pʋtɔɔ ɛ-tɔnʋʋ tɛɛ. E-tomnaɣ ɛɛtazɩɣ wɛʋ ɖoŋ, kɛwɛɣ yem ɖɔfɩɩɩ. Ekpeziɣ nɛ e-tomnaɣ cɩyɩɣ.
==Ɛzɩma Eeboolaa ɖɛʋ ɛyaa==
Alɩwaatʋ ndʋ ɛyʋ ɖukuuna weyi Eeboolaa kpa-ɩ yɔ ɛ-calɩm yaa ɛ-hɩm yaa ɛ-kɩjɛbɛyʋʋ yaa ɛ-ndaatʋ yaa ɛ-mʋʋna yaa e-soŋaɣ yɔ, kʋdɔŋ piye Eeboolaa ɖɛɣ-ɩ kpaakpaa. Ɖɔkɔtɔnaa pɩkɩlɩɣ ɖɛʋ alɩwaatʋ ndʋ paacɔŋna weyi Eeboolaa kpa-ɩ yɔ ɛ-yɔɔ yɔ. Pʋ-yɔɔ pʋwɛɛ se cɩɖɩcɩɖɩ wɛtʋ nʋmɔʋ ɛkpa ɖoŋ ɖɔkɔtɔnaa tɩŋa taa. Pʋwɛɛ ɖɔɖɔ se wondu ndʋ palakɩna-tʋ nɛ tʋmɩyɛ yɔ, pɔhɔ-tʋ miŋ ɖeu yaa pɔn̄ɔɔzɩ-tʋ camɩyɛ nɛ pʋcɔ palana-tʋ nɛ tʋmɩyɛ. Ɖɔkɔtɔnaa sakɩyɛ sɩba pɩtɩŋna kaakendu ndʋ tɩ-yɔɔ nɛ piyele nɛ Eeboolaa tɛzɩɣ tɔyʋʋ kʋtɔyʋ.
Eeboolaa ɛkpa ɛyʋ yɔ, piileɖiɣ nɛ pʋcɔ kɩɖɛɛ ɛ-cɔlɔ n̄ɩma. Alɩwaatʋ ndʋ ɛyʋ ɖukuuna weyi Eeboolaa kpa-ɩ yɔ ɛ-calɩm yaa ɛ-ndaatʋ yaa ɛ-mʋʋna yaa e-soŋaɣ yaa ɛ-halɩtʋ yaa ɛ-abalɩtʋ taa lɩm yɔ, pɩɖɛɛ-ɩ kpaakpaa. Weyi Eeboolaa kpa-ɩ yɔ, paa ɛkɔma ɛsɩ yɔ, pʋfɛyɩ se ɛyʋ eɖukuna-ɩ yem nɛ ɛtɛlɛɛ nesi huyuu ŋgʋ kiyeki se kʋdɔŋ piye naɖɩyɛ ɛtaaɖɛɛ-ɩ yɔ. Afrɩka hɔɔlɩŋ nɩɩyɛ taa sɔnzɩ pɔzʋʋ se, ɛyʋ ɛsɩba yɔ, pʋwɛɛ se pɔsɔ-ɩ lɩm, pɔn̄ɔɔzɩ-ɩ camɩyɛ nɛ pʋcɔ pepimi-i. Pɛtɛŋɩ-ɩ pim lɛ, pɔcɔ kɔyɛ sɩɖʋ ɛnʋ ɛ-nɔnɔɔ taa nɛ pasɩɩ n̄anaɣ nakɛyɛ taa nɛɛ paa anɩ ɛsaŋ-pʋ e-nesi nɛ pʋcɔ ekpe ɛ-tɛ. Pɩdɛ lakasɩ nzɩ siyeki nɛ Eeboolaa kʋdɔŋ piye ɖɛɣ ɛyaa tɩŋa. Koŋgoo ɛjaɖɛ taa nabɛyɛ tɔɔ tɩkpayʋ natʋyʋ nɛ Eeboolaa kpa-wɛ. Pʋ-yɔɔ pɩfɛyɩ ɖeu se ɛyaa eleɣyina tɩkpayɩŋ yem yaa pɔtɔɔ ɛ-nandʋ. Ɖɔɖɔ lɛ, sɛmɩŋ cɔlɔ pɩlɩɣna nɛ Eeboolaa tɔyʋʋ kedeŋa kpeekpe. Abiijanɩ ɛjaɖɛ taa sɛmɩŋ kɩlɩ tɔyʋʋ.
[[File:3D Ebola.png|thumb|3D Ebola|Eeboolaa kʋdɔŋ piye]]
==Ɛzɩma pawaɣ Eeboolaa?==
Halɩ nɛ sɔnɔ patanada Eeboolaa kɔyɛ hayʋʋ. Ɛyaa mba eeboolaa kpawa yɔ, mɩnʋʋ yɔɔ lɛ, ɛyaa 90 sɩba. Mbʋ wɩlɩɣna se Eeboolaa kɛ kʋdɔŋ ŋgʋ kʋ-tɔm caɣ kaɖɛ siŋŋ Afrɩka tɛtʋ taa yɔ. Ɖɔkɔtɔnaa fɛyɩna wondu yaa kɔ wena pʋpɔzʋʋ se pawaa yaa palʋbɩna Eeboolaa yɔ. Ɛlɛ, papɩzɩ patɩŋna mbʋ payaɣ se "Traitements symptomatiques" yɔ pʋ-yɔɔ nɛ pɩɖaŋ se kʋdɔŋ tʋ ɛtaasɩ.
Un vaccin vivant atténué expérimental donne des résultats encourageants chez le singe51. Il a été administré en mars 2009 à une chercheuse travaillant sur le virus, après une possible contamination accidentelle. L'évolution en a été favorable52.
Paa mbʋ yɔ, lakɩŋ fenaɣ pɩnaɣ 2009 n̄ɩnɩyʋ halɩn̄ɩnʋ nɔɔyʋ laba tʋmɩyɛ nɛ kɔyɛ naɖɩyɛ nɛ ɛla nɛ tɩkpayʋ nɔɔyʋ yɔɔ cɛ, Eeboolaa kakpa-ɩ.
Pɔɖɔŋa maɣzʋʋ kɔ naayɛ tɛtɛkpɩnɛ yɔɔ se pana se alakɩ tʋmɩyɛ naa aalakɩ. Ɛsɔ ɛsɩna pɩdɛ n̄ɩnɩyaa mba. Kɔ ana a-taa yɔ " l'ARN polymérase". Ɖɔkɔtɔnaa maɣzɩ seerɔɔm ŋgʋ payaɣ se "ZMapp" yɔ nɛ papɩzɩ pawaa Ameriika tɛtʋ taa kʋdɔŋ tɩnaa naalɛ mba Eeboolaa kpa-wɛ yɔ. Kɛyɩna fenaɣ pɩnaɣ 2014 taa pamaɣzɩ seerɔɔm ŋgʋ. Seerɔɔm ŋgʋ, palaba-kʋ nɛ taba hatʋ. Jaapɔɔnɛɛ ɛjaɖɛ taa n̄ɩma ɖɔɖɔ n̄an̄ɩnaa nɛ pamaɣzɩ kɔ naayɛ kɛ holaa mba Eeboolaa kpawa yɔ. Pɩkpa-wɛ nɛ pɩla kɩyakɩŋ loɖo lɛ, palaba pɔ-yɔɔ tʋmɩyɛ.
==Ɛzɩma pʋwɛɛ se ɛyʋ ɛla nɛ Eeboolaa ɛtaakpa-ɩ?==
Pʋwɛɛ se :
* ɛyʋ esuu e-nesi huyuu nɛ ehuuzi ɛ-tɩŋa yɔɔ nɛ wonuu nakʋyʋ nɛ pʋcɔ ɛkʋ tɛtɛkpɩnɛ nɖɩ Eeboolaa kpawa yɔ. Pʋwɛɛ ɖɔɖɔ se ɛyʋ epiŋ tɛtɛkpɩna wena ɛkʋ-yɛ mbʋ lɛ, ɛla ɖɛfɛɛɛ nɛ ɛtaaɖukuni-yɛ yem. Pʋwɛ ɖeu ɖɔɖɔ se ajɛɛ n̄ʋʋdɩnaa ɛlʋ nɛ tɛtɛkpɩna ɛtaacɔʋ ajɛɛ tɩŋa nɛ ataŋ yem.
* ɛyʋ ɛtɩzɩ paa calɩm yaa nandʋ ndʋ pɩpɩɩ camɩyɛ siŋŋ nɛ pʋcɔ ɛtɔɔ.
* ajɛɛ wena a-taa Eeboolaa tɛma lɩʋ yɔ akɛdɩ ajɛɛ lɛɛna taa n̄ɩma mbʋ Eeboolaa lakɩ nɛ ɛzɩma mbʋ palakɩ se paɖɩɣ-kʋ kaʋ yɔ, pɩkpɛndɩna lesi labʋ taa mbʋ yɔ. Ɛyaa mba pasɩbɩna eeboolaa yɔ, pʋwɛɛ se, pataasɩ-wɛ, pepimi-wɛ kpaakpaa. Pe-ɖipimiye pʋwɛɛ se ɛyaa ɛtɩlɩ labʋ nɛ Eeboolaa ɛtaaɖɛɛ-wɛ.
* ɛyʋ eposi ɛ-tɩ nɛ mba Eeboolaa kpa-wɛ yɔ. Pɩkɩlɩ ɖeu se ɛyʋ ɛtaayɛlɩ yem se ewoki ɖɔkɔtɔnaa taa. Pʋwɛɛ ɖɔɖɔ se ɖɔkɔtɔnaa ɛtɩlɩ camɩyɛ ɛzɩma mbʋ pʋwɛɛ se pɔcɔna mba Eeboolaa kpawa yɔ pɔ-yɔɔ yɔ. Pɩkɩlɩɣ ɖeu se pɛkɛzɩɣ mba Eeboolaa kpawa yɔ kɩjaʋ nɛ patɩlɩ ɛzɩma mbʋ pɔcɔna pɔ-yɔɔ yɔ ɖeu. Pʋwɛɛ se pɔsɔ mba pasɩbɩna Eeboolaa yɔ miŋ kʋsɔbʋ. Pʋwɛɛ se ɖɔk;potɔnaa esuu mbʋ payaɣ se "filtre à air" yɔ pʋcɔ pɔcɔna mba Eeboolaa kpawa yɔ pɔ-yɔɔ.
* ɖɔkɔtɔnaa ehoyisi miŋ n̄ɩɣtʋ ndʋ pakpakɩɣ se palana tʋmɩyɛ yɔ tɩtɩŋa.
Pɩnaɣ 2000 taa Eerɔɔpʋ tɛtʋ ha waɖɛ kɩ-tɛ ɖɔkɔtɔnaa se patazɩ nɛ pana kʋdɔŋ piye Eeboolaa kɛ mbʋ yɔ. Ɖɔkɔtɔ kuduyuu ŋgʋ kɩ-tɛɛ palakɩ n̄ɩnʋʋ tʋmɩyɛ yɔ, kɩ-tɛɛ pʋwɛɛ se patazɩ nɛ pana mbʋ Eeboolaa kɛwa yɔ. Lyon egeetiye taa, Fransɩɩ ɛjaɖɛ taa ɖɔkɔtɔ kuduyuu ŋgʋ payaɣ se "laboratoire P4 Jean Mérieux" yɔ, kɩ-tɛɛ palaba Eeboolaa yɔɔ tʋmɩyɛ.
Pɩnaɣ 2012 taa Ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ se "NIH" yɔ, ɖɩwɛ Etazuunii ɛjaɖɛ taa; ɖɩpaɣzɩ cɛlʋʋ liidiye "Albert Einstein College of Medicine" ɖɔkɔtɔ se kɩn̄ɩnɩ nɛ kɩna mbʋ pʋwɛ Eeboolaa taa kpem yɔ nɛ ɛzɩma mbʋ kʋdɔŋ piye nɖɩ ɖɩcɔʋ kpɩnɛ calɩm taa yɔ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Kʋdʋmɩŋ]]
jafxodsj2wmefrwyh2v4txb5m8612iq
Eelɛkɩtroniiki
0
296
11907
11375
2018-03-09T08:42:01Z
Kamazina
92
Orthographe, syntaxe et contenu
11907
wikitext
text/x-wiki
Eelɛkɩtroniiki kɛna tomnaɣ kpɛlɛkʋʋ lɛɣtʋ piliŋa nakɛyɛ. Pɩ-tɛ piliŋa ŋga kalakɩna nɛ nabʋyʋ wɛɣna tomnaɣ wɛtʋ nɛ camɩyɛ labɩnaʋ nazɩyʋ tʋmɩyɛ taa. Pɩwazɩɣ siŋŋ kɛ tɔm kususutu nɛ tɔm kʋmʋmʋtʋ hɔɔlʋʋ taa. Eelɛkɩtroniiki yekina nɛ pɩ-tɛ tɔm ndʋ tɩtalɩ camɩyɛ ti-woɖe nɛ tɩ-mʋyaa wʋʋ-tʋ camɩyɛ ɖɔɖɔ.
Ɖɩtɩlɩ ɖɔɖɔ size, nabʋyʋ taa lɛ, pakpakɩɣ eelɛkɩtroniiki nɛ palakɩna tomnasɩ kekeɖii kʋdɔmɩŋ kpeekpe. Pɩtɛkɛ pi-ɖeke ɛlɛ, eelɛkɩtroniiki ŋgʋ, palakɩna-kʋ nɛ tʋmɩyɛ kɛ lɛdɩmɛlɛdɩ nazɩyʋ tʋma sakɩyɛ taa ɖɔɖɔ. Eelɛkɩtroniiki ɛɛpɩzɩɣ kɩla kʋ-tʋmɩyɛ ɖeu yee lɛdɩmɛlɛdɩ nazɩyʋ ɛfɛyɩ kɔyɔ.
Nabʋyʋ taa ɖɔɖɔ lɛ, nazɩyʋ wɛna walanzɩ nzɩ sɩfɛyɩ ɖoŋ yɔ. Pɩ-tɛ alɩwaatʋ ndʋ tɩ-taa lɛ, nazɩyʋ walanzɩ nzɩ sɩkɛ mɛnfɛyɩ ɖoŋ n̄ɩnzɩ siŋŋ yɔ, sɩwɛ wazaɣ siŋŋ eelɛkɩtroniiki taa. Pɩtɩŋɛ payɩ mbʋ yɔ, pʋ-tɔbʋʋ lɩzʋʋ lɩɣna ɛzɩma mbʋ yee tɔm kususutu natʋyʋ ɛcaɣ se tɩtalɩ ɖoli nɛ ɖoŋ n̄ɩɩɩ nɛ tɩ-wazaɣ tɔɖɔɔ kɔyɔ.
Alɩwaatʋ ndʋ tɩ-taa ɛyaa naalɛ n̄ɩnɩɣ size pala ndɔnjɔɔlɩyɛ naɖɩyɛ pɩlɩɩna tɔm natʋyʋ yɔɔ lɛ, pʋwɛna-wɛ size pɔyɔɔdɩ ɖoŋ.
Ɖɩɖɔkɩ ɖɔɖɔ se eelɛkɩtroniiki ɖoŋ kɩkpaɖɩŋ n̄ɩŋgʋ nakʋyʋ wɛɛ. Kɩkɛ nazɩyʋ tʋmɩyɛ labɩnaʋ tʋmɩyɛ kpɛlɛkʋʋ tɛ piliŋa nakɛyɛ. Kɩwɛ wazaɣ siŋŋ nazɩyʋ labɩnaʋ kpɛlɛkʋʋ tʋma piliŋa taa.
[[Category:!Main category]]
cs9oc34d9ccz1pjk0zaa3npkbkh8b1g
Eerɔpʋ tɛtʋ taa kedizaɣ sɔsaɣ
0
297
7474
1391
2017-07-16T20:41:45Z
Gnangbade
58
Liens
7474
wikitext
text/x-wiki
Palaba ɛyʋ waɖɛ yɔɔ kandɩyʋʋ kedizaɣ slosaɣ nakɛyɛ [[Lɔndrɩ (Londres)|Lɔndrɩ]] tɛtʋ taa, agoza fenaɣ, kɩyakʋ kagbaanzɩ (5) ñɩŋʋ wiye, pɩnaɣ 1949 taa. [[Lɔndrɩ (Londres)|Lɔndrɩ]] tɛtʋ wɛ Eerɔpʋ tɛtʋ taa. Palɩza paɣtʋ ndɩ ndɩ kedizaɣ sɔsaɣ ŋga ka-taa. Lɩmaɣzɛ sɔsɔna ana, a-taa lɛɛɖɛ kɔyɔ se, pʋwɛɛ se [[Eerɔpʋ tɛtʋ tɔm|Eerɔpʋ]] tɛtʋ taa ajɛya ɩwɛɛna kedizaɣ sɔsaɣ nakɛyɛ pɩnaɣ taa. Kedizaɣ sɔsaɣ ŋga payaɣna fransɩɩ kʋnʋŋ taa se « Conseil de l’Europe ».
Ajɛya nɩɩnaza nɛ lʋbɛ (47) wɛna « Conseil de l’Europe » taa. Ajɛya ana, a-taa samaɣ ñʋʋ kɛ miiliyɔɔ waa 820.
[[Eerɔpʋ tɛtʋ tɔm|Eerɔpʋ]] tɛtʋ taa ajɛya nɩna ɖama se akandɩyɩ ɛyʋ waɖɛ yɔɔ siŋŋ. [[Eerɔpʋ tɛtʋ tɔm|Eerɔpʋ]] tɛtʋ taa ajɛya kedizaɣ sɔsaɣ ɖɩlaɖɛ taa, ɛyʋ weyi ɛnaɣ se pomuluu-ŋ yɔ, ɛpɩzɩɣ ewolo nɛ ɛlʋ ɛ-waɖɛ yɔɔ. [[Eerɔpʋ tɛtʋ tɔm|Eerɔpʋ]] tɛtʋ taa kedizaɣ sɔsaɣ lʋkɩ ɛyʋ waɖɛ yɔɔ kandɩyʋʋ hɔɔlɩŋ ndɩ ndɩ sakɩyɛ taa.
[[Eerɔpʋ tɛtʋ tɔm|Eerɔpʋ]] tɛtʋ taa ajɛya ndɩ ndɩ kedizaɣ sɔsaɣ ŋga ka-taa, [[Fransɩɩ kʊnʊŋ]] nɛ [[Englɩsɩɩ kʊnʊŋ]] pɔyɔɔdʋʋ. Paɖʋ hɔɔlɩŋ sɔsɔŋ ndɩ ndɩ kedizaɣ sɔsaɣ ŋga ka-taa : minisii waa tʋmɩyɛ ɖɩlaɖɛ wɛɛ. Paɣtʋ lɩzɩyaa tʋmɩyɛ ɖɩlaɖɛ ñɛwɛɛ nɛ ajɛya akpeɣla ndɩ ndɩ wena awɛ a-tɩ yɔɔ yɔ, a-tʋmɩyɛ ɖɩlaɖɛ ñɛwɛɛ ɖɔɖɔ. Tʋma ndɩ ndɩ ana, a-ɖɩlaɖɛ taa pɔyɔɔdʋʋ caama kʋnɩŋ, pɔyɔɔdɩ, pɔyɔɔdɩ [[Itaalii kʊnʊŋ]] nɛ pɛtɛ pɔyɔɔdɩ [[Rusɩɩ kʊnʊŋ]].
[[Category:!Main category]]
io4g5y9v3c91n3xz8cqpfbl2ivbsc9v
Eerɔpʋ tɛtʋ taa ɛyʋ waɖɛ yɔɔ kandɩyʋʋ ŋgbɛyɛ
0
298
11026
1394
2018-01-31T12:15:03Z
Gnangbade
58
Liens
11026
wikitext
text/x-wiki
Ɛyʋ waɖɛ yɔɔ kandɩyʋʋ wɛna ŋgbɛyɛ naɖɩyɛ [[Eerɔpʋ]] tɛtʋ taa. Potoboyi ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩ-hɩɖɛ nɛ payaɣ-ɖɩ nɛ fransɩɩ kʋnʋŋ taa yem tobi se «CEDH». «CEDH» ŋgbɛyɛ kɛ kedeŋa kpeekpe tɔm hʋʋ ŋgbɛyɛ. Eerɔpʋ tɛtʋ taa kedizaɣ sɔsaɣ ŋga palaba-kɛ pɩnaɣ 1959 taa yɔ, keyebina nɛ CEDH ŋgbɛyɛ ñɔ. «CEDH» ŋgbɛyɛ tamaɣ kɔyɔ se kalʋ siŋŋ nɛ ajɛya wena Eerɔpʋ tɛtʋ kedizaɣ sɔsaɣ taɣna-yɛ yɔ, aɖɔ ɖeu ɛyʋ waɖɛ kandɩyʋʋ yɔɔ paɣtʋ yɔɔ.
Ɛjaɖɛ nɖɩ Eerɔpʋ tɛtʋ taa kedizaɣ sɔsaɣ taɣna-ɖɩ yɔ, ɖɩpɩzɩɣ ɖɩyaa tɔm, alɩwaatʋ ndʋ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩnaɣ se ajɛya lɛɛna ɖɔŋ ɖɩ-ɛyaa waɖɛ yɔɔ yɔ. Yee pɩtɛkɛ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa ɛyaa tɩŋa waɖɛ yɔɔ ajɛya lɛɛna yaa ɛjaɖɛ naɖɩyɛ fɛyɩɣ, nɛ ɛyʋ kʋɖʋm nɔɔyʋ naɣna se pɛfɛyɩɣ ɛ-waɖɛ yɔɔ kɔyɔ, ɛyʋ ɛnʋ, ɛpɩzɩɣ ɛyaa tɔm ɖɔɖɔ. Yee ɛyʋ ɛnʋ, ɛwɛ ŋgbɛyɛ naɖɩyɛ taa kɔyɔ, ɛ-ŋgbɛyɛ pɩzɩɣ ɖɩyaa tɔm nɛ ɛ-nɔɔ.
Strasbourg tɛtʋ taa «CEDH» ŋgbɛyɛ tʋma ñʋʋ wɛɛ. [[Fransɩ]] ɛjaɖɛ taa Strasbourg tɛtʋ wɛɛ. Pɩnaɣ 1998 ñɩŋa taa pasɩ CEDH tʋma ñʋʋ tɛtʋ ndʋ tɩ-taa. Kuduyiŋ maʋ lɔŋsɩnɖʋ sɔsɔ, ɖajaa Richard Rogers mana kuduyu sɔsɔʋ ŋgʋ kɩ-tɛɛ palakɩ «CEDH» ŋgbɛyɛ tʋma yɔ.
[[Category:!Main category]]
9i7u2s9cuj4t31m20sgmrzyk1xrgsjs
Eerɔpʋ tɛtʋ wandamm
0
299
11027
10560
2018-01-31T12:16:36Z
Gnangbade
58
11027
wikitext
text/x-wiki
[[File:Europe orthographic Caucasus Urals boundary.svg|thumb|Europe orthographic Caucasus Urals boundary]]
'''Eerɔpʋ''' tɛtʋ tɔm, kɔzɩ kɔzɩ tɛtʋ ndʋ payaɣ se Eerɔpʋ "méridionale" yɔ tɩ-tɔm pakɩlɩ maʋ takayɩsɩ taa. Ɛlɛ, pɩtɛkɛ yem nɛ pakɩlɩ-tʋ maʋ takayɩsɩ taa. Tɔm sɔsɔtʋ naanza natʋyʋ yɔɔ pɩtɩŋnaa nɛ pɩla se Eerɔpʋ "méridionale" tɔm pakɩlɩ maʋ takayɩsɩ taa:
* Kajalaɣ lɛ, Eerɔpʋ tɛtʋ taa pacalɩ maʋ kuduyiŋ nɛ pɛ.
* Nabʋlɛ lɛ, peeye tɛ niɣkaɣ nɛ soŋaɣ pɛ-wɛtʋ wɛ wɛɖʋʋ ŋgʋ yɔ, piyeki se caanaʋ wondu ɛtaapʋʋ yem.
* Tozo ɖeɖe lɛ, Eerɔpʋ tɛtʋ taa papaɣzɩ kʋnʋmɩŋ maʋ. Yee mbʋ, tɔm ndʋ pama-tʋ payɩ takayɩsɩ taa yɔ, petelesi tɔm ndʋ tɩ-taa takayaɣ nakɛyɛ.
* Kpaakpaa ɖeɖe lɛ, Eerɔpʋ tɛtʋ taa ɛyaa calɩna labʋ lɩmaɣzɛ se pama pa-caanaʋ tɔm takayɩsɩ taa nɛ pasɩɩ pa-wayɩ n̄ɩma. (Pama [[Homère]] tɔm, pama Hérodote n̄ɩndʋ nɛ pɛtɛ pama Strabon tɔm. Pama ɖɔɖɔ pɔ-cɔzɔnaa sakɩyɛ tɔm lɛɛtʋ.
[[File:Europe polar stereographic Caucasus Urals boundary.svg|thumb|Europe polar stereographic Caucasus Urals boundary]]
Samaɣ ŋga payaɣ se "sami" yaa "lapon" yɔ kɔ-hɔʋ waasɩ nɛɛlɛ kiɖe tɛɛ.
Eerɔpʋ tɛtʋ taa caanaʋ tɔm n̄ɩnɩyaa nɛ tɩ-mayaa pɛtɛyɩ caanaʋ tɔm alɩwaatʋ ndɩ ndɩ taa. Kajalaɣ lɛ, tɔm ndʋ tɩɩwɛɛ nɛ pʋcɔ caanaʋ tɔm paɣzɩ yɔ, alɩwaatʋ ńdʋ payaɣ se "préhistoire". Alɩwaatʋ tʋnɛ tʋtʋ wayɩ lɛ, "Antiquité" alɩwaatʋ n̄atɩŋɩ nɛ "Antiquité" alɩwaatʋ wayɩ lɛ, "Moyen Âge alɩwaatʋ tɩŋɩ. "Afrɩka ajɛɛ wena awɛna [[Sahara Kañɩnbʊsaɣ]] nɛ hadɛ kiŋ yɔ a-alɩwaatʋ nɛ amérindienne précolombienne alïwaatʋ nɛ Siini alɩwaatʋ nɛ Ɛɛndɩ n̄ɩndʋ pɛwɛ ndɩ nɛ Eerɔpʋ tɛtʋ taa caanaʋ tɔm n̄ɩndʋ.
Paa mbʋʋ yɔ, wɛtʊ ndɩ ndɩ natʊyʊ naadozo lɛɣzɩna Eerɔpʊ tɛtʊ ɖɔɖɔ ɛzɩ kedeŋa yɔɔ ajɛya sɔsɔna lɛɛna yɔ.
* Kajalaɣ lɛ, polubu miŋ yɔ, pɩlɛɣzɩ Eerɔɔpʊ tɛtʊ pɩdɩɩfɛyɩ. Polubu miŋ yɔ, pɩtalɩ ɛzɩ pɩnzɩ 400 000 yaa 800 000 yɔ mbʊ yɔ. Pɩkpaɣʊnɛ mbʊ yɔ, patɩzɩɣ tɔɔnasɩ nɛ pʊcɔ pɔtɔkɩ.
* Miŋ lubu wayɩ lɛ, mbʊ payaɣ se « révolution néolithique» yɔ, pʊbʊ n̄alɩɩ. Pɩlaba pɩnzɩ 2 000 yaa 8000 yɔ lɛɣtʊ ndʊ tɩlɩʊ yɔ. Alɩwaatʊ ńdʊ tɩ-taa haɖaʊ tʊma pazɩ pɩkpa ɖoŋ siŋŋ.
* Nabudozo ɖeɖe lɛ, mbʊ payaɣ se «< révolution industrielle » yɔ, pʊbʊ n̄alɩɩ nɛ pɩtɛzɩ Eerɔɔpʊ tɛtʊ lɛɣzʊʊ kpem. Anansaayɩ wondu ndɩ ndɩ lubu alɩwaatʊ taa kɛlɛ. Pɩlaba kpaɖɩŋ naalɛ yɔ Anansaayɩ wondu ndɩ ndɩ lubu lɩʊ yɔ. Mbʊ hanɛ waɖɛ nɛ ɛyʊ wɛɛna ɖoŋ mbʊ payaɣ se « énergie électrique» yɔ pʊ-yɔɔ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Eerɔpʋ]]
[[Category:Tɛtʋ wandamm]]
d6si2y03uw1eprhgzj74sf5b80zuhq1
Egbele
0
300
13947
13626
2019-04-11T10:12:31Z
Atticmaker
127
Category Added
13947
wikitext
text/x-wiki
Kabɩyɛ taa lɛ, tʋkaɣ nakayɩ wɛ pazɩ: egbele yaa neŋ kɛna halʋ yaa ɖoyo liɖe taa mba ɛkɩlɩ-wɛ yɔ. Halʋ ɖala yaa ɛ-kɔɔnaa lɛ payaɣ-ɛ se cɔzɔnaa yaa nezenaa. Pɔdɔŋ Kabɩyɛ taa se hɩnɛ cɩyʋ kodiye ɛɛcɩyʋ yaa pʋtɔbʋʋ kɛlɛ se caanaa hiu, egbele kʋɖʋm. Pɔyɔɔda mbʋ yɔ, pɩkɛna se paa halʋ ɛɛwɛna walaa ɛzɩma nɛ piya ɛzɩma yɔ, piyaa tɩŋa kʋyʋʋ lɛ, egele kʋɖʋm yaa neŋ kʋɖʋm tɛ kɛ sɩwoki. Kabɩyɛ taa lɛ, kooʋ ñʋʋ nɛ kɩ-ñɔsɩ wɛ egbele yaa neŋ nesi tɛɛ.
Egbele nɛ neŋ pɛwɛna ɖoŋ tɩŋa kɛ koou yɔɔ nɛ pɩkɛna-wɛ kɩjɛyʋ se pɛcɛyɩ pa-tɩ nɛ po-koowiya hiu pa-tɩ camɩyɛ. Piyebina nɛ pɔtɔŋ kʋtɔmɩyɛ se: egbele tɔkɩna koou. Pɩwɛɛ mbʋlɛ, kabɩyɛtʋ sɩma; mbʋ pʋyɔɔ yɔ, pɩtaawɛɛ mbʋ kɔyɔ halʋ taakɛ pʋyʋ nɔɔyʋ. Mbʋ pʋyɔɔ yɔ, alɩwaatʋ ndʋ halʋ walʋʋ lɛ, ɛlɛɣzɩɣ hɔʋ nɛ hɩɖɛ. Ɛlɛ yee wiɖii nabʋyʋ ɛlaba nɛ walʋ wɛɛ kʋñɔŋ taa yaa ɛfɛyɩ kɔyɔ, abalʋ hɔʋ taa mba pɔcɔŋna piya yaa sulaa yɔɔ camɩyɛ se pɩtaakɛdɩ nɛ egbele yaa neŋ taa wɩɩ yaa ɛñɩŋɩ.
Egbele ɛfɛyɩ, paalakɩ koou kɛ sɔnzɩ nasɩyɛ. Sɔnzɩ ɖeɖe egbele cɛlɩɣna sɩɣa kɛ weyi ɛkɔ kpɩnɛ yɔ nɛ pehiziɣ nɛ pɛtɛ lɛ pɛcɛlɩ-ɩ hamʋʋ. Paalakɩ koou kɛ [[sɔnzɩ]] nasɩyɛ nɛ neŋ fɛyɩ ɖɔɖɔ. Peeɖe panaɣ ɖɔɖɔ se halʋ ɛfɛyɩ nabʋyʋ ɛɛpɩzɩɣ pɩla nɛ pɩwɛɛ ɖeu. Pɩtɛkɛ sɔnzɩ ɖeɖe yeke kɛ egbelinaa nɛ neŋnaa ɖʋʋ pɔnɔsɩ. Yee palakɩ koou kɛ ñaŋ kɔyɔ, pɩkɛna egbele yaa neŋ se ɛmʋ e-koou nɛ ɛsɩɩ ɛcɔlɔ aliwaatʋ cabɩ. Yee pɩwɩɣ koou nɔɔyʋ kɔyɔ, egbele yɛlɩɣna tɩwa nɛ ɛna se ɛbɛ lakɩ-ɩ nɛ yee pɩkɛ sɩm ɖɔɖɔ kɔyɔ, ɛñɩnɩɣ pazɩyʋ se ɛtɩlɩ mbʋ pʋkʋ e-koou yɔ.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Kabɩyɛ ɛsakuliye]]
2i2un5yhxy2nuhw3iifrk2iqcry3i5q
Egipiti
0
301
14598
10374
2020-05-12T18:48:52Z
Ji-Elle
482
+pict.
14598
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛjaɖɛ
| Hɩɖɛ = Egipiti
| Hɩɖɛ2 = مِصر
| Kɩɖaʋ kɩdɛɛka = [[File:Flag of Egypt.svg|75px]]<br>Egipiti Kɩɖaʋ kɩdɛɛka
| Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ = [[File:Coat of arms of Egypt (Official).svg|75px]]<br>Egipiti Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ
| image_map = [[File:Egypt in its region (undisputed).svg|190px]]<br>Egipiti tɛlɛŋa
| official_languages = .
| capital = .
| government = .
| president = Ɖajaa Abdel Fattah el-Sisi
| area_km2 = 1,010,407.87
| population_estimate = 91,048,000
| population_estimate_year = 2016
| population_density_km2 = 90
| cctld = .eg
}}
[[File:A horse and rider touring the pyramids of Giza, in Cairo Egypt.jpg|thumb|left|Egipiti]]
'''Egipiti''' kɛna Afrika nɛ wɩsi ɖɩlɩye hayʊ kiŋ ɛjaɖɛ nɛ kɩwɛɛ [[Mediterrannée teŋgu|Mediiteranee]] nɛ kɩ-wɩsɩ ɖɩlɩyɛ. Egipiti wɛɛ ɖɔɖɔ Asii keteŋa taa ɖɔɖɔ ɛlɛ ɖenɖe payaɣ se Leevantɛɛ yɔ nɛ pɩtɩŋgʊna Siinayi pɔɔ.
[[Naajeeriya (Nigeria)|Naajeeriya]] nɛ [[Etiyoopii (Ethiopie)|Etiyoopii]] pa-wayɩ lɛ Egipiti taa kɛ eyaa kɩlɩna ɖɔʊ nɛ pɛwɛ pɩnaɣ 2015 kɛ miliyɔɔnaa 89. Peeɖe ɛyaa hukuu lɛɛɛ lɛɛɛ nɛ pɩnzɩ 60 taa lɛ samaɣ huu ɛzɩ tam naanaza mbʊ yɔ. Egipiti tɛtʊ sɔsɔtʊ kɔyɔ Kɛɛrɩ nɛ [[Arabɩɩ kʊnʊŋ|Araabɩ]] kɛ pɔyɔɔdʊʊ peeɖe ɛlɛ kʊnʊŋ ŋgʊ pakɩlɩɣ yɔɔdʊʊ yɔ ŋgʊ lɛ Egipiti.
Pɔyɔɔdʊʊ ɖɔɖɔ Siiwii yaa Bɛɛrɩbɛɛrɩ kɛ Siiwa hɔɔlʋʋ nɛ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa. Egipiti [[Krɩstiyaniism tɔm|krɩstʊ mba]] tɛɛlɛɣzɩ pa-kʊnʊŋ nɛ halɩ nɛ sɔnɔ paɖɩɣna yɔɔdɩɣ Kɔpɩtɩ pɛ-Ɛsɔ sɛtʊ taa. Egipiti nɛ kɩ-hayʊ kiŋ lɛ Nuubiyɛŋ pɔyɔɔdɩɣ ɖɩnɛ pɩkɩlɩna samaɣ ŋga payaɣ se Asʊwaŋ yɔ.
Pe-liidiya yɔ Egipiti liivri. Kaŋgalafʊʊ nimaɣ paɣzɩɩna +20.
Ɖooo pɩnaɣ 1981, Mohammed Hosni Moubarak kaawɛna kpelaɣ yɔɔ pɩkɔɔ pɩsɩna se lɛlaɣ fenaɣ 11 wiey pɩnaɣ 2011 samaɣ kpeekpe kʊyɩ ɛyɔɔ nɛ pɩla ɛkʊyɩ kpelaɣ yɔɔ. Peeɖe komina taa ɛyaa kpɛndɩ 264 nɛ naatozo yɔɔ lɛ, samaɣ lɩzɩɣ naalɛ nɛ ɛjaɖɛ ñʊʊtʊ ñayaa kʊɖʊm. Egipiti ñʊʊtʊ kɩfalʊ kɔyɔ Maresaalɩ Abdel Fattah al-Sissi nɛ ɛkpaɣ kpelaɣ kɛ mɩsɩ kʊm fenaɣ kɩyakʊ liitoozo wiye.
{{Afrɩka}}
[[Category:!Main category]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Egipiti]]
lst7pzndlu7cy8aa9477fp84g1286b8
Eiffel Tilimiye Sɔsɔɖɛ
0
302
15369
15367
2022-01-02T15:48:30Z
Gnangbade
58
More precise translation of 'tower' (but not finished yet...)
15369
wikitext
text/x-wiki
[[File:Tour Eiffel Wikimedia Commons.jpg|thumb|Tour Eiffel Wikimedia Commons]]
[[File:Eiffel Tower Drone 4k-Qx c1X3zfEc-313-251.webm|thumb|Eiffel Kuduyuu]]
'''Eiffel Tilimiye Sɔsɔɖɛ''' kɛna fer puddlé tɛ tilimiye sɔsɔʋ. Kɩ-kʋkʋyɩmɩŋ talɩɣ ɛzɩ mɛtɛwaa kudokiŋ nasɩdozo nɛ hiŋ naalɛ nɛ naanaza (324) mbʋ yɔ. Nɛ kuduyuu kʋnɛ kʋ-n̄ʋʋda nɛ mbʋ payaɣ se antɛnɩɩ. Kuduyuu kʋnɛ yɔ, kɩwɛ [[Paarii]] tɛtʋ taa. Paarii tɛtʋ kɛŋna [[Fransɩɩ|Fransɩ]] ɛjaɖɛ tɛtʋ sʋsɔtʋ.
Ɖajaa Gustave Eiffel nɛ ɛ-sɩnɩyaa pamana Eiffel tilimiye kʋnɛ.
[[File:Panorama Paris December 2007.jpg|thumb|Panorama Paris December 2007]]
Pama-kʋ size palɩzɩ Paarii tɛtʋ nɛ pele kedeŋa kpeekpe ɛsɩndaa. Pʋ-tɔbʋʋ se pɔsɔɔlɩ se kpeekpe yɔɔ ajɛya kpeekpe ɛtɩlɩ-kʋ. Pɩnaɣ 1889 ñɩŋa taa pelema Paarii tɛtʋ ndʋʋ kedeŋa ɛsɩndaa. Eiffel kuduyuu sɔsɔʋ kʋnɛ, pacalɩ-kʋ maʋ lɛ, payaa-kʋ se mɛtɛwaa nasɩdozo (300) kuduyuu.
Kɩwɛ Paarii tɛtʋ nɛ hayi kiŋ wɩsɩ ɖɩɖʋyɛ hɔɔlʋʋ taa. Kuduyuu sɔsɔʋ kʋnɛ kɩñɔtɩna Fransɩ ɛjaɖɛ taa awayɩ wondu kaɖaɣ ŋga payaɣ se <nowiki>''lakɩŋ fenaɣ hayɩm''</nowiki> yɔ kpam. Eiffel kuduyuu sɔsɔʋ pɩsɩ Paarii tɛtʋ kumoɖe.
Kedeŋa kpeekpe ɛsɩyɛ egbena lona tɩŋa taa payɩ lɛ, Fransɩ ɛjaɖɛ taa Ɛsɔ sɛtʋ kpaaŋ sɔsɔʋ ŋgʋ payaɣ se <nowiki>''</nowiki>Paarii tɛtʋ taa Ɖoɖoo<nowiki>''</nowiki> yɔ kɩ-taa ɛyaa kɩlɩɣ wonaʋ ɛsɩyɛ egbena. Kɩ-taa kedeŋa kpeekpe caanaʋ wondu ndɩ ndɩ kɩlɩ wɛʋ. Pʋ-tɔbʋʋ se kɩ-taa pasɩ caanaʋ wondu sɔsɔtʋ sɔsɔtʋ. Pɩnaɣ taa ɛyaa mba powokina ɛsɩyɛ egbena kɩ-taa yɔ, patalɩ ɛyaa miiliyɔɔ waa hiu nɛ naadozo nɛ ɛyaa loɖo mbʋ yɔ.
Kɩ-wayɩ lɛ, Eiffel kuduyuu tɩŋɩna. Kpaɣna patʋlʋʋ kɩ-nɔnɔsɩ nɛ sɔnɔ yɔ, ɛyaa miiliyɔɔ waa nasɩdozo nɛ pɩɖɛɛ pʋ-yɔɔ tɛmna sʋnaʋ ɛsɩyɛ egbena kɩ-taa.
Pɩnaɣ 2011 ñɩŋa taa ɛyaa miiliyɔɔ waa lʋbɛ nɛ kʋɖʋm woŋna ɛsɩyɛ egbena Eiffel kuduyuu sɔsɔʋ taa. Agɔma, pʋ-tɔbʋʋ se mba pɛtɛkɛ Fransɩ ɛjaɖɛ ñɩma yɔ pakɩlɩɣna wonaʋ ɛsɩyɛ egbena Eiffel kuduyuu sɔsɔʋ taa. Pɩnaɣ 2011 taa, ɛyaa kpeekpe mba powoba ɛsɩyɛ egbena naʋ Eiffel kuduyuu sɔsɔʋ taa yɔ, ɛyaa mɩnʋʋ yɔɔ lɛ, ɛyaa 75 kɛ agɔma.
Ɛsɔ sɛtʋ kuduyuu sɔsɔʋ ŋgʋ payaɣ se <nowiki>''Paarii tɛtʋ taa Ɖoɖoo''</nowiki> yɔ nɛ Eiffel kuduyuu peyeki nɛ Fransɩ ɛjaɖɛ tɔsʋʋ ɖɛɣna ɛsɩndaa pɩdɩɩfɛyɩ. Toovenum lɛ, ɛyʋ hɛyɩɣ liidiye nɛ pʋcɔ ewona ɛsɩyɛ egbena yɔ, ɖɩtɛkɛ cikpeɖe.taa.
[[File:Eiffel daedalus.jpg|thumb|Eiffel daedalus]]
[[Category:!Main category]]
[[Category:Matʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Eerɔpʋ]]
[[Category:Fransɩɩ]]
qii63yhm39sojg8j8mxidgoxr64upv5
Ekuwatɛrɩ
0
303
16116
16098
2022-11-24T18:06:16Z
CommonsDelinker
130
Replacing Coat_of_arms_of_Ecuador.svg with [[File:Coat_of_arms_of_Ecuador_original_version.svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: splitting versionhistory).
16116
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛjaɖɛ
| Hɩɖɛ = Ekuwatɛrɩ
| Hɩɖɛ2 = Equateur
| Kɩɖaʋ kɩdɛɛka = [[File:Flag of Ecuador.svg|75px]]<br>Ekuwatɛrɩ Kɩɖaʋ kɩdɛɛka
| Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ = [[File:Coat of arms of Ecuador original version.svg|75px]]<br>Ekuwatɛrɩ Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ
| image_map = [[File:Ecuador in its region.svg|190px]]<br>Ekuwatɛrɩ tɛlɛŋa
| official_languages = .
| capital = .
| government = .
| president = Ɖajaa [[Lenín Moreno]]
| area_km2 = 283,560
| population_estimate = 16,144,000
| population_estimate_year = 2015
| population_density_km2 = 58.95
| cctld = .
}}Ekuwatɛrɩ kɛna Amerika nɛ Hadɛ kiŋ ɛjaɖɛ naɖɩyɛ nɛ ajɛya wena ana-ɖɩ asɩ ɖama nɛ kamaɣ yɔ ana yɔ: hadɛ kiŋ nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa lɛ [[Peeruu]] ɛjaɖɛ, hayʊ kiŋ nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa lɛ [[Kolombi]] nɛ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa lɛ [[Oseyŋ Pasifiki]] wɛna.
Ekuwatɛrɩ walanzɩ taa maɣna kilomɛtanaa akpagba 283 520 km2. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩtɛyɩ hɔɔlɩŋ niitozo: kacalaɣ ŋgʊ lɛ Pasifiki kitiiliŋ, peeɖe kiŋ ɖɩ-tɛtʊ sɔsɔtʊ Guayquil wɛɛ; naalɛ ŋgʊ lɛ Andini hɔɔlɩɣ, peeɖe tɛtʊ sɔsɔtʊ ndʊ payaɣ se kiitoo yɔ tɩwɛɛ, Amazonii ŋgʊ kɩwɛna Ekuwatɛrɩ hɔɔlɩɣ yɔ kʊkʊ ñɛwɛna wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa.
Hɔɔlɩŋ kacalaɣ ñɩŋ nɩɩlɛ ɛnɛ ɛ-taa kɛ tɔsʊʊ tʊma kɩlɩ wɛʊ pɩkazɩ amazoni taa ɛyaa takɩlɩ ɖɔʊ ɛlɛ lɩm kɩlɩna nɛ tʊma ndɩ ndɩ wɛɛ. Hɔɔlɩŋ niitozo ɛnɛ ɛwayɩ lɛ pɔsɔzɩɣ nakʊyʊ, kʊkʊ lɛ Lɩm hɛɛkɩŋ taa tɛtʊ ndʊ payaɣ se Galapogos yɔ.
Ɖooo ɛzɩ Ekuatɛrɩ wɛʊ kɩ-tɩ yɔɔ nɛ Ɛsɩpañɩ kɛ 1822 yɔ nɛ sɔnɔ yɔ, ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩtɛyɩ hɔɔlɩŋ yaa ageeta 24.
Ɛsɩpañɔlɩ kɛŋna kʊnʊŋ ŋgʊ pawɩlɩɣ sukulinaa taa nɛ ŋgʊ pɔyɔɔdɩɣ komina tʊma taa yɔ. Kʊnʊŋ ŋgʊ kɩwayɩ kʊnʊmɩŋ lɛɛŋ wɛɛ mbʊ pʊyɔɔ yɔ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa ajɛya ndɩ ndɩ wɛɛ. Kʊnʊmɩŋ ɛnʊ ɛ-taa kɔyɔ: kisiwa nɛ sʊwarɩ. Ekuwatɛrɩ pɛdɩɣ ayaba, roozinaa nɛ kpasɩ nzɩ payaɣ se krevɛtɩ yɔ nɛ ajɛya lɛɛna.
Rafael Correa kɛŋna Ekuwatɛrɩ ɛjaɖɛ ñʊʊtʊ kɩfalʊ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Amerika]]
na50r0swuj8wshf5n9mscervrctksdb
Elvis Presley
0
304
16442
16441
2023-06-04T10:13:45Z
ShifaYT
4278
Undid edits by [[Special:Contribs/Guideclasses|Guideclasses]] ([[User talk:Guideclasses|talk]]) to last version by Niegodzisie: unnecessary links or spam
16442
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Elvis Presley
|image = PresleyPromo1954PhotoOnly.jpg|thumb|PresleyPromo1954PhotoOnly
|px = 190
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = [[Etaazuunii]]
|Ɛ-tʋmɩyɛ = Teyu
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = Tupelo, Mississippi, [[Etaazuunii]]
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = [[Lɛlaɣ fenaɣ]] kɩyakʊ 8 pɩnaɣ 1935
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ = Memphis, Tennessee, [[Etaazuunii]]
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ = [[Kɩyɛɛna fenaɣ]] kɩyakʊ 16 pɩnaɣ 1977
|E-nesi ñɩɣʋ = Elvis Presley Signature.png|thumb|Elvis Presley Signature
}}[[File:YoungElvisPresley.jpg|thumb|YoungElvisPresley]]
'''Elvis Aaron Presley''' kɛ hendu teyu sɔsɔ nɔɔyʋ Amarika ɛjaɖɛ taa. Ɛkɛ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa tʋ. Palʋla-ɩ kɩyakʋ nutozo (8) n̄ɩŋgʋ wiye [[kɔlaɣ fenaɣ]] taa pɩnaɣ 1935 ñɩŋa taa. Palʋla-ɩ Tupelo tɛtʋ taa Mississippi egeetiye taa.
Ɛsɩba kɩyakʋ hiu nɛ loɖo (16) n̄ɩŋgʋ wiye [[agoza fenaɣ]] taa pɩnaɣ 1977 ñɩŋa taa. Ɖajaa Elvis AAaron Presley pakʋma hɩɖɛ se «The King». Pʋ-tɔbʋʋ Wiyaʋ. Ɛmʋ samtʋ nima ndɩ ndɩ minziki mabʋ nʋmɔʋ taa.
[[File:Elvis Presley Jailhouse Rock.jpg|thumb|Elvis Presley Jailhouse Rock]]
Sɔɔja sɔsɔ Rock and roll sɩŋna-ɩ nɛ [[Etaazuunii]] ɛjaɖɛ samaɣ tɩlɩ ɛ-tɛ minzikinaa. Sɔɔja sɔsɔ ɛnɛ ɛsɩŋna-ɩ nɛ kedeŋa kpeekpe tɩlɩ ɛ-tɛ minzikinaa tɩŋa. Kpaɖʋʋ hiu (10) ñɩŋgʋ taa Ɖajaa Elvis kɛkɛŋna hendu teyu kɩkpaɖʋ. Ɖajaa hendu teu Elvis Presley ɛnɛ, pʋcɔ ɛsɩkɩ lɛ, ɛpɛdɩ hendu tatasɩ sɩtalɩ miiliyɔɔ waa mɩnɩŋ lʋbɛ mbʋ yɔ.
Ɛkɛ maɣzɩyʋ sɔsɔ nɔyʋ siŋŋ. Ɛlaba tʋmɩyɛ kɛlɛm kɛlɛm waa mba pa-taa yɔ, patalɩɣ hiŋ nadazo nɛ kʋɖʋm (31).
[[File:Elvis Presley in King Creole 1958.jpg|thumb|Elvis Presley in King Creole 1958]]
Ɛlaba ɖama nɩnaʋ kedizasi nzɩ yɔ, sɩɖɔ siŋŋ. Etaazuunii ɛjaɖɛ taa lɛ, ɛlaba nzɩ yɔ sɩtalɩɣ 1156 mbʋ yɔ. Ɛlaba-sɩ egeetiye 525 ñɩnɖɛ taa. Egeetiye nɖɩɩ payaɣ size Las Vegas. Hendu teyu ɛnɛ, ɛkɛ hendu teu maɣzɩyʋ sɔsɔ kɔɔnɔɔ tʋ weyi ɛlɛyɩ labʋ kɛlɛm kɛlɛm tʋmɩyɛ nɛ pana-ɖɩ poliŋ taa yɔ.
Pɩɩkɛ kɩyakʋ hiu nɛ nanaaza (14) n̄ɩŋgʋ wiye, kɔlaɣ fenaɣ taa, pɩnaɣ 1973 ñɩŋga taa Hawaï egeetiye taa.
[[File:Juliet Prowse-Elvis Presley in G.I. Blues.jpg|thumb|Juliet Prowse-Elvis Presley in G.I. Blues]]
Hendu teyu sɔsɔ ɛnɛ ɛɛkɛ ñɩm tʋ sɔsɔ nɔɔyʋ kpem. Ɛsɩba nɛ pewili e-liidiye kozaɣ taa lɛ, e-liidiye kpɛndɩ tɔɔlaarɩ waa miiliyɔɔ waa 150 mbʋ yɔ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Abalaa sɔsaa]]
[[Category:Ɛyaa sɔsaa]]
[[Category:Minziiki laɖaa]]
[[Category:Amʋʋza laɖaa]]
[[Category:Etaazuunii]]
169wzgy9mskrakio0gfp7s9p1ts7weu
Emeroodi
0
305
9532
7848
2017-11-10T20:01:41Z
Gnangbade
58
suppression des explication française; liens
9532
wikitext
text/x-wiki
[[File:5 Emeralds from Colombia.JPG|thumb|5 Emeralds from Colombia]]
Mbʊ payaɣ se emeroodi yɔ, pɩkɛ ñɩɣlɩm pɩyɛ naɖɩyɛ. Pɩkɛ ñɩɣlɩm pɛ wena payaɣ se silikatɩ yɔ a-taa naɖɩyɛ. Pɛtɛyɩ ñɩɣlɩm pɛ huwa ndɩ ndɩ. Payaɣ ñɩɣlɩm pɛ naayɛ se siklosiliikate waa. Pɛ ana awɛ ɛzɩ pɛ wena payaɣ se peerili waa yɔ. Mbʊ payaɣ se kromi nɛ fanadiyɔɔm yɔ peyebina nɛ emeroodi ñɩɣlɩm pɩyɛ wɛɛna tɩŋ hatʊ tɔlɩm. Nabʊyʊ taa ɖɔɖɔ lɛ, ñɩɣyʊʊ ŋgʊ payaɣ se fɛɛrɩ yɔ kiyekina nɛ emeroodi ñɩɣlɩm pɩyɛ wɛɣna tɩŋ hatʊ tɔlɩm. Ñɩɣlɩm pɛ kpɛndɩ naanza. Emeroodi kɛ ñɩɣlɩm pɛ ana a-taa lɛɛɖɛ.
[[File:Beryl Smaragd DSCF0433.jpg|thumb|Beryl Smaragd DSCF0433]]
Ñɩɣlɩm pɩyɛ nɖɩ payaɣ se emeroodi yɔ, ɖɩ-tɔm
Weyi ɛya pɩyɛ nɖɩ hɩɖɛ se «emeroodi » yɔ nɛ tɔmpiye emeroodi ɖɩlɩyɛ
Tɔmpiye emeroodi lɩna tɔmpiye smaragdus cɔlɔ. Tɔmpiye smaragdus kɛ [[Latɛŋ kʊnʊŋ]] tɔmpiye. Ɛlɛ, toovenum lɛ, laatɛɛ ñɩma taayaana Pɛrɩsɩ ñɩma tɔmpiye tɔmpiye zamarat camɩyɛ nɛ pɩpɩsɩ se smaragdus. Pɛɛrɩsɩ ñɩma ya pɩyɛ nɖɩ se zamarat, pʊ-tɔbʊ se «pɩyɛ ñamɩyɛ». Ɖɔɖɔ ɛzɩ ñɩɣlɩm pɛ lɛɛna yɔ, mbʊ ndɔnjɔɔlɩyɛ ɖɔ sakɩyɛ ñɩɣlɩm pɩyɛ nɖɩ payaa se «emeroodi» yɔ ɖɩ-tɔm taa. Pɔtɔŋ se pana pɩyɛ nɖɩ Babylone tɛtʊ taa nɛ pɩla pɩnzɩ kudoku nɛ pʊcɔ palʊlɩ Yeesu-Krɩstʊ. Pakpaɣ emeeroodo ñɩɣlɩm pɩyɛ nɖɩɩ Babylone tɛtʊ taa peeɖe nɛ kɩkɛ tɛtʊ ndʊ tɩ-taa ñɩma tadɩyɛ liidiye pɔɔyɛ. Ɖooo caanaʊ alɩwaatʊ taa emeroodi ñɩɣlɩm pɛ wuluwuluwaa naayɛ kɛwɛ Egipitii ɛjaɖɛ taa, teŋgu kɩsɛɛmʊʊ cɔlɔ kpam. Emeroodi ñɩɣlɩm pɛ wuluwuluwaa mba pakpakaɣ nɛ polukina Egipiti kewiyaɣ taa sɔsaa ñɩɣlɩm wondu ndɩ ndɩ. Ñɩɣlɩm wondu ndʊ payaɣ se piijuu waa (bijoux).
[[File:Emerald baton finials (17th c., Kremlin) by shakko 02.JPG|thumb|Emerald baton finials (17th c., Kremlin) by shakko 02]]
[[Category:!Main category]]
[[Category:ñɩɣlɩm pɩyɛ]]
[[Category:Wondu]]
8el6frqqhalnomgybc76ljfwjrmyxh3
Emiraatɩ-Araabʊ Unii
0
306
9855
7245
2017-11-22T16:30:56Z
Atticmaker
127
Category added
9855
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛjaɖɛ
| Hɩɖɛ = Emiraatɩ-Araabʊ Unii
| Hɩɖɛ2 = .
| Kɩɖaʋ kɩdɛɛka = [[File:Nuvola UAE flag.svg|75px]]<br>Emiraatɩ-Araabʊ Unii Kɩɖaʋ kɩdɛɛka
| Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ = [[File:Emblem of the United Arab Emirates.svg|75px]]<br>Emiraatɩ-Araabʊ Unii Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ
| image_map = [[File:United Arab Emirates location map.svg|190px]]<br>Emiraatɩ-Araabʊ Unii tɛlɛŋa
| official_languages = .
| capital = .
| government = .
| president = Ɖajaa Khalifa bin Zayed Al Nahyan
| area_km2 = 83,600
| population_estimate = 9,581,000
| population_estimate_year = 2015
| population_density_km2 = 99
| cctld = .
}}
Emiraatɩ-Araabʊ Unii kɛna ajɛya cɩkpena nayɛ kɩkpɛndɩɣ ɛjaɖɛ naɖɩyɛ nɛ ɖɩwɛ [[Moyen-Orient tɛtʋ]] taa. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩñɔ ɖooo pɩnaɣ 1971 taa.
Ɖɩwɛ [[Moyen-Orient tɛtʋ]] taa kɛ Kɔlɩfɩ-Pɛrɩsikɩ nɛ Omanɩ-Kɔlɩfɩ pɛ-hɛkʊ taa. Ajɛya cikpena wena akpɛnda nbɛ payaɣ se Emiraatɩ-Araabʊ Unii yɔ, ana ya:
* Abuu Dabi
* Ajimanii
* Sarija
* Dubayɩ
* Fujayira
* Ras ɛl Kayima Uumm al Qayiwayɩŋ.
Ajɛya anɛ cikpena kɩkpɛndɩɣ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ, ɖɩ-tɛtʊ sɔsɔtʊ kɛ payaɣ se Abuu Dabi.
Emiraatɩ-Araabʊ Unii tɛ kɩgaʊ aŋgba ɛnɛ awɛ kedeŋa kpeekpe ajɛya wena a-taa kaɖɩzɩm wɛɛ nɛ pɛpɛdɩɣ-pʊ nɛe ajɛya lɛɛna yɔ a-taa.
Emiraatɩ-Araabʊ Unii ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩwɛ ajɛya kpeekpe kɩkpɛndɩɣ ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩcɔŋna tɛtɛɛ ñɩm mbʊ payaɣ se kaɖɩzɩm yɔ pɛ-ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ se OPEP yɔ ɖɩ-taa. Pɩtasɩ ɖɔɖɔ lɛ, peeɖɛ ɛjaɖɛ cikpeɖe nɖɩ payaɣ-ɖɩ se Abuu Dabi yɔ, ɖɩɖɩ ñaatɛma OPEP ŋgbɛyɛ taa wɛʊ pʊcɔ nɛ ɛjaɖɛ sɔsɔyɛ nɖɩ payaɣ sɔnɔ se Emiraatɩ-Araabʊ Unii yɔ ɖɩñɔʊ. Pɩwɛɛ mbʊ ɖɔɖɔ lɛ, tɛtʊ yaa ɛjaɖɛ cikpeɖe nɖɩ payaɣ se Dubayɩ yɔ, ɖɩ-taa kɛ tɔsʊʊ nɛ ñɩm pakɩlaa.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Aazii]]
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Emiraatɩ-Araabʊ Unii]]
[[Category:Wɩsɩ ɖɩlɩyɛ hɛkʋ taa hɔlʋʋ wandamm]]
dba9bqxbmil09nxujodz1rzlxotea3b
Emmanuel Kant
0
307
15101
11919
2021-10-21T00:30:20Z
Kotkan lusija
3273
File
15101
wikitext
text/x-wiki
[[File:Immanuel Kant (portrait).jpg|thumb]]
'''Emmanuel Kant''' kɛ [[Caama (Allemagne)|Caama]] tʋ. Palʋla-ɩ [[agoza fenaɣ]] kɩyakʋ nɛɛlɛ nɛ naalɛ (22) n̄ɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1724 n̄ɩŋga taa.
Palʋla-ɩ Königsberg tɛtʋ taa Prusse-Orientale egeetiye taa. '''Ɖajaa Emmanuel Kant''' sɩba [[kɔlaɣ fenaɣ]] kɩyakʋ hiu nɛ naalɛ (12) n̄ɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1804 n̄ɩŋga taa.
Pʋ-tɔbʋʋ se ɛsɩba ɛ-pɩnzɩ hiŋ lutozo (80) taa. Ɖajaa Emmanuel Kant kɛ [[Filozofii|filozɔɔfʋ]] sɔsɔ ɛ-alɩwaatʋ taa. Pʋ-tɔbʋʋ se e-wezuu caɣʋ taa ɛñɩnaa se ɛtɩlɩ ɛyʋ pɩkɔɔ pɩtalɩ ɛ-laŋɩyɛ cukaŋ taa.
'''Filosɔɔfʋ sɔsɔ Emmanuel Kant''' yebina nɛ ɛyʋ nɩʋ kamaɣ lɩmaɣzɩyɛ piliŋa ñɔ Caama taa.
Ɖajaa '''Emmanuel Kant''' yebina ɖɔɖɔ nɛ maɣzɩm ɖeyi ɖeyi tɛ nɩʋ kpayɩ kpayɩ n̄ɩnʋʋ piliŋa ñɔ Caama. Pʋtʋʋ fɛyɩ lɛɣtʋ piliŋa ŋ́ga ka-taa.
Ɖajaa Emmanuel Kant laba filozofii lɛɣtʋ piliŋa taa tʋma sakɩyɛ. Ɛlaba ɖoziye tɔbʋʋ ñɩnʋʋ tʋmɩyɛ. Ɛlaba ɖɔɖɔ taa takʋʋ lɛɣtʋ piliŋa taa tʋmɩyɛ. Ɛlaba kawɩlaɣ kpɛlɛkʋʋ tʋmɩyɛ. '''Ɖajaa Emmanuel Kant''' : ''Critique de la raison pure'' nɛ ''Critique de la raison pratique'' nɛ pɩtasɩna ''Critique de la faculté de juger''.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Filosofii laɖaa]]
[[Category:Caama]]
db4rojqinvvniafu7ggs6v4f2gw0sjm
Frédéric Barberousse
0
308
13267
10478
2019-01-10T20:27:58Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Empereur Frédéric Barberousse]] ñɩŋgʋ nɛ [[Frédéric Barberousse]] ñɩŋgʋ yɔɔ : harmonisation des titres
10478
wikitext
text/x-wiki
Hohenstaufen tɛ Frédéric kajalaɣ tʊ, ɛsɛɛ hɩɖɛ se Frédéric Barberousse ([[Caama kʊnʊŋ]] taa lɛ, Friedrich 1 Barbarossa, 1122 [[mɩsɩkʋm fenaɣ]] kɩyakʊ 10 pɩnaɣ 1190), zermaniki Roma tɛ wiyaʊ sɔsɔ, Roma ɛyaa tɛ wiyaʊ, [[Itaalii]] wiyaʊ, Souabe nɛ Alsace waa kɩpaɣlʊ, Bourgogne mba tɛ Ɛsɔ. Palʊla-ɩ ɛzɩ pɩnaɣ 1122 cɔlɔ mbʊ yɔ Waiblingen yaa Weingarten tɛtʊ taa, pʊñɔtɩna Ravensbourg, ɛyʊ ɛnɛ yɔ ɛɛkɛ Hohenstaufen Souabe waa tɛ kɩpaɣlʊ tɛ kewiyaɣ kɩɖɛzaɣ taa wiyaʊ pɩɣa pɩnaɣ 1147 ŋtalɩ 1152 nɛ ɛ-hɩɖɛ kɔyɔ Frédéric 3. Palɩzɩ-ɩ se ɛkɛ [[Roma (Rome)|Roma]] ɛyaa tɛ wiyaʊ pɩnaɣ 1152 nɛ papamɩ-ɩ zermaniki mba tɛ cɔjɔtʊ hʊlaɣ pɩnaɣ 1155. Ehiɣ ɛ-hɩɖɛ kɩsɛsɛyɛ pɩlɩna ɛ-tandʊʊ cɔm cɔm ŋgʊ yɔɔ.
Frédéric 1 Barberousse, palʊla-ɩ pɩnaɣ 1122. Kɛlɛ lone nɖɩ ɖɩ-taa palʊla-ɩ patasɩm-ɖɩ keeke nɛ pɩcaɣ pɩta. Pɩlɩna nɔnɔɔ takayaɣ kʊyʊmaɣ nakɛyɛ tɛ aseɣɖe tɔm yɔɔ, Bavière tɛ Welfe Judith, se ɛlʊla ɛ-kajalaɣ pɩɣa kɛ akɔma ɖɩɣa sɔsɔ nakɛyɛ taa nɛ kɔñɔtɩna Altdorf. Ŋgʊ pɩ-tɛ alɩwaatʊ taa mbʊ lɛ pɩɩkɛ kɩjɛyɩɣ se paa halʊ weyɩ ɛlʊlɩ ɛ-pɩɣa kɛ ɛ-tɛ tɛtʊ yɔɔ yɔ, mbʊ papɩzɩɣ pɔtɔ se Frédéric wɛʊ yɔ paa pɩla ɛzɩma yɔ e-ɖoo lʊla-ɩ ɛ-tɛ ɛjaɖɛ taa kɛnɛ. Ɖɔɖɔ lɛ, patasɩ pɩtʊʊ pa-taa se tovonum se Frédéric kɛ kajalaɣ pɩɣa kɛ e-ɖoo cɔlɔ, mbʊ pʊyɔɔ yɔ wɛɛ ana a-taa lɛ, pɩya kʊdɔŋ kɩsɩbɩɣ nakʊyʊ kaalɩwa nɛ kʊkʊʊ piya cikpesi.
Frédéric kɛ Hohenstraufen Frédéric 2 ɛsɛɛ kpɩɖʊʊ tʊ pɩɣa, Souabe tɛ sɔsɔ nɛ e-ɖoo kɔyɔ Judith, Bavière Henri kɩkpɛdʊ pɛlaɣ, patɩŋa palɩna Ampiiri Kiɖeɖeu taa. Ɛɛwɛna pɩnzɩ 25 lɛ, ɛ-caa sɩ ɛlɛ pɩkɛ pɩnaɣ 1147 alɩwaatʊ taa, nɛ ɛmʊ ɛ-caa kewiyaɣ kpelaɣ Souabe waa tɛ nɛ paya-ɩ se Frédéric natozo tʊ. Conrad 3 tɛ tuda sɩm wayɩ kɛ [[lɛlaɣ fenaɣ]] kɩyakʊ 15 pɩnaɣ 1152 Bamberg tɛtʊ taa, mbʊ lɛ, ɛɛwɛna pɩnzɩ 30. Frédéric, Souabe waa tɛ Ɛsɔ pɩsɩ Roma tɛ mba wiyaʊ kpaɣ [[lakɩŋ fenaɣ]] kɩyakʊ 4 pɩnaɣ 1152 alɩwaatʊ kɛ Francfort-sur-le-Main.
[[Lakɩŋ fenaɣ]] kɩyakʊ 2 pɩnaɣ 1147 evemiye talɩ, Frédéric kpaɣ halʊ Adèle yaa Adélaïde Vohbourg, Cham-Vohbour Diepold 3 tʊ pɛlaɣ weyi paayebina-ɩ Eger tɛtʊ yɔ. Pacaɣ ɖama cɔlɔ mbʊ yɔ kaakɛ ɛlɛ, pɛfɛyɩ pɩɣa mbʊ yebina paya ɖama [[lakɩŋ fenaɣ]] taa pɩnaɣ 1153 alɩwaatʊ taa Constance tɛtʊ taa, mbʊ pɩtasa se Frédédric eyeba Eger ɛjaɖɛ kɛ ɛɖɛtʊ Frédéric de Rothenbourg. Wiyaʊ sɔsɔ kpaɣ Bourgogne tɛ Béatrice kɛ nesi ɖɔkɩ naalɛ nzɩ ɖeɖe kɛ pɩnaɣ 1156 [[Mɩsɩkʋm fenaɣ|mɩsɩkʊm fenaɣ]] kɩyakʊ 9 ŋgʊ wiye, ɛɛkɛ pɩɣa cikpelaɣ yem, Rainald 3 tʊ pɛlaɣ nɛ Agathe de Lorraine ɛlɛ ñɛkɛ Lorraine Simon 1 pɛlaɣ, ɛlɛ peyebina Franche-Comté.
[[Category:!Main category]]
4q2bl5doapyusn3eekaeu03bw5nky0c
Guillaume 2 (Caama tɛ wiyaʋ)
0
309
13273
12335
2019-01-10T20:35:24Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Empereur Guillaume 2 de l'Allemagne]] ñɩŋgʋ nɛ [[Guillaume 2 (Caama tɛ wiyaʋ)]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Harmonisation des titres
12335
wikitext
text/x-wiki
[[File:WilhelmII.jpg|thumb|Empereur Guillaume 2 de l'Allemagne]]
Frédéric Guillaume Victor Albert Hohenzollern tʊ ([[Caama kʊnʊŋ]] taa lɛ, Friedrich Wilhelm Viktor Albrecht), palʊla-ɩ [[kɔlaɣ fenaɣ]] kɩyakʊ 27 pɩnaɣ 1859 [[Pɛrɩlɛɛ|Perɩlɛɛ]] tɛtʊ taa nɛ ɛsɩ [[Mɩsɩkʋm fenaɣ|mɩsɩkʊm fenaɣ]] kɩyakʊ 4 pɩnaɣ 1941 taa Doorn, [[Peyibaa]] ɛjaɖɛ taa ɛkɛ kpaɣ pɩnaɣ 1888 ŋtalɩ e-kewiyaɣ kizuu alɩwaatʊ pɩnaɣ 1918, natozo tʊ nɛ kpaagba awiyaa taa wiyaʊ sɔsɔ nɛ nakʊ nɛ kpaagba wiyaʊ Prusse ɛjaɖɛ taa.
Ɛɛkɛ Hohenzollern ɖɩɣa taa ɛyʊ, paya-ɩ e-kewiyaɣ alɩwaatʊ taa se Guillaume 2 tʊ, ɛɛkɛ Guillaume 1 tʊ sɛyɩ (kajalaɣ awiyaa taa wiyaʊ sɔsɔ Caama ɛjaɖɛ taa) nɛ ɛkɛ Frédéric 3 tʊ pɩɣa ŋga ka-kɩyakɩŋ maɣnɩ 99 yeke yɔ nɛ ŋga ɛlɛɛza. E-ɖoo, Kaiserin Victoria pɛɖɛyɩ-ɩ se ɛjaɖɛ wiyaʊ sɔsɔ halʊ, kaakɛ [[Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ]] Ɛjaɖɛ tɛ Victoria pɛlaɣ ɛ-nɛ wiyaʊ pɩɣa Albert Saxe-Cobourg-Gotha.
Pɩtɩŋna tɔsʊʊ huu yɔɔ lɛ, tɔm kɛdɩyʊ Francine Dominique Liechtenhan tɔzʊʊ se Guillaume 2 tʊ kɔna wazaɣ sakɩyɛ Caama tʊma sɔsɔna. Sukuli naa cikpema nɛ sukuli naa sɔsaa tʊma sɩna nɛ ɛjaɖɛ ɖɛna ɛsɩnda pɩkɔɔ pɩpɩsɩ nɔɔ kʊyʊmaɣ ɛjaɖɛ. Canaʊ laɣsɩ nasɩyɛ nesi tɛɛ tʊma naa sukuli yeba nesi tɛ tʊma tɩna tɩna ɖɔɔ. Sukuli kɩtɛzʊʊ tɛ tɩna yele lɛɣzɩɣ kɩfam sʊʊna-wɛ ɛjaɖɛ taa kpaɣ ɛzɩ tɔmnasɩ ɖɔnɛ tʊma nɛ lɛɣtʊ tʊma anasaayɩ mɩŋ tʊma nɛ pɩ-tɛ kɔ. Kaiser-Willhelm-Gesellschaft ñasɩna-wɛ ñɩnʊʊ nɔmɔʊ taa.
Ɛtɛma e-sukuli labʊ Cassel Gymnasium nɛ Bonn sukuli kɩtɛzʊʊ taa lɛ, ekizi se ɛkpaɣkɩɣ halʊ kɛ ɛ-ɖɛtʊ Élisabeth de Hesse-Darmstadt nɛ eyele ɛkpaɣ wiyaʊ pɛlaɣ Augusta-Victoria Schleswig-Holstein-Sonderbourg-Augustenbourg tʊ [[lɛlaɣ fenaɣ]] kɩyakʊ 27 pɩnaɣ 1881 weyi payaɣa se Donna (palʊla-ɩ [[aloma fenaɣ]] kɩyakʊ 22 pɩnaɣ 1858 nɛ ɛsɩ [[ɖomaɣ fenaɣ]] kɩyakʊ 11 pɩnaɣ 1921).
[[Category:!Main category]]
itfjgrnoukvvjdz65esom0kms3ljmpc
Englɩsɩɩ kʊnʊŋ
0
310
18496
17803
2025-05-15T05:26:57Z
Onuphriate
5375
18496
wikitext
text/x-wiki
[[File:Anglospeak.svg|thumb|upright=2|Ɖenɖe pɔyɔɔdʋʋ Englɩsɩɩ kʋnʋŋ]]
'''Englɩsɩɩ''' tɔm kɛ Ɛndɩ-Erɔpʊ Caamaniki kʊnʊŋ. Kɩtɛ lɛ Angleterre, kʊñɔ lila kɛ [[Erɔpʊ]] nɛ hayɩ kɩŋ kʊnʊmɩŋ taa, tɛtʊ ŋdʊ tɩtɛ Angles nɛ Saxons nɛ Frisons. Fransɩɩ tʊ nɛ Normand tʊ yebi na se Englisɩɩ tɔm yɔɔkʊʊ nɛ tɩ-tʊzʊʊ ɛwɛɛ camɩyɛ. Roma taa kʊnʊmɩŋ wɩzii Englisɩɩ mbʊ pʊyɔɔ yɔ, [[Latɛŋ kʊnʊŋ|Latɛŋ]] masɩ nɛ [[Arabɩɩ kʊnʊŋ|Arabɩɩ]] masɩ palakina tʊmɩyɛ.
Englisɩɩ tɔm kɛ kʊnʊŋ sɔsɔʊ kɛ [[Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ (Royaume-Uni)|Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ (Royaume-Uni)]] ɛjaɖɛ taa nɛ Irlandɩ ɛjaɖɛ taa nɛ ajɛyɛ sakɩyɛ wena lɩm cɔyɛ nɛ pɩta yɔ a-daa ɛzɩ Man lɩm taa ɛjaɖɛ nɛ Anglo-Nɔrɩmandɩɩ lɩm taa ɛjaɖɛ yɔ. Englisɩɩ tɔm kɛ kʊnʊŋ ŋgʊ mba palʊlɩ-wɛ ɛjaɖɛ ndɩ ɖɩtaa yɔ pɔyɔɔdʊʊ. Nɛ ɖɩcɔŋna yɔ ɖɩnaɣ se kɩ-kɛ kʊnʊmɩŋ sɔsɔŋ taa kʊnʊŋ sɔsɔʊ kɛ ajɛyɛ naayɛ taa, ɛzɩ doo canaʊ yoma kpaʊ alʊwaatʊ taa ajɛyɛ wena Britaanikɩɩ mba kaa-ɖʊ ayɔ nesɩ yɔ, a-daa kɔyɔ [[Etaazuunii (États-Unis)|Etaazuunii]] nɛ [[Kanadaa (Canada)|Kanadaa]] nɛ [[Ositraalii (Australie)|Ositraalii]] nɛ [[Seelandɩ-Kɩfalʊʊ (Nouvelle-Zélande)|Seelandɩ-Kɩfalʊʊ (Nouvelle-Zélande)]], pɛkpɛndʊʊ yɛ lɛ payaa-yɛ se anglo-saxon ɛjaɖɛ, ɛlɛ padalɩzɩ hɩɖɛ ndɩ ɖɩ-tɔbʊʊ nɩʊ kaʊ.
[[File:Langues officielles en Afrique.svg|thumb|Langues officielles en Afrique]]
Englisɩɩ tɔm kɛ kʊnʊŋ sɔsɔʊ yaa kɩlɛɛzɩɣ taa kʊnʊŋ kɛ ajɛyɛ sakɩyɛ taa pɩlɩna canaʊ Britaanikɩɩ ɛjaɖɛ yɔ paa ajɛyɛ ana ada anglo-saxon taa ñɩma ɛfɛyɩ kɔyɔ, ana yɔɔ [[Keniya (Keniya)|Keniya]] nɛ [[Naajeeriya (Nigeria)|Naajeeriya]] nɛ Hɔŋkɔŋ nɛ [[Ɛɛndɩ|Ɛɛndɩ]] nɛ [[Pakisitaanɩ (Pakistan)|Pakisɩtanɩɩ]]. Ajɛyɛ sakɩyɛ wena Englisɩɩ tɔm kɛ kʊnʊŋ sɔsɔʊ yɔ agbɛnda ɖama kɛ Commonwealth taa, pa yee lɛɛna taa pɩtɛkɛ kɩyeke kɩkɛna kʊnʊŋ sɔsɔʊ kɔyɔ. Kɩkɛ ɖɔɖɔ kʊnʊŋ sɔsɔʊ kɛ nɛɛlɛ nɛ naaŋza weyi ɛkɛ kʊnʊmɩŋ sɔsɔŋ kɛ [[Eerɔpʋ tɛtʋ tɔm|Eerɔpʊ]] ajɛyɛ kɩgbɛndʊʊ nɔɔ kʊɖʊmaɣ taa.
[[File:English as a foreign and second language in the EU and Turkey, 2005.jpg|thumb|English as a foreign and second language in the EU and Turkey, 2005]]
Kedeŋga kpeekpe taa kʊnʊmɩŋ weyi pakɩlɩ yɔɔdʊʊ yɔ ɛtaa lɛ Englɩsɩɩ kɛ naadozo ŋgʊ yee ɖɩkpaɣ mba palʊlɩwɛ nɛ pɔyɔɔdʊʊ kʊ yɔ, Siinɩɩ kɛnɛ kajalaɣ ŋgʊ nɛ [[Ɛsɩpaañɔlɩ kʊnʊŋ|Ɛsɩpaañɔlɩ]] kɛ naalɛ ŋgʊ. Pamaɣzɩ se nɔnɔ taa kɩkɛ ajɛyɛ tɩŋga kʊnʊŋ mbʊ lɛ papaazɩɣ kʊ wɩlɩʊʊ ɛjaɖɛ kpeekpe taa ɛzɩ kʊnʊŋ kɩfalʊʊ. Kɩ-kɛ kʊnʊŋ ŋgʊ pakɩlɩ kʊ labɩnaʊ tʊmɩyɛ Ɛntɛrɩnɛtɩɩ yɔɔ yɔ. Englisɩɩ kɛ kʊnʊŋ siŋ kɛ kʊnʊmɩŋ sɔsɔŋ loɖo taa nɛ tʊmɩyɛ taa kʊnʊmɩŋ sɔsɔŋ naalɛ kɩ-nɛ [[Fransɩɩ kʊnʊŋ|Fransɩɩ]] kɛ kedeŋga kpeekpe ajɛyɛ kɩgbɛndʊ nɔɔ kʊɖʊmaɣ tʊmɩyɛ taa.
A TRADUIRE: Kabɩyɛ tɔm kpou taa, il y a 36 mots empruntés à l’anglais :<ref>CLNK & SIL-Togo. 1999. Tɔm kpou kabɩyɛ-fransɩɩ (Dictionnaire kabiyè-français). Lomé: Ministère de l'Éducation Nationale et de la Recherche, Comité de Langue Nationale Kabiyè et SIL-Togo.
</ref>
{| class="wikitable"
|- style="background:#FFDEAD;"
! Kabɩyɛ
! Englɩsɩɩ
|-
| {{Lang|caama || German, Germany
|-
| {{Lang|cika || pickaxe
|-
| {{Lang|cɔɔcɩ || church
|-
| {{Lang|cɔkɩ || chalk
|-
| {{Lang|ɖɔkɔtɔ || doctor, hospital
|-
| {{Lang|fada || Catholic priest (pɩlɩna ‘father’)
|-
| {{Lang|filiki || brick
|-
| {{Lang|hama || hammer
|-
| {{Lang|hulisi || chief’s delegate (pɩlɩna ‘police’)
|-
| {{Lang|kaanʋ || can
|-
| {{Lang|kaɖasɩm || petrol (pɩlɩna ‘kerosene’)
|-
| {{Lang|kaɖɩka || office worker (pɩlɩna ‘clerk’)
|-
| {{Lang|kafinda || carpenter
|-
| {{Lang|kanɖʋ || hurricane lamp (pɩlɩna ‘candle’)
|-
| {{Lang|katapɩla || bulldozer (pɩlɩna ‘Caterpillar’)
|-
| {{Lang|kɔfɩ || coffee
|-
| {{Lang|kɔla || collar
|-
| {{Lang|kɔna || corner
|-
| {{Lang|laatriki || electricity
|-
| {{Lang|lɔɔɖɩyɛ || car, lorry, truck
|-
| {{Lang|lɔyaa || lawyer
|-
| {{Lang|mɛlɛ || boat, ship (pɩlɩna ‘mail’)
|-
| {{Lang|mɩnjɛsɩ || matches
|-
| {{Lang|paafʋ || basin (pɩlɩna ‘bath’)
|-
| {{Lang|payaa || avocado (pɩlɩna ‘pear’)
|-
| {{Lang|pɔɔlɩ || ball
|-
| {{Lang|pɔʋɖɛ || talcum powder
|-
| {{Lang|pɔyɩ || househelp (pɩlɩna ‘boy’)
|-
| {{Lang|rɔba || bucket (pɩlɩna ‘rubber’)
|-
| {{Lang|siliba || metal basin (pɩlɩna ‘silver’)
|-
| {{Lang|sɩsɩtaa || nun (pɩlɩna ‘sister’)
|-
| {{Lang|sɔɔja || soldier
|-
| {{Lang|sukuli || school
|-
| {{Lang|tɩla || tailor
|-
| {{Lang|waacɩ || watch
|-
| {{Lang|wisikii || whisky
|}
[[Category:kʋnʋmɩŋ]]
hthwm9pke27sf7vyl01c96rn20jue7a
Eolien
0
311
18557
18554
2025-10-16T20:46:13Z
Ziv
5363
→ File has been renamed on Commons ([[:c:GR]])
18557
wikitext
text/x-wiki
[[File:Siemens Windkraftanlagen bei Lövenich, Kreis Heinsberg.jpg|thumb|Eoliennes]]
Mbʋ puwobina heelim yɔɔ yɔ payaɣ se "éolien". Ɖooo kpaɖɩŋ 17-18 taa papaɣzɩ tɔmpiye ńɖɩ yɔɔdʋʋ. Pɔyɔɔdʋʋ-ɖɩ hɔɔlɩŋ ndɩ ndɩ taa.
Ɛbɛ payaɣa "éolien" ɖooo sɔnzɩ taa?
[[File:Campo de Criptana Molinos de Viento 2.jpg|thumb|Moulins à vent, Campo de Criptana]]
* Ɖooo [[Krɛsɩ kɩbɩnʊʊ kʊnʊŋ|Krɛɛkɩ]] ɛjaɖɛ kɩbɩnɖɛ taa lɛ, ɛsɔ weyi ɛhaɣ heelim yɔ payaɣ se "Eole".
* [[Krɛsɩ kɩbɩnʊʊ kʊnʊŋ|Krɛɛkɩ]] ɛjaɖɛ kɩbɩnɖɛ ńɖɩ ɖɩ-taa ɖɔɖɔ lɛ, ɛyʋ weyi ɛwɛ "éoliens" waa cejewiye taa yɔ payaɣ se "éolien".
* Mbʋ puwobina "Eolie" yɔɔ yɔ ɖɔɖɔ payaɣ "éolien" [[Krɛsɩ kɩbɩnʊʊ kʊnʊŋ|Krɛɛkɩ]] ɛjaɖɛ kɩbɩnɖɛ ńɖɩ ɖɩ-taa : "île éolien", "cités éoliennes"
* [[Krɛsɩ kɩbɩnʊʊ kʊnʊŋ|Krɛɛkɩ]] ɛjaɖɛ kɩbɩnɖɛ ńɖɩ ɖɩ-taa n̄ɩma nabɛyɛ tɛ kʋnʋŋ ɖɔɖɔ payaɣ se "éolien".
[[File:Tall_ship_Christian_Radich_under_sail.jpg|thumb|Bateau à voile Christian Radich]]
Wendu teu taa ɖɔɖɔ mbʋ yɔ, pɔyɔɔdʋʋ heelim tɔm. Tɔmpiye "la" pɛkɛdaɣna heelim. Ɛlɛ, pɩfɛyɩ se ɛyaa ɛkpaɣ tɔmpiye ńɖɩ nɛ pama nʋkɔyʋ, mbʋ pʋyɔɔ yɔ, pɩpɩzɩɣ pɩlɛɣzɩ. Wonuu nakʋyʋ wɛɛ payaɣ-kʋ se "harpe éolienne". Ŋgʋʋ heelim makɩna ku-so. Payaɣ-kʋ ɖɔɖɔ se "éoli-harpe".
[[File:Two windsurfers at the Punta Paloma beach in Tarifa, Spain.jpg|thumb|Planche à voile, Punta Paloma, [[Ɛsɩpaañɩ (Espagne)|Ɛsɩpaañɩ]]]]
[[Category:!Main category]]
[[Category:Ɖoŋ]]
j2a480tppeyzfl57ja7fplbq8mn77rp
Epistemolozii
0
312
13739
11032
2019-04-03T11:07:12Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Epistemolozii (épistémologie)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Epistemolozii]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression titre français
11032
wikitext
text/x-wiki
Lɛɣtʊ yɔɔ sukuli labʊ yaa tɩ-kpɛlɛkʊʊ ɖeu payaɣ se '''epistemolozii'''. [[Fransɩɩ kʊnʊŋ]] taa lɛ, tɔmbiye «épistémologie» lɩna caanaʊ [[krɛɛkɩ kʊnʊŋ]] tɔmbe naalɛ cɔlɔ : kajalaɣ tɔmbiye kɛlɛ tɔmbiye «epistếmê». Tɔmbiye ɖɩnɛ ɖɩ-tɔbʊʊ kɛlɛ se tɩlɩtʊ siŋŋ (connaissance vraie) yaa lɛɣtʊ. Tɔmbiye naalɛ ñɩnɖɛ lɛ tɔmbiye «λόγος/lógos». Tɔmbiye ɖɩnɛ, ɖɩɖɩ tɔbʊʊ kɛlɛ se yɔɔdaɣ yaa yɔɔdɩtʊ. Mbʊ payaɣna fransɩɩ kʊnʊŋ taa se «discours». Tɔmbiye «épistémologie» pɩzɩɣ ɖɩwɛɛna tɔbʊʊ lɩzʊʊ ndɩ ndɩ pɩlɩɩna hɔɔlɩŋ naalɛ ndɩ ndɩ taa ɖɔɖɔ:
Kajalaɣ hɔɔlʊʊ taa lɛ, ajɛya wena ayɔɔdʊʊ fransɩɩ kʊnʊŋ yɔ, atɔŋ se payaʊ se epistemolozii (épistémologie) yɔ, pɩkɛ lɛɣtʊ piliŋa ŋga kakʊyʊʊ lɛɣtʊ nɛ lɛɣtʊ tɩlɩtʊ yɔɔ yɔ. Pʊ-tɔbʊʊ se ɛyaa mba palakɩ epistemolozii tʊmɩyɛ (épistémologistes) yɔ, pɛkpɛʊna lɛɣtʊ tʊma, paatisiɣ se lɛɣtʊ pɩzaa nɛ tɩwɛɛna tɩlɩtʊ siŋŋ.
Hɔɔlʊʊ naalɛ ñɩŋgʊ taa ɛyaa ñɔtɔŋ se epistemolozii tʊmɩyɛ kɛlɛ se ɖɩñɩnɩ yaa ɖɩtazɩ nɛ ɖɩtɩlɩ pɩtɩŋa kedeŋa yɔɔ. Ajɛya wena alɛ yɔɔdʊʊ [[iŋgilisi kʊnʊŋ]] (anglo-saxon) yɔ, alɛ tɔŋna mbʊ. Pʊyʊ kʊɖʊmʊm wɛna kɩjɛyʊʊ siŋŋ epistemolozii lɛɣtʊ pɩlɩʊ taa : mbʊʊ lɛ se kɩla nɛ lɛɣtʊ ndɩ ndɩ kɛ kʊɖʊm. Lɛɣtʊ pilinzi naanza yɔɔ epistemolozii tʊmɩyɛ ñɩɣ nesi:
Kajalaɣ piliŋa lɛ lɛɣtʊ ndʊ payaɣna fransɩɩ kʊnʊŋ taa se «sciences formelles yɔ». Lɛɣtʊ pɩlɩʊ ŋgʊ kɩ-taa palakɩ akɔntɔnaa ndɩ ndɩ.
Piliŋa naalɛ ñɩŋga lɛ mbʊ payaɣna fransɩɩ kʊnʊŋ taa se «sciences physico-chimiques» yɔ. Lɛɣtʊ pɩlɩʊ kʊnɛ kɩ-taa pɛkpɛlɛkʊʊ tomnasɩ ndɩ ndɩ wɛtʊ nɛ palakɩ kpɛlɩ kpɛlɛkɩtʊ.
Lɛɣtʊ piliŋa naadozo ñɩŋga lɛ mbʊ payaɣna fransɩɩ kʊnʊŋ taa se «sciences du vivant» yɔ. Lɛɣtʊ piliŋa yaa pɩlɩʊ kʊnɛ kɩ-taa pañɩnɩɣ kedeŋa yɔɔ cɩnɛ mbʊ pifeziɣ payɩ yɔ pʊ-yɔɔ tɩlɩtʊ tɩŋa.
Lɛɣtʊ piliŋa naanza ñɩŋga ñañɩnɩɣ se katɩlɩ ɛyʊ camɩyɛ nɛ kɛtɛ kañɩnɩɣ se katɩlɩ samaɣ wɛtʊ nɛ ka-lɩmaɣza camɩyɛ.
Tɔm paaɣ yɔɔ lɛ, epistemolozii (épistémologie) lɛɣtʊ ñɩnɩɣ kajalaɣ taa se tɩna se le lɛɣtʊ ñɩnɩɣ kpem se tɩtalɩ?
Nabʊlɛ ɖeɖe lɛ, epistemolozii ñɩnɩɣ se kɩna se anɩ yaa aŋgbɛ wena lakɩ lɛɣtʊ tʊma ndɩ ndɩ ?
Nabudozo ɖeɖe lɛ, epistemolozii ñɩnɩɣ se kɩtɩlɩ tʊma wena lɛɣtʊ ɖɔŋa labʊ yɔ.
Naza ɖeɖe lɛ, kɩñɩnɩɣ se kɩna mbʊ pɩtamsʊʊ lɛɣtʊ ndɩ ndɩ nɛ ɖama yɔ.
Nʊwa ɖeɖe lɛ, epistemolozii ñɩnɩɣ se kɩna se awɩlɩɣ lɛɣtʊ ndɩ ndɩ sukuli nɛ ɛzɩma wɩlʊʊ ɛwɩlɩɣ ?
Kpaagbaa ɖeɖe lɛ, epistemolozii ñɩnɩɣ se kɩna ndɔŋjɔɔlɩyɛ nɖɩ ɖɩwɛ lɛɣtʊ ndɩ ndɩ hɛkʊ taa yɔ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Filozofii]]
5y0c7a663f2jbd87w1mjhf1c0fuesjs
Eriitree
0
313
12913
10616
2018-08-23T19:52:08Z
Milenioscuro
453
12913
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛjaɖɛ
| Hɩɖɛ = Eriitree
| Hɩɖɛ2 = ኤርትራ
| Kɩɖaʋ kɩdɛɛka = [[File:Flag of Eritrea.svg|75px]]<br>Eriitree Kɩɖaʋ kɩdɛɛka
| Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ = [[File:Emblem of Eritrea (sinople argent naturel azur).svg|75px]]<br>Eriitree Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ
| image_map = [[File:Eritrea in its region.svg|190px]]<br>Eriitree tɛlɛŋa
| official_languages = .
| capital = .
| government = .
| president = Ɖajaa Isaias Afwerki
| area_km2 = 117,600
| population_estimate = 5,869,869
| population_estimate_year = 2016
| population_density_km2 = 49.9
| cctld = .
}}
Eriitree kɛna Afrika nɛ hayɩ kiŋ ɛjaɖɛ naɖɩyɛ nɛ ɖɩwɛ dɩ-tɩ yɔɔ nɛ [[Etiyoopii (Ethiopie)|Etiyoopii]]. Ɖɩwɛ ɖi-tɩ yɔɔ wɛʊ kɛ pɩnaɣ 1993.
Eriitree ñaɣ pana nɛ kɩlɩɩ yomiye taa mbʊ pɔyɔɔ yɔ ɖooo pɩnaɣ 1869 kɛ Iitalii kaayaba Asaabɩ nɛ pɩcɔ kʊɖʊmaa mba powoli nɛ pacaɣ Maasawa kɛ pɩnaɣ 1890.
Keteŋa kpeekpe you laba nɛ [[Itaalii (Italie)|Iitalii]] takpaɣ nabʊyʊ you taa lɛ, [[ONU ŋgbɛyɛ|ONU]] tɛzɩ kpaɣʊ Eriitree nɛ kiyebina [[Etiyoopii (Ethiopie)|Etiyoopii]] kpaɣ pɩnaɣ 1952 ɛlɛ ɖooo pɩnaɣ 1962 kɛ [[Etiyoopii (Ethiopie)|Etiyoopii]] paɣzɩ kɩ-yɔɔ cɔnaʊ. Pɩñɩtʊ nɛ pɩkpɑɣ mbʊ yɔ, Eriitree wɛɛ kɩñɩnɩɣ kpem se kɩwɛɛ kɩ-tɩ yɔɔ. Pɩla mbʊ nɛ agoza fenaɣ 1991 lɛ, peeɖe hɔɔlʊʊ ŋgʊ kɩlʊkaɣ kpɛm mbʊ se pɛ-ɛjaɖɛ ɛwɛɛ kɩ-tɩ yɔɔ yɔ nɛ payaɣ-kʊ se FPLE yɔ, kɩwa nɛ kɩwɛɛ kɩ-tɩ yɔɔ. Ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖi-nɔɔ yɔɔ ɖɛyʊ payaɣ se Ɖajaa Issayas Afewerki.
{{Afrɩka}}
[[Category:!Main category]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Eriitree]]
sqpov9eb6h6hmdito6suiesmkqvhqxd
Ernest Ingmar Bergman
0
314
1502
1501
2017-06-24T00:00:55Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
1502
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Ingmar Bergman]]
hjmz2ostmmw0hvcy9c8zosy9etk98sv
Ernest Lubitsch
0
315
10423
1505
2018-01-02T10:31:26Z
Gnangbade
58
liens
10423
wikitext
text/x-wiki
Ernest Lubitsch kɛ [[Etaazuunii|Amerika]] tɛtʊ laɖʊ ɛ-tɛ nɛ [[Caama]] ɛjaɖɛ taa kiŋ, ɛcɛyaɣ ɛ-tɩ ɛ-tʊmɩyɛ pazʊʊ alɩwaatʊ taa, palʊla-ɩ [[kɔlaɣ fenaɣ]] kɩyakʊ 29 pɩnaɣ 1892 [[Pɛrɩlɛɛ]] tɛtʊ taa nɛ ewolo ɛcaɣ Etaazuunii ɛjaɖɛ taa pɩnaɣ 1922. Ɛyʊ ɛnɛyɔ ɛsɩba [[kamɩŋ fenaɣ]] kɩyakʊ 30 pɩnaɣ 1947 Bel Air (Los Angeles ɛjaɖɛ taa). Ɛkɛ ɛyʊ weyi ɛ-tʊmɩyɛ huu lɔŋ lɔŋ yɔ, ɛlaba kɛlɛm kɛlɛm naa pɩtalɩ nɩnɩwa mbʊ yɔ kɛ pɩnzɩ hiŋ natozo taa.
Ernest Lubitsch kɛ Pɛrɩlɛɛ tɛtʊ taa tɔlɩ ñɛyɩyʊ, Simon Lubitsch kaakɛna Pɛrɩlɛɛ tɛtʊ taa abala wondu kususutu kuduyuu ñɩma ɖɔkɩyʊ sɔsɔ. Simon Lubitsch kaakɛ Hofjuden waa liɖe taa ɛyʊ (yuda ɛyaa pɛkɛwa). Ernesrt, ɛgbamɩyɛ pɩɣa, palʊla-ɩ [[kɔlaɣ fenaɣ]] kɩyakʊ 28 pɩnaɣ 1892, eyeba sukuli lɛ ɛɛwɛna pɩnzɩ hiu nɛ loɖo yeke.
Ɛ-caa maɣzɩ nɛ ɛɖʊ-ɩ liidiye kpou yɔɔ cɔnɩyʊ tʊmɩyɛ, mbʊ hana ɖoŋ Ernest se tam nabʊlɛ fezuu caɣʊ. Teu feŋ lɛ ɛlakɩ tʊmɩyɛ nɛ ɖoo yuu lɛ, ɛpaɣzɩ amʊʊza tʊmɩyɛ labʊ. Pɩtɩŋna Victor Arnold weyi wɛɛ ana a-taa pɩnaɣa-ɩ ɖeu yɔ yɔɔ lɛ, Ernest hiɣ ɖoŋ nɛ ɛlakɩ amʊza sʊlʊm naa ɖɩpɛdɩyɛ taa nɛ pʊmʊna-ɩ ɖɔɖɔ ɖeu. Kɛlɛ kpaɣ lɩmaɣza nɛ ewona-ɩ ɛwɩlɩ-ɩ Max Reihardt, ɛlɛ kaakɛna Caama amʊʊza tʊma ñʊʊ tʊ nɛ ɛɖʊ-ɩ ɛ-ɛyaa ɖenɖe kaatɛma wɛʊ Emil Jannings yɔ.
Pɩnaɣ 1914 alɩwaatʊ taa lɛ, tanaŋ tɩnaa kaaɖɩna lɩmaɣza labʊ, nɛ Lubitsch kaawɛ ɖɔɖɔ pɩyɔɔ. Kɛlɛ ɛpɩsɩ kpɛlɩ seɣtiyu, laɖʊ nɛ tɩyɩnayʊ kɛ pa-tʊma labʊ taa. Wɛtʊ tiyebina nɛ pɩpasɩ Davidson, nɛ ɛha-ɩ yaa ɛsʊzɩ-ɩ liidiye nɖɩ ɛhɛya-ɩ yɔɔ ɖɩ-yɔɔ. Pɩnzɩ nanza nzɩ you kaalaba yɔɔ sɩ-alɩwaatʊ taa Lubtsch la kɛlɛm kɛlɛm naa sakɩyɛ, mba pasɩɣana se Caama ɛjaɖɛ ɛlɛzɩ ɖɩ-lɩmaɣza yɔ.
Kɔzɔɖɔ kʊyʊmʊ wayi ɛzɩ ewobu Etaazuunii pɩnaɣ 1922 nɛ pɩtalɩ-ɩ pɩyʊ mbʊ lɛ, ɛkʊyɩ Caama ɛjaɖɛ taa pɩnaɣ 1923 mbʊ lɛ ɛɛwɛna pɩnzɩ 30, se pɩsa ewolo ɛcaɣ Hollywood pɩtɩŋna ɛzɩma Mary Pickfort ya-ɩ yɔ. Ɛyʊ ɛnʊ ɛlɛ kaasɔɔla se ediyi Dorothy Vernon of Haddon Hall taa. Ɛnʊ kizi nɛ eyele ɛla Rosita pɩnaɣ 1923, kɛ ɛ-kajalaɣ Amerika kɛlɛm kɛlɛm nɛ kɩwa ɖɔɖɔ kajalaɣ ɖeɖe mbʊ.
Pɩnaɣ 1935 alɩwaatʊ taa lɛ, Caama ɛjaɖɛ paɣtʊ tisi ɛ-haŋ tɛɛ mbʊ pʊyɔɔ yɔ ɛ-maɣmaɣ ɛɛkɛ Caama ɛyʊ. Pɩnaɣ kʊyʊmaɣ ŋga ka-taa, ɛpɩsɩ Paramount hendu kɩlɩzɩtʊ ñʊʊ tʊ, eyeke koŋ Hollywood laɖʊ weyi ɛcɔŋa hendu lɩzʊʊ tʊma yɔɔ yɔ. Pɩkɔma pɩnaɣ 1935 hasɩyaɖɛ fenaɣ kɩyakʊ 27 alɩwaatʊ taa lɛ, ɛkpaɣ halʊ Vivian Gaye, palʊla ɛlɛ, Sanya Bezencenet pɩnaɣ 1908, ɛɛkɛ ɖɔɖɔ tʊmɩyɛ nɖɩ ɖɩlaɖʊ. Pɛwɛna pɩɣa kʊyʊmaɣ koŋ halɩpɩɣa, Nicolas Lubitsch, palʊla-ɩ aloma fenaɣ kɩyakʊ 27 pɩnaɣ 1938.
[[Category:!Main category]]
2ty2nddin4amlra757ei24v6tub0ohu
Esɩperantɔ kʊnʊŋ
0
316
18482
18481
2025-05-15T04:33:11Z
Onuphriate
5375
18482
wikitext
text/x-wiki
[[File:Number of Esperanto association members by country (2015).svg|thumb|upright=1.5|Nombre de membres de l'association Esperanto par pays]]
'''Esɩperantɔ''' kɛ ajɛyɛ kpeekpe hɛkʊ taa kʊnʊŋ. Ɖɩkpaɣ kedeŋga ajɛyɛ kɔyɔ pɔyɔɔdʊʊ-kʊ ajɛyɛ mɩnɩʊ nɛ nɛɛlɛ taa. Pɩkɛ kɩcɛyʊʊ se ŋkpɛlɛkɩ-kʊ nɛ pʊcɔ ŋlabɩ-kʊ nɛ tʊmɩyɛ. Esɩperantɔ kʊnʊŋ kɛ kɔyɛ hayʊ ɛyaa ndɩ ndɩ mba palʊlɩ-wɛ kʊnʊmɩŋ ndɩ ndɩ taa se papɩzɩɣ pɔyɔɔdʊʊ na ɖama tɔsʊʊ huuu nɔmɔʊ taa. Esɩperantɔ lɩmaɣza yɔ se kɩ-kɛ kondoloko ɛsɛkuliye ñɩnʊʊ nɔmɔʊ taa.
Pɩnaɣ 1887 taa Ɖajaa [[L.L. Zamenhof]], nɛ ɛ-sɛ hɩɖɛ se Doktoro Esperanto pʊ-tɔbʊʊ se ɖɔkɔtɔ tɩlɩyʊ sɔsɔ. Ɛnʊ hana pʊwayɩ ɛ-hɩɖɛ kʊnʊŋ ŋgʊ nɛ ɛsusuu ajɛyɛ hɛkʊ taa kʊnʊŋ ŋgʊ kɩ-tɛ tambɔ tɔm. Kʊnʊŋ ŋgʊ kɩtɩhuu lɔŋ lɔŋ pɩnzɩ kajalaɣ ñɩnzɩ taa nɛ pɩkpaɣna mbʊ nɛ palɩzɩʊ samaɣ taa nɛ ajɛyɛ sakɩyɛ tɛ ɖama katɩʊ.
[[File:Esperanto flag (1).jpg|thumb|Esɩperantɔ kɩɖaʋ kɩɖɛɛka]]
Caŋga yɔɔ kpɛlɛkʊʊ lɩʊ kajalaɣ wɛtʊ pɩnzɩ 2000 nɔɣ yɔ, nɛ pɩkɩlɩ wayi wayi Esɩperantɔ tɔm kɩwɩlɩtʊ kpɛlɛkʊʊ lonaa sakɩyɛ yɔ ɛzɩ [[Duolingo]] pɩnaɣ 2015 nɛ mɛɛsaɣtɛ aŋgba wena asɩna nɛ Esɩperantɔ kʊnʊŋ ɖɛɣ na lɔŋ lɔŋ yɔ.
Esɩperantɔ tɛkɛ ɛjaɖɛ naɖɩyɛ taa kewiyaɣ kʊnʊŋ. Ɛlɛ, kɩkɛ tʊmɩyɛ kʊnʊŋ aŋgba wena awɛna kɛsɛɣa tɛ ɛhʊyɛ yɔ, kajalaɣ taa paa lɛ Esɩperantɔ tɛ aŋgba. Esɩperantɔ cɔlʊʊ sɔsɔtʊ kɛ kedeŋga Esɩperantɔ ŋgbɛyɛ (UEA), ɖɩ nɛ ajɛyɛ kɩgbɛndʊʊ nɔɔ kʊɖʊmaɣ ŋgbɛyɛ nɛ [[UNESCO ŋgbɛyɛ|UNESCO]] ɖama nɛ tabalɩyɛ nɩnaʊ nʊmɔʊ taa.
[[File:1908-kl-t-zamenhof.jpg|thumb|Ɖajaa L. L. Zamenhof, pɩnaɣ 1908]]
[[Category:!Main category]]
[[Category:kʋnʋmɩŋ]]
anvlcgtb2yagob4bgt87yodaour4vlk
Etaazuunii
0
317
18495
18463
2025-05-15T05:24:39Z
Onuphriate
5375
18495
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛjaɖɛ
| Hɩɖɛ = Etaazuunii
| Hɩɖɛ2 = Fransɩɩ : Etats-Unis
| Kɩɖaʋ kɩdɛɛka = [[File:Flag of the U.S..svg|75px]]<br>Etaazuunii kɩɖaʋ kɩdɛɛka
| Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ = [[File:Greater coat of arms of the United States.svg|75px]]<br>Etaazuunii ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ
| image_map = [[File:US Locator Blank.svg|190px]]<br>Etaazuunii tɛlɛŋa
| official_languages = [[Englɩsɩɩ kʊnʊŋ|Englɩsɩɩ]], [[Ɛsɩpaañɔlɩ kʊnʊŋ|Ɛsɩpaañɔlɩ]]
| capital = [[Wasɩŋtɔŋ DC]]
| government = Presidential republic
| president = Ɖajaa [[Donald Trump]]
| area_km2 = 9,833,517
| population_estimate = 328,239,523
| population_estimate_year = 2019
| population_density_km2 = 35
| cctld = .us
}}
'''Etaazuunii''' kɛna ajɛya sakiyɛ kɩkpɛndɩɣ. Ɛlɛ Etaazuunii wɛna Amerika nɛ kɩ-hayɩ kɩŋ. Ajɛya nɩɩnɩwa kpɛndɩna kpɛm nɛ payaɣ se Etaazuunii. Ɖɔɖɔ lɛ ajɛya cikpena nayɛ wɛ 48 nɛ amalɩna nɩnɩwa lɛɛna. Ajɛya anɛ, awɛ [[Atlantique teŋgu|Atlantiki teŋgu]] nɛ kɩ-wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa nɛ kɩ-wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa lɛ, [[Pasifiki lɩŋgamʋʋ|Pasifiki teŋgu]]. Hayɩ kɩŋ lɛ, [[Kanadaa (Canada)|Kanadaa]] ɛjaɖɛ piyele Mekisiki ñɛwɛna hadɛ kiŋ. Ajɛya nayɛ ñɔtɩna Etaazuunii ɛlɛ afɛyɩ kamaɣ yɔɔ; ana lɛ: [[Alaskaa]] (Kanadaa nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa) nɛ awayɩ [[Pasifiki lɩŋgamʋʋ|Pasifiki]] hɛkʊ nɛ hɛkʊ.
Pɩcɔ nɛ [[Eerɔpʋ tɛtʋ tɔm|Eerɔpɩ]] ñɩma woki Etaazuunii tɛtʊ taa nɛ pakpacayʊ-ɖɩ lɛ, ɛyaa nabɩyɛ, Ameerɩndɩyɩŋwaa mba palɩna Eraazi yɔ paatɛma wɛʊ peeɖe pɩlabɩ ɛzɩ pɩnzɩ 1 5000 mbʊ yɔ yɔ. [[Eerɔpʋ tɛtʋ tɔm|Eerɔpɩ]] mba tɛ Etaazuunii kpacayʊʊ paɣzɩ ɛzaɩ pɩnzɩ mɩnɩʊwaa hiu nɛ looɖo yɔ. Pɩtaakɛ [[Eerɔpʋ tɛtʋ tɔm|Eerɔpɩ]] ɛyaa ɖeke ɛlɛ [[Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ (Royaume-Uni)|Krandɩ-Pretaañɩ]] mba ɖʊ ɖɔɖɔ pe-nesi ɖomaɣaɣ fenaɣ 14 wiye pɩnaɣ 1607. Mbʊ yebina nɛ you ñapaazɩ nɛ kɩsɩɩna hasɩ yaɖɛ fenaɣ kɩyakʊ naanza pɩnaɣ 1775 wiye lɛ, Etaazuunii mʊ kɩ-tɩ yɔɔ wɛʊ. Keteŋa kpeekpe taa lɛ, Etaazuunii lɛɣna mʊʊ kɩ-tɩ yɔɔ wɛʊ.
Tɛtʊ sɔsɔyʊ payaɣ se Washington Peeɖe ɛjaɖɛ ñʊʊdʊ yɔ Ɖajaa [[Donald Trump]] nɛ ɛnʊ kɛna peeɖe ñʊŋ tɩna 46 tʊ nɛ ɛ-tɛɛ tʊ yɔ [[J.D. Vance]].
=Ki-kiɖe=
=Caanaʊ tɔm=
==Pɔcɔ Christoph Colomb fɛyɩɣ nɩŋgbaŋaɣ (pʊcɔ pɩnaɣ 1492 talɩ)==
==Yomiye taa alɩwaatʊ(1492-1775)==
==Yomiye taa lɩʊ nɛ paɣtʊ kɩfatʊ(1775-1800)==
==Wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ tɛtʊ ̃nɩnʊʊ nɛ ̃nɩɣtʊ lubu nɛ yomiye taa lɩʊ (1800-1917)==
==Yoŋ yeba nɛ patɩlɩ ki-ɖoŋ(1917-1991)==
==Sɔnɔdaa alɩwaatʊ(1991-2016)==
=Politiki=
=Kewiyisi nɛ ajɛya=
=Kɩ-ɖɩwɛyɛ=
==Mbʊ patɩlɩɣna-kʊ yɔ==
==Kɩ-hɔɔlɩŋ ndɩ ndɩ==
==Ɖenɖe ɛyaa wɛɛ yɔ==
=Ajɛya lɛɛna yɔɔ politiki=
=Sɔɔjɛɛtʊ ɖoŋ=
=Tɔsʊʊ=
==Mbʊ pʊwɛɛ yɔ==
==Tɔsʊʊ politiki==
=Samaɣ=
==Samaɣ yɔɔ kandayʊʊ==
=Samaɣ ñʋʋ tɩlʋʋ=
Pɩnaɣ 2015 ñɩŋa taa lɛ, Etaazunii samaɣ kɩkpɛnda 320 miliiyɔɔ.<ref name="population clock">{{en}} [http://www.census.gov/popclock/ Current Population Clock] - [[Bureau du recensement des États-Unis|U.S. Census Bureau]]. Pakalʋʋ samaɣ ñʋʋ paa cɛcɛyaɣ ŋga ka-taa.</ref>
=Lɛɣtʊ nɛ sɔnzɩ=
==Lɛɣtʊ nɛ tɩlɩtʊ==
==Takayɩsɩ nɛ filosofii==
==Nesi tɛɛ tʊma==
==Kuduyuŋ maʊ==
==Minziiki nɛ aleɣya==
==Tɩzʊʊ tʊmɩyɛ==
==Ɛsɔ nʊmɔʊ==
==Sɩpɔɔrɩ==
==Kazandʊ nɛ avema kɩhɛza==
==Kʋnʋmɩŋ==
=Ɛyaa sɔsaa=
=Anjaʊ ŋgʊ pasɩŋna-kʊ yɔ=
=Ki-nimaɣ=
=Takayɩhayʊʊ tɛɛ tɔm nɛ tɩ-ɖɩnayɛ=
=ɩcɔna ɖɔɖɔ=
==Takayɩsɩ==
==Tɔm lɛɛtʊ==
==Awayɩ kpasɩ==
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Amerika]]
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Etaazuunii]]
obtufa5rx16kjp5u7soujklzt6ksgoa
Etiiki (éthique)
0
318
11063
11062
2018-02-01T14:36:31Z
Gnangbade
58
Correction lien
11063
wikitext
text/x-wiki
Pʊwɛɛ se ɛyʊ ɛwɛɛna wɛtʊ kɩbantʊ. Pʊwɛ se ɛ-ɖɔnɛ ɛkɛdɩna ɛ-cɔlɔ ñɩma. Wɛtʊ kɩbandʊ ndʊ nɛ ɖɔnɛ kɩbanɖɛ nɖɩ payaɣna fransɩɩ kʊnʊŋ taa se etiiki (éthique). Tɔmbiye etiiki (éthique) lɩna krɛɛkɩ kʊnʊŋ taa. [[Krɛsɩ kɩbɩnʊʊ kʊnʊŋ|Krɛɛkɩ kʊnʊŋ]] taa lɛ, payaɣ se ethos, pʊ-tɔbʊʊ se sɔnzɩ. Etiiki kɛ lɛɣtʊ pɩlɩʊ ŋgʊ payaɣ se filozofii (philosophie yɔ pɩ-tɛ piliŋa nakɛyɛ. Mbʊ pʊwɛ camɩyɛ nɛ pɩkɛ wazaɣ pʊyʊ yɔ, pʊ-tɔm etiiki hʊʊ. Etiiki piliŋa yɔɔ ɛyʊ tɩŋɩɣna nɛ ɛɖʊʊ paɣtʊ ndʊ pʊwɛɛ se ɛyʊ ɛɖɔ tɩ-yɔɔ nɛ ñaɖʊʊ yaa you nakʊyʊ ɛtaawɛɛ ɛyaa hɛkʊ taa yɔ. Yee mbʊ paɣtʊ wɛ ndɩ nɛ lɛɣtʊ ñɩndʊ. Ɖajaanaa panɛ : [[Aristote]] nɛ Kant pɔtɔŋ se etiiki tʊmɩyɛ kɔyɔ se kʊɖʊ paɣtʊ ndʊ pʊwɛɛ se ɛyʊ ɛɖɔ tɩ-yɔɔ nɛ kedeŋa hɛɛ yɔ.
Tobi taa lɛ, mbʊ pʊwɛ camɩyɛ nɛ pʊmʊna ɛyʊ yɔ mbʊʊ etiiki piliŋa ñɩnɩɣ.
Paa ɛjaɖɛ nɖɩ nɛ ɖɩ-paɣtʊ nɛ ɖɩ-sɔnzɩ. Yee mbʊ etiiki piliŋa tɩŋɩɣna paa ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-paɣtʊ nɛ ɖɩ-sɔnzɩ yɔɔ nɛ ɖɩɖʊʊ ɖɩ-paɣtʊ ndʊ tɩ-yɔɔ pʊwɛɛ se paa ɛjaɖɛ nɖɩ lɛ, ɖɩ-taa ɛyaa ɛɖɔ tɩ-yɔɔ nɛ ɖiɣɖiɣ caɣʊ wɛɛ yɔ.
Etiiki piliŋa ɖʊʊ paɣtʊ ndɩ ndɩ pɩlɩɩna alɩwaatʊ ndɩ ndɩ yɔɔ. Sɔnɔ alɩwaatʊ taa ɛyaa lakɩ mbʊ yɔ, yaa ɛyaa sɔɔlɩ mbʊ yɔ, pɩɩkɛɣ mbʊ ɖeyi ɖeyi cee alɩwaatʊ taa ɛyaa kaɣ labʊ yaa pakaɣ sɔɔlʊʊ. Etiiki nʊmɔʊ taa tɔlɩm nabʊyʊ tɛkɛ kɩkpɛdɩm, nabʊyʊ tɛkɛ kʊhʊlʊmɩm. Pʊ-tɔbʊʊ se paɣtʊ lɛɣzʊʊ paa alɩwaatʊ ndʊ. Pʊ-nʊmɔʊ taa ɖajaa John Rawls yɔɔdaa se pʊwɛɛ se etiiki paɣtʊ ɛmʊna paa ɛjaɖɛ nɖɩ lɛ, ɖɩ-paɣtʊ.
[[Category:Filozofii]]
2hj07tdylqs9217w62r978tpsf9020o
Etiyoopii
0
319
18484
18483
2025-05-15T04:41:01Z
Onuphriate
5375
18484
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛjaɖɛ
| Hɩɖɛ = Etiyoopii
| Hɩɖɛ2 = .
| Kɩɖaʋ kɩdɛɛka = [[File:Nuvola Ethiopian flag.svg|75px]]<br>Etiyoopii Kɩɖaʋ kɩdɛɛka
| Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ = [[File:Coat of arms of Ethiopia.svg|75px]]<br>Etiyoopii ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ
| image_map = [[File:000 Etiopia harta.PNG|190px]]<br>Etiyoopii tɛlɛŋa
| official_languages = .
| capital = [[Adisi-Abeba (Addis-Abeba)|Adisi-Abeba]]
| government = .
| president = Ɖajaa Mulatu Teshome
| area_km2 = 1,104,300
| population_estimate = 99,465,819
| population_estimate_year = 2015
| population_density_km2 = 82.58
| cctld = .
}}
'''Etiyoopii''' kɛna ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩwɛna [[Afrɩka tɛtʋ wandamm| Afrɩka]] nɛ kɩ-hayʊ kiŋ yɔ. Etiyoopii nɛ ajɛya nayɛ pɛkpɛnda kamasɩ. Ajɛya ana yɔ: [[Eriitree (Érythrée)|Eriitree]], [[Soomaali (Somalie)|Soomaali]], [[Sudaanɩ (Soudan)|Sudaanɩ]], [[Sudaanɩ Hadɛ (Soudan du Sud)|Suudanɩ nɛ Hadɛ kiŋ]], [[Keniya (Keniya)|Keniya]] nɛ [[Cibuuti (Djibouti)|Cibuuti]] ɛjaɖɛ. Ɖooo ɛzɩ [[Eriitree (Érythrée)|Eriitree]] mʊʊ kɩ-tɩ yɔɔ wɛʊ kɛ pɩnaɣ 1993 yɔ, Etiyoopii tatasɩ wɛnaʊ waɖɛ naɖɩyɛ kɛ teŋgu lɩm yɔɔ.
Afrika keteŋa kpeekpe yɔɔ lɛ, Etiyoopii kɛna ɛjaɖɛ naalɛ ñɩnɖɛ ndɩ ɖɩ-taa ɛyaa kɩla ɖɔʊʊ yɛ nɛ wena akɩlɩ walɩɣ yɔ a-taa lɛ ɛjaɖɛ nɖɩ yɔ naakʊ ñɩnɖɛ. Ɖɩ-walanzɩ taa wɛ ɛzɩ kilomɛtanaa akpagba 1 127 127 yɔ. Ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-tɛtʊ sɔsɔtʊ kɔyɔ [[Adisi-Abeba]] nɛ tɛtʊ ndʊ tɩwɛ pʊʊ sɔsɔʊ nakʊyʊ yɔɔ kɩ-kʊkʊyɩmɩŋ taa wɛ ɛzɩ mɛtenaa 2 400 yɔ. Kɛteŋa kpeekpe yɔɔ lɛ tɛtʊ ndʊ tɩkɛna tɛtʊ sɔsɔtʊ ndʊ tɩkɩlɩ kʊyʊʊ yɔ tɩ-taa naanza ñɩnɖɛ.
Keteŋa kpeekpe yɔɔ lɛ, Ariimenii wayɩ lɛ Etiyoopii kɛna ɛjɛya taa nɖɩ ɖɩkɩlɩ pɩnɩɣ krɩtʊ tɔm taa yɔ. Peeɖe ɛsɔ sɛtʊ aŋgba wɛɛ nɛ aapaɖɩɣ ɖama. Ɛyaa ɛzɩ kʊɖʊm naatozo yɔɔ kɛna malɩŋ. Peeɖe ɛjaɖɛ ñʊʊtʊ yɔ Ɖajaa Mulatu Teshome nɛ e-kewiyaɣ ñʊʊtʊ Ɖajaa Haile Mariam Dessalegn.
{{Afrɩka}}
[[Category:!Main category]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Etiyoopii]]
35qsdu9l6q94imlg290jmdvvubee148
Etɛŋ
0
320
10593
10085
2018-01-18T20:14:13Z
Gnangbade
58
liens
10593
wikitext
text/x-wiki
[[File:150322-Zinnstein.jpg|thumb|150322-Zinnstein]]
Mbʊ payaɣ se etɛŋ yɔ, pɩkɛ kpɛlɩ kpɛlɛklʊʊ tɛ wonuu nakʊyʊ. Kɩ-pɩyʊ n̄ɩɩɩ mayaɣ kɛlɛ 50. Ki-kumoɖo yaa kɩ-mayaɣ ŋga pasɩŋna-kʊ yɔɔ lɛ Sn. Payaɣ kɩ-mayaɣ (Sn) ŋga pasɩŋna-kʊ mbʊ yɔ nɛ [[Latɛŋ kʊnʊŋ]] taa stannum. Payaɣ ñɩɣlɩm ñɩɣtʊ natʊyʊ se krɩstalozɛɛnɩ waa. Etɛŋ kɛ ñɩɣlɩm ñɩɣtʊ ndʊ tɩ-taa natʊyʊ. Etɛŋ kɛ ɖɔɖɔ ñɩɣlɩm ñɩɣtʊ ndʊ tɩ-taa fɛyɩ ñɩm sakɩyɛ yɔ. Etɛŋ yuŋ wɛ ndɩ ndɩ. Nakʊyʊ yuŋ kɛ 120, nakʊyʊ yuŋ ñɛkɛ 118 nɛ nakʊyʊ ɖɔɖɔ yuŋ ñɛkɛ 116.
[[File:Tin-2.jpg|thumb|Tin-2]]
Payaɣ ñɩɣlɩm tɛtʊ natʊyʊ se kasiteriti (cassitérite). Ñɩɣlɩm tɛtʊ ndʊʊ ponuutuu nɛ palakɩ etɛŋ. Etɛŋ ŋgʊ kɩwɛ ɛzɩ mbʊ payaɣ se okɩsiidi (oxyde) SnO2 yɔ. Ɖooo caanaʊ pasɩma etɛŋ. Ŋgʊʊ polukaɣna ñɩɣtʊ ndʊ tɩɩmʊʊ kalɩkɔdaɣ yɔ. Etɛŋ ɖɔɖɔ palakaɣna ñɩɣlɩm ñɩɣyʊʊ ŋgʊ payaɣ se pɩrɔɔzɩ yɔ. Halɩ nɛ sɔnɔ etɛŋ pɔɖɔɔna labɩnaʊ pɩrɔɔzɩ ñɩɣyʊʊ. Pesidiɣ etɛŋ nɛ ñɩɣlɩm ñɩɣtʊ lɛɛtʊ ɖɔɖɔ nɛ palakɩna tʊmɩyɛ.
[[File:Cynowy Danzig ubt.jpeg|thumb|Cynowy Danzig ubt]]
[[Category:!Main category]]
[[Category:Siimi taŋgayɩ ñɩɩɩ waa]]
i0zlp7tfdij9e27jlzfhv6mwx16828c
Euclid
0
321
10702
10446
2018-01-20T15:48:42Z
CommonsDelinker
130
Replacing Euklid-von-Alexandria_1.jpg with [[File:Euclid_statue,_Oxford_University_Museum_of_Natural_History,_UK_-_20080315.jpg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: Switch to higher resolution image: relevant portrait with complete p
10702
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Euclid
|image = Euclid statue, Oxford University Museum of Natural History, UK - 20080315.jpg
|px = 190
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = Egipiti
|Ɛ-tʋmɩyɛ =
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ =
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ =
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ =
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ =
|E-nesi ñɩɣʋ =
}}
Euclide (Krɛkɩ kɩbɩnʊʊ taa lɛ, Εὐκλείδης / Eukleídês), ɛkɛ lɛɣtʊ tɩlɩyʊ [[Krɛsɩ kɩbɩnʊʊ kʊnʊŋ|Krɛkɩ kɩbɩnʊʊ]] taa. Ɛnʊ tɩna pʊtʊna mba pɔ-tɔm kɛ kɩjɛyʊʊ lɛɣtʊ kpɛlɛkʊʊ nɔmɔʊ taa yɔ, mbʊ pɩpɩsa kiɖe pɔ-nɔmɔʊ taa Wɩsɩ Ɖɩlɩyɛ ɛjaɖɛ taa yɔ. Paasɩŋ e-fezuu caɣʊ tɔm natʊyʊ kaʊ yaa ɛsɩm tɔm natʊyʊ ɛlɛ, papɩzɩ pɔtɔŋ se ɛɛwɛ pɩnzɩ talɩ 300 ɖa-alɩwaatʊ.
Ɛ-tʊmɩyɛ kɩkɩlɩyɛ kɛlɛ pɩyʊ kɩmanam, kɛ pɩyʊ mbʊ palɩza nɛ pɩwɛ camɩyɛ cɔlɩɩ tɛ pɩtɩŋna axiome naa nɛ postula naa yɔɔ yɔ. Ɛlɩzɩ lɩmaɣza sakɩyɛ pɩnɛ pɩ-tɛ aseɣɖe tɔm nɛ ɛwɩlɩ. Pɩɩkɛ siŋ lɩzʊʊ kpɛlɛkʊʊ, pɩwɛ ɖeyi ɖeyi ɛzɩ lɩm cakʊʊ yɔ nɛ pɩwɛ ɖɔɖɔ ɛzɩ pɩyɛ yɔ nɛ ñʊŋ kɩtɩlɩŋ kpɛlɛkʊʊ lɩmaɣzɩyɛ. Tʊmɩyɛ nɖɩ pama ɖɩ-takayasɩ sakɩyɛ nɛ kʊnʊmɩŋ ndɩ ndɩ taa nɛ pɩkɛ lɛɣtʊ tɩlʊʊ kpɛlɛkʊʊ sukuli wɩlʊʊ kɩɖe paa sukuli tindimiye naalɛ nɖɛ nɖɩ lɛ ɖɩ-taa kɛ ajɛyɛ sakɩyɛ taa.
Euclide hɩɖɛ lɩna koŋ Euclide nɔmɔŋ wɩlʊʊ takayaɣ taa. Takayaɣ nakayɛ ɛwɩlɩɣ keele Euclide wezuu caɣʊ tɔm. Ɖɩfɛyɩna takayaɣ kimamaɣ nakayɛ yaa ɛ-maɣmaɣ ɛ-yɔɔ tɔm natʊyʊ ɛzɩ taakyaɣ kɩkalaɣ yɔɔ kajalaɣ hayʊʊ yɔɔ yaa komina takayɩ hayʊʊ nakʊyʊ yɔɔ. Ɛ-tɛ kpaɣɖʊ taa nɔyʊ tamaɣzɩ ɛ-yɔɔ tɔm natʊyʊ yɔɔ kaʊ. Mbʊ lɛɣtʊ tɩlɩyaa tɔm kɛdɩyʊ Peter Schreiber yɔɔda se Euclide fezuu caɣʊ tɔm fɛyɩ tovonum takayaɣ nakayɛ taa nɛ pasɩm-kɛ.
Yee ɖɩkpaɣ pɩlɔɔ wɛɛ tʊmɩyɛ pɩtɩŋna ndʊ Proclus ma yɔɔ yɔ, Euclide kɛ [[Platon]] nɛ [[Archimède]] nɛ nɔɔnɔɔ wɛɛ tɛ Ptolémée kajalaɣ tʊ tɛ hɛkʊ taa alɩwaatʊ ɛyʊ. Ɛyʊ ɛɛwɛ pɩnzɩ talɩ mɩnɩŋ naatozo pʊcɔ ɖa-alɩwaatʊ. Takayaɣ nakayɛ taa tɔm fɛyɩ se tɩkpɛɣna Euclide tɔmpe yaa nakayɛ fɛyɩ se tka-taa tɔm pɩzɩɣ tɩñɩɣ niye se ɛ-tɔm kɔyɔ keeke.
Tɔm ɖɔ sakɩyɛ pɩlɩna Euclide yɔɔ, pʊyɔɔ lɛɣtʊ tɩlɩyʊ nɔyʊ kpaɣɖʊ 4 alɩwaatʊ taa ɛnʊ payaɣ se Pappus d'Alexandrie kɛdʊʊ ɖʊ se pʊwɛ ɛzɩ Euclide tɛ sukuli piyaa kaawɩla sukuli kɛ Alexandrie ɛjaɖɛ taa. Pʊyɔɔ takayasɩ maya sɔsaa nabɛyɛ kpaɣ Euclide nɛ pɔsɔzɩ Mouseîon d'Alexandrie ɛyaa yɔɔ, ɛlɛ peeɖe ɖɔɖɔ mbʊ yɔ, kewiyaɣ takayaɣ nakayɩ taa fɛyɩ ɛ-tɔm natʊyʊ se pɛkɛɖɩ-tʊ keeke. Hɩɖɛ kɩsɛsɛyɛ nɖɩ pɔzɔza-ɩ canaʊ taa yɔ, nɖɩ lɛ Stoichéiôtês, pʊdʊna lɩzɩyʊ.
[[Category:!Main category]]
qtdtt3icse1v5fzh3kmjqkoetey0h8f
Euclid (lɛɣtʊ tɩlɩyʊ)
0
322
1561
1560
2017-06-24T00:00:57Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
1561
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Euclid]]
6kdwfbufl449gd3ojpl4y9fxvmiswj2
Everest pʋʋ
0
323
16115
12522
2022-11-21T22:44:45Z
37.145.167.77
16115
wikitext
text/x-wiki
[[File:Everest, Nuptse, Khumbu Glacier, Nepal, Himalayas.jpg|thumb|Everest pʋʋ]]
Everest pʊʊ wɛ [[Himalaya pʊŋ]] hɛkɩŋ taa; kpaɣna [[Nepaalɩ]], ɖenɖe payaɣ se Sagarmatha yɔ nɛ ŋkɔɔ ŋsɩɩna [[Siini|Siini]] hɔɔlʊʊ ŋgʊpayaɣ se Tibet yɔp. [[Eerɔpʋ tɛtʋ tɔm|Eerɔpʋ]] mba na-kʊ pɩnaɣ 1847 nɛ pamaazɩ-kʊ lɛ pana se kʊ-kʊkʊyɩŋ taa maɣna mɛtanaa 8848; nɛ ŋgʊ kɩlɩna kʊyʊʊ keteŋga kpeekpe taa. Pʊʊ ŋgʊ, pɩnaɣ 1865 taa kɛ paya-kʊ kɩ-hɩɖɛ nɖɩ nɛ kpaɣna pɩnaɣ [[1920]] taa lɛ papaɣzɩkʊ-yɔɔ kolokaɣ seu.
[[File:Nepal Mount Everest And Ama dablam.jpg|thumb|Everest Pʋʋ nɛ Ama Dablam Pʋʋ]]
Ɛlɛ, pʊʊ ŋgʊ kɩ-nikaɣ yɔɔ lɛ, ɛyaa nabɛyɛ sɩkɩ paa ɛsɩmtaa. Pɩnaɣ [[1924]] taa mba payaɣ se George Mallory nɛ Andrew Irvine yɔ, pakpawaɣ pʊʊ ŋgʊ kɩ-taa yɔ pehiu sɩm nɛ nɔɔyʊ ɛɛsɩŋ se papɩzaa patalɩ kɩ-taa yaa patatalɩ. Pɩnaɣ [[1950]] taa kɛ Népal ha nʊmɔʊ se weyi ɛsɔɔla se ɛkpaɣ kɩ-taa ɛpɩsɩɣ ɛkpa yem faaa. Paakpaɣ kɩ-taa lɛ, papɩzɩɣ patɩŋgɩna pɩtɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ nɛ pɩhadɛ kɩŋ; ɛlɛ pɩcaɣ kaɖɛ ɖɔɖɔ se ɛyʊ ɛtʊlɩ kɩ-taa. Kpaagbaa mbʊ yɔ mlɛ, pɩnzɩ nasɩtozo wayɩ lɛ, Edmund Hillary nɛ Tensing Norgay papɩzaa nɛ pakpa kɩ-taa nɛ patʊlɩ.
[[File:Summit camp Everest.jpg|thumb|Summit camp Everest pʋʋ]]
Kpaɣ nɛ mbʊyɔ, kɩ-yɔɔ kpaʊ wɛɛ nɛ pɩkpaɣ ɖoŋ n ɛ pɩkpaɣ. Ɛlɛ pɩnaɣ [[1996]] taa kɛkpɛtɛsaɣ sɔsɔwa nakɑyɛ laba nɛ ɛyaa sakɩyʒe hiu sɩm; nɛ kpaʊ nɛ mbʊ nɛ sɔnɔyɔ ɛyaa ɛzɩ mɩnɩŋ naalɛ sɩba. Paa nɛ mbʊ yɔ ɛyaa eeyeki kɩ-taa kpaʊ se pala ɛsɩyɛ egbena. Ɛyaa ɛzɩ kudokiŋ hiu nɛ naanza taka se pakpa kɩ-taakpaɣ pɩnaɣ [[1922]] taa nɛ pa-taa lɛ, kudokiŋ naanza pɩzɩna nɛ patʊlɩ kɩ-taa hem; ɛlɛ sherpas mba wɛna nɛ pasɩŋna-wɛ nɛ patʊlɩɣ kɩ-taa.
Pɩnaɣ 1847 taa anasaayɩnaa nabɛyɛ lɩ kʋ-yɔɔ. Pɩnzɩ cabɩ wayɩ lɛ, pamaɣzɩ kɩ-kʋkʋyɩmɩŋ nɛ pana se kɩtalɩ mɛtɛnaa 8 848. "Everest" pʋʋ kɩlɩna kʋyʋʋ kedeŋa yɔɔ cɩnɛ. Pʋ-yɔɔ kɩpɩsɩ ɛsɩyɛ egbena lone nɛ paa pɩnaɣ ŋga lɛ, anasaayɩnaa sakɩyɛ , kɔzɔ kɔzɩ "iŋkilisi" n̄ɩma, powoki nɛ pakpaɣ kʋ-yɔɔ. Ɛlɛ, ɛyaa ɛzɩ 200 mbʋ yɔ hiɣ sɩm pʋʋ ŋgʋ kɩ-kpaʋ nʋmɔʋ taa mbʋ yɔ pɩcaɣ kaɖɛ pɩdɩɩfɛyɩ nɛ pʋcɔ ɛyʋ tʋlɩ kʋ-n̄ʋʋ taa. Pɩnaɣ [[1924]] taa ɖajanaa panɛ George Mallory nɛ Andrew Irvine pakpaɣ nʋmɔʋ se powoki nɛ pakpa kʋ-n̄ʋʋ yɔɔ nɛ halɩ nɛ sɔnɔ patapɩsɩ, ɛyʋ tana mbʋ pɩtɛmna-wɛ yɔ.
[[File:Everest North Face toward Base Camp Tibet Luca Galuzzi 2006 edit 1.jpg|thumb|Everest North Face toward Base Camp Tibet Luca Galuzzi 2006 edit 1|Everest pʋʋ]]
Everest pʋʋ wɛ Siini ɛjaɖɛ taa, Neepalɩ tɛtʋ nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ hɔɔlʋʋ taa, Xigazê egeetiye taa ɖeyi ɖeyi. Ɛyʋ ɛtalɩ Neepaalɩ tɛtʋ taa nɛ ɛkpaɣ "Col Sud" nʋmɔʋ yɔ, ɛlɩɣ kʋ-yɔɔ tobi. Kaaŋ sɔsɔŋ weyi payaɣ se "roches sédimentaires" yɔ, ɛnʋ wɛnɩ kʋ-n̄ʋʋ yɔɔ nɛ weyi payaɣ ɛlɛ se "roches métamorphiques" yɔ, ɛlɛ n̄ɛwɛɛ ki-liu tɛɛ.
=Ɖenɖe tɔmpiye «Everest» lɩnaa yɔ=
=Ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa kɩwɛɛ ?=
==Ɛzɩma kɩwɛɛ ?==
==Ɛzɩma palɩzɩ-kʊ==
===Lɛɣtʊ ndʊ tɩ̃nɩna kɩ-yɔɔ tɔm yɔ===
===Kɩ-kʊkʊyɩmɩŋ===
===Kɩ nɛ pʊŋ lɛɛŋ pɛ-wɛtʊ===
==Kɩ-sɩm==
===Ɛzɩma kɩlɩwa ?===
===Kɩ-kaaŋ wɛ ɛzɩma wɛtʊ===
==Ki-soŋaɣ wɛ ɛzɩmat==
==Kɩ-laŋ wɛ ɛzɩma wɛtʊ==
=Kɩ-tɔm=
==Ɛzɩma patɩlɩɣ-kʊ==
==Pacalʊʊ kɩ-yɔɔ kpaʊ yɔ==
===Paɖaɣnʊʊ-kʊ tɩlʊʊ yɔ===
===Mba pɔyɔɔdʊʊ tibetɛɛ (tibétain) kʊnʊŋ yɔ, pa-kajalaɣ hɔɔlʊʊ===
===Mba paba yɔɔdʊʊ nepalɛɛ (népalais) kʊnʊŋ yɔ,pa-wabɩtʊ hɔɔlʊʊ===
==Kedeŋa kpeekpe sɩm-kʊ yɔ nɛ pɩ-kazʊwa==
===Kɩ-tʊma sɔsɔna===
===Pañɩnʊʊ ki-heelim yɔ===
===Kɩ-kɛkpɛdɛsaɣ===
===Kɩkɛ tɛtʊ wonuu===
=Kɩ-samaɣ nɛ ndʊ pɔyɔɔdɩ kɩ-yɔɔ yɔ=
=Kɩ-tʊma ndɩ ndɩ=
==Palakʊʊ sipɔɔrɩ nɛ pakpaɣ kɩ-yɔɔ yɔ́́==
===Nʊmɔŋ weyi patɩŋʊʊ nɛ pakpaɣ kɩ-yɔɔ yɔ===
====Kɩ-tɩnaa hadɛ kiŋ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ hɔɔlʊʊ taa====
====Kɩ-tɩnaa hayi kiŋ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ hɔɔlʊʊ taa====
====Mbʊ payaɣ se «Kangshung» yɔ kʊ-hɔɔlʊʊ====
===Mbʊ payaɣ se sitatisitiki (statistiques) yɔ===
===Mbʊ payaɣ se kɔntrofɛɛrɩsɩ(controverse) yɔ===
====Ki-heelim taa kʊzɔɔtʊ====
====Ɛyaa sɩkɩ sɩbʊ mbʊ nɛ pɔlɔʊ po-tomnasɩ yem yɔ====
==Pakandʊʊ kɩ-yɔɔ kandʊʊ mbʊ yɔ==
=Ndʊ paa anɩ ɛyɔɔdʊʊ kɩ-yɔɔ yɔ=
=Takayɩsɩ lɛɛsɩ=
==Tɔm lɛɛtʊ==
==Takayɩsɩ nzɩ sɩyɔɔ kʊ-tɔm yɔ==
==Awayɩ kpasɩ==
==Takayɩhayʊʊ tɛɛ tɔm nɛ ɖenɖe panaɣ-tʊ yɔ==
===Takayɩhayʊʊ tɛɛ tɔm===
===Ɖenɖe panaɣ-tʊ yɔ===
[[Category:!Main category]]
[[Category:Pʋŋ]]
[[Category:Aazii]]
a2kk5y3og3y5dpicbhj9xw8i00hd1ap
Fatiikaŋ
0
324
18472
16559
2025-05-08T19:06:46Z
Martin Macha 2111
5193
18472
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛjaɖɛ
| Hɩɖɛ = Fatiikaŋ
| Hɩɖɛ2 = ''Status Civitatis Vaticanae''<br>''Stato della Città del Vaticano''
| Kɩɖaʋ kɩdɛɛka = [[File:Flag of the Vatican City - 2001 version.svg|75px]]<br>Fatiikaŋ Kɩɖaʋ kɩdɛɛka
| Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ = [[File:Coat of arms of the Vatican City.svg|75px]]<br>Fatiikaŋ Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ
| image_map = [[File:Italy Holy See Locator.png|190px]]<br>Fatiikaŋ tɛlɛŋa
| official_languages = [[Latɛŋ kʊnʊŋ|Latɛŋ kʊnʊŋ]]
| capital = Fatiikaŋ
| government = .
| president = [[Papa]] [[Léon XIV]]
| area_km2 = 0.44
| population_estimate = 605
| population_estimate_year = 2017
| population_density_km2 = 1375
| cctld = .va
}}
'''Fatiikaŋ''' kɛna [[Eerɔpʋ tɛtʋ wandamm|Erɔpɩ]] taa ɛjaɖɛ naɖɩyɛ nɛ tɛtʊ ndʊ tɩwɛ [[Room]], [[Itaalii|Italii]] ɛjaɖɛ taa. Pakalɩ kɩgalʊʊ pɩnaɣ 2017 taa lɛ, ɛjaɖɛ nɖɩ ɖi-taa ɛyaa kpɛnda 605 nɛ ɖɩ-walanzɩ taa maɣna ɛzɩ 0,44km2 yɔ.
[[File:Saint_Peter%27s_Square_from_the_dome_v2.jpg|thumb|Square St Pierre vu du coupole]]
Mbʊ yebina nɛ kedeŋa kpeekpe ajɛyaa taa lɛ, ɛjaɖɛ ndɩ kɩlɩna weʊ ñɩɩɩ kɛ walanzɩ taa nɛ nɖɩ ɖɔɖɔ pɩkɔzɩna ɛyaa ɖɔʊ taa.
[[File:Vatican Museums Spiral Staircase 2012.jpg|thumb|Vatican Museums Spiral Staircase 2012]]
Fatiikaŋ tɛtʊ ñʊʊtʊ kɛʊna krɩstʊ katolika-tʊ nɛ pɩwɛɛ se ɛkɛʊna Papa. Ɛjaɖɛ nɖɩ ɖi-ñʊʊtʊ kɩfalʊ yɔ [[Papa François]]. Ɛnʊ lɛɣzɩna Papa Benoit hiu nɛ looɖo weyi ekiza papa tʊmɩyɛ kɛ [[lɛlaɣ fenaɣ]] 28 pɩnaɣ 2013.
[[File:Vatican-Musee-PlafondSalleCartes.jpg|thumb|Vatican-Musee-PlafondSalleCartes]]
Papa kɩfalʊ ɛnɛ palɩza-ɩ [[lakɩŋ fenaɣ]] hiu nɛ naatozo pinaɣ kʊɖʊmaɣ ŋga ka-taa pʊtɔbʊʊ se pɩnaɣ 2013.
Kunʊmɩŋ weyi pɔyɔɔdɩɣ Fatiikaŋ yɔ, ɛnʊ lɛ: Fatiikaŋ taa kpem lɛ [[Itaalii kʊnʊŋ|Itaalii kʋnʋŋ]] pɔyɔɔdɩɣ, piyele [[Latɛŋ kʊnʊŋ|Latɛŋ kʋnʋŋ]] kɛ pawɩlɩɣ sukulinaa taa nɛ ŋgʊ ɖɔɖɔ pɔyɔɔdɩɣ komina tʊma taa, pɔuyɔɔdɩɣ ɖɔɖɔ [[Fransɩɩ kʊnʊŋ|fransɩ]], [[Caama kʊnʊŋ|caama]], [[Englɩsɩɩ kʊnʊŋ|aŋgilisi]] nɛ [[Ɛsɩpaañɔlɩ kʊnʊŋ|ɛsɩpañɩ]].
[[File:Vatican 2.jpg|thumb|Swiss guard at the Vatican]]
{{Eerɔpɩ}}
[[Category:!Main category]]
[[Category:Eerɔpʋ]]
[[Category:Itaalii]]
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Fatiikaŋ]]
1ir6optmyw6dt7iyveu3i1r0dema4xl
Fefeku
0
325
11065
7625
2018-02-01T15:13:28Z
Gnangbade
58
Lien
11065
wikitext
text/x-wiki
Lɛɣtʊ piliŋa nakɛyɛ wɛɛ nɛ payaɣ-kɛ se tɛɛrɩmodinamiki (thermodynamique). Lɛɣtʊ piliŋa ŋga ka-tʊmɩyɛ taa pañɩnɩɣ nɛ panaɣ ɖeɖe fefeku lɩɣna yɔ.
Fefekiŋ wɛ ndɩ ndɩ. Fefeku nakʊyʊ taa saɣ miŋ kpaaŋ. Nakʊyʊ taa miŋ ñamaɣna. Nakʊyʊ taa pɩwɛɛ tɛɛm.
Tomnasɩ kpɛlɛkʊʊ lɛɣtʊ nʊmɔʊ taa lɛ, fransɩɩ kʊnʊŋ yaɣ fefeku ŋgʊ kɩ-taa sa miŋ kpaaŋ yɔ se «température élevée». Payaɣ fefeku lɛɛkʊ nɛ [[Fransɩɩ kʊnʊŋ|fransɩɩ]] kʊnʊŋ taa se «chaleur latente». Payaɣ lɛɛkʊ se «capacité thermique» nɛ payaa lɛɛkʊ se «équation de la chaleur».
[[Category:!Main category]]
[[Category:Fiziiki]]
c9locm6vxas3ughcedg72daf9wram7j
Fefeku (chaleur)
0
326
1591
1590
2017-06-24T00:00:58Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
1591
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Fefeku]]
0si1rfbdqwpkb3lgla2luw07851nsiu
Fenasɩ takayaɣ
0
327
13988
11066
2019-04-14T13:21:16Z
Atticmaker
127
Category Added
13988
wikitext
text/x-wiki
Fenasɩ takayaɣ kɛna takayaɣ ŋga ka-taa nɛ alɩwaatʊ tɩŋga yɔ. Pɩsa nɛ ɛyʊ tɩlɩ mbʊ ɛla alɩwaatʊ tʊnɛ yaa tʊnɛ tɩ-taa lɛ, ɛtɛyɩ efemiye tɔm sakɩyɛ taa nɛ ɛlɩzɩ mbʊ pɩsɩna-ɩ kɛlɛʊ yɔ. Ɛyʊ cɔna ɖɔɖɔ ɛzɩma kɩlɛmɩŋ cɔʊ yɔ lɛ, ɛzɩma tɛŋ nɩʊ ɖɔɖɔ yɔ lɛ, ɛzɩma lʊŋgɩyɛ kɔŋ nɛ pɩnzɩ lɛɛzɩɣ ɖama lɛ, ɛmaɣzɩ ɛ-taa nɛ ɛlɩzɩ takayaɣ ŋga ka-taa ɛpɩzɩɣ nɛ ɛtɛyɩ pɩnaɣ tɩŋga yɔ.
Takayaɣ ŋga ka-taa kɛ ɛɖʊwa se pɩnaɣ taa lɛ, tʊmɩyɛ ɖɩnɛ nɛ ɖɩnɛ kɛ ɛlakɩ yaa ɖɔɖɔ lɛ, sɔnzɩ sɩnɛ nɛ sɩnɛ kɛ pɩwɛɛ se palakɩ. Pʊ-yɔɔ kɛ ɛya efemiye se ''efemiye'' nɛ paa efemiye nɖɩ lɛ, ɖɩna ɖɩ-tɛyɩtʊ nɛ ɖɩ-tʊmɩyɛ. Afema wayɩ lɛ, kpɩtaŋ kɔŋna, ɛlɛ wayɩ lɛ fenasi, sɩ-wayɩ kɛ pɩnzɩ ñɛwɛ. Pɩtasɩɩna pɩnzɩ yeke, pɩnzɩ wayɩ kɛ mbʊ payaɣ se waɣsɩ yɔ sɩwɛɛ.
Efemiye taa ñɩɩtʊ 24 wɛna nɛ afema lʊbɛ lakɩna kpɩtaʊ. Fenaɣ taa lɛ avema 30 yaa 31 wɛna; ɛlɛ lɛlaɣ fenaɣ taa avema 28 yaa 29 wɛna. Fenaɣ taa lɛ, kpɩtaŋ 4 wɛna pɩsaɣ pɩnaɣ taa lɛ fenassɩ 12 wɛna.
Efemiye wɛʊ yɔ pɛtɛyɩ-ɖɩ hɔɔlɩŋ ndɩ ndɩ: cɩŋ cɩŋwaa 60 lakɩna cɛceyaɣ, cɛcɛsɩ 60 ñalakɩna ñɩɩyɩɣ kʊɖʊmʊ, piyele ñɩɩtʊ 24 lɛ pɩlaba efemiye. Efemiye taa ɖɔɖɔ lɛ, tanandɛɛ wɛɛ, wɩsɩ taa wɛɛ, ɖanaɣ ɖɔɖɔ ñɛwɛɛ nɛ pɩtasɩna ɖoo taa. Mbʊ mbʊ pɩwɛ paa efemiye nɖɩ, kpɩtaʊ ŋgʊ, fenaɣ ŋga, pɩnaɣ ŋga nɛ waaɣ ŋga ɖɔɖɔ lɛ.
Pɩsaa nɛ kalɩɣ wɛɛ kɛlɛʊ lɛ, ɛyʊ lɩza fenasɩ takayaɣ. Kpɩtaʊ taa kɩyakɩŋ hɩlaa yɔ:
* [[hodo wiye]]
* [[piya wiye]]
* [[cɩla wiye]]
* [[sarakawaɣ wiye]]
* [[kimeɣa wiye]]
* [[mazaɣ wiye]]
* [[kujuka wiye]]
Kacalaɣ fenaɣ tɛ kiyakʊ kɛ pɩnaɣ paɣzɩɣ. Pɩnaɣ taa fenasi kpɛnda 12 nɛ nzi yɔ:
* [[kɔlaɣ fenaɣ]]
* [[lɛlaɣ fenaɣ]]
* [[lakɩŋ fenaɣ]]
* [[ɖomaɣ fenaɣ]]
* [[agoza fenaɣ]]
* [[mɩsɩkʋm fenaɣ]]
* [[hasɩyaɖɛ fenaɣ]]
* [[kɩyɛɛna fenaɣ]]
* [[salaŋ fenaɣ]]
* [[aloma fenaɣ]]
* [[kamɩŋ fenaɣ]]
* [[saŋayɩŋ fenaɣ]]
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Alɩwaatʋ]]
142mml77x56da817kovcsyxiit5ad1j
Fenasɩ takayaɣ (Calendrier)
0
328
1597
1596
2017-06-24T00:00:58Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
1597
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Fenasɩ takayaɣ]]
kg11cyx5rueciyg2hsy055a09nb5uj2
Fenaɣ
0
329
18008
15840
2024-02-01T01:21:29Z
Kwamikagami
1467
18008
wikitext
text/x-wiki
[[File:Lunar libration with phase2.gif|thumb|Lunar libration with phase2]|Fenaɣ]]
'''Fenaɣ''' (kɩɖaʊ: [[file:Moon decrescent symbol (fixed width).svg|16px|☾]]) ɖeke koŋ kɛŋna wombu pʋcɔ [[Tɛtʋ|tɛtʋ]] nɛ pɩta yɔ. Wondu sɔsɔtʋ ndʋ tɩwɛ tɛtʋ yɔɔ yɔ, tɩ-taa lɛ, payaɣ Fenaɣ se, Tɛtʋ I. Ɛlɛ, paakpakɩɣ-kɛ se kɛkɛ [[Tɛtʋ|tɛtʋ]]. Ŋgaa lɛ wonuu kagbaanzɩ n̄ɩŋʋ ŋgʋ kɩkɩlɩ paɣlʋʋ mbʋ mbʋ pʋcɔ wɩsɩ nɛ pɩta yɔ. Ka-walanzɩ kɛ kilomɛtɛnaa 3.474. Fenaɣ posina [[Tɛtʋ|tɛtʋ]] ɛzɩ kilomɛtɛnaa 384.400 mbʋ yɔ.<ref>http://www.caabm.org/Documentation/Lune/Distance/</ref>
[[File:Moon over cumulus.jpg|thumb|Fenaɣ nɛ mɩndʋ]]
Halɩ nɛ sɔnɔ mbʋ yɔ, Fenaɣ ɖeke koŋ kɛŋna wombu pɩfɛyɩ [[Tɛtʋ|tɛtʋ]] yɔɔ cɩna nɛ ɛyʋ pɩzɩ ɛfɛyɩ nɩŋgbaŋaɣ pɩ-taa yɔ. Weyi ɛcalɩ fɛyʋʋ naŋgbaŋaɣ fenaɣ taa yɔ, payaɣ-ɩ se [[Neil Armstrong|Neil Armstrong]]<ref>http://www.lefigaro.fr/culture/2015/07/20/03004-20150720ARTFIG00164-le-20-juillet-1969-neil-armstrong-a-marche-sur-la-lune.php</ref>. Ɛkɛ mba pɛyɛlɩɣ ɛsɔmɩnʋʋ tɛɛ yɔ pa-taa lɛlʋ. Hasɩyaɖɛ fenaɣ kɩyakʋ 20 n̄ɩŋʋ wiye, pɩnaɣ 1969 n̄ɩŋa taa ɛfɛyɩ nɩŋgbaŋaɣ ka-taa. Ɛ-wayɩ lɛ, ɛyaa hiu nɛ kʋɖʋm lɛlaa woba ɖɔɖɔ ka-taa<ref>http://www.sciencesetavenir.fr/espace/20090721.OBS4873/les-douze-hommes-qui-ont-laisse-leur-empreinte-sur-la-lune.html</ref>. Patɩŋa pɛkɛ ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ se "Apollo" yɔ ɖɩ-taa n̄ɩma.
==Liens externes==
[[Category:!Main category]]
[[Category:Wɩsɩ cejewiye]]
[[Category:Tɩnzɩ lɛɣtʋ]]
8ogvmj6ot0lfm1k93ouh4baqqvt8cwx
Fenezuyeelaa
0
330
14227
14173
2019-05-06T08:18:56Z
Hugo.arg
49
Annulation des modifications 14173 de [[Special:Contributions/76.21.114.155|76.21.114.155]] ([[User talk:76.21.114.155|discussion]])
14227
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛjaɖɛ
| Hɩɖɛ = Fenezuyeelaa
| Hɩɖɛ2 = Vénézuela
| Kɩɖaʋ kɩdɛɛka = [[File:Nuvola Venezuelan flag.svg|75px]]<br>Fenezuyeelaa Kɩɖaʋ kɩdɛɛka
| Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ =[[File:Coat of arms of Venezuela.svg|75px]]<br>Fenezuyeelaa Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ
| image_map = [[File:Map of Venezuela Demis Shaded.png|190px]]<br>Fenezuyeelaa tɛlɛŋa
| official_languages = .
| capital = .
| government = .
| president = Ɖajaa Nicolás Maduro
| area_km2 = 916,445
| population_estimate = 30,933,000
| population_estimate_year = 2015
| population_density_km2 = 33.75
| cctld = .
}}
Fenezuyeelaa kɛna Amerika nɛ ɖooo hadɛ kiŋ ɛjaɖɛ naɖiyɛ. Payaʊ se Fenezuyelaa yɔ, hɩɖɛ kɛ paɖʊ sɔdʊʊ sɔsɔʊ ŋgʊ payaɣ se Simón Bolívar yɔ, nɛ pɩlɩna ɛtʊmɩyɛ sɔsɔyɛ nɖɩyɛ yɔɔ.
Ɛjaɖɛ nɖɩ nɛ ɖɩ-hayi kiŋ lɛ, Antiiyi tɛ teŋgu wɛna nɛ ɖɩ-wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa lɛ, Kuyeenaa ñɛwɛna. Ɛjaɖɛ nɖɩ payaɣ se [[Biresiili|Pireezili]] yɔ ɖɩɖɩ ñɛwɛna nɛ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-hadɛ kiŋ piyele nɛ Kolɔmbii ñɛwɛna ɛjaɖɛ nɖɩ nɛ ɖɩ-wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa. Kʊnʊŋ ŋgʊ pɔyɔɔdɩɣ nɛ pawɩlɩɣ sukulinaa taa yɔ ŋgʊ lɛ [[Ɛsɩpaañɔlɩ kʊnʊŋ|Ɛsɩpañɔɔlɩ]] nɛ tɛtʊ sɔsɔtʊ payaɣ se Karakasɩ.
Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa nɛ tɛtɛɛ ñɩm mbʊ payaɣ se karazim yɔ kamaɣ fɛyɩ nɛ pamaɣzɩ-pʊ yɔ pɩɖɛ ɛzɩ paariiliwaa 297 yɔ, mbʊ yebina nɛ Fenezuyeelaa kɛna kacalaɣ ɛjaɖɛ keteŋa kpeekpe taa ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩkɩlɩ wɛnaʊ karazɩm yɔ.
Fenezuyeelaa wɛ ŋgbɛyɛ nɖi payaɣ se ALBA yɔ ɖɩ-taa ɖooo saŋayɩŋ fenaɣ hiu nɛ naanza pɩnaɣ 2004 taa.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Amerika]]
[[Category:Ameriki nɛ hadɛ kiŋ wandamm]]
[[Category:Fenezuyeelaa]]
gy6h7po29c61o9x9yqpuc69zc2szpb6
Feniisɩ
0
331
18320
15886
2024-08-29T07:26:06Z
Kwamikagami
1467
18320
wikitext
text/x-wiki
[[File:PIA23791-Venus-RealAndEnhancedContrastViews-20200608 (cropped).jpg|thumb|Venus-real color]]
Feniisɩ (kɩɖaʊ: [[File:Venus symbol (fixed width).svg|16px|♀]]) kɛna wɩsɩ cɔɔʊ taŋgalam yɔ tɩyɩŋga naanza ŋga kɔyɔɔ wɛ tɛtʊ yɔ. Wɩsɩ cɔɔʊ taŋgalam tɩyɩŋga kanɛ ŋga lɛ naalɛ ŋga kɛ nzɩ siposina [[wɩsɩ]] yɔ nɛ ŋga kɛŋna looɖo ŋga hɩlɩmaɣ tom taa yaa tɩnzɩ nzɩ sɩtakɩlɩ paɣlʊʊ yɔ sɩ-taa.
Wɩsɩ cɔɔʊ taŋgalam tɩyɩŋga kanɛ roma mba sɔdɩŋ kpeɣu kpɛlɛkɩtʊ tʊʊ-kɛ hɩɖɛ se Feniisɩ ɛsɔ halɩ ñɩnʊ.
[[File:Venustransit 2004-06-08 07-49.jpg|thumb|Transit of Venus over the Sun]]
Feeniisɩ kɛna wɩsɩ cɔɔʊ taŋgalam yɔ tɩyɩŋga nakayɩ nɛ ɛzɩ koposina wɩsɩ yɔ pʊwɛ O,718 nɛ 0,728 UA. Feeniisɩ kpayaɣ hɛkʊ taa cɔʊ cɔʊ mbʊ yɔ pɩmaɣna afema 224,7. Tɩyɩŋga kanɛ kɛwɛna tɛtʊ ɖɔɖɔ ɛzɩ wɩsɩ cɔɔʊ taŋgalam tɩyɩnzɩ nzɩ payaɣ se [[Mɛɛrkiiri (Mercure)|Mɛɛrkiiri]], [[Tɛtʋ|Tɛtʊ]] nɛ [[Maarɩsɩ (Mars)|Maarɩsɩ]] yɔ. Tɛtʊ cɔʊʊ taŋgalam tɩyɩŋga kanɛ kɛfɛyɩna tɩŋga cikpelaɣ kɩmalaɣ nakayɩ.
[[File:Venus_Earth_Comparison.png|thumb|Comparaison de Venus et de la Terre]]
Tɩyɩŋga kanɛ nɛ tɩyɩŋga ŋga payaɣ se Iiranisi yɔ sɩ ɖeke koŋ kɛ wɩsɩ cɔɔʊ taŋgalam tɩyɩnzɩ kpeekpe taa se sɩcɔʊ kiliŋgili. Tɩyɩŋga kanɛ keɖeke kɔcɔʊna ka-tɩ tam kʊɖʊm taa kɛ kɩykɩŋ 243, ŋgʊ kaacɔ; wɩsɩ kpɛɛɛ nɛ kataŋ lɛ kalaba afema 224,701.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Wɩsɩ cejewiye]]
[[Category:Tɩnzɩ lɛɣtʋ]]
srjnng59kghigr50b6oompyox7fg431
Fernand de Magellan
0
332
12443
11926
2018-04-18T13:02:32Z
SFLord
142
Added picture, occupation, places and dates of birth and death and signature
12443
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Fernand de Magellan
|image = Illustration of Fernand Magellan Wellcome L0074142.jpg|thumb|Illustration of Fernand Magellan Wellcome L0074142
|px = 190px
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = [[Pɔritigaalɩ]]
|Ɛ-tʋmɩyɛ = Woɖu
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = Sabrosa, Trás-os-Montes e Alto Douro, [[Pɔritigaalɩ]]
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = [[Lɛlaɣ fenaɣ]] 3 wiye, pɩnaɣ 1480
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ = Lapu-Lapu City, [[Filipini]]
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ = [[Ɖomaɣ fenaɣ]] 27 wiye, pɩnaɣ 1521
|E-nesi ñɩɣʋ = Magellan Signature.svg|thumb|Magellan Signature
}}[[File:Fernão de Magalhães por Charles Legrand.jpg|thumb|Ɖajaa Fernand de Magellan]]
Ɖajaa Fernand de Magellan kɛ [[Pɔritigaalɩ (Portugal)|Pɔrɩtɩgalɩ]] tʋ. Palʋla-ɩ Pɔrɩtɩgalɩ nɛ hayi kiŋ hɔɔlʋʋ taa. Palʋla-ɩ pɩnaɣ 1480 ñɩŋga taa.
Ɛsɩba [[Filipini (Iles Philippines)|Filipini]] ɛjaɖɛ taa [[ɖomaɣ fenaɣ]] kɩyakʋ nɛɛlɛ nɛ lʋbɛ (27) n̄ɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1521 n̄ɩŋga taa.
Ɖajaa Fernand de Magellan cɔ tɛtʋ kpeekpe ɛta. Mɛlɛ taa ɛcaɣa nɛ ɛcɔɔ-tʋ nɛ ɛta.
Salaŋ fenaɣ, pɩnaɣ 1522 n̄ɩŋga taa ɛtɛma tɛtʋ cɔʋ nɛ ɛta. Ɖajaa Fernand de Magella kpaɣ pɩnzɩ naadozo mpilim nɛ ɛcɔɔna tɛtʋ.
Ɖajaa Juan Sebastián Elcano cɔŋna Ɖajaa Fernand de Magellan nʋmɔʋ ɖɔm tɩŋa yɔɔ. Ɖajaa Fernand de Magellan kʋyɩ ɛ-ɛjaɖɛ taa lɛ, ɛpaɣzɩna wɩsɩ ɖɩlɩyɛ yɔɔlʋʋ taa nɛ ɛkɔɔ ɛtɛmna wɩsɩ ɖɩɖʋyɛ hɔɔlʋʋ taa.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Wobiyaa]]
[[Category:Ɛyaa sɔsaa]]
[[Category:Abalaa sɔsaa]]
[[Category:Pɔritigaalɩ]]
cuwc5l8lbdprt507j769nxtwwcfm6qz
Fezuu (esprit)
0
334
11068
7666
2018-02-01T15:22:34Z
Gnangbade
58
Liens
11068
wikitext
text/x-wiki
Wondu ndɩ ndɩ sakɩyɛ wɛ ɛyʊ ñʊʊ taa nɛ pɛkpɛndɩ kpɛm nɛ payaa se fezuu yaa kalɩzaɣ. Mbʊ pɩkpɛndaa nɛ payaɣ se ɛyʊ fezuu yaa ɛyʊ kalɩzaɣ yɔ, mbʊʊ yɔ : ɛyʊ naɣ naʊ mbʊ yɔ (perception) nɛ ɛyʊ ñaŋ yaa eseliɣ seluu mbʊ nabʊyʊ ɛsɩndaa yɔ (affectivité) nɛ ɛyʊ ñʊʊ taa pʊkɔŋ kɔm mbʊ yɔ (intuition) nɛ ɛyʊ maɣzɩɣ maɣzʊʊ mbʊ yɔ (pensée) nɛ ɛyʊ hʊʊ tɔm hʊʊ mbʊ yɔ (jugement) nɛ ɖɔnɛ kɩbanɖɛ nɖɩ pʊpɔzʊʊ se ɛyʊ ɛɖɔ yɔ (morale).
Ɛsɔ sɛtʊ aŋgba sakɩyɛ taa ɛyaa tɔŋ se ɛyʊ wɛ tɔm naadozo taa : tomnaɣ wɛɛ nɛ ciyam wɛɛ nɛ fezuu yaa kalɩzaɣ wɛɛ ɖɔɖɔ. Pʊ-tɔbʊʊ se fezuu kɛ ɛyʊʊ hɔɔlʊʊ lɛɛkʊ. Yee ɛyʊ hɔɔlɩŋ ɛnʊ ɛ-naadozo ɛ-taa nakʊyʊ ɛfɛyɩ kɔyɔ, ɛyʊ ɖɔɖɔ fɛyɩ. Ɛyʊ hɔɔlɩŋ ɛnʊ ɛ-naadozo ɛ-taa lɛ, tomnaɣ ɖeɖe ɛyʊ ɛza naɣ. Ɛyʊ ɛza ɛɛnaɣ fezuu, ɛɛnaɣ p. Lɛɣtʊ pɩlɩʊ ŋgʊ payaɣ se [[filozofii]] (philosophie) yɔ, kɩ-pɩlɩʊ taa lɛ, ɛyʊ fezuu tɔm pakɩlɩɣ yɔɔdʊʊ. Pʊ-tɔbʊʊ se pañɩnɩɣ kpem se patɩlɩ mbʊ payaɣ se fezuu yɔ camɩyɛ siŋŋ. Mba pañɩnɩɣ se patɩlɩ fezuu camɩyɛ siŋŋ yɔ, pɔtɔŋ se fezuu wɛ ndɩ kpem nɛ tomnaɣ. Ɛyaa mba pɔtɔŋ ɖɔɖɔ se fezuu wɛ ndɩ nɛ ciyam (âme). Lɛɣtʊ pɩlɩʊ ŋgʊ payaɣ se sikolozii (psychologie) yɔ, kɩ-taa ñɩnɩyaa tɔŋ se fezuu kɛ ɛyʊ fɩtɩyɩm taa tʊma ndɩ ndɩ, halɩ pɩkpɛndɩna tʊma wena ɛlakɩna maɣzɩm nɛ wena ɛɛlakɩ-yɛ nɛ maɣzɩm yɔ a-tɩŋa payɩ. Pʊ-tɔbʊʊ se wena ɛyʊ naɣ nɛ ɛlakɩ nɛ wena ɛlakɩ-yɛ kaasɩmtʊ yɔɔ yɔ.
Lɛɣtʊ piliŋa ŋg payaɣ se metafiziki (métaphysique) yɔ nɛ Ɛsɔ sɛtʊ aŋgba taa lɛ, pɔyɔɔdʊʊ se wonuu ŋgʊ kɩfɛyɩna tomnaɣ nɛ kɩwɛɛ ɛyʊ taa yɔ.
Pʊ-yɔɔ payaɣ mbʊ pɩtɩŋ payɩ pɩfɛyɩna tomnasɩ yɔ se feziŋ. Payaɣ Ɛsɔ se Fezuu, payaa Ɛsɔ tiyiyaa se feziŋ nɛ pɛtɛ payaa ɖɔɖɔ alewaa se feziŋ.
Lɛɣtʊ piliŋa ŋga payaɣ se sikolozii (psychologie) yɔ, ka-pɩlɩʊ taa lɛ, pɔtɔŋ se fezuu kɛ ɖoŋ weyi ɛyʊ wɛna ɛ-fɩtɩm taa nɛ ɛpɩzɩɣ ɛlakɩ lɩmaɣza yɔ.
Fezɩŋ taa ɖɔɖɔ mbʋ payaɣ se eleu yaa aleewaa yɔ pɩwɛɛnɛ pɩkɛna yatʋ ndʋ tɩfɛyɛ kɛlɛʋ kɛ nɩʋ taa yɔ. Mbʋ pʋyɔɔ yɔ aleewaa kɩbama wɛɛ nɛ kɩtɛkɛɛdaa wɛɛ ɖɔɖɔ. Aleewaa kɩbama kɛlɛ mba paalakɩ ɛzaɣtʋ yaa kɩdɛkɛdɩm yɔ. Aleewaa kɩbama mba pa-taa kɛlɛ ɛgɔlɔmɩyɛ yaa agɔlɔma. Agɔlɔma halɩ ñɩna wɛɛ nɛ abalɩ ñɩna wɛɛ ɖɔɖɔ. Agɔlɔma kɩbana wɛɛ hɔʋ yaa hɔŋ tɛɛ nɛ a-tʋmɩyɛ yaa a-tʋma kɛlɛ se akandɩ ɛyaa yɔɔ. Piyele agɔlɔma lɛɛna wɛ ɖɩsɩ taa. Paa ɛgɔlɔmɩyɛ nɖɩ lɛ nɛ ɖɩ-wazaɣ. Naayɛ wazaɣ kɛlɛ se ala nɛ tɛʋ nɩɩ, lɛɛna lɛ heelim, lʋlʋ, halɩkpaɣyɛ, tɔnʋʋ taa alafɩya, haɖaʋ, ɖɔɖɛ, ñɩm yaa tʋma ndɩ ndɩ.Pɩwɛ mbʋ lɛ, wayɩtʋ yaa wayɩ mba wAɛɛ nɛ mba kandʋna ɛsandɩnaa yɔɔ.
Feziŋ kɩpaŋ wayɩ lɛ, fezɩŋ kɩdɛkɛdɩŋ wɛɛ ɖɔɖɔ. Fezɩŋ kɩɖɛkɛdɩŋ ɩnʋ ɩ-taa kɔyɔ kanaɣ yaa kañasɩ. Kañaɣ yaa kañasɩ kɛna ɛyaa mba pasɩba nɛ paakɛ azaɣ yɔ. Sɩɖa mba pa-kalɩzasɩ ɩɩnaɣ ɖenɖe ssɩcaɣ yɔ pʋ-yɔɔ kɛ sɩyɛlɩɣna yem. Kañasɩ nzɩ, nzɩ kpaɣna ɛyaa kalɩzasɩ nɛ sɩtɔkɩna hama taa. Kañasɩ wayɩ lɛ ñazɩñazɩŋ yaa ñazɩñazʋʋ wɛɛ. Ɛlɛ pɩzɩɣ ɩpɩsɩ kpou yaa ɛzɩ tɛtɛ kpɩnɛ naɖɩyɛ yem yɔ nɛ ɛñazɩɣ ɛyaa. Ɛlɛ ñazɩñazɩŋ ɩnʋ ɛɛpɩzɩɣ nɛ ɩkʋ ɛyʋ nɛ hama taa.
Fezɩŋ kɩdɛkɩdɩŋ la lɛ, tozo ñɩŋʋ nakʋyʋ wɛɛ nɛ ɩŋʋ payaɣ se ɛmɩzɩyaa yaa ɛmɩzɩyʋ. Ɛmɩzɩyaa ñazʋʋ ɛyʋ nɛ efindiluu yaa ɩcɔzʋ ɛyaa ñʋntaa. Alɩwaatʋ ndʋ ɛmɩzɩyɛ sʋʋ ɛyʋ nɛ ɛpaazɩ ɛ-ñʋtaa mɩzɩʋ lɛ, pʋndʋ lakɩ lakasɩ kɩdɛkɛdasɩ ndɩ yem. Pʋndʋ lakɩ mbʋ pɩtatɩɩ fɛyɩ ɖeu yɔ.
[[Category:Filozofii]]
5hzhijk6esenuibcw2514ra0x5xq1mb
Leonardo Fibonacci
0
335
12499
10449
2018-04-24T19:18:57Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Fibonacci Leonhard]] ñɩŋgʋ nɛ [[Leonardo Fibonacci]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Orthographe
12499
wikitext
text/x-wiki
Leonhard Fibonacci, (palʊla-ɩ 1175 cɔlɔ mbʊ yɔ Pise tɛtʊ taa ŋtalɩ pʊcɔ 1250 cɔlɔ ɖɔɖɔ mbʊ yɔ). Ɛkɛ [[Itaalii]] ɛjaɖɛ taa lɛɣtʊ tɩlɩyʊ nɔɔyʊ. Payaɣ-ɩ canaʊ alɩwaatʊ ndʊ tɩ-taa se Leonhard Pisano nɛ kpaɣ nɔɔnɔɔ alɩwaatʊ tʊnɛ tɩ-taa mbʊ yɔ pasɩma-ɩ [[Fransɩɩ]] ɛjaɖɛ taa hɩɖɛ lɛɛɖɛ ɖɩnɛ se Pise Leonhard. Ɛ-maɣmaɣ ɛsɛɛ ɛ-tɩ hɩɖɛ se Leonardo Bigollo (bigollo tɔbʊʊ se Itaalii ɛjaɖɛ taa woɖu).
Palʊla-ɩ Pise tɛtʊ taa, skɩyɛ taa ɛlabʊ e-sukuli yɔ Béjaïa ɛkɩlɩ-kʊ labʊ, tɛtʊ ndʊ tɩwɛ [[Alizeerii|Alzeerii]] ɛjaɖɛ taa kɛnɛ. Ɛ-caa kaakɛna tɛtʊ ndʊ tɩ-taa peeɖe wondu pɛdɩyaa nɔɔ yɔɔ ɖɛyʊ pʊtɔbʊʊ se Pise tɛtʊ taa kɛlɛ mbʊ, nɛ ɛnʊ payaɣ se Guglielmo Bonacci. Mɛlɛnaa ɖɩzɩŋɩyɛ tɛtʊ ndʊ tɩ-taa ɖenɖe kaakɛ canaʊ taa taɖɩyɛ siŋ lone nɛ lɔŋ sɩnɖɛ lone yɔ kɛ Fibonacci paɣza ɛ-tɛ lɛɣtʊ sukuli labʊ. E-sukuli kaakɛ koŋ Al-Khwarizmi ñʊŋ lɛɛzʊʊ kalɩtʊ kpɛlɛkʊʊ.
Ɛwoba ɖɔɖɔ [[Egipiti]] nɛ [[Siirii|Siiri]] nɛ Sisiili nɛ Provence pɩtɩŋna ɛ-caa yɔ mbʊ lɛ, nɛ ɛkatɩ lɛɣtʊ tɩna sakɩyɛ mbʊ lɛ, Fibonacci pɩzɩ ɛkɔna Pise tɛtʊ taa pɩnaɣ 1198 aloɩwaatʊ taa kɛ arabɩ kalɩyasɩ nɛ ñʊŋ lɛɛzʊʊ kalɩtʊ matʊ. Mbʊ pɩwɩla tadɩyɛ fezuu ɛgbadɩyɛ nɛ Itaalii tɛtʊ sɔsɔtʊ canaʊ taa nɛ lɛɣtʈu tɩlʊʊ nɛ nesi tʊma pɛ-ɛyaa cɔlɔ lɛɣlɛ.
Pɛkɛdʊʊ-ɖʊ se kpaɣ pɩnaɣ 1228 alɩwaatʊ taa mbʊ yɔ patatasɩ sɩm Fibonacci fezuu caɣʊ yɔ tɔm natʊyʊ. Takayaɣ kʊyʊmaɣ nakayɛ taa tɔm yeke kɛdʊʊna ɛ-yɔɔ tɔm. Pɩkɛ takayaɣ ŋga kɔ-tɔm leɖa ɖooo pɩnaɣ 1241 taa, nɛ panaɣ ka-taa liidiye ɛzɩma Pise ɛjaɖɛ taa ɛyaa hɛyaɣ-ɩ pɩnaɣ taa yɔ. Liidiye nɖɩ lɛ, liiri naa nɛɛlɛ nɛ wɩlɩyʊ leonardo Bigollo ɛkɛ ɛyʊ lɔŋ nɛ ɛɖɔkɩ ɛ-tɩ kpam. Pɛhɛyɛ-ɩ liidiye pɩlɩna tʊma sakɩyɛ wena ɛlaba Pise tɛtʊ nɛ Pise ɛyaa a-yɔɔ. Tɛtʊ ndʊ tɩ-taa peeɖe Fibonacci sɩba pʊwayɩ.
Pɩtɩŋna takayaɣ nakayɛ taa tɔm suzuu yɔɔ lɛ, Fibonacci kɔna [[Ɛndɩ]] nɛ [[Arabɩɩ kʊnʊŋ|Arabɩ]] matʊ [[Eerɔpʋ|Erɔpʊ]] ɛjaɖɛ taa. Wɛtʊ ndʊ tɩwɛ ɖoŋ nɛ pɩcaɣ kɛlɛʊ pɩkpaɖɩ [[Room]] ñɩndʊ nɛ Fibonacci maɣmaɣ tisi pʊyɔɔ kpem. Pɩtɛ lubitu ndʊ tɩkɔna kaɖɛ ɛyaa mba patatɩlɩɣ akɔnta labʊ nɛ tadɩyɛ tɩnaa yɔ. Pɩnaɣ 1280 taa lɛ, [[Florɛnsɩ]] ɖʊ kaʊ koozasi tʊmɩyɛ laɖaa se patatasɩ labɩnaʊ tʊmɩyɛ nɛ arabɩ kalɩyasɩ.
[[Category:!Main category]]
0iwaibvqjbfsn61kx87zfr9auurbm3b
Fikitoriya Kujomuu
0
336
17853
17852
2024-01-06T17:05:12Z
Gnassingbé-Gnassingbé
4636
vignette
17853
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Lake victoria NASA.jpg|vignette|Fikitoriya Kujomuu NASA]]
Fikitoriya kujomuu payaɣ ɖɔɖɔ se Niyanza yaa Ukerewe yaa Nalubaale Afrika kedeŋga taa kujomuu kɩ-kɩlʊʊ nɛ ñɩnʊʊ nɔmɔʊ taa lɛ, kɩ-kɛ naanza yaa naalɛ ŋgʊ kedeŋga tɩŋga taa pɩlɩna kɩ-walanzɩ yɔ kilomɛta waa 68100 kpɛɛ ko. Kɩcɛlɛ kɩ-hɩɖɛ Britanikii ɛjaɖɛ takɩyʊ Speke pɩnaɣ 1858 weyi ɛɛkɛ kajalaɣ ñɩnɩyʊ weyi ɛɛlɛɣ talʊʊ kujomuu ŋgʊ kɩ-ɖeɖe nɛ ɛha-kʊ hɩɖɛ se Abiɖe Fikitoriya tɛ ŋgʊ yɔ.
Kɩwɛ Afrika nɛ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa ɛyaa sakɩyɛ hɛkʊ taa nɛ ɖɩnaɣ pada peeɖe [[Keniya]] ɛyaa nɛ hayi wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa kiŋ, [[Ugandaa (Ouganda)|Uganda]] ñɛwɛnɛ hayi nɛ hayi wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa nɛ [[Tanzani (Tanzanie)|Tanzani]] haɖɛ yɔ nɛ haɖɛ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa kiŋ. Fɛɛŋ nɩɩlɛ kɩ-kɩdeŋ cɔ-kʊ nɛ pɩta kitibu taa. Kɩkɛ [[Niili Pɔɔ|Niili]] kʊ-hʊlʊmʊʊ ɖɩlɩyɛ n ŋgʊ kɩkɩlɩɣ ɖalʊʊ Niili pɔsɩ kɩkpɛdasɩ taa yɔ.
[[Fichier:Victoria lake.JPG|vignette|Kpagbasɩ kpayaa Fikitoriya Kujomuu yɔɔ]]
Fikitoriya wɛ [[Afrika nɛ wɩsɩ ɖɩɖʋyɛ taa lɩŋgamɩŋ]] hɛkʊ taa nɛ tɛtʊ kijeɣa tɛzɩna kʊ-yɔ nɛ hayi kiŋ. Kɩ-tɛ ajɛyɛ kpɛɛ ñɩna kɔyɔ Keniya ɛjaɖɛ nɛ hayi wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa nɛ Uganda hayi yɔ nɛ hayi yɔ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa nɛ Tanzaanii haɖɛ yɔ kiŋ. Kɩtɩkɩlɩ liŋguu pɩmana mɛta waa 40 pɩkɩla kɔyɔ mɛta waa 83.
Fikitoriya kujomuu paɣlɩ ɖalakɩŋ taa nɛ pɩmaɣna kilomɛta waa 320 nɛ hayi yɔ nɛ haɖɛ yɔ kiŋ taa nɛ walanzɩ kɛ kilomɛta waa 275 wɩsɩ ɖɩlɩyɛ nɛ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa. Kɩ-tɛ fɛɛʊ wɛna pɔsɩ kɩkpɛndasɩ sakɩyɛ sɩ-taa kɔyɔ Kagera ŋga kɩlɩna, kalɩna Tanzaanii ɛjaɖɛ taa nɛ kɛkpɛndɩɣ kujomuu taa. Lɛɛsɩ lɩɣna Purundi nɛ Ruwanda nɛ Keniya.
[[Fichier:Sunset on the Victoria lake.JPG|vignette|Wɩsɩ ɖɩɖʋyɛ Fikitoriya Kujomuu, Uganda]]
Kujomuu ŋgʊ kɩ-tɛ kidemɩŋ pɩsa lonaa wena a-taa lʊʊlʊʊ taa ɛyaa ndɩ ndɩ katɩɣ ɖama, hɔɔlʊʊ lɛɛkʊ taa lɛ, ɖɩnaɣ Suudanɩ nɛ haɖɛ kiŋ ɛyaa (niilo-sahariyɛnɩ) Keniya nɛ hayi nɛ Uganda nɛ kɔzɩ kɔzɩ mba pɛwɛ kujomuu ŋgʊ nɛ hayi yɔ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa yɔ (Luo nɛ Kalenjin) nɛ hɔɔlɩŋ lɛɛŋ taa lɛ, Pantuu ɛyaa Afrika nɛ haɖɛ yɔ nɛ ntalɩ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa pa-kamaɣ yɔ (Ganda nɛ Sukuma nɛ Soga nɛ Luhya). Kujomuu pɔɔ nɔɔ yɔ caɣyaa yɔɔdʊʊ (Pantuu waa kʊnʊŋ) nɛ pɩtasɩna Ɛnglɩsɩ kʊnʊŋ ɛzɩ ɖama hɛkʊ taa kʊnʊmɩŋ. Ɛyaa mba patɩŋgɛ mbʊ yɔ pɛsɛɣ Ɛsɔ.
[[Catégorie:!Main category]]
[[Catégorie:Kujomiŋ]]
[[Catégorie:Afrɩka]]
90lwiw9putc9sqbqx0fa8y1nb6ryovc
Filipini
0
337
16017
15106
2022-05-20T15:53:21Z
FireDragonValo
3710
16017
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛjaɖɛ
| Hɩɖɛ = Filipini
| Hɩɖɛ2 = Philippines
| Kɩɖaʋ kɩdɛɛka = [[File:Flag of the Philippines.svg|border|75px]]<br>Filipini kɩɖaʋ kɩdɛɛka
| Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ = [[File:Coat of arms of the Philippines (per 1998 Law).svg|75px]]<br>Filipini Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ
| image_map = [[File:Map of Philippines (square).jpg|190px]]<br>Filipini tɛlɛŋa
| official_languages = .
| capital = .
| government = .
| president = Ɖajaa Rodrigo Duterte
| area_km2 = 300,000
| population_estimate = 100,981,437
| population_estimate_year = 2015
| population_density_km2 = 336.60
| cctld = .
}}Filipini kɛna Azii nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ nɛ hadɛ kiŋ ɛjaɖɛ nɛ lɩm hɛkʊ taa tɛtʊ ndʊ tɩkpɛndaa nɛ sɩpɩsɩ lɩm taa kacasɩ yɔ sɩtala 7 107. Lɩm taa kacasɩ nzɩ sɩ-taa lɛ 90 kɛ mɩnɩʊ yɔɔ kɛ tɛtʊ ñabɩ nɛ hɔɔlɩŋ ɛzɩ 2 000 taa kɛ ɛyaa wɛɛ. Peeɖe lɩm hɛkʊ taa tɛtʊ ndʊ tɩfɛyɩna hɩla yɔ tɩtɖɛ ɛzɩ 2 400 yɔ.
Filipini taa tɛtʊ wɛtʊ wɛ hɔɔlɩŋ niitozo: Liisɔnɩ, Fisayasɩ nɛ Mindanaʊ. Liisɔnɩ kɛna kɛna lɩm hɛkʊ taa tɛtʊ ndʊ tɩkɩlɩ walʊʊ nɛ ndʊ tɩkɩla wɛnaʊ nɛ hayʊ kiŋ yɔ. Peeɖe kɛ Filipini tɛtʊ sɔsɔtʊ Manili wɛɛ nɛ ɖɔɖɔ ndʊ tɩkɩla walanzɩ yɔ, Keezɔnɩ tɛtʊ ɖɔɖɔ wɛɛ.
Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-hɛkʊ nɛ hɛ;kʊ taa lɛ Fayasɩ wɛna nɛ lɩm hɛkʊ taa tɛtʊ ndʊ tɩwɛɛ yɔ nɖʊ lɛ: Negroo, Sebuu, Poholɩ, Panee, Masɩbatɩ, Samarɩ nɛ Leyitɩ. Hadɛ kiŋ lɛ Mindanaʊ hɔɔlʊʊ ñɛwɛna. Hɔɔlʊʊ kʊnɛ kɩ-tɛtʊ sɔsɔtʊ yɔ: Tavaʊ, Marawii, Sambowaŋga nɛ Oro tɛ Kagayaŋɩ. Mindanaʊ nɛ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ nɛ hadɛ kiŋ lɛ Suuluu tɛtʊ wɛna, nɛ tɩ-taa kɔyɔ: Pazilanɩ, Soloo nɛ tawi-tawi tɛtʊ ndʊ tɩñɔyɩna Pɔɔrɩnewoo yɔ.
Fayasɩ nɛ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ lɛ lɩm hɛkʊ taa kacaɣ ŋga payaɣ se Palawanɩ yɔ kɛwɛna. Tɛtʊ tʊnɛ tɩ-taa ɖeke lɩm hɛkʊ taa tɛtʊ talʊʊ ɛzɩ 1 700 yɔ. Lɩm hɛkɩŋ taa tɛtʊ tʊnɛ tɩwɛna [[Pasifiki Lɩŋamʋʋ|Pasifiki lɩm fɛʊʊ]] nɛ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa ɛzɩ kilomɛtanaa kutoku yɔ. Azii taa lɛ Filipini kɛŋna ɛjaɖɛ lɛɛɖɛ nɖɩ ɖi-taa krɩstʊ mba kɩla ɖɔʊ yɔ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Aazii]]
[[Category:Filipini]]
ru5q2ptw38nk5aury5644a99s5uemlg
Filipini (Philippines)
0
338
16291
1665
2023-05-09T03:26:19Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Filipini]]
16291
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Filipini]]
kbvl60024m3xs9vicn5zsiqrtrf6nej
Filozofii
0
339
7667
1671
2017-07-28T13:58:22Z
Katxis
37
7667
wikitext
text/x-wiki
'''Filozofii''', pɩlɩna [[Krɛsɩ kɩbɩnʊʊ kʊnʊŋ|Krɛkɩ kɩbɩnʋʋ]] taa tɔmbiye φιλοσοφία cɔlɔ (pɛkpɛnda φιλεῖν, philein : « sɔɔlʋʋ » ; nɛ σοφία, sophia : « ɛsɛtʋʋ sɩmtʋ»), nɛ pɩkɛna : « ɛsɛtʋʋ sɩmtʋ sɔɔlʋʋ ».
Pɩkɛkɛna kɩlabɩm nɛ sɩmtʋ piliŋga nakɛyɛ ɖoo Antikitee taa Wɩsɩɖʋɖʋyɛ nɛ Wɩsɩɖɩlɩyɛ. Pɩkɛkɛna kedeŋga nɛ ɛyʋ ɛwɛyɛ pɔ-yɔɔ tɔmpɔzʋʋ, pɔ-tɔm tɔbʋʋnɩʋ nɛ pɔ-yɔɔ maɣzɩm labʋ. Kɩñɩnaɣ wembu yɔ, pʋɖɔwa : toovenim tɔm ñɩnʋʋ ; kɩbandʋ, keɖewa nɛ siɣsiɣtʋ pɔ-yɔɔ maʋzɩm labʋ ; wezuu caɣʋ nɛ koboyaɣ pɔ-tɔbʋʋ nɩʋ ñɩnʋʋ.
Filozofii tɛkɛna sɩmtʋ, kɩtɛkɛna sɩmtʋ huuye, ɛlɛ sɩmtʋ wendu tʋɖɔna wɛʋwɛʋ yɔ, tʋ yɔɔ lɩmaɣza labʋ nʋmɔʋ ɖɔm. Ɖooo kɩ-ɖɩñɔyɛ taa’a kɩkama ñʋʋ ndɔnjɔɔlɩyɛ nɛ lɩmaɣza ɖamatiitinaʋ pɔ-yɔɔ. Pʋ-yɔɔ papɩzɩɣ pɔtɔ se kɩkɛkana kɔnsɛptɩwaa yɔɔ taatazʋʋ, tɔbʋʋ lɩzʋʋ, lubu yaa maɣzʋʋ pa-kɩlabɩm.
Filozofii fɛyɩ ɛzɩ sciences naturelles, sciences formelles nɛ sciences humaines yɔ. Tɛŋgʋ kɩ-ɖɩñɔyɛ taa ’lɛ, kɩñɔkɔyɩna-wɛ. Filozofii talɩzɩ nabʋyʋ solo yaa pi-ɖeke se pʋ-yɔɔ kɩlakɩ tʋmɩyɛ. Kɛlɛ, kɩ-taa wɛ hɔɔlɩŋ sɔsɔŋ ndɩndɩ ɛzɩ loziki, etiki, metafiziki, politikifilozofii nɛ sɩmtʋ lɩmaɣzɩyɛɖoyo. Alɩwaatʋ wɛɛ tɩɖɛʋ nɛ tɩɖɛʋ’lɛ, hɔɔlɩŋ sɔsɔŋ lɛɛŋ kɔɔ ɩsɔzɩ pʋ-yɔɔ : ɩlɛ’ɛ yɔ ɛzɩtetiki, waɖɛ filozofii, sɩyansɩwaa tɔm filozofii (yaa episitemolozii), feziŋ tɔm filozofii, anthropologie philosophique, yaa yɔɔdɩtʋ filozofii.
[[Category:Filozofii]]
5a7tb92gll7skbdj2wg1udzf6e1m3c3
Windɔkɩ
0
340
13525
13523
2019-03-24T10:36:13Z
Gnangbade
58
Spelling
13525
wikitext
text/x-wiki
Windɔkɩ kɛna Afrika nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa tɛtʋ sɔsɔtʋ naɖɩyɛ nɛ tɛtʋ ndʋ tɩkɛ [[Namibi]] ɛjaɖɛ taa tɛtʋ sɔsɔtʋ. Ɖooo lɛ Windɔkɩ tɛtʋ kaakɛna [[Caama]] ñazɩya mba paawɛ Afrika taa yɔ pɛ-tɛtʋ sɔsɔtʋ. Tɩpɩsa Namibi ɛjaɖɛ tɛtʋ sɔsɔtʋ yɔ, pɩnzɩ 1990 wayɩ, alɩwaatʋ ndʋ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩmʋ ɖɩ-tɩyɔɔ xɛʋ yɔ. Tɛtʋ ndʋ ɖɔɖɔ kɩlɩna walanzɩ kɛ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa.
Peeɖe kɛ palakɩ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-tɛ politiki kediizasi sɔsɔsɩ, amʋʋza ndɩ ndɩ, tɔsʋʋ liidiya nɛ ɛsɩndaa wobu tʋma kpeekpe. Ɖooo pɩnaɣ 1844 kɛ sɔdʋʋ ŋgʋ payaɣ-kʋ se Jonker Afrikaner yɔ yɔ, ɛya tɛtʋ ndʋ hɩɖɩ nɖɩ se Windɔkɩ, pʋtɔbʋʋ se Heelim ɖeɖe. Kpaɣ pɩnaɣ 2014 lɛ, Windɔkɩ tɛtʋ maaliki yɔɔ cɔnɩyʋ kɛ payaɣ se Muesee Kazapua nɛ tɛtʋ tʋnɛ nɛ tɩɖʋ taabalɩyɛ yaa ɖama nɩnaʋ nɛ ɛsɩnda wobu nɛ tʋma labʋ nɛ tɛtʋ sɔsɔtʋ natʋyʋ: [[Pɛrɩlɛɛ]] (Caama) nɛ [[Duwala|Tuwala]] ([[Kameruni]]).
[[Category:Tɛtʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Namibi]]
[[Category:Afrɩka]]
prfb3q0uvzgg5taxjzkefs07fwlwcwj
Flandɩ kʊnʊŋ
0
344
8991
1693
2017-09-22T19:14:53Z
Gnangbade
58
liens
8991
wikitext
text/x-wiki
[[File:Fulani Woman from Niger.jpg|thumb|Fulani Woman from Niger]]
Flandɩ kʊnʊŋ kɛ Flandɩ ɛyaa tɛ tɩmʊʊ taa lʊlʊʊ kʊnʊŋ nɛ kɩ-kɛ ɖɔɖɔ kʊnʊŋ naalɛ ŋgʊ pɔyɔɔdʊʊ-kʊ ageeta taa ɛzɩ ɖama hɛkʊ taa kʊnʊŋ Afrika tɩmɩŋ lila lɛɛna taa. Ajɛyɛ wena a-ta pɔyɔɔdʊʊ kʊnʊŋ ŋgʊ yɔ atalɩ ɛzɩ nɛɛlɛ mbʊ yɔ Afrika nɛ Wɩsɩ Ɖɩɖʊyɛ nɛ Hɛkʊ taa kɩŋ, ada kɔyɔ [[Senegaalɩ]] nɛ [[Maalii]] nɛ [[Moritaanii]] nɛ [[Kambii]] nɛ [[Kinee-Konakrii]] nɛ [[Kameruni]] nɛ [[Nizɛɛrɩ]] nɛ [[Purkina Fasoo]] nɛ [[Caadɩ]] nɛ [[Naajeeriya]] nɛ [[Siyeeraa Leyɔɔnɩ]] nɛ [[Sudaanɩ]] nɛ [[Senegaalɩ]] pɔɔ kidemiŋ yɔ nɛ [[Niili Pɔɔ]] yɔ.
Flandɩ kʊnʊŋ kɛ Toucouleurs waa lʊlʊʊ taa kʊnʊŋ Seneegaalɩ pɔɔ kɩmalakʊ sɔsɔʊ taa nɛ Flandɩ ɛyaa mba pɛwɛ Nɩzɛɛrɩ pɔɔ handala fɛɛʊ pɩtaa ñɩŋgʊ ŋgʊ kɩwɛ Malii ɛjaɖɛ taa yɔ ŋgʊ payaɣ se Macina. Payaɣ kʊnʊŋ ŋgʊ hɩla ndɩ ndɩ mbʊ ɖɩnaɣ yɔ. Seneegaalɩ nɛ Moriitaanii ajɛyɛ taa mba ya-kʊ se Pulaar. Kinee (Fouta Djalon) mba ya-kʊ se Pular. Seneegaalɩ Wɩsɩ Ɖɩɖʊyɛ (Fouladou) ageeta taa mba ya-kʊ se foulacounda.
[[File:Fulani and Fulania.jpg|thumb|Fulani and Fulania]]
Wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa ajɛyɛ anɛyɔ Adamawa Kameruni nɛ Malii nɛ Nɩzɛɛrɩ nɛ Caadɩ nɛ Suudanɩ ya-kʊ se Fulfulde. Sɔnzɩ hɔɔlʊʊ taa lɛ, Fransɩɩ waa ya-kʊ se Peul yaa Poular. Eŋglɩsɩ mba ya-kʊ se Fulfuldé. Caama mba ya-kʊ se Fulsprache.
Ɛyaa mba pɔyɔɔdʊʊ Flandɩ kʊnʊŋ yɔ payaɣ se Haal- pulaaren. Pʊtɔpʊʊ se foulaphone. Maʊ taa lɛ, Flandɩ yɔɔdʊ-yʊ , pɩlɩna lakayaɣ haal cɔlɔ tɔbʊʊ se yɔɔdʊʊ. Sakɩyɛ taa lɛ, payaɣ se haal-pulaaren. Pamaɣ Flandɩ kʊnʊŋ nɛ Latɛŋ masɩ nɛ Arabɩ masɩ yaa Adlam masɩ. Ajɛyɛ sakɩyɛ maazaɣ nɛ paandɩ lɛ, ɖɩ-maɣna Latɛŋ masɩ nzɩ sɩñɩkʊ Afrika kɩ-kɛdɩnaʊ ŋgʊ kɩpasɩɣ tʊkasɩ ɛjɛɖɛ nɛ lɛɛɖɛ yɔ.
[[File:MLFDN 001.JPG|thumb|Fulani teenagers celebrating 'Eid' in Abuja, Nigeria]]
Kajalaɣ Latɛŋ masɩ nzɩ pakpaɣ se pamana Flandɩ kʊnʊŋ hɩɣ sɩ-tɩ kajalaɣ hɩɣtʊ pɩnaɣ 1930, kɔzɩ kɔzɩ F.W.Taylor tɔm kpou taa pɩnaɣ 1932. Pɩnaɣ 1966 lɛ, Unesco ñɩnɩɣ nɛ kɩkpelɩɣ nɛ kɩpɩsɩɣ kɩmaŋ Bamako ɛjaɖɛ taa kʊnʊmɩŋ. Ajɛyɛ sakɩyɛ kpaɣ tɔma ana a-wɛtʊ nɛ a-lakasɩ se palɩzɩ a-tɛ ajɛyɛ taa kʊnʊmɩŋ tɛ masɩ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:kʋnʋmɩŋ]]
m7l8zl0143d0y3vgxwhteds07i8i6yb
Fontaine tɛtʊ taa Bernard (1090-1153)
0
345
16294
1695
2023-05-09T03:26:49Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Bernard Clairvaux tʋ]]
16294
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Bernard Clairvaux tʋ]]
o9pxuci9va6mp2nes5o6n18h0pwttjl
Fra Angelico
0
346
12639
12143
2018-05-10T12:57:25Z
SFLord
142
Added occupation, places and dates of birth and death and picture
12639
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Fra Angelico
|image = Fra Angelico portrait.jpg
|px = 190px
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = [[Itaalii]]
|Ɛ-tʋmɩyɛ = Keɖeyaɣ laɖʋ
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = Rupecanina, Mugello, [[Itaalii]]
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = pɩnaɣ 1395
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ = Roma, [[Itaalii]]
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ = [[Lɛlaɣ fenaɣ]] 18 wiye, pɩnaɣ 1455
|E-nesi ñɩɣʋ =
}}[[File:Signorelli self.jpg|thumb|Signorelli self]]
Palʋla Ɖajaa Guido di Pietro [[lɛlaɣ fenaɣ]] kɩyakʋ hiu nɛ lutozo ñɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1455 taa [[Room]].
Ɖajaa Guido di Pietro payaɣa ɖooo lɔŋ se Fra Angelico. [[Itaalii]] ɛjaɖɛ taa mba payaɣ se Angelico waa yɔ, payaɣna-ɩ se Fra Angelico. Ɛ-ɖɔndɩyɛ taa ñɩma ñayawaɣ-ɩ se Fra-Giovanni da Fiesole. Pama takayaɣ nakɛyɛ pʋcɔ pɩnaɣ 1555 talɩ.
Paya takayaɣ ŋga se <nowiki>''</nowiki>Weziŋ caɣʋ<nowiki>''</nowiki>. Ka-taa peeɖe pamawa se ɛnʋ payaɣ Giovanni Fra Angelico. Pakʋma-ɩ hɩɖɛ ɖɔɖɔ se <nowiki>''</nowiki>Ɛsɔtiyiyaa tɛ tɔlɩm tayʋ". Ɛta kamaŋaɣ nakayɩ tɔlɩm pɩnaɣ 1423.
Ɖajaa Guido di Pietro kɛ Room tɛtʋ taa tɔlɩm tayʋ sɔsɔ nɔɔyʋ. Room tɛtʋ kɛŋna Itaalii ɛjaɖɛ tɛtʋ sɔsɔtʋ. Ɖajaa ɛnɛ, ɛ-tɔm takayɩsɩ mayʋ sɔsɔ weyi payaɣ-ɩ se Giorgio Vasari yɔ ɛyɔɔda nɛ ɛtɔ se Ɛsɔ ha-ɩ tɩlɩtʋ ndʋ yɔ, tɩwɛ ndɩ kpem. Sɔsɔ Giorgio vasari tɔma ɖɔɖɔ se Ɖajaa Guido di Pietro tɩlɩtʋ ɖe pɩdɩɩfɛyɩ. Se, tɩ-wayɩ fɛyɩ. Ɛkaɖa kpayɩ ɖɔɖɔ se pɩtɛkɛ paa anɩ pɩhaɣ pɩ-tɛ tɩlɩtʋ.
Ɖajaa Guido di Pietro kɛ Ɛsɔ tʋ siŋŋ. Pʋ-tɔbʋʋ se e-wezuu caɣʋ tataa cɩnɛ kamʋna Ɛsɔ pɩɣa. Ɛsɩba nɛ pɩleɖi pazɩ lɛ, papɩsɩ-ɩ <nowiki>''</nowiki>Ɛyʋ kiɖeɖeu<nowiki>''</nowiki>. Papɩsa-ɩ Ɛyʋ kiɖeɖeu lɛ, paha-ɩ hɩɖɛ se Fiesole tɛtʋ taa Yohanɛɛsɩ Koboyaɣ tʋ.
[[File:ANGELICO, Fra Annunciation, 1437-46 (2236990916).jpg|thumb|Fra Angelico, Annonciation, 1437-46]]
[[File:Angelico, deposizione 06.jpg|thumb|Fra Angelico, Kamaŋgaɣ tibu]]
[[Category:Keɖeyaɣ laɖaa]]
[[Category:Ɛyaa sɔsaa]]
[[Category:Abalaa sɔsaa]]
[[Category:Itaalii]]
he2z0ms6mqf3inp92kbhbm16cg7sne7
France
0
347
16295
1706
2023-05-09T03:26:59Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Fransɩɩ]]
16295
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Fransɩɩ]]
r8o3f8yiyld1uqy38q8bi6d69yyayg9
Frank Lloyd Wright
0
350
1716
1715
2017-06-24T00:01:01Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
1716
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Frank Wright]]
a16jse6fa4t7n9tf5uncs85jfgx9x4y
Fransɩɩ
0
352
18478
18476
2025-05-15T04:10:59Z
Onuphriate
5375
18478
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛjaɖɛ
| Hɩɖɛ = Fransɩɩ
| Hɩɖɛ2 = [[Fransɩɩ kʊnʊŋ|Fransɩɩ]] : République française
| Kɩɖaʋ kɩdɛɛka = [[File:Flag of France (1794–1815, 1830–1974, 2020–present).svg|75px]]<br>Fransɩɩ Kɩɖaʋ kɩdɛɛka
| Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ = [[File:Armoiries république française.svg|75px]]<br>Fransɩɩ Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ
| image_map = [[File:LocationFrance.svg|190px]]<br>Fransɩɩ tɛlɛŋa
| official_languages = [[Fransɩɩ kʊnʊŋ|Fransɩɩ]]
| capital = [[Paarii]]
| government = .
| president = Ɖajaa [[Emmanuel Macron]]
| area_km2 = 672 369
| population_estimate = 67 595 000
| population_estimate_year = 2017
| population_density_km2 = 100,5
| cctld = .fr
}}
'''Fransɩ''' ɛjɛɖɛ kɛna ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩwɛ [[Eerɔpʋ tɛtʋ tɔm|Eerɔpʋ]] nɛ kɩ-wɩsɩ ɖʊyɛ taa kpem yɔ. Fransɩ tɛtʊ sɔsɔtʊ kɔyɔ [[Paarii]] nɛ kʊnʊŋ ŋgʊ pɔyɔɔdɩɣ yɔ lɛ [[Fransɩɩ kʊnʊŋ|Fransɩɩ]]. Liidiye ndɩ pɔtɔkɩ yɔ ndɩ lɛ Eeroo.
[[File:Eiffel trocadero i.jpg|thumb|Tour Eiffel vue du Trocadéro]]
Fransɩɩ kɩɖaʊ kɛtɛɛka wɛna tɔlɩm nabutozo nɛ pɩpɩɩ tibu yɔɔ. Tɔlɩm mbʊ mbʊ yɔ: pʊlɔɔ, kʊhʊlʊmʊm nɛ kɩsɛɛmɩm. Kpaɣnɛ pɩnzɩ 1950 lɛ Fransɩ ɛjaɖɛ kɛna ajɛya wena alɩzɩ [[Eerɔpʋ tɛtʋ tɔm|Eerɔpʋ]] kpeekpe ajɛya kɩkpɛndɩɣ ŋgbɛyɛ yɔ nɛ ɖɩwɛ [[OTAN ŋgbɛyɛ]] taa ɖɔɖɔ. Pɩtɛkɛ piɖeke, ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩwɛ G7 taa, G20 taa, ajɛya wena atɔkɩ Eeroo se liidiya yɔ a-taa, [[UNESCO ŋgbɛyɛ|UNESCO]] taa ɖɔɖɔ nɛ aŋgba kɩkaŋ hɔɔlɩŋ ndɩ ndɩ taa ɖɔpɖɔ.
Keteŋa kpeekpe yɔɔ lɛ Fransɩɩ kɛŋna ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩwɛna ɖɔŋ sakɩyɛ kɛ lɛɛna yɔɔ yɔ: kɩwɛna ɖɔŋ kɛ ajɛya wena awɛ lɩŋgamɩŋ hɛkɩŋ taa yɔ, pɩnɛ ketenzi nasɩlɛ taa ɖɔɖɔ.
[[File:200501 - 6 fromages.JPG|thumb|Fromages français]]
Fransɩɩ ɖʊʊ kɩ-nɔɔ kɛ keteŋa kpeekpe politiki tɔm taa nɛ paale lɛ, kɩwɛna sɔɔjanaa. Keteŋa kpeekpe taa lɛ ɛjaɖɛ nɖɩ kɛna ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩkɩlɩ wɛnaʊ ɖɔŋ lɩŋgamɩŋ nɛ teŋunaa yɔɔ. Pɩtɩŋa pɩlɩna kɩ-tɛ politiki tɔm nɛ kɩ-tɛ tɔsʊʊ hʊʊ taa nɛ ɛzɩma kɩ-ta ɛyaa ndɩ ndɩ wɛɛ ɖɔɖɔ yɔ. Fransɩ wɛna ɖɔŋ sɔsɔŋ kpem ɖɔɖɔ politiki tɔm taa, tɔsʊʊ taa, sɔɔjɛtʊ taa nɛ ɛsakuliye tɔm taa kɛ [[Eerɔpʋ tɛtʋ tɔm|Eerɔpʋ]] nɛ keteŋa kpeekpe taa ɖɔɖɔ.
[[File:Chateau de Cleron 07.jpg|thumb|Chateau de Cléron, Doubs]]
[[Eerɔpʋ tɛtʋ tɔm|Eerɔpʋ]] kpeekpe taa lɛ, pɩnaɣ 2014 taa lɛ, Fransɩ kɛŋna ɛjaɖɛ naatozo ñɩnɖɛ tɔsʊʊ hʊʊ taa; [[Caama (Allemagne)|Caama]] nɛ [[Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ (Royaume-Uni)|Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ]] ajɛya ɖeke ɖɛna Fransɩɩ yɔɔ.
Fransɩ ɛjaɖɛ ñʊʊdʊ yɔ Ɖajaa [[Emmanuel Macron]] nɛ komina ñʊʊdʊ yɔ Ɖajaa [[Édouard Philippe]].
[[File:TGV train inside Gare Montparnasse DSC08895.jpg|thumb|TGV à Gare Montparnasse]]
{{Eerɔpɩ}}
[[Category:!Main category]]
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Eerɔpʋ]]
[[Category:Fransɩɩ]]
rrnl45z3xosapee785gvj188mf5bfpl
Fransɩɩ kʊnʊŋ
0
353
17802
16205
2023-11-25T07:56:22Z
83.137.1.213
17802
wikitext
text/x-wiki
[[File:Countries where French is an official language.svg|thumb|upright=2|Francophonie]]
Fransɩɩ kɛ Ɛndɩ-Ɛropa kʊnʊŋ ŋgʊ kɩlɩnɛ Romanɩɩ cejewaa taa yɔ. Fransɩɩ ñɔɔ [[Fransɩɩ (France)|Fransɩɩ]] ɛjaɖɛ taa kɛ doo caanaɔ luwarɩ yɔɔdasɩɩ ndi-ndi taa, kɩ-kɛ nɛ hayʊ kɩŋ kʊnʊŋ, nɛ mbʊ nɛ sɔnɔ yɔ ɛyaa miiliyɔɔ waa mɩnɩŋ naalɛ hɩŋ lʊbɛ nɛ nanaaza kedeŋa yɔ cɩna yɔɔdʊʊ kɛ, nɛ ɛyaa miiliyɔɔ naa mɩnɩʊ nɛ hɩʊ nɛ naalɛ yɔɔdʊʊ kɛ paaɖoye nɛ mba palʊlɩ-wɛ nɛ panɩʊ nɛ pɔyɔɔdʊʊ kɛ yɔ papa kɛ miiliyɔɔ naa hɩŋ lʊbɛ nɛ nzina miiliyɔɔ waa hɩŋ lʊbɛ. Pɩnaɣ 2014 ɖɩnaɣ se kedeŋa kpeekpe taa lɛ sukulɩ pɩya cɩkpema nɛ sɔsɔsɩ mba pɛkpɛlɛkʊ anɩsaayɩɩ taa yɔ pɛkɛ miiliyɔɔ waa hɩŋ lʊbɛ nɛ lʊbɛ.
[[File:Knowledge of French EU map.svg|thumb|Knowledge of French EU map]]
Fransɩɩ kʊnʊŋ kɛ ɛjaɖɛ ɖoŋ waɖɛ kɛ [[Fransɩɩ (France)|Fransɩɩ]] ɛjaɖɛ taa, ɖoo pɩnaɣ 1992 kɛ kʊnʊŋ ŋgʊ kɩ-kɛ [[Fransɩɩ (France)|Fransɩɩ]] ɛjaɖɛ kpeekpe kʊnʊŋ, ɖɩnaɣ-tʊ [[Fransɩɩ (France)|Fransɩɩ]] ɛjaɖɛ ɖɔkʊʊ paɣtʊ takayaɣ hɔɔlaɣ naalɛ ŋga taa. Kɩ-kɛ ɖama lɩmaazaɣ lɛɣzɩʊ pʊyʊ pɩɩŋ nɛ ɖɔɖɔ [[Fransɩɩ (France)|Fransɩɩ]] ɛjaɖɛ ɛzakʊliye nʊmɔʊ taa kedeŋga taa. Fransɩɩ kʊnʊŋ pɔzɩ ñɩnʋʊ sakɩyɛ kɩ-hɔɔlʊʊ taa mbʊ kihiɣ kɩ-tɩ nɛ kɩwɛɛ camɩyɛ yɔ nɛ hasɩyaɖɛ fenaɣ kɩyakʋ 3 wiye pɩnaɣ 1996 taa paɣtʋ. Tɩ-yɔɔ pɩtɩŋɩɣna nɛ Fransɩɩ kʋnʋŋ ɖɛɛna ɛsɩndaa.
Kedeŋa kpeekpe kʊnɩmɩŋ sɔsɔŋ loɖo taa lɛ Fransɩɩ wɛ, ajɛyɛɛ kigbɛndʊʊ nɔɣ kʊɖʊmaɣ taa lɛ kɩ-nɛ [[Englɩsɩɩ kʊnʊŋ|Englɩsɩɩ]] tɔm palakɩna tʊmɩyɛ, kɩ-kɛ ɖɔɖɔ kʊnʊŋ sɔsɔʊ kɛ tʊma ndɩ-ndɩ taa paa ɛjaɖɛ ndɩ ɖɩ-taa paa ekeetiye ndɩ ɖɩtaa, kɩwɛ ɖɔɖɔ [[Eerɔpʋ tɛtʋ tɔm|Eerɔpʋ]] ajɛyaa kigbɛndʊʊ nɔɣ kʊɖʊmaɣ taa. Ɖoo pʊwayi caanaʊ [[Fransɩɩ (France)|Fransɩɩ]] kewiyaɣ alɩwaatʊ taa tɔm hʊʊ pɩlɩŋ nɛ awiya piya kʊnʊŋ, Wp/kbp/Ruusii (Russie)|Ruusii]] tɛtɛ ñʊŋtɩnaa sɔsaa, [[Ɛsɩpaañɩ (Espagne)|Ɛspaañɩɩ]] nɛ Ɛŋglɛtɛɖɩɩ awiyaa nɛ [[Caama (Allemagne)|Caama]] pɛtɛ awiyaa piyaa, kʊnʊŋ ŋgʊ kɩyeba se Ɛŋglɛtɛɖɩɩ, [[Caama (Allemagne)|Caama]] nɛ [[Ɛsɩpaañɩ (Espagne)|Ɛspaañɩɩ]] pɛwɛna ɖama nɛ tabalɩyɛ sɔsɔyɛ pɩŋ.
[[File:Maximin.jpg|thumb|Un guadeloupéen et une française se parlent en français]]
Fransɩɩ wɛtʊ, kʊ-hʊʊ taa nɛ kɩ-paɣtʊ takayasɩɩ kɛ lɔŋzɩndaa nabɛyɛ tʊmɩyɛ, ɛzɩ lɔŋzɩndaa sɔsaa yaa tɩ-yɔɔ wɛʊ sʊkʊlɩ naa, yaa ''Académie Française'', paya-kʊ se akademii kʊnʊŋ. Paa ɛzɩmtaa kɔyɔ kɩ-yɔɔdʊʊ wɛna waɖɛ nɛ ɛyaa sakɩyɛ sɔɔlɩ- kʊ yɔɔdʊʊ lɛlɛɛyɔ nɛ kɩ-kɛ Rabelais nɛ Molière pɛtɛ kʊnʊŋ sɔsɔʊ, ɖoŋlɛɖɛ lɛ [[Molière Jean Baptiste Poquelin|Molière]] kʊnʊŋ maɣmaɣ kɛlɛ.
[[Category:kʋnʋmɩŋ]]
10kyoxjjs5ddzhgh41ds487pbizqltm
Fransɩɩ tɛ kpɛlɩ lɛzʊʊ
0
354
14368
14367
2019-08-31T07:59:31Z
Hugo.arg
49
Hugo.arg kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Fransɩɩ tɛ kpɛlɩ lɛzʊʊ (Revolution française)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Fransɩɩ tɛ kpɛlɩ lɛzʊʊ]] ñɩŋgʋ yɔɔ
10020
wikitext
text/x-wiki
Fransɩɩ tɛ kpɛlɩ lɛɣzɩ pɩkɛ [[Fransɩɩ]] canaʊ tɔm alɩwaatʊ ndʊ kpaɣ patʊlaɣ Ajɛyɛ sɔsɔna, pɩnaɣ 1789 kɛ agooza fenaɣ kɩyakʊ 5 ŋgʊ wiye, nɛ [[Napoléon Bonaparte]] kewiyaɣ kpelaɣ tuzuu kɛ pɛ-ɛjaɖɛ tɛ fenasɩ takayaɣ tɛ fenaɣ kɩlɛlaɣ alɩwaatʊ taa, kamɩŋ fenaɣ kɩyakʊ 9 pɩnaɣ 1799 taa.
[[Fransɩɩ]] tɛ canaʊ tɔm taa lɛ, pɩkɛ keem alɩwaatʊ natʊyʊ, mbʊ pʊyɔɔ yɔ alɩwaatʊ tɩɖɩzɩna canaʊ kewiyaɣ tɔm nɛ tɩɖɩzɩ ɖɔɖɔ [[Fransɩɩ]] ɛjaɖɛ taa wɩyaʊ kʊɖʊm kewiyitu tɛ tɔm pɩlɩna ɛyaa kpeekpe kewiyaɣ tɔbʊʊ se paɣtʊ kewiyaɣ nɛ pɩtɩŋgɩ kajalaɣ ɛjaɖɛ. Alɩwaatʊ ndʊ tɩɖɩza wɩyaŋ kewitu nɛ samaɣ taa paɣtʊ yɔɔ kɩlɩtʊ nɛ ɖoŋ tɩnaa.
Lɛɛzɩtʊ ndʊ tɩ-yebina [[Fransɩɩ]] ɛyʊ waɖɛ nɛ ɛ-yɔɔ kandʊʊ tɔm ndʊ tʊyɔɔdʊʊ kɩmaŋ wɛtʊ tɔm ɛyaa hɛkɩŋ taa paɣtʊ ɛsɩnda yɔɔ, tɩyɔɔ wɛʊ tɔm nɛ ɛjaɖɛ kewiyitu lɩmaɣzɩyɛ ɖoŋ mbʊ palʊ nɛ ɛjaɖɛ ɖɛna ɛsɩnda pɩtɩŋna mba palɩza yɔ pɔyɔɔ.
Ɛyaa kudokuŋ mɩnɩŋ sakɩyɛ hiɣ sɩm pɩtɛ lɛzʊʊ kpɛlɩ alɩwaatʊ ndʊ tɩ-taa, kɔzɩ kɔzɩ sɔndʊʊ sɔsɔtʊ alɩwaatʊ (pɛsɛta ɛyaa 16594 ñʊʊŋ) nɛ alɩwaatʊ ndʊ tɩ-taa patakaɣ se pekizina lɛzɩtʊ laɣsɩ, kɔzɩ kɔzɩ vendée you alɩwaatʊ taa.
Tɩ-tɛɛ paɣzʊʊ alɩwaatʊ lɛ, ɛyaa mba paasɔɔla [[Fransɩɩ]] lɛzɩtʊ tɛ tɔm yɔ posusaɣ ɛjaɖɛ tɩŋga taa kɛ lɛzɩtʊ wazaɣ, ŋgʊ lɛzɩtʊ ndʊ tu-koyondina ñɛkɛdɩɣ mbʊ tɩwɛkɩɣ yɔ pʊ-tɔm. Fransɩɩ kpɛlɩ lɛzɩtʊ tɛ yoŋ, ndʊ tutukuna Erɔpʊ kedeŋga tɩŋga yɔ, yeba nɛ palɩzɩ ajɛyɛ lɛɛna nɛ pʊkɔna ɖɔɖɔ kamasɩ lɛzɩtʊ nɛ Erɔpʊ taa ajɛyɛ tɛ lɛzɩtʊ ɖɔɖɔ, nɛ pɩtɩnɛ payi mbʊ yɔ lɛzɩyaa lɩmaɣza tɔm susuu kpa ɖoŋ.
Pʊwayɩ lɛ, pɩtɛ yoŋ ɛnʊ ɛɖala halɩ ɛkɔɔ ɛtalɩ [[Napoléon Bonaparte|Napoléon]] yoŋ. Lɛzɩtʊ lɩmaɣzɩyɛ ndɩ ɖɩkɔna ndɔnjɔɔlɩyɛ sakɩyɛ nɛ pɩcaɣ ɖeu ɖɔɖɔ ɛzɩ pʊɖʊzʊʊ ɖɔɖɔ yɔ kpaɖɩŋ naalɛ weyi ɛtɩŋga alɩwaatʊ ndʊ yɔ kɛ [[Fransɩɩ]] ɛjaɖɛ ɖɔɖɔ ɛzɩ paa ɛjaɖɛ.
Fransɩɩ tɛ kpɛlɩ lɛzʊʊ mbʊ pɩlɩna liidiye kɛdɛɖaɣ yɔɔ yɔ pɩtɩŋna ɛzɩma [[Fransɩɩ]] woba ajɛyɛ tɩ-yɔɔ wɛʊ you [[Etaazuunii (Etats-Unis)|Etaazuunii]] ɛjaɖɛ taa yɔ, pɩkɛna kɔkɔɖɛ nɛ ndɔnjɔɔlaa kɛ ɖoŋ tɩnaa ñɩm tɩnaa ɛyaa (mbʊ pʊyɔɔ yɔ lambuu hɛyʊʊ tafɛyɩ kɩmaŋ ɛyaa ñɩm tɩnaa nɛ tanɩm tɩnaa ajɛyɛ ɛyaa hɛkʊ taa ŋgʊ ɖɩcɔna kɔyɔ tanɩm taa ɛyaa tʊmɩyɛ labʊ nɛ kɛzɛwaɣ kaawɛ sakɩyɛ). Ɛlɛ, tanɩm tɩnaa ɛyaa (ɛyaa mɩnʊʊ yɔɔ lɛ, tanɩm ɛyaa kpɛnda 97%) hɛkɩŋ taa kaawɛ tʊkaɣ sɔsɔ nakayɛ pɩtɩŋna nesi tɛ tʊma labʊ nɛ ageeta nɛ tɛtʊ ndʊ tɩ-taa ŋwɛ yɔ ɖɔɖɔ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Caanaʋ tɔm]]
[[Category:Eerɔpʋ]]
[[Category:Fransɩɩ]]
rc36yktnvdv6ntmhvbpw43a4la6bqq2
Franz Liszt
0
356
13979
12641
2019-04-13T16:08:25Z
Atticmaker
127
Category Added
13979
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Franz Liszt
|image = Barabas-liszt.jpg
|px = 190
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = [[Hɔŋirii]]
|Ɛ-tʋmɩyɛ = soo maɖʋ sɔɔ
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = Doborján, Sopron County, [[Hɔŋirii]]
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = [[Aloma fenaɣ]] kɩyakʊ 22 pɩnaɣ 1811
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ = Bayreuth, [[Caama]]
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ = [[Hasɩyaɖɛ fenaɣ]] kɩyakʊ 31 pɩnaɣ 1886
|E-nesi ñɩɣʋ = Liszt sign.JPG
}}[[File:FLiszt.jpg|thumb|Dajaa Franz Liszt]]
Franz Liszt, [[Hɔŋirii]] kʊnʊŋ taa lɛ, Liszt Ferenc kɛ hendu lɩzɩyʊ, maʊ ɖaɣnɩyʊ nɛ piyano keɖeɣa tʊmɩyɛ niye mʊyʊ hongrois ɛjaɖɛ taa. Palʊla-ɩ [[aloma fenaɣ]] kɩyakʊ 22 pɩnaɣ 1811Doborján (Otirisi ɛjaɖɛ tɛ Ampiiri taa). Ɛsɩ [[hasɩyaɖɛ fenaɣ]] kɩyakʊ 31 pɩnaɣ 1886 Bayreuth ([[Caama (Allemagne)|Caama]]) ɛjaɖɛ taa. Liszt kɛnɛ [[piyaanoo]] kɩfalʊ nɛ kɩ-hendu teu tɛ lɛɣtʊ kpɛlɛkɩtʊ caa. Ɛnʊ yebina piyaanoo cʊɖʊ ɛyaa, piyano soo mabɩtʊ Mazeppa.
[[File:Franz Liszt c1869 by Franz Seraph Hanfstaengl.jpg|thumb|Ɖajaa Franz Liszt c1869]]
Ɛnʊ kɛnɛ cee yɔɔ nesi tɛɛ keɖeɣa hendu tɛ kiɖe ɖʊyʊ nɛ pɩlaɖʊ (cee yɔɔ miziiki kɛ evemiye taa tɔm kɛdɩyaa tɛ lʊbɩtʊ tɩnaa canaʊ taa), mbʊ lɛ, Liszt pizi ɛñazɩ nɛ ɛcaɣ piŋ kpaɣɖʊ 19 alɩwaatʊ kɛ miziiki nɔmɔʊ taa ɛyaa pɛnɛ pɔyɔɔ, Hector Berlioz, Camille Saint-Saëns, [[Robert Schumann]] nɛ [[Richard Wagner]].
[[File:Franz Liszt - Liebestraum, Ab Major.ogg|thumb|Franz Liszt - Liebestraum, Ab Major]]
Ɛfɛyɩ alaafɩya keeke mbʊ lɛ, niikaɣ ɛlaazɩ sʊʊ. Pɩnzɩ loɖo eteu Ries yɔɔ hendu ndʊ ɛsɩma pɩlɩna Concerto en ut dièse mineur yɔɔ ndʊ ɛ-caa kaatewa pɩtaatɩɩ leɖɩda. Adam Liszt kpaɣ lɩmaɣza se ɛkpɛlɛkɩ-ɩ piyano. Pʊcɔ pɩnzɩ naalɛ lɛ, Liszt paɣzɩ [[Johann Sebastian Bach]], [[Wolfgang Amadeus Mozart]] nɛ [[Ludwig van Beethoven]] pa-tʊma labʊ. Ɛwɛna lidau piŋ pa-tʊmɩyɛ yɔ lɛ, ɛmaɣzɩ se eyeki nɛ ɛ-pɩyalʊ hiɣ pɛ-tɛ ñʊʊ yabɩtʊ. Pɩtɩŋna hongrois ɛyaa weewe tɩnaa nabɛyɛ tɛ kʊjɔŋ yɔɔ lɛ, Liszt caɣ Vienne tɛtʊ taa pɩnaɣ 1822.
[[File:Franz Liszt - Second Hungarian Rhapsody.ogg|thumb|Franz Liszt - Second Hungarian Rhapsody]]
Franz Liszt kpɛlɛkɩ piyano kɛ Carl Czerny cɔlɔ nɛ hendu lɩzɩtʊ Antonio Salieri cɔlɔ. Ɛkplɛka camɩyɛ mbʊ lɛ, ɛlɩzɩ ɛ-kajalaɣ ɖama taa ɖʊʊ soo hendu samaɣ sɔsɔ nakayɛ ɛsɩnda kɛ Landständischer Saal [[saŋayɩŋ fenaɣ]] kajalaɣ kɩyakʊ wiye pɩnaɣ 1822 taa. Fenasɩ cabɩ wayɩ lɛ, Redoutensaal tɛ soo kɛdɩna ɛyaa piŋ nɛ pasɩ-tʊ pe-wezuu caɣʊ tɩŋa taa.
Ɛpɩsa piyano maɖʊ sɔsɔ mbʊ lɛ, Liszt pazɩ cɔʊʊ [[Eerɔpʋ tɛtʋ tɔm|Eerɔpʊ]] ajɛyɛ taa pɩnaɣ 1823. Ɛlɛ, ɛ-nɔmɔʊ ŋgʊ kɩsɩŋɩ lɩŋ [[Paarii]] tɛtʊ taa pɩtalɩ ɛzɩ kpɩtaʊ mbilim yɔ. Ɛtapɩzɩɣ se ɛsʊʊ miiziki kewiyaɣ sukuli taa pɩlɩna mbʊ se ɛkɛ ɛkɔm mbʊ lɛ, Liszt pazɩɣ lɩzɩɣ sakɩyɛ sakɩyɛ ɛtɩ yɔɔ soo hendu nɛ ɛjaɖɛ taa hendu. [[Lakɩŋ fenaɣ]] kɩyakʊ 7 pɩnaɣ 1824 ɛma soo vendu [[Itaalii]] amʊza ɖeɖe. Ɛtɛ teu kɛdɩna Paarii takayasɩ mayaa. Kpaɣ pɩnaɣ 1824 ŋtalɩ 1827, Liszt ɖɔ nɔmɔŋ sakɩyɛ sakɩyɛ Angleterre ɛjaɖɛ nɛ Fransɩɩ ɛjaɖɛ.
Pɩtɩŋa nɔmɔŋ ɛ-yɔɔ lɛ, ehiɣ ñɩm sakɩyɛ. Ɛwɛna pɩnaɣ 1827 cɔlɔ mbʊ yɔ liidiye pɩtalɩ kudokiŋ 60000 ɛha-ɖɩ Esterhazy waa tɛ. Sɔŋa alɩwaatʊ talɩ pɩnaɣ 1827 taa nɛ Liszt tɔlɩ kʊɖɔŋ nɛ ɛcaɣ Boulogne-sur-Mer tɛtʊ taa. Ɛ-yɔɔ cɛ yaa tomna taa sooci ɛlɛ, ɛ-caa ñɛlɛdɩ ɛsɩ. Pɩsɩna ɛzɩma ɛ-caa fɛyɩ lɛ, Franz Liszt ɖʊ kaʊ ɛ-tɛ elebitu yaa hama tɔm.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Yendu lubiyaa]]
[[Category:Hɔŋirii]]
[[Category:Abalaa sɔsaa]]
[[Category:Ɛyaa sɔsaa]]
[[Category:Minziiki laɖaa]]]
evxvrw5u6h37ui57adc0t6vpzugo1rx
Franz Liszt compositeur hongrois)
0
357
1761
1760
2017-06-24T00:01:03Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
1761
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Franz Liszt]]
3vilh11lkbu63klup32xgdh6ibxawyz
François Assise tʋ
0
360
13295
7559
2019-01-10T20:51:38Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[François d'Assise]] ñɩŋgʋ nɛ [[François Assise tʋ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : traduction kabiyè
7559
wikitext
text/x-wiki
Palʊla François d'Assise kɛ Giovanni di Pietro Bernardone tɛtʊ taa kɛ pɩnaɣ 1181 yaa pɩnaɣ 1182. Giovanni di Pietro Bernardone kɛna [[Itaalii]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ natʊyʊ nɛ Asiizi kɛna ɖɔɖɔ kɛ tɛtʊ ndʊ tɩ-taa ɖoŋiye cikpeɖe naɖɩyɛ. Asiizi ɖoŋiye taa François ɛnɛ ɛsɩba aloma fenaɣ naatozo pɩnaɣ 1226 nɛ ɛɛwɛna pɩnzɩ 44.
Ɛzɩma ɛkɔma ɛlɛɣzɩ ɛ-tɩ yɔ, pɩwɛ kɛlɛʊ yem. Ɛwɛɛ mbʊ lɛ, ɛsɔɔlɩ yɛɖɛ yɛɖɛ lakasɩ nɛ pɩkɔɔ pɩsɩɩna evemiye naɖɩyɛ kɛ eɖoza ɖɔziye naɖɩyɛ nɛ epaɣzɩ ɛ-laŋgɩyɛ lɛɣzɩʊ n; ewoki Val di Spoleto cɔɔcɩ taa paaɖooye. François kɛna katolika ŋgbɛyɛ taa layʊ nɛ ɛnʊ lɩzɩna ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ ɖɩ-taa mba se franciscain waa yɔ. Ɛsɔ sɛtʊ ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩwɛna paɣtʊ ndɩ ndɩ nɛ sʊsɔtʊ kɔyɔ Atima, taaleleŋ, Kʊñɔndʊtʊ, Ɛsɔ-tɔm sʊsʊʊ nɛ Sɔɔlɩm kɛ lɛlʊ yɔɔ. Ɛsɩba nɛ pɩla pɩnzɩ naalɛ lɛ, Papa Grégoire IX- tʊ kpa-ɩ kiɖeɖeu kɛ pɩnaɣ 1228 ɛlɛ [[Aloma fenaɣ]] naanza wiye kɛ pɔtɔkɩ ɛ-kazandʊ.
François d'Assise kʊyaa lɛ, pɩnzɩ 1190 taa, ɛlaba sukuli kɛ San Gergio nɛ ɛkpɛlɛkɩ [[Latɛŋ kʊnʊŋ]]. Ɛlakʊ-kʊ mbʊ pʊyɔɔ yɔ, pɩɩwɛɛ se ɛlɛɣzɩ ɛ-caa ɛ-tʊmɩyɛ taa. Pɩyenina ɛlɩɩ sukuli kɛ pɩnzɩ 14 taa nɛ ɛpaɣzɩ tadɩyɛ. E-sukuli lɩʊ wayɩ kɛ you nakʊyu ñalɩwa nɛ kɩ-taa kɛ pɔtɔ-ɩ salaka kɛ [[Kamɩŋ fenaɣ]] pɩnaɣ 1202. Peeɖe kɛ ɛwɛ nɛ ɛ-caa hɛyɩu liidiye nɛ pʊcɔ palɩzɩ-ɩ ka-taa.
[[Category:!Main category]]
kuc00dbcspx0vqtya8rtlag8jm52dgx
François d'Assise (1181-1226)
0
361
16296
1776
2023-05-09T03:27:09Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[François Assise tʋ]]
16296
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[François Assise tʋ]]
4w849kye9xwa2xxzujvk0qetfmr1gic
Friedrich Wilhelm Nietzsche
0
363
1785
1784
2017-06-24T00:01:03Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
1785
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Friedrich Nietzsche]]
mbzqkn697w5mc4qs0z55re4qx7qoopa
Fritawnɩ
0
364
17862
17855
2024-01-06T17:08:32Z
Gnassingbé-Gnassingbé
4636
Fichier, vignette
17862
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Freetown.jpg|vignette|right|300px|Fritawnɩ (Siyeeraa Leyɔɔnɩ, 2004)]]
Fritawnɩ kɛna [[Siyeeraa Leyɔɔnɩ (Sierra Leone)|Siyeeraa Leyɔɔnɩ]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ ndʊ tɩkɩla walazɩ yɔ ɛ ndʊ ɖɔɖɔ tɩkɛna peeɖe tɛtʊ sʊzɔtʊ ɖɔɖɔ. Fritawnɩ kɛna [[Englɩsɩɩ kʊnʊŋ]] taa yatʊ nɛ tɔbʊʊ nɛ [[Kabɩyɛ kʊnʊŋ|kabɩyɛ]] taa se tɛtʊ ndʊ tɩwɛ tɩ-tɩ yɔɔ yem yɔ. Teŋnu ɣʊ kɩwɛ peeɖe yɔ kɩwɛna tɛtʊ ndʊ nɛ tɩ-hayʊ kɩŋ. Tɛtʊ ndʊ tɩ-taa kɛ tɔsʊʊ nɛ ɛsɩnda wobu, poliyiki kpelasi kutuyiŋ nɛ peeɖe ɖɔɖɔ palakɩ pɩ-tɛ kediizasɩ sɔsɔsɩ payɩ, tɩ-taa ɖɔɖɔ kɛ palakɩ amʊza nɛ aleya ndɩ ndɩ.
Mba patʊla tʊma ndɩ ndɩ nɛ pɛwɛ pa-tɩ yɔɔ yɔ nɛ ajɛya lɛɛna taa sɩnɩyaa mba patʊla tʊma ndɩ ndɩ yɔ tɛtʊ ndʊ tɩ-taa ɖɔɖɔ kɛ patʊla pa-tʊma ana. Fritawnɩ tɛtʊ tʊnɛ tɩ-tɔsʊʊ lɩna teŋu ŋgʊ kɩwɛ peeɖe yɔ nɛ keteŋa kpeekpe taa lɛ, teŋu ŋgʊ ki-kidiiliŋ wɛ kidiiliŋ weyi ɛkɩla liŋgu yɔ. Tɛtʊ ndʊ tɩ-walanzɩ landammm taa maɣna kilomɛtanaa 357. Pɩnaɣ 2004 taa pakalɩ kɩgalʊ lɛ ɛyaa mba paanaa yɔ pɛkpɛnda 1 070 200.
Peeɖe ɛyaa ɖɔ pɩtɩɩfɛyɩ mbʊ pʊyɔɔ yɔ pɛlaa nɛ efebiya peseɣ pʊŋ ndɩ ndɩ taa nɛ powoki pacakɩ peeɖe se paahiu tʊma pala nɛ pe-wezu caaʊ lɛɛzɩ pazɩ. Tɛtʊ sʊzɔtʊ tʊnɛ tɩ-tɛ kidiiliŋ ŋgʊ kɩkɩla liŋgu yɔ ŋgʊ lɛ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa Abiɖe nɖɩ payaɣ se Elizabeth Naalɛ tʊ yɔ. Payaɣ tɛtʊ tʊnɛ tɩ-tɛ maalika yɔɔ cɔnɩyʊ se Herbert George-Williams.
[[Catégorie:!Main category]]
[[Catégorie:Afrɩka]]
[[Catégorie:Tɛtʋ sɔsɔtʋ]]
[[Catégorie:Siyeeraa Leyɔɔnɩ]]
t829zksmfvyvsunftctj0q7xh4otk54
Fɔlɩka Pɔɔ
0
366
10193
9521
2017-12-27T16:55:42Z
Gnangbade
58
liens
10193
wikitext
text/x-wiki
[[File:Volga rivermap-el.svg|thumb|Volga rivermap-el]]
Fɔlɩka, yɔɔdɔɣ taa lɛ, pɩlɩɣ se vɔl.ga, [[Ruusii|Ruusi]] taa lɛ, Волга nɛ tatar taa lɛ, Idel kɛ lɩm pɔɔ sɔsɔ [[Eerɔpʋ|Eerɔpʊ]] taa. Kɛnɛ kɛ-tɛ pɔsɩ kɩkpɛndasɩ lɛ, kenidiɣ hɔɔlɩŋ niidozo yɔ lɛ hɔɔlʊʊ kʊyʊmʊʊ mbilim Ruusi Erɔpʊ ŋgʊ. Fɔlɩka lɩna Falɩdayi piiyisi nzɩ sɩ-tɛ kʊyʊ maɣna mɛta wa 228 [[Mɔsɩkʊʊ|Mɔsɩkʋʋ]] nɛ [[Sɛɛpetɛrsbuuri|Saint- Pétersbourg]] pɔcɔ kɛkpɛndɩ Kasɩpɩyɛnɩ teŋguu taa. Ka-nʊmɔʊ ɖala ɛzɩ kilomɛta waa 3690. Papɩzɩɣ pasaɣ mɛlɛnaa pɔɔ ŋga kaɖalakɩŋ kpeekpe yɔ pɩtɩŋna ñɔzɩtʊ ndʊ palaba sakɩyɛ kpaɣdʊ nɛɛlɛ alɩwaatʊ taa yɔ.
Fɔlɩka fɛʊʊ kitibuu walanzɩ kɛ kilomɛta 1350000 kpɛɛ ko, nɛ kɩkpeelɩɣ ɛyaa ndɩ ndɩ. Fɔlɩka kɛdɛŋga wɛ tʊma sɔsɔnaa sakɩyɛ kpaɣ kedeŋga kpeekpe you alɩwaatʊ taa Ruusi ɛjaɖɛ taa.
[[File:Мост через Волгу в посёлке Пено.jpg|thumb|Fɔlɩka pɔɔ kɔndɔlɩkʋ]]
Fɔlɩka lɩna Falɩdayi piyisi taa nɛ Mɔsɩku nɛ hayi yɔ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa kiŋ ɛzɩ kilomɛta waa 320 nɛ Saint-Pétersbourg nɛ haɖɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa kiŋ. Kɛɖɛnɛ piyisi nzɩ sɩyɔ lɛ, katalɩ Rjev nɛ kɛɖɛnɛ hayi wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa kiŋ. Peeɖe lɛ, mɛlɛnaa cɩkpema kpakʊʊ kɩyakʊ wondu nɛ pɛyɛlɩna. Ɖɔɖɔ lɛ, kenidiɣ Tver (Kalinine kɩbɩnʊʊ) ŋgʊ kɩlɩ pɩnaɣ 1135 nɛ kɩwɛ habɩyɛ ndɩ ɖɩtamsɩna Mɔsɩku nɛ Saint-Pétersboug yɔ. Ɖooo lɔnda Krɛsɩ kɛsɩma Fɔlɩka pɔɔ nɛ payaɣ-kɛ se Rha. Ruusi cɩmɩŋ aleeya taal lɛ pasɩma Fɔlɩka nɛ hɩɖɛ ɖɩnɛ yɔ, Fɔlɩka Ɖoyo pɩlɩna kɛ-tɛ yuŋ yɔ. Kaakɛ ɖooo kpaɖɩŋ sakɩyɛ alɩwaatʊ taa Ruusi wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa kamaɣ.
Fɔlɩka fɛʊʊ wɛna tɛtɛ ñɩm ɛzɩ kanwa nɛ ɖɔm. Fɔlɩka handala fɛʊʊ nɛ ɖɔɖɔ Kasɩpɩyɛnɩ teŋguu nɔsɩ yɔ kpɛɛ wɛ ñɩm [[Kpakpayaɣ|kpakpasɩ]] hɔɔlʊʊ taa. Lɔɔŋ kuhuyuŋ sakɩyɛ kpaɣ Mɔsɩku nɛ Don Fɔlɩka nɛ mɛlɛ nɔmɔʊ Fɔlɩka Pasalɩtɩkɩ tamsʊʊ Mɔsɩku nɛ teŋguu kʊhʊlʊmʊ nɛ Pasalɩtɩkɩ teŋguu nɛ Azov teŋgu nɛ Kasɩpɩyɛnɩ teŋgu nɛ teŋguu kɩkpɛdʊʊ. Pɩtɛ tamsʊʊ mbʊ pɩlina Fɔlɩka ngʊ kɩkɛ ñʊʊ yɔ pɩsɩna teŋguu naa kɩgbanzɩ tɛ wɛtʊ.
[[File:Kstovo-Ural-34-3952.jpg|thumb|Boats on Volga river, Kstovo, Ural]]
Kedeŋga kpeekpe you wayi lɛ, palɩzɩ kpeuu taa lɩmazɩyɛ ndɩ lɛ, ñɔzʊʊ lɩmazɩyɛ pɩnaɣ 1920 nɛ papazɩɣ-ɖɩ labʊ. Pɩlɩna nɛ pʊyɔ nɛ pama lɩm kɩkam kodoloko waa ɛzɩ hiu mbʊ yɔ Fɔlɩka pɔɔ yɔ nɛ kɛ-tɛ pɔsɩ kɩkpɛdasɩ yɔ Kama nɛ Oufa nɛ pɩpɩsɩ kujomɩŋ sɔsɔŋ weyi paɖɩ-ɩ yɔ. Pɩkpeekpe pɩpɩsɩ lɩm ɖɩvalɩyɛ mbʊ payaɣ se Fɔlɩka-kama yɔ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Pɔsɩ]]
[[Category:Aazii]]
[[Category:Ruusii]]
d2y9qpokrgrjouyua7nuc2f8red73rc
Fɔlɩka lɩm pɔɔ
0
367
1803
1802
2017-06-24T00:01:04Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
1803
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Fɔlɩka Pɔɔ]]
3f04svzp6p8jxdksgz7pfzab9t9xxx1
Fɛɛlandɩ(Finlande)
0
368
16297
1805
2023-05-09T03:27:19Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Fɛɛlandɩ]]
16297
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Fɛɛlandɩ]]
937qye0zjlbraddcgttami2xx160wwv
Fɛɛlandɩ
0
369
14288
11071
2019-05-23T17:35:44Z
Risto hot sir
1916
File
14288
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛjaɖɛ
| Hɩɖɛ = Fɛɛlandɩ
| Hɩɖɛ2 = Finlande
| Kɩɖaʋ kɩdɛɛka = [[File:Flag of Finland (3-2).svg|75px]]<br>Fɛɛlandɩ Kɩɖaʋ kɩdɛɛka
| Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ = [[File:Coat of arms of Finland.gif|75px]]<br>Fɛɛlandɩ Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ
| image_map = [[File:Locator map of Finland.svg|190px]]<br>Fɛɛlandɩ tɛlɛŋa
| official_languages = .
| capital = .
| government = .
| president = Ɖajaa Sauli Niinistö
| area_km2 = 338,424
| population_estimate = 5,488,543
| population_estimate_year = 2016
| population_density_km2 = 18
| cctld = .
}}
Fɛɛlandɩ kɛna [[Eerɔpʋ tɛtʋ wandamm|Erɔpɩ]] nɛ hayʊ kiŋ ɛjaɖɛ naɖɩyɛ nɛ ɖɩwɛ Erɔpɩ ajɛya kɩkpɛndɩɣ ŋgbɛyɛ taa ɖooo pɩnaɣ 1995. Palitiki teŋu wɛ Fɛɛlandɩ ɛjaɖɛ nɛwɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa pɩkazɩ hadɛ kiŋ lɛ Fɛɛlandɩ lɩm ɛwadɩyɛ nzʊlɩmɩyɛ. Fɛɛlandɩ kɛna Erɔpɩ nɛ hayʊ kiŋ ɛjaɖɛ nɛ ɖɩfɛyɩ Scadinavie hɔɔlɩɣ taa.
Fɛɛlandɩ walanzɩ taa wɛ 338 145 km2 nɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩkɛ kɛŋna kakpanzɩ nɖɛ kɛ walanzɩ taa kɛ Erɔpʊ ajɛya kpeekpe kɩkpɛndɩɣ aŋgba taa. Ajɛya wena acɔ Fɛɛlandɩ nɛ ata yɔ ana yɔ: [[Ruusii|Rusi]], wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa, hayʊ kiŋ lɛ [[Nɔɔrɩvɛɛzɩ|Nɔrɩvɛzɩ]] nɛ [[Sʊyɛdɩ|Suyɛdɩ]] ɛjaɖɛ. Fɛɛlandɩ ɛjaɖɛ taa ɛyaa kpɛnda miliyɔɔnaa 5,3.
[[File:Koli National Park in Northern Karelia.jpg|thumb|Pielinen]]
[[File:Suurkirkko Helsinki maaliskuu 2002 IMG 0629.JPG|thumb|Helsinki, tɛtʋ sɔsɔtʋ]]
Erɔpʊ taa lɛ ɛjaɖɛ nɖɩ dɩ-taa kɛ ɛyaa takɩlɩ ɖɔʊ nɛ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩwɛ keteŋa kpeekpe taa ɛjɛya wena a-taa ɛyaa takɩlɩ ɖɔʊ ɖɔɖɔ. Fɛɛlandɩ ɛjaɖɛ tɛtʊ sɔsɔtʊ payaɣ se Hɛlisinki nɛ kʊnʊmɩŋ weyi pɔyɔɔdɩɣ komina tʊma taa nɛ weyi pawɩlɩɣ sukilinaa taa yɔ ɛnʊ lɛ finuwa nɛsuyɛdʊwa.
[[File:Kuusiluoto oulu 20030906.jpg|thumb|Maisons construites en bois]]
Fɛɛlandɩ tɛtʊ ñʊʊtʊ kɩfalʊ payaɣ se Snauli Niinistö nɛ kewiyaɣ ñɩnʊ yɔ Juha Sipilä. Erɔpʊ taa payɩ lɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩkɛna kacalaɣ ñɩnɖɛ nɖɩ ɖɩlɛɣ halaa waɖɛ haʊ se pɔtɔ cacanaa yɔ nɛ keteŋa kpeekpe taa lɛ peeɖe ɖɔɖɔ pɛlɛɣ halaa haʊ waɖɛ se papɩzɩɣ pasɩɩ pa-takayasɩ nɛ yee palɩzɩ-wɛ lɛ pɛkɛ tɛtʊ ñʊntɩnaa.
[[File:Lahti skijumps.jpg|thumb|Lahti skijumps]]
[[Category:!Main category]]
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Eerɔpʋ]]
[[Category:Fɛɛlandɩ]]
cpkkx3zd5l24plf79ff40m0tum6gt7l
Fɩtɩyɩm
0
370
12376
12375
2018-04-15T16:53:35Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Fɩtɩyɩm (Cerveau)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Fɩtɩyɩm]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Supression traduction française
12376
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Blausen_0115_BrainStructures.png|vignette|Blausen 0115 BrainStructures]]
[[Fichier:Frontal_pole_animation.gif|vignette|Frontal pole animation]]
Ndʊ pɔyɔɔdʊʊ tɩ-tɔm cɩnɛ yɔ tɩkɛna ɛyʊ tɛ fɩtɩyɩm tɔm. Ɛyʊ tɛ fɩtɩyɩm nɛ tɛtɛ wondu lɛɛtʊ tɛ fɩtɩyɩm pacaɣ wɛm ɖeyi ɖeyi. Pɔyɔɔdʊʊ mbʊ, mbʊ pʊyɔɔ yɔ ɛyʊ ɛcɔnaa kɔyɔ pɩlɩ ɖama. Ɖooo lɛ, ɛyʊ fɩtiyim taakɩlɩ paɣlʊʊ ɛzɩ lɛɛlɛɛ yɔ. Ɛyɔ wɛʊ kpem yɔ ɛ-fɩyɩm tɩna-ɩ, mbʊ pʊyɔɔ yɔ, ɛ-ñʊʊtaa maɣzɩm, ɛ-nɔɔtaa tɔm nɛ ɛ-lakasɩ tɩŋa lɩɣna ɛ-fɩtɩyɩm ɖɔm taa.
Tɛtɛ wondu tɩŋga taa payɩ lɛ, kpakpalikiyaɣ ŋga payaɣ-kɛ se [[Baalɛɛnɩ|paalɛnɩ]] yɔ, ka-fɩyɩm kɩlɩna yʊŋ nɛ ko-yʊŋ wɛ kilogramnaa 6,92 nɛ ɛyʊ tɛ ñamaɣna kilogramnaa 1,5. Paanɛ mbʊ yɔ, Ɛyʊ tɛ fɩtɩyɩm kɩlɩɣna ɖɔm camɩyɛ. Ɛyʊ tɛ fɩtɩyɩm kɩlɩna wɛʊ ɖoŋ kɛ tɛtɛ wondu kpeekpe taa nɛ pɩtala ɛzɩ tɔm lʊbɛ kɛmbʊ yɔ yɔ.
Ɛyʊ fɩtɩyɩm wɛna hɔɔlɩŋ ndɩ ndɩ nɛ paa hɔɔlʊʊ ŋgʊ lɛ, kɩwɛna kʊ-tʊmɩyɛ ɖɔɖɔ: hɔɔlɩŋ nɩɩyɛ wɛ nɛ ɛnʊ ɛtɩna lɔŋ nɛ lɛɛtʊ, lɛɛŋ wɛ nɛ ɛnʊlɛ yɔɔdaɣ, hɔɔlʊʊ nakʊyʊ ñañɩnɩɣna ndʊ ɛyʊ sɔwa yaa ɛɛna nɛ ɛnɩɩ pileɖaa nɛ ɛɛtasɩuɣ-tʊ tɔzʊ yɔ. Ɛzɩ ñɩɩyʊ ŋgʊ payaɣ-kʊ se ordinatɛɛrɩ yɔ, mbʊ ɖɔɖɔ ɛyʊ fɩtɩyɩm wɛɛ; ɛlɛ ɛyʊ tɛ ñakɩla mbʊ, mbʊ pʊyɔɔ yɔ, ɛyʊ lɩzɩna ñɩɣyʊ ŋgʊ. Ɛzɩ ñɔsɩ ɖɔʊ ɛyʊ ñʊʊta yɔ, mbʊ ɖɔɖɔ ɛyʊ fɩyɩm wɛna wazaɣ nɛ pɩfɛyɩ kalʊʊ.
[[Fichier:Cerebral_Cortex_location_-_pt.jpg|vignette|Cerebral Cortex location - pt]]
Kʊtɔmɩŋ nɩɩyɛ wɛ nɛ ɛkpa ɛyʊ fɩtɩyɩm kɔyɔ, ɛyʊ ɛnʊ ɛɛtasʊ wɛʊ ɛyʊ wɛtʊ nɛ ɛ-taa kɔyɔ kpaaŋ, taba kʊyaɣ katadayaɣ yɔʊ, ñʊʊtaa cɔʊ. Canɩɩ canɩɩ kʊdɔŋ ɖɔɖɔ pɩzʊ pɩkpa ɛyʊ nɛ pɩcɔzɩ-ɩ; nabʊyʊ taa ɛɛyɔɔdʊʊ yaa ɛɛnɩʊ.
Ɖooo lɛ fɛɖaa taapɩzʊ se pawaa sɩŋŋŋ kɛ fɩrɩyɩm kʊdɔmɩŋ pʊɖɔɔ. Lɛɛlɛɛ taa lɛ fɛɖaa ñaɣ pana nɛ palɩzɩ ñɩɩtʊ natʊyʊ nɛ payaa-tʊ nɛ anasayɩ kʊnʊŋ taa se sikaanɛɛɖɩ. Sikaanɛɛɖɩ kʊnɛ kɩpɩzʊʊ nɛ kiwili ɛyʊ fɩtɩyɩm taa nɛ tɩlabʊ-tʊ tʊmɩyɛ nɛ paayasʊ ɛyʊ ñʊʊ fayɩɩ se pʊcɔ nɛ pʊcɔ se paañɛyɩ-kʊ.
[[Category:!Main category]]
j7hq6726ecsn4uebd9fquhnasydkb07
Fɩtɩyɩm taa maɣzʊʊ ɖoŋ (le libre arbitre)
0
371
1819
1818
2017-06-24T00:01:04Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
1819
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Fɩtɩyɩm taa maɣzʊʊ ɖoŋ (libre arbitre)]]
n9zhrxexvdrmg4ytlfz9mepmodyut8w
Fɩtɩyɩm taa maɣzʊʊ ɖoŋ (libre arbitre)
0
372
7668
7604
2017-07-28T13:58:28Z
Katxis
37
7668
wikitext
text/x-wiki
Nabʊyʊ wɛ ɛyʊ fɩtɩyɩm taa nɛ pɩhaɣ-ɩ ɖoŋ se ɛmaɣzɩ. Fɩtɩyɩm taa maɣzɩm ɖoŋ payaɣna fransɩɩ kʊnʊŋ taa se «libre arbitre». Nabʊyʊ mbʊ pɩhaɣna ɛyʊ ɖoŋ nɛ ɛlakɩ mbʊ e-liu wɛɛ yɔ. Pʊ-tɔbʊʊ se ɛyʊ pɩzɩɣ ɛla lɩmaɣza kɩbana nɛ ɛlakɩ mbʊ pʊwɛ ɖeu kpem yɔ. Pʊ-tɔbʊʊ se pɩɣa taŋayɩ pɩzɩɣ kaɖʊ ka-ñʊʊ taa se kɛcɛyɩɣ ka-tɩ nɛ kala sukuli ɖeu nɛ kɛɖɛɛ anasaayɩnaa tɛ nɛ kɔkɔɔ kapɩsɩ ɛjaɖɛ ñʊʊdʊ cee yɔɔ. Pɩɣa nakɛyɩ ñapɩzɩ kaɖʊ ka-ñʊʊ taa se kalakɩ sukuli nɛ kɔkɔɔ kapɩsɩ minisi. Nakɛyɩ ñapɩzɩ kaɖʊ se kɔsɔɔla se kapɩsɩ sɔɔja sɔsɔ nɔɔyʊʊ sɔɔjatʊ nʊmɔʊ taa.
Pɩɣa nakɛyɩ ñapɩzɩ kɔsɔɔlɩ se kapɩzɩ haɖʊ sɔsɔ nɔɔyʊ. Pɩtɩŋa payɩ mbʊ yɔ, pɩlɩɣna paa weyi ɛ-maɣzɩm cɔlɔ. Pɩɣa ŋga kaɖʊʊ ka-ñʊʊ taa se kɔtɔsɔɔlɩ kɔ-yɔɔ ɛwɩɩ yɔ, kakaɣ pɩsɩʊ mɩlʊ cee yɔɔ. Yee toovenum pɩɣa ŋga kɔkɔma kapɩsɩ ha-m mɔntɔɔ yaa mɩlʊ yɔ, pʊwɛɛ se pɔhɔ ka-naŋgbaŋʊʊ nɛ kɩcɛkɩ yɔ, kɩcɛ, mbʊ pʊyɔɔ yɔ, ŋga taasɔɔlɩna se kɔ-yɔɔ ɛwɩɩ.
Lɛɣtʊ pɩlɩʊ nakʊyʊ wɛɛ nɛ payaɣ-kʊ nɛ fransɩɩ kʊnʊŋ taa se «déterminisme» yaa «fatalisme». Pɩlɩʊ ŋgʊ kɩ-taa ɛyaa ñɔtɔŋ se nabʊyʊ fɛyɩ ɛyʊ fɩtɩyɩm taa nɛ pɩhaɣ-ɩ ɖoŋ se ɛmaɣzɩ nɛ ɛla mbʊ ɛsɔɔlaa yɔ. Pɔyɔɔdʊʊ se ɛyʊ maɣzɩm yaa ɛ-lakasɩ ɛɛlɩɣna ɛ-cɔlɔ. Pakaɖa kpayɩ se pʊcɔ palʊlɩ ɛyʊ lɛ, pɩtɛma ɖʊʊ mbʊ ɛkaɣ labʊ payɩ e-wezuu caɣʊ tɩŋa taa yɔ. Pɩtɛma ɖʊʊ ɖɔɖɔ mbʊ ɛkaɣ kɛʊ e-wezuu caɣʊ taa yɔ. Pʊɖʊwa se palʊlʊʊ ɛyʊ yɔ, ɛkaɣ kɛʊ ñʊʊdʊ nɔɔyʊ, mbʊʊ ɛkɛʊ. Pʊɖʊwa se palʊlʊʊ-ɩ yɔ, ɛkaɣ kɛʊ ha-m mɔɔtɔɔ, mbʊ ɖɔɖɔ ɛkɛʊ. Pʊɖʊwa se palʊlʊʊ-ɩ yɔ, ɛkaɣ kɛʊ mɩlʊ, mbʊ ɖeyi ɖeyi ɛkɛʊ. Pʊwɩlɩɣ se ɛyʊ lakɩ mbʊ payɩ yɔ, pɩɩlɩɣna ɛ-cɔlɔ. Pʊ-tɔbʊʊ se, pɩtamʊna se pɔhɔ nɔɔyʊ nɩŋgbaŋʊʊ se ɛwɛɛkɩ pʊyʊ. Mbʊ pʊyɔɔ yɔ, mbʊ ɛwɛɛkaa yɔ, pɩtalɩɩna ɛ-cɔlɔ. Pɩɩtɛma ɖʊʊ mbʊ se mbʊʊ ɛkaɣ wɛɛkʊʊ.
Yee mbʊ, lɛɣtʊ pɩlɩʊ ŋgʊ payaɣna fransɩɩ taa se «déterminisme» yaa «fatalisme» yɔ, ki-koyindu lɛ mbʊ payaɣna fransɩɩ kʊnʊŋ taa se «libre arbitre» yɔ.
Pa-naalɛ pa-taa lɛ, pɩnaɣ keɣlee se mba pɛkɛ fatalisti waa (fatalistes) yɔ, peyeki nɛ ɛyaa ɛɛcɛyɩɣ pa-tɩ nabʊyʊ taa, mbʊ pʊyɔɔ yɔ, pɔyɔɔdʊʊ se mbʊ pʊɖʊwa se paa weyi ɛkɛ yɔ, mbʊʊ ɛkɛʊ. Paa ɛyʊ ɛɛcɛyɩ ɛ-tɩ ɛzɩma, pɩɩɖʊwa se ɛtaahiɣ ɛ-tɩ kɔyɔ, ɛɛkaɣ ɖɔɖɔ ɛ-tɩ hiɣu wiɖiyi kaʊ. Ɛlɛ, pɩtɛkɛ mbʊ pɩkɛwa. Maɣzɩm pʊnɛ piyekiŋna nɛ kedeŋa pɩzɩɣna wayɩ wayɩ. Ŋgʊ Ɛsɔ lɩzɩ kedeŋa nɛ eyebina ɛyʊ tataa cɩnɛ se ɛla nɛ kowobina ɛsɩndaa nɛ pɩɖɛɛ.
[[Category:Filozofii]]
47t6nd7jzr4c60gnwpso336sumqbwxt
Fɩyɛtɩnaam
0
373
14521
14520
2020-02-05T12:38:25Z
Đạt Ngọc Lý
2408
14521
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛjaɖɛ
| Hɩɖɛ = Fɩyɛtɩnaam
| Hɩɖɛ2 = [[Fransɩɩ kʊnʊŋ|Fransɩɩ]] : Viêtnam
| Kɩɖaʋ kɩdɛɛka = [[File:Flag of Vietnam.svg|75px]]<br>Fɩyɛtɩnaam Kɩɖaʋ kɩdɛɛka
| Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ = [[File:Emblem of Vietnam.svg|75px]]<br>Fɩyɛtɩnaam Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ
| image_map = [[File:LocationofVietnam.png|190px]]<br>Fɩyɛtɩnaam tɛlɛŋa
| official_languages = .
| capital = .
| government = .
| president = Ɖajaa Nguyễn Phú Trọng
| area_km2 = 332,698
| population_estimate = 91,700,000
| population_estimate_year = 2015
| population_density_km2 = 276.03
| cctld = .
}}
Fɩyɛtɩnaam kɛna Azii keteŋa nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ nɛ hadɛ kiŋ ɛjaɖɛ naɖɩyɛ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩwalɑnzɩ taa makɩɣna ɛzɩ 331 212 km2 yɔɔ mbʋ yɔ. Pɩnaɣ 2015 taa pakali kɩgalɩɣ lɛ ɛyaa kpɛnda miliyɔɔnaa 94.
[[File:Landscape_in_Sa_Pa_(Vietnam).jpg|thumb|andscape in Sa Pa (Vietnam)]]
Ɛjɖɛ ɖɩnɛ nɛ ɖɩ-hayɩ kiŋ lɛ [[Siini]] ɛjaɖɛ wɛna kamaɣ yɔɔ piyele nɛ Lawɔsɩ, Kambɔɔjɩ nɛ [[Tayilandɩ (Thaïlande)|Tayɩlandɩ]] kujomuu wɛna ɛjaɖɛ ɖɩnɛ nɛ ɖɩ-wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa kiŋ. Wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa lɛ Siini hɛkɛ nɛ hɛkʊ teŋgu wɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ nɛ ɖɩ-wɩsɩ ɖɩliyɛ nɛ ɖɩhadɛ kiŋ hɔɔlɩŋ taa.
[[File:Danses Cham.jpg|thumb|Danses Cham]]
Fɩyɛtɩnaam tɛtʊ sɔsɔtʊ payaɣ se Hanɔyɩ. Fɩyɛtɩnaam ɛjaɖɛ taa tɛtʊ sɔsɔtʊ natutozo kpayɩ:
* Hayi kiŋ lɛ, Tɔnkɛŋ yaa ɛzɩ Pakɩ Pɔ nɛ tɛtʊ sɔsɔtʊ yɔ Hanɔyɩ nɛ Hayifɔŋ.
* Hɛkʋʋ nɛ hɛkʋʋ lɛ, Anam yaa ɛzɩ Truŋgi Pɔ nɛ tɛtʊ sɔsɔtʊ yɔɔ Huwe nɛ Taa Naŋŋ.
* Hadɛ kiŋ lɛ Siinisiini yaa ɛzɩ Nam Pɔ nɛ tɛtʊ sɔsɔtʊ payaɣ se Seyigɔɔnɩ.
[[File:Buddha statue, Nha Trang.jpg|thumb|Buddha statue, Nha Trang]]
Pʊŋ sɔsɔŋ nɛ pɔŋ weyi ɛ-ñʊntaa wɛ landammm yɔ ɛkɩlɩna ɖɔʊ Fɩyɛtɩnaam ɛjaɖɛ taa.
[[Category:Aazii]]
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Fɩyɛtɩnaam]]
p6sjmd2ydnn68q5j263kpxlwure1ncj
Fɩyɛɛnɩ
0
374
18500
18499
2025-05-15T05:32:58Z
Onuphriate
5375
18500
wikitext
text/x-wiki
'''Fɩyɛɛnɩ''' (Caama: '''Wien''') kɛna ɛjaɖɛ naɖɩyɛ taa tɛtʊ sɔsɔtʊ. Tɛtʊ ndʊ yɔ [[Otirisi (Autriche)|Otirisi]]. Tɛtʊ sɔsɔtʊ tʊnɛ tɩyɛ Otirisi ɛjaɖɛ nɛ ɖɩ-wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa kiŋ nɛ [[Taaniibi pɔɔ]] kɛtɛsʊ tɛtʊ tʊnɛ.
Fɩyɛɛnɩ tɛtʊ tʊnɛ tɩwɛ [[Eerɔpʋ tɛtʋ tɔm|Eerɔpʊ]] keteŋa hɛkʊ taa nɛ tiposina [[Paarii]] tɛtʊ ɛzɩ kilomɛtanaa 1 243 yɔ; Pɛɛrɩlɛɛ yɔ pɩmaɣna ɛzɩ kilomɛtanaa 651; pɩkazɩ yee pɩkɛ [[Prukisɛɛlɩ (Bruxelles)|Prukisɛɛlɩ]] tɛtʊ kɔyɔ, pɩtalʊ ɛzɩ kilomɛtanaa 1 112 yɔ.
Fɩyɛɛnɩ tɛtʊ potina [[Pudapɛsɩtɩ]] ñɩndʊ nɛ kilomɛtanaa 250 pɩkazɩ tiposina Pɩraagɩ nɛ Muuniiki ñɩndʊ ɛzɩ kilomɛtanaa 350. Tɛtʊ ndʊ tɩkɩla –tʊ ñɔtinaʊ yɔ, ndʊ lɛ Pratisilaadaa nɛ tʊtʊ ñɛwɛ kilomɛtanaa ɛzɩ 60 yɔ.
Pɩsa nɛ patɩlɩ camɩyɛ kɛ ɛyaa mba pɛwɛ Fɩyɛɛnɩ tɛtʊ taa peeɖe yɔ lɛ, komina yeba nɛ pakalɩ ɛyaa kɛ [[kɔlaɣ fenaɣ]] kacalaɣ wiye pɩnaɣ 2016. Kɩgalʊ ŋgʊ kɩtɛma lɛ, ɛyaa 1 840 573 kɛ pana tɛtʊ sɔsɔtʊ tʊnɛ tɩ-taa.
Piyele pamazɩ tɩ-ɖaalakɩŋ landammm taa lɛ, pɩmaɣna ɛkɩtaarɩnaa ɛzɩ 41 489 yaa kilomɛtanaa 414,89. Fɩyɛɛnɩ tɛtʊ kɛna tɛtʊ ndʊ tɩ-taa keteŋa kpeekpe taa ajɛya sakɩyɛ taɣ liu nɛ alakɩ a-tɛ politiki ketiizasɩ yɔ. Mbʊ pʊyɔ yɔ tɛtʊ ndʊ tɩɩɖʊʊ tɩ-nɔɔ kɛ ajɛya lɛɛna tɛ politiki tɔm taa yem yɔ.
Peeɖe kɛ keteŋa kpeekpe taa ajɛya kɩkpɛndʊ aŋgba nayɛ tɩkila wɛɛ nɛ aŋgba ana a-taa kɔyɔ: OSCE, OPEP, ONUDI yaa ajɛya kɩkpɛndʊ ɖama nɩnaʊ nɛ taabalɩyɛ aŋgba sakɩyɛ.
Peeɖe ɖɔɖɔ poluki ñɩɩtʊ sɔsɔtʊ ndʊ pacakɩ tɩ-taa nɛ pasʊʊ tɩnzɩ ndɩ ndɩ taa nɛ pañɩnɩɣ se pana mbʊ keteŋa kaakɛna yɔ, kɛnaa yɔ yaa mbʊ kakaɣ kɛnaʊ yɔ.
Ɖooopɩnaɣ 2001 kɛ kɛ keteŋa kpeekpe ajɛya kɩkpɛndʊ ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩcɔŋna ɛsakuliye nɛ ɛsɩyɛ ekpena nɛ payaɣ-ɖɩ se [[UNESCO ŋgbɛyɛ|UNESCO]] yɔ, ɖɩkpaɣ Fɩyɛɛnɩ tɛtʊ nɛ ɖɩɖʊ ɖɩpɩlʊ taa. Payaɣ Fɩyɛɛnɩ tɛtʊ taa maalika yɔɔ cɔnɩyʊ se Michael Häupl.
<br><gallery>
Wien-vom Oberen Belvedere-114-2009-gje.jpg|View from Upper Belvedere
Wien-Oberes Belvedere-108-2009-gje.jpg|Upper Belvedere
Wien-Burgtheater-212-2008-gje.jpg|Burgtheater
Wien-Staatsoper-122-2013-gje.jpg|Fɩyɛɛnɩ State Opera
Wien-Rathaus-126-von Hofburg-2008-gje.jpg|Fɩyɛɛnɩ City Hall
Wien-Parlament-160-2008-gje.jpg|Parliament
Wien-Hofburg-122-Reichskanzleitrakt-Franz I-2008-gje.jpg|Hofburg
Wien-Schoenbrunn-110-Garten mit Pferdekutsche-2007-gje.jpg|Palace of Schönbrunn
Wien-Stephansdom-116-2007-gje.jpg|St. Stephen's Cathedral
</gallery>
[[Category:!Main category]]
[[Category:Eerɔpʋ]]
[[Category:Otirisi]]
[[Category:Tɛtʋ sɔsɔtʋ]]
1uit6krstz5j4bg6g48oi7au9wpvl6u
Fʊwa lakɩtee
0
375
10250
9577
2017-12-29T21:46:19Z
Gnangbade
58
liens
10250
wikitext
text/x-wiki
[[File:1kpc_Star_Map.gif|thumb|Tɩnzɩ tɛleŋa]]
[[File:Center of the Milky Way Galaxy III – Chandra (X-ray).jpg|thumb|Center of the Milky Way Galaxy III – Chandra (X-ray)]]
[[File:Heavens Above Her.jpg|thumb|Fʋwa lakɩtee, Kalifornii]]
[[Tɩɩŋa|Tɩnzɩ]] miiliyɔɔwaa miiliyɔɔwaa kpeɣli com nɛ pɔcɔʊ wɩsɩ cejewiye nɛ pataŋ. Tɩnzɩ huuye nɖɩ payaɣ se kaalakɩsii, pɩkɛ ɖɛ-tɛ kaalakɩsii. Pʊ-tɔbʊʊ se tɩnzɩ huuye nɖɩ ɖɩ-hɛkʊ taa wɩsɩ cejewiye wɛɛ. Yee ɛsɔdaa ɛtʊ camɩyɛ ñamm yɔ, ɛyʊ pɩzɩɣ ɛna tɩnzɩ huuye nɖɩ. Kɔzɩ kɔzɩ tropiki nɛ pɩ-tɛɛ kiŋ. Ɛyʊ naɣ-sɩ lɛ, sɩpɩlɩ ɖama yɔɔ lɩɩɩ nɛ pʊwɛ ɛzɩ tambaɖɛ yɔ. Ɛlɛ, sɩpɩlɩ pɩlɩʊ mbʊ yɔ, pʊwɛ mɩlɩ mɩlɩ. Ɖoho taa pakɩlɩɣ naʊ camɩyɛ tɩnzɩ huuye nzɩ. Ɛyʊ ɛɛpɩzɩɣ ɛtɩlɩ tɩnzɩ nzɩ sɩ-wɛtʊ camɩyɛ ɖeyi ɖeyi, mbʊ pʊyɔɔ yɔ, eposina-sɩ. Ɛyʊ tapɩzɩ ɛtɩlɩ tɩnzɩ huuye nzɩ sɩ-wɛtʊ ɖeyi ɖeyi, ɛlɛ, ɛtɩlaa se sɩwɛ ɛzɩ Andromɛɛdɩ kaalakɩsii yɔ.
Pɩkɛ kaalakɩsii ŋgʊ kɩwɛ mɩlɩ mɩlɩ yɔ. Ɛlɛ, pɩwɛ kaɖɛ se ɛyʊ ɛtɩlɩ se pɩkɛ kaalakɩsii ŋgʊ kpem. Ɛyʊ ɛɛsɩŋ se pɩkɛ kaalakɩsii mɩlɩ mɩlɩ ñɩŋgʊ ŋgʊ ɛyʊ sɩma yɔ yaa pɩkɛ kaalakɩsii mɩlɩ mɩlɩ ñɩŋgʊ kɩcɛbʊʊ. Nabʊyʊ wɛ ɛzɩ kɩkaaɣʊ yɔ ki-piye hɛkʊ taa. Pɩnaɣ 1991 taa pana piye nɖɩ. Tɩnzɩ huuye mɩlɩ mɩlɩ nzɩ sɩwɛ ndɩ ndɩ pɩlɩɩna ɛzɩma mbʊ nesi posuu yɔ. Payaɣ nasɩyɛ se ''Tɩnzɩ huuye mɩlɩ mɩlɩ A''. Payaa lɛɛsɩ se ''Tɩnzɩ huuye mɩlɩ mɩlɩ B''. Payaɣ ɖɔɖɔ lɛɛsɩ se ''Tɩnzɩ huuye mɩlɩ mɩlɩ C''. Sɩ-tɩŋa sɩ-tɩlʊʊ wɛ kaɖɛ pɩdɩɩfɛyɩ, mbʊ pʊyɔɔ yɔ, pɩɩnaɣ-sɩ yem kɛlɛʊ ɖa-kaalakɩsii taa.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Tɩnzɩ lɛɣtʋ]]
jpgi7m14esx5r3q8ht6bzdxxw4uc9ie
Gaat kondoloko (pont du gaat)
0
376
16299
1846
2023-05-09T03:27:39Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Gard tɛ kondoloko]]
16299
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Gard tɛ kondoloko]]
ex7a8f6obyeeq9qlgce6mftnkhtjeqq
Galilée
0
378
14526
12815
2020-02-16T02:27:57Z
186.143.165.189
14526
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Galilée
|image = Galileo-picture.jpg
|px = 190px
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = ([[Itaalii]])
|Ɛ-tʋmɩyɛ = Tomnasɩ ɖɔnɛ laɖʋ
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = Pisa ([[Itaalii]])
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ =15 [[lɛlaɣ fenaɣ]] 1564
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ = Arcetri ([[Itaalii]])
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ =8 [[Kɔnaɣ fenaɣ]] 1642
|E-nesi ñɩɣʋ = Galileo Signature.svg
}}[[File:Galilée Offices.jpg|thumb|Galilée Offices|left|Galilée]]
[[File:Galileo facing the Roman Inquisition.jpg|thumb|left|220px|]]
[[Lɛlaɣ fenaɣ]] kɩyakʋ 15 wiye, pɩnaɣ 1564 n̄ɩŋga taa palʋla Galilée [[Florɛnsɩ|Florensɩ]] tɛtʋ taa, [[Itaalii (Italie)|Itaalii]] ɛjaɖɛ taa. [[Kɔlaɣ fenaɣ]] kɩyakʋ 8 n̄ɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1642 taa ɛsɩba Arcetri tɛtʋ taa. Arcetri tɛtʋ n̄ɔtɩna [[Florɛnsɩ]] n̄ɩndʋ kpam.
[[File:Galileo's Original Instruments.JPG|thumb|left|Galileo's Original Instruments]]
Galilée laba mbʋ payaɣ se ''Astronomie'' nɛ ''Cinématique'' nɛ ''Dynamique'' nɛ ''Héliocentrisme'' nɛ ''Mécanique'' yɔ. Galilée lɩzɩna ɛsan̄ɩnɩŋ astronomiki.
N̄ɩnɩyʋʋ sɔsɔ nɔɔyʋ payawaɣ se [[Nicolas Copernique|Copernic]]. Ɛnʋ lɛɣna n̄ɩnʋʋ nɛ ɛna se tɛtʋ cɔʋ tɩ-tɩ yɔɔ. Ɛyɔɔdɩ mbʋ lɛ, pakʋyɩ ɛ-yɔɔ, pɛkpɛzɩna-ɩ halɩ paɖʋ-ɩ sɩm ɛ-tɔm ndʋ tɩ-yɔɔ. Ɛ-sɩm wayɩ lɛ, Galilée tasɩnɩ n̄ɩnʋʋ nɛ ɛna se toovenim lɛ, tɛtʋ cɔʋ tɩ-tɩ yɔɔ.
[[File:Galileo galilei, compasso geometrico e militare, 1606 ca..JPG|thumb|Galileo galilei, compasso geometrico e militare, 1606 ca.]]
[[Category:!Main category]]
[[Category:Ɛyaa sɔsaa]]
[[Category:Abalaa sɔsaa]]
[[Category:Lɛɣtʋ tɩnaa]]
[[Category:Itaalii]]
856vwgkjt2ywt7t65iyzdwghjg9j4qd
Mahatma Gandhi
0
379
13269
12816
2019-01-10T20:29:51Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Gandhi]] ñɩŋgʋ nɛ [[Mahatma Gandhi]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Ajout prénom
12816
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Gandhi
|image = Gandhi.jpg
|px = 190px
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = ([[Ɛɛndɩ]])
|Ɛ-tʋmɩyɛ =
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = Porbandar, Bombay, Gujarat, ([[Ɛɛndɩ]])
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = 2 [[Aloma fenaɣ]] 1869
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ = New Delhi, Delhi, ([[Ɛɛndɩ]])
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ = 30 [[Kɔnaɣ fenaɣ]] 1948
|E-nesi ñɩɣʋ = Mohandas K. Gandhi signature.svg
}}[[File:Mohandas K. Gandhi, portrait.jpg|thumb|Mohandas K. Gandhi, portrait|Ɖajaa Mohandas K.Gandhi]]
Weyi payaɣ se, Mohandas Karamchand Gandhi yɔ, ɛkɛ [[Ɛɛndɩ|Ɛɛndɩ]] ɛjaɖɛ n̄ʋʋdʋ. Ɛnʋ lʋbɩna siŋŋ nɛ ɛjaɖɛ ńɖɩ ɖiyiɣ ɖɩ-yɔɔ wɛʋ. Palʋla-ɩ "Porbandar" tɛtʋ taa aloma fenaɣ kɩyakʋ naalɛ n̄ɩŋʋ wiye, pɩnaɣ 1869 taa. Pakʋ-ɩ "Delhi" tɛtʋ taa [[kɔlaɣ fenaɣ]] niidozo n̄ɩŋʋ wiye, pɩnaɣ 1948 taa. Payaɣ-ɩ [[Ɛɛndɩ|Ɛɛndɩ]] ɛjaɖɛ ńɖɩ ɖɩ-taa se, Mahatma Gandhi. Hɩɖɛ ńɖɩ ɖɔɖɔ pasɩmna-ɩ kedeŋa kpeekpe yɔɔ. "Sanskrit" kʋnʋŋ taa lɛ, payaɣ se, mahatma, pʋ-tɔbʋʋ se, "ciyam sɔsɔʋ". Ɛlɛ, Gandhi kisi hɩɖɛ ńɖɩ e-wezuu caɣʋ tɩŋa. [[Ɛɛndɩ|Ɛɛndɩ]] kʋnʋmɩŋ sakɩyɛ taa lɛ, payaɣ-ɩ yem se, Gandhi yaa Gandhiji yaa Bapu, pʋ-tɔbʋʋ se, "Caa"
Gandhi kɛkɛ ɛyʋ weyi ɛn̄ɩnaɣ toovenim tɔm ɖeke koŋ yɔ. Ɛtaasɔɔlɩ cɛtɩm tɔm kaʋ. Ɛɛkɛ mbʋ payaɣ se, "satyagraha" yɔ, pʋ-yɔɔ lʋɖʋ siŋŋ. Eyekaɣ se, ɛyaa ɛɖɔ habɛ yɔɔ nɛ pawɩlɩ se, pɔsɔɔlɩ yomiye taa lɩʋ. Ɛtɔsɔɔlɩ heluhelu lakasɩ. Pʋ-yɔɔ ɛtɩŋna hɛɛɛ hɛɛɛ nɛ [[Ɛɛndɩ|Ɛɛndɩ]] ɛjaɖɛ lɩɩ yomiye taa. Gandhi ɖʋ aŋgba sakɩyɛ wena alʋkɩ se, ajɛɛ ɛlɩɩ yomiye taa nɛ paa weyi ɛwɛɛna ɛ-waɖɛ yɔ. Aŋgba ana an̄ɔ kedeŋa kpeekpe yɔɔ. Sɔsaa nabɛyɛ sakɩyɛ lʋba tɩ-yɔɔ wɛʋ waɖɛ yɔɔ siŋŋ ɖɔɖɔ ɛzɩ Gandhi yɔ. Mbaa yɔ : Albert Schweitzer nɛ [[Martin Luther King|Martin Luther King]] nɛ [[Nelson Mandela|Nelson Mandela]] nɛ [[Steve Biko|Steve Biko]] nɛ [[Dalai Lama|Dalaï Lama]] nɛ [[Aung San Suu Kyi|Aung San Suu Kyi]]. Ɛlʋkaɣna lɛɣzɩtʋ ndɩ ndɩ ndʋ ansaayɩnaa kɔŋkaɣna yɔ. Ekizaɣ komina n̄azʋʋ n̄azʋʋ mbʋ yɔ. Kedeŋa yɔɔ sɔsaa nabɛyɛ sakɩyɛ tɩŋna Gandhi maɣzɩm yɔɔ nɛ palʋkɩ ɛ-lʋɖɛ pa-ajɛɛ taa.
[[File:Gandhi spinning.jpg|thumb|Gandhi spinning]]
Gandhi laba ɛyʋ waɖɛ yɔɔ kandʋʋ sukuli Angleterre ɛjaɖɛ taa nɛ ɛpɩsɩ tɔmhʋyʋ. Eseɣtaɣ ɛyaa Afrɩka nɛ hadɛ kiŋ ɛjaɖɛ taa se palɩɩ pɔɖɔ habɛ yɔɔ nɛ pawɩlɩ se, pɔsɔɔlɩ ɛyʋ waɖɛ. Ɛlɛ, ɛtɔsɔɔlɩ se, pɔyɔkɩ nabʋyʋ yaa pala heluhelu lakasɩ kaʋ. Ɛpɩsɩ [[Ɛɛndɩ|Ɛɛndɩ]] ɛjaɖɛ taa lɛ, eseɣti haɖaa nɛ kʋn̄ɔndɩnaa se, pekisi lambuu ŋgʋ pamʋwa-wɛ yɔ. Eheyaɣ-wɛ ɖɔɖɔ se, pekisi ɛyaa hɛkʋ taa tɛyɩtʋ ndʋ tɩwɛɛ yɔ. Ɛlʋbɩna ɖɔɖɔ ɛ-ɛjadɛ taa paɣtʋ ɖoŋ n̄ɩndʋ ndʋ Brimaanɩ waa kaɖʋwa yɔ. Ɛkɔma ɛkɛ ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ se, "Congrès national indien" yɔ, ɖɩ-n̄ʋʋdʋ lɛ, ɛlʋ se pasɩna kʋn̄ɔndɩna. Ɛlʋba ɖɔɖɔ se, [[Ɛɛndɩ|Ɛɛndɩ]] halaa ɛwɛɛ pa-tɩ yɔɔ. Ɛlʋba siŋŋ se, taabalɩyɛ nɛ ɖama nɩnaʋ pɛwɛɛ ɛyaa hɛkʋ taa, se tɛyɩtʋ natʋyʋ ɛtaawɛɛ pɛ-hɛkʋ taa. Ɛsɔɔlaa se, kʋnʋmɩŋ nɛ Ɛsɔ tɛɛ luŋuu aŋgba pa-nʋmɔʋ taa lɛ, tɛyɩtʋ natʋyʋ ɛtaawɛɛ ɛyaa hɛkʋ taa kaʋ. Ɛsɔɔlaa se, paa anɩ ɛtɔɔ nɛ ɛhaɣ. Ɛlʋba "Swaraj" ŋgbɛyɛ yɔɔ siŋŋ. Ŋgbɛyɛ ńɖɩ ɖɩlʋkɩna se, ɛjaɖɛ naɖɩyɛ ɛtaan̄azɩ [[Ɛɛndɩ|Ɛɛndɩ]] ɛjaɖɛ.
[[File:Gandhi London 1906.jpg|thumb|Gandhi, Londres, 1906]]
Gandhi lɩmaɣza yɔɔ pɩtɩŋnaa nɛ [[Ɛɛndɩ|Ɛɛndɩ]] ɛjaɖɛ lakɩ mbʋ sɔnɔ ɖɩlakɩ yɔ. Ɛtacaɣ wezuu ɛzɩ ɛyʋ n̄ɩm tʋ yɔ kaʋ. Ɛlakaɣ mbʋ payaɣ se, "ashram" yɔ. Pʋ-tɔbʋʋ se, ɛcakaɣ lakʋ taa yaa pʋʋ taa. Ɛnʋ n̄ɩyaɣna e-wondu ndʋ esuwaɣ yɔ. Esuwaɣ [[Ɛɛndɩ|Ɛɛndɩ]] ɛjaɖɛ wondu ndʋ payaɣ se, "dhoti" nɛ kpootu wondu ndʋ halaa laɣyɩɣ pa-hazasɩ yɔɔ yɔ. Ehuwaɣ kuntu ŋgʋ palʋna kpootu pɩzatʋ yɔ. Ɛlʋkaɣ se pahayɩ hatʋ ɖozi sakɩyɛ. Ɛhɔkaɣ nɔɔ alɩwaatʋ sakɩyɛ lɩŋŋŋ se, ɛwɛɛ kele kele. Ɛlɛ, ɛhɔkaɣ nɔɔ ɖɔɖɔ se, ɛtɩŋna pʋ-yɔɔ nɛ ɛlɛɣzɩ wɛtʋ nɛ lakasɩ mba ɛyaa lakɩ nɛ patamʋna kpem yɔ.
Gandhi kɛŋna [[Ɛɛndɩ|Ɛɛndɩ]] ɛjaɖɛ maʋ yaa lɩzɩyʋ. Ɛnʋʋ lɛ, ɖɩ-caa. Ɛ-lʋlʋʋ kazandʋ kɩyakʋ kɛ [[Ɛɛndɩ|Ɛɛndɩ]] ɛjaɖɛ kazandʋ sɔsɔtʋ. Evemiye ńɖɩ ɖɔɖɔ Kedeŋa kpeekpe ajɛɛ kpɛndʋ ŋgbɛyɛ agbeɣla lɩza pɩnaɣ 2007 taa nɛ payaɣ-ɖɩ se, "Kedeŋa kpeekpe helu helu lakasɩ fɛfɩ evemiye".
=E-wezuu caɣʊ tɔm=
==Ɛ-pɩcatʊ Ɛɛndɩ ɛjaɖɛ taa(1869-1888)==
==E-sukuli labʊ Aŋgletɛɛrɩ ɛjaɖɛ taa(1888-1891)==
==Ɛpɩsʊʊ Ɛɛndɩ ɛjaɖɛ taa yɔ pʊ-tɔm(1891-1893)==
==Ɛkɛ takayaɣ taa mayʊ tɔm hʊʊ kpaaŋ taa==
==Ɛ nɛ Britaniki komina pa-kajalaɣ you===
===Ɛlabʊ lɩmaɣzɛ se eseɣ Ɛɛndɩ ɛjaɖɛ taa yɔ===
==Ɛwɛʊ Afrɩka nɛ hadɛ ɛjaɖɛ taa yɔ(1893-1915)==
===Ɛ-pɩsaʊ hulaɣ nakɛyɛ tɔm===
===Suluku nakʊyʊ tɔm===
===Ɛlʊbɩnaʊ paɣtʊ ndʊ tɩɩ̃nɔɔzʊʊ Ɛɛndɩ ɛjaɖɛ taa samaɣ yɔ===
===Ɛtɛlɛm waa nabɛyɛ kʊyʊʊ ɛ-yɔɔ nɛ Ɛɛndɩ samaɣ se nɛ kaɖʊ ajɛya lɛɛna kʊyʊʊ yɔ===
===Ɛɖʊʊ nesi Bowɛɛrɩsɩ (Boers) waa you naalɛ ̃nɩŋgʊ ɖeɖe yɔ===
===Kɩkalʊʊ paɣtʊ===
===Ɛlʊkɩ se tɛyɩtʊ ɛwɛɛ Ɛɛdɩ ̃nɩma nɛ ɛyaa kɩkpɛdaa pɛ-hɛkʊ taa===
===Ɛɖʊ nesi siŋŋ nɛ palʊbɩna Zoulou samaɣ ŋga kakʊyɩ Ɛɛndɩ kewiyaɣ yɔɔ yɔ===
===Hermann Kallenbach===
==Ɛlʊba nɛ Ɛɛndɩ ɛjaɖɛ lɩɩ yomiye taa(1915-1945)==
===Champaran nɛ Kheda===
===Ɛgbadɩyɛ fɛyɩ===
===Swaraj nɛ ɖɔm ɖɔnɛ (nɖɩ payaɣ se satyagraha)===
===Kedeŋa kpeekpe you kɩlɛlʊʊ nɛ ===«QuitIndia»===
==Ɛɛndɩ ɛjaɖɛ tɩ-yɔɔ wɛʊ nɛ Ɛzɩma mbʊ pɛtɛyɩ-kʊ hɔɔlɩŋ ndɩ ndɩ yɔ(1945-1947)==
==Ɛ-kʊʊ(1948)==
=Ɛ-lɩmaɣzɩyɛ=
==Tolstoï nɛ Ruskin pa-lɩmaɣzɛ ɖukuni-i==
==Tisuu==
==Toovenum==
==Ɛfɛyɩ kaɖɛ==
==Tɩŋ pe nɛ ɛ-hatʊ yɔ ɛ-tɔɔnaɣ kɩbaŋga==
==Brahmacharya==
==Ɛtɔsɔɔlɩ helu helu lakasɩ(Ahimsâ)==
==Ɛwaɣ kʊdɔmɩŋ==
==Satyagraha==
==Ekisi Anasaayɩnaa ɛsɩndaa ɖɛnaʊ nɛ pɔ-tɔsʊʊ nʊmɔŋ==
==Ɛsɔɔlaa se samaɣ ɛwɛɛ ka-tɩ yɔɔ, kataawɛɛna komina, kɛwɛɛ ɖiɣɖiɣ caɣʊ taa==
==Palʊʊ==
=Ñɩm mbʊ eyeba yɔ=
==ɛ-hɩɖɛ ɖʊʊ==
===Kedeŋa yɔɔ===
===Ɛɛndɩ ɛjaɖɛ taa===
==Ɛ-taabalaa nɛ ɛ-ɖoŋ==
==Mbʊ pʊtɔcɔlɩ yɔ==
===Mba payaɣ se «Dalits» waa yɔ pa-lɩmaɣzɛ===
===Samaɣ kʊyʊʊ ɛ-yɔɔ yɔ nɛ ɛzɩma mbʊ kɛtɛyɩ ɖama yɔ===
=Ɛ-takayɩsɩ nzɩ ɛmaa yɔ=
==Ɛ-tʊma==
=Pasɩma-ɩ samaɣ sɔnzɩ taa=
=E-wezuu caɣʊ filim waa taa==
==Ɛ-takayɩsɩ kɩkalɩsɩ==
==Minziiki==
==Aleɣya ndɩ ndɩ fideyoo taa==
=Ɩcɔna ɖɔɖɔ=
==Ɛ-agbele naa : Indira nɛ Rajiv Gandhi==
==Ɛ-takayɩsɩ ndɩ ndɩ sɩm==
===E-wezuu caɣʊ Fransɩ ɛjaɖɛ taa===
===E-wezuu caɣʊ Iŋgilisi ɛjaɖɛ taa===
===Ɛ-yɔɔ tɔm kpɛlɛkʊʊ nɛ tɩ-taa tazʊʊ===
===Ɛ-takayɩsɩ lɛɛsɩ ndɩ ndɩ===
==Takayɩhayʊʊ tɛɛ tɔm nɛ ɖenɖe panaɣ-tʊ yɔ==
==Tɔm lɛɛtʊ==
==Awayɩ kpasɩ==
[[Special:Contributions/41.207.160.90|41.207.160.90]] 13:01, 17 February 2016 (UTC)
[[Category:!Main category]]
[[Category:Ɛyaa sɔsaa]]
[[Category:Abalaa sɔsaa]]
[[Category:Ɛɛndɩ]]
[[Category:Politiki laɖaa]]
n2cwnpu0kpxc6u67n37gapy24izvxcf
Gard tɛ kondoloko
0
380
9955
9904
2017-11-28T11:11:58Z
Hugo.arg
49
Hugo.arg kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Gard tɛ kondoloko (Pont du Gard)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Gard tɛ kondoloko]] ñɩŋgʋ yɔɔ
9955
wikitext
text/x-wiki
[[File:Pont_du_gard_v1_082005.JPG|thumb|Gard Kondoloko (Pont du Gard)]]
Gard tɛ Kondoloko kɛna kondoloko aqueduc [[Roma (Rome)|Roma]] mba hɔɔlʋʋ lone taa n̄ɩŋgʋ ŋgʋ kɩwɛna lona naadozo yɔ. Gard tɛ Kondoloko kʋnɛ, kʋwɛna Pont-du-Gard kɛ ajɛɛ anɛ Uzès nɛ Nîmes pɛ-hɛkʋʋ taa. Ki-lone nɖɩ [[Fransɩɩ]] hɔɔlʋʋ taa kɛ Gard.
Kondoloko kʋnɛ kɩ-ɖɛzʋʋ calaʋ kɛ Garbon yaa Gard. Paa pɩla ɛzɩma yɔɔ yɔ, pama-kʋ kɔɔnɔɔ hɛkʋ nɛ hɛkʋ hɔɔlʋʋ kpaɖʋ taa kɛnɛ nɛ. Kondoloko ŋgʋ, peyeba kʋ labɩnaʋ yaa peyeba kʋyɔ ɖɔm pɩgbaʋʋ nɛ kpaɖʋ loɖo (6) n̄ɩŋgʋ paɣzɩtʋ alɩwaatʋ taa yɔ.
[[File:Pont_du_gard.jpg|thumb|Gard Kondoloko (Pont du Gard)]]
Hɛkʋ nɛ hɛkʋ tɛ wɛɛ alɩwaatʋ taa lɛ, poɖe kɩ-tɩnɩyɛ naalɛ nɖɛ taa kɔʋʋ yebina nɛ kondoloko kʋnɛ, kiyele kɩkɛ yaa pakpaɣ-kʋ nɛ pɛtɛzɩ pɩsɩʋ lɔɔɖa saɣʋ nʋmɔʋ sʋsɔʋ n̄ɩŋgʋ. Gard tɛ Kondoloko kʋnɛ, kɩ-matʋ sʋsɔtʋ kɩbandʋ tʋnɛ, ndʋ yekaɣna kpeɖem ɖɔɖɔ nɛ pɩhɔŋ ɛyaa nɛ kɩ-yɔ kɩ-yɔ kiŋ.
Ɛsɩyɛ egbena tɩna wokaɣ kɩnaʋ ɖoŋ ɖoŋ pɩŋŋ. Samaɣ sakɩyɛ lɩmazaɣ wokaa na kɩyɔ siŋŋ, kɛ pɩgbaʋ nɛ kpaɖʋ hiu nɛ loɖo (16) taa mbɩ yɔ. Pɩ-tɩŋgana pɩyɔ nɛ ki-hikuu kʋjɔŋ ndɩ ndɩ, nɛ pɩsɩɣna ɖoŋ ɖoŋ nɛ pɔn̄ɔzʋna-kʋ. Kɩ-n̄ɔɔzʋtʋ ndʋ tiyekina nɛ kɩwɛʋ camɩyɛ mbʋ cɩŋgɩlɩm, kiɖetu ɖaɣnɩ wɛʋ cɔnɔʋ pɩŋŋ.
[[File:Pont du Gard 27-9-2007.JPG|thumb|Gard Kondoloko (Pont du Gard)]]
Nʋmɔʋ sʋsɔʋ yɔɔ lɔɔɖa saya kondoloko nakʋyʋ kpɩtɩnɛ-yɩ pɩnaɣ 1743 pɩkɔ pɩsɩna pɩnaɣ 1747 taa. Roma ɛjaɖɛ taa lɛ, ŋgʋ kaakɛna kondoloko ŋgʋ kɩkɩla kʋyʋʋ kpeɖem yɔ. Ŋgʋ pakɩlaɣ sɩm kʋkʋyʋmɩŋ yaa ɖalakɩŋ hɔɔlʋʋ taa kɛ alɩwaatʋ ndʋ tɩ-taa kɛ Roma mba tɛ peɖe.
Gard tɛ Kondoloko ŋgʋ kɩwɛ mbɩ yɔ, yee pewila cee wayɩ tɔm tɔzʋʋ kpom taa kɔyɔ, pana kʋ-tɔm ɖɔɖɔ. Pɛkpɛnda na-kʋ nɛ pakalɩ caanaʋ wondu kpeɣkpe taa. Nɛ pama kondoloko ŋgʋ kɩ-hɩɖɛ kɛ ɛjɛɛ n̄ɩm tɔsʋ cɛŋga [[UNESCO ŋgbɛyɛ]] yɔ kɛ [[saŋayɩŋ fenaɣ]] alɩwaatʋ taa kɛ pɩnaɣ 1985 taa.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Matʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Fransɩɩ]]
ayymywrndfdd8g8ua1ndcbfw2q1nu91
George Gordon Byron
0
384
1920
1919
2017-06-24T00:01:07Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
1920
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Lord Byron]]
9wzkmskbjf8cdn21z8u7xqeeehw8w8b
George Washington
0
385
14429
10482
2019-11-03T19:28:08Z
Gnangbade
58
Images
14429
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Gilbert_Stuart_Williamstown_Portrait_of_George_Washington.jpg|vignette|Gilbert Stuart Williamstown Portrait of George Washington]]
[[File:George Washington signature.svg|thumb|George Washington signature]]
George Washington, palʊla-ɩ [[lɛlaɣ fenaɣ]] kɩyakʊ 22 pɩnaɣ 1732 kɛ Pope's Creek (Virginie egeetiye taa). Ɛsɩ [[Saŋayɩŋ fenaɣ|saŋayiŋ fenaɣ]] kɩyakʊ 14 pɩnaɣ 1799 Mount Vernon (Virginie egeetiye taa). Ɛɛkɛ Ɛjaɖɛ ñʊʊtʊ [[Etaazuunii|Amerika]] ɛjaɖɛ taa, ɛɛkɛ sɔɔjanaa ñʊʊtʊ alɩwaatʊ ndʊ palakaɣ tɩyɔɔ wɛʊ you kpaɣ pɩnzɩ 1775 nɛ 1783 nɛ kajalaɣ Amerika ɛjaɖɛ tɛ ñʊʊtʊ sɩʊ, tʊma labʊ pɩnaɣ 1789 nɛ 1797.
Wachington kaakɛ haɖaʊ tʊmɩyɛ tʊ kajalaɣ tʊ kɛ ɛ-tɛ egeetiye taa pɩlɩna Mount Vernon yɔɔ. Pɩtɩŋna ɛzɩma ɛɖʊ nesi Pɩnzɩ Lʊbɛ you taa yɔ pɩnzɩ 1756 ŋtalɩ 1763 alɩwaatʊ taa yɔ, ɛpɩsɩ kpɛɖɛɛ kpɛɖɛɛ hɔɔlɩŋ ɛnʊ ɛ-nɩɩlɛ ɛ-yɔɔ kɛ [[Atlantique teŋgu|Atilantiiki]] ɛyʊ sɔsɔ nɛ pɩha-ɩ ɖoŋ nɛ ɛsʊ [[Politiki tɩlɩyɛ lɩmaɣza|politiki]] tɔm taa. Ɛzɩma ɛlʊba se Amerika ɛjaɖɛ ɛɖɛ nɛ ɛsɩnda nɛ ɛzɩma ɛ-hɩɖɛ kʊya yɔ pʊyɔɔ lɛ, ɛpɩsɩ Amerika sɔɔjɔna nɔɔ yɔɔ ɖɛyʊ, ɛcɔlɩ tʊmɩyɛ nɖɩ ɖeu nɛ halɩ pɔkɔɔ pawa, pɩtɩŋna [[Fransɩɩ]] ɛyaa tɛ sɩnaʊ yɔɔ kɛ [[Aŋgɩlɩtɛɛrɩ|Aŋglɩtɛɛrɩ]] ɛjaɖɛ yɔɔ.
You ŋgʊ kɩtɛma lɛ, ɛsʊ Amerika ɛjaɖɛ tɛ paɣtʊ takayaɣ tɔm cɔlʊʊ yɔɔ nɛ ɛla nɔɔ kʊyʊmaɣ alɩwaatʊ ndʊ palakaɣ kajalaɣ ɛjaɖɛ ñʊʊ tʊ caaja yɔ. Kpaɣ e-kpelaɣ yɔɔ caɣʊ alɩwaatʊ pɩnzɩ tɔm nabʊlɛ mbʊ yɔ Washington wɩlaa se ɛkɛ tʊma yɔɔ cɔnɩyʊ keeke nɛ ɛpɩza paa yoŋ kaawɛ ɛzɩma ɛyaa hɛkɩŋ taa kɔyɔ nɛ [[Eerɔpʋ|Eerɔpʊ]] ajɛyɛ taa kɔyɔ. Ɛ-hɩɖɛ wɛ takayasɩ sakɩyɛ yɔɔ ɛjaɖɛ taa nɛ paakaɣ ɛ-yɔɔ sɔʊ kaʊ Etaazuunii ɛjaɖɛ taa.
[[Fichier:GeorgeWashington-statue.JPG|vignette|GeorgeWashington-statue]]
Amerika ɛyaa maɣzɩ se ɛnʊ kɛnɛ Etaazuunii ɛjaɖɛ kiɖe ɖʊyʊ, Washington laba tʊma sakɩyɛ nɛ amʊna ñamtʊ ɖooo kpaɣ kpaɣɖʊ 18 alɩwaatʊ taa. Pakpaɣ ɛ-hɩɖɛ nɛ paha Etaazuunii ɛjaɖɛ tɛtʊ sɔsɔtʊ se Washington. Ɛ-tɛ anjaʊ wɛɛ kpaɣ ɖooo pɩnaɣ 1932 kɛ liidiye pɔyaɣ 25 yɔɔ nɛ agbaba hatʊ yɔɔ ɖɔɖɔ. Ɛɛwɛna pɩnzɩ loɖo lɛ kɛ, ɛ-caa sɩba. E-ɖalaa hɛkʊ taa mba kpaɣ ɛ-caa ñɩm sakɩyɛ tɛtʊ hɔɔlʊʊ taa.
[[File:SilverCertificate1Dollar.jpg|thumb|SilverCertificate1Dollar]]
Ɛ-ɖalʊ sɔsɔ, Lawrence Washington, kpaɣ Little Hunting Creek hayim ɛlɛɣzɩ-pʊ hɩɖɛ se Mount Vernon pɩlɩna Piritaniiki ɛyʊ nɔyʊ yɔɔ Edward Vernon. Ɛyʊ ɛnʊ ɛjɔŋna George sukuli labʊ yɔɔ halɩ ɛ-yɔɔ pɩtɩŋna nɛ ɛsɔɔlɩ Ohio ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩñɩŋaɣ Appalaches wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa tɛtʊ yɔɔ yɔ. George kɔɔ ɛkpaɣ Rappahannock tɛtʊ nɛ ɛtɩyɩ-tʊ, ɖenɖe ɛ-nɛ e-ɖoo paawɛɛ yɔɔ nɛ pɩtasɩna ɛ-ɖalaa nɛ ɛ-kɔɔnaa, ɛlɛ hayɩm mbʊ pɩta kɔkɔnaɣ taatalɩ-ɩ se ɛpɩzɩ ɛla [[Aristote]] fezuu caɣʊ.
[[Category:!Main category]]
aofbdd5r6vitwefbpkw26u5g7d10wvm
Georges Bizet
0
386
15643
13261
2022-01-11T18:39:49Z
Gnangbade
58
categories
15643
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Georges Bizet
|image = Georges Bizet.jpg
|px = 190px
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = [[Fransɩɩ]] tʋ
|Ɛ-tʋmɩyɛ = hendu lɩzɩyʊ
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = [[Paarii]]
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = [[Aloma fenaɣ]] kɩyakʊ 25 pɩnaɣ 1838
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ = Bougivale (Seine-et-Oise)
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ = [[Mɩsɩkʋm fenaɣ]] kɩyakʊ 3 pɩnaɣ 1875
|E-nesi ñɩɣʋ = Georges Bizet.svg
}}
Alexandre César Léopold Bizet, pakɩlɩ-ɩ sɩm nɛ Georges Bizet. Ɛyʊ ɛnʊ ɛkɛ [[Fransɩɩ]] ɛjaɖɛ taa hendu lɩzɩyʊ. Palʊla-ɩ [[aloma fenaɣ]] kɩyakʊ 25 pɩnaɣ 1838 [[Paarii]] tɛtʊ. Ɛsɩ [[mɩsɩkʋm fenaɣ]] kɩyakʊ 3 pɩnaɣ 1875 taa kɛ Bougivale (Seine-et-Oise). Ɛnʊ lɩzɩna Carmen hendu, opera naa taa kajalaɣ ñɩŋʊ ŋgʊ pakɩlaɣ teu yɔ.
Palʊla Bizet aloma fenaɣ kɩyakʊ 25 pɩnaɣ 1838 alɩwaatʊ taa kɛ Auvergne tɛ Tour habɩyɛ yɔɔ Paarii tɛtʊ (egeetiye kɩbɩnɖɛ naalɛ nɖɛ).
[[File:Rosabel Morrison - Carmen poster.png|thumb|Georges Bizet - Rosabel Morrison - Carmen poster]]
Ɛ-caa, Adolphe Armand Bizet, kɔɔnaɣ taa lɛ, ɛɛkɛ hʊnɖʊ nɛ hulasi lʊyʊ, pɩsɩ ɛtɩ hendu kpɛlɛkɩyʊ pɩnaɣ 1837. E-ɖoo, Aimée Léopoldine Joséphine Delsarte, ɛkɛ [[piyaanoo]] maɖʊ, kpɛlɛkɩ-ɩ ñɩɣyʊ ŋgʊ kɩyɔɔ kajalaɣ laɣsɩ. E-egbele François Delsarte, ɛlɛ ñɛkɛ wilɩyʊ sɔsɔ hendu nɔmɔʊ taa, Gluck tʊ keeke, ɛkɛ niiye mʊyʊ [[Eerɔpʋ tɛtʋ tɔm|Erɔpʊ]] kpeekpe taa.
[[File:Bizet - Carmen - Toreador Song (French, Musopen).ogg|thumb|Bizet - Carmen - Toreador Song (French, Musopen)]]
Paɖanɩ pɩɣa lɩm sɔʊ nɛ paya-kɛ se Georges Bizet [[lakɩŋ fenaɣ]] kɩyakʊ 16 pɩnaɣ 1840 taa kɛ Notre-Dame-de Lorette Paarii tɛtʊ taa. Ɛ-kpaŋgbamʊ abalɩ ñɩnʊ kɔyɔ Philippe Louis Brulley, Brunière tɛ ñɩnʊ. Halɩñɩnʊ kɔyɔ Hyppolite Sidonie Daspres. Georges caŋ ɛwɩlɩ kʊjɔŋ sakɩyɛ pɩlɩna miziiki hɔɔlʊʊ taa nɛ ɛtɩ sʊʊ payɛ nɛ yɔɔdaɣ ɖɩkpɛlɩyɛ Paarii tɛtʊ taa ɛlɛ, ɛɛwɛna pɩnzɩ nakʊ yeke. Marmontel piyaanoo ɖaŋ taa kɛ ɛsʊwa. Ɛcaŋ ɛmʊ kɩhɛyʊ piyaanoo mabʊ nɔmɔʊ taa pɩnaɣ 1851 nɛ naalɛ ŋgʊ pɩnaɣ 1852.
Georges kpaɣ halʊ kɛ mɩsɩkʋm fenaɣ kɩyakʊ 3 pɩnaɣ 1869. Ɛ-halʊ ɛnʊ payaɣ se Geneviève Halévy, ɛkɛ Georges tɛ hendu lɩzʊʊ wɩlɩyʊ. Payaɣa-ɩ se Jacques Fromental Halévy, pɩnzɩ lʊbɛ kɛ ɛ-sɩm wayɩ nɛ Léonie Rodrigues-Henriques. Evebu pɩɣa ŋga kaawɛna pɩnzɩ 30 lɛ, ɛ-halʊ kaawɛna pɩnzɩ 20. Ɛsʊʊ pɩtɩŋna e-nesi ɖɔkʊʊ yɔɔ kɛ Halévy cejewiye taa, pɩɩkɛ Yuda mba cejewiye sɔsɔyɛ naɖɩyɛ kɛ nɖɩ ɖɩɩwɛ Fransɩɩ ɛyaa taa yɔ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Abalaa sɔsaa]]
[[Category:Minziiki laɖaa]]
5jbqnkls7j3um95162qq0r02ctopy3g
Georges Bizet (compositeur français)
0
387
1933
1932
2017-06-24T00:01:07Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
1933
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Georges Bizet]]
emq74xkx1hfeyw2k1as3d4wtvg4j86l
Giacomo Puccini
0
388
17899
17898
2024-01-17T14:17:53Z
Gnassingbé-Gnassingbé
4636
Fichier, vignette
17899
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Giacomo Puccini
|image = Giacomo Puccini, 1858-1924 LCCN2003681333.jpg
|px = 190px
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = [[Itaalii]]
|Ɛ-tʋmɩyɛ = soo maɖʋ sɔɔ
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ =Lucca ([[Itaalii]])
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = 1858
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ = [[Prukisɛɛlɩ]] ([[Pɛliziki]])
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ =29 [[Kamɩŋ fenaɣ]] 1924
|E-nesi ñɩɣʋ = Giacomo Puccini signature.svg
}}
[[Fichier:GiacomoPuccini.jpg|vignette|GiacomoPuccini]]
Giacomo Antonio Domenico Michele Secondo Maria Puccini kɛ ɛjaɖɛ nɖɩ payaɣ-ɖɩ size [[Itaalii]] yɔ ɖɩ-tɛtʋ taa tʋ. Palʋla-ɩ [[saŋayɩŋ fenaɣ]] taa kɩyakʋ hiŋ naalɛ nɛ naalɛ (22) n̄ɩŋgʋ wiye pɩnaɣ 1858 n̄ɩŋga taa. Lone nɖɩ payaɣ-ɖɩ size Lucques yɔ ɖɩ-tɛtʋ taa peeɖe palʋla-ɩ .
Lone nɖɩ, ɖɩwɛ egeetiye nɖɩ payaɣ-ɖɩ size Grand-duché de Toscane yɔ, ɖɩ-taa. Ɛsɩba [[kamɩŋ fenaɣ]] taa kɩyakʋ hiŋ nakʋ n̄ɩŋgʋ wiye pɩnaɣ 1924 n̄ɩŋga taa. Bruxelles egeetiye tɛtʋ taa ɛsɩba. Ɖajaa Michele Puccini ɛnɛ, ɛkɛ wendu lɩzɩyʋ nɛ soo luɖu sɔsɔ nɔɔyʋ siŋŋ Itaalii ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa peɖe.
[[Fichier:Puccini Tosca.jpg|vignette|Puccini Tosca]]
Itaalii tʋ ɛnɛ, pakpaɣ-ɩ ɛzɩ ɛkɛ wendu lɩzɩyʋ nɛ soo luɖu sɔsɔ nɔɔyʋ siŋŋ ɖɔɖɔ wɛɛ nakʋ (19) n̄ɩŋgʋ taa nɛ pɩkɔɔ pɩtalɩ kpaɖʋ hiŋ naalɛ (20) n̄ɩŋgʋ ɖɔɖɔ nɔɔ yɔ mbɩ yɔ. E-liɖe lɩna hɔʋʋ kɩbɩnʋʋ nakʋyʋ taa. Hɔʋʋ kɩbɩnʋʋ ŋgʋ, kɩ-taa kajalaa mba lakaɣ minziiki cɩmɩŋ siŋŋ.
Ɖɩcɔna kɔyɔ, ɖɩnaɣ size, hɔʋʋ ŋgʋ, soo mabʋ ndɩ ndɩ tam kagbanzɩ mbɔ yɔ, kɔŋ nɛ pɩɖɛʋ waa nɛ waa taa mbɩ yɔ.
[[Fichier:Enrico Caruso - Nellie Melba - La bohème - O soave fanciulla (restored).ogg|vignette|Enrico Caruso - Nellie Melba - La bohème - O soave fanciulla (restored)]]
Ɛ-cɔzɔnaa cɔzɔnaa cɔzɔ sɔsɔ ɛnɛ, palʋla ɛlɛ pɩnaɣ 1712 n̄ɩŋga taa, nɛ ɛsɩ pɩnaɣ 1781 n̄ɩŋga taa kɛ mbɩ yɔ.
[[Fichier:MaiNessun.jpg|vignette|Mai Nessun]]
Ɛ-caa payaɣ size Michele Puccini. Giacomo Puccini wezu caɣʋʋ, nɛ ɛ-tʋmɩyɛ labʋ, nɛ ɛ-sɔlɩm ɛ-tʋmɩyɛ ɖɩlaɖɛ taa ha nʋmɔʋ ɖajaanaa panɛ yɔ : Paolo Benvenuti, nɛ Paola Baroni size pala filim nɛ pɔcɔna-kʋ kɛlɛm kɛlɛm n̄ɩyʋʋ yɔ. Pɩnaɣ 2008 taa kɛ palaba filim ŋgʋ. Kɩwɛɛ mbʋ nɛ pɔtɔzʋʋ na ɛyɔ.
[[Catégorie:!Main category]]
[[Catégorie:Abalaa sɔsaa]]
[[Catégorie:Ɛyaa sɔsaa]]
[[Catégorie:Minziiki laɖaa]]
[[Catégorie:Yendu lubiyaa]]
[[Catégorie:Itaalii]]
chxxq2hilgl6ankiprpxngsgwoe9d5d
Gizeh tɛtʋ taa pɩlaŋ
0
390
17863
17856
2024-01-06T17:09:26Z
Gnassingbé-Gnassingbé
4636
Fichier, vignette
17863
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Giseh 14.jpg|vignette|Giseh 14|Gizeh tɛtʋ taa pɩlaŋ]]
'''Gizeh''' tɛtʋ taa naŋgɩŋ kɛ naŋgɩŋ weyi ɛkɩla walʋʋ kedeŋa yɔɔ cɩnɛ yɔ. Naŋgɩŋ ɛnʋ ɛwɛ [[Egipiti (Égypte)]] ɛjaɖɛ taa. Ɛwɛ [[Niili pɔɔ|Niili pɔɔ]] nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ hɔɔlʋʋ taa pʊʊ sɔsɔʋ nakʊyʊ n̄ʋʋ taa. Ɛ-taa pepiŋaɣ sɩɖaa ɖooo lɔŋ. [[Egipiti (Égypte)]] ɛjaɖɛ taa pɩlɑŋ kpɛndɩ tindima naanza taa: wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa pɩlaŋ wɛɛ, wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa ñɩŋ ñɛwɛɛ, hadɛ kiŋ pɩlaŋ n̄ɛwɛɛ nɛ hɛkʊ taa pɩlaŋ n̄ɛwɛɛ ɖɔɖɔ.
[[Fichier:All Gizah Pyramids.jpg|vignette|Gizeh tɛtʋ taa pɩlaŋ]]
Wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa pɩlaŋ taa pepiŋ awiya nɛ a-lila taa n̄ɩma. Pʋ-yɔɔ pohuyi-i abila naŋ cɔlɔ. Wɩsɩ ɖɩlɩyɛ hɔɔlʋʋ taa pɩlaŋ ɛnʋ ɛ-taa pepimi sɔdɩŋ ɛnɛ e-piya: Khéops, Kaouab Ier (G 7120 nɛ G 7110), Hordjédef (G 7220 nɛ G 7210) nɛ Khoufoukhaf (G 7140 et G 7130).
Wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa pɩlaŋ kɛna pɩlaŋ weyi pakɩlɩɣ haʊ ñamtʊ yɔ. Peeɖe pepima mastabas waa kpaɣ dynastie waa IV ŋkɔɔ ŋtalɩ VI taa n̄ɩma. Pɛtɛyɩ-ɩ tam naadozo taa nɛ pepiŋ layaa mba pepiŋ ɛyaa yɔ kajalaɣ hɔɔlʊʊ taa. Nabʊlɛ taa lɛ, mastabaswaa tɛ hɔɔlʊʊ; kʊ-kʊ taa pepiŋ mastabaswaa mba pan̄aŋ-wɛ nɛ pɩkɩlɩ yɔ. Peeɖe pepima sɔsɔ Vizir Hémiounou (G 4000). Wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa pɩlaŋ taa pepiŋ mastabaswaa mba paakɩlɩɣ-wɛ haʊ ñamtʊ yɔ.
[[Fichier:Giza pyramid complex (map).svg|vignette|Giza tɛtʋ taa pɩlaŋ teleŋa]]
[[Catégorie:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Catégorie:Matʋ sɔsɔtʋ]]
[[Catégorie:Afrɩka]]
[[Catégorie:Wɩsɩ ɖɩlɩyɛ hɛkʋ taa hɔlʋʋ wandamm]]
[[Catégorie:Egipiti]]
mfbzv2hmzbyyog086zpajplatfdjg7n
Gnassingbé Eyadèma Étienne
0
391
16516
13895
2023-09-18T09:53:24Z
Medaho
4316
enlevant les parties qui sont écrites en français
16516
wikitext
text/x-wiki
[[File:Gnassingbé Eyadema, 1972.jpg|Gnassingbé Eyadèma Étienne (1972)|thumb|right]]
Palʋla '''Gnassingbé Eyadèma Étienne''' saŋayɩŋ fenaɣ kɩyakʋ nɩɩlɛ nɛ loɖo (26) ñɩŋʋ wiye, pɩnaɣ 1935 taa. Pya tɛtʋ taa palʋla-ɩ. Pya tɛtʋ kɛ [[Togo]] ɛjaɖɛ kantɔŋ nakʋyʋ. Kantɔŋ ŋ́gʋ, kɩwɛ kayaɣ tɛtʋ taa, kozaɣ egetiye taa.
Gnassingbé Eyadèma wona sɔsaa mʋlʋm lɛlaɣ fenaɣ kɩyakʋ kagbaanzɩ (5) ñɩŋʋ wiye, pɩnaɣ 2005 taa. Ɛsɔdaa lɔɔɖɩyɛ taa ɛsɩba, ŋgʋ, pʋwaɣ-ɩ nɛ powokaɣna-ɩ Fransɩ ɛjaɖɛ taa se pawazɩ-ɩ.
Gnassingbé Eyadème laba sɔɔjatʋ tʋmɩyɛ siŋŋ nɛ ɛkɔɔ ɛmʋ sɔɔjatʋ labʋ nimiye sɔsɔyɛ nɛ ɛwɛɛ Togo sɔɔjanaa tɩŋa ñʋʋ yɔɔ. Gnassingbé Eyadèma laba ɖɔɖɔ pilotiki tʋmɩyɛ siŋŋ ɛ-ɛjaɖɛ taa nɛ ajɛya sakɩyɛ lɛɛna taa.
Gnassingbé Eyadèma kpaɣ kpelaɣ Togo taa kɔlaɣ fenaɣ kɩyakʋ hiu nɛ naadozo ñɩŋʋ, pɩnaɣ 1967 taa. Ɛtɔɔ kewiitu Togo ɛjaɖɛ ñʋʋ yɔɔ nɛ pʋkɔɔ pɩtalɩ ɛ-sɩm wiye pɩnaɣ 2005 taa. Pʋ-tɔbʋʋ se ɛtɔɔ kewiyaɣ pɩnzɩ niidozo nɛ lutozo mpilim. Gnassingbé Eyadèma ñazɩ e-kewiyaɣ alɩwaatʋ taa siŋŋ, halɩ Anasaayɩ naa maɣmaɣ seɣa-ɩ.
Pɩnaɣ 1999 taa Maarɔkɩ ɛjaɖɛ wiyaʋ, ɖajaa Hassan II wona sɔsaa mʋlʋm. Afrɩka ajɛya ñʋndɩnaa tɩŋa payɩ taa lɛ, Maarɔkɩ wiyaʋ Hassan II kɛkɛŋna tamaɣ tɔɔyʋ. Ɛ-wayɩ lɛ, Gnassingbé Eyadèma tɩŋna.
Yee ḿbʋ, pʋ-tɔbʋʋ se, wiyaʋ Hassan II sɩm wayɩ pɩnaɣ 1999 taa lɛ, Togo ɛjaɖɛ ñʋʋdʋ, Gnassingbé Eyadèma pɩsɩna Afrɩka ajɛya ñʋndɩnaa kpeekpe tɛ tamaɣ tɔɔyʋ, kpaɣ pɩnaɣ 1999 nɛ puwolo pɩsɩɩna ɛ-sɩm wiye, pɩnaɣ 2005 ñɩŋa taa.
Ɖajaa weyi payaɣ se Etienne Eyadéma Gnassingbé yɔ, pɔtɔma se paa pɩɩla ɛzɩma palʋla-ɩ <nowiki>[[saŋayɩŋ fenaɣ]]</nowiki> kɩyakʋ nɛɛlɛ nɛ loɖo ñɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1935 taa piya kantɔɔ taa <nowiki>[[Togo]]</nowiki> ɛjaɖɛ taa. Ɛsɩba <nowiki>[[lɛlaɣ fenaɣ]]</nowiki> kɩyakʋ kagbaanzɩ ñɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 2005 ñɩŋga taa. Ɛsɔdaa lɔɔɖɩyɛ naɖɩyɛ taa ɛsɩba alɩwaatʋ ndʋ powokaɣna-ɩ ɖakʋta sɔsɔʋ nakʋyʋ taa Fransɩ ɛjaɖɛ taa se pawazɩ-ɩ yɔ.
Etienne Eyadéma Gnassingbé kɛkɛ Togo ɛjaɖɛ taa politiki laɖʋ nɛ sɔɔja sɔsɔ nɔɔyʋ. Pɩnzɩ hiŋ naadozo nɛ lutozo mpilim ɛcaɣ Togo ɛjaɖɛ ñʋʋ yɔɔ. Pʋ-tɔbʋʋ se ɛkpaɣ kewiyaɣ kpelaɣ kpaɣ pɩnaɣ 1967 ñɩŋga nɛ puwolo pɩsɩɩnɩ ɛ-sɩm pɩnaɣ. Alɩwaatʋ ndʋ ɛkpaɣ kpelaɣ yɔ, ɛ nɛ nɔɔyʋ pɛtɛtɛyɩ-kɛ kaʋ. Pʋ-tɔbʋʋ se ɛ-tɔm pɔtɔkaɣ. <nowiki>[[Maarɔkɩ]]</nowiki> ɛjaɖɛ ñʋʋdʋ, Wiyaʋ Hassan II sɩm wayɩ lɛ, Gnassingbé Eyadéma pɩsɩnɩ Afrɩka ajɛya ñʋndɩnaa taa tamaɣ tɔɔyʋ. Ɛlɛ sɩba pɩnaɣ 1999 ñɩŋga taa kɛnɛ.
Palʋla Etienne Eyadéma Gnassingbé kʋñɔŋ hɔʋ nakʋyʋ taa Piya kantɔɔ taa. Ɛ-ñɩma kɛkɛ haɖaa kpaɣ ŋcɛlɛmwaa. Payaɣ ɛ-caa se Eyadéma. E-ɖoo hɩɖɛ lɛ N’danida. Pʋwayɩ lɛ, paya e-ɖoo ɛnʋ se Maman N’danida. Piya kantɔɔ wɛ Togo ɛjaɖɛ nɛ hayi kiŋ hɔɔlɔɔ taa. Etienne Eyadéma caa sɩba lɔŋ. Nabɛyɩ tɔŋ se paa pɩɩla ɛzɩma Ɖajaa Alpha Wissi alɩwaatʋ taa pakʋ-ɩ. Alpha Wissi kɛ ɖɔɖɔ Piya kantɔɔ taa tʋ.
Nabɛyɩ tɔŋ se Ɖajaa Etienne Eyadéma kpaɣ kpelaɣ lɛ, ɛñɩnɩ se ɛkpa Ɖajaa Alpha Wissi ɛ-caa kɩmɩyɛ. Pʋ-tɔbʋʋ se ɛñɩnaa se pakʋ Alpha Wissi. Toovenum lɛ, tɔm tʋnɛ, nɔɔyʋ tayazɩ tɩ-taa nɛ ɛna se tɩkɛ toovenum yaa pɔpɔtʋ tɔm. Ɖajaa Etienne Eyadéma caa sɩm wayɩ ɛsʋ Ɛsɔtɔm tɩŋɩyaa ŋgbɛyɛ sukuli cikpeluu ŋgʋ kɩwɛ Piya kantɔɔ taa yɔ kɩ-taa. Ɛtapɩzɩ ɛtɛ e-sukuli cikpeluu ŋ́gʋ. Nabɛyɛ tɔŋ se ɛkɛkɛ lʋɖʋ siŋŋ ɛ-ɛvatʋ taa.
Toovenum lɛ, Gnassingbé Eyadéma taakɛ ɛvalaa waɖʋ. Ɛsʋʋ ɛ-tɩ hɩɖɛ ńɖɩ se pɩsamɩ-ɩ ñazʋʋ kaalɛyɩtʋ. Pɔyɔɔdʋʋ mbʋ lɛ, ɛyaa tɩŋa se-i se toovenum ɛnʋʋ Ɛsɔ lɩzaa se ɛɖɔkɩ Togo ɛjaɖɛ.
Mbʋ pɩwɩlɩɣ se nɔɔyʋ kohu Eyadéma yɔ, pɩnaɣ 1997 ñɩŋga taa ɛ-pɩyalʋ nɔɔyʋ kpa hawiye. Ɛ-pɩyalʋ ɛnʋ ɛkatɩ weyi ekohu Eyadéma yɔ, ɛlɛ pɩyalʋ ɖeyi ɖeyi. Peeye Eyadéma kɔsɔɔla kpem se ɛ-pɩyalʋ ehu weyi ekohu-ɩ yɔ ɛlɛ pɩyalʋ nɛ pɩla se ɛkpa ɛ-kɩmɩyɛ. Pʋkɔɔ pɩla ḿbʋ ɖɔɖɔ nɛ piyele ɛ-taa la leleŋ siŋŋ nɛ ɛ-pɩyalʋ ɛnʋ.
Ɖajaa Etienne Eyadéma Gnassingbé laba abaa kɛ Paasɛyɩ egeetiye taa. Kabou-Sara haɖaa taa abalʋ nɔɔyʋ cɔlɔ ɛlaba-kʋ. Paasɛyɩ egeetiye ńɖɩ, ɖɩ-taa ɛkʋyɩnaa nɛ ɛsʋʋ <nowiki>[[Ɖahʋma]]</nowiki> ɛjaɖɛ taa. Ɖahʋma ɛjaɖɛ payaɣ sɔnɔ se Peenɛɛ ɛjaɖɛ. Peeye ɛsʋ Fransɩɩ waa sɔɔjatʋ taa pɩnaɣ 1954 taa.
Ɛ-sɔɔjatʋ tʋmɩyɛ labʋ nʋmɔʋ taa petiyi-i <nowiki>[[Ɛndosiini]]</nowiki> nɛ <nowiki>[[Alɩzerii]]</nowiki> pɛ-ajɛya taa. Peeye ɛlaba you siŋŋ nɛ ɛkaɖɩna mba pakʋyaɣ Fransɩɩ sɔɔjanaa yɔɔ yɔ. Ɛɛkɛ sɔɔja kpaɣ ŋcɛlɛm yem, ɛlɛ, ɛnʋ yele nɛ ɛyaa nɩɩ se ɛpɩsɩ sanzaŋ.
Alɩzerii you tɛmna nɛ Eyadéma nɛ ɛ-taabalaa sɔɔjanaa nabɛyɩ papɩsɩ paa weyi lɛ ɛ-ɛjaɖɛ taa Afrɩka tɛtʋ wandamm taa pɩnaɣ 1962 taa. Alɩwaatʋ ndʋ tɩ-taa lɛ, Afrɩka ajɛya naayɩ kapazɩ lɩʋ Anasaayɩ yomiye taa politiki nʋmɔʋ taa.
Afrɩka ajɛya taa sɔɔjanaa mba paawona-wɛ Ɛndosiini nɛ Alɩzerii pa-ajɛya taa se pala you nɛ pakaɖɩna mba pakʋyaɣ fransɩɩ waa yɔɔ yɔ, patapɩsɩ Afrɩka taa nɛ taa leleŋ. Tɔbʋʋ se, pɛtɛhɛyɩ-wɛ mbʋ pɩɩpɔzaa se pɛhɛyɩ-wɛ yɔ. Pɔkɔma papɩsɩ Afrɩka taa lɛ, Afrɩka ajɛya lɛɛna tisi nɛ pasʋzɩ pɔ-sɔɔjanaa mba paatiyi-wɛ mbʋ yɔ pa-ajɛya sɔɔjanaa lɛɛlaa taa. Piyele Togo ɛjaɖɛ ñekizi se kɩɩsʋzʋʋ Eyadéma nɛ ɛ-taabalaa sɔɔjanaa lɛlaa Togo sɔɔjanaa taa. Togo komina kizaa, mbʋ pʋ-yɔɔ yɔ, kɩtɔŋ se liidiye fɛyɩ se paahɛyɩ-wɛ.
Alɩwaatʋ ndʋ tɩ-taa lɛ, Togo tɛ sɛndɛɛlɩ waa kɛkpɛndɩ ɛyaa 300. Pa-pɩlɩʋ kɛkɛ kʋɖʋmʋʋ nɛ kɩwɛɛ Loma tɛtʋ sɔsɔtʋ taa. Sɛndɛɛlɩ waa mba, pa-ñʋʋdʋ payaɣ se Ɖajaa Georges Maîtrier. Sɛndɛɛlɩ ɛnɛ ɛkɛ Fransɩ tʋ. Ɛnʋ kɛkɛŋna alɩwaatʋ ndʋʋ Togo ɛjaɖɛ ñʋʋdʋ lɔŋ pasɩyʋ.
Nabɛyɛ tɔŋ se, alɩwaatʋ ńdʋ, paa pɩɩla ɛzɩma Togo ɛjaɖɛ ñʋʋdʋ, Ɖajaa <nowiki>[[Sylvanus Olympio]]</nowiki> heyi Eyadéma nɛ ɛ-taabalaa sɔɔjanaa mba palɩna you nɛ pɔkɔɔ yɔ se, ɛnʋ cɛlɩɣ-wɛ liidiye naɖɩyɛ kam nɛ pa-taa paa weyi lɛ, ɛpɩzɩ ɛñɩnɩ nɛ ɛla tʋmɩyɛ nɖɩ ɛsɔɔlaa yɔ.
Ɛlɛ, lɛlaa ñɔtɔŋ se, pɩtɛkɛ mbʋʋ pɩlaba. Paba tɔŋ se, Eyadéma nɛ ɛ-taabalaa sɔɔjanaa lɛlaa papɩsaa pɔkɔɔ lɛ, Ñʋʋdʋ Sylvanus Olympio kizi se ɛnʋ ɛɛsʋzʋʋ sɔɔjanaa mba powoba nɛ pakʋyɩ mba palʋkaɣ Afrɩka ajɛya tɩ-yɔɔ wɛʋ yɔɔ yɔ, Togo sɔɔjanaa taa.
Pʋ-yɔɔ pɩnaɣ 1963 ñɩŋga taa, Eyadéma ɖʋ nesi siŋŋ nɛ pakʋ Ñʋʋdʋ Sylvanus Olympio. Togo ɛjaɖɛ lɩ ɖi-yomiye taa lɛ, Sylvanus Olympio calɩna kɛʋ ɖɩ-ñʋʋdʋ pɩnaɣ 1960 taa.
Pakʋ Togo ɛjaɖɛ Ñʋʋdʋ kajalaɣ tʋ Sylvanus Olympio lɛ, Ɖajaa Nicolas Grunitzky kpaɣ kpelaɣ. Pɩnzɩ lʋbɛ Etienne Gnassingbé Eyadèma ha Togo ɛjaɖɛ Ñʋʋdʋ naalɛ tʋ, pʋ-tɔbʋʋ se Ɖajaa Nicolas Grunitzky se ɛcaɣ kpelaɣ yɔɔ.
Ɖajaa Etienne Gnassingbé Eyadèma tisa Ñʋʋdʋ Nicolas Grunitzky kpelaɣ yɔɔ nɛ ɛmʋ-kɛ kɔlaɣ fenaɣ kɩyakɩŋ hiu nɛ naadozo (13) ñɩŋgʋ wiye, waaɣ tozo ñɩŋga taa pɩnaɣ 1967 taa. Ɛlɛ, ɖomaɣ fenaɣ kɩyakɩŋ hiu nɛ kagbaanzɩ (15) ñɩŋgʋ wiye pacaɣzɩ-ɩ kpelaɣ yɔɔ. Ɛkɛ Togo Ñʋʋdʋ, ɛkɛ ɖɔɖɔ Togo kewiyaɣ ñʋʋdʋ nɛ ɛtɛ ɛkɛ ɖɔɖɔ Togo ɛjaɖɛ yɔɔ kandɩyʋʋ minisi.
Ɖajaa E. Gnassingbé Eyadèma lɩna e-you nʋmɔʋ nɛ ɛkɔɔ ɛpɩzɩ ɛsʋʋ Togo sɔɔjanaa hɛkʋ taa lɛ, ɛpɩsɩ pa-ñʋʋdʋ kamɩŋ fenaɣ kajalaɣ kɩyakʋ ñɩŋgʋ wiye, waaɣ falaŋga, pɩnaɣ 1965 taa. Alɩwaatʋ ndʋ tɩ-taa lɛ, ɛmʋ letenaɣ kolonɛɛlɩ nimiye.
Pɩnaɣ 1969 ñɩŋga taa ɛlɩzɩ politiki ŋgbɛyɛ naɖɩyɛ Togo taa. Politiki ŋgbɛyɛ ndɩɩ payaɣ se RPT. Politiki ŋgbɛyɛ ńɖɩ, ɖɩ-tɔbʋʋ kɛlɛ se Togo samaɣ kpeɣlaa. Ŋgbɛyɛ ɖɩnɛ ɖi-ɖeke ɖɩɩwɛna Togo taa.
Pɔtɔ caca nakʋyʋ pɩnaɣ 1972 ñɩŋga taa, kɔlaɣ fenaɣ kɩyakʋ nakʋ ñɩŋgʋ wiye nɛ pañɩɣ nesi siŋŋ se Etienne Gnassingbé Eyadèma kɛŋna Togo Ñʋʋdʋ. Ɖɔɖɔ lɛ, pɩtaha waɖɛ nɔɔyʋ se ɛlɩzɩ politiki ŋgbɛyɛ naɖɩyɛ nɛ pɩtasɩna RPT ñɩnɖɛ.
Togo paɣtʋ pɔzʋʋ se, ɛyʋ ɛcaɣ kpelaɣ yɔɔ pɩnzɩ kagbaanzɩ yɔ, pʋpɔzʋʋ se paɖaɣnɩ caca tɔʋ nɛ palɩzɩ Ñʋʋdʋ kɩfalʋ. Ɛlɛ, Ñʋʋdʋ Eyadèma yɔ, pɛtɛlɛɣzɩ-ɩ kaʋ pʋkɔɔ pɩtalɩ ɛ-sɩm wiye.
Ɛkpaɣ kpelaɣ kɔlaɣ fenaɣ kɩyakɩŋ hiu nɛ naadozo ñɩŋgʋ wiye, waaɣ tozo, pɩnaɣ 1967 ñɩŋga taa lɛ, ɛlaba pɩnzɩ hiu nɛ kʋɖʋm nɛ pʋcɔ pɔtɔ caca se palɩzɩ Togo ɛjaɖɛ Ñʋʋdʋ kɩfalʋ. Pʋ-tɔbʋʋ se pɔtɔ-kʋ pɩnaɣ 1979 ñɩŋga taa.
Pɔtɔ-kʋ lɛ, ɛnʋ ɖɔɖɔ palɩzaa se ɛɖaɣnɩ ɖiyuu Togo ɛjaɖɛ. Eɖiya-ɖɩ nɛ pɩnzɩ kagbaanzɩ wayɩ lɛ, paɖaɣnɩ tɔʋ caca kɩfalʋʋ se palɩzɩ Togo Ñʋʋdʋ kɩfalʋ.
Pʋtɔ caca kɩfalʋʋ ŋgʋʋ waaɣ cosi, pɩnaɣ 1986 ñɩŋga taa. Pɔtɔ-kʋ ɖɔɖɔ lɛ, kʋɖʋm ɛnʋʋ patazɩ lɩzʋʋ se ɛɖaɣnɩ kɛʋ Togo Ñʋʋdʋ. Peeye ɛɖaɣnɩ ɖiyuu Togo pɩnzɩ kagbaanzɩ ɖɔɖɔ.
Pɩnzɩ ńzɩ sɩsɩ wayɩ lɛ, paɖaɣnɩ tɔʋ caca kɩfalʋʋ se pɛlɛɣzɩ-ɩ. Pɔtɔ-kʋkʋ waaɣ naza ñɩŋga taa, pɩnaɣ 1993 taa. Kʋɖʋm ɛnʋ ɖɔɖɔ patazɩ lɩzʋʋ nabudozo ñɩmbʋ ɖeɖe se ɛkɛ Togo Ñʋʋdʋ.
Ɛtasɩ ɖiyuu Togo nɛ pɩnzɩ kagbaanzɩ wayɩ lɛ, pɔtɔtɔ caca pʋkɔɔ pɩtalɩ pɩnzɩ nakʋ. Pɩnzɩ hiu ñɩnzɩ taa patasɩ tɔʋ caca kɩfalʋʋ se pɛlɛɣzɩ-ɩ. Pʋ-tɔbʋʋ se pɔtɔ-kʋ waaɣ naza ñɩŋga taa, pɩnaɣ 2003 taa.
Ɖajaa Etienne Gnassingbé Eyadèma kʋɖʋm ɛnʋʋ Togo piya tisaa se ɛɖaɣnɩ pɛ-ɛjaɖɛ ɖiyuu. Sʋsaa tuu eduye se ‘pɔñɔyʋʋ pɩɣa mʋtʋ tɔɔʋ nɛ pɔsɔzɩ-kɛ ɖozi.
Salaŋ fenaɣ kɩyakʋ nɛɛlɛ nɛ naadozo (23) ñɩŋgʋ wiye, waaɣ cosi, pɩnaɣ 1986 taa, ɛtɛlɩm waa nabɛyɩ sʋ Togo tɛtʋ sɔsɔtʋ, Loma taa se pâla kiɖi kiɖi lakasɩ nɛ pakʋ Togo piya. Togo sɔɔjatʋ ɖoŋ yɔɔ lɛ, papɩzaa pakpa ɛtɛlɛm waa mba, pa-taa ɛyaa sakɩyɛ.
Pañɩna paaɣ nɛ patakɩ ɛzaɣtʋ tɔm tʋnɛ tɩ-taa lɛ, Togo tɛ kaɖasɩ sɔsɔsɩ sɔsɔsɩ tɔŋ se paa pɩɩla ɛzɩma ɛtɛlɛm waa mba, palɩna kana nɛ Purikina-Faso pɛ-ajɛya taa nɛ pɔkɔɔ Togo taa.
Ñʋʋdʋ Eyadèma tɩŋna sɔɔjatʋ taabalɩyɛ nɖɩ ɖɩwɛ Togo nɛ Fransɩ pa-ajɛya naalɛ ana a-hɛkʋ taa yɔ nɛ pɩha-ɩ waɖɛ nɛ ɛpɔzɩ Fransɩ ɛjaɖɛ se ɖitiyina-ɩ ɖɩ-sɔɔjanaa nabɛyɛ nɛ pasɩnɩ Togo sɔɔjanaa ɛtɛlɛm waa panɛ pa-ɖɩlɩyɛ ñɩnʋʋ nʋmɔʋ taa. Peeye Fransɩ sɔɔjanaa nabɛyɛ sʋ Togo taa.
Togo tʋmlaɖaa kizi tʋmɩyɛ wobu pɩnaɣ waaɣ falaŋga, pɩnaɣ 1990 taa. Ñamñam lakasɩ ndɩ ndɩ siɣdi Togo pɩnaɣ ŋga ka-taa siŋŋ. Sɔɔjanaa lɩɣaɣ haba yɔɔ nɛ pamɩzɩ evebiya nɛ pɛlaa mba pakaɖaɣna nɛ kewiyaɣ yɔ. Ɛyaa mɩnɩŋ sakɩyɛ hiɣ sɩm helu helu lakasɩ ńzɩ sɩ-taa.
Helu helu lakasɩ ńzɩ sɩ-yɔɔ pɩɩkɛ kɩjɛyʋʋ Ñʋʋdʋ Eyadèma, pɩnaɣ 1991 ñɩŋga taa se etisi nɛ politiki aŋgba ndɩ ndɩ ñɔ ɛ-ɛjaɖɛ taa. Toovenum lɛ, Fransɩ ɛjaɖɛ Ñʋʋdʋ, ɖajaa François Mitterrand niye ñɩɣʋ yɔɔ Ñʋʋdʋ Eyadèma tisaa nɛ politiki aŋgba nɩ ndɩ ñɔ Togo taa.
Pʋ-nʋmɔʋ taa palaba kedizaɣ sɔsaɣ nakɛyɩ kpaɣ hasɩyaɖɛ fenaɣ kɩyakʋ lutozo (8) ñɩŋgʋ wiye nɛ puwolo pɩtalɩ kɩyɛɛna fenaɣ kɩyakʋ nɛɛlɛ nɛ lutozo (28) ñɩŋgʋ wiye, waaɣ cosi pɩnaɣ 1991 ñɩŋga taa.
Kedizaɣ ŋga ka-taa palɩzɩ paɣtʋ se pɩtatasɩ haʋ waɖɛ ɛjaɖɛ Ñʋʋdʋ se ɛɖɔkɩ kewiyisi tɩŋɛ e-nesi tɛɛ. Pʋ-tɔbʋʋ se, ɛjaɖɛ Ñʋʋdʋ wɛɛ ; kewiyaɣ Ñʋʋdʋ ñɛwɛɛ ɖɔɖɔ nɛ paɣtʋ lɩzɩyaa Ñʋʋdʋ ɖɔɖɔ ñɛwɛɛ. Pɩɩhaɣ waɖɛ ɛjaɖɛ Ñʋʋdʋ se ɛla tʋma naadozo anaa e-ɖeke.
Saŋayɩŋ fenaɣ taa, waaɣ cosi, pɩnaɣ 1991 taa you lɔɔɖa tɔ hɔzɩŋ loma tɛtʋ taa komina ñʋʋdʋ tʋma ɖɩlaɖɛ. Pɩ-lakasɩ nzɩ sɩ-taa Ñʋʋdʋ Eyadèma ɖaɣnɩ mʋʋ ɛ-waɖɛ ndɩ ndɩ. Peeye ɛlɛɣzɩ Togo paɣtʋ salaŋ fenaɣ kɩyakʋ nɛɛlɛ nɛ lʋbɛ ñɩŋgʋ wiye, waaɣ tozo, pɩnaɣ 1992 taa.
Togo tʋmlaɖa tɩŋa kizi tʋmɩyɛ wobu kpaɣna kamɩŋ fenaɣ kɩyakʋ hiu nɛ loɖo, pɩnaɣ kʋɖʋmaɣ ŋga ka-taa. Fenasɩ sakɩyɛ pekizi tʋmɩyɛ wobu. Palaba mbʋ se paheyina Togo komina se pɔtɔsɔɔlɩ se sɔɔjanaa ɛɖʋ pɔ-nɔɔ politiki tɔm taa.
Kɔlaɣ fenaɣ kɩyakʋ nɛɛlɛ nɛ kagbaanzɩ (25), waaɣ naza pɩnaɣ 1993 ñɩŋga taa polisi waa lɩ habɛ yɔɔ nɛ pɔtɔ hɔzɩŋ mba pakaɖɩɣna komina yɔ pɔ-yɔɔ. Pʋ-nʋmɔʋ taa ɛyaa hiu nɛ loɖo (16) lesi pe-weziŋ. Ɛlɛ, mba pakaɖɩɣna komina yɔ, papa ñɔtɔma se ɛyaa nɩɩnʋwa hiɣna sɩm. Mbʋ yebina nɛ anasaayɩnaa ŋgbɛyɛ sɛ pa nɛ Togo pɛ-ŋgbɛyɛ.
Koyindinaa kpɛzɩ Ñʋʋdʋ Eyadèma tam sakɩyɛ taa, ɛlɛ, petehiɣ-i. Halɩ lakɩŋ fenaɣ kɩyakʋ nɛɛlɛ nɛ kagbaanzɩ (25) ñɩŋgʋ wiye, waaɣ naza, pɩnaɣ 1993 ñɩŋga taa pɔtɔ hɔzɩŋ ɛ-ɖʋzɩyɛ taa, ɛlɛ, petehiɣ-i ɖɔɖɔ.
Pɔtɔ caca nakʋyʋ mɩsɩgʋm fenaɣ kɩyakʋ nɛɛlɛ nɛ kʋɖʋmʋʋ (21), waaɣ naza, pɩnaɣ 1998 taa se pɛlɛɣzɩ Togo Ñʋʋdʋ. Pɔtɔ-kʋ lɛ, Eyadèma kʋɖʋm ɛnʋʋ pɔtɔma se ɛwaba. Ɛlɛ, Mba papama komina nɛ ɛsa yɔ, petetisi se ɛnʋ wabɩna caca ŋ́gʋ ki-ɖeɖe. Cɔnɩyaa mba palɩnɩ ajɛya ajɛya nɛ pɔkɔɔ se pana caca ŋgʋ kʋɖɔŋ ɖɔm mbʋ yɔ, pɔtɔma ɖɔɖɔ se pɩtɛkɛ Ñʋʋdʋ Eyadèma wabɩna caca ŋgʋ kʋ-tɔʋ taa. Pɔtɔma se politiki ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ se UFC yɔ, ɖʋ-ñʋʋdʋ Gilchrist Olympio wabɩna.
Pɔtɔ ɖɔɖɔ caca nakʋyʋ lakɩŋ fenaɣ kɩyakʋ nɛɛlɛ nɛ kʋɖʋmʋʋ (21) ñɩŋgʋ wiye, waaɣ nʋwa, pɩnaɣ 1999 taa se palɩzɩ Togo paɣtʋ lɩzɩyaa. Pɔtɔ-kʋ lɛ, Ñʋʋdʋ Eyadèma tɛ politiki ŋgbɛyɛ RPT tɛ paɣtʋ lɩzɩyaa kɩlɩna ɖɔʋ. Ɛlɛ, mba papama komina nɛ ɛsa yɔ, pekizaa, pɔtɔtɔ caca ŋ́gʋ.
Hasɩyaɖɛ fenaɣ taa Ñʋʋdʋ Eyadèma tisaa se eyeki kpelaɣ pɩnaɣ waaɣ naza pɩnaɣ 2003 taa. Toovenum lɛ, pɩnaɣ ŋga ka-taa pɩnzɩ nzɩ pʋwɛɛ se ɛtasɩ caɣʋ kpelaɣ yɔɔ yɔ sɩtɛŋ.
Togo kewiyaɣ ɖɔkɩyaa nɛ mba papama-wɛ nɛ ɛsa yɔ, panɩnɩ ɖama se paɖaɣnɩɣ tɔʋ caca kɩfalʋʋ nɛ palɩzɩ Togo paɣtʋ lɩzɩyaa kɩfama. Panɩnɩ ɖama, ɛlɛ, paɖʋʋ alɩwaatʋ nɛ papaŋ-tʋ tuzuu. Waaɣ tozo, pɩnaɣ 2002 ñɩŋga taa pɔkɔma pɔtɔ caca ŋ́gʋ.
Lɛlaɣ fenaɣ kɩyakʋ lutozo (8), waaɣ tozo pɩnaɣ 2002 taa, paɣtʋ lɩzɩyaa lɛɣzɩ caca tɔʋ paɣtʋ ndɩ ndɩ. Peeye pʋkʋsɩ mba papama kewiyaɣ nɛ ɛsa yɔ, pa-hʋzɩŋ. Pʋ-yɔɔ mɩsɩgʋm fenaɣ kɩyakʋ nɛɛlɛ ñɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ kʋɖʋmaɣ ŋ́ga ka-taa Togo minisiwaa nɔɔ yɔɔ tʋ, ɖajaa Agbéyomé kodjo kizi ɛ-tʋmɩyɛ.
Pʋ-nʋmɔʋ taa pɔtɔ caca kɩtatalʋʋ nakʋyʋ aloma fenaɣ kɩyakʋ nɛɛlɛ nɛ lʋbɛ ñɩŋgʋ wiye pɩnaɣ kʋɖʋmaɣ ŋ́ga ka-taa se palɩzɩ paɣtʋ lɩzɩyaa kɩfama. Mba papama kewiyaɣ nɛ ɛsa yɔ, pɛ-tɛ politiki aŋgba sɔsɔna taa ɛyaa sakɩyɛ kizi caca ŋ́gʋ kʋ-tɔʋ.
Saŋgayɩŋ fenaɣ kɩyakʋ niidozo (30), pɩnaɣ kʋɖʋmaɣ ɖɔɖɔ ŋ́ga ka-taa lɛɣzɩ Togo paɣtʋ 59 ñɩŋdʋ. Paɖʋ paɣtʋ ńdʋ tɩ-taa se, nɔɔyʋ ɛɛpɩzɩɣ ɛkɛ Togo Ñʋʋdʋ nɛ pɩɖɛɛ pɩnzɩ hiu yɔɔ. Kɔyɔna, paɣtʋ lɩzɩyaa lɛɣzɩ paɣtʋ ńdʋ nɛ pɩhaɣ waɖɛ Ñʋʋdʋ Eyadèma se yee pɔtɔʋ caca kɩfalʋʋ se palɩzɩ Togo Ñʋʋdʋ kɩfalʋ lɛ, ɛɖaɣnɩ sɩʋ ɛ-takayaɣ.
Agoza fenaɣ kɩyakʋ naalɛ, waaɣ naza, pɩnaɣ 2003, Togo kewiyaɣ kizi ɖajaa Gilchrist Olympio takayɩsɩ. Ɛlɛ kasɩ-sɩ se pɔtɔ caca lɛ, papɩzɩ palɩzɩ-ɩ nɛ ɛkɛ Togo Ñʋʋdʋ. Togo kewiyaɣ kizi ɛ-takayɩsɩ, mbʋ pʋyɔɔ yɔ, sɩfɛyɩ sɩ-tɩŋa, tɔnʋʋ taa alaafɩya takayaɣ fɛyɩ. Pʋ-tɔbʋʋ se nabʋyʋ ɛɛwɩlɩɣ se ɛfɛyɩnɩ kʋdɔŋ nakʋyʋ. Pʋ-yɔɔ agoza fenaɣ ŋ́ga ka-taa, kɩyakʋ nɛɛlɛ nɛ kʋɖʋmʋʋ ñɩŋgʋ wiye, ɖajaa Gilchrist Olympio kaɖa kpayɩ se Ñʋʋdʋ Eyadèma wɛɛ ɛlɩɣ Togo paɣtʋ wayɩ kaahɛzaɣ.
Pɔtɔ caca kɩfalʋʋ pɩnaɣ 2003 taa lɛ, pakaɖɩ kpayɩ mɩsɩgʋm fenaɣ kajalaɣ ñɩŋga wiye se Ñʋʋdʋ Eyadèma wabɩna. Ɛyaa mɩnɩʋ yɔɔ lɛ, ɛyaa 57,78 lɩzɩna-ɩ se ɛkɛ ɛjaɖɛ Ñʋʋdʋ. Politiki aŋgba wena apama kewiyaɣ nɛ ɛsa yɔ, a-ñʋŋ tɩnaa sakɩyɛ kizi tɔm tʋnɛ. Mɩsɩgʋm fenaɣ kɩyakʋ nɛɛlɛ (20) ñɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ kʋɖʋmaɣ ŋ́ga ka-taa Ñʋʋdʋ Eyadèma ɖuu Togo samaɣ ɛsɩndaa. Afrɩka ajɛya Ñʋŋ tɩnaa lʋbɛ ɛsɩndaa eɖuwaa.
Waaɣ nʋwa, pɩnaɣ 2004 ñɩŋga taa Anasaayɩnaa ajɛya kɩkpɛndʋʋ ŋgbɛyɛ ɖaɣnɩ yebu nɛ taabalɩyɛ wɛɛ a nɛ Togo pɛ-hɛkʋ taa. Ayeba nɛ taabalɩyɛ ɖaɣnɩ wɛʋ, mbʋ pʋyɔɔ yɔ, Togo tisaa se kʋɖʋzʋʋ takayɩsɩ pɩnaɣ 2005 ñɩŋga taa nɛ palɩzɩ paɣtʋ lɩzɩyaa kɩfama.
Ñʋʋdʋ Eyadèma wɛna ñamɩyɛ kʋdɔŋ. Kʋdɔŋ ŋ́gʋ kʋkʋyɩnɩ-ɩ nɛ pakpaɣ-ɩ ɛsɔdaa lɔɔɖɩyɛ taa se pɛɖɛɣnɩ-ɩ Anasaayɩnaa tɛ. Ɛsɔdaa lɔɔɖɩyɛ nɖɩ pakpaɣ-ɩ ɖɩ-taa yɔ, ɖɩ-mayaɣ kɛlɛ 707. Ɛ-tɛ Piya kantɔŋ taa pakpaɣnɩ-ɩ nɛ patɩŋɩnɩ-ɩ Tunizii ɛjaɖɛ ñʋʋ yɔɔ. Ɛsɔdaa lɔɔɖɩyɛ ńɖɩ ɖɩ-taa ɛ-kʋdɔŋ tɔcɔ. Pɩɩkɛ lɛlaɣ fenaɣ kɩyakʋ kagbaanzɩ ñɩŋgʋ wiye, waaɣ falaŋga, pɩnaɣ 2005 taa.
Fransɩ ɛjaɖɛ Ñʋʋdʋ, Jacques Chirac tɩnɩ Ñʋʋdʋ Eyadèma tɛ sɩm kpa lɛ, ɛtɩtiyina kʋñɔŋ wiye takayaɣ Gnassingbé hɔʋ. Ɛtɔŋ ka-taa se Eyadèma kɛkɛ Fransɩ ɛjaɖɛ taabalʋ, se ɛkɛkɛ ɖɔɖɔ ɛnʋ maɣmaɣ ɛ-ŋgbɛyɩdʋ nɔɔyʋ siŋŋ.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Politiki laɖaa]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Togo]]
qvdes80ix8bg4m79l7u1yvfwwjmqpep
Gobi
0
392
1962
1961
2017-06-24T00:01:08Z
MF-Warburg
4
3 révisions importées : Importing from Incubator
1962
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Gobi kañɩnbʊsaɣ]]
a7its0zdg03topl9h2a178f3i8b1vld
Gobi kañɩnbʊsaɣ
0
393
11073
9751
2018-02-01T15:51:07Z
Gnangbade
58
Liens
11073
wikitext
text/x-wiki
Goobi kañɩnbʊsaɣ wɛ kpaɣ [[Siini]] hayʊ kɩŋ nɛ [[Moŋgolii|Mongoli]] hadɛ kɩŋ pɛhɛkʊ taa. Kawalɩ sɩŋŋŋ. Pɛtɛyɩ Mongoli tam napʊtozo kɔyɔ, Goobi kañɩnbʊsaɣ kpakʊ ɛzɩ hɔɔlɩŋ naalɛ yɔ. Kadaŋga hɔɔlʊ ŋgʊ lɛ, pʊʊ cɔ-kʊ kpɛɛɛ nɛ pɩta. Ɖinaɣ Altaï pʊʊ, Mongoli piyasi nzɩ sɩ yɔɔ nɛ ñɩtʊ kpɛmmm yɔ, Tibetain pʊʊ ŋgʊ kɩ-ñʊʊ taa walɩ camɩyɛ landammm yɔ pɩnɛ Siini hayʊ kɩŋ kadaŋga. Tʊtʊʊyɛ taa lɛ, Mongoli kʊnʊŋ taa lɛ, Gobi tɔbʊ se hɔɔlʊ ŋgʊ nɩkaɣ takɩlɩ wɛʊ yɔ. Payaɣ Goobi ŋgʊ ɖɔɖɔ se Tsöl mbʊ pʊyɔɔ yɔ peeɖe wɛ kʊlam ɛzɩ ñanaɣ teŋgʊ yɔ. Gobi kñɩnbusaɣ yɔɔ tɔm wɛ welesiɣ mbʊ pʊyɔɔ yɔ ɖooo caanaʊ taa lɛ, peeye ɛyaa tɩŋgaɣna heŋ tɔna nɛ pɛɖɛʊ ajɛya ntɩ ntɩ taa kɛlɛʊ kɛlɛʊ nɛ palakɩ kɩlɛɛzʊ.
[[File:Gobi desert fr.jpg|thumb|Gobi desert fr]]
Goobi kañɩnbʊsaɣ ɖalaakɩŋ taa wɛ kilomɛtanaa 1600 kpaɣna wsɩ ɖɩɖʊyɛ hadɛ kɩŋ. Toboyuu taa lɛ pɩmaɣna kilomɛtanaa 800 kpaɣna hayʊ kɩŋ ŋwolo ŋsɩɩna hadɛ kɩŋ. Gobi kañɩnbʊsaɣ wɛ kañɩnbʊsasɩ nzɩ sɩkɩlɩ walʊʊ kedeŋga kpeekpe taa yɔ; mbʊ pʊyɔɔ kɩ-tɛ walanzɩ taa wɛ 1300OOOkm2. Gobi kañɩnbʊsaɣ tɔm nɛ tɩɩndɩ kpem. Lɛɛsɩ taa lɛ; kañɩŋga panaɣ, ɛlɛ kaka taa yɔ kaaŋ kɩlana ɖɔʊ.
Goobi tɛtʊ yɔɔ ñɩm wɛ ntɩ ntɩ. Ɖɩnaɣ kadanzɩ nɛ sɩ-taa ñɩtʊ nɛ wɩlɩŋ pɛwɛɛ yɔ; tɛtʊ ñabɩ nɛ kaaŋ nɛ kañɩŋga. Wɩsɩ ɛɛñakɩ sɩŋŋŋ peeɖe. Pɩnaɣ taa lɛ, wɩsɩ ñakɩ kɩyakɩŋ 250 ɖeke.
Kpankʊɖʊmwaa cakɩ hɔɔlɩŋ nɩyɛ. Pacakɩ aɖaaɖaanaa yɔɔ yaa kpaŋganzɩyɔɔ. Napʊyʊ taa lɛ, lɔɔɖa taa pacakɩ nɛ pɔcɔʊ. Kpankʊɖʊm waa mba pazʊ coka taa. Po-coka ana, pamaɣ yɛ kʊlʊ kʊlʊ.
Peeɖe, awayɩ tɛtɛ wondu taa lɛ, ɖɩnaɣ Przewalski kpaŋnʊ, kpou yaa kpemtɔyaɣ.
[[File:Mongolie hémione.jpg|thumb|Mongolie hémione|Goobi kan̄ɩmbusuu]]
Ɛyaa paazɩ ɖɔɖɛ peeɖe pɩtɛkɛ sɔnɔ. Pɔɖɔʊ pʊŋ nɛ heŋ. Ɛ-taa lɛ, ɖɩnaɣ «angora». Angora ŋgʊ pɔsɔɔlɩ kɩɖɔʊ mbʊ pʊyɔɔ yɔ kɩ-tɔnɛ wɛ ɖeu kamaɣ fɛyɩ.
Nemegt hɛɛʊ ŋgʊ kɩwɛna wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ nɛ hadɛ kɩŋ yɔ, patʊʊ-kʊ hɩɖɛ se «Dragons» waa hɛɛʊ mbʊ pʊyɔɔ yɔ, peeɖe kɛ ɖooo lɔŋ taa kpɩna ɖɩcaɣyɛ kaawɛɛ. Panaɣ peeɖe ɖɔɖɔ kɛ «Dinosaures» naa nɛ pa-yala ɖɔɖɔ.
Goobi kañɩnbʊsaɣ taa tɛʊ nɩʊ yaa wɩsɩ ñaaʊ wɛ wɛɖɩɣ. Pɩlɩɣ na yolim yaa lʊŋgɩyɛ taa tɔm. [[Mɩsɩkʋm fenaɣ]] taa lɛ, wɩsɩ ɖoŋ ɖɛ ɛzɩ 38°c. [[Saŋayɩŋ fenaɣ]] taa lɛ, nikaɣ wɛ fɩnɩnɩ. Pɩtɛ alɩwaatʊ taa lɛ, nikaɣ ñɛ -250°c. Keteŋa kpeekpe yɔɔ lɛ, Anntarctique wayɩ lɛ, Gobi taa kɛ nikaɣ kɩlaa. Peeɖe ɖɔɖɔ heelim makɩ pɩdɩɩfɛyɩ. Ɖoo taa yaa tɛbɩyɛ tɛɛ mbʊ yɔ, piniidu niidu mbʊ yɔ pɩmakʊna ɛzɩ 32°c yɔ. Fɛɛnɩʊ ŋgʊ payaɣ se Yollin Am yɔ, hasɩ yaɖɛ fenaɣ taa,ɛyʊ pɩzɩɣ ɛna lɩm pɛ. Tʊtʊ wayɩ ɖɩnɩɣ se Gobi kañɩbʊsaɣ wɛɛ kawalɩɣ nɛ kawalɩɣ. Pɩnaɣ taa lɛ kañɩnbʊsaɣ ŋga kasʊ lona wena awɛ p,ucɔlɔ kpɛɛɛ yɔ nɛ pɩpɩzɩɣ pɩtalɩ ɛzɩ 10000km2 yɔ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Kañɩnbʊsasɩ]]
[[Category:Aazii]]
p493kwmua2wvi3ht15tm8rmnhmwquuv
Goethe
0
394
12930
10236
2018-09-06T18:37:02Z
SFLord
142
Added picture, place of residence, occupation, places and dates of birth and death and signature
12930
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Goethe
|image = Goeth 1768.jpg
|px = 190px
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = [[Caama]]
|Ɛ-tʋmɩyɛ = Takayɩsɩ mayʋ
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = Frankfurt ([[Caama]])
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = 28 [[Kɩyɛɛna fenaɣ]] 1749
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ = Weimar, ([[Caama]])
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ =22 [[Lakɩŋ fenaɣ]] 1832
|E-nesi ñɩɣʋ = Goethe Signature.gif
}}[[File:Goethe (Stieler 1828).jpg|thumb|Goethe (Stieler 1828)]]
Johann Wolfgang von Goethe kɛna weyi ɛma takayasɩ nzɩ ɛya pɩzɩɣ pɔyɔɔdɩ sɩ-yɔɔ tɔm sakɩyɛ yɔ. Ɛ-takayɛsɩ nzɩ, sɩyɔɔdɩɣ caanaʊ tɔm yaa tɔm ndʊ sɩkɛdɩɣ tɔm ndɩ ndɩ yɔ. Ɛ-takayasɩ nzɩ, sɩtama-ɩ nɛ lalaa takayasɩ, ɛzɩ Sturm und Drang nɛ classicisme de Weimar (Weimarer Klassik). Physique taa lɛ, ɛlɩza mʊntʊsʊʊ tɛ théorie nɛ tomnaɣ yɔɔ lɛ, ɛna se ɛyʊ tamaɣ taa nɛ mɔɔyɛ naɖɩyɛ. Payaɣ ɛzɩ ɛwɛ Illuminés de Bavière waat aa nɛ ɛɛsɔʊ Hafez yɔɔ.
Ɛma takayasɩ cabɩ nɛ sɩ-taa kɔyɔ: Souffrances du jeune Werther (Die Leiden des jungen Werthers), Les Affinités électives (Wahlverwandtschaften), Faust I et II, Les Années d'apprentissage de Wilhelm Meister (Wilhelm Meisters Lehrjahre). Pɩtasɩɩna sɩ-ɖeke, ɛma keesɩ takayasɩ ɖɔɖɔ; nɛ sɩ-taa lɛ atʊwa nɛ tɔm ntɩ ntɩ wɛɛ ɛlɛ caama kʊnʊŋ taa kɛ sɩkɩla wɛʊ. Sɩ-sɩ yɔ: Willkommen und Abschied (« Es schlug mein Herz, geschwind zu Pferde / es war getan fast eh gedacht »), Mignon (« kennst du das Land wo die Zitronen blühn… », pʊtɔbʊʊ se, ŋsɩma ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa akaŋganaa hɔʊ camɩyɛ yɔ), Le Roi des aulnes (« Wer reitet so spät durch Nacht und Wind / es ist der Vater mit seinem Kind… ») Der König in Thule nɛ ŋkpaɣ ŋɖɛɛ.
==Ɛ-ɖɩlɩyɛ nɛ e-efebutu==
Goethe waa kɛna ɛyaa mba palɩna Thuringe hɔɔlʊ taa yɔ. Ɛlɛ pʊcɔ nɛ palʊlʊ Johann Wolfgang lɛ, paawɛ Francfort ɖɩɣa taa, ɖenɖe payaɣ sɔnɔ se Goethe-Haus . payaɣ ɛ-caa se Johann Caspar Goethe (1710-1782), ɛɛkɛ tɔm hʊyʊ nɛ e-wezu caɣʊ taa lɛ, ɛɛkpaɣ alɩwaatʊ sakɩyɛ nɛ ɛtʊlɩ tɔm hʊʊ kʊdʊyʊ nɛ ɛyaa kʊ se Histoire naturelle kʊdʊyʊʊ.
[[File:1999-ersttagsstempel-goethe.jpg|thumb|1999-ersttagsstempel-goethe|Goethe tɛ tampɔɔ]]
Ɛzɩ René Berthelot yɔɔdɩɣ yɔ, ɛkalɩzaɣ kɛ sciences yɔɔ yebɩna nɛ ɛ-ñʊʊ taa lɔŋ nɛ ɛ-tɛ [[filozofii]] pakpa ɖɔŋ sɩŋŋŋ. Ɛkɛ ɛyʊ weyi ɛsɔɔla cɔʊ ajɛya taa sakɩyɛ yɔ nɛ ɛɛma takayaɣ nakɛyɛ nɛ pɩnaɣ 1932 kɛ posusa ka-taa tɔm. Payaɣ e-ɖoo se Catharina Elisabeth Goethe (1731-1808) kɛ Textor tɛtʊ taa; ɛlɛ sɔɔla wɔndʊ sʊʊ tɔm kamaɣ fɛyɩ. E-ɖoo ɛnʊ ɛwala lɔŋ sɩnɖʊ Goethe kɛ pɩŋzɩ 17 taa, ŋgʊ ɛ-walʊ ɛnʊ ɛɛwɛna pɩnzɩ 38. Johann Wolfgang nɛ ɛ-caa pataahaɣ mɩŋ mbʊ pʊyɔɔ yɔ ɛɛkɩla ñaŋ. Pa-ñɩma cɔlɔ lɛ, Johann Wolfgang (ɛkɛ pɩɣa naalɛ ŋga) nɛ e-neu Cornelia Friderike Christina (palʊla-ɩ [[saŋayɩŋ fenaɣ]] 7 wiye pɩnaɣ 1750) pa-naalɛ kɛ pɩkazaa; paa pɩnaɣ 1758 taa kpɩzɩm kaakpɛngɛsa-ɩ ɛzɩma kɔyɔ.
Ɛkʊyaa lɛ, ɛkpɛlɛka kʊnʊmɩŋ sakɩyɛ ɛzɩ [[Krɛsɩ kɩbɩnʊʊ kʊnʊŋ|Krɛsɩ]], [[Latɛŋ kʊnʊŋ|Latɛŋ]], [[Fransɩɩ kʊnʊŋ|Fransɩ]], [[Englɩsɩɩ kʊnʊŋ|Engilisi]] nɛ [[Hɛbra kʊnʊŋ|Hebra]]. Ɛkpɛlɛka patʊ nɛ ɛsɔɔlɩ tɩ-tɔm, ɛsɩma équitation nɛ escrime ɖɔɖɔ camɩyɛ. Pɩtɩŋga mbʊ yɔ, ɛ-caa weyi ɛtɔsɔɔlɩɛ-tɔm mbʊ yɔ, ɛnʊ ɛkpɛlɛkɩna-ɩ ɛlɛ e-ɖoo tɔm kpem kɛ ɛkɩlɩ sɔɔlɩɣ nɛ ɛnʊ ɖɔɖɔ ɛwakɩ tɩŋgɩɣ. Pɩwɛɛ mbʊ kpem lɛ, ɛ-taa tatɩɩ fɛyɩ leleŋ wiɖii kaʊ. Ɛlɛ e-sukili lɛɛza-ɩ kamaɣ fɛyɩ: Eyeba you tɔm nɛ ɛpɩsɩ pɩɣa ŋga kɛwɛna ñamtʊ camɩyɛ yɔ; ɛɛlazɩɣ tɔm ndʊ pawɩla-ɩ yɔ ɖɔkɩɣ; ɛsɔɔla anjaʊwaa lɩzɩʊ tɔm ɛlɛ wondʊ teu tɔm lɛ, ɛɛpɩzɩɣ tʊtʊ. Pɩnzɩ lʊbɛ tɛ you yebina nɛ pɩmalɩna-ɩ nɛ Fransɩ tɛ tɩlɩtʊ nɛ pɛ-wɛɖɩɣ sʊʊna-ɩfɩbɩ. Sɔɔja weyi payaɣ-ɩ se comte de Thorane yɔ, ɛɛcaɣ pɛ-tɛ Goethe kɛ pɩnaɣ 1759, ŋgʊ France sɔɔjanaa ñaawɛ Francfort. Thorance nɛ Goethe caa paakɛ taabalaa nɛ pʊyɔɔ lɛ ɛ-caa ɛnʊ, ɛsɩna Fransɩ ɛjaɖɛ taa ñɩma you kɛ ɖenɖe payaɣ se Rossbach yɔ. Pɩla mbʊ lɛ, ɛ-ɛtɩ Textor ñataasɔɔlɩ se ɛsɩna-wɛ. Pa-tabalɩyɛ nɖɩ ɖɩ-yɔɔ kɛ ɛ-pɩyalʊ Johann Goethe pɩzaa nɛ e-wolo wiyau Germouanie Joseph II kɛ pɩnaɣ 1764.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Ɛyaa sɔsaa]]
[[Category:Abalaa sɔsaa]]
[[Category:Takayɩsɩ mayaa]]
[[Category:Caama]]
s0rzvbayqfwuc4b2r6tokdeeo157qmk
You
0
396
14236
14182
2019-05-06T08:20:32Z
Hugo.arg
49
Annulation des modifications 14182 de [[Special:Contributions/76.21.114.155|76.21.114.155]] ([[User talk:76.21.114.155|discussion]])
14236
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:JUNGLE_WARFARE.jpg|vignette|JUNGLE WARFARE]]
[[Fichier:Type_59_tank_in_Military_Museum_of_the_Chinese_People's_Revolution_20180219.jpg|vignette|Type 59 tank in Military Museum of the Chinese People's Revolution 20180219]]
[[Fichier:Great_War.png|vignette|Great War]]
You, pʊtɔbʊʊ se pɩkɛ kaɖɛ tɔm natʊyʊ ndʊ poyouna you wondu yɔ. Pɩkɛ you ŋgʊ kʊwɛ ɛyaa hɛkʊ taa pɩtɩnŋa [[Politiki tɩlɩyɛ lɩmaɣza|politiki]] lɩmaɣza ɛzɩ ajɛyɛ hɛkɩŋ taa nɛ pɩpɩsɩɣ koyondiye kpem ɛyaa hɛkɩŋ taa. You pɩzɩɣ kɩla ɖɔɖɔ ɛyaa kʊyʊma hɛkɩŋ taa lone kʊyʊmɖɩyɛ taa yaa ɛjaɖɛ kʊyʊmɖɩyɛ taa, mbʊ pɔyɔɔdʊʊ yaa payaɣ you ŋgʊ se ɖama hɛkʊ taa you, kʊnʊmɩŋ ndɩ ndɩ tɩna pɩzɩɣ poyo, ɛyaa kʊyʊ ɖɔɖɔ lalaa yɔɔ, ajɛyɛ you naa ɖama ɖɔɖɔ.
Yoŋ nɛ ɛ-tɛ wondu wɛna paɣtʊ yaa waɖɛ nɖɩ ɖɩfɛyɩ keeke, you paɣtʊ, pɩsana kedeŋga samaɣ kiɖe. Paɣtʊ takayasɩ nzɩ sɩɖʊna ɛzɩma pɩkɛna yɔ, pazɩtʊ, wondu ndʊ palana you ŋgʊ. Pʊcɔ you pazɩ lɛ, ñɩŋʊʊ nabʊyʊ wɛʊ, pana paɣtʊ takayaɣ wɛɛ, pazɩtʊ takayaɣ wɛɛ.
Ɛlɛ pɩtɩŋɛ payi mbʊ yɔ pɩpɩzɩ pɩcaɣ yem pɩtɩŋna kizitu natʊyʊ yɔɔ, ɛgbaɣdɩyɛ labʊ yɔɔ, tɩ pɩsɩnaʊ, nɩnaʊ takayasɩ labʊ ɛzɩ tisuu yaa kizuu yaa wabɩtʊ ajɛyɛ lɛna yɔɔ, kɩma kɩhɛyɩŋ nɛ laŋhɛzɩyɛ labʊ kɔɔ pʊwayi.
Lɛɣtʊ ndʊ palakɩ nɛ pʊcɔ papazɩ you yɔ payaɣ se lɔŋ, wabɩtʊ lɛɣtʊ payaɣ se tɩlɩyɛ, mbʊ pʊyɔɔ nɛ pʊcɔ you paɣzɩ yɔ payaɣ kpɛlɛkɩtʊ tɩlɩna [[Latɛŋ kʊnʊŋ]] taa polemos nɛ pʊtɔbʊʊ se you nɛ tɩ yɔɔ kadɩnaɣ logos tɔbʊʊ se kpɛlɛkʊʊ. Carl von Clausewitz cɔlɔ lɛ, you kɛ wɛtʊ lɛtʊ ndʊ tɩɖɛʊ wobu yɔɔ wobu yɔɔ pɩtɩŋna laɣsɩ naa ndɩ ndɩ yɔɔ yɔ, ŋgʊ Carl Schmitt ñɔtɔŋ se politiki ŋgʊ kʊtɔsɔɔlɩ you lɩɣna ɛzɩma ɖɩtɛyɩɣ ɛgbaadɩna nɛ koyondina yɔ.
Gaston Bouthoul cɔlɔ lɛ, you kɛ ɖama kʊyɩnaʊ nɛ pɩwɛna laɣsɩ nzɩ pasɩma-zɩ pɩlɩna mba pacaɣ labʊ you ŋgʊ nɛ mba pacaɣ-kʊ labɩnaʊ yɔ. Mbʊ lɛ, pɩwɛna lone nɛ alɩwaatʊ ndʊ tɩ yɔɔ palakɩ you ŋgʊ yɔ nɛ pɩwɛna paɣtʊ ndʊ tɩlɩna tɔm hʊya cɔlɔ. Paɣtʊ ndʊ tɩlɛzɩɣ pɩtɩŋna lona wena a-taa palakɩ yɔu nɛ wɛɛ wena a-taa palakɩ you ŋgʊ yɔ. Kpaagba ñɩŋʊ ŋgʊ pasɩma-kʊ nɛ calɩm kpɛɖʊʊ sakɩyɛ, mbʊ pʊyɔɔ patɩkʊ ɛyaa kɔyɔ pɩwɩlɩɣ se pɛkɛzɩɣ ɖama kɩkɛzɩɣ nɛ tɔm.
[[Category:!Main category]]
l2jq6clca4gsvn05ejo4ctm6e15gv3p
Guillaume le conquérant
0
397
10483
7808
2018-01-03T13:40:56Z
Gnangbade
58
liens
10483
wikitext
text/x-wiki
Guillaume wabɩyʊ kɛ [[Aŋgɩlɩtɛɛrɩ|Anglɩtɛɛrɩ]] wiyaʊ nɛ paya-ɩ Guillaume Kajalaɣ tʊ, Normandii ɛyaa tɛ wiyaʊ sɔsɔ papa ya-ɩ se Guillaume 2, patasɩ-ɩ yaʊ ɖɔɖɔ se Bâtard Guillaume, palʊla-ɩ Falaise tɛtʊ taa pɩnaɣ 1027 yaa 1028 nɛ ɛsɩ Rouen [[salaŋ fenaɣ]] kɩyakʊ 9 pɩnaɣ 1087, ɛɛkɛ wiyaʊ Anglɩtɛɛrɩ kpaɣ 1066 pɩkɔɔ pɩtalɩ ɛ-sɩm pɩnaɣ kɛ 1087 nɛ Normandii waa tɛ wiyaʊ pɩnaɣ 1035 pɩkɔɔ pɩtalɩ ɛ-sɩm ɖɔɖɔ.
Robert Magnifique nɛ Falaise Arlette (Herleva) pɩɣa kɛlɛ, Guillaume pɩsa Normandii ɛjaɖɛ tɛ wiyaʊ lɛ, ɛɛwɛna pɩnzɩ 8, mbʊ lɛ, ɛ-caa kaasɩba. Yoŋ alɩwaatʊ sakɩyɛ wayi kɛ ɛpɩza ɛɖanɩ kpaʊ kewiyaɣ kpaɣ Val-ès-Dunes you wayi kɛ pɩnaɣ 1047 taa. Ɛla halʊ Flandre Mathide kpaɣ pɩnaɣ 1050, nɛ ɛpɩsɩ Normandii ɛjaɖɛ ɛjaɖɛ ɖoŋ nɖɛ, ɛsɔndʊʊ [[Fransɩɩ]] wiyaʊ Henri 1 (pɩnaɣ 1031 ŋtalɩ 1060) nɛ Philippe 1 (pɩnaɣ 1060 ŋtalɩ 1108).
Fada Edouard sɩm wayi lɛ, ɛfana kewiyaɣ lɛɛzɩtʊ you nɛ ɛkpa ɛcaɣ Anglɩtɛɛrɩ kewiyaɣ ɛjaɖɛ yɔɔ alɩwaatʊ ndʊ ɛwaba Hastings you yɔ pɩnaɣ 1066. Wabɩtʊ ndʊ tɩpɩsɩ-ɩ ɛjaɖɛ ñʊʊ tʊ weyi paakuluu nɛ-ɩ nɔɔ [[Eerɔpʋ tɛtʋ tɔm|Eerɔpʊ]] wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ ɛjaɖɛ taa yɔ nɛ pɩkɔna lɛɛzɩtʊ sakɩyɛ Aŋglɩtɛɛrɩ ɛjaɖɛ taa, ɛlɛ pɩtɩŋɛ payi mbʊ yɔ pʊmʊʊ alɩwaatʊ ndʊ Normandie sɔsaa tiba pɛ-ɛjaɖɛ taa.
Pʊwayi lɛ, ɛpaɣzɩ labʊ yoŋ nɛ e-koyondina sakɩyɛ, paa Aŋglɩtɛɛrɩ taa peeɖe maɣmaɣ yaa (kʊyɩnɩyaa mba paawɛ Edgar Atheling wayi yɔ, Danois ɛyaa nɛ [[Ekɔsɩ|Ecɔsɩ]] ɛyaa) yaa ɛjaɖɛ mba (Foulque Réchin kɩpaɣlʊ, Flandre kɩpaɣlʊ Robert 1, kɔzɩ kɔzɩ Fransɩɩ Philippe 1). Ɛyʊ ɛnɛyɔ ɛsɩ Rouen tɛtʊ taa pɩnaɣ 1087 alɩwaatʊ taa ndʊ ɛɖʊ Mante kabʊɣa taa, ewoba you nɛ Philippe 1kɛ Vexin tɛtʊ taa. Pepimi-ɩ Abbaye ɛzɩ Caen ɛyaa yɔ.
Robert Magnifique pɩsa Normand tɛ wiyaʊ pɩnaɣ 1027 [[kɩyɛɛna fenaɣ]] kɩyakʊ, alɩwaatʊ ndʊ ɛ-ɖalʊ sɔsɔ Richard 3 tʊ sɩba yɔ, mbʊ lɛ, ɛɛwɛna pɩnzɩ 20 yeke. Ɛnɛ ɛnʊyɔ ɛlɛzɩ pa-caa Richard 2 tʊ lone taa, ɛlɛ sɩba puwoba ɛzɩ pɩnaɣ kʊɖʊmaɣ mbʊ yɔ. Richard 3 tʊ tɛ tuda sɩm waza Robert, weyi pahuna-ɩ tɔm pɩtɩŋna takayasɩ maya yɔɔ se ɛnʊ ɖʊna kɔyɛ ɛ-ɖalʊ. Richard yele evebupɩɣa nakayɛ kalɩmpaɣnɩ ñɩŋa, Nicola koposɩna kewiyaɣ ɖɩɣa.
[[Category:!Main category]]
tkg6zpn1n4qillmqa2sosopj90gud9o
Gustav Mahler
0
398
17897
17896
2024-01-17T14:15:13Z
Gnassingbé-Gnassingbé
4636
Fichier, vignette
17897
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Gustav Mahler
|image = Friedrich Victor Spitzer - Portrait Gustav Mahler, 1905.JPG
|px = 190px
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = Bohemia, Czech Republic
|Ɛ-tʋmɩyɛ = soo maɖʋ sɔɔ
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = Kalischt, Bohemia, Czech Republic
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = 7 [[Hasɩyaɖɛ fenaɣ]] 1860
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ = Fɩyɛɛnɩ, ([[Otirisi]])
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ =18 [[Agoza fenaɣ]] 1911
|E-nesi ñɩɣʋ = Mahler-signature.svg
}}
[[Fichier:Gustav Mahler 1909 3.jpg|vignette|Gustav Mahler 1909 3]]
Gustav Mahler kɛ [[Otirisi]] tʋ. Palʋla-ɩ Kaliště tɛtʋ taa Otirisi ɛjaɖɛ taa peeɖe. Otirisi kewiisi kpɛndʋ ɛjaɖɛ pɩsɩ sɔnɔdaat Cɛkɛsolovaki ɛjaɖɛ.
Palʋla-ɩ kɩyakʋ lʋbɛ (7) n̄ɩŋgʋ wiye, [[hasɩyaɖɛ fenaɣ]] taa, pɩnaɣ 1860 ɩŋga taa. Ɛsɩba Otirisi ɛjaɖɛ taa peeɖe [[Fɩyɛɛnɩ]] tɛtʋ taa. Ɛsɩba [[agoza fenaɣ]] kɩyakʋ hiu nɛ lutozo (18) ñɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1911 taa.
Ɖajaa Gustav Mahler ɛnɛ, ɛkɛ wendu lɩzɩyʋ nɛ soo luɖu sʋsɔ nɔɔyʋ siŋŋ. Pɩtɛkɛ piɖeke, ɛkɛ ɖɔɖɔ soo tɩnaa ɖɩjaɣyɛ taa n̄ʋʋdʋ nɔɔyʋ nɛ [[piyaanoo]] maɖʋ Otirisi ɛjaɖɛ taa.
Ɛ-hɔʋʋ kaakɛ [[Yuudaayism|Yuda]] mba hɔʋ yaa Isrɛɛlɩ mba n̄ɩŋgʋ kɛ Kaliště haɖaa taa. Ɛkɛ Bohême cejewiye taa tʋ. Payaɣ ɛ-caa se kɛlɛ Bernhard Mahler nɛ payaa e-ɖoo se Marie.
[[Fichier:Mahler S5M4 100506 16b.ogg|vignette|"Adagietto", 4th movement from Symphony #5]]
[[Catégorie:!Main category]]
[[Catégorie:Abalaa sɔsaa]]
[[Catégorie:Ɛyaa sɔsaa]]
[[Catégorie:Minziiki laɖaa]]
[[Catégorie:Yendu lubiyaa]]
[[Catégorie:Otirisi]]
nvrilw1mb78db88z7wy9fh2co61zitx
Gɔɔlɩfʋ you tɔm
0
399
13721
9599
2019-04-01T17:25:41Z
Gnangbade
58
photos
13721
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:United_States_Forces_in_the_Gulf_War_1991_GLF980.jpg|vignette|United States Forces in the Gulf War 1991 GLF980]]
You laba mbʊ nɛ kɩyakɩŋ hiu nɛ naalɛ wayɩ lɛ, [[Fransɩɩ]] tɛ minisiɖi weyi ɛcɔŋna peeɖe ɛjaɖɛ yɔɔ kandayʊ yɔɔ yɔ, Jean-Pierre Chevènement ma takayaɣ nɛ etiyina ñʊʊ tʊ Fransɩɩ ɛjaɖɛ François Mitterrand nɛ eheɣ-ɩ se ɛnʊ tɔsɔɔlɩ you yɔ ɛtatasɩ sɔɔlɩɣ se ɛkɛ minisiɖi. Jean-Pierre Chevènement taa wɛɛ nɛ pɩwɩzʊ nɛ ɛzɩma Fransɩɩ nɛ [[Etaazuunii|Amerika]] mba paɖʊ nɔsɩ kɛ you ŋgʊ kɩ-taa yɔ. Jean-Pierre Chevènement, weyi ɛkɛ pɩndɩ-tʊ nɛ esʊŋ yaa ɛkʊyʊ kpelaɣ yɔɔ yɔ, François Mitterrand caŋ ɛlɛzɩ-ɩ nɛ Pierre Joxe.
==Koweït tɩ-yɔɔ wɛʊ==
[[Fichier:Chemical_Warfare_in_the_Twentieth_Century_GLF1138.jpg|vignette|Chemical Warfare in the Twentieth Century GLF1138]]
You paɣza nɛ pɩlaba kɩyakɩŋ niitozo lɛ, [[Iranɩ (Iran)|Iran]] tɛ sɔɔjanaa kpɩɩ powondu kɛ Koweït ɛjaɖɛ taa nɛ pese nɛ peyele nɛ pawayɩ kɛ pɔ-hɔzɩŋ nɛ po-yoŋ lɔɔɖa sɔsɔna. Kɩyakɩŋ niitozo wayɩ ñɩɩtʊ nakʊ nɛ hɔɔlʊ yɔɔ ɖeyi ɖeyi yɔɔ kɛ Irak ɛjaɖɛ ñʊʊ-tʊ Saddam Hussein yɔɔda kaɣlaa kɛ Radio-Bagdad taa size ɛ-tɛ sɔɔjanaa paɣzɩpo-hondʊ kpɩyʊʊ kɛ Koweït tɛtʊ taa. Ɖanaɣ wɩsɩ kɔma se sɩhɛlɩɣ lɛ Koweït tɛtʊ sɔsɔtʊ wɛ tɩ-tɩ yɔɔ. Pɩlaba mbʊ lɛ, samaɣ kpɛsɩ nɛ papazɩ pamʊ Amerika sɔɔjanaa camɩyɛ kpem. Pɩkazɩ nɛ Irak tɛ sɔɔjanaa lɛ, pɩfɛyɩ yɔɔɖɩɣ, pɩkɛna kʊzɔɔtʊ tɔm. Amerika sɔɔjanaa nɛ pa-tabalaa pɛwɛ naŋgɩɣ Irak tɛ sɔɔjanaa kɛ Bassorah haba yɔɔ nɛ pɛɖɛɣʊ yem. Ɛyaa sakɩyɛ hiu sɩm nɛ pakpa sɔɔjanaa ɛzɩ kutokiŋ ɛzɩ nanza yɔ. [[Lɛlaɣ fenaɣ]] 28 kɛ pɩnaɣ kʊɖʊmaɣ ŋga ka-taa kpaagbaa mbʊ lɛ, Amerika tɛtʊ ñʊʊ-tʊ George Bush yɔɔdɩ se pɩsɩɩna mbʊ, malɩfanaa ɛtaatasɩ kou peeɖe.
==Irak tɩlʊʊ Koweït==
[[Fichier:Operation_Desert_Storm_-_Abandoned_Vehicles_1991.jpg|vignette|Operation Desert Storm - Abandoned Vehicles 1991]]
You tɛma mbʊ lɛ, Bagdad se ŋgʊ na mbʊ se Koweït lɛ, pʊwɛ se kɩwɛɛ kɩ-tɩ yɔɔ yeli ɛzɩ [[ONU ŋgbɛyɛ]] yɔɔdɩɣ yɔ. Pɩsana nɛ Irak tɛ ñɩm hʊʊ lɛ, [[kɩyɛɛna]] fenaɣ kɩyakʊ naalɛ ñɩŋgʊ wiye pɩnaɣ 1990 kaasʊ Koweït tɛtʊ taa se pɩwɛ ɛzɩma yɔ, kɩhɩʊ kaɖazɩm. Pʊkɔm [[kɔlaɣ fenaɣ]] 17 ñɩŋgʊ pɩnaɣ 1991 lɛ, Etats-Unis ñʊʊ-tɖaŋgɩ se pɩtaatasɩ mbʊ labʊ. Ɛlɛ, kɩyakɩŋ 3 nɛ 9 wiye pɩnaɣ 1991 kɛ ONU tɛ piliŋga ŋga kɔcɔŋna ɖiu ɖiu caɣʊ yɔɔ yɔ kañɩɣ nesɩ size Iran nɛ Koweït pɛhɛkʊ taa you ŋgʊ kɩhɛɛ mbʊ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Yoŋ]]
[[Category:Lɛɛlɛyɔ tɔm]]
[[Category:Caanaʋ tɔm]]
[[Category:Irakɩ]]
0gosd0msmytmyx5dkla3le7cygkizqd
Habɩyɛ
0
400
10888
7856
2018-01-27T12:05:13Z
41.207.160.95
Liens
10888
wikitext
text/x-wiki
Ɛbɛ payaɣ habɩyɛ? Payaɣ nʋmɔʋ kɩwalʋʋ wululuu ŋgʋ kɩ-yɔɔ [[Lɔɔɖɩyɛ|lɔɔɖaa]] nɛ kpokponaa nɛ [[cɛɛcɛ|cɛɛcɛnaa]] pɔɖɔŋ yɔ se habɩyɛ. Pawasɩɣ ɖɔɖɔ [[Kabɩyɛ kʊnʊŋ|Kabɩyɛ]] hayɩm taa. Ɛlɛ, habɩyɛ nɖɩ ɖɩ-tɔm ɖɩcaɣ yɔɔdʋʋ yɔ, ɖɩɖɩ wɛ ndɩ. Kabɩyɛ tʋ sɔnzɩ sɔsɔsɩ nasɩyɛ tɔm ɖɩyɔɔdʋʋ. Hama payɛ; mbʋ pɩsɩna se "habɩyɛ".
Pɩnzɩ kagbaanzɩ wayɩ papaɣ habɩyɛ kabɩyɛ tɛtʋ taa. Ɛlɛ, nabɛyɛ paɣ-ɖɩ pɩnzɩ naadozo wayɩ. Kabɩyɛ tʋ paɣ hama payɛ ńɖɩ se ɛɖɔɔnɩna sɩm. [[Waaɣ]] pɩɣ lɛ, pʋ-tɔbʋʋ se habɩyɛ alɩwaatʋ n̄ɔtʋʋ lɛ, weyi ɛn̄ɔɔzʋʋ ɛ-tɩ se ɛpaa hama payɛ ńɖɩ yɔ, ɛwɛna sɔmtʋ ndɩ ndɩ se ɛsɔŋ. Ɛɛtɔkɩ tɔɔnasɩ tɩŋɛ yem yem. Eeɖukuuna halʋ.
Habɩyɛ kɩyakʋ talɩɣ lɛ, patɩzɩɣ habɩyɛ kɔyɛ paa ɖɩɣa ŋga ka-taa. Paa ɖɩɣa taa cɛja weyi lɛ, ɛkʋ kpɩnɛ nɖɩ ɛpɩzɩɣ se ɛkʋ yɔ nɛ pɔtɔɔna habɩyɛ kɔyɛ. Piya tɛŋ habɩyɛ kɔyɛ n̄ɔʋ lɛ, yee ɖɩɣa taa cɛja ɛn̄ɩnɩɣ se ɛtɩlɩ e-piya taa nzɩ sɩ-ɛza taa naa yɔ kɔyɔ, ɛn̄ɩnɩɣ kolumpaɣ pe nɛ ɛmɩzɩ ɛ-ɖɩɣa wayɩ kpɛɛɛ. Alɩwaatʋ ndʋ ɛɛmɩzɩɣ mbʋ yɔ, piya ɛɛnaɣ. Pʋwayɩ lɛ, ɛyaa-sɩ nɛ eheyi-sɩ se sɩcɔɔ ɖɩɣa wayɩ nɛ ŋga kapɩzɩɣ lɛ, keteɣsi-i kolumpaɣ pe wena ɛmɩzaa yɔ nɛ kɔkɔna-ɩ. Pɩɣa ŋga pɩha-kɛ camɩyɛ siŋŋ yɔ, kɔtɔzʋʋ kolumpaɣ pe wena ka-caa mɩzaa yɔ atɩŋa payɩ nɛ kowona-ɩ. Toovenum lɛ, kolumpaɣ pe naʋ wɛ kaɖɛ mbʋ pʋyɔɔ yɔ, awɛ n̄ɩɩɩ n̄ɩɩɩ nɛ a-tɔlɩm wɛ ɖɔɖɔ ɛzɩ putoo yɔ.
Yee ɖɩɣa taa hama payɛ tʋ nɔɔyʋ ɛwɛɛ yɔ, esiki ɛ-kɩkpɛzʋʋ ɖɩɣa nɔnɔɔ taa nɛ ɛpa kɩ-yɔɔ ɛ-n̄ɩɣyɩŋ. Habɩyɛ wiliɣ lɛ, paa habɩyɛ payʋ weyi ɛlɩɩ ɛ-ɖɩɣa nɛ ɛkpaɣkɔdaɣ taa nʋmɔʋ. Piya nzɩ pɩha-sɩ camɩyɛ nɛ peseɣtiɣ-sɩ yɔ, sɩsɩ sʋʋ kubusi hɔɔɣʋ yɔɔ. Hama payɛ tɩnaa tɩŋa suluu ɖama kɔdaɣ taa lɛ, pɩwɛɛkaa kɛlɛ. Paa weyi ɛwɩlɩɣ mbʋ ɛpɩzɩɣ yɔ nɛ ɛyaa na pasa. Pɔsɔkɩ ɖama kɩkpɛzɩmɩŋ, pehizi ɖama sɛsɩ, ɛlɛ, nɔɔyʋ yɔɔ ɛɛlakɩ yeŋ. Pʋsʋm nɔɔyʋ n̄apɩzɩɣ ɛlɩzɩ ɛ-ɛza nɛ ɛɖaɣnɩ-yɛ pɩsɩnaʋ a-ɖeɖe. Nɔɔyʋ n̄ɛsɛtɩ e-piliŋa nakɛyɛ nɛ ɛɖaɣnɩ-kɩ sɔʋ ke-ɖeɖe. Ɛyʋ ɛcɔna hama payɛ, pɩcaɣ sɔɔndʋ pɩdɩɩfɛyɩ. Peeye ɛyʋ naɣ siŋŋ se Ɛsɔ ha ɛyʋ mbʋ yɔ, pɩcaɣ kaɖɛ. Ɛyʋ ɛcɔna pɩŋŋ nɛ peheyi-i se ɛyʋ pɩzɩɣ ɛsɩ eetisiɣ. Pɛsɛ ɛsɔ se pɩnaɣ nakɛyɛ kɩjaŋ kantɔŋ habɩyɛ wiye [[Togo]] ɛjaɖɛ n̄ʋʋdʋ ɖajaa Gnassingbe Eyadèma, pɩlaʋ tɔkɩ hɩɖɛ ɛɛsɔʋ. Se ɛtalɩ peeye nɛ ɛ-ɛsɔdaa lɔɔɖɩyɛ nɛ hama payɛ tɩnaa sɩzɩ ɛ-lɔɔɖɩyɛ ɛsɔdaa nɛ ɛtapɩzɩɣ etii se ɛna payɛ. Pɩmaɣ-wɛ lɛ peyeba-ɖɩ nɛ ɛcaŋ ɛɖɛɛ ɛtacazɩɣ tibu se ɛna payɛ.
Hama payɛ tɩnaa paɣ caŋŋŋ nɛ pɩmaɣ maɣʋ nabʋyɛ lɛ, pakpa pɔɔ taa nʋmɔʋ. Pɔcɔlʋʋ pɔɔ kpɛɛɛ se pakpa sɩm. Ɖʋ pɛkɛdɩna sɩm. Pakpa-ɩ lɛ, paɖʋ-ɩ peeɖiɣa nakɛyɛ taa. Peeɖiɣa ŋgaa payaɣ se heɣye. Paɖʋʋ sɩm ḿbʋ lɛ, puhuu nɛ pɩkpɛdɩɣ weyi ɛsɩɣlɩ heɣye mbʋ yɔ ɛ-yɔɔ. Pɩtɛkɛ paa weyi ɛsɩɣlɩɣna heɣye. Aleba taa elebu siŋŋ sɩɣlɩɣna-ɖɩ. Kiŋgiɖiye ɛɖɔŋ nɛ ewona heɣye ɛlɔ ɖɩ-ɖɩlɔyɛ. Ɛɖɔŋ kiŋgiɖiye se sɩm ɛtaatɩlɩ-ɩ. Pɔlɔʋ heɣye nɛ pɩtɛ lɛ, habɩyɛ paʋ tɛma lɛ. Paa elebu weyi, ɛpɩzɩɣ ɛ-ɖɩɣa nɛ ɛhɔzɩ e-lebutu wondu nɛ ɛsɩɩ ti-ɖeɖe. Tɛʋ feŋ lɛ, paa elebu weyi ɛcaa kpɩnɛ nɖɩ ɛpɩzɩɣ yɔ nɛ ɛn̄alɩna ɛ-nɔɔ taa. Ɖɩtɩlɩ se pʋcɔ nɛ elebu tɔɔ yɛɖɛyɛɖɛ mbʋ paatɔkɩ yɔ lɛ, pɩtɛkɛ ɛ-nɔɔ maɣmaɣ ɛtɔkɩna, ɛlɛɣzɩ ɛ-nɔɔ nɛ pʋyʋ. Elebu weyi ɛfɛyɩ ɖeu yɔ, e-koyindu nɔɔ ɛmʋʋ nɛ ɛtɔɔna mbʋ paatɔkɩ yɔ. Habɩyɛ tɛŋ nɛ ɛpɩsɩnɩ ɛlɛ ɛ-nɔɔ lɛ, ɛ́lɛ nɔɔ kpɛɣ kɛlɛ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Kabɩyɛ ɛsakuliye]]
[[Category:Kabɩyɛ sɔnzɩ]]
e4mvz5v28rivrytwq0wrc17qs8rgema
Hadɛtʊ
0
401
15778
11249
2022-01-19T18:38:30Z
Gnangbade
58
photos
15778
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Consecrated_skulls.jpg|vignette|Consecrated skulls]]
[[Fichier:Korean_ancestor_veneration-Jesa-01.jpg|vignette|Korean ancestor veneration-Jesa-01]]
[[File:09775jfPulilan Welcome Halls Shrine Icon Bulacanfvf 12.JPG|thumb|09775jfPulilan Welcome Halls Shrine Icon Bulacanfvf 12]]
Hadɛtɩnaa kɛna mba pɛtɛma sɩbʊ nɛ pakandayʊ ɛsɛndɩnaa yɔɔ yɔ. Paatasɩɣ-wɛ naʊ nɛ ɛsa. Ɛlɛ pɩtɛkɛ sɩɖaa tɩŋa kɛgna hadɛ tɩnaa. [[Kabɩyɛ kʊnʊŋ|Kabɩyɛ]] taa lɛ, mba pasɩba [[sɩm]] kɩpam yɔ, peɖeke papɩzɩɣna pɩkɛ hadɛ tɩna. Pʊtɔbʊʊ se nabɛyɛ sɩkɩ sɩm kɩtɛkɛdɩm. Mba pasɩba camɩyɛ yɔ yaa pasɩba sɩm kɩpam yɔ, palakɩ pɛ-lɛsɩ kɩpanzɩ nɛ mba patasɩ sɩm kɩpam yɔ, palakɩ papa lɛsɩ kɩdɛkɛdsɩ.
Mba kɛ pɔtɔŋ se pasɩba sɩm kɩdɛkɛdɩm? Mba pasɩba sɩm kɩdɛkɛdɩm yɔ pa-taa kɔyɔ pɩɣa kʊhɔlɩsaɣ yaa piya kʊhɔlɩsɩsɩ, pɩɣa afolom, halʊ hɔɔtʊ yaa halaa hɔsɩ tɩnaa, canaɣ yaa canasɩ,lɩumkpaɣʊ yaa lɩmkpaɣyaa, kaalʊlaɣ yaa kaalʊlasɩ, ɛɖanɛ yaa aɖama,tɩkʊyʊ yaa tɩkʊyaa.
Pʊtɔbʊʊ kɛlɛ se mba pakʊyaa nɛ pala tʊma ɛjaɖɛ yɔɔ cɩnɛ, pɛwɛna piya nɛ pasɩ camɩyɛ nɛ pa-sɩm tɔkɔna wiliu nɛ ɛsɩtɛɛlɩm yɔ nɛ pala pɛ-lɛsɩ nɛ taaleleŋ yɔ peeɖe pɛkɛŋna hadɛ tɩnaa. Mbʊ pʊyɔɔ yɔ, ɛyaa ɛsɩndɩnaa mba pɔ-yɔɔ pakandɩɣ yɔ, mbʊ ɖɔɖɔ palakɩ pa-tʊmaa camɩyɛ nɛ kɩdɛkɛdɩm nabʊyʊ ɛɛkaɣ-wɛ talɩʊ. Hadɛtʊ yaa hadɛtɩnaa panɛ pɛwɛʊ ɖɩɣa taa nɛ pamaɣ-wɛ kumola nɛ a-yɔɔ kɛ palaɣ nɛ palɔʊ nɔsɩ ndɩ ndɩ.
[[Category:!Main category]]
bxu0i9hhk4a1pdjzmv09vr8ee0qt2xe
Hafez
0
402
12478
12446
2018-04-22T18:35:54Z
Gnangbade
58
fotos
12478
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Chama_al-Din_Muhammad_Hafiz.jpg|vignette|Chama al-Din Muhammad Hafiz]]
Hafez hɩɖɛ keekee kɛlɛ '''Khouajeh Chams ad-Din Mohammad Hafez-e Chirazi'''. Ɛkɛ abalʋ lɛɣtʋ siŋŋ tʋ. Abalʋ ɛnɛ, ɛkɛ [[Iranɩ (Iran)|Iraŋ]] tʋ.
Ɖajaa Hafez ɛnɛ, ɛkɛ keɣa maɖʋ. Pɩtasɩɩna piɖeke, ɛlɛ ɛkɛ ɖɔɖɔ [[Filozofii|filoozɔfʋ]].
[[Fichier:Hâfiz_regardant_la_coupe_de_Djamshîd.jpeg|vignette|Hâfiz regardant la coupe de Djamshîd]]
Hafez Iraŋ ɛjaɖɛ piɣa kanɛ, kɛkɛ ɖɔɖɔ, hama tɔm tʊmɩyɛ kpɛlɛkɩyʋ ɛ-ɛjaɖɛ taa. Paa pɩɩla ɛzɩma kɔyɔ, ɖajaa Hafez ɛnɛ, pɩnaɣ 1337 taa mbʋ yɔ palʋlɩ-ɩ.
[[Fichier:KHWAJA_HAFIZ_RECITES_HIS_POETRY,_Mughal,_c.1600,_Christie's.jpg|vignette|KHWAJA HAFIZ RECITES HIS POETRY, Mughal, c.1600, Christie's]]
Palʋla-ɩ Chiraz tɛtʋ taa. Chiraz tɛtʋ wɛ Iraŋ ɛjaɖɛ taa. Ɛwɛna pɩnzɩ hiŋ loɖo nɛ nakʊ (69) lɛ ɛsɩba.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Keesi maɖa]]
[[Category:Iranɩ]]
gsdwpf11q2yi1hfe6azy0ityrziduw0
Halɩtʋnɛabalʋpakɩmaŋtɔm
0
403
15752
13016
2022-01-17T18:49:35Z
Gnangbade
58
link
15752
wikitext
text/x-wiki
“Pɩkɛnaʋ ajɛya nɛ cajayo kɩjɛyʋʋ se pátɩ ɛzɑɣtʋ wendu palakɩ halaa yɔ nɛ pɛkɛdɩ takayɩsɩ taa yɔ, pɩ-tɔbʋʋ kɛlɛ se pacaɣ se pɩdaasɩɩna naŋgbaŋgʋʋhɔm ɖeke. Kɩjɛyʋʋ ŋ́gʋ, kɩsɩɣna nɛ ɛyaa mà Waɖɛɛjaɖɛ nɛ pekpeeti politiki nɛ samaɣtʋma labʋ taa kiimuluu yɔɔ. Pɩ́dɛkɛ mbʋ yɔ, laŋhɛzɩyɛ ɛɛwaɣ ɛjaɖɛ naɖɩyɛ taa nɛ pileɖi . Naŋgbaŋgʋʋ kɩɩhɔŋgʋ camɩɣ ajɛya wena akɛwɛ you taa nɛ you ŋgʋ kɩtɛ nɛ acɛyɩɣ adɩ se afezi fʋʋʋ yɔ, a-tikila, mbʋ pʋ-yɔɔ yɔ, piyeki pɩwɛɛ ɛzɩ pohuuzuu pɔtɔɔnaɖoŋ nɛ mulum pɔ-yɔɔ yɔ. Pɩ̀lakɩ mbʋ’lɛ, sɔɔndʋ wɛɛ tam se kirikiri ɛɛtɛŋ, mulum ñakpaɣ ɖoŋ nɛ halaa ñɛwɛɛ nɩɣza yɔɔ se pɩdaakɛdɩ you ɖaɣnɩ pazʋʋ. [[Ellen Sirleaf Johnson|Ellen Johson-Sirleaf]] (kɔɔnɔɔ halʋ weyi ɛkɛ Liberia ɛjaɖɛ ñʋʋdʋ yɔ, nɛ ɛkɛ ɖɔɖɔ kɔɔnɔɔ halʋ weyi ɛtɔɔ ɛjaɖɛ kewiyaɣ Afrika kpeekpe taa yɔ).
“Ɛyaa ɩnɩwa se pɩwɛɛ se pakpaɣ halɩtʋnɛabalɩtʋkɩmaŋtɔm nɛ palabɩna tʋmɩyɛ yoŋ nɩmaŋɖɩɣʋ nɛ i-loluu tɔm taa kɔyɔ, pɩsɩɣna nɛ ɛyaa ñakɩ pana wena se laŋhɛzɩyɛ ɛwɛɛ yaa laŋhɛzɩyɛ ɛkpa ɖoŋ yɔ, ɖɩwɛɛ nɛ ɖɩkpa ɖoŋ ɖɔɖɔ toovenim nɛ ɛyaa sɔɔna yoŋ yɔɔ.” Ajɛya Kɩgbɛndʋʋ Ŋgbɛyɛ
[[Category:!Main category]]
dhk0g75myywiaa8xvbfg6w8whz3idj6
Halɩtʋnɛabalʋpakɩmaŋtɔmkɛna ñɩm mbʋ laŋhɛzɩyɛ nɛ huuu nɩmaʋ taa yɔ
0
404
13015
8379
2018-10-03T03:52:29Z
Holder
40
Révocation des modifications de [[Special:Contributions/92.20.246.19|92.20.246.19]] ([[User talk:92.20.246.19|discussion]]) vers la dernière version de [[User:MF-Warburg|MF-Warburg]]
2028
wikitext
text/x-wiki
Ɛyaa maɣzɩɣ Halɩtʋnɛabalɩtʋkɩmaŋtɔm ɛzɩ pɩkɛna sɩ̀mtʋweluu yem nɛ halaa ɖeke tɔm pɩkɛnaa. Yee pakapɩzaɣ pewiliɣ takayɩsɩ wenzi sɩyɔɔdʋʋ pʋ-tɔm yɔ sɩ-tɩŋgɛ sɩ-taa nɛ patʋʋzʋʋ ndʋndʋ ɛyaa mawa yɔ kɔyɔ, pɩkalɩzaa pɩwɩlɩ paa anɩ kɛ lɩmaɣza kɩdɩtʋʋza wena ɛyaa wɛna pʋ-tɔm yɔɔ yɔ.
Halɩtʋnɛaabalɩtʋkɩmaŋtɔm kɛna samaɣ taa pɩwɛ wɛtʋ ndʋ nɛ ɛyaa naɣ se ndɩwɛtʋ wɛ ɛyaa hɛkʋ taa: halɩtʋ nɛ abalɩtʋ pɔ-tɔm taa, akelewaa tatalɩ akelewaa ɖɔʋ tɔm taa, maakelewaa nɛ kpaɣŋjɛlɛmwaa tɔm taa, pɩnzɩ tʋʋzʋʋ tɔm taa, ppw. Pɩtɛyɩɣ ɛyaa nɛ kigbeɣliŋ hɛkʋ taa nɛ pɩfaɣsɩɣ ɖoŋdɩnaa nɛ ajamaa pɛ-hɛkʋ taa. Halɩtʋnɛaabalɩtʋkɩmaŋtɔm ñɩnɩɣ se ɛyaa tɩŋgɛ ɛsɛ ikuli nɛ puhuuna pa-tɩŋgɛ, nɛ pɩ-nɩmaʋ taa’lɛ, pakpaɣ samaɣ taa ñɩm nɛ palabɩna tʋmɩyɛ nɛ ɛyʋ paa weyi lɛ ɖenɖe ɛpɩzɩɣ labʋ yɔ, ɛ́la nɛ paa weyi lɛ ɛ-taa wɛɛ leleŋ nɛ pɩsɩna laŋhɛzɩyɛ caɣdam.
Pʋwayɩ ɖɔɖɔ lɛ, paa ɖɩnaɣ se you tʋwa lɛɛlɛɛyɔ pɩnzɩ sɩnɛ sɩ-taa yɔ, ɖiɣɖiɣcaɣʋ nɛ laŋhɛzɩyɛ ɖɔkʋʋ pɛkɛnɩ lɩmaɣzɩyɛ sɔsɔyɛ Afrika wɩsɩ ɖʋɖʋyɛ taa. Ajɛya wena a-taa yoŋ tulaa yaa pɩkakaza pɛmbɛ se ituli yɔ a-taa kaʋkaɣʋ nɛ tɔmñɔɔzʋʋyɔɔkpaʋnɛtibu, laŋhɛzɩyɛ yɔɔ kandayʋʋ , ɛjaɖɛ ɖaɣnʋʋ maʋ, nɛ laŋhɛzɩyɛ ɖoŋkpazʋʋ, pɔɖɔma camɩyɛ ɖɔm mbʋ yɔ, demokasii nɛ ɛjaɖɛcamɩyɛɖɔkʋʋ pe-lilakamtʋ, pɩ-tɩŋgɛ mbʋyɔ pʋ-yɔɔ halaa nɛ abalaa wemba paaɖou laŋhɛzɩyɛ tɔm yɔɔ yɔ, pakaŋ ñʋʋ.
“Halɩtʋnɛaabalɩtʋkɩmaŋtɔm” kɛna sɩmtʋweluu kɩkpɛndɩɣ halaa nɛ abalaa pɔ-tɔm kpɛm. Kɛlɛ “halaa nɛ piya pakɩlɩɣna yoŋ siziŋ nɩʋ. Pʋ-yɔɔ lɛ pana wena ɛyaa ñakɩ-yɛ laŋhɛzɩyɛ tɔm yɔɔ yɔ, a-kazʋwa lɩɣna pakpaɣkɩɣ halaa tɔm nɛ palakɩna tʋmɩyɛ labɩnaʋ mbʋ laŋhɛzɩyɛ ñɩnʋʋ nɛ ɖi-kpiikuu pɔ-tɔm taa yɔ, pʋ-cɔlɔ”.
Maɣzɩm pʋnɛ pɩlɩna CEDEAO taa kooka weŋga kɔcɔŋna halaa laŋhɛzɩyɛ nɛ ɖiɣɖiɣcaɣʋ yɔɔ (RESPFECO) yɔ, kɔ-cɔlɔ. Kama-tʋ Kediizaɣ ŋga palabɩ-kɛ Abidjan pɩnaɣ 2009 se palɩzɩ pɛ-ŋgbɛyɛ yɔ, ka-tʋma ñɔɔzʋʋtakayaɣ taa.
Ŋgʋ yee tʋma mandalɩɩpʋyʋwaa ɖeke peyekina halʋ, yee ɛñɩnɩɣ mbʋ se pɩwazɩ-ɩ nɛ ɛ-hɩɖɛ kʋyɩ yɔ, nɔɔ eekiŋ pi-ɖeɖe yɔ, pɩwɩlɩɣ ñɩɩɩ se ɛkaɣ pɩzʋʋ ɛla tɔsʋʋhuuu nɛ samaɣtʋmahuuu pa-tʋma ɛtɛ ɛ-taa.
Lɩmaɣzɩyɛ nɖɩ ɖɩyɔɔ kɛ CEDEAO taa kooka weŋga kɔcɔŋna halɩtʋnɛaabalɩtʋkɩmaŋtɔm (CCDG) yɔɔ yɔ, kaɖʋ ka-tʋmalabʋcɔɔlʋʋkpata taa laŋhɛzɩyɛ nɛ ɖiɣɖiɣcaɣʋ pɔ-tɔm.
Ɖɩnɩɣ pɩ-taa mbʋ piyeba nɛ paɖʋ Kɩlabɩm wɩlʋʋtakayaɣ kanɛ ka-taa wɩlʋʋtindimiye kiya nɛ ɖɩyɔɔdʋʋ halɩtʋnɛabalɩtʋkɩmaŋtɔm ɖeke tɔm. Mbʋ pɩ-yɔɔ yɔ takayaɣ tɩtɩŋgɛ wazaɣ kɛlɛ se kasɩŋna ɛyaa se palʋ nɛ “laŋhɛzɩyɛ yɔɔ lʋbʋ wɛtʋ nɛ pɩ-ɖɔnɛ pɛwɛɛ ɛyaa calɩm taa”
[[Category:!Main category]]
qwxwcqiaje0u97ix7ngmxro66idqt09
Han Kewiyaɣ Kɩɖɛzaɣ
0
406
12514
10922
2018-04-25T19:02:37Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Han kewiyaɣ]] ñɩŋgʋ nɛ [[Han Kewiyaɣ Kɩɖɛzaɣ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : to match other Chinese dynasties
12514
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Yumen_Guan_-_Jade_Gate_lo-res.jpg|vignette|Yumen Guan - Jade Gate lo-res]]
Sɔsɔ weyi payaɣ se Han yɔ, e-kewiyaɣ alɩwaatʋ. Ɛmʋ kewiyaɣ [[Siini]] ɛjaɖɛ taa nɛ pɩla pɩnzɩ 206 nɛ pʋcɔ palʋlɩ Yeesu-Krɩstʋ. Ɛtɔɔ kewiyaɣ nɛ pʋkɔɔ pɩsɩɩna pɩnaɣ 220 Yeesu-Krɩstʋ tɛ lʋlʋʋ wayɩ. Sɔsɔ Qin kewiyaɣ wayɩ Ɖajaa Han tɔɔ kewiitu. Pʋ-tɔbʋʋ se sɔsɔ Qin lɛɣna tɔɔʋ kewiyaɣ Siini ɛjaɖɛ taa. Ɖajaa Qin tɔɔ kewiyaɣ kpaɣ pɩnaɣ 221 nɛ puwolo pɩsɩɩna pɩnaɣ 206 taa nɛ pʋcɔ palʋlɩ ɖa-ñʋʋ yaɖʋ Yeesu-Krɩstʋ. Ɖajaa Han tɔɔ kewiyaɣ wayɩ lɛ, Siini ɛjaɖɛ tɛyɩ kewiisi naadozo taa.
[[Fichier:Emperor_gao_of_han_c01s06i01.jpg|vignette|Emperor gao of han c01s06i01]]
Ɖajaa Liu Bang yebina nɛ Han kewiyaɣ ñɔ. Ɖajaa Liu Bang kɛkɛ you laɖaa ñʋʋdʋ. Ɛ-ñɩma kɛkɛ haɖaa. Ɖajaa Liu Bang kʋyɩ ɖajaa Qin kewiyaɣ yɔɔ nɛ ɛkʋsɩ-ɩ kewiyaɣ kpelaɣ yɔɔ. Han kewiyaɣ alɩwaatʋ taa ɛsɩ awiya nɛɛlɛ nɛ lutozo. Ɖajaa Han kewiitu kɩlɩna leɖuu kewiisi lɛɛsɩ. Ɖajaa Han tɛyɩ e-kewiyaɣ hɔɔlɩŋ naalɛ. Han wɩsɩ ɖɩɖʋyɛ hɔɔlʋʋ wɛɛ nɛ Han wɩsɩ ɖɩlɩyɛ hɔɔlʋʋ ñɛwɛɛ. Han wɩsɩ ɖɩɖʋyɛ hɔɔlʋʋ payaɣ ɖɔɖɔ se wayɩ kiŋ Han. Hɔɔlʋʋ ŋgʋ, kɩ-tɛtʋ sɔsɔtʋ payaɣ se Chang’an. Payaɣ Han wɩsɩ ɖɩlɩyɛ hɔɔlʋʋ ñɩŋgʋ se ɛsɩndaa Han. Han hɔɔlʋʋ kʋnɛ, kʋkʋ tɛtʋ sɔsɔtʋ yɔ, Luoyang. Han wayɩ hɔɔlʋʋ ñɔ pɩnaɣ 206 nɛ pʋcɔ palʋlɩ ɖa-ñʋʋ yaɖʋ Yeesu-Krɩstʋ. Kɩsɩ tɩnaɣ pɩnaɣ nakʋ ñɩŋa taa Yeesu-Krɩstʋ lʋlʋʋ wayɩ. Piyele Han wɩsɩ ɖɩlɩyɛ hɔɔlʋʋ ñɔñɔ pɩnaɣ 25 pʋcɔ palʋlɩ Yeesu-Krɩstʋ nɛ kɩsɩɩ tɩnaɣ pɩnaɣ 220 ɖa-ñʋʋ yaɖʋ Yeesu-Krɩstʋ lʋlʋʋ wayɩ. Kewiisi naalɛ nzɩ sɩ-hɛkʋ taa lɛ, kewiyaɣ cikpelaɣ nakɛyɛ wɛɛ. Payaɣ kaka se Xin kewiyaɣ. Ɖajaa Wang Mang yebina nɛ kewiyaɣ ŋga kɔñɔ, ɛlɛ, keteleɖi.
[[Fichier:Bronze_mirror_decorated_with_design_of_figures_(人物紋飾鏡).jpg|vignette|Bronze mirror decorated with design of figures (人物紋飾鏡)]]
Siini ɛjaɖɛ caanaʋ tɔm taa lɛ, Han kewiyaɣ alɩwaatʋ taa ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩkɩlɩ ɖɛʋna ɛsɩndaa. Halɩ paya alɩwaatʋ ndʋ se «Sika pɩnzɩ» (âges d’or). Halɩ nɛ sɔnɔ, samaɣ ŋga kalɩna Han kewiyaɣ taa yɔ, payaɣ pa-tɩ se « Han samaɣ ».
[[Category:!Main category]]
sjm2c6w7uwwhuamx1lhmgqx6nfstyl7
Hatʊ ɖozi
0
407
7579
7578
2017-07-26T19:10:02Z
Gnangbade
58
7579
wikitext
text/x-wiki
Ɖozɩ ñɩɣʊʊ tɔɔnaɣ kɛ ɖozɩ hatʊ ñɩɣʊʊ kɩtɔɔʊ tɛ hɔɔlʊʊ. Kpayɩ tʊʊzʊtʊ taa lɛ, paɖanɩɣ-tʊ cɔlʊʊ nɛ [[fransɩɩ kʊnʊŋ]] taa, tɔm kpoŋ sakɩyɛ taa nɛ pɩwalɩ pɩtalɩ kpɛŋgbɛsɩ kɩtɔɔsɩ, nɛ sakɩyɛ wɛɛ lɛ, pahayʊʊ-sɩ ([[Paarii]] kpɛŋgbɛka nɛ shii-také, nɛ ŋgbaɣ ndɛɛ) nɛ aɖɔnɖɔlɛɛ naayɛ pɔtɔkɩ-yɛ sakɩyɛ Wɩsɩ Ɖɩlɩyɛ ɖooo hayi kiŋ ɛjaɖɛ taa. Hɔɔlʊʊ ŋgʊ kɩpɩzɩɣ kɩkɛ liɖe (karɔtɩ), camɖɩyɛ (céleri), hayʊʊ (saladɩ ñɩɣʊʊ hayʊʊ), hɛɖʊʊ (artichaut), tɩŋ piye (kpɛnzʊʊ kizokuu), añɔm (kaabʊ), hɛyɛ (tɛtɛɛ hɛyɛ) yaa piye (samɩɖɛ).
Tɔm piye ndɩ ɖɩwɩlɩkɣ pɩlɩnɛ mbʊ ɖozi hayʊʊ ñɩɣʊʊ kɩhayʊʊ ŋgʊ kʊlʊlʊʊ hatʊ yɔ. Tɩzʊʊ nɔmɔʊ taa lɛ, ɖozi ñɩɣʊʊ tɔɔnaɣ ha ɛsɛ nɛ tɩŋ piye ɛlɛ, hɔɔlɩŋ nɩɩyɛ taa lɛ, patɩzɩɣ yaa pɔtɔkɩ ɛzɩ ɖozi ñɩɣʊʊ tɔɔnaɣ yaa tɩŋ piye. Kɩhaɣ ɛsɛ ɖɔɖɔ nɛ ɖozi taa yɛɖɛ yɛɖɛ ñɩɣtʊʊ ndʊ palakɩ nɛ ɖɔɖɔ tʊmɩyɛ ɖɩtɩzɩyɛ taa ɛlɛ pɛtɛ pawazaɣ tɛkɛ kʊyʊm, paa pɛkɛ ɖɔɖɔ ɖozɩ hatʊ ñɩɣtʊʊ kɩtɔɔtʊ.
Tɩzʊʊ nɔmɔʊ taa nɛ tɔnasɩ kɩbanzɩ kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ taa lɛ, ɖozi ñɩɣʊʊ tɔɔnaɣ hɩlaa walaa. Pɩkɛ tɔɔnasɩ nzɩ sɩ-taa fɛyɩ nandʊʊ yɔ nɛ pɩfɛyɩ leleŋ nɛ pɩtɩŋgʊʊ nandʊʊ yaa kpakpasɩ ñanaɣ tɔɔnaɣ alɩwaatʊ taa. Pɩkɛ ɖɔɖɔ hɔɔlɩŋ nɩɩyɛ taa tɩŋ pee kɛ tɩŋ kpɛlɛkʊʊ nɔmɔŋ taa pɩsɩnɛ kɩtɩŋgʊʊ tɛlɛm naa mba pa-taa wɛ ɖɔm yɔ. Payaɣ-wɛ se leleŋ-ɖɔm (leleŋ-ɖɔm ɖɩtɩzɩyɛ). Ɛlɛ tɔm piye ɖozi hayʊʊ ñɩɣʊʊ tɔɔnaɣ pɩzɩɣ ɖɩwɛna tɔbʊʊ nɩɣʊʊ tobi alɩwaatʊ ndʊ ɛ-tɛkɛ pɩyʊʊ ɛzɩ tɛtɛɛ hɛyɛ yaa mɔʊ, nandʊʊ nɛ kpakpasɩ yeke koŋ tɩŋgʊʊ nɛ ɖozi hatʊ ñɩɣʊʊ tɔɔnaɣ nɛ ŋnɛʊ tɛ wonduu.
Tɔm piye hatʊ ñɩɣtʊ tɔɔnaɣ wɛʊ mbʊ yɔ pasɩma-ɖɩ [[Fransɩɩ]] ɖooo pɩnaɣ 1531 pɩlɩnɛ canaʊ tɔm kɛdʊʊ Robert nɛ kɩlɩnɛ latɛŋ kʊnʊŋ taa legumen tɩŋ ŋgʊ kɩwɛna hatʊ nɩɣtʊʊ tɛ pee yɔ. Kɩ-ɖɩlɩyɛ taa lɛ kɩkɛ halʊʊ. Kɩwɩlɩɣ kajalaɣ taa kɛ hatʊ ñɣtʊʊ pee nɛ mʊlʊm pee tɩŋ weyɩ ɖooo kiɖe tɛ lɛ, pɩkɛ tɩŋ kɩtɔɔŋ. Hatʊ ñɩɣtʊ wɛʊ mbʊ yɔ pɔtɔkɩ-tʊ lɛɛŋ yaa patɩzʊʊ. Kɩkɛ kɩtɩŋgʊʊ tɛlɛm taa nɛ papɩzɩɣ pakpɛndɩ patɩzɩnɛ nandʊʊ yaa patɩzɩɣ hɔlʊʊ hɔlʊʊ.
Ɖozi hatʊ ndɩ ndɩ ndʊ tɩwɛ ɖa-alɩwaatʊ tʊnɛ tɩ-taa yɔ, wɛ ɖeu kamaɣ fɛyɩ, paa sɩ-tɛ tɔɔʊ ɛwɛ keeke nasɩyɛ yɔ kɛnɛ yɔ, ɛzɩ tʊʊzʊʊ taa tɛtɛɛ hɛyɛ nɛ ŋbaŋtɩŋ nɛ awihɛyɛ nɛ tɩmatɩ nɛ suu nɛ kaabʊ. Nɛ yee ɖɩmaɣzɩna [[Eerɔpʋ tɛtʋ tɔm|Eerɔpʋ]] kɔyɔ ɖɩnaɣ se paasɩma ɖozi hatʊ natʊyʊʊ nɛ pɔtɔkaɣ-tʊ ɖooo canaʊ kɩbɩnʊʊ alɩwaatʊ taa.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Tɔɔnasɩ]]
lj5mx5fnphtm7skktom11a2ehbd1u06
Hayʊʊ
0
408
13987
10261
2019-04-14T13:17:19Z
Atticmaker
127
Category Added
13987
wikitext
text/x-wiki
[[File:Papaya leaf (1).jpg|thumb|Papaya leaf (1)]]
Hayʊʊ wɛ piliŋa yɔ nɛ pɩñɔna [[tɩʊ]]. Hatʊʊ ndʊʊ tɩʊ fezuna, nɛ hatʊʊ ndʊ ɖɔɖɔ tɩhaana lɩm tɩʊ nɛ kɩpaɣlʋʋ. Hatʊʊ ɖɔɖɔ patɩlʊ na se tɩʊ kʊnɛ kɔyɔ, paɣ tɩʊ ŋgʊ lɛ kɩnaɣ kɩhatʊʊ. Tɩŋ nɛ ɛ-hatʊ pɛkɛ kɔyɛ. Ɖɩcɔna kɔyɔ, samloo hatʊ wɛ mbɩyɔ patɩzʊʊ tʊ nɛ pawazʊna [[Wɩsɩ kʋdɔŋ|wɩsɩ kʊdɔŋ]], pahɩnʊ kɩ-hatʊʊ lɛŋ ñɩŋdʊ yɔ ɖɔɖɔ mbʊ yɔ tɩlɩzʊ ñɩŋgaŋzɩ. Ɖɩkpaɣ ɛzɩ moɖeŋga tɩʊ tɛ hatʊʊ mbɩ yɔ yɔ, kɩhatʊʊ wazʊ kʊdɔmɩŋ sakɩyɛ kpem. Hatʊ kɛ tɔɔnaɣ. Ɛyʊ hilu ɖozi, kpɩnaɣ tɔkɩ se tɔɔnaɣ. Ɖɩtaasɔ se tɩŋ wɛna waza siŋ kɛ ɛjaɖɛ yɔ cɩnɛ.
[[File:Starr 060905-8730 Tectona grandis.jpg|thumb|Starr 060905-8730 Tectona grandis]]
[[File:Eucalyptus staigeriana leaf.jpg|thumb|Eucalyptus staigeriana leaf]]
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Wezuu lɛɣtʋ]]
3udb821xoyftmochuxufuqwlh421erh
Haɖaʋ
0
409
15890
15889
2022-01-30T10:20:24Z
Tournesol
3521
Annulation des modifications 15889 de [[Special:Contributions/80.30.65.209|80.30.65.209]] ([[User talk:80.30.65.209|discussion]])
15890
wikitext
text/x-wiki
[[File:Tomb of Nakht (2).jpg|thumb|right|]]
Haɖaʋ tʋmɩyɛ yaa hayɩm tɔmɩyɛ payaɣna Fransɩ kʋnʋŋ taa size "agriculture". Haɖaʋ kɛna samaɣ paa ŋga lɛ ka-tʋmɩyɛ. Haɖaʋ kɛ tɛtʋ yɔ tʋmɩyɛ kajalaɣ nɖɛ. Ɛyʋ wezuu keekee wɛ haɖaʋ yɔɔ kɛnɛ. Hayɩm tʋmɩyɛ taa pehikuu wezuu caɣʋʋ tɔɔnaɣ.
Paa egeetiye nɖɩ ɖɩ-taa ŋtala kɔyɔ, ŋna size haɖʋ yaa hayɩm tʋmɩyɛ wɛɛ lone nɖɩ ɖɩ-taa peeɖe. Pɩkɛna tɛtʋ yɔ tʋmɩyɛ. Papɩsʋʋ tɛtʋ kpɛlɩ kpɛlɩ nɛ poɖuu yaa pɔsɔ tɔɔnaɣ kʋtɔwaa. Ɛjaɖɛ yaa kedeŋa n̄ɩm kɛna ɖɔɖɔ tɛtɛ kpɩna kɛ tɔɔnaɣ n̄ɩnʋʋ lone kajalaɣ nɖɛ.
Pahayʋ nɛ pehuu tɔɔnaɣ nɛ pɔcɔnana ɖɔɖɔ kɛ tɛtɛ kpɩna ndɩ ndɩ yɔɔ. Kedeŋa yaa ɛjaɖɛ yɔ n̄ɩm wazʋʋ ɛyʋ ɖɔɖɔ siŋŋ. Ɖɩkpaɣ ɛzɩ n̄ɩtʋ nɛ cɔka mbɩ yɔ, pɩkɛna mʋzʋŋ kɛ haɖaʋ hɔɔlʋʋ taa. Tɛtɛ kpɩna kpeekpee pɩndʋ ɖɔɖɔ kɛna mʋzʋŋ kɛ haɖaʋ yaa hayɩm tʋmɩyɛ taa.
Haɖaʋ kpɛlɛkʋʋ sukili kɛ hɔɔlʋʋ sɔsɔʋ ŋgʋ kɩ-taa nɛ tʋma yaa kɩkpɛndʋ kɩ-taa tʋma sakɩyɛ ndɩ ndɩ yɔ kɛ pɩkpaʋ nɛ ɖoo kpaɖʋ yaa wɛɛ hiu nɛ nakʋ (19) n̄ɩŋgʋ taa yɔ. Haɖaʋ sukili ŋgʋ kɩ-taa peeɖe pɛkpɛlɛkʋʋ haɖaʋ lɛɣtʋ, tɛtʋ mʋzʋŋ ɖʋʋ, tɛtʋ kɩ-pandʋ tɩlʋ nɛ tɩ-yɔɔ haɖaʋ.
Haɖaʋ kɛ tɔɔnaɣ paa ŋga kaɖɩn̄ɩnɩyɛ. Peyeba haɖaʋ kedeŋa yaa ɛjaɖɛ yɔɔ cɩnɛ kɔyɔ, nɔɔyʋ fɛyɩ size ɛpɩzʋ nɛ ɛ-danɩ caɣʋʋ yaa ɛwɛ wezuu. Tɔɔnasɩ kɩhayɩsɩ nasɩyɛ hɩla kɔyɔ : [[saamɩla]], [[sona]], [[mɔʋ]], [[mɩsɩ]], [[sooja]], [[hɛɛ]] nɛ tɔɔnasɩ lɛɛsɩ sakɩyɛ.
[[Category:!Main category]]
o0259s5yd9047gvmhnuchhp2f74tqsm
Haɖaʋ (Agriculture)
0
410
2051
2050
2017-06-24T00:01:10Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
2051
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Haɖaʋ]]
055aywr0yqymf0x0167p3f41v0xngd6
Haɣ
0
411
11102
10213
2018-02-03T18:54:59Z
Gnangbade
58
fotos
11102
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Blue_merle_Border_Collie.jpg|vignette|Blue merle Border Collie]]
[[File:Chien errant.JPG|thumb|Chien errant|Haɣ]]
[[Fichier:Flat_Coated_Retriever_-_black.jpg|vignette|Flat Coated Retriever - black]]
Haɣ kɛ ɖiɣa taa kpɩnɛ. Kɛwɛ “Canis Lupus” pɩlɩʊ taa. Pɩlɩʊ ŋgʊ kɩ-taa ɖɔdɔ panaɣ kpemtɔyaɣ. Kpemtɔyaɣ ŋga ke-liɖe taa nakayɛ pitolosaa nɛ kapɩsɩ ɖɩɣa haɣ. Ɖɩnaɣ ɖɔɖɔ se “Dingo” ñaakɛ ɖɩɣa haɣ nɛ pitolosi-kɛ nɛ kaka ñasʊ kpaaŋ nɛ kasʊ ñɩtʊ. Pɩtɛkɛ sɔnɔ kɛ haɣ wɛ ɖɩɣa. Ɖooo “paléolitique” taa kɛ papaza haɣ ɖɔʊ.
Haɣ kɛna kacalaɣ ɖɩɣa kpɩnɛ nɖɩ ɛyʊ calɩ ɖɔʊ yɔ. Ɛna-kɛ palaɣkana lakʊ nɛ ŋga ɖaŋgana ɖɔɖɔɔ ɛ-ɖɩɣa yɔɔ. Pɩdɛ alɩwaatʊ taa lɛ ɛyʊ taasɩmda haɖaʊ yaa ɖɔɖɛ maamaɣ. Haɣ wɛ ntɩ nɛ kpemtɔyɔ kʊmʊlʊtaɣ , paa panɩɩzɩnɛ ɖamaa ɛzɩmaa yɔ. Panaʊ pɩtɛ tʊkaɣ yɔ pɩlaba pɩnzɩ kutokiŋ mɩnɩʊ kɔyɔ. Haɣ kpeziɣ. Kacalaɣ hasi nzɩ pɛlɛɣ ɖɔʊ yɔ, sɩ-tɛ mɔɔ wɛɛ. Mɔɔ ana alaba ɛzɩ pɩnzɩ 33 yɔ. Pʊtɔbʊʊ se haɣ wɛʊ ɛyʊ cɔlɔ yɔ pɩlaba ɛzɩ pɩnzɩ kutokiŋ hiŋ cabɩ pʊcɔ ɛyʊ paazɩ wondu lɛɛtʊ ɖɔʊ ɛ-ɖaɣ. Ɛyʊ nɛ haɣ paawɛ ɖooo canaʊ alɩwaatʊ ndʊ payaɣ se «préhistoire» yɔ tɩ-taa pʊcɔ pɔyɔɔdʊ haɖaɣ tɔm. Pɩtɛ alɩwaatʊ taa kɛ ɛyʊ paazi tɔʊ «amidon» pazɩ pazɩ nɛ tɔɔnasɩ nzɩ ɖɩnaɣ-si sɔnɔ se hayɩm taa tɔɔnasɩ yɔ. Ɖɔɖɛ nɛ haɖaʊ ŋgʊ ɛyʊ paazaa yɔ, piyebina nɛ ɛyʊ paazɩ caaʊ ɖoli kʊɖʊm. Ɛɛtasɩɣ yotu yem yem. Ɛ-tɛ ɖoli kʊɖʊm caaʊ wɛ ɛzɩ «canines» waa tɛ caaʊ yɔ. Haɣ kɛ tɛtɛ kpɩnɛ nɖɩ ɖɩwɛ ɛyʊ; wazaɣ sɩŋŋŋ yɔ. Kɛkɛ ɛyʊ ɛkpaadʊ ɖooo kioɖe tɛɛ. Kɛ-wɛɖɩɣ, ka-lakasɩ nɛ ɛzɩma kamalɩɣ nɛ ɛyʊ lɔŋ yɔ, pʊ yɔɔ kɛ paya-kɛ se «ɛyʊ ɛkpaadʊ kʊsɔɔlʊ».
[[Fichier:Bullmastiff_Junghund_1_Jahr.jpg|vignette|Bullmastiff Junghund 1 Jahr]]
Ɖɩcaɣyɛ kɩpanɖɛ nɖɩ haɣ wɛna yɔ, nɖɩ pɩzɩɣna nɛ ɖɩhaɣ ɛyʊ se ɛpɩzɩ ɛɖɔɔ mbʊ ɛsɔɔla yɔ nɛ kaalɛyɩtu nɛ kpemtɔyasɩ ɛɛcɛ-ɩ. Ɖenɖe ɛyaa sakɩyɛ kikaʊ kpɛndaa nɛ payaɣ se «Fédération cynoligique» yɔ, pɛwɛna paɣtʊ tɛtɛ wondu yɔɔ nɛ pañaŋ-tʊ ɖɔdɔ sɩŋŋŋ. Paakpɛŋgɛsʊ hasɩ, payaɣ-sɩ ɖɔdɔ nɛ ñamtʊ. Payaaʊ se anasayɩ haɣ yɔ, pɩlɩna ɖenɖe anasayi ɛnʊ ɛkacalɩ-kɛ ɖɔʊ yɔ. Ajɛya nayɩ taa lɛ pɩkɛna kɩcɛyʊ se paa weyi ɛsɔ ɛ-haɣ; Nayɛ taa lɛ, hasɩ nzɩ sɩwɛ ñaŋ yɔ, pʊwɛ se paɖɩ-sɩ kpasɩ. Ɛyʊ malasɩ haɣ nɛ pʊwɛna-kɛ kɩcɛyʊ se kaña dɩɣa taa wondu lɛɛtʊ ndʊ ɛɖɔʊ yɔ ɖeu. Kɛfɛyɩna waɖɛ wonu nakʊyʊ yɔɔ kaʊ. Pʊ yɔɔ kɛ [[Eerɔpʋ]] taa paa haɣ ŋga kɛwɛna takayaɣ ŋga kahaɣ-kɛ waɖɛ se kɛyɛlɩ yɔ. Mbʊ pʊyɔɔ yɔ, haɣ kɛ ɛyʊ ɛkpaadʊ kɩpanʊ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Tɛtɛ kpɩna]]
7v7v9pre46rcrmyb0sbm73fslba904s
Heelim
0
413
14999
13697
2021-07-17T09:40:14Z
Shihab1729
3177
video added #WPWP #WPWPBN
14999
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Tuuli.jpeg|vignette|Tuuli]]
Heelim pɩkɛ pʋyʋ mbʋ pɩfɛtɩɣ kedeŋa yɔɔ nɛ pɩhaɣ ɛyʋ fezuu yɔ. Pɩkɛ mbʋ payaɣ se "gaazí" yɔ. [[Fefeku]] nakʋyʋ kɔŋnana heelim. Heelim yɔɔ patɩŋɩɣna nɛ palɩzɩɣ mbʋ pɩlakɩ payɩ yɔ pʋ-tɔbɩŋ. Mbʋ payaɣ se "dynamique des fluides " yɔ, pʋ-yɔɔ pɩtɩŋɩɣna nɛ heelim fɛtɩɣ.
Heelim wɛ ndɩ ndɩ. Nabʋyʋ fɛtɩɣ ɖoŋ, lɛɛbʋ n̄ɛfɛtɩ tɛmm. Pɩtɛkɛ pʋyʋ kʋɖʋm kɔŋnana heelim. Nabʋyʋ lɩɣna lɩm tɛɛ nɛ lɛɛbʋ n̄alɩɣna tɛtʋ yɔɔ. Papɩzɩ pamaɣzɩ heelim fɛtɩɣ ɖoŋ fɛtʋʋ mbʋ yɔ. Wonuu ŋgʋ payaɣ "anémomètre" yɔ, mbʋʋ pamaɣzɩna heelim fɛtɩɣ ɖoŋ fɛtʋ mbʋ yɔ. Ɛsɔmɩnʋʋ tɛɛ pʋdʋnaa mba pɛwɛɛ nɛ payaɣ-wɛ se "planètes" waa yɔ, pa-taa lɛ, [[Nɛptiini (Neptune)|Nɛptiini]] nɛ [[Satirini (Saturne)|Satirini]] pɔ-yɔɔ kɛ heelim kɩlɩɣ fɛtɩɣ ɖoŋ.
[[Fichier:Whirlwind9832.jpg|vignette|Whirlwind9832]]
Heelim yekina nɛ wondu ndɩ ndɩ pɩzɩɣ tɩcakɩ wezuu lɩm kamɩŋ tɛɛ nɛ pʋŋ sɔsɔŋ yɔɔ. Mbʋ lakɩna nɛ mbʋ payaɣ se "organiques" waa nɛ "minéraux" waa yɔ pamaɣ pɔɔ pɔɔ nɛ pɩpɩzɩɣ kaaŋ sɔsɔŋ. Heelim lakɩna nɛ tɛtɛn̄ɩtʋ cikpetu ndʋ tʋkʋyʋʋ fuɖuu fuɖuu yɔ tɩlɩɣzɩɣ lona. Mbʋ lakɩna ɖɔɖɔ ɖɔɖɔ nɛ [[sumaɣ|sumasɩ]] ndɩ ndɩ kʋyʋʋ nɛ sɩlɩɣzɩɣ lona. Heelim yekina nɛ tɩŋ wɛɣna ɛ-wɛtʋ. Mbʋ lakɩna nɛ tɩŋ lɩɣ hɛtʋ nɛ ɛlʋlʋʋ e-pe ndɩ ndɩ.
Heelim wɛna wazaɣ siŋŋ kedeŋa tɔm taa. Pʋwɛ wazaɣ siŋŋ nʋmɔŋ wobu nʋmɔŋ taa. Halɩ pʋwɛ wazɣ ɖɔɖɔ yoŋ nʋmɔŋ taa. Heelim haɣ ɖoŋ nɩɩyɛ anɩsaayɩ n̄ɩɣtʋ natʋyʋ lubu nʋmɔŋ taa, ɖɩkpaɣ ɛzɩ mootinaa nabɛyɛ mbʋ yɔ, heelim lakɩna nɛ palakɩ tʋmɩyɛ. Heelim wɛ wazaɣ siŋŋ [[laatriki miŋ]] ɖʋʋ nʋmɔŋ taa. Halɩ pʋwɛ wazaɣ aleɣya ndɩ ndɩ nʋmɔŋ taa.
[[Fichier:Baum_Sardinien.jpg|vignette|Baum Sardinien]]
[[Fichier:HeNe Laser Build.webm|vignette|Heelim]]
Heelim mbʋ pɩlɩɣna wɩsɩ cɔlɔ nɛ pɩfɛtɩɣ yɔ, payaɣ-pʋ se [[wɩsɩ]] tɛ heelim. Heelim mbʋ pʋpʋ lɩɣna ɛsɔmɩnʋʋ tɛɛ yem nɛ pɩofɛtɩɣ kedeŋa yɔɔ yɔ, payaɣ pʋpʋ se "vent planétaire".
[[Category:!Main category]]
[[Category:Ɛsɔkaaɣ ɖɔnɛ lɛɣtʋ]]
bfr367vdyan6n7fxndtxegfaz7fcsxh
Hendu
0
414
13199
10164
2018-12-26T11:04:07Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Hendu (Chanson)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Hendu]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Supression titre français
10164
wikitext
text/x-wiki
Hendu yaa hendu kitetetu ɛzɩ payaʋ nɛ [[Fransɩɩ kʊnʊŋ|Fransɩɩ kʋnʋŋ]] taa size "chanson" yɔ, kɛna [[minziiki]] tʋmɩyɛ. Pɩkɛna tɔm kɩmamatʋ mbɩ yɔ nɛ hendu teuu yaa weŋgalaɣ kɛ mbɩ yɔ. Tɔm kɩmamatʋ nɛ hendu teuu yaa weŋgalaɣ ŋga, ɛyʋtʋ nɔɔ palɩzɩʋ na nɛ pɩwɛ hendu taa nɛ ɖɩnɩɩ.
Tɔm kɩmamatʋ tʋnɛ, pateu tʋ hendu lɛ, papɩzɩʋ pama minziiki yaa papɩzɩʋ pamakɩ. Hɩsɩ ɖɔɖɔ hʋlʋʋ mbɩ peyeki pɩtɩŋgɛ nɛ pɩsɩɩna hendu teuu ɖeke. Pɩwɛʋ leleŋ nɩʋ taa nɛ paʋ taa ɛzɩ soo, nɛ pɩwɛɛ ɛzɩ soo pamakɩ yɔ.
Papɩzɩʋ ɖɔɖɔ pama soo pɩtaɣ pɛtɛ pahʋlɩ hɩsɩ ɖɔɖɔ. Pɩwɛʋ leleŋ ɖɔɖɔ. Hendu teuu alɩwaatʋ taa, suye kʋɖʋm ɖɩyɛ mabʋ wɛ, soo sakɩkyɛ tɛ wɛɛ ɖɔɖɔ. Pɩtɛkɛ paa hendu ndʋ tɩ-taa pamakɩ soo sakɩyɛ yaa pahʋlʋʋ hɩsɩ sakɩyɛ.
Papɩzɩʋ peteɣ hendu pahʋlɩ loyuu cɩmʋʋ yaa aɖakaɣ cɩmʋʋ ɛzɩ payaʋ size kitaɖi yɔ ɖeke. [[Piyaanoo]] wɛ ɖɔɖɔ, nɛ pɩtasɩna Fransɩ kʋnʋŋ matʋ taa hɩsɩ sɩnɛ : groupe, big band yaa orchestre symphonique.
Hendu teuu wɛna nɔɔsɩ ndɩ ndɩ, nɛ nɩʋ taa pɩwɛ leleŋ kamaɣ fɛyɩ. Ɛyʋ kʋɖʋm pɩsɩʋ ɛwɛna ɖoŋ se étéɣ nɔɔsɩ nzɩ sɩtɩŋgɛ. Ɛlɛ, Samaɣ ɛsɩnda yaa agbeela sɔsɔna nayɛ ɛsɩnda size peteɣ hendu lɛ, pɩpɔzʋʋ ɛyaa yaa teyaa sakɩyɛ kɛ nɔɔsɩ ndɩ ndɩ teuu taa.
Ɖɩkpaɣ ɛzɩ hendu teyaa kpɛm taa, mba ɖɩyaɣ wɛ nɛ Fransɩɩ kʋnʋŋ taa size "choral" yɔ. Hendu teuu hɔɔlɩŋ nɩyɛ hɩla yɔ : comptine enfantine yaa chanson de geste, nɛ La Chanson de Roland, nɛ couplet/refrain, nɛ strophe yaa laisse, nɛ canon, nɛ ɖɔɖɔ mélodie accompagnée yaa lied allemand.
Hendu ndʋ tɩ-taa pamakɩ soo nɛ pahʋlʋʋ ɖɔɖɔ yɔ, yaa pahʋlʋʋ hendu kʋhʋlʋʋ yɔ, a-taa kɔ yɔ : minziiki traditionnelle yaa folklorique, nɛ minziiki classique yaa ethnique, rock 'n' roll yaa jazz, nɛ pɩtasɩna rap yaa slam.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Minziiki]]
dj40j83ykns8ofeixx71wdui8ejmwa5
Henri 4 (Fransɩɩ tɛ wiyaʋ)
0
415
13275
10488
2019-01-10T20:37:41Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Henri 4 de la France]] ñɩŋgʋ nɛ [[Henri 4 (Fransɩɩ tɛ wiyaʋ)]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Harmonisation des titres
10488
wikitext
text/x-wiki
[[File:HenriIV.jpg|thumb|Henri 4]]
Henri 4, pɛɖɛyɩ-ɩ Henri sɔsɔ, palʊlɩ-ɩ Bourbon Henri liɖe kɛ [[saŋayɩŋ fenaɣ]] kɩyakʊ 13 pɩnaɣ 1555 kɛ Pau nɛ pakʊ-ɩ [[agoza fenaɣ]] kɩyakʊ 14 pɩnaɣ 1610 kɛ [[Paarii]] tɛtʊ taa, Navarre wiyaʊ (Navarre Henri 3, 1572 ŋtalɩ 1610) nɛ pʊwayɩ lɛ, ɛkɛ wiyaʊ kɛ [[Fransɩɩ]] nɛ Navarre (pɩnzɩ 1589 nɛ 1610), kajalaɣ wiyaʊ weyi paya-ɩ se Bourbon kɛ Kapetiyɛɛ kewiyaɣ kɩɖɛzaɣ tɛ yɔ.
Ɛɛkɛ Jeanne 3 pɩɣa, nɛ ɛ-hɩɖɛ sɔsɔyɛ kɛlɛ Jeanne Albret, Navarre tɛ abiɖe, nɛ Bourbon Antoine, ɛlɛ ñɛkɛnɛ tamaɣ tɔyʊ kɛ Bourbon cejewiye taa. Palʊla-ɩ wiyaʊ Louis 14 liɖe taa, calɩm taa wiyaʊ pɩɣa nɛ ɛyʊ naalɛ tʊ kɛ Fransɩɩ taa. Pɩlɩna salique paɣtʊ yɔ liɖe nɖɩ, ɖɩpɩsɩ Henri ɛyʊ weyi ɛmʊ Fransɩɩ wiyaʊ kewiyaɣ yɔ alɩwaatʊ ndʊ François, Alençon waa tɛ wiyaʊ nɛ Anjou (ɖalaa peyebina-m ñɩm waa kɛ Henri 3 cɔlɔ) sɩba pɩnaɣ 1584 taa yɔ.
Pɔkɔma nɛ Ɛsɔ yɔɔ tisuu aŋgba hɛkɩŋ taa sʊʊ yoŋ ndɩ ndɩ lɛ, ɛ-maɣmaɣ ɛɛwɛ pɩta mbʊ pʊyɔɔ yɔ ɛkɛ calɩm taa wiyaʊ pɩɣa ɖɔɖɔ ɛkɛ pɩɣyɩya tɛ wiyaʊ pʊcɔ ɛkɛʊ wiyaʊ Fransɩɩ ɛjaɖɛ taa (pɔsɔyɩ-ɩ Ɛsɔ lɩm katoliki cɔɔcɩ taa palʊla-ɩ lɛ, ɛlɛɣzɩ cɔɔcɩ naa ndɩ ndɩ pʊcɔ ɛkɛʊ wiyaʊ. Pɩsa nɛ ɛkɛ wiyaʊ Fransɩɩ ɛjaɖɛ taa lɛ, pʊpɔzʊʊ se ɛɖanɩ pɩsɩɣ katoliki kpaŋ taa, e-kiɖe tɛ ŋgʊ nɛ ɛñɩɣ nesi Nantes Edict takayaɣ taa, pɩkɛ nɩnaʊ takayaɣ ŋga kahaɣ waɖɛ pɩɣyɩyaa Ɛsɔ sɛtʊ yɔ, mba mba paakizi cɔɔcɩ tɩnaa hɛkɩŋ taa yoŋ pɩtalɩ waasɩ naalɛ yɔ.
Mbʊ lɛ, ɛñɔɔza ɛ-tɩ se ɛla you nɛ Ɛsɩpañɩ ɛjaɖɛ kɛlɛ nɛ pakʊ-ɩ [[agoza fenaɣ]] kɩyakʊ 14 pɩnaɣ 1610 pɩtɩŋna Charentais ɛyʊ nɔyʊ yɔɔ, François Ravaillac, ñɩɣtʊ habɩyɛ naɖɩyɛ yɔɔ Paarii tɛtʊ taa. Ɛ-tɛ ɖuunaʊ tɔmʊʊ kɔyɔ ''Duo praetendit unus'' pʊtɔbʊʊ kɔyɔ se lɛyʊ yɔɔ lɛyʊ wɛɛ, Fransɩɩ nɛ Navarre.
Pɩɣa kɩfalaɣ ŋga pɔsɔ-kɛ lɩm katoliki cɔɔcɩ kpaŋ taa kɩyakɩŋ kɩsɩŋɩŋ naalɛ wayi ɛzɩ palʊlɩ-ɩ mbʊ yɔ lakɩŋ fenaɣ kɩyakʊ 6 pɩnaɣ 1554, Pau ɖɩɣa sɔsɔ Ɛsɔ kpaŋ taa, ɛlɛ fada Armagnac sɔnɛ-ɩ lɩm mbʊ. Ɛ-tɛ abalɩ kpaŋgbamɩŋ kɔyɔ Henri 2 Fransɩɩ wiyaʊ nɛ Henri 2 Navarre ñɩnʊ (mbʊ yebina nɛ palɩzɩ hɩɖɛ kɩsɛsɛyɛ se Henri), ɛ-halɩ kpaŋgbamɩŋ kɔyɔ Médicis Cathérine Fransɩɩ abiɖe nɛ Albret Isabeau, e-neŋ. Palakaɣ sɔnzɩ nzɩ lɛ, fada Vendôme wɛna Henri 2 tʊ Fransɩɩ wiyaʊ lone taa, Bourbon Antoine ɖalʊ kɛlɛ.
[[Category:!Main category]]
1elehzd10v70owz6fp9tetlp2vl2nd7
Henri Matisse
0
416
17901
17900
2024-01-17T14:19:41Z
Gnassingbé-Gnassingbé
4636
Catégorie
17901
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Henri Matisse
|image = Portrait of Henri Matisse standing at his easel (cropped).jpg
|px = 190
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = [[Fransɩɩ (France)|Fransɩɩ]]
|Ɛ-tʋmɩyɛ = Keɖeyaɣ laɖʋ
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = Le Cateau-Cambrésis, [[Fransɩɩ (France)|Fransɩɩ]]
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = [[Saŋayɩŋ fenaɣ]] kɩyakʋ 31, pɩnaɣ 1869
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ = Nice, [[Fransɩɩ (France)|Fransɩɩ]]
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ = [[Kamɩŋ fenaɣ]] kɩyakʋ 3, pɩnaɣ 1954
|E-nesi ñɩɣʋ = Henri Matisse Signature.svg
}}
[[Fichier:Portrait of Henri Matisse 1933 May 20.jpg|vignette|Ɖajaa Henri Matisse, 1933]]
Henri Matisse kɛ [[Fransɩɩ|Fransɩ]] tʋ. Ɛkɛ abalʋ sɔsɔ nɔɔyʋ Fransɩ ɛjaɖɛ taa. Palʋla-ɩ [[saŋayɩŋ fenaɣ]], kɩyakʋ niidozo nɛ kʋɖʋmʋʋ (31) wiye, pɩnaɣ 1869 n̄ɩŋga taa.
Cateau-Cambrésis tɛtʋ taa palʋla-ɩ. Cateau-Cambrésis kɛ Fransɩ tɛtʋ natʋyʋ. Ɖajaa ɛnɛ, ɛkɛ tʋma ndɩ ndɩ laɖʋ sɔsɔ nɔɔyʋ. Ɛsɩba [[kamɩŋ fenaɣ]], kɩyakʋ naadozo (3) n̄ɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1954 n̄ɩŋga taa. Pʋ-tɔbʋʋ size ɛwɛna pɩnzɩ hiŋ lutozo nɛ kagbanzɩ (85) lɛ ewona sɔsaa mʋlʋm. Nice tɛtʋ taa ɛsɩba Fransɩ ɛjaɖɛ taa peeɖe.
[[Fichier:Dagmar Anders - Begegnung mit Henry Matisse 1972, Ölpastell.jpg|vignette|Dagmar Anders - Begegnung mit Henry Matisse 1972, Ölpastell]]
Ɖajaa ɛnɛ, ɛkɛ sɛmɩŋ taʋ tʋmɩyɛ laɖʋ sɔsɔ nɔɔyʋ Fransɩ ɛjaɖɛ taa. Ɛlakɩ sɛmɩŋ taʋ tʋmɩyɛ nɖɩ nɛ sɔɔlɩm siŋŋ mbʋ yɔ, ɛlakɩ-ɖɩ ɖeu ɛzɩ pʋpɔzʋʋ yɔ. Ɖajaa Henri Matisse lakɩ ɖɔɖɔ lɩzɩtʋ tʋmɩyɛ.
Ɖajaa Matisse kɛ ɖɔɖɔ kafɩnta. Ɛsakɩ sɩɣgbelasɩ ndɩ ndɩ. Ɖajaa henri Matisse tʋma ɖɔ sakɩyɛ. Ɖajaa Henri Matisse hɩɖɛ sɛ pɩdɩɩfɛyɩ kpaɖʋʋ nɛɛlɛ (20) n̄ɩŋgʋ taa.
Ɛ-tʋma kaakɩlɩna ɖoŋ yaa yuŋ kɛ kpaɖʋ nɛɛlɛ n̄ɩŋgʋ ŋgʋ kɩ-hɛkʋ nɛ hɛkʋ alɩwaatʋ taa. Pasaŋaɣ-ɩ siŋŋ ɛ-tʋma labʋ hɔɔlʋʋ taa pɩlɩɩna ɛzɩma mbʋ ɛpɩzaɣ ɛpɩsɩɣ paa wonuu ŋgʋ lɛ mbʋ ɛsɔɔla yɔ.
Ɖajaa Henri kaakɛ ɖɔɖɔ mbʋ payaɣna Fransɩ kʋnʋŋ taa size "fauvisme" yɔ pʋ-n̄ʋʋ tʋ. Ɛ-tʋmɩyɛ labʋ taa payɩ lɛ, sɔsɔ weyi payaɣ size Pablo Picasso yɔ, ɛkɛna ɛ-taabalʋ nɛ ɛ-sɩnɩyʋ kɔɔnɔɔ tʋ. E-koyindu tʋ yaa ɛ nɛ weyi peheɣlaɣ ɖama yɔ, ɛlɛ lɛ ɖajaa Andy Warhol.
[[Catégorie:!Main category]]
[[Catégorie:Keɖeyaɣ laɖaa]]
[[Catégorie:Fransɩɩ]]
[[Catégorie:Abalaa sɔsaa]]
[[Catégorie:Ɛyaa sɔsaa]]
dp5zwd5l04jhsyzat5ukkzml3a55v6q
Henri Poincaré
0
417
10452
2085
2018-01-02T14:22:49Z
Gnangbade
58
liens
10452
wikitext
text/x-wiki
Hanri Poincaré, palʊla-ɩ [[ɖomaɣ fenaɣ]] kɩyakʊ 29 pɩnaɣ 1854 alɩwaatʊ taa kɛ Nancy tɛtʊ taa. Ɛyʊ ɛnʊ ɛsɩ [[hasɩyaɖɛ fenaɣ]] kɩyakʊ 17 pɩnaɣ 1912 alɩwaatʊ taa kɛ [[Paarii]] tɛtʊ taa. Ɛɛkɛ lɛɣtʊ tɩlɩyʊ, tomnasi ɖɔnɛ kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ tʊ, lɔnsɩnɖɛ tʊmɩyɛ kpɛlɛkʊʊ tʊ nɛ [[fransɩɩ kʊnʊŋ]] tʊmɩyɛ tʊ sɔsɔ. Ɛyʊ ɛnʊ ɛlba tʊma sakɩyɛ pɩlɩna naʊʊ kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ yɔɔ nɛ kpaagba kɔtɩɩ pɩyʊ tɛ akɔnta labʊ yɔɔ.
Henri Poincaré, ɛkɛ Emile Léon Poincaré pɩɣa, ɛlɛ kaakɛna cɛjɛ kɛ Nancy ɖɔkɔtɔnaa kuduyuu taa. Ɛ-halʊ kɔyɔ Marie Pierrette Eugenie Launois. Nikolas Antonin Helène Poincaré kouu, mbʊ pɩtɩna nɛ ɛnɛyɔ ɛkɛ Germain ɖɛtɩnaa yɔ, ɛyʊ ɛnɛyɔ ɛɛkɛ [[Politiki tɩlɩyɛ lɩmaɣza|politiki]] tʊ nɛ ɖɔɖɔ Fransɩɩ ɛjaɖɛ ñʊʊdʊ. Raymond Poicaré nɛ Lucien Poincaré, ɛlɛ ñakɛ sukuli hɔɔlʊʊ kɩlɛlʊʊ ñʊʊtʊ. Henri kɔɔ Aline Poincaré ñawalɩ lɔnsɩnɖɛ tʊmɩyɛ kpelɛkʊʊ tʊ, Emile Boutroux.
Poincaré kaawɛna pɩnzɩ kɩgbaanzɩ lɛ, liu tɛ huɖuu kʊlʊmʊʊ kʊɖɔŋ caɣzɩ-ɩ tataa halɩ pɩtalɩ fenasɩ kɩgbaanzɩ nɛ piyele pʊɖʊ-ɩ se ɛsɔɔlɩ kalʊʊ. Pɩla mbʊ nɛ ɛkɛ pɩɣa mandana mana kɛ Nancy hɛkʊʊ taa sukuli taa. [[Kɩyɛɛna fenaɣ]] kɩyakʊ 5 ŋgʊ pɩnaɣ 1871 alɩwaatʊ taa lɛ, ɛmʊ kalʊʊ takayaɣ kɛ nabutozo ɖɩwɩlɩyɛ sukuli taa nɛ takayaɣ ŋga pama kɔyɔ se Ɖeu.
Pɩnaɣ pɩsa lɛ, ɛmʊ nabutozo ɖɩwɩlɩyɛ taa tɩlɩyɛ takayaɣ ɛlɛ, pɩlaba-ɩ kaɖɛ piŋ mbʊ pʊyɔɔ yɔ paha-ɩ ɛ-takayaɣ kɩmaɣmaɣ yɔɔ kɛ kpɛɖɛ mayaɣ mbʊ pʊyɔɔ yɔ ɛtakɔɔ maɣzɩtʊ alɩwaatʊ yɔɔ nɛ ɛtanɩ ndʊ pɔpɔza yɔɔ tɩ-tɔbʊʊ camɩyɛ,ɛlɛ pɩɩkɛ lɛɣtʊ tɩlʊʊ takayaɣ yɔɔ.
Pʊkɔma pɩnaɣ 1881 ɖomaɣ kɩyakʊ 20 taa lɛ, ɛkpaɣ halʊ paya-ɩ se Louise Poulain Andecy, ɛɛkɛ Isidore Geoffroy Hilaire kiɖeɖeu pɛlɛ cikpelu. Kpaɣ pɩnzɩ 1887 ŋtalɩ 1893 taa lɛ, palʊla piyaa naanza, mba yɔ Jeanne (1887 ŋtalɩ 1974), weyi Léon Daum kpaɣ halʊ yɔ, Yvoonne (1889-1939), Henriette (1890-1970), nɛ Léon (1893-1972).
[[Category:!Main category]]
4hvwqrvoiotzt2niexr0llu7r6zem6l
Henry 8 (Anglɩtɛɛrɩ tɛ wiyaʋ)
0
418
13277
10991
2019-01-10T20:38:56Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Henry 8 de l'Angleterre]] ñɩŋgʋ nɛ [[Henry 8 (Anglɩtɛɛrɩ tɛ wiyaʋ)]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Harmonisation des titres
10991
wikitext
text/x-wiki
Henri 8 (palʊla-ɩ Henry liɖe, [[mɩsɩgʊm fenaɣ]] kɩyakʊ 28 pɩnaɣ 1491 ŋtalɩ [[kɔlaɣ fenaɣ]] kɩyakʊ 28 pɩnaɣ 1547) ɛɛkɛ [[Angleterre]] nɛ [[Irlande]] ajɛyɛ wiyaʊ pɩnaɣ 1509 pɩkɔɔ pɩtalɩ ɛsɩm. Tɔm hʊʊ taa paɣtʊ naa ndɩ ndɩ nɛ cɔɔcɩ paɣtʊ pɩlɩna ɛ-kajalaɣ nesi ɖɔkʊʊ nɛ Aragon Cathérine nɛ pɩtɛ ɖɩzɩtʊ tɩna pɩnaɣ 1534 alɩwaatʊ taa mbʊ pɩlaba nɛ Angleterre cɔɔcɩ nɛ [[Room]] nɛ Ɛnglɩsɩ lɛɣzɩtʊ paya ɖama yɔ. Henri 8 cɔna tɛyɩtʊ ndʊ nɛ ɛdɩzɩɣ mʊwanɩ waa kuduyuŋ nɛ pɩtɩŋna pʊyɔɔ nɛ patasɩ-ɩ haʊ Ɛsɔ tɔɔnaɣ. Ɛlɛ paa mbʊ yɔ ɛɖɔka kpam katoliki Ɛsɔ tɔm nɛ ɛkandʊʊ tɩ-yɔɔ. Henri 8 kpaɣ hala pɩtalɩ tam kɩgbanzɩ nɛ halɩ eyele pakʊ pa-taa naalɛ, Anne Boleyn nɛ Howard Cathérine.
Palʊla-ɩ Placentia kewiyaɣ ɖɩɣa taa mɩsɩgʊm fenaɣ kɩyakʊ 28 pɩnaɣ 1491, Henri Tudor kɛnɛ pɩɣa natozo ŋga nɛ naalɛ ŋga kɛ wiyaʊ Henri 7 tʊ cɔlɔ nɛ Elizabeth York tʊ cɔlɔ. Ɖalaa nɛ kɔɔnaa loɖo taka taa lɛ,natozo (Arthur de Galles, Marguerite nɛ Marie ) yeke talɩna akpadayɩtʊ nɔɔ yɔɔ. Exeter Episikɔpʊ sɔna-ɩ Ɛsɔ tɛ lɩm ɛnʊ payaɣ se Richard Fox kɛ Françis D’Assise cɔɔcɩ kpaŋ taa.
Arthur sɩ tuda, nɛ pekpkuu ɛzɩ kpezɩ wɩlaɣ kʊdɔŋ ɛsɩbɩna, ɛɛwɛna pɩnzɩ 15, [[ɖomaɣ fenaɣ][ taa pɩnaɣ 1502 alɩwaatʊ taa, mbʊ lɛ, pɩlaba kpɩtaŋ nɛɛlɛ lɛ ɛɖɔkʊ nesi ɛ-nɛ Cathérine yɔ lɛ. Ɛ-tʊma nɛ ɛ-doŋ tɩŋa payɩ pakpaɣ pɛcɛlɛ Henri ɛlɛ ñawɛna pɩnzɩ 10 nɛ epɩsɩ Cornoua wiyaʊ [[aloma fenaɣ]] taa nɛ ɛkɛ wiyaʊ pɩɣa Galles taa nɛ Chester taa [[lɛlaɣ fenaɣ[[ pɩnaɣ 1503.
Henri 7 cɛyɩ ɛ-tɩ se ɛtamsɩ ɛɛgbaɣdɩyɛ nɛ Angleterre nɛ [Ɛsɩpañɔɔlɩ]] ɛjaɖɛ nɛ ɛmaɣzɩ se ɛkpaɣ Catherine halʊ nɛ ɛcɛlɛ henri. Cɔɔcɩ paɣtʊ ɛhaɣ waɖɛ se nesi ɖɔkʊ ɛwɛɛ ɛyaa kʊyʊma hɛkʊ ɛzɩ liɖe kʊyʊmɖɩyɛ taa ŋgʊ Henri 7 nɛ Ɛsɩpañɔɔlɩ ɛjaɖɛ taa caɣyʊ kaama takayaɣ papa nɛ pɔpɔzi-ɩ se ɛha waɖɛ nɛ pataña cɔɔcɩ paɣtʊ ndʊ. Papa tisi nɛ ɛha waɖɛ nɖɩ. Henri kizi se pata wɛɛ ɖama cɔlɔ, ŋgʊ Isabelle1 sɩm pɩnaɣ 1504 taa nɛ kpeɣlaɣ lɛɣzɩtʊ kɔŋna tɛyɩŋ mbʊ lɛ, pɩla kaɖɛ.
Henri 7 sɩbɩna kpeziwɩlaɣ kʊdɔŋ [[ɖomaɣ fenaɣ]] kɩyakʊ 22 pɩnaɣ 1509, evebupɩɣa Henri kpaɣ kpeɣlaɣ nɛ paya-ɩ se Henri 3 tʊ. Pepima ɛ-caa kpa lɛ, [[agoza fenaɣ]] kɩyakʊ 10, esusi ɛ-tɛ nesi ɖɔkʊʊ tɔm nɛ Cathérine nɛ ɛtɔŋ se paa papa ha waɖɛ nɖɩ ɖɩtatɩɩcaɣda camɩyɛ kɔyɔ. Papazɩ ñɔɔzʊʊ nesi ɖɔkʊʊ lɩmaɣza François Assise kpaŋ taa Greenwich.
[[Category:!Main category]]
ebqr0zusgqddcjcfkdl9c73k6sxccyo
Henry Ford
0
419
18539
18042
2025-08-22T04:06:28Z
JayCubby
5402
([[c:GR|GR]]) [[File:Ford assembly line - 1913.jpg]] → [[File:Ford assembly line - 1913 (restored).jpg]]
18539
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Henry Ford
|image = Timehenryford-crop.jpg|thumb|Ɖajaa Henry Ford
|px = 190
|text = Henry Ford kɩlɛmʋʋ pɩnaɣ 1935 taa
|Ɛ-ɛjaɖɛ = [[Etaazuunii (États-Unis)|Etaazuunii]]
|Ɛ-tʋmɩyɛ = [[Lɔɔɖɩyɛ|lɔɔɖa]] ɖɩlaɖɛ lone tʋmɩyɛ tʋ
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = Dearborn, Michigan, [[Etaazuunii (États-Unis)|Etaazuunii]]
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = [[Hasɩyaɖɛ fenaɣ]] kɩyakʋ 30, pɩnaɣ 1863
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ = Dearborn, Michigan, [[Etaazuunii (États-Unis)|Etaazuunii]]
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ = [[Ɖomaɣ fenaɣ]] kɩyakʋ 7, pɩnaɣ 1947
|E-nesi ñɩɣʋ = Henry Ford Signature.svg
}}
Henry Ford kɛ ɛjaɖɛ nɖɩ payaɣ-ɖɩ size [[Etaazuunii (États-Unis)|Etaazuunii]] yɔ ɖɩ-tɛtʋ taa pɩɣa. Palʋla-ɩ [[Hasɩyaɖɛ fenaɣ]] taa kɩyakʋ hiŋ naadozo (30) n̄ɩŋgʋ wiye pɩnaɣ 1863 n̄ɩŋga taa. Egeetiye nɖɩ ɖɩ-taa palʋla ɖajaa sɔsɔ Henry Ford ɛnɛ yɔ, nɖɩ payaɣ size Dearborn, ɖɩwɛ Michigan ɛjadɛ nɖɩ ɖɩɖɩ kɛna Etaazuunii tɛ ɛjaɖɛ cikpeɖe naaɖɩ yɔ ɖɩ-taa.
Ɖajaa ɛnʋ, ɛsɩba [[ɖomaɣ fenaɣ]] taa kɩyakʋ lʋbɛ (7) n̄ɩŋgʋ wiye pɩnaɣ 1947 n̄ɩŋga taa. Tɛtʋ ndʋ tɩ-taa ɛsɩba yɔ, ndʋ payaɣ size Dearborn ɖenɖe paalʋla-ɩ yɔ. Ɖajaa Henry Ford ɛnɛ, ɛkɛ tʋma ndɩ ndɩ laɖʋ sɔsɔ nɔɔyʋ Etaazuunii ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa peeɖe.
Kɔnɔɔ kpaɖʋ hɛkʋ nɛ hɛkʋ n̄ɩŋgʋ taa mbɩ yɔɔ lɛ, ɖajaa ɛnɛ ɛkɛkɛna ndɩ ndɩ tʋma laɖʋ sɔsɔ weyi patawayɩ liuu siŋŋ yɔ. Alɩwaatʋ ndʋ tɩ-taa ɖɔɖɔ lɛ, ɛnʋ kaakɛna [[Lɔɔɖɩyɛ|lɔɔɖa]] ɖɩlaɖɛ lone tʋmɩyɛ tʋ. Ɛtʋmɩyɛ nɖɩ payaɣ size Ford. Ɖɩsɩma mbʋ size ɛ-hɩɖɛ lɛ Ford, nɖɩ pakpaɣ nɛ patamasɩna ɛ-tʋmɩyɛ nɛ pɩpɩsɩ fɔrdɩsɩm.
Poluki wendu ɖama yɔɔ ɖama yɔɔ nɛ pɩwɛ pɩlɔɔ. Tʋmɩyɛ ɖɩnɛ, ɛzɩma ɛnʋ sɩzɩ poluki ɖɩ-taa wondu kahɛza kɛ tam mbɩ yɔ lɛ, pɛhɛyaa tʋma laɖaa liidiye nsakɩyɛ tɔyɩ.
<gallery widths="150px" heights="150px" align="center">
[[Fichier:Mr and Mrs Henry Ford in his first car.jpg|thumb|Mr and Mrs Henry Ford in his first car]]
Ford assembly line - 1913 (restored).jpg|thumb|Ford assembly line - 1913
"T" Ford from South Dakota.jpg|thumb|"T" Ford from South Dakota
Ford Mustang serial number one.jpg|thumb|Ford Mustang serial number one
1950-nash-001.jpg|thumb|1950 Nash Rambler Custom Landau Convertible Coupe au musée Henry Ford, Dearborn, Michigan
</gallery>
[[Catégorie:!Main category]]
[[Catégorie:Ɛyaa sɔsaa]]
[[Catégorie:Abalaa sɔsaa]]
[[Catégorie:Lɩzɩyaa]]
[[Catégorie:Etaazuunii]]
[[Catégorie:Kpaɣtʋ]]
dqmxzdwezayppwr9jl6thdg4wq6h012
Henry Purcell
0
420
15645
7857
2022-01-11T18:43:34Z
Gnangbade
58
Categories
15645
wikitext
text/x-wiki
[[File:Henry-purcell.jpg|thumb|Henry-purcell]]
Henry purcell ([[salaŋ fenaɣ]] kɩyakʊ 10 pɩnaɣ 1659 ŋtalɩ [[kamɩŋ fenaɣ]] kɩyakʊ 21 pɩnaɣ 1695 alɩwaatʊ taa), ɛkɛ miziiki maɖʊ nɛ ɛtɛ ɛkɛ hendu lɩzɩyʊ Ɛnglɩsɩ ɛjaɖɛ taa. Purcell ɖʊ ɛtɛ miiziiki taa kɛ [[Fransɩɩ]] nɛ [[Itaalii]] tɛ ɖɩzɩtʊ wɛtʊ ɛlɛ, tɩpaɣlɩ piŋ Ɛnglɩsɩ ɛjaɖɛ taa. Palʊla-ɩ [[Lɔndrɩ (Londres)|Lɔndrɩ]] tɛtʊ peeɖe ɖɔɖɔ ɛsɩba kɛ Westminster kooka taa.
Ɛkɛ Ɛnglɩsɩ ɛjaɖɛ taa hendu sɔsɔtʊ lɩzɩyaa taa nɔyʊ. Ɛ-caa payaɣ se Henry Purcell ɛkɛkɛ abalʊ kɩbanʊ yaa camɩyɛ ɛyʊ kɛ kewiyaɣ kpaŋ taa nɛ ete hendu alɩwaatʊ ndʊ papaŋa hula kɛ wɩyaʊ Charles 2 tʊ Ɛnglɩsɩ ɛjaɖɛ taa yɔ. Henry kɛnɛ kajalaɣ pɩɣa nɛ ɛlʊlɩ pɩyaa natozo, Edward, Henry nɛ Daniel. Wayɩ wayɩ tʊ ɛnɛ yɔ ɛpɩsɩ hendu lɩzɩyʊ ɖɔɖɔ nɛ ɛ-tʊmɩyɛ ɖɛnɛ ɛsɩnda lɔŋ lɔŋ.
Purcell caa sɩm wayɩ pɩnaɣ 1664 taa lɛ, evebʊpɩɣa Henry caɣ egbeele cɔlɔ. Paya-ɩ se Thomas Purcell nɛ ɛlɛ ɖɔkɩ-ɩ ɖɔɖɔ camɩyɛ. Thomas kaakɛ ɖɔɖɔ ɛyʊ kɩbanʊ kɛ Pelham Humfrey cɔlɔ (ɛsɩba pɩnaɣ 1674), ɛnʊ kaalɛzɩna Cooke.
Ɛlaba miziiki sukuli kɛ abbaye Westminster tɛ sukuli sɔsɔʊ taa, peeɖe pakpa-ɩ se ɛkɛ tʊma yɔɔ cɔnɩyʊ pɩnaɣ 1676 alɩwaatʊ taa. Pɩnaɣ kʊyʊmaɣ ŋga ka-taa ɖɔɖɔ lɛ, ɛlɩzɩ hendu ɖama yɔɔ ɖama yɔɔ Aureng-Zebe tɛ ndʊ, John Dryden tɛ hɔɔla lɛɛka, Epson Wells nɛ ''The Libertine'', nɛ Thomas Shadwell tɛ hɔɔla lɛɛka.
Pɩnaɣ 1680 alɩwaatʊ taa lɛ, Blow weyi ɛɛkɛ abbaye Westminster taa tʊma yɔɔ cɔnɩyʊ yɔ kɛ pɩnaɣ 1669 taa yɔ kizi ɛ-tʊmɩyɛ nɛ eyebina e-sukuli pɩɣa, ŋga kaawɛna pɩnzɩ 22 yeke. Purcell kpaɣ ɛtɩ nɛ ɛcɛlɛ mbilim kɛ miziiki kiɖeɖeu tɛ ŋgʊ pɩnzɩ loɖo nɛ ekizi woŋga amʊza labʊ.
Ɛtɩlaba nesi ɖɔkʊ tɛ sɔnzɩ wayɩ kpa lɛ, pɩnaɣ 1682 alɩwaatʊ taa lɛ, Edward Lowe sɩm alɩwaatʊ, pakpa Purcell se ɛkɛ kewiyaɣ Ɛsɔ sɛtʊ kpaŋ taa tʊma yɔɔ cɔnɩyʊ nɛ tʊmɩyɛ nɖɩ ɖɩwɛ-ɩ se ɛkpɛndɩ ɛɖɔkɩ-ɖɩ nɛ Westminster tɛ nɖɛ. Pɩnaɣ ŋga ɖɔɖɔ palʊla ɛ-pɩyalʊ kajalaɣ tʊ. Purcell tɛ kajalaɣ hendu kɩlɩzɩtʊ ndʊ pataɣ-tʊ yɔ Twelve Sonatas posusa tɩ-tɔm pɩnaɣ 1683 taa.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Yendu lubiyaa]]
[[Category:Abalaa sɔsaa]]
[[Category:Minziiki laɖaa]]
e4tfmfpfbhq3yxtzqmrph2rqbsrexqh
Henry Purcell (anglais)
0
421
2098
2097
2017-06-24T00:01:12Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
2098
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Henry Purcell]]
liwgvgkq02bkdrv3qcs35tt0zmcookr
Hernán Cortés
0
422
14820
13062
2020-11-08T17:23:11Z
Zumalabe
2561
14820
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Hernán Cortés
|image = Hernán Cortés anónimo.jpg|thumb|Ɖajaa Hernán Cortés
|px = 190
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = [[Ɛsipaañɩ (Espagne)|Ɛsipaañɩ]]
|Ɛ-tʋmɩyɛ = Woɖu
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = Medellín (Extremadura), Castile, [[Ɛsipaañɩ (Espagne)|Ɛsipaañɩ]]
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = 1485
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ = Castilleja de la Cuesta, Castile, [[Ɛsipaañɩ (Espagne)|Ɛsipaañɩ]]
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ = [[Saŋayɩŋ fenaɣ]] kɩyakʋ 2, pɩnaɣ 1547
|E-nesi ñɩɣʋ = Appletons' Cortés Hernán signature.png
}}Hernán Cortés kɛ [[Ɛsɩpaañɩ|Ɛsɩpaan̄ɩ]] tʋ. Ɛ-hɩɖɛ ɖeyi ɖeyi tɩŋgɛ kɛlɛ Fernando Cortés de Monroy Pizarro Altamirano. Ɛkɛ Tɛtʋ ndʋ payaɣ-tʋ size Oaxaca yɔ, tɩ-tɛ kɛdɛŋga kajalaɣ tʋ weyi, ɛlaba malɩfanaa nɛ tɔŋ you [[Amerika nɛ hayi tɛtʋ (Amérique du Nord)|Amerika]] ɛjaɖɛ taa size ɛkpaɣ ɖɩ-taa ajɛɛ naayɛ nɛ ɖoŋ yɔ.
Palʋla-ɩ paa pɩɩla ɛzɩmaɣ yɔ, pɩnaɣ 1485 n̄ɩŋga taa mbɩ yɔ. Egeetiye nɖɩ ɖɩ-taa palʋla-ɩ yɔ payaɣ-ɖɩ size Medellín, Estrémadure tɛ haɖaa taa hɛkʋ nakʋyʋ taa. Ɛsɩba [[saŋayɩŋ fenaɣ]] taa kɩyakʋ naalɛ n̄ɩŋgʋ wiye pɩnaɣ 1547 n̄ɩŋga taa mbɩ yɔ. Egeetiye nɖɩ ɖɩ-taa ɛsɩba yɔ payaɣ size Castilleja de la Cuesta, ɖɩn̄ɔtɩna lone nɖɩ paya size Séville yɔ kpam.
Ɖajaa sɔsɔ Hernán Cortés ɛnɛ, ɛkɛ abalʋ weyi ɛlaba Amerika ɛjaɖɛ taa n̄ɩm kpaɣʋ nɛ ɖoŋ you yɔ. Ɛkɛ abalʋ n̄ʋʋ leleŋ tʋ, ɛlaba you sakɩyɛ nɛ ɛwabayɩ ɖɔɖɔ payɩ. Ɛlaba you nɛ ɛmʋna ɖoŋ kɛ aztèque Ampiiri yaa ɛjaɖɛ tɛtʋ. Ɖajaa sɔsɔ Charles Quint kaakɛna Castille tɛ tɛtʋ wiyau. Ɛnʋ kɛna ɖɔɖɔ, wiyau sɔsɔ kɛ ɖoma [[Caama kʊnʊŋ|caama kʋnʋŋ]] yɔɔdɩyaa tɛ.
Abalʋ ɖoŋ tɛtʋ mʋyʋ yoyu tʋ sɔsɔ ɛnɛ, ɛnʋ cɛɣɩ ɛ-tɩ nɛ ɛjaɖɛ nɖɩ payaɣ-ɖɩ size Ɛsɩpan̄ɔlɩ kɩfalʋʋ ɛjaɖɛ lɩɩ. Ɖɩkɛ ɛjaɖɛ kɩfaɖɛ, ɖɩtaawɛ kedeŋa yɔ. Kpaɖʋ hiu nɛ nanaaza (14) n̄ɩŋgʋ kɛnɛ kpaɖʋ ŋgʋ Ɛsɩpaan̄ɩ ɛjaɖɛ taa yoyaa n̄aza siŋŋ nɛ pamʋna ɖoŋ Amerika ajɛɛ nɛ pacaɣ a-n̄ʋŋ yɔɔ yɔ. Ɛsɩpaan̄ɩ ɛjaɖɛ tʋ ɖoŋ tɛtʋ mʋyʋ yoyu ɛnɛ, ɛlɩna ɛyaa kɩbama nɛ n̄ɩm tɩnaa sɔsɔ cejewiye yaa hɔʋʋ taa kɛnɛ.
[[Category:Wobiyaa]]
[[Category:Ɛyaa sɔsaa]]
[[Category:Abalaa sɔsaa]]
[[Category:Ɛsɩpaañɩ]]
l6u3aqer54hxsu2jceg1hr5kvtwkhex
Heu
0
423
12644
10214
2018-05-15T10:37:01Z
Kamazina
92
12644
wikitext
text/x-wiki
[[File:Sheep in Pretoria SA.jpg|thumb|Heu ([[Afrika Hadɛ kiŋ|Afrika Hadɛ Kiŋ]])]]
Heu kɛ ɖɩɣa kpɩnɛ ŋɖɩ ɖɩtɔkɩ ñɩtʊ yɔ. Heu pɩlɩʊ taa mba payaɣ se kaprɩnɛ waa. Palɩna pɩlɩʊ sɔsɔʊ ŋgʊ kɩ-taa yɔ, kʊkʊ payaɣ se povidɛ waa pɩlɩʊ. Heŋ sʊʋ kpoŋ tɛɛ. Yolim taa lɛ, paɖɩɩɣ-ɩ hula taa se ɛɛtaatɔɔ tɔɔnasɩ nɛ lʊŋgʋyɛ lɛ pɛhɛɖɩ-ɩ nɛ peyele mbʊ yɔ, pa-ñɩtʊ fɛyɩ, tɩwɩlaa, pʊ-yɔɔ peyeki-i se ɛñɩnɩ ɛ-maɣmaɣ mbʊ ɛtɔɔ-yɔ. Heu pʊwa payaɣ se heɣa. Halɩñɩŋa payaɣ se hɩyaɣ nɛ abalɩñɩŋa lɛ ɛyaʊ. Heu wɛ kajalaɣ kpɩna wena ɛyaa lɛɣ pazʋʋ ɖɔʊ yɔ a-taa. Pasama heu nɛ ɛ-tɛ hɩlɩm mbʊ pʊwazɩɣ nɛ palakɩna waagaasɩ yɔ pʋ-yɔɔ.
[[File:Lleyn sheep.jpg|thumb|Heu (Lleyn)]]
Pɔtɔkɩ heu nandʊ, ɛ-tɔnʋʋ wazɩɣ ɖɔɖɔ pɩdɩɩfɛyɩnɛ. Ɛ-hʊndʊ wazɩɣ sakɩyɛ. Palʋʋ-tʋ nɛ nima. Ɛ-ñɩhɩŋ wɛ wazaɣ ɖɔɖɔ. Ɛnʋʋ pamakɩna kpaŋkoŋ. Ɛ-gbɛm wazɩɣ ɖɔɖɔ. Ndʋʋ pasandɩɣna kɔndɔnaa nɩŋgdanzɩ tɛɛ. Heu kɛ kpɩnɛ nɖɩ ɖɩtɛma tɔɔʊ kɔyɔ, ɖɩcakɩ se ɖɩhɛzɩɣ lɛ, ɖɩpɩzɩɣ ɖihoo mbʋ ɖɩtɔwaa yɔ ɖɩkpazɩ ɖɩ-nɔɔ taa nɛ ɖɩpazɩ tɔɔʊ. Pʋ-tɔbʋʋ se ɖiliki ñɩtʋ sakɩyɛ alɩwaatʋ ndʋ ɖihikiɣ-tʋ yɔ. Ɖɩɩhɛzɩɣ lɛ, ɖihoo-tʋ nɛ ɖɩpazɩ tɔɔʋ. Heu kɛ ɖɩɣa kpɩnɛ, ɛyʋ takpa heu nɛ lakʋ taa nɛ ɛkɔna ɛɖɔɔ ɖɩɣa. Heu wɛna naŋgbanzɩ naanza nɛ paa naŋgbaŋgaɣ ŋga lɛ, kɛwɛɛna aca naalɛ. Heŋ cɩkpaŋ payaɣ se aca. Aca ana a-yɔɔ ɛfɛyɩɣ nɛ ɛɖɔŋ. Heŋ ɖɔɖɛ wɛ wazaɣ siŋŋ ɛzakuliye nɔmʊʋ taa. Pɔɖɔʋ heŋ paa ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa. Ajɛya wena a-taa pakɩlɩɣ heŋ ɖɔʋ yɔ, anaa yɔ: [[Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ]], [[Ositraalii]], Patagonɩ, [[Seelandɩ Kɩfalʊʊ|Seelandɩ Kɩfalʋʋ]]. Heu kɛ kpɩnɛ kajalaɣ ñɩnɖɛ nɖɩ ɖɩsɩɣna haɖaʊ hɔɔlʋʊ taa yɔ. Heu wɛ wazaɣ sɩŋŋ ɛyʊ wezuu caɣʊ taa. Heu pɩndʋ kɛ huɖe siŋŋ haɖaʊ hɔɔlʋʋ taa. Ɛsɔ sɛtʋ kpaamɩŋ taa ɖɔɖɔ heu wɛna wazaɣ pɩdɩɩfɛyɩ, kɔkɔ kɔzɩ malɩŋ cɔlɔ, mbʋ yɔ, hɩyaʋ Ɛsɔ wɩlɩ ɖɔ-cɔzɔ Abriham nɛ ɛlɛ kpaɣ nɛ ɛlaa-ɩ kɩlaʋ.
[[File:SchafherdeInKoeln.jpg|thumb|Heŋ (Cologne, [[Caama]] ɛjaɖɛ taa)]]
[[Category:!Main category]]
[[Category:Tɛtɛ kpɩna]]
47mvysa7lpfge0r6epos1c2my93uaeu
Heu hʋndʋ
0
424
14948
12650
2021-05-11T21:07:13Z
Ramses Bond
3080
File
14948
wikitext
text/x-wiki
[[File:Wool.www.usda.gov.jpg|thumb|200px]]
Heu hʋndʋ paya ɖɔɖɔ size [[pɩsatʋ]] hʋndʋ. Heu hʋndʋ kɛna kpɩna wonuu. Keekee taa lɛ, paya hɩɖɛ size hʋndʋ kɔyɔ, paa pɩɩla ɛzɩma pɩkɛɣna kpɩnɛ hʋnʋʋ.
Hʋndʋ wɛ kpɩna sakɩyɛ yɔɔ kɛnɛ. Pʋ-yɔɔ yɔɔ pakpaɣ hɩɖɛ nɖɩ nɛ pɛcɛlɛ kpɩna hɔɔlʋʋ taa. Paya size hʋndʋ kɔyɔ, paa weyi ɛ-lɩmaɣza woki kpɩna hɔɔlʋʋ taa kɛnɛ. Heŋ hʋndʋ palakɩna wondu ndɩ ndɩ sakɩyɛ. Pakpakɩɣ heŋ hʋndʋ ndʋ nɛ palakɩna pɩsatʋ: Heu hʋndʋ ndʋ pakpakɩɣ nɛ palakɩna tʋma sakɩyɛ ndɩ ndɩ.
Heŋ hʋndʋ paya size "laine" kɛ Fransɩ kʋnʋŋ taa. Ɛlɛ, pɩtɛkɛ heu ɖeke wɛnana hʋndʋ. Kpɩna lɛɛna wɛna ɖɔɖɔ hʋndʋ. Kpɩna lɛɛna hʋndʋ n̄ɩna naayɛ hɩla kɔyɔ : pʋŋ, naŋ, afanaa, kpaŋganzɩ. Awayɩ wondu ɖɔɖɔ wɛna hʋndʋ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Wondu]]
[[Category:Wondu kususutu]]
ni4go7uucn4jkyxruaqmvlxkgrdsubv
Heu hʋndʋ (Laine)
0
425
2114
2113
2017-06-24T00:01:12Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
2114
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Heu hʋndʋ]]
73mujqd18xza25x1klrcmhpidsp1pu4
Heɣlim sɔsɔm
0
426
13715
12447
2019-04-01T17:08:55Z
Gnangbade
58
lien, photos
13715
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:F5_tornado_Elie_Manitoba_2007.jpg|vignette|F5 tornado Elie Manitoba 2007]]
Heeim sɔsɔm kɛna heelim mbʋ pɩkɛna kajʋcʋlaɣ heelim sɔsɔm nabʋyʋ yɔ. Pɩ-tɛ heelim mbʋ, pu-ɖoŋ fɛtɩɣ siŋŋ. Heelim pʋnɛ, pɩɩfɛtɩɣ paa alɩwaatʋ ndʋ lɛ, ɛlɛ, pɩ-tɛ alɩwaatʋ talɩɣ lɛ, hɛɛɛ tɔm fɛyɩ. Heelim sɔsɔm pʋnɛ, pi-tɛ ɖoŋ ɛɛsɔŋ nabʋyʋ.
Pɩkɛna heelim mbʋ pu-ɖoŋ wɛɛkɩɣ sakɩyɛ kpem yɔ. Heelim pʋnɛ payaɣ fiii fiii heelim. Ɖooo ɛsɔdaa pɩtɩŋɛ pɩcalɩɣna paɣzʋʋ. Pɩkɛ [[tɛʋ]] sɔsɔʋ heelim.
[[Fichier:Mayfield_Tornado2_-_NOAA.jpg|vignette|Mayfield Tornado2 - NOAA]]
Pɩ-tɛ tɛʋ ɖɔʋ pazɩ, ɛlɛ, heelim ɛɛkɩlɩɣ kɩ-taa ɛzɩ sɔsɔʋ n̄ɩŋgʋ yɔ.
[[Fichier:Occluded_mesocyclone_tornado2_-_NOAA.jpg|vignette|Occluded mesocyclone tornado2 - NOAA]]
Peeɖe kedeŋa kpeekpe ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩcɔŋna ɛsɔkaɣ laɣsɩ kpɛlɛkʋʋ tʋmɩyɛ yɔɔ yɔ, ɖɩtɔŋ size [[Etaazuunii]] ɛjaɖɛ taa lɛ, paa pɩnaɣ ŋga lɛ, ɛyaa ɛzɩ mɩnʋʋ nɛ pɩtɩnɩ hiŋ kagbanzɩ (150) mbʋ yɔ heelim sɔsɔm mbʋ pʋkʋʋ. Piyele kedeŋa kpeekpe yɔɔ fiii fiii heelim mbʋ, pʋkʋʋ ɛyaa mba yɔ, nɔɔyʋ ɛɛpɩzɩɣ ɛtɩlɩ pa-ñʋʋ. Pɩwɛɛkɩɣ ɖɔɖɔ wondu ndɩ ndɩ ndʋ yɔ, tʋtʋ fɛyɩ kalʋʋ.
[[Category:!Main category]]
s3qd4ppacwyl51nmmhf4bpoxrr5slrq
Hiluu
0
427
10325
2122
2017-12-30T18:55:19Z
Gnangbade
58
liens
10325
wikitext
text/x-wiki
Ɛyʊ hiluu payaɣna fransɩɩ kʊnʊŋ taa se «estomac». Payaɣ-kʊ ɖɔɖɔ se poche estomacale. Ɛsɩtomaakɩ wɛ ɛzɩ kabaɣ tɩyɛ yɔ. Ɛyʊ tɔkɩ mbʊ payɩ yɔ, e-hiluu taa pitiki. Hiluu wɛ likiyuu (oesophase) nɛ mbʊ payaɣna [[fransɩɩ kʊnʊŋ]] taa se duodénum pɛ-hɛkʊ taa. Nɔɔ taa ɛyʊ tɔkɩ tɔɔnaɣ. Mbʊ ɛtɔwaa yɔ, pitii e-liu tɛɛ nɛ pɩtɩŋna e-likiyuu taa nɛ pɩtalɩ e-hiluu taa.
Ɛyʊ sʊtʊyʊ tɛ hiluu tɛ kʊkʊyɩmɩŋ kɛ kpaɣna santimɛtɛnaa nɩɩlɛ nɛ puwolo pɩtalɩ santimɛtɛnaa nɩɩlɛ nɛ kagbaanzɩ. Ɛyʊ sʊtʊyʊ tɛ hiluu pɩzɩɣ kʊñɔɔ [[lɩm]] litri waa naanza mbʊ yɔ. Ɛyʊ [[lotu]] taa ñama ñama naa ɖɔ pɩdɩɩfɛyɩ. Hiluu wɛɛ, [[hɔyɛ]] wɛɛ, [[lotu]] wɛɛ, hozaɣ ñɛwɛɛ ɖɔɖɔ. Payaɣ wondu natʊyʊ nɛ fransɩɩ kʊnʊŋ taa se pancréas nɛ lɛɛtʊ se diaphragme nɛ lɛɛtʊ ɖɔɖɔ se mésocôlon. Paba ñɛwɛɛ ɖɔɖɔ.
Ɛyʊ lotu taa wondu ndɩ ndɩ ndʊ tiyekina nɛ ɛyʊ tɔkɩ mbʊ yɔ, pɩlakɩ tʊmɩyɛ ɛ-taa nɛ pɩyaɣ-ɩ ɖoŋ nɛ ɛcakɩ wezuu. E-hiluu ŋgʊ kɩ-taa tɔɔnaɣ ŋga ɛyʊ tɔɔ ɛ-nɔɔ taa ketiki nɛ kacaɣ. Ɖɩpɩzɩɣ ɖɩkɛdɩ ɛyʊ hiluu nɛ mooti kpomuu. Ɖɔɖɔ ɛzɩ mooti kpomuu yɔ, hiluu taa tɔɔnaɣ kʊtɔwaɣ cakɩ. Peeye kacakɩ nɛ kaɖaɣnɩ yɔlʊʊ ɖeu nɛ ka-taa ñɩm mbʊ pɩwɛ tomnaɣ wazaɣ yɔ, pɩcatɩ nɛ mbʊ payaɣ se nɛɛrɩ (nerfs) waa yɔ pa-taa nɛ pɩcɔɔ tomnaɣ tɩŋa taa nɛ pɩyaɣ tomnaɣ ɖoŋ. Mbʊ yekina nɛ ɛyʊ tomnaɣ taa wɛʊ alaafɩya.
Tɔɔnaɣ kʊtɔwaɣ ŋga, ka-taa mbʊ pɩɩwazɩɣ tomnaɣ yɔ, pʊbʊ cɔlɩ ɛyʊ lotu kpɛɛɛ nɛ pɩcaɣ tɩ-taa. Pɩkɔŋ nɛ pʊɖɔɔ lɛ, ɛyʊ sobi nɛ ɛlɩzɩ-pʊ nɛ ɛ-tɔbʊʊ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Ɛyʋ pilinzi]]
25zen5ov0c9n3ic5674jpc3k9uo86lf
Hiluu (Estomac)
0
428
2124
2123
2017-06-24T00:01:12Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
2124
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Hiluu]]
ou9oshtt473944ryxligzg61dg5968s
Himalaya pʊŋ
0
429
13714
12523
2019-04-01T17:02:49Z
Gnangbade
58
liens, photos
13714
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Airport_and_himalaya.jpg|vignette|Airport and himalaya]]
Pʊŋ nɩɩyɛ pɩlɩ ɖama lʊʊʊ nɛ paya-yɩ se Himalaya pʊʊ. Pʊŋ ɛnɩ ɛpɩlɩ kilomɛtanaa 2 400 yɔɔ. Ɛ-walanzɩ kɛ kpaɣ kilomɛtanaa 250 nɛ puwolo pɩtalɩ kilomɛtanaa 4000. Himalaya pʊŋ tɛyɩna [[Ɛndɩ]] ɛjaɖɛ nɛ Tibétain piyaɣ nɛ [[Aazii tɛtʋ wandamm|Aazii]] nɛ hadɛ kiŋ hɔɔlʊʊ taa. Himalaya pʊŋ pɩlaa, kpaɣ Nanga Parbat egetiye nɛ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ hɔɔlʊʊ taa nɛ puwolo pɩsɩɩna Namche Barwa egetiye wɩsɩ ɖɩlɩyɛ hɔɔlʊʊ taa. Nanga Parbat egetiye wɛ [[Pakisitaanɩ]] ɛjaɖɛ taa. Piyele Namche Barwa egetiye ñɛwɛɛ [[Tibɛtii]] ɛjaɖɛ taa. Wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ hɔɔlʊʊ taa lɛ, Himalaya pʊŋ sɩ tɩnaɣ nɛ Indus pɔɔ kujomuu. Piyele wɩsɩ ɖɩlɩyɛ hɔɔlʊʊ taa lɛ, pʊŋ ɛnʊ ɛsɩɩ tɩnaɣ nɛ Brahmapoutre pɔɔ kujomuu. Pʊŋ ɛnʊ ɛwadɩ kilomɛtanaa 600 000 kaaree yɔɔ.
[[Fichier:AnapurnaFromPokhara.jpg|vignette|AnapurnaFromPokhara]]
Kedeŋa yɔɔ cɩnɛ Himalaya pʊŋ kɩlɩma kʊkʊyɩmɩŋ. Pʊŋ hiu nɛ naanza kʊkʊyɩmɩŋ talɩ mɛtanaa 8 000 halɩ pɩɖɛɛ pʊ-yɔɔ. Pʊŋ hiu nɛ naanza ɛnʊ ɛ-taa lɛ, [[Everest pʋʋ|Everest pʊʊ]] kɩlɩna pʊŋ lɛɛŋ tɩŋɛ kʊyʊʊ. Ɛkʊyɩ kʊyʊʊ mbʊ yɔ yebina nɛ mba pasɩma pʊŋ kpaʊ lɛɣtʊ pɩdɩɩfɛyɩ yɔ, palʊ kpem nɛ pakpa patʊlɩ ɖɔɖɔ ɛ-ñʊŋ taa.
[[Fichier:Le_Gan_Chenpo_(Himalaya,_Népal)_(8446635289).jpg|vignette|Le Gan Chenpo (Himalaya, Népal) (8446635289)]]
Pʊŋ ɛnʊ ɛ-laŋ tɩŋ kʊkʊyɩmɩŋ kɛ mɛtanaa 3 900. Piyele ɛ-yɔɔ ɖomba mʊlʊm kʊkʊyɩmɩŋ ñɛkɛ mɛtanaa 5 000 nɛ pɩkpaɣ pɩkpa.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Pʋŋ]]
[[Category:Aazii]]
sm6qhlk6esg8juluiv0lnz6yohc9v4f
Hollywood
0
430
16453
16452
2023-06-27T19:00:52Z
2A02:8109:1EC0:783:455B:E6AD:82F3:FED6
16453
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Hollywood_Sign.jpg|vignette|Hollywood Sign]]
[[File:Golden Age of Hollywood.png|thumb|Golden Age of Hollywood]]
[[File:What Price Hollywood window card.jpg|thumb|What Price Hollywood window card]]
Hollywood (matʊ taa lɛ, deɣa kɩñɩlɩnzaɣ [[Englɩsɩɩ kʊnʊŋ|Ɛnglɩsɩ kʊnʊŋ]] taa, pɩkɛ kooka nakɛyɛ Los Angeles ɛjaɖɛ taa (Californie, [[Etaazuunii]]). Tɛtʊ ndʊ tɩwɛ Downtown Los Angeles nɛ hayi yɔɔ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa kiŋ nɛ Glendale wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa. Pɩlɩna ɛzɩma kɩ-hɩɖɛ kʊyaa nɛ ɖɩ-tɛ ɛsakuliye yɔɔ ɛzɩma ɖɩkɛ sɩnɩma tʊmɩyɛ ɖɩlaɖɛ ndɩ paakaɣ ɖɩ-yɔɔ sɔʊ kaʊ yɔ lɛ, pamaɣzɩna mbʊ nɛ payaɣ Hollywood Amerika ɛjaɖɛ taa nɛ pɩkɛ ɖɔɖɔ tɛtʊ ndʊ tɩkɩlɩ paɣlʊʊ Los Angeles ɛjaɖɛ taa yɔ.
Kɩ-tɛ hɩla kɩsɛsena ana a-naalɛ lɩna ɛzɩma ɖɩtamsɩ ɖɩ-tɩ Amerika [[sinimaɣ]] tʊma sɔsɔna nɛ Hollywood yɔ. Sɔnɔ yɔ aŋgba sakɩyɛ mɩza halɩ pɩtalɩ ageeta lɛɛna wena añɔtɩna kpɛyɛ yɔ a-taa ɛzɩ Westside ɛlɛ, hendu lɩzʊʊ tʊma ɖɩlaɖɛ kuduyuŋ sɔsɔŋ sakɩyɛ wɛ Hollywood tɛtʊ taa ɛzɩ Paramount mbʊ yɔ. Tɛtʊ ndʊ tɩ-hɩɖɛ kʊya pɩlɩna ɛzɩma sɩnɩma tʊma ɖɔ ɖɩ-taa peeɖe. [[Fefewɔlawo]] abe Marc Engelhard kple eƒe dɔwɔhatiwo ene le vevie dom nu le sinimawɔƒea.<ref>https://www.pinterest.de/MarcEngelhardCelebrity/marc-engelhard-acting-some-moods-sides</ref>
Aŋgba sɔsɔna ɖɩjayɛ tʊma ɛzɩ ŋna papɩzɩ nɛ pawɩlɩ kɛlɛm kɛlɛm yɔɔ kɛ sɩnɩma tʊma tɛ lone sɔsɔyɛ ɖɔɖɔ peeɖe nɛ ɖɔɖɔ lɛ, peeɖe lɩzɩya sɔsaa nɛ laɖaa sɔsɔ sʊʊ. Pɩnaɣ 1911 alɩwaatʊ taa lɛ, Nestor sitidiyo kɛnɛ kajalaɣ ñɩŋgʊ ŋgʊ kɩlɛɛ wɛʊ Hollywood taa. Pɩlɩna ɛzɩma kɩkɩwa yɔɔ lɛ, tɔmpiye Hollywood kɛ Amerika sɩnɩma tʊma sɔsɔna kuɖum taa, pɩtɩŋna samaɣ ɖɔʊ yɔɔ pɩpɩsɩ yaa pɩha tɛtʊ ndʊ ñɩm yaa ɖoŋ pɩtɩɩfɛyɩ.
Pɩnzɩ 1880 wɛɛ taa lɛ, hɔʊ nakʊyʊ kɩ-tɛ nɛ [[Kanzasii|Kansas]], Harvey Henderson Wilcox (weyi ɛsɩ ñɩm tʊma sɔsɔna ana a-taa yɔ ŋgʊ ɛtafɛyɩna naŋgbanzɩ pɩlɩna kʊdɔŋ nakʊyʊ yɔ) nɛ ɛ-halʊ Daeida Wilcox Beveridge, pamaɣzɩ se pakʊyʊ Topeka pɔkɔɔ patalɩ [[Los Angeles]] ɛjaɖɛ taa. Pɩnaɣ 1886 taa lɛ, Wilcox ya tɛtʊ tɩ-maɣna kilomɛta naa 0,6 kpɛyɛ ko kɛ lakʊ nakʊyʊ taa kɛ tɛtʊ ndʊ tɩ-wayi pɩwɛna wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa yɔ kiŋ, Cahuenga kolonzi ɖoŋ nzɩ yɔɔ.
Daeida Wilcox kpaɣna hɩɖɛ hollywood nɛ ɛyaa ɛ-maɣmaɣ ɛ-ñɩm, ɛlɛ ɛtɩzɩna [[Caama]] ɛyaa mba paacaɣ pañʊŋ yɔɔ [[Ohiyo|Ohio]] yɔ mbʊ pʊyɔɔ mba payaɣa mbʊ. Ɛkpɛlɛka-ɖɩ suluku nakʊyʊ taa ɛɖɛɣa nɔmɔʊ Wɩsɩ Ɖɩlɩyɛ kiŋ ɖoli ɛ-nɛ halʊ nɔyʊ pɛ-tɛ kɔkɔɖɛ labʊ taa ɛlɛ kaakɛ ɛyaa mba pɛ-ɛyʊ. Hɩɖɛ ɖɩ-tɛ nɩɣʊ kɩdɩna-ɩ nɛ ɛpɩsɩ ranch kɛ Hollywood.
[[Category:Amerika]]
[[Category:Etaazuunii]]
i8xvxw8uvyp2n8wwi00nb8prgrlzxbm
Homère
0
431
13636
13079
2019-03-28T21:02:16Z
Gnangbade
58
correction liens
13636
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Homère
|image = Homer Musei Capitolini MC559.jpg|Ɖajaa Homer
|px = 190
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = [[Krɛsɩ]]
|Ɛ-tʋmɩyɛ = Takayɩsɩ mayʋ
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = Smyrna, [[Tuurkii]]
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = Circa 1102-850 BC
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ = Ios, [[Krɛsɩ]]
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ = Circa 800 BC
|E-nesi ñɩɣʋ =
}}Homère kɛ abalʋ nɔɔyʋ kɛ ɛ-ɛjaɖɛ tɛtʋ taa. Ɖajaa sɔsɔ ɛnɛ, sakɩyɛ sɩma-ɩ siŋŋ pɩlɩɩna ɛ-tʋmɩyɛ yɔ. Ɛkɛ koowa maɖʋ sɔsɔ nɔɔyʋ kɛ kedeŋa yɔɔ cɩnɛ. Kpaɖʋ lutozo (8) kɛdɛza alɩwaatʋ taa palʋla-ɩ nɛ pɩcɔ palʋlʋ ɖa-kɩpaɣlʋ Yeesu Krɩstʋ.
Paa sʋyɩ hɩɖɛ size "koowa tʋ". Sɔsaɣ yanaɣ-ɩ hɩɖɛ nɖɩ-ɩ mbʋ.
Halɩ nɛ sɔnɔ kɛ mbɩ yɔ, pɩwɛ sakɩyɛ kaɖɛ size patɩlɩ size, ɖajaa Homère koowa maɖʋ sɔsɔ ɛnɛ, keekee taa lɛ, ɛkɛ ɛyʋ weyi ɛ-tʋma n̄amsa tɛtʋ yɔ.
Ɛjaɖɛ taa tɛtʋnaa cikpetu samaɣ wɛɛ nɛ pɛkɛʋna ɖama pɩlɩɩna ɖajaa Homère koowa maɖʋ sɔsɔ ɛnɛ ɛ-ɖɩlɩyɛ yɔɔ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Keesi maɖa]]
[[Category:Krɛsɩ]]
[[Category:Abalaa sɔsaa]]
[[Catégorie:Ɛyaa sɔsaa]]
r9jsvocf689yi9ax41dxt9d0oxchqa3
Hugues Capet
0
433
11693
9414
2018-03-04T17:39:23Z
OktaRama2010
618
11693
wikitext
text/x-wiki
[[File:Hugues_capet.jpg|thumb|Hugues Capet]]
'''Hugues Capet''' kɛ capet waa tɛ kajalaɣ wiyaʊ (987 ŋtalɩ 996) nɛ ɛtɛ ɛkɛ ɖɔɖɔ Capet ɛyaa tɛ kewiyaɣ kɩɖɛzaɣ kiɖe ɖʊyʊ (weyi ɛcaɣ [[Fransɩɩ]] kewiyaɣ kpelaɣ yɔɔ pɩkɔɔ pɩtalɩ kɩ-tɛ kpɛlɩ lɛzʊʊ alɩwaatʊ, nɛ kɩ-tɛ tɩ ɖanɩɣ ñɔɔzʊʊ alɩwaatʊ pɩnaɣ 1848). Palʊla-ɩ ɛzɩ pɩnzɩ 939 ŋtalɩ 941 cɔlɔ mbʊ yɔ, ɛlɛ pʊwɛɛ ɛzɩ Dourdan tɛtʊ taa palʊla-ɩ, nɛ ɛsɩ [[aloma fenaɣ]] kɩyakʊ 24 pɩnaɣ 996 kɛ lakʊ nakʊyʊ taa (ɖenɖe ɛyaa taa fɛyɩ yɔ) yuda tʊ pɔñɔtɩna Prasville tɛtʊ cɔlɔ kpam, Franc waa tɛ wiyaʊ sɔsɔ (pɩnzɩ 960-987 alɩwaatʊ). Ɛɛkɛ Hugues Sɔsɔ pɩyalʊ nɛ e-ɖoo kɔyɔ Hedvwige Saxe tʊ.
[[File:Sacre Hugues Capet 2.jpg|thumb|Sacre Hugues Capet]]
Kpaɣɖʊ 10 wɛɛ tɛmtʊ kɛ tɔsʊʊ huu nɛ ɛsakuliye lɩwa keeke nɛ ɛyaa hiɣ pa-tɩ ɖeu pɩnaɣ 1100 cɔlɔ mbʊ yɔ. Haɖaʊ ɛsɩnda ɖɛnaʊ, agbaŋga pazʊʊ nɛ kɩlɛzʊʊ lɩmaɣzɩyɛ labʊ mbʊ pɩtɩŋna pɩnaɣ taa haɖɛ yɔɔ pɩlɩna kajalaɣ caroling ɛyaa yɔɔ, tɩna tɔsʊʊ huu siŋ nɛ ɖoŋ ŋgʊ paa kɩwɛ hɛɛɛ ɛlɛ pɩkɛ tɩtɩm. Alɩwaatʊ kʊyʊmtʊ ndʊ tɩ-taa ɖɔɖɔ ɛyaa ɖɩzʊʊ tɛ tɛmtʊ nɛ ɖama hɛkɩŋ taa yoŋ yeba nɛ ɖɩsɩ sɔsɔsɩ maʊ lɩ nɛ pɩsaŋ haɖaa yaa haɖaʊ tʊmɩyɛ laɖa pɩzʊʊ pɛmɛlɩɣ sɩ-taa.
Francia occidentalis tʊʊ kɩ-tɩ nɛ Ampiiri nɛ kajalaɣ Capet tʊ, ɖɔɖɔ ɛzɩ ɛlɛzɩya yɔ, cɛyɩ pa-tɩ pama kewiyaɣ kɩɖɛzaɣ pɛkpɛndɩna e-ɖoŋ nɛ halɩ paɖʊ ɛ-pɩyalʊ Robert pʊtɔdɩyɛ nayʊ kɛ pada Nɔwɛlɩ evemiye wiye pɩnaɣ 987 wɛɛ taa. Pɛcɛlɩ kewiyaɣ hulaɣ kɛ ɛ-pɩyalʊ alɩwaatʊ ndʊ ɛ-caa sɩba pɩnaɣ 996. Capet kewiyaɣ kɩɖɛzaɣ ŋga patɩna ke-kiɖe yɔ kɛwɛ kakaa pɩtalɩ waasɩ lutozo mbʊ yɔ nɛ ke-kewiyaɣ liɖe ñɔ ajɛyɛ sakɩyɛ taa ɛzɩ [[Ɛsɩpaañɩ]] nɛ [[Itaalii]] nɛ Luxembourg nɛ [[Hɔŋirii]] nɛ [[Pɔritigaalɩ]] nɛ [[Piresiili]].
[[File:El reino de los francos bajo Hugo Capeto-es.svg|thumb|El reino de los francos bajo Hugo Capeto-es]]
Ɖɩsɩŋ sakɩyɛ Hugues Capet kewiyaɣ tɔm. Takayaɣ nayʊ nɔyʊ ɛ-tɛ wɛɛ taa taakpaɣ se pɩkɛ kɩjɛyɩɣ se ɛma e-fezuu caɣʊ tɔm. Pɔɖɔna mɩzɩɣ mɩzɩɣ ɛ-yɔɔ tɔm takayasɩ nɔnɔɔ wɛɛ taa ndʊ mʊwanɩ Richard Reims tʊ kaama yɔ. Hugues wɛʊ yɔ pʊwɛ ɛzɩ palʊla-ɩ Dourdan ɖɩɣa sɔsɔ taa kɛnɛ pɩnzɩ 939-941 cɔlɔ mbʊ yɔ. Ɛɛkɛ Hedwige Saxe tʊ pɩyalʊ (Otton 1 tʊ kɔɔ kɛlɛ) nɛ ɛ-caa kɛlɛ Hugues Sɔsɔ.
[[Category:!Main category]]
q2cxwzs1b8mgaiieod2b7ixkz309r1u
Huva lɩŋgamʋʋ
0
434
15530
10116
2022-01-07T19:39:17Z
Gnangbade
58
liens
15530
wikitext
text/x-wiki
[[File:Helicopter view from Dam - panoramio.jpg|thumb|Helicopter view from Dam - panoramio]]
Hoover lɩŋgamʋʋ kɛna yuŋ kiɖe lɩŋgamʋʋ ŋgʋ kɛ Colorado pɔɔ yaa pʋwa sɔsɔwa ŋga kɛwɛ [[Etaazuunii]] ɛjaɖɛ taa yɔ. Kɔn̄ɔtɩna Boulder City nɛ kɩwɛ [[Ariizonaa|Arizona]] nɛ [[Nevadaa]] pa-ɛjɛɛ hɛkʋʋ taa kamaɣ yɔɔ. Hoover lɩŋgamʋʋ kʋnɛ ɖɩtɩlɩ size pama-kʋ pɩnaɣ 1931 nɛ pɩnaɣ 1936 pɛ-hɛkʋʋ taa mbɩ yɔ kɛnɛ.
Pɩɩkɛ n̄ʋʋ yɔkʋtʋ sʋsɔtʋ alɩwaatʋ taa, nɛ pala Hoover lɩŋgamʋʋ kʋnɛ kɩ-yɔɔ tʋlʋʋ sɔnzɩ kɛ evemiye niidozo ŋgʋ wiye kɛ [[salaŋ fenaɣ]] alɩwaatʋ taa kɛ pɩnaɣ 1935 taa. Franklin Delano Roosevelt kaawɛna kewiya kpeɣla yɔɔ kɛ alɩwaatʋ ndʋ tɩ-taa. Nɛ ɛnʋ kaahana nʋmɔʋ yaa nɔɔ nɛ pala sɔnzɩ nzɩ.
[[File:Hoover Dam 5.jpg|thumb|Hoover Dam 5]]
Kaɖɛ nɛ kaɖɛ nɛ pɩcɔ pɛtɛ Hoover lɩŋgamʋʋ kʋnɛ kɩmatʋ. Samaɣ kpeɣkpeka, nɛ ka-tɩ cɛlɩɣ siŋŋ wazɩna sakɩyɛ. Samaɣ kpaɣ ka-tɩ mpilim nɛ kɛ-cɛlɩ tʋmɩyɛ ɖɩnɛ ɖɩlabɩyɛ ɖeɖe siŋŋ. Tʋmɩyɛ laɖa miiliyɔɔ waa mbɩ yɔ kpaɣ pa-tɩ nɛ pɛcɛlɩ faala pɩkɔ pɩsɩna pe-wezu kamaɣ yɔ.
Pɩcɔ nɛ pɛtɛŋ Hoover lɩŋgamʋʋ kʋnɛ yɔ kɩ-maʋ yaa kʋ-tʋma lɛ, tʋmɩyɛ laɖa mba pehiuna pe-weziŋ lesuu yɔ yaa sɩɖaa, talaɣ ɛzɩ mɩnʋʋ nɛ hiu nɛ kʋɖʋm(111) mbɩ yɔ. Tambaɣyɛ nɖɩ pabɩza pɔkɔna nɛ Hoover lɩŋgamʋʋ kʋnɛ pama-kʋ yɔ, kɩ-tɛ tɔɔnɩ pɛtɔŋ waa talɩɣ ɛzɩ miiliyɔɔ waa lʋbɛɛ mbɩ yɔ.
Kpaɖʋ hiŋ naala (20) tɩɩlɩ n̄ata lɛ, kɛ pakpaɣ kpɛlɛkɩ-tʋ lɩmazaɣ kɛ Black Canyon nɛ Boulder Canyon pɔ-yɔɔ, pɩlɩɩna po-ɖoŋ yɔɔ size pabɩzɩ pɔɖɔkɩ lɩŋgamʋʋ ŋgʋ kɩ-pɩzʋ kɩɖʋ nesi camɩyɛ Colorado yɔ. Nɛ kɩbɩzɩ kɩ-kɔna yaa kɩ-haɣ lɩm nɛ pɩsaɣ nɛ nazɩyʋ (électricité) wɛ ɖeu yɔ. Pɩnaɣ 1928 taa kɛ Etaazuunii ajɛɛ n̄ʋŋ tɩna ŋgbɛ kedizaɣ ɖɩlaɖɛ, kɛ paɣkpa lɩmazɩyɛ tamaɣ kanɛ yɔ.
[[File:Hoover Dam June 2005.jpg|thumb|Hoover Dam June 2005]]
Hoover lɩŋgamʋʋ kʋnɛ, paɣkpaɣ kʋ-tʋma nɛ pɛcɛlɩ tʋma ŋgbɛ naɖɩyɛ. Nɖɩ payawa size Six Companies. Nɛ ŋgbɛ ɖɩnɛ ɖɩpaɣzɩ ɖɩ-tʋmɩyɛ pɩnaɣ 1931 taa nɛ pɛtɛmɖɩ pɩnaɣ 1936 taa, pɩcɔ nɛ pɩnaɣ 1938 n̄ɩŋga ŋga paaɖʋwa se pɛtɛŋ ka-taa yɔ ka-kalɩɣ. Pɛtɔŋ ŋgʋ pamana Hoover lɩŋgamʋʋ kʋnɛ yɔ, patamada matʋ natʋyʋ nɛ pɛtɔŋ ŋgʋ mbʋ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Matʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Lɩm tɔm]]
[[Category:Amerika]]
[[Category:Etaazuunii]]
m5u08eoowdtlop3qdut0nx7nc1248p0
Huva lɩŋgamʋʋ (barrage Hoover)
0
435
16300
2149
2023-05-09T03:27:49Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Huva lɩŋgamʋʋ]]
16300
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Huva lɩŋgamʋʋ]]
841ii4zoaod88g2k7z70xxjzua2qapw
Hydraulique
0
436
7511
7002
2017-07-19T18:09:04Z
Gnangbade
58
photos
7511
wikitext
text/x-wiki
[[File:Mechanical door closer.jpg|thumb|Mechanical door closer]]
'''"Hydraulique"''' kɛna mbʋ payaɣ se physique yɔ pi-piliŋa nakɛyɛ. Piliŋa ŋ́ga kɔcɔŋnana mbʋ poyolaa nɛ pikpeŋ wɛlɛlɛ yɔ pʋ-yɔɔ, kɔzɩ kɔzɩ lɩm nɛ num.
[[File:Hydrolic manifold.JPG|thumb|Hydrolic manifold]]
"Hydraulique" kɛna pɩlʋʋ ŋgʋ kɩcɔŋna hɔɔlɩŋ naalɛ yɔɔ yɔ, paa tokaɣ ɛwɛ hɔɔlɩŋ ɛnʋ ɛ-naalɛ ɛ-hɛkʋ taa kɔyɔ. Hɔɔlɩŋ ɛnʋ, ɛnʋʋ yɔ :
* Kajalaɣ hɔɔlʋʋ kɔyɔ mbʋ payaɣ se lɩm tɛ "sciences" nɛ pɩ-tɛ "technologies" waa. Mba cɔŋnana ɛzɩma mbʋ pala lɩm nɛ tʋmɩyɛ yɔ.
Ɛzɩ mbʋ payaɣ se "hydrologie" nɛ mbʋ payaɣ se "hydraulique urbaine" nɛ mbʋ payaɣ se "hydrogéologie" yɔ (ɩ́cɔna mbʋ payaɣ se "Portail Eau" nɛ ɩna).
* Hɔɔlʋʋ naalɛ n̄ɩŋgʋ lɩm mbʋ pʋwɛ pompɩnaa taa yɔ pɩ-tɛ "sciences" nɛ pɩ-tɛ "technologies" waa.
Ɛzɩ mbʋ payaɣ se "[[Hydromécanique|hydromécanique]]" nɛ mbʋ payaɣ se "oléohydraulique" nɛ mbʋ payaɣ se "moteur hydraulique" nɛ mbʋ payaɣ se "pompe oléohydraulique" nɛ mbʋ payaɣ se "[[Presse hydaulique|presse hydaulique]]" nɛ mbʋ payaɣ se "[[Machine hydraulique|machine hydraulique]]" yɔ…
[[File:LMS120EXHD-hydrolics2.jpg|thumb|LMS120EXHD-hydrolics2]]
Ɖooo lɛ, "hydraulique" kɛkɛŋna piliŋa ŋga kawɩlɩɣ ɛzɩma mbʋ pamaɣzɩ lɩm nɛ ɛzɩma mbʋ lɩm ɛtɩŋɩ yɔ nɛ ɛzɩma mbʋ pakpazɩ lɩm yɔ. Pɔmpɩnaa pakpakaɣ nɛ palakɩna tʋma ana. "Hydraulique" cɔŋnana pɔmpɩnaa yɔɔ nɛ mba payaɣ se "plombiers" waa yɔ, papa n̄ɔcɔŋnana ɛzɩma mbʋ lɩm ɛtɩŋ nɛ pɩɖɛɛ pɔmpɩnaa taa yɔ.
[[Category:Ɖoŋ]]
0nofe4rp63b62sohr96a6e6f4remet2
Hɔ hɔzɩŋ kɛgbɛdɛsaɣ (accident nucléaire)
0
437
2157
2156
2017-06-24T00:03:10Z
MF-Warburg
4
2 révisions importées : Importing from Incubator
2157
wikitext
text/x-wiki
Hɔ hɔzɩŋ kɛgbɛdɛsaɣ (Accident nucléaire)
Hɔ hɔzɩŋ yaa malɩfanaa kɛkpɛdɛsaɣ kɛna tʋma ndɩ ndɩ ɖɩlaɖɛ kɛgbɛdɛsaɣ sʋsɔsɩ. Kɛgbɛdɛsaɣ malɩfanaa n̄ɩŋga yaa toota hɔzɩŋ n̄ɩŋga kanɛ, kɛwɛna pɩkɛsaɣ yaa pɩŋ labʋʋ lɛ tɛ wɛɛkɩtʋ ɖɔɔ siŋŋ.
Pɩkɛna kɛgbɛdɛsɩ nzɩ, halɩ nɛ sɔnɔ kɛ mbɩ yɔ, sɩlabʋ yaa sɩtalɩʋ lɩna wonu ŋgʋ payaɣna fransɩ kʋnʋŋ taa size "radioactives" yɔ cɔlɔ kɛnɛ yɔ.
Accident nucléaire de Fukushima ; vue des réacteurs après l'explosion de l'hydrogèn
Articles détaillés : Fukushima tɛ hɔ hɔzɩŋ kɛgbɛdɛsɩ (Accident nucléaire de Fukushima), lɩna mbʋ payaɣna fransɩ kʋnʋŋ taa size "hydrogène" yɔ cɔlɔ.
Ɛtɛ hɔ hɔzɩŋ kɛgbɛdɛsɩ tɛ nɩ-ɩ lona yaa hɛkɩŋ hɩla ɖɔɖɔ kɔyɔ : Installation nucléaire de base, nɛ Radioprotection, nɛ Directive Seveso, nɛ Échelle INES, nɛ pɩtasɩna Retombée radioactive. Paa malɩfanaa kɛgbɛdɛsɩ nzɩ, sɩpɩzʋʋ sɩtalɩ paa alɩwayʋ ŋgʋ lɛ kɛ lona anɛ a-taa : installation nucléaire de base.
Peeɖe kɛna tʋma ndɩ ndɩ ɖalaɖɛ, nɛ pɩsɔsʋʋ ɖoŋ kɛ "centrale nucléaire", nɛ paɖanʋʋ n̄ɔzʋʋ camɩyɛ kɛ n̄ɩɣlɩm wondu nɛ tɩ-tɛ payɩ nɛ pɩkazɩ kɩwazɩtʋ ɖeke koŋ (traitement du combustible usé), nɛ "centre de stockage de déchets radioactifs".
[[Category:!Main category]]
t68hntkbt1pxfzqditief2mcg1ctq4y
Hɔyɛ
0
438
10379
10326
2018-01-01T13:33:20Z
Gnangbade
58
fotos
10379
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Gray1086-liver.PNG|vignette|Gray1086-liver]]
Hɔyɛ kɛ ɛyʊ [[lotu]] taa ñama ñama naa taa lɛɛbʊ. Hɔyɛ tʊŋ tʊma naadozo ɛyʊ wezuu caɣʊ taa. Kajalaɣ lɛ, hɔyɛ ñalɩɣna ɛyʊ tomnaɣ tɩŋa taa. Nabʊlɛ lɛ, hɔyɛ tɔzʊʊna tɔɔnasɩ ndɩ ndɩ nzɩ ɛyʊ tɔkɩ yɔ sɩ-taa ñɩm mbʊ pʊwɛ ɛyʊ tomnaɣ wazaɣ yɔ.
Hɔyɩ tʊmɩyɛ tozo ñɩnɖɛ lɛ se ɖɩsɩɩ ɖɩ-taa tɔɔnasɩ ndɩ ndɩ nzɩ ɛyʊ tɔkɩ yɔ, sɩ-taa ñɩm ndɩ ndɩ mbʊ pʊwɛ ɛyʊ wazaɣ yɔ ɖɩ-taa. Hɔyɛ sɩna ɖɔɖɔ mbʊ mbʊ pɩlakɩ ɛyʊ taa tʊmɩyɛ nɛ pɩlakɩ se ɛyʊ wɛ wezuu yɔ pʊ-tʊmɩyɛ taa. Pʊ-tɔbʊʊ se hɔyɛ tʊmɩyɛ wɛ wazaɣ pɩdɩɩfɛyɛ ɛyʊ wezuu caɣʊ taa.
==Ɛyʊ hɔyɛ==
[[Fichier:Gray1223.png|vignette|Gray1223]]
Paapɩzɩɣ pɛtɛyɩ ɛyʊ hɔyɛ tam nabʊlɛ. Pʊ-tɔbʊʊ se ɛyʊ hɔyɛ fɛyɩna tɛyʊʊ wɛtʊ. Payaɣ wonuu nakʊyʊ ɛyʊ lotu taa se hipokɔndrɩ. Nɩwaŋ yɔɔ hipokɔndrɩ taa hɔyɛ wɛɛ. Hɔyɛ kpaɣna nɩwaŋ yɔɔ hipokɔndrɩ nɛ ɖiwolo ɖɩtalɩ lɩmɩyɛ yɔɔ hipokɔndrɩ. Wondu ndʊ payaɣ se viscères waa kɛ ɛyʊ [[lotu]] taa yɔ, tɩ-taa payɩ lɛ, hɔyɛ kɩlɩna yuŋ.
Ɛyʊ yuŋ kilonaa mɩnʊʊ yɔɔ lɛ, hɔyɛ yuŋ kɛ kolinaa naalɛ. Pʊ-tɔbʊʊ se hɔyɛ yuŋ talɩ ɛzɩ kraamwaa 1 500 mbʊ yɔ. Ɛyʊ hɔyɛ lakɩna nɛ tɔɔnasɩ ndɩ ndɩ nzɩ ɛyʊ tɔkɩ yɔ, sɩyɔlʊʊ ɛ-taa camɩyɛ nɛ tɔɔnasɩ nzɩ sɩ-taa ñɩm mbʊ pʊwɛ wazaɣ ɛyʊ tomnaɣ tɩŋa yɔ, pɩcɔɔ tomnaɣ tɩŋa taa nɛ kihiɣ ɖoŋ nɛ ɛyʊ pɩzɩ ɛcaɣ wezuu.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Ɛyʋ pilinzi]]
tat6vdsl7g72cu4k7jxcrus4upxkuzf
Hɔyɛ (Foie)
0
439
2164
2163
2017-06-24T00:03:10Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
2164
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Hɔyɛ]]
spzq5p3ot48zw4sbfof3dwhk36hf7nu
Hɔzʋʋ
0
440
14431
14430
2019-11-03T19:30:32Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Hɔzʋʋ (Arme)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Hɔzʋʋ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
14430
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:HUNTER._the_hunter_is_ready_for_hunt._he_hold_the_local_gun.jpg|vignette|HUNTER. the hunter is ready for hunt. he hold the local gun]]
Hɔzʋʋ kɛna tʋmɩyɛ n̄ɩɣyʋʋ wonuu. Tʋmɩyɛ wonuu kʋnɛ, kɩkɛna wonuu kɩkaɖɩnaʋ sɔsɔʋ nakʋyʋ kɛ ɛyʋ wezuu caɣʋʋ taa. Payaɣ ɖɔɖɔ hɔzʋʋ kʋnɛ size malɩfa yaa you wonuu. Kɩzɩɣʋna ɛyʋ size ɛdaŋna ɛ-yɔɔ nɛ lakasɩ kɩdɛkɛdasɩ kpeekpe nɛ tɛtɛ kpɩna n̄aŋ n̄ɩna kpeekpe yɔ.
[[You]] yaa tɩ-yɔ kadɛyɩnaʋ wonuu kʋnɛ, kɩkɛ ɖɔɖɔ n̄ɩkɩyʋ yaa pɩn̄ɩɣɖɛ. Sakɩyɛ yaɣ kʋ ɖɔɖɔ size kaamʋʋ yaa piyuu. Kɩkɛ wonuu ŋgʋ pɔɖɔkʋʋ kʋ nesi tɛ kɛnɛ yɔ. Pekpiyikuu kʋ nee tɛɛ kɛnɛ. You wonuu yaa hɔzʋʋ kʋnɛ, kɩwazaɣ siŋŋ yaa keekee kɛlɛ size, kɩkʋ yaa kɩhaɣ heŋ kɛ ciyam kifezuu.
Pɩtasɩna pɩyʋ wezuu n̄ɩm kʋʋ yaa heŋ haʋ ɛlɛ, sakɩyɛ kpakʋ ɖɔɖɔ malɩfa yaa n̄ɩɣyʋ tʋmɩyɛ wonuu kʋnɛ nɛ pɛwɛkʋʋna wondu ndɩ ndɩ kɩwazɩtʋ sakɩkyɛ. Ɖakpaɣ ɛzɩ kuduyuŋ yɔkʋ, yaa haba kuluu, yaa ɛzɩ ɖɔɖɔ tʋma kuduyuŋ sɔsɔŋ yaa kewiyaɣ tʋma ndɩ ndɩ wɛɛkʋʋ mbɩ yɔ.
Mbʋ palakɩna hɔzʋʋ yɔ yaa malɩfa tʋma keekee kɔyɔ yɔ size :
Palakɩ hɔzʋʋ yaa malɩfa nɛ ɛgbandʋ yaa lakʋ nɛ pehiu pɔtɔɔ yaa pɩkɛna aleɣya.
Malɩfa yaa hɔzʋʋ wazʋʋ nɛ pɛgbɛŋkɛsɩna yaa pala you nɛ kooyindu.
Kɩkɛna kɩkaɖɩnam.
You wonuu kʋnɛ, kɩwazʋʋ ɖɔɖɔ nɛ pacaana tɔm.
Hɔzʋʋ yaa tʋmɩyɛ n̄ɩɣyʋ wonuu kʋnɛ, palakɩna kʋ ɖɔɖɔ nɛ spɔɖɩ yaa alɛɣya.
[[Category:!Main category]]
9hxdycdza2yk870v0rnico2c4tv6nq3
Hɔzʋʋ lotu
0
441
15697
12764
2022-01-12T18:29:48Z
Gnangbade
58
link
15697
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Armata_z_bastionu_św._Rocha_(twierdza_Jasna_Góra).jpg|vignette|Armata z bastionu św. Rocha (twierdza Jasna Góra)]]
[[Fichier:Soldiers_firing_a_40mm_saluting_cannon.JPEG|vignette|Soldiers firing a 40mm saluting cannon]]
[[Fichier:Spanish-American_War_Cannon.jpg|vignette|Spanish-American War Cannon]]
Hɔzʋʋ lotu kɛna [[malɩfa]] sɔsɔʋ nakʋyʋ. Malɩfa kʋnɛ, kɩkɛna malɩfa miŋ n̄ɩŋgʋ ŋgʋ kʋwɛ kɛŋgɛ tɩyɛ yɔ. Ŋna-kʋ ɖɔ, ŋnaɣ size kɩpaɣlɩ siŋŋ.
Malɩfa kʋnɛ, kɩwazaɣ siŋŋ kɛlɛ size, ɛzɩma ɛnʋʋ sɩzɩ pɔlɔʋ kʋ kʋlɔʋ yɔ yɔ, kɩtalɩ ɖoo poliŋ taa nɛ pɩcɔ kɩmɩzɩ kɩ-tɩ. Kɩ-taa paɖʋ pɩyɛ yuŋ n̄ɩnɖɛ nɖɩ pʋ-tɔʋ ɖɩ nɛ ɖɩ-mɩzɩ yɔ. Pɔtɔ hɔzʋʋ lotu malɩfa kʋnɛ kɩ-talɩɣ poliŋ siŋŋ.
Ɖoo kiɖe tɛ lɛ, payawaɣ malɩfa lotu n̄ɩŋgʋ kʋnɛ size pulee. Pulee tɔbʋʋ kɛlɛ kɛlɛʋ size putuuɖe. Ŋna-kʋ kɩwɛ putuuɖe tɩyɛ nɛ ŋɖɔka-ɖɩ nɛ ŋtɩ yebuɖi nɛ ɖɩtɔlɩ kɔyɔ, ŋna size ɖipilimuu.
Putuuɖe nɖɩ, ɖɩwɛ ɛzɩ n̄ɩɣyʋʋ yaa n̄ɩɣtʋ n̄ɩɣɖɛ tɩyɛ yɔ.
[[Category:!Main category]]
da06bog8lpg9mgj420sb3271vruok14
Hɔzʋʋ mʋlʋm n̄ɩŋgʋ kɩkpɛɛdʋ (Poudre noire)
0
442
10996
2173
2018-01-31T10:14:12Z
Gnangbade
58
Liens
10996
wikitext
text/x-wiki
Malɩfa yaa Hɔzʋʋ kɛŋgɛ yaa lotu mʋlʋm n̄ɩŋgʋ kɩkpɛɛdʋ kʋnɛ, kɩkɛ [[Siini]] ɛjaɖɛ n̄ɩɣyʋʋ kɩlɩzʋʋ. Hɔzʋʋ yaa malɩfa kɛŋgɛ mʋlʋm n̄ɩŋgʋ kʋnɛ, ŋgʋʋ payaɣna Fransɩ kʋnʋŋ taa size "poudre noire yaa poudre à canon yaa poudre à fusil".
Tɔm matʋ taa siŋŋ lɛ, payaɣ kʋ size kɔyɛ miŋ n̄ɩnɖɛ nɛ payaɣ kɛlɛʋ kɛ Fransɩ kʋnʋŋ taa size «médicament à feu». Kɔyɛ miŋ n̄ɩnɖɛ ɖɩnɛ, palaba-ɖɩ nɛ tɔyʋ yaa mɩzɩyʋ ɛzɩ payaɣʋ nɛ Fransɩ kʋnʋŋ taa size "déflagrant" tɛ lɩm kisidim.
Payaɣ malɩfa kɛŋgɛ mʋlʋm yaa puuyuu n̄ɩŋgʋ kɩkpɛɛdʋ kʋnɛ ɖɔɖɔ size ɖajaa sɔsɔ Salpêtre tɛ malɩfa yaa hɔzʋʋ kɩlabʋʋ. Ŋgʋ ɖɔɖɔ payaɣ size "poudre à canon yaa poudre à fusil. Palaba wɛ ɖɔɖɔ nɛ [[Sufɩɖɩ]] (soufre), nɛ kpoŋgbolo ɖasɩ (charbon de bois).
[[Category:!Main category]]
gzdx069f0uwmgm2471ou6wzrlk6k08a
Hɔŋgrii (Hongrie)
0
443
16301
2176
2023-05-09T03:27:59Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Hɔŋirii]]
16301
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Hɔŋirii]]
boe9z5358f00p2q29e3bl82nnarj6k8
Hɔŋirii
0
444
16241
16240
2023-03-12T08:03:05Z
SpinnerLaserzthe2nd
3964
16241
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛjaɖɛ
| Hɩɖɛ = Hɔŋirii.
| Hɩɖɛ2 = Hongrie.
| Kɩɖaʋ kɩdɛɛka = [[File:Flag of Hungary.svg|75px]]<br>Hɔŋirii Kɩɖaʋ kɩdɛɛka
| Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ = [[File:Coat of arms of Hungary.svg|75px]]<br>Hɔŋirii Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ
| image_map = [[File:Locator map of Hungary.svg|190px]]<br>Hɔŋirii tɛlɛŋa
| official_languages = .
| capital = .
| government = .
| president = Ɖajaa Katalin Novák
| area_km2 = 93,030
| population_estimate = 9,797,561
| population_estimate_year = 2017
| population_density_km2 = 105.3
| cctld = .
}}
'''Hɔŋirii''' kɛna [[Eerɔpʋ tɛtʋ tɔm|Eerɔpʊ]] nɛ hɛkʊ nɛ hɛkʊ taa ɛjaɖɛ naɖɩyɛ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖi-tɛtʊ sɔsɔtʊ paya:g se Pudapɛsɩtɩ nɛ kʊnʊŋ ŋgʊ pɔyɔɔdʋʋ nɛ pawɩlɩɣ sukulinaa taa yɔ lɛ Hɔŋrʊwaa piyele nɛ liidiye nɖɩ pɔtɔkɩu yɔ lɛ foriŋ.
Hɔŋirii kɩɖaʊ kɛtɛɛka wɛna hɔɔlasɩ nasitozo nɛ tɔlɩm naputozo: kɩsɛɛmɩŋ, kʊlʊmɩŋ nɛ tɔlɩm mbʊ pʊwɛ ɛzɩ tɩŋ hatʊ yɔ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-walanzɩ taa makɩɣna 93 030 km2 nɛ kpaɣna hayʊ pitii pɩsɩɩna hadɛ lɛ kilomɛtanaa 250 wɛna nɛ pɩkpaɣna wɩsɩ ɖɩlɩyɛ nɛ pitii pɩsɩɩna wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ lɛ pɩmakɩna kilomɛtanaa 524.
Hɔŋirii nɛ [[Otirisi (Autriche)|Otirisii]] kamaɣ ŋga kɛwɛɛ yɔ pɩtalɩɣ kilomɛtanaa 2 009 yɔ kɛ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa, hadɛ kiŋ nɛ hadɛ nɛ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa lɛ Sɛrɩbii, Kuruwasii nɛ [[Siloveni (Slovinie)|Siloveni]], hadɛ kiŋ nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa lɛ [[Rumaanii (Roumanie)|Rumaaniii]] piyele hayʊ nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa lɛ [[Ukurɛnɩ (Ukraine)|Ukurɛnɩ]] pɩkazɩ nɛ hayʊ kiŋ lɛ [[Siloovaakii (Slovaquie)|Siloovaakii]]. Hɔŋirii ɛjaɖɛ taa ɛyaa kpɛndɩ miliyɔɔnaa hiŋ naalɛ yaa nɛɛlɛ (20).
Hɔŋirii ɛjaɖɛ taa paɣtʊ lɩzɩyaa lɩzɩɣna eɛjaɖɛ ñʊʊtʊ pɩnzɩ kagbanzɩ wayɩ nɛ ɛnʊ lɩzɩɣna komina yɔɔ cɔnɛyʊ. Komina ñʊʊtʊ ñalɩzɩɣna ɛ-tɛ minisiriwaa. Peeɖe paɣtʊ lɩzɩyaa kpɛndɩ 199. Politiki aŋgba wena awɛɛ yɔ, paa nɖɩ lɛ pɩwɛɛ se ɖɩwɛɛna paɣtʊ lɩzɩyaa ɛzɩ kagbanzɩ kɛ mɩnɩʊ yɔɔ nɛ pɩha-ɖɩ waɖɛ nɛ ɖɩpɩsɩ faction parlementaire.
{{Eerɔpɩ}}
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Eerɔpʋ]]
[[Category:Hɔŋirii]]
lxknee0as4l9w95dfmzm6qx3o6p29fr
Hɔŋirii (Hongrie)
0
445
8032
7540
2017-08-17T19:46:22Z
Hugo.arg
49
Page redirigée vers [[Hɔŋirii]]
8032
wikitext
text/x-wiki
#redirect[[Hɔŋirii]]
da669n4kelj4e23v4z0kd6xge2ydpra
Hɛbra kʊnʊŋ
0
446
9235
9232
2017-10-28T10:49:57Z
Kotz
523
not encyclopedic. not correct
9235
wikitext
text/x-wiki
Hɛbra kɛ kʊnʊŋ ŋgʊ kɩlɩna hɛkʊ nɛ hayi kɩŋ pilinzi nzɩ sɩ-dɛ nɛ sémitique mba kʊnʊmɩŋ taa kɛ Canaa mba agbeɣlaa taa. Kʊnʊŋ ŋgʊ kɩñɔtɩna kpaagba kpam nɛ kɩwɛ ɛzɩ phénicien ŋgʊ nɛ araméennes kʊnʊŋ nɛ ɖɔɖɔ ɛzɩ [[Arabɩɩ kʊnʊŋ]] yɔ. kʊnʊŋ ŋgʊ mba panɩʊ kʊ yɔ patalɩɩ ɛyaa miiliyɔɔ waa lutozo nɛ pʊyɔɔ mbʊ yɔ.
[[File:Hebrew alphabet.png|thumb|Hebra masɩ]]
Amarna yaa Tel-Amarna, wɛna ɖama nɛ [[Egipiti]] kpaɖʊ hɩʊ nɛ naanza pʊcɔ ɖakpaɖʊ tɛ ɛgbaɣdɩyɛ. Masɩ nasɩyɛ lɩna nɛ Canaan. Pamazɩ nɛ Akkadien taa, canaʊ taa ɛgbaɣdɩyɛ kʊnʊŋ. Kʊnʊŋ ŋgʊ kɩwɛna tɔm nɛ tɔmpee sakɩyɛ kɛ sémitique wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa kʊnʊmɩŋ weyi pɔyɔɔdʊʊ Canaan yɔ.
Ɖɩkatʊ yɔɔdaasɩɩ nasɩyɛ nɛ sɩmakɩ Hɛbra kʊnʊŋ paɣtʊ, mbʊ pʊwɩlɩʊ se pʊcɔ matʊ alʊwatʊ lɛ yɔɔdɔɔ wɛtʊ kɛwɛ nɛ pɔyɔɔdʊʊ Hɛbra tɔm kɛ Canaan ɛjaɖɛ pʊcɔ Hɛbra mba maɣmaɣ caɣʊ Canaan taa.Masɩ nzɩ sɩdalɩna Hɛbra mba cɔlɔ, ɛlɛ pʊdɔma Apirou wɛtʊ taa, Apirou mba kɛ ɛyaa mba padasɩm-wɛ camɩyɛ yɔ ɛlɛ paya-wɛ hɩla wena awɛzɩ Hɛbra mba hɩla yatʊ yɔ.
[[File:EMH IMG 6482.JPG|thumb|Les dix commandements en écriture hébreu]]
Hɛbra mba takayaɣ kɩɖeɖea taa tɔm kɛ palabɩna tʊmɩyɛ kɛ tɔm kpɩtʊ alʊwatʊ taa yaa Hɛbra paɣtʊ hɔkʊ taa kɛ Synagogue kɛ payaɣ se massorétique tɔm. Massoret tɔbʊʊ se polɩŋ taa cɛlʊʊ. Kɩ-tɛ tɔm cɔlʊʊ kɛ wazaɣ tɔmɩyɛ sɩɩŋ kɛ kpaɖɩŋ sakɩyɛ taa. Ɖooo canaʊ awɩyaa sosaa kɛ kpaɖʊ lutozo pʊcɔ palʊlʊ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu]] pʊwolo pɩtalɩ Maccabées waa, Daniel tɔm takayaɣ 167 pʊcɔ Krɩstʊ mba kpaɖʊ kɛ pʊwɛ kaɖɛ se paɖʊ hɔlɩŋ ndɩ ndɩ.
Hɛbra kʊnʊŋ kɛ ɛsɔ kɩlaʊ tɛ kʊnʊŋ nɛ kɩ-wɛ ndɩ nɛ kʊnʊŋ ŋgʊ samaɣ yɔɔdʊʊ. Ɖɩkatʊ koŋ tɔm pe wena ɛzɩ palakɩnɛ yɛɛ tʊmɩyɛ kɩlaʊ hɔlʊʊ taa yɔ. Nɛ ɖɩnaɣ se kʊnʊŋ ŋgʊ kɩwɛna tɩlasɩ kɛkɩlaʊ nʊmɔʊ taa. Takayaɣ kɩɖeɖea wɛna tɔm pe kudokɩŋ lutozo nɛ kudokɩŋ naalɛ kɛ hapax, (tɔm pe wena alɩɣ tɔm kʊyʊm yɔ), pamaɣ tɔm pe anaa kɛ Hɛbra lɩla 500 yeke yɔ. Nɛ ɖɩmaɣzɩ kɔyɔ canaʊ alɩwaatʊ kʊɖʊmtʊ ndʊ tɩyɔɔ lɛ [[Krɛsɩ kɩbɩnʊʊ kʊnʊŋ|Krɛsɩ]] yɔɔdaɣ kɛwɛna tɔm pe 120000.
[[File:Flickr - Government Press Office (GPO) - HEBREW TEACHING CLASS.jpg|thumb|Hebrew class at Beit Haole Ulpan in Holon]]
Mbʊlɛ, ɖɩkpa se Hɛbra kɩlaʊ sɩma tɔlɩm pazɩ mbʊ yɔ kʊhʊlʊmʊ nɛ kɩkpɛɛdʊ nɛ kɩsɛɛmʊ nɛ pɔlɔɔ. Tɔm tɔɔbʊʊ lɩzɩʊ wɛɛ ndɩ ndɩ.
[[Category:kʋnʋmɩŋ]]
08zz2w7kt3864x8s88qbajeu7npqth4
Hɛkʊ nɛ Hɛkʊ Alɩwaatʊ
0
447
18565
15270
2025-11-02T02:54:32Z
Kagawan
5600
18565
wikitext
text/x-wiki
'''Hɛkʊ nɛ Hɛkʊ Alɩwaatʊ''' kɛ [[Eerɔpʋ tɛtʋ tɔm|Eerɔpʊ]] tɛ canaʊ tɔm alɩwaatʊ. Alɩwaatʊ ndʊ tɩpaɣzɩna kpaɣɖʊ 5 pʊwolo pɩtalɩ kpaɣɖʊ 15. Kpaɣɖʊ ŋgʊ kɩ-tɛ alɩwaatʊ taa Room Wɩsɩ Ɖɩɖʊyɛ tɛ Ampiiri paɣzɩ tɔlʊʊ nɛ kɩtɛzɩ tɛŋgɛlɛɛ Ɖanʊʊ lʊlʊʊ alɩwaatʊ nɛ kajalaɣ ñɩnʊʊ nɛ natʊ sɔsɔtʊ alɩwaatʊ.
Wɛɛ anaa awɛ kɩbɩnjaazɩ alɩwaatʊ nɛ alɩwaatʊ kɩfatʊ pɛ-hɛkʊ taa, alɩwaatʊ ndʊ pɛtɛyɩ-tʊ pʊɖɔɔ. Ɖɩnaɣ hayi Alɩwaatʊ Kɩmaɣnatʊ (kpaɣɖʊ 6 ŋtalɩ 10 ŋgʊ), hɛkʊ Alɩwaatʊ Kɩmaɣnatʊ (kpaɣɖʊ 11 ŋtalɩ 13 ŋgʊ) nɛ kɩɖɩnatʊ Alɩwaatʊ Kɩmaɣnatʊ (kpaɣɖʊ 14 ŋtalɩ 15 ŋgʊ).
Ɛyaa kɩɩɖɔʊ nɛ tɛtʊ sɔsɔtʊ kɩɩɖɔʊ nɛ ɛyaa sʊʊ nɛ lɩʊ kɛ kɩbɩnjaazɩ kɩɖɩnaʊ alɩwaatʊ taa wɛ halɩ pɩkɔɔ pɩtalɩ hayi Kɩmaɣnaʊ Alɩwaatʊ nɛ ɛyaa mɛɛsa tokuli waa sʊʊ nɛ pasɩɩ kewiisi kɩfasɩ kɛ Room Wɩsɩ Ɖɩɖʊyɛ ajɛyɛ kɩbɩna lonaa taa. Paa yee alɩwaatʊ ndʊ tɩ-taa lɛɛzɩtʊ ɛlaba pɩlɩna ɛyaa ɛsakuliye cɔlɔ kɔyɔ, patapɩzɩɣ patʊɣʊ pa-tɩ nɛ kɩbɩnjaazɩ cɔlɔ tɛ ŋgʊ. Room Ampiri wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa hɔɔlʊʊ ŋgʊ kɩɩna tɛtʊ ñamsʊʊ tɛ tɩlasɩ yɔ kɩɩwɛna ɖoŋ sɔsɔŋ nɩɩyɛ pɛ-ɛjaɖɛ taa nɛ payaɣ-ɖɩ se Ampiri Pɩzantɛ.
Alɩwaatʊ ndʊ tɩ-taa kilesa kɩ-tɛ ajɛyɛ sakɩyɛ Wɩsɩ Ɖɩlɩyɛ kɩmaɣnɩyɛ taa nɛ [[Afrɩka tɛtʊ tɔm|Afrika]] nɛ Hayi kiŋ pɩtɩŋna [[Iizilaam|malɩŋ]] ɛsɔ sɛtʊ ñʊŋ tɩ-naa kpaɣɖʊ 7 alɩwaatʊ taa. Wɩsɩ Ɖɩdʊyɛ taa lɛ, kewiisi ajɛyɛ naayɛ mʊwaaɣ [[Roma (Rome)|Room]] [[Paɣtʊ (Loi)|paɣtʊ]] naa sakɩyɛ, pɩ-tɛ alɩwaatʊ ndʊ tɩ-taa lɛ, Krɩstʊ ɛsɔ sɛtʊ aŋgba kaaɖɩna a-tɩ cɛyʊʊ nɛ amaɣ maacɔ yaa mʊwanɩ waa ɛsɔ sɛtʊ kuduyuŋ.
Frankɩ waa kewiyaɣ ɖɛzɩtʊ alɩwaatʊ, ɛyaa mba paɖanɩ fezuu Wɩsɩ Ɖɩɖʊyɛ taa Krɩstʊ ñɩma tɛ Ampiri kɛ kpaɣɖʊ 9 alɩwaatʊ taa pʊcɔ kɩkɛsɩ kɩ-tɩ pɩlɩna Hayi yɔɔ Vikings waa tɛ yoŋ nɛ [[Hɔŋirii]] mba tɛ yoŋ nɛ Wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa yɔɔ kiŋ nɛ malɩŋ tɛ ñɩŋ nɛ Haɖɛ yɔɔ kiŋ.
Pɩnaɣ kudoku wayi lɛ, kpaɣna Alɩwaatʊ kɩmaɣnatʊ hɛkʊ taa ndʊ taa lɛ, Eerɔpʊ ajɛyɛ taa ɛyaa ɖɔ piŋ pɩtɩŋna lɛɛzʊʊ kpɛlɩ nɛ kpɛlɩ tɩlɩtʊ yɔɔ, mbʊ piyeba nɛ pehikiɣ tɔɔnasɩ sakɩyɛ haɖaʊ hɔɔlʊʊ taa.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Caanaʋ tɔm]]
ooh1f69u257az3j6xd20vt4q6h42slh
Hɛŋga Sɔsaɣ Fɛɛʊ
0
448
12508
12506
2018-04-25T18:46:44Z
Gnangbade
58
fotos
12508
wikitext
text/x-wiki
[[File:Great Rift Valley NASA.jpg|thumb|upright=0.6|Hɛŋga Sɔsaɣ Fɛɛʊ.]]
Hɛnzɩ sakɩyɛ pɩlɩna ɖama yɔɔ nɛ pɩpɩsɩ hɛŋga sɔsaɣ fɛɛʊ. Pɩkpaɣna hayi kiŋ nɛ puwolo pɩsɩɩna hadɛ kiŋ lɛ, hɛŋga sɔsaɣ ŋga, ka-ɖaɣlakɩŋ kɛ kilomɛtanaa 6 000. Piyele pɩkpaɣna wɩsɩ ɖɩlɩyɛ nɛ puwolo pɩtalɩ Afrɩka nɛ hadɛ kiŋ hɔɔlʊʊ taa nɛ pɩtɩŋna teŋgu kɩsɛmʊʊ nɛ [[Afrika nɛ wɩsɩ ɖɩɖʋyɛ taa lɩŋgamɩŋ]] hɔɔlɩŋ taa lɛ, ka-walanzɩ kɛ kilomɛtanaa 40 hɔɔlɩŋ nɩɩyɛ nɛ kilomɛtanaa 60 hɔɔlɩŋ lɛɛŋ. Payaɣ hɛŋga sɔsaɣ ŋga Afrɩka tɛtʊ taa se Afrɩka hɛŋga fɛɛʊ yaa Afrɩka nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ hɔɔlʊʊ taa hɛŋga sɔsaɣ.
[[File:MtoWaMbu RiftValley.jpg|thumb|MtoWaMbu RiftValley]]
Afrɩka hɛŋga fɛɛʊ tɛyɩ Afrɩka hɔɔlʊʊ ŋgʊ payaɣ Afrɩka hɩlʊʊ (corne de l’Afrique) yɔ hɔɔlɩŋ naalɛ. Payaɣ hɔɔlʊʊ lɛɛkʊ se Afrɩka tɛ pɩlakɩ (plaque africaine). Kɩwɛŋna wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ hɔɔlʊʊ taa kiŋ. Kiposina [[Soomaali (Somalie)|Somalii]] ɛjaɖɛ tɛ pɩlakɩ (plaque somalienne) nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ hɔɔlʊʊ taa kiŋ. Kɩɖaɣnɩ faaʊ hɔɔlɩŋ ndɩ ndɩ [[Ugandaa (Ouganda)|Ugandaa]] ɛjaɖɛ taa nɛ hadɛ kiŋ hɔɔlʊʊ taa. Anasaayɩnaa tɛ tɛtʊ taa lɛ, hɛŋga sɔsɔɣ ŋga katɩŋna Firuŋga (Virunga) nɛ Ruwɛnzonii (Rwenzoni) pa-ajɛya pʊŋ taa. Katɩŋna ɖɔɖɔ Afrɩka tɛtʊ taa lɩŋgamɩŋ sakɩyɛ taa. Peeye lɛ, lɩm su hɛŋga kiliŋgaɣ sɔsaɣ ŋga ka-taa ɖo.
[[File:Great rift valley.jpg|thumb|Great rift valley]]
[[Category:!Main category]]
15h1meb49oq52p8tmomoafhzanspqyj
Hɛŋga sɔsaɣ fɛɛʊ (Grand vallée du Rift)
0
449
16302
2209
2023-05-09T03:28:10Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Hɛŋga Sɔsaɣ Fɛɛʊ]]
16302
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Hɛŋga Sɔsaɣ Fɛɛʊ]]
nbgefe85bepe1nl7qsek8kaqzlt7lk0
Hɛŋga sɔsaɣ fɛɛʊ (le Grand vallée du rift
0
450
16303
2212
2023-05-09T03:28:20Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Hɛŋga Sɔsaɣ Fɛɛʊ]]
16303
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Hɛŋga Sɔsaɣ Fɛɛʊ]]
nbgefe85bepe1nl7qsek8kaqzlt7lk0
Hɛɖʊʊ
0
451
13986
10262
2019-04-14T13:16:14Z
Atticmaker
127
Category Added
13986
wikitext
text/x-wiki
Hɛɖʊʊ kɛ mbʊ pɩlɩna [[Tɩʊ|tɩŋ]] yɔ yɔ. Tɩŋ wɛ ndɩ ndɩ. [[Maŋgʊ]] tɩʊ wɛ, [[leemuu]] tɩʊ wɛ, sʊlʊʊ tɩʊ wɛ ɖɔɖɔ, pʊwɛ se ɖɩtɩlɩ se tɩŋ weyi ɛwɛ ɛjaɖɛ yɔ cɩnɛ yɔ, ɛfɛyɩ kalɩʊ. Nɛ tɩŋ ɛnʊ ɛtɩŋɛ lɛ ɛwɛna hɛtʊ. Hɛtʊ wɛ ɖɔɖɔ ndɩ ndɩ. Hɛtʊ natʊyʊ wɛ ɖɔɖɔ nɛ payaɣ tʊ sɩse sɔziŋ hɛtʊ. Hɛtʊ ndʊ tɩbɩsʊ na pee nɛ pɔtɔkɩ. Ɛlɛ pɩtɛkɛ paa pee wena pɔtɔkɩ, pee nayɩ wɛ ɖɔɖɔ nɛ awazʊ se palakɩna kɔyɛ. Ɖɩkpaɣ ɛzɩɩ samloye pee mbɩ yɔ yɔ, panaŋgʊ nɛ ɛyʊ ñɔ, yee e-lotʊ ɛwʊ kɔyɔ. Hɛɖʊ ɛtalɩ kɔyɔ, piye ɛɛlʊ.
Hɛɖʊʊ hɔma ɛyʊ lɩmasaɣ nɛ kʊjɔlɔ kiŋ ɖoo lɔŋ mbʊ labɩna nɛ, ɛyʊ kpaɣ hɛɖʊʊ kɩwasɩɩ nɛ ɛlakɩna ajana wondu. Ajana wondu ndʊ, tɩwazɩɣ ɛyʊ nɛ ɛyɔzɩ awayɩ nɛ kuduyuŋ pɛɣdɛ payɩɣ. Hɛtʊ natʊyʊ wɛ nɛ tɩ-sɔŋ yɔ lɛ, pahayʊ tʊ sɩŋŋ. Tɩ-haɖaʊ payaɣ se floriculturɛ.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Wezuu lɛɣtʋ]]
fbl1jratablcjb82moo03djzhddlh56
Hɩɖɛ (Sein)
0
453
11314
11313
2018-02-11T20:00:28Z
Gnangbade
58
liens
11314
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:African_Breast_SG.jpg|vignette|African Breast SG]]
Hɩɖɛ kɛna mbʊ pɩwɛ halʊ laŋgɩyɛ taa yɔ. Ɛyʊ tɛ lɛ hɩla wɛ naalɛ, nɛ ɛ-laŋgɩyɛ taa kɛ añɔʊ. Tɛtɛ kpɩna naayɛ hɩla wɛ naalɛ, nɛ lɛɛna yɔɔ ñɩna lɛ, aɖɛ naalɛ yɔɔ. Hɩɖɛ taa kɛ hɩlɩm wɛɛ, nɛ hɩlɩm mbʊ, mbʊ halʊ calʊna ɛ-pɩɣa cɩɩɩ nɛ kɔkɔɔ kapɩɩ. Abalʊ laŋgɩyɛ taa hɩla wɛ naalɛ ɖɔɖɔ ɛlɛ atapaɣlɩ ɛzɩ halʊ tɛ yɔ. Ɛyaa tɛ lɛ, paa halʊ yaa abalʊʊ yɔ, hɩɖɛ taa nɛ hɩlɩmɩnaɣ ɖɩcaɣyɛ kpaɣ ɖooo pɩcatʊ pɩkɔɔ pɩtalɩ e-evebitu yaa ɛ-pɛlɛtʊ. Ɛlɛ halɩbʊwa ɖeke tɛ kɛ hɩla ana alɩ camɩyɛ.
[[Fichier:Breast_anatomy_normal_scheme.png|vignette|Breast anatomy normal scheme]]
Pɩlɩna ɖenɖe ɛpaɣzɩ ɛsɔtʊ naʊ yaa ɛpaɣzɩ [[Fenaɣ (alɩwaatʊ)|fenaɣ]] lɛ yaa ɖɔɖɔ pɩlɩna mbʊ ɛnʊ ɛzɩ ɛcalʊ pɩɣa hɩlɩm yɔ. Halʊ hɩɖɛ nɔɔ taa pɔŋ nɩɩyɛ wɛ fɩɩɩ fɩɩɩ nɛ peeɖe hɩlɩm lɩɣna nɛ pɩɣa mʊzʊʊ. Hɩɖɛ wɛm mbʊ yɔ, ɖɩlɛɛzʊʊ yem yem: kacalaɣ taa lɛ, alɩwaatʊ ndʊ halʊ naɣ fenaɣ yɔ lɛ yaa ɛpaɣzɩ ɛsɔtʊ naʊ lɛ, nabʊlɛ taa lɛ, soŋgaɣ yaa nɩkaɣ ŋga kɛwɛɛ yɔ kɔ-yɔɔ nɛ kpaagbaa taa lɛ, alɩwaatʊ ndʊ pɩkʊyʊna-ɩ yɔ yaa ɛ-hɔɔ taa. Pɩ-tɛ alɩwaatʊ ndʊ tɩ-tɩŋa tɩ-taa hɩla paɣlʊ nɛ ahɛɛ ɖoŋ pazɩ. Pɩɩsɩɣna se hɩɖɛ wazaɣ kɛlɛ se pɩɣa ɛmʊzɩ nɛ kapaɣlɩ nɛ kɛwɛ ɖoŋ nɛ kpekpka.
Hɩla wɛna wazaɣ lɛɛka ɖɔɖɔ: hɩɖɛ kɛna mbʊ pɩpɩzɩɣ nɛ pɩhɔ abalɩpɩɣa kɛ halɩbɩɣa cɔlɔ. Mbʊ yebina nɛ nabʊyʊ taa, paa halɩbɩɣa ɛɛwɛ ɛzɩma, ehikʊ walʊ nɛ ɛwalɩ. Kʊdɔŋ nakʊyʊ wɛɛ nɛ kɩɩlanɩ hɩlaa ɖeu: ŋgʊ payaɣ se pɩcɛɛɣɖɛ kʊdɔŋ yɔ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Ɛyʋ pilinzi]]
gde1y3rnmro3j6g782et5fdl7kwsn29
Hʊyʊʊ ɖʊʊ (Assurance)
0
454
17811
16438
2023-12-17T11:49:36Z
Billinghurst
571
Révocation d’une modification réalisée par [[Special:Contributions/192.36.41.76|192.36.41.76]] ([[User talk:192.36.41.76|discussion]]) et restauration de la dernière version réalisée par [[User:Amherst99|Amherst99]]
15949
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Hit_the_Corner_Too_Hard_(7664365286).jpg|vignette|Hit the Corner Too Hard (7664365286)]]
[[Fichier:Level_crossing_accident_in_Turku.jpg|vignette|Level crossing accident in Turku]]
Hʋyʋʋ ɖʋʋ (assurance) kɛnɛ ɛyʋ pɩyʋ fevere n̄ɩm keem sɔsɔm. Pɩkɛ mbʋ pɩzɩʋna ɛyʋ siŋŋ kɛ alɩwaatʋ ndʋ tɩ-taa ɛwɛ kɛdɛɖaɣ yaa cɛɣtʋʋ sɔsɔtʋ natʋyʋ taa yɔ. Hʋyʋʋ ɖʋʋ kɛna mbʋ pɩzɩʋna ɛyʋ size ɛmɛɛsɩ ɛn̄ɩm yaa ɛtɔsʋʋ kɛ ceeɣ yɔɔ yɔ. Pɩkɛ [[liidiye]] nɖɩ ɛyʋ kpakʋ nɛ ɛsɩɩɖɩ tʋmɩyɛ naɖɩyɛ taa size wiɖii yaa kɩyakʋ nakʋyʋ wiye natʋyʋ ɛtalɛyɛ yaa ehuu kɛgbɛdɛsaɣ nakɛyɛ lɛ pɩɩsɩna-ɩ yɔ. Pɩkɛna ŋgbɛ naɖɩyɛ yaa tʋmɩyɛ sɔsɔɖɛ nɖɩ ɖɩcɔŋna ɛyʋ wezuu kɩpaŋgʋ camɩyɛ caʋʋ nʋmɔʋ taa yɔ.
[[Fichier:Tornado_vs_house.jpg|vignette|Tornado vs house]]
ʋ kʋyʋʋ ɖoli size cee Ɛyʋ ɖʋpɩɩsɩna-yɔ nɛ eehuu n̄ʋʋ yabɩtʋʋ kɛgbɛdɛsaɣ nakɛyɛ ɛ-taalɛyɛ kɔyɔ. Hʋyʋʋ ɖʋʋ kɛna liidiye yaa n̄ɩm sɔsɔm nabʋyʋ ɖʋʋ tʋmɩyɛ yaa ŋgbɛ sɔsɔyɛ naɖɩyɛ taa size ɛɛmʋʋɖɩ-ɩ alɩwaatʋ ndʋ tɩ-taa ɛwɛʋ kɛdɛɖaɣ taa yɔ. Pɩkɛ kɩyakʋ labʋ, yaa kɛzaɣ sɔsaɣ nakɛyɛ n̄ɩm.
Hʋyʋʋ ɖʋʋ kɛna lone nɖɩ ɖɩ-taa liidiye cɔʋʋ ɖʋʋ siŋŋ yɔ. Pɩkɛna ŋgbɛyɛ nɖɩ pɔcɔʋʋ ɖɩ-taa liidiye nɛ pɛcɛlʋʋ cɔyaa takayaɣ ŋga kawɩlɩʋ size, yee wiɖiye nabɩyʋ yaa tɔm natʋyʋ ɛtala pa-taa nɔyʋʋ kɔyɔ paɖʋyɛ nesi yɔ. Paayeki ɛyʋ yeɣyeɣ nesi kpɛɖɛ kɛ ɛcɛyɩtʋ alɩwaatʋ taa.
[[Fichier:Grenfell_Tower_fire.jpg|vignette|Grenfell Tower fire]]
Liidiye cɔʋʋ tamaɣ yaa lɩmaɣza kɛlɛ kɛlɛʋ size, paaɖʋyɩ nesi alɩwaatʋ ndʋ kaɖɛ tɔm yaa kɛgbɛdɛsaɣ sɔsaɣ nakɛyɛ talɩ-ɩ lɛ yɔ. Yee ɖɩkpakʋʋ tɔm piye nɖɩ-ɩ ɖɩnɩʋ walanzɩ kpeekpe taa kɔyɔ, ɖɩnaɣ size ɖɩkɛ n̄ɩm yaa tɔsʋʋ ɖɔkʋʋ camɩyɛ hɔɔlʋʋ; nakʋyʋ kɩkɛwa.
[[Category:!Main category]]
4hvifb6wf6ddyxneobmi8kd6l9omsb6
ITIE tʊmɩyɛ tɔm Togo taa
0
456
11235
2239
2018-02-09T20:45:57Z
Gnangbade
58
Liens
11235
wikitext
text/x-wiki
Huuuleɖuu kedeɣzaɣ ŋga palabɩ-kɛ Johannesburg tɛtʋ taa [[Afrika Hadɛ kiŋ|Afrika hadɛ kiŋ]] ɛjaɖɛ taa pɩnaɣ 2002 taa yɔ, ke-ɖeɖe palaba lɩmaɣza nɛ ITIE tʋmɩyɛ ñɔ. Ɛlɛ pɩnaɣ 2003 palaba sɔnzɩ [[Lɔndrɩ]] tɛtʊ taa nɛ ITIE tʊmɩyɛ pazɩ. Ɛjaɖɛ yɔɔ sɔsaa ɖʊ tʊmɩyɛ nɖɩ mbʊ pʋyɔɔ yɔ pɔcɔnaa nɛ pana se yee kaɖasɩm nɛ tɛtɛɛ ñɩm ndɩ ndɩ huyuu pɩzɩɣ pʊkɔnɩ huuu ajɛya taa nɛ pɩsɩnɩ samaɣ yɔ, pɩpɩzɩɣ ɖɔɖɔ pʊkɔnɩ kʊñɔndʊtʊ yee patɩɖɔkɩ liidiye nɖɩ ɖɩlɩɣnɩ pɩ-taa yɔ camɩyɛ yɔ.
Pʊyɔɔ lɛ, ITIE tʊmɩyɛ ñɩnɩɣ se mbʊ tɛtɛɛñɩmhuyuu tʊma ndɩndɩ hɛyɩɣ kewiyaɣ yɔ, ayɔɔdɩ pʊ-tɔm nɛ paa weyi ɛnɩɩ. Ɖɔɖɔ lɛ, pʊwɛɛ se kewiyaɣ ɖɔɖɔ ɛyɔɔdɩ liidiye nɖɩ kamʋʋ tʊma ana a-cɔlɔ yɔ nɛ paa weyi ɛnɩɩ. Ajɛya wena awɛnɩ kaɖasɩm nɛ tɛtɛɛñɩm ndɩ ndɩ yɔ, ITIE tʊmɩyɛ sɩɣna-yɛ nɛ liidiye nɖɩ ɖɩlɩɣnɩ tɛtɛɛñɩmhuyuu nɛ pɩ-pɛdʊʊ taa yɔ, ɖɩwazɩ samaɣ kpeekpe nɛ ɛyaa nabɛyɛ ɩtaakpaɣ-ɖɩ nɛ pasɩɩ pa-tɩ. Pʊcɔ pɩpɩzɩ pʊɖɔ mbʊ lɛ, pʊwɛɛ se ɛgbaɣdɩyɛ kɩbanɖɛ naɖɩyɛ wɛɣ kewiyaɣ nɛ tʊma wena ahuyuu tɛtɛɛ ñɩm yɔ nɛ aŋgba wena awɛ a-tɩ yɔɔ yɔ nɛ ñɩmdɩnaa nɛ kedeŋa yɔɔ aŋgba sɔsɔna pɛ-hɛkʊ taa.
ITIE ɛgbɛyɛ wɛnɩ paɣtʊ sɔsɔtʊ, ɛlɛ ajɛya wena asɔɔlaa se asʊʊ ɛgbɛyɛ taa yɔ, a-taa paa nɖɩ ɖɩpɩzɩɣ ɖɩɖɔ paɣtʊ ndʊ tɩ-yɔɔ ɛzɩ pʊpɔzʊʊ yɔ. Ɛgbɛyɛ Ñʊndɩnaa sɔsaa nɛ takayaɣ taa maʊ tʊmɩyɛ sɔsɔɖɛ taa ɛyaa ñakɩna pana se paa ɛjaɖɛ nɖɩ lɛ, ɖɩɖɔ paɣtʊ tʊnɛ tɩ-yɔɔ. Paa mbʊ yɔ, pɩkɛnɩ kɩcɛyʊʊ paa ɛjaɖɛ nɖɩ lɛ se ɖɩyɔɔdɩ ɛzɩma ɖɩ-maɣmaɣ ɖɩɖʊwa se ɖɩɖɔŋ paɣtʊ ndʊ tɩ-yɔɔ yɔ. Ɖɩnɩɩ kɛlɛʊ yem se ITIE ɛgbɛyɛ paɣtʊ kɛ paɣtʊ ndʊ palɩzɩ-tʊ kedeŋa kpeekpe yɔɔ se tɩsɩna nɛ cɩkpɛndʊʊ nakʊyʊ ɛtaawɛɛ tɛtɛɛ ñɩm huyuu tʊma labʊ taa ajɛya taa nɛ haɖaa taa.
Pʊcɔ nɛ ɛjaɖɛ naɖɩyɛ tɔ se ɖɩcaɣ ɖɩsʊʊ ITIE ɛgbɛyɛ taa lɛ, pʊwɛɛ se ɖɩ-kewiyaɣ ɛɖɔ paɣtʊ kagbaanzɩ tʊnɛ tɩ-yɔɔ:
* Pʊwɛɛ se kewiyaɣ ɛyɔɔdɩ kpayɩ nɛ paa anɩ ɛnɩɩ se kɔsɔɔlaa se kasʊʊ ITIE ɛgbɛyɛ taa;
* Pʊwɛɛ se kewiyaɣ etisi nɛ ka nɛ tɛtɛɛ ñɩm huyuu tʊma nɛ aŋgba wena awɛ a-tɩ yɔɔ yɔ pala tʊmɩyɛ ITIE ɛgbɛyɛ taa;
* Pʊwɛɛ se kewiyaɣ ɛlɩzɩ kaɖɩka sɔsɔɔ nakɛyɛ nɛ kɔcɔnɩ ITIE tʊmɩyɛ yɔɔ;
* Pʊwɛɛ se kewiyaɣ ɛlɩzɩ ɛyaa tʊma nɛ hɔɔlɩŋ ndɩ ndɩ taa nɛ pɔcɔna ITIE tʊmɩyɛ ɖɔŋ ɖɔm mbʊ ɛjaɖɛ taa yɔ pʊ-yɔɔ ; nɛ
* Ɛyaa mba palɩzɩ-wɛ yɔ, pʊwɛɛ se pa nɛ ɛjaɖɛ taa tʊma lɛɛna pɔyɔɔdɩ nɛ panɩɩna ɖama mbʊ pacaɣ labʊ yɔ, alɩwaatʊ ndʊ pʊpɔzʊʊ-wɛ nɛ palabɩna-pʊ yɔ nɛ tɩlasɩ nzɩ sɩpɩzɩɣ sɩwɛɛ tʊmɩyɛ nɖɩ ɖɩ-labʊ taa yɔ pʊ-yɔɔ.
Yee ɛjaɖɛ naɖɩyɛ ɛcaɣ se ɖɩmʊna ITIE paɣtʊ tam yɔ, yaa yee ɖɩñakɩ pana tam se ɖɩsʊʊ ɛgbɛyɛ taa kɔyɔ, pʊwɛɛ se ITIE etiyiɣna ɛyaa tam tam nɛ pɔcɔŋnɩ ɛzɩma tʊma ɖɔŋ ɖɩ-taa yɔ. Pɩkɛnɩ kɩcɛyʊʊ pɩŋŋ ITIE kedeŋa kpeekpe paɣtʊ ɛsɩndaa. Mbʊ haɣnɩ nʊmɔʊ se pana ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩñakɩ pana ñaɣʊ mbʊ yɔ nɛ ɛzɩma papɩzɩɣ pasɩna-ɖɩ nɛ ɖɩtɛzɩ wobu ɛsɩndaa lɛɛlɛɛ yɔ. Ɛzɩ ITIE paɣtʊ yɔɔdʊʊ yɔ, pɩtɛ santaɖaʊ kʊnɛ, aseɣɖe lɩzɩyʊ weyi ɛwɛ ɛ-tɩ yɔɔ yɔ, ɛnʊ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩlɩzɩɣ nɛ ɛkɔɔ ewili nɛ ɛna pʊɖɔŋ ɖɔm mbʊ yɔ. Alɩwaatʊ ndʊ aseɣɖe lɩzɩyʊ lakɩ tʊmɩyɛ ɖɩnɛ yɔ, ITIE ɛgbɛyɛ Ñʊndɩnaa sɔsaa cɔŋnɩ ɖɩ-yɔɔ nɛ tʊmɩyɛ tɛŋ lɛ, pewili nɛ pana mbʊ pɩlɩwa yɔ.
Aseɣɖe lɩzɩyʊ tɛŋ ɛ-tʊmɩyɛ lɛ, yee ITIE ɛgbɛyɛ Ñʊndɩnaa ɛmaɣzɩɣ se ɛjaɖɛ labɩ mbʊ pɩtɩŋa payɩ pʊpɔzʊʊ yɔ yɔ, pahaɣ nʊmɔʊ se payaa ɛjaɖɛ nɖɩ se ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩɖɔŋ ITIE paɣtʊ yɔɔ yɔ. Yee aseɣɖe lɩzɩyʊ ɛtɔm se ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩɖɔŋ pana ñaɣʊ, ɛlɛ ɖɩɩɖɔŋ ITIE paɣtʊ kpeekpe yɔɔ yɔ, pʊbʊ lɛ payaɣ ɛjaɖɛ nɖɩ se ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩtaɣ liu se ɖɩɖɔ ITIE paɣtʊ yɔɔ yɔ. Yee aseɣɖe lɩzɩyʊ ewilaa nɛ ɛna se ɛjaɖɛ nɖɩ, ɖɩtatɩɩñaɣʊ pana paa ñɩɩ kɔyɔ, ITIE ɛgbɛyɛ Ñʊndɩnaa pɩzɩɣ pɔtɔ se palɩzɩ-ɖɩ ɛgbɛyɛ taa.
Sɔnɔ ajɛya wena ataɣ liu se aɖɔ ITIE paɣtʊ yɔɔ yɔ, aɖɔ sakɩyɛ kedeŋa yɔɔ. A-taa lɛ, ɖɩnaɣ [[Togo]] ɛjaɖɛ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Kedeŋa kpeekpe aŋgba]]
222sjjn0gruatd1b4u4dcqc32erw4aa
Igbo kʊnʊŋ
0
457
16208
14625
2023-01-10T11:30:06Z
Kwamikagami
1467
16208
wikitext
text/x-wiki
[[File:Countries with Igbo as an official language.svg|thumb|upright=1.25|Pays ayant l'igbo comme langue officielle ou parlée par une minorité de la population]]
[[File:WIKITONGUES- Valentine speaking Igbo.webm|thumb|left|Igbo]]
Igbo kʊnʊŋ, Igbo taa lɛ, Asusu Igbo, kɛ kʊnʊŋ ŋgʊ pɔyɔɔdʊʊ-kʊ [[Naajeeriya (Nigeria)|Naajeeriya]] keeke yɔ. Ɛyaa mba pɔyɔɔdʊʊ kʊnʊŋ ŋgʊ yɔ patala ɛyaa miiliyɔɔ waa nɛɛlɛ pɩtalɩ hɩŋ naatozo nɛ kɩgbanzɩ. Igbo wɛ keeke Naajeeriya nɛ haɖɛ wɩsi ɖʊɖʊyɛ taa kɩŋ, Biafra kɩbɩnʊʊ nɛ Naajeeriya Haɖɛ haɖɛ hɔɔlɩŋ taa, kacalaɣ lɛ, [[Niger pɔɔ]] handala fɛɛʊ ageeta taa, Pata ɖɔɖɔ kɛlɛ Agbor handala fɛɛʊ ɛjaɖɛ taa nɛ Rivers ɛjaɖɛ taa ndɩ payaɣ se Harcourt Teŋgʊ.
[[File:IgboAlphabet.JPG|thumb|Igbo kʊnʊŋ tɛ masɩ]]
Pamaɣ Igbo kʊnʊŋ nɛ [[Latɛŋ kʊnʊŋ|Latɛŋ]] maʊ kpata tɛ masɩ nɛ ɖɔɖɔ nsibidi tɛ masɩ, nzɩ Ekpe ŋgbɛyɛ lakɩna nɛ tʊmɩyɛ. Igbo kʊnʊŋ wɛna nɔɔ kʊyʊʊ tɛ keɖeɣa camɩyɛ. Yɔɔdɔɔsɩ talɩ mɩnɩʊ nɛ Igbo waa kʊnʊmɩŋ ɖɔɔ coɣ nɛ ɛ-tɛ ɖama tɛ nɩʊ wɛ ɖama taa nɛ Igbo kʊnʊŋ ɛzɩ Ikwere nɛ Enuani yaa Ekpeye yɔɔdɔɣ.
[[File:Indomie Igbo Advert, Abia.JPG|thumb|Publicité en igbo, Abia State]]
Pama Igbo kʊnʊŋ nɛ Latɛnɩ masɩ nɛ pɔsɔzɩ masɩ lɛɛsɩ kɩsɔzʊʊ. Palabɩna tʊmɩyɛ nɛ matʊ sakɩyɛ. Ɖooo pɩnaɣ 1961 pagbaɣ wayi wayi matʊ kɩkɛdɩnatʊ nɛ onwu ŋgbɛ pɔza mbʊ nɛ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:kʋnʋmɩŋ]]
[[Category:Naajeeriya]]
54vd8homjjhpdhh7kv2e0cu8sh6vyyz
Ignace Loyola tʋ
0
458
14945
14944
2021-04-25T17:46:52Z
Arvatkaa Kuka
3063
14945
wikitext
text/x-wiki
[[File:Ignatius of Loyola.jpg|thumb]]
Palʊla Ignace de Loyola kɛ pɩnaɣ 1491 kɛ tɛtʊ ndʊ payaɣ-tʊ se Azpeitia yɔ nɛ tɩwɛ ɛjaɖɛ nɖɩ payaɣ-ɖɩ se Peeyiibaskɩ yɔ ɖɩ-taa. [[5Ɛsɩpañɩ]] ɛjaɖɛ taa kɛlɛ mbʊyɔ. Ignace de Loyola sɩba [[hasɩyaɖɛ fenaɣ]] 1556 kɛ Rooma tɛtʊ taa nɛ ɛɛwɛna pɩnzɩ 65. Ignace de Loyola Ignace de Loyola sɩba hasɩ yaɖɛ fenaɣ 1556 kɛ [[Room]] tɛtʊ taa nɛ ɛɛwɛna pɩnzɩ 65. Ignace de Loyola kɛŋna weyi ɛñɔwa ɛsɔ sɛtʊ ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ-ɖɩ se Yesu wayɩ tɩŋgɩya yɔ nɛ ɛnʊ ɖɔɖɔ kɛŋna ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩ-nɔɔ yɔɔ-tʊ. Ɛsɔ lɩmɖʊyʊ ɛnɛ ɛɛkɛna lɩmɖʊyʊ weyi ɛsɩŋgaɣna ɛyaa kɛ pɔɖɔnɛ-taa.
Ignace de Loyola tɛ lɩmaɣzɩyɛ kɛ ɛsɔ tɔm yɔɔ kɛŋna mbʊ piyeba nɛ katolika ŋgbɛyɛ ɖɑɣnɩ ɖɩ-tɩ cɔnaʊ camɩyɛ yɔ. Ɛ-ŋgbɛyɛ nɖɩ ɛñɔza yɔ, ɖɩkɛna tiyu tɛ ŋgbɛyɛ nɛ ɖɩwɛ Ɛndɩ ɛjaɖɛ taa, Afrika nɛ [[Amerika nɛ hadɛ kiŋ]] hɔɔlɩɣ taa. Papa Grégoire XV kpana-ɩ kiɖeɖeu kɛ [[lakɩŋ fenaɣ]] 1622 ɛlɛ kɩlaʊ keliizaɣ taa lɛ, pɔtɔkɩ Ignace de Loyola kiɖeɖeu kazandʊ kɛ [[hasɩyaɖɛ fenaɣ]] kɩyakʊ 31 wiye.
Ɛzɩmaa Ignace de Loyola pɩsa ɛ-laŋgɩyɛ
Ignace de Loyola kaawɛna pɩnzɩ ɛzɩ 30 lɛ, ɛsʊʊ sɔɔjɛtʊ taa nɛ tɩ-taa kɛ pɩɩkʊ ɛ-nɩŋgbaŋaɣ nɛ ɛ-yɔɔ kɔma nɛ pɩcɛ lɛ, lɛɛka kɩlɩ lɛɛka ñɩɩɩ yem. Pɩlaba mbʊ nɛ ɛɛtasɩɣ pɩzɩɣ se ɛna sɔɔjanaa takayɩsɩ nɛ ɛkalɩ lɛ, ɛpaɣzɩ ɛsɔ tɔm takayasɩ nɛ ɛyaa kiɖeɖema takayisɩ kɛ kalɩɣ. Ɛkala Ludolphe le Saxon takayaɣ ŋga kɔyɔɔdɩɣ Yesu fezu caɣʊ tɔm yɔ. Ɛkala takayasɩ nzɩ sɩ-taa pɔyɔɔdɩɣ ɛyaa kiɖeɖema fezu caɣʊ yɔ. Takayasɩ nzɩ ɛkalaa nɛ ɛɖaŋɩɣ ɛ-wezu caɣʊ kɛ cɔnaʊ nɛ sɔɔndʊ paɣzɩ-ɩ kpaʊ. Ɖom nabʊyʊ taa kɛ ɛna Pɛlɔ Maria nɛ Pʊwa Yesu. Kpaagbaa mbʊ lɛ, eyele ɛ-lakasɩ kɩpɩnzɩ nɛ ɛlɛɣzɩ fezu caaʊ.
Ɛ-yɔɔ cɛba wayɩ lɛ, eyele ɛ-ɖɩwa kɛ [[lɛlaɣ fenaɣ]] taa pɩnaɣ 1522 nɛ ɛɖɛɛ Yerusalɛm. Ɛ-nɔmɔʊ ŋgʊ kɩ-taa kɛ ɛtalɩ Pariseloni, Penedikiti mba ɛsɔ sɛtʊ lone taa nɛ eheyi ɛ-kɩwɛɛkɩm taa kɛ layʊ weyi payaɣ-ɩ se Chanon yɔ ɛcɔlɔ. Ɛcaɣ peeɖe kɛ afema naatozo nɛ pɩwayɩ lɛ, pɩsa nɛ ɛwɩlɩ kaɣlaa se ɛcɛla ɛ-tɩ kɛ ɛsɔ nɛ ɛyeba ɛ-sɔɔjɛtʊ lɛ, ɛhɔzɩ ɛ-sɔɔjɛtʊ wondu nɛ ɛ-malɩfanaa nɛ epuzi Maria nɛ Yesu pɛ-tɛ anjaʊ cɔlɔ. Ɛlaba mbʊ nɛ ɛtɛ lɛ, ɛsuu toko yuulee nakʊyʊ nɛ nimiye naɖɩyɛ yem kɛ ɛtama ɛ-tɩnaɣ taa. Mbʊ eyeba nɛ ɛkpaɣnɔmɔʊ nɛ ɛɖɛɛ ɛcaɣ Manrɛzɩ kɛ kɛ Katalɔnɩ tɛtʊ taa nɛ ɛcɛlɛ ɛ-tɩ ɛsɔ yeli.
[[Category:!Main category]]
jhumpln9efqid249d5bf7mefib80ldd
Ignace de Loyola (1491-1556)
0
459
16304
2249
2023-05-09T03:28:30Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Ignace Loyola tʋ]]
16304
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Ignace Loyola tʋ]]
lb701aj47yem0f2n9cj13ccqmjgl9i6
Igor Fiodorovitch Stravinsky
0
460
2251
2250
2017-06-24T00:03:12Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
2251
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Igor Stravinsky]]
k4xmuii33zbmtfqp1yh8lsug9t8298t
Uranisi
0
462
15870
15848
2022-01-26T12:29:52Z
Kwamikagami
1467
15870
wikitext
text/x-wiki
[[File:Uranus.jpg|thumb|Uranisi]]
Uranisi (kɩɖaʊ: [[File:Uranus symbol (fixed width).svg|16px|⛢]]) kɛna wɩsɩ cɔɔʊ taŋgalam tɩyɩŋga lʊbɛ ŋga wɩsɩ posinau taa nɛ naatozo ñɩŋga paɣlɩka taa nɛ yee yʊŋ hɩlɩmaɣ taa kɔyɔ tɩyɩŋga ŋga lɛ nanza ŋga. Tɩyɩŋga kanɛ ka-taa nɛ nikaɣ nɛ ɖombe ɛzɩ Nɛptini taa yɔ.
Payaʊ se Uranisi pɩlɩna roma mba tɛ sɩʊ nakʊyʊ hɩɖɛ, Uranisi, [[Satirini (Saturne)|Satirin]]<nowiki/>i caa nɛ [[Siipitɛɛrɩ (Jupitère)|Siipitɛɛrɩ]] cɔzɔ. Weyi ɛcala naʊ kɛ wɩsɩ cɔɔʊ taŋgalam tɩyɩŋga Iiranisi yɔ ɛnʊ payaɣ se William Herschel nɛ pɩɩkɛ [[ɖomaɣ fenaɣ]] 26 pɩnaɣ 1781.
[[File:Uranus rings and moons.jpg|thumb|Uranisi rings nɛ fenasɩ]]
Tɩyɩŋga kanɛ ŋga kɛŋna kacalaɣ tɩyɩŋga ŋga panana ñɩɣyʊ ŋgʊ payaɣ se telesikɔpi yɔ. Tɩyɩŋga kanɛ ka-taa nɛ [[Hɩdrɔzɛnɩ|Hidrozɛɛnɩ]], [[Hɛlɩyɔm|Heliyom]], ɖombe, amoniyaki, meetani nɛ idrozɛɛnɩ nɛ [[Karɩbɔnɩ|karbɔɔnɩ]] tomnaɣ kpɛm ŋga. Peeɖe ɖɔ nɩkaɣ kɩlɩ wɛʊ wɩsɩ cɔɔʊ taŋgalam tɩyɩnzɩ kpeekp taa.
[[File:Ceres solarsystem.jpg|thumb|Uranisi wɩsɩ cecewiye taa]]
Pɩnaɣ [[1986]] taa panaa se Iiranisi tatasɩ lakasɩnasɩyɛ wɩlɩɣ ɖei ɖei ɛzɩ wɩsɩ cɔɔʊ taŋgalam tɩyɩnzɩ lɛɛsɩ yɔ nɛ heɣlimasi nzɩ sɩwɛ wɩsɩ cɔɔʊ taŋgalam tɩyɩnzɩ lɛɛsɩ yɔɔ ɖɔɖɔ yɔ. Ñɩɣyʊ kɩtakɩnaʊ ŋgʊ pamazɩna yɔ kʊkʊ wɩla se Tɩyɩŋga kanɛ kɛ-tɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa pamaza nɛ pana mbʊ. Wɩsɩ cɔɔʊ taŋgalam tɩyɩŋga Iiranisi cɔʊ taa lɛ katalɩ kɛ-ɖenɖe wɩsɩ nɛ ɖoo pɛwɛ kɩmaŋ yɔ [[Saŋayɩŋ fenaɣ]] 8 pɩnaɣ 2007.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Wɩsɩ cejewiye]]
[[Category:Tɩnzɩ lɛɣtʋ]]
2zoxqz66fmcb1n22acxap9p9sgksq7u
Iizilaam
0
463
14510
14508
2020-01-23T06:28:06Z
Chongkian
1443
14510
wikitext
text/x-wiki
Kutokoli n̄ɩma tɛ Ɛsɔ sɛtʋ payaɣ se, '''Izilaam'''. Se, ɖɔ-cɔzɔ [[Abrɩham]] tɛ [[Ɛsɔ]] sɛtʋ lɛ. Pɛ-Ɛsɔtɔm takayaɣ kiɖeɖeɣ payaɣ se, "Kooraɣ". Tɔm ndʋ Ɛsɔ heyi lɔɔyaɣ tʋ Mahome yɔ pama ka-taa. Kutokoli n̄ɩma cɔlɔ lɛ, Mahomee kɛŋna lɔɔyaɣ tʋ weyi Ɛsɔ tiyi wayɩ nɛ wayɩ yɔ. Etiyi-i [[Arabii-Sahʊditi (Arabie Saoudite)|Aarabi]] tɛtʋ taa kpaɖʋʋ lʋbɛ n̄ɩŋgʋ taa. Payaɣ weyi ɛwɛ Izilaam ŋgbɛyɛ taa yɔ se, kutokoli tʋ. Izilaam ŋgbɛyɛ wɩlɩɣ se, Ɛsɔ kʋɖʋm ɖeke koŋ wɛna. Mbʋʋ payaɣ se, "tawhid". Eɖeke koŋ ɛ-tɛɛ pʋwɛɛ se, ɛyʋ eluŋ.
[[File:Kaaba daylight.png|thumb|Kaaba]]
Kutokoli n̄ɩma sɔɔlaa se, pɛsɛɛ Ɛsɔ na [[Arabɩɩ kʊnʊŋ]] taa. Pɔtɔŋ se, ɖooo kiɖe tɛɛ lɛ, Ɛsɔ sɛtʋ ndʋʋ ɖɔ-cɔzɔnaa Aɖam nɛ Nowee pɛsɛɣa. Kutokoli n̄ɩma n̄ɔtɔŋ se, Yeesu nazarɛɛtɩ tʋ kɛ lɔɔyasɩ tɩnaa taa nɔɔyʋ. Pɔtɔŋ se, Ɛsɔ sɛtʋ ndʋ ɖɔɖɔ ɖɔ-cɔzɔ Abraham sɛɣa. Payaɣ Abraham nɛ aarabɩ kʋnʋŋ taa se, Ibrahim. Pɔyɔɔdɩ Ɛsɔtɔm takayaɣ kiɖeɖeɣ, "Kooraɣ" taa hɔɔlasɩ 4 nɛ 5 nɛ 6 n̄ɩnzɩ taa se, Ɛsɔ sɛtʋ ndʋ kɛŋna Ibrahim nʋmɔʋ. Pʋ-tɔbʋʋ se, "Allah" sɔɔlɩm yɔɔ ɖeke koŋ pʋwɛɛ se, ɛyʋ ɛla. Ɖɩnaɣ tɔm tʋnɛ hɔɔlasɩ 7 nɛ 8 nɛ 9 pa-taa.
Pama hɔɔlaɣ 10 n̄ɩŋga taa se, Ɛsɔ yɔɔdɩna nɛ pama aŋgba [[Yuudaayism]] nɛ [[Krɩstiyaniism tɔm|Krɩstiyaniism]] pa-takayasɩ kiɖeɖesi tɩŋa payɩ. Pɔyɔɔdɩ hɔɔlaɣ 11 taa se, pɛlɛɣsɩ kiɖe tɛɛ tɔm ndʋ Ɛsɔ yɔɔdaa nɛ pacalɩ maʋ yɔ. Ndʋʋ payaɣ se, "Suhuf-i-Ibrahim" ( pʋ-tɔbʋʋ se, tɔm ndʋ ndʋ Ɛsɔ heyi ɛ-lɩmɖʋyʋ Abraham nɛ pama-tʋ takayasɩ taa yɔ. Takayasɩ nzɩ nzɩɩ yɔ, "Tawrat" ( Pentateuque yaa torah payaɣ ḿbʋ), "Zabnur", takayasɩ nzɩ Daaviidi nɛ Salomon pamawa yɔ. Sɩwɛ ɛzɩ Keɣsi takayasɩ yɔ. Payaɣ takayaɣ lɛɛka se, "Injil" (Laŋhɛzɩyɛ tɔm).
[[File:AbujaNationalMosque.jpg|thumb|AbujaNationalMosque]]
Takayaɣ kiɖeɖeɣ ŋga payaɣ se, "Kooraɣ" yɔ, ka-wayɩ lɛ, pama tɔm ndɩ ndɩ lɛɛtʋ ndʋ lɔɔyaɣ tʋ Mahomee yɔɔdaa yɔ takayasɩ lɛɛsɩ taa. Takayasɩ nzɩɩ payaɣ se, "hadiths". Ɛlɛ, Iizilam ŋgbɛyɛ pilinzi lɛɛsɩ takpaɣ takayasɩ ńzɩ nɛ sɩyaa pʋyʋ. "Kooraɣ" nɛ "hadiths" takayasɩ yebina nɛ Iizilam ŋgbɛyɛ n̄ɔ. Takayasɩ ńzɩ sɩ-taa paɣtʋ yɔɔ ŋgbɛyɛ ńɖɩ ɖɩ-taa n̄ɩma ɖɔŋ. Paɣtʋ ndʋʋ payaɣ se, "charia". Tʋtʋ wayɩ lɛ, paɣtʋ naalɛ lɛɛtʋ wɛɛ. Tʋtʋ lɛ, "ijma" nɛ "qiyas".
Pɩnaɣ 2010 n̄ɩŋga taa ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ se, "Pew Research Center" yɔ, ɖɩn̄ɩnaa nɛ ɖɩna se, ɛyaa miiliyaarɩ waa 1,6 wɛna Iizilam ŋgbɛyɛ taa. Pʋ-tɔbʋʋ se, kedeŋa yɔɔ cɩnɛ, ɛyaa mɩnʋʋ yɔɔ lɛ, ɛyaa 23,4 wɛ ŋgbɛyɛ ńɖɩ ɖɩ-taa. Ɛsɔ sɛtʋ aŋgba wena an̄ɔ kedeŋa yɔɔ yɔ, Krɩstʋ nʋmɔʋ taa ɖɔm ŋgbɛyɛ kɩlɩna paɣlʋʋ, ɖɩ-wayɩ lɛ, Iizilam ŋgbɛyɛ tɩŋɩna nɛ ɖɩɖɩ wayɩ lɛ, [[Ɛɛnduuyism]] n̄ɩnɖɛ tɩŋ. [[Yuudaayism]] ŋgbɛyɛ cɩlɩna n̄ɔʋ kedeŋa yɔɔ cɩnɛ. Ɖɩ-wayɩ lɛ, [[Krɩstiyaniism tɔm|Krɩstiyaniism]] ŋgbɛyɛ n̄ɔn̄ɔ nɛ ɖɩɖɩ wayɩ Iizilam ŋgbɛyɛ n̄ɔɔ. Nabʋyʋ tamsa aŋgba ana a-naadozo, mbʋʋ lɛ se, Ɛsɔ kʋɖʋm deke koŋ tɔm ayɔɔdʋʋ, ɖɔ-cɔzɔ Abraham tɛ Ɛsɔ.
Iizilam ŋgbɛyɛ wɛnɩ pilinz ndɩ ndɩ. Ɖi-piliŋa sɔsɔɔ payaɣ se, "Sunnism". Ɛyaa mɩnʋʋ mba pɛwɛ Iizilam ŋgbɛyɛ taa yɔ pa-taa lɛ, ɛyaa 80 yaa 85 wɛ "Sunnism" piliŋa taa. Piliŋa lɛɛka n̄ɛwɛɛ, kaka lɛ, "chiisme". [[Irakɩ (Irak)|Irakɩ]] nɛ [[Iranɩ (Iran)|Iranɩ]] pa-ajɛɛ taa piliŋa kanɛ kakɩlɩ tɔyʋʋ.
[[Category:Iizilaam| ]]
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
jg41f4rnnu3x1qxqfcbit8kckn7382a
Inde lɩŋgamʋʋ
0
464
16306
2273
2023-05-09T03:28:50Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Ɛndɩ Lɩŋamʋʋ]]
16306
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Ɛndɩ Lɩŋamʋʋ]]
e0clccvrmlv7qi5lc7azn2z3qzbowq1
Indonezi (Indonesie)
0
465
16307
2275
2023-05-09T03:29:00Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Ɛndonezi]]
16307
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Ɛndonezi]]
jyz7pug2uu144gajavjg8gg36ps8xwu
Ingmar Bergman
0
466
14296
10424
2019-06-02T17:41:15Z
Niegodzisie
1927
14296
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Ɖajaa Ingmar Bergman
|image = Ingmar Bergman 1944-09-06.jpg|thumb|Ingmar Bergman 1944
|px = 190
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = [[Sʊyɛdɩ (Suède)|Sʊyɛdɩ]]
|Ɛ-tʋmɩyɛ = sinema dʋ
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = Uppsala, [[Sʊyɛdɩ (Suède)|Sʊyɛdɩ]]
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = 14 wiye, hasɩyaɖɛ fenaɣ, 1918
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ =
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ = 30 hasɩyaɖɛ fenaɣ, 2007
|E-nesi ñɩɣʋ = Ingmar Bergman Signature.png|thumb
}}
'''Ernst Ingmar Bergman''' kɛ tanaŋ laɖʊ, ɛkɛ ɛyʊ weyi ɛwɩlaɣ nɔmɔŋ ɛzɩma patɩŋgɩ nɛ tanaʊ yaa amʊza laɣsɩ wɛ camɩyɛ yɔ, ɛnʊ labɩna [[Sʊyɛdɩ|Sʋyɛdɩ]] [[Sinimaɣ|sinemaɣ]] naa, palʊla-ɩ Uppsala tɛtʊ taa [[hasɩyaɖɛ fenaɣ]] kɩyakʊ 14 pɩnaɣ 1918 nɛ ɛsɩ [[hasɩyaɖɛ fenaɣ]] kɩyakʊ 30 pɩnaɣ 2007 alɩwaatʊ taa kɛ Fårö lɩm hɛkʊ taa tɛtʊ natʊyʊ taa.
Ɛyʊ ɛnɛyɔ ɛmʊ kɩhɛyɩŋ sakɩyɛ, kɔzɩ kɔzɩ ɛwaba nɛ ɛmʊ Ours sika kɛ [[Pɛrɩlɛɛ]] tɛtʊ taa, ɛmʊ sika tɔɔyʊʊ pɩlɩna, ɛ-tʊmɩyɛ yɔɔ kɛ Venise tɛtʊ taa, jury liidiye nɛ tanaʊ labʊ liidiye kɛ Cannes, Oscar tɛ weewe liidiye kɩhɛyʊʊ nɖɛ kɛlɛm kɛlɛm naa tʊma ɖɩlaɖɛ kʊnʊŋ kɩfalʊ taa yɔɔ. Ɛkɛ sinema tʊma laɖʊ weyi pasɩma-ɩ nɛ palme naa palme alɩwaatʊ ndʊ palakaɣ Cannes kazandʊ wiye pɩnaɣ 1997 alɩwaatʊ taa yɔ.
Ingmar Bergman palʊla-ɩ pɩnaɣ 1918 alɩwaatʊ taa. Ɛkɛ piyaa natozo liɖe naɖɩyɛ taa pɩɣa tɩnʊʊ ŋga pɩyalʊ. Ɛ-ɖalʊ kajalaɣ tʊ kɔyɔ Dag, nɛ kɔʊ yaa ɛ-kɔɔ hɩɖɛ kɔyɔ Margareta, palʊla ɛlɛ pɩnzɩ nanza wayi. Ingmar tala pɩjatʊ kɩbandʊ yaa tanɩɩ leleŋ ɛ-pɩjatʊ taa mbʊ pʊyɔɔ yɔ ɛ-ɖalʊ nɛ e-ɖoo pɛ-hɛkʊ taa taawɛɛ leleŋ yaa padanɩɩna ɖama camɩyɛ ɛzɩ mbʊ pʊpɔzʊʊ yɔ se pɩha-wɛ ɖoŋ nɛ pɔɖɔkɩ pɩɣa yɔ.
[[File:Ingmar Bergman Smultronstallet.jpg|thumb|Ingmar Bergman Smultronstallet]]
Ɛ-caa kaakɛ Ɛsɔ tɛ lɩm ɖʊyʊ weyi ɛñɩnaɣ kɛzɛɣa piŋ yɔ. Ɖenɖe pasɩtɔɣɔ waa sʊwaɣ yɔ peeɖe ɖɔɖɔ ɛ-halʊ nɛ ɛ-piyaa paawɛɛ ɖɔɖɔ nɛ paaha waɖɛ ɖɔɖɔ ɛyaa samaɣ tɩŋɛ mba paakɛ Krɩstʊ ɛyaa yɔ. Pɩtɩŋna pʊyɔɔ lɛ, pa-caa ɖʊ-wɛ paɣtʊ ɖɔŋ ndʊ kpem. Piyaa paɣlɩ k apsom laɣsɩ taa kɛnɛ nɛ poluzuu pa-tɩ paa ɛzɩmta. Nɩgbaŋʊʊ hɔmtʊ wɛɛ kakama yaa paa ɖoye yaa paa ɛzɩmta nɛ pʊwɛɛ sɔnzɩ tɩyɛ.
[[File:Ingmar Bergman & Sven Nykvist.jpg|thumb|Ingmar Bergman & Sven Nykvist]]
Pɩtɩŋna ɛ-lɩmaɣza wena ɛzɩ ɛsɔɔlʊʊ se ɛ-nɛ ɛyaa pɛtɛyɩ ɖama lɔŋ mbʊ lɛ, ɛɖɛ Caama ɛjaɖɛ taa kɛ Thuringe tɛtʊ taa pɩnaɣ 1934 alɩwaatʊ taa. Ɛjaɖɛ nɖɩ kpɛnɖɛ lɩmaɣzɩyɛ ɛyaa kaacana ɖɩ-ñʊʊ yɔɔ. Ɛ-yaa wona-ɩ se ɛna [[Adolph Hitler|Adolf Hitler]] haɖɛ lɩmaɣzɩyɛ naɖɩyɛ tɔm kɛ Weimar tɛtʊ taa. Pɩɖɩzɩɣ ɛyʊ evebu ɛnɛyɔ nɛ ɛjaɖɛ ñʊʊ tʊ tɔm ndʊ. Ɛpɩsɩ Sʋyɛdɩ ɛjaɖɛ taa nɛ Caama ɛyaa lɩmaɣza sʊ-ɩ fiŋ fiŋ pɩtɩŋna ɛ-ɖalɩ maɣmaɣ kɛ pɩtɛ ɛyʊ mbʊ lɛ, ɛpaɣzɩ-wɛ seu mbʊ pʊyɔɔ yɔ haja haja laɣsɩ yeba nɛ ɛkɔɔ ɛlɩɩ ɛyaa ɖɩkʊyɛ lona yɔɔ. Ingmar pɩsɩ nɛ ɛlɔ nɛ ese politiki tɔm ɛ-tʊma kpeekpe taa.
[[Category:!Main category]]
28rmkkxf7id6h465fn5an7cv1hh2wyb
Irakɩ
0
467
15816
11690
2022-01-21T20:13:49Z
Rotondus
3508
Barham Salih
15816
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛjaɖɛ
| Hɩɖɛ = Irakɩ
| Hɩɖɛ2 =
| Kɩɖaʋ kɩdɛɛka = [[File:Flag of Iraq.svg|75px]]<br>Irakɩ Kɩɖaʋ kɩdɛɛka
| Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ = [[File:Coat of arms (emblem) of Iraq 2008.svg|75px]]<br>Irakɩ Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ
| image_map = [[File:Iraq-CIA WFB Map.png|190px]]<br>Irakɩ tɛlɛŋa
| official_languages = [[Arabɩɩ kʊnʊŋ|Arabɩɩ]]
| capital = [[Pagidaadɩ]]
| government =
| president = Ɖajaa Barham Salih
| area_km2 = 437,072
| population_estimate = 37,056,169
| population_estimate_year = 2015
| population_density_km2 = 82.7
| cctld = .iq
}}
'''Irakɩ''' kɛna Prɔɔsɩ-oriyaŋ taa ɛjaɖɛ naɖɩyɛ nɛ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩwɛna hayi kɩŋ. Irakɩ tɔbʊʊ se pɩdɛɛ pɩdɛɛ tɛtʊ nɛ patasɩɣ-tʊ yaʊ ɖɔɖɔ se pɔsɩ nasɩlɛ ɛjaɖɛ. Peeɖe tɛtʊ sɔsɔtʊ payaɣ se [[Pagidaadɩ]]. Ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩwanzɩ taa wɛ ɛzɩ 435 052 km2 yɔ.
Irakɩ wɛna [[Iranɩ (Iran)|Iranɩ]] tɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa nɛ Sorɩdanɩ nɛ [[Arabii-Sahʊditi|Arabi-Sawudiiti]] hayʊ nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ kɩŋ. Piyele [[Siirii|Siiri]] wɛna wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ nɛ ɖɩwɛ Kowɛtɩ hayʊ nɛ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩwɛ [[Tuurkii]] hadɛ nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa. Irakɩ taa kɛ karazɩm kɩlɩ wɛʊ keteŋa kpeeekpe taa nɛ ɖɩwɛ keteŋa kpeekpe taa ajɛya wena a-taa karazɩm wɛɛ nɛ pɛpɛdɩɣ-pʊ nɛ ajɛya lɛɛna nɛ payaɣ-ɖɩ se [[OPEP ŋgbɛyɛ|OPEP]] yɔ ɖɩ-taa .
Papaazɩɣ takayaɣ taa maʊ peedɛ yɔ pɩlakɩ pɩnzɩ kutokiŋ kagbanzɩ.
Keteŋa kpeekpe kacalaɣ you wayɩ kɛ Kewiisi-Kpɛndɩɣ ɛjaɖɛ taa ɛyaa woba nɛ pacaɣ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa nɛ pakpacayʊ-ɖɩ. Pɩwayɩ lɛ pakpaɣ ɛjaɖɛ nɖɩ nɛ paɖʊzɩ kedeŋa kpeekpe ajɛya kpɛndɩɣ nɛsi tɛɛ. Pɩkɔma nɛ pɩktalɩ pɩnaɣ 1920 lɛ you nakʊyʊ tuli ajɛya ana a-hɛkʊ taa pɩkɔɔ pɩsɩ ɩna Irakɩ wɛ kɩ-tɩ yɔɔ kɛ pɩnaɣ 1932. Ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa kewiyaɣ tɔm wɛ kaɖɛ: hɔzɩŋ pakʊna ɖama nɛ pakpakɩɣ-kɛ. Pɩkɔma pɩtalɩ pinaɣ 1979 lɛ pɩtalɩna Saddam Hussein kɛlɛ.
Ɛjaɖɛ ɖɩ-taa kristu mba tɔɖɔɔ pɩyɔɔ kɛ nbʊyʊ taa yoŋ nɩyɛ lakɩ lɛ pɩwɛɛ se pɛtɛzɩ seu nɛ pɛɖɛɛ ɖoli. Haïder al-Abadi kɛna Irakɩ ɛjaɖɛ kewiyaɣ ñʊʊtʊ kɩfalʊ yɔ. Peeɖe hɔɔlɩŋ sɔsɔŋ wɛ niitozo: Kuuridi ùba, Siitɩ mba nɛ Suuniti mba. Pɩsa nɛ ɛjaɖɩ wɛ camɩyɛ lɛ, pakpaɣ paɣtʊ se kiwiyaɣ nɔsɩ yɔɔ ɖɛya ɛwɛɛ hɔɔlɩŋ ɛnʊ ɛtɩŋa ɛ-taa. Irakɩ ɛjaɖɛ ñʊʊtʊ kɩfalʊ yɔ Fouad Massoum nɛ ɛkɛ Kuridi-tʊ, kewiyaɣ ñʊʊtʊ Haïder al-Abadi ñɛkɛ Siiti ñɩnʊ. Piyele paɣtʊ lɩzɩya ñʊʊtʊ tɛ kɛlɛ Suuniti. Pɩwɛɛ mbʊ lɛ palɩzɩɣ ɛyaa naalɛ kɛ hɔɔlɩŋ lɛɛŋ taa nɛ pɛkɛ pawayɩ tɩŋgɩyaa. Ɛyaa sʊsaa naalɛ nabɛyɩ wɛ nɛ pɛkɛ Siiti mba, mba yɔ: ayatollah Ali al-Sistani nɛ Moqtada al-Sadr.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Aazii]]
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Irakɩ]]
[[Category:Wɩsɩ ɖɩlɩyɛ hɛkʋ taa hɔlʋʋ wandamm]]
0br3whodevem9ru3fs02hodptiwfb8x
Iranɩ
0
468
13309
13308
2019-01-21T06:31:34Z
Holder
40
Révocation des modifications de [[Special:Contributions/Mona.lajani|Mona.lajani]] ([[User talk:Mona.lajani|discussion]]) vers la dernière version de [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]]
13011
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛjaɖɛ
| Hɩɖɛ = Iranɩ
| Hɩɖɛ2 = Iran
| Kɩɖaʋ kɩdɛɛka = [[File:State flag of Iran (1964–1980).svg|75px]]<br>Iranɩ Kɩɖaʋ kɩdɛɛka
| Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ = [[File:Emblem of Iran.svg|75px]]<br>Iranɩ Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ
| image_map = [[File:Map of Iran.svg|190px]]<br>Iranɩ tɛlɛŋa
| official_languages = .
| capital = [[Teeraŋ]]
| government = .
| president = Ɖajaa Hassan Rouhani
| area_km2 = 1,648,195
| population_estimate = 79.2
| population_estimate_year = 2016
| population_density_km2 = 124
| cctld = .ir
}}
Iranɩ kɛnɛ [[Aazii tɛtʋ wandamm|Aazii]] nɛ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa ɛjaɖɛ naɖɩyɛ nɛ patasɩɣ-ɖɩ yaʊ ɖɔɖɔ se Pɛrɩsɩ. [[Iranɩ (Iran)|Iranɩ]] nɛ ajɛya wena asɩ ɖama nɛ kamasɩ yɔ ana yɔ: [[Afganistani (Afghanistan)|Afganistani]], [[Armenii|Arimeeni]], [[Azɛrbayɩjanɩ|Azɛribayijani]], [[Irakɩ (Irak)|Irakɩ]], [[Pakisitaanɩ (Pakistan)|Pakisitaani]], [[Turkimenistanɩ|Turkimenisitanɩ]] nɛ [[Tuurkii (Turquie)|Tuurikii]]. Iranɩ tɛtʊ sɔsɔtʊ yɔ [[Teeraŋ]] nɛ pakalɩ ɛyaa kpeekpe kɛ [[aloma fenaɣ]] pɩnaɣ 2015 ɛlɛ pɛkpɛndɩ ɛyaa 80 096 604. Kʊnʊŋ ŋgʊ pɔyɔɔdɩɣ yɔ ŋgʊ lɛ [[Pɛrɩsanɩ kʊnʊŋ|Pɛrɩsanɩ]] nɛ liidiye ŋɖɩ pɔtɔkɩ yɔ ɖɩɖɩ lɛ riyalɩ. Payaɣ pɛ-tɛ pɩnaɣ taa fenasɩ takayaɣ ɖɔɖɔ se [[Pɛrɩsanɩ kʊnʊŋ|Pɛrɩsanɩ]].
Papazɩɣ yaʊ se Iranɩ yɔ pɩtakɩlɩ leɖɩɣ. Pɩnaɣ 1935 taa kɛ papaazɩ ɛjaɖɛ nɖɩɩ yaʊ mbʊ. Ɖooo kiɖe tɛɛ lɛ payaɣ ɛjaɖɛ nɖɩ se Pɛrɩsɩ.
Iranɩ walanzɩ taa maɣna ɛzɩ 1 648 195 km2. Tɔsʊʊ hʊʊ taa lɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩkɛna keteŋa kpeekpe taa nɛɛlɛ nɛ nakʊ ñɩnɖɛ kɛ pinaɣ 2015 taa. Ɛlɛ yee pʊwɛɛ se pɔcɔna ɛyʊ kʊɖʊm ñɩm kɔyɔ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖwɛʊ hiu nɛ litoozo taa kedeŋa kpeekpe taa. Pɩnaɣ 2011 taa lɛ pɔcɔnaa se ɛyʊ kʊɖʊm ñɩm talɩɣ ɛzɩ tɔɔlarɩna 11 200.
Kedeŋa kpeekpe taa lɛ Iranɩ kɛna ɛjaɖɛ naalɛ ñɩnɖɛ ɛjaya wena a-taa kaɖazɩm wɛɛ yɔ nɛ ajɛya wena a-taa kaɖazɩm wɛɛ nɛ aɖʊ ŋgbɛyɛ nɛ payaɣ-ɖɩ se [[OPEP ŋgbɛyɛ|OPEP]] yɔ, Iranɩ kɛna kacalaɣ ñɩnɖɛ kaɖazɩm pɛdɩɣ taa.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Aazii]]
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Iranɩ]]
[[Category:Wɩsɩ ɖɩlɩyɛ hɛkʋ taa hɔlʋʋ wandamm]]
0pib2b29rebvrg0s709q6jfk8gl02lr
Irɩlandɩ
0
469
13236
12814
2018-12-26T11:36:18Z
Gnangbade
58
13236
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛjaɖɛ
| Hɩɖɛ = Irɩlandɩ
| Hɩɖɛ2 = Irlande
| Kɩɖaʋ kɩdɛɛka = [[File:Flag of Ireland.svg|75px]]<br>Irɩlandɩ Kɩɖaʋ kɩdɛɛka
| Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ = [[File:Coat of arms of Ireland.svg|75px]]<br>Irɩlandɩ Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ
| image_map = [[File:EU location IRL.png|190px]]<br>Irɩlandɩ tɛlɛŋa
| official_languages = Ɩŋglɩɩsɩ
| capital = .
| government = .
| president = Ɖajaa Michael D. Higgins
| area_km2 = 70,273
| population_estimate = 4,761,865
| population_estimate_year = 2016
| population_density_km2 = 67.8
| cctld = [[.ie]]
}}
Irɩlandɩ kɛna [[Eerɔpʋ tɛtʋ wandamm|Erɔpʊ]] nɛ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa ɛjaɖɛ naɖɩyɛ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩwɛ Erɔpʊ ajɛya kɩkpɛndɩɣ taa ɖooo pɩnaɣ 1973. Irɩlandɩ wɛ Kewiyaɣ Kpɛndɩɣ taa nɛ ɛjaɖɛ ɖɩwɛna tɛtʊ ñabɩ ndʊ lɩm cɔ-tʊ nɛ pɩta yɔ. Ɖooo mbʊ yɔ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩwɛ ɖɩtɔŋ se ɖɩwɛ Sɛlɩtɩ ajɛya taa.
Irɩlandɩ mayaɣ sɔsɔwa kɔyɔ sɛlɩtɩ cɩmʊ mayaɣ nɛ ŋga kɛwɛna ɖɔɖɔ pe-liidiya eeroo mayaɣ yɔɔ. Ɛlɛ mayaɣ nakayɩ wɛɛ ɖɔɖɔ nɛ kɛwɛ kacaɣ xɛʊ ɛzɩ maayʊʊ hayʊʊ yɔ nɛ ŋga peeɖe rugibii maɖa ɖɔkɩɣ.
Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ, tɔsʊʊ hʊʊ taa lɛ ɖɩɩleeyuu. Pɩnzɩ 1980 taa mbʊ yɔ paya-ɖɩ yɔ ɖɩsɛʊ. Ɛlɛ pʊkɔma pɩtalɩ pɩnzɩ 2007 nɛ 2010 lɛ, ɖɩtɔlɩ. Pɩnaɣ 2010 taa Irɩlandɩ tɔsʊʊ tiba ɛzɩ 32,4 kɛ mɩnɩʊ yɔɔ yɔ. Pɩtasɩ ɖɔɖɔ lɛ, mba petehiɣ tʊma yɔ pɛɖɛ ɛzɩ ɛyaa hiu nɛ naanza kɛ mɩnɩʊ yɔɔ yɔ.
Kʊnʊŋ ŋgʊ pakɩlʊʊ yɔɔdʊʊ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛ komina tʊma taa nɛ pawɩlʊʊ-kʊ sukulinaa taa ɖɔɖɔ yɔ, ŋgʊ lɛ aŋgilisi ɛlɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖi-taa mba ñakɩ pana se pɛ-ɛjaɖɛ taa kʊnʊŋ ŋgʊ payaɣ-kʊ se irilandɛɛ yɔ, kɩɖɛɛ nɛ ɛsɩndaa.
{{Eerɔpɩ}}
[[Category:!Main category]]
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Eerɔpʋ]]
[[Category:Irɩlandɩ]]
gbvl7wmbamap4w3vcmlvd2x34yz2uuq
Isaac Newton
0
470
12987
10114
2018-09-17T14:32:40Z
SFLord
142
Added picture, country of residence, occupation, places and dates of birth and death and signature
12987
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Isaac Newton
|image = Isaacnewton.png
|px = 190
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = [[Aŋgɩlɩtɛɛrɩ (Angleterre)|Aŋgɩlɩtɛɛrɩ]]
|Ɛ-tʋmɩyɛ = Tomnasɩ ɖɔnɛ laɖʋ
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = Woolsthorpe, Lincolnshire, [[Aŋgɩlɩtɛɛrɩ (Angleterre)|Aŋgɩlɩtɛɛrɩ]]
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = Kɔnaɣ fenaɣ 4 wiye, pɩnaɣ 1643
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ = Kensington, Middlesex, [[Aŋgɩlɩtɛɛrɩ (Angleterre)|Aŋgɩlɩtɛɛrɩ]]
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ = Lakɩŋ fenaɣ 31 wiye, pɩnaɣ 1727
|E-nesi ñɩɣʋ = Isaac Newton signature.svg
}}[[Fichier:GodfreyKneller-IsaacNewton-1689.jpg|vignette]]
Palʊla Isaac Newton kɛ [[kɔlaɣ fenaɣ]] nanza wiye pɩnaɣ 1643 nɛ ɛsɩ pɩnaɣ 1727. Nabɛyɛ tɔŋ se ɛsɩba [[lakɩŋ fenaɣ]] 31 pɩnaɣ 1727 yaa kɛ-tɛ kɩyakɩn nɛɛlɛ, lalaa se [[saŋayɩŋ fenaɣ]] 25 pɩnaɣ 1642. Ɛkɛ britannique tʊ nɛ ɛkɛ ɖɔɖɔ philosophe mathématiki tʊ, physiki tʊ, alchimiste, astronome nɛ Anglisɩ théolozɩ tʊ. Sciences taa lɛ, pɩnaɣ-ɩ sɩŋŋŋ mbʊ pʊyɔɔ yɔ, ɛnʊ ɛnana mbʊ payaɣ se mécanique classique yɔ, gravitation universelle. Pɩwayɩ lɛ, ɛna Gottfried Wilhelm Leibniz palɩza akɔnta ŋgʊ payaɣ se calcul infinitésimal yɔ. Ɛnʊ ɛnana ɖɔɖɔ se mʊndʊsʊʊ naaʊ mbʊ yɔ, kɛwɛ ndɩ ndɩ; ɛnʊ lubina télescope de Newton ɖɔɖɔ.
Mekaniki taa ɖɔɖɔ lɛ, ɛna se mbʊ mbʊ pɩcɩɩdɩɣ yɔ, pɩwɛna paɣtʊ natutozo. Ndʊ payaɣ sɔnɔ se mécanique newtonienne. Pasɩma-ɩ ɖɔɖɔ nɛ mbʊ payaɣ se théorème du binôme nɛ méthode de Newton.
Newton wɩlaa se tɔmnasɩ tɛtʊ yɔɔ mbʊb mbʊ piciidiɣ yɔ yaa ɛsɔtaa mbʊ pɩwɛɛ yɔ, pɩɖɔŋ paɣtʊ natutozo ndʊ tɩ-yɔɔ. Ɛtɩŋgɩna Kepler tɛ paɣtʊ yɔɔ nɛ ɛɖʊ paɣtʊ ndʊ payaɣ se loi universelle de la gravitation yɔ.
Ɛma takayaɣ nakɛyɛ kpem pɩnaɣ 1686 nɛ sciences tʊma taa lɛ, pɩfɛyɩ yɔɔdɩɣ nɛ ɛyaa-kɛ se Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica . Ɛma ɛsɔ yɔɔ tɔm sakɩyɛ nɛ alchimie taa ɖɔɖɔ ɛwɛna ɛnɔɔ. Ka-taa kɛ ɛyɔɔdaa se keteŋga yɔɔ ɖoŋ nɩɩyɛ wɛɛ nɛ ɛkpɛnda niitozo nɛ ɛ-yɔɔ kɛ pɩtɩŋga pɩpɩzɩɣ nɛ pɩcɩɩdɩɣ.
==Isaac Newton kʊkʊyɩmɩŋ==
Alɩwaatʊ ndʊ palʊla Isaac Newton yɔ, [[Aŋgɩlɩtɛɛrɩ|Aŋglɩtɛɛrɩ]] taatɩ paɣzɩda gregori fensi takayaɣ kalʊ pʊ-yɔɔ kɛ paɖʊ-ɩ se ɛsɩba Saŋgayɩŋ Fenaɣ 25 pɩnaɣ 1642 kɛ Woolsthorpe tɛtʊ taa, pɩñɔtɩna Grantham, kɛ Lincolnshire [[Aŋgɩlɩtɛɛrɩ|Aŋglɩtɛɛrɩ]] ɛjaɖɛ taa). Ɛñɩma kɛ haɖaa. Ɛ-caa sɩba pɩla fenasɩ nɛ naatozo nɛ pʊcɔ palʊlɩ-ɩ nɛ pɩlaba pɩnz naatozo ɖeyi ɖeyi lɛ, e-ɖoo Hannah Ayscough, ɖɛɛ nɛ ɛmalɩ na nɔɔyʊ. Pɩlaba mbʊ lɛ, powona-ɩ na-ɩ nɛ ɛwɛɛ e-egbele tɛ. Ɛtɔɔ kʊñɔŋ kpem kɛ ɛ-pɩcatʊ taa kamaɣ fɛyɩ. Powona-ɩ sukuli pɩnzɩ kagbanzɩ taa kɛ sukuli cikpelu ŋgʊ payaɣ se Skillington yɔ kɩ-taa nɛ pɩnzɩ 12 taa lɛ powona-ɩ Grantham tɛ kolɛzɩ taa.
Pɩnzɩ naanza wayɩ kɛ e-ɖoo yayɩ-ɩ nɛ ewolo ɛcaɣ Woolsthorpe nɛ ɛpaɣzɩ ɛ-hayɩm yɔɔ cɔnaʊ. E-ɖoo ɛnʊ ɛcɔnaa se ɛ-pɩɣa ŋga kɛwɛ ɖoŋ kɛ kpɛdɛ tʊmɩyɛ taa nɛ pɩkɩlɩ kpɩna ɖɩyʊʊ lɛ, ɛpɩsɩna-ɩ sukuli taa se ɛtasɩ-kʊ labʊ pazɩ nɛ pɩwɛ ɛzɩma yɔ, wiɖii ɛɛsʊ sukuli kɩtɛzʊʊ ŋgʊ payaɣ se sukuli kɩtɛzʋʋ yɔ kɩ-taa. Isaac Newton wɛna pɩnzɩ hiu nɛ lʊbɛ lɛ, ɛ-laŋgɩyɛ pazɩ ɖɩsʊʊ halʊ-pɩɣa nakɛyɛ ŋga payaɣ se Storey; ɛlɛ petekizina-ɩ nɛpaha-ɩ nɔɔ se ɛpɩzɩɣ nɛ ɛɖanɩ-kɛ nɛ ɛtɛma e-sukuli lɛ, ɛkpa-ke halʊ. Ɛ-ɖaŋ ɛnʊ ɛla kpɛɖɛŋ kpɛɖɛŋ nɛ ɛtawalɩ-ɩ nɛ Isaac Newton ɛnʊ, ɛcaɣ ɛɖandʊ e-wezu caaʊ tɩŋga.
[[Category:Ɛyaa sɔsaa]]
[[Category:Abalaa sɔsaa]]
[[Category:Lɛɣtʋ tɩnaa]]
[[Category:Aŋgilitɛɛrɩ]]
hz5ly0i0l2aj9e58md97ozz524j133f
Isilandɩ
0
471
16027
10390
2022-05-28T01:55:44Z
FireDragonValo
3710
16027
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛjaɖɛ
| Hɩɖɛ = Isilandɩ
| Hɩɖɛ2 = L'Islande
| Kɩɖaʋ kɩdɛɛka = [[File:Flag of Iceland.svg|75px]]<br>Isilandɩ Kɩɖaʋ kɩdɛɛka
| Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ = [[File:Coat of arms of Iceland.svg|75px]]<br>Isilandɩ Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ
| image_map = [[File:Map of Iceland.svg|190px]]<br>Isilandɩ tɛlɛŋa
| official_languages = Isilandɛɛ
| capital = Reyikiyaviki
| government = .
| president =
| area_km2 =
| population_estimate =
| population_estimate_year =
| population_density_km2 =
| cctld = .
}}Isilandɩ kɛna tɛtʊ ndʊ lɩm cɔ-tʊ nɛ pɩta yɔ nɛ tɩwɛ [[Atlantique teŋgu|Atilantiki teŋgu]] cɔlɔ. Tɛtʊ tɔnɛ tɩwɛ Growelandɩ nɛ [[Nɔɔrɩvɛɛzɩ|Nɔɔrɩwɛzɩ]] ajɛya hɛkʊ taa. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩñɔtɩna [[Amerika nɛ hayi tɛtʋ (Amérique du Nord)|Amerɩka]] keteŋa ɛlɛ ɖɩt-tɛ ɛsakuliye nɛ ɖɩ-caanɑaʊ tɔm ñɩɩzɩna [[Eerɔpʋ]] keteŋa taa tɔm.
Isilandɩ walanzɩ taa maɣna ɛzɩ 103 000 km2 nɛ ɖɩ-taa ɛyaa kpɛnda kutokiŋ 332 529 (2016). Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛtʊ sɔsɔtʊ payaɣ se Reyikiyaviki nɛ kʊnɔŋ ŋgʊ pakɩlɩɣ yɔɔdɩɣ nɛ pawɩlɩɣ ɖɔɖɔ komina tʊma taa yɔ ŋgʊ lɛ Isiladɛɛ. Pʊcɔ nɛ tɔsʊʊ nɛ ɛsɩnda wobu tɔm lakɩ yɛɖɛ yɛɖɛ pɩnaɣ 2008 lɛ, Isilandɩ kaakɛna kacalaɣ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-tɔsʊʊ kaakɩla ɖɛnaʊ ɛsɩndaa keteŋa kpeekp taa yɔ.
Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩwɛ keteŋa kpeekpe ajɛya kɩkpɛndʊ ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ-ɖɩ se ONU yɔ ɖɩ-taa, Erɔpʊ Lɔŋ tasɩya ŋgbɛyɛ taa, [[OTAN ŋgbɛyɛ|OTAN]] ŋgbɛyɛ taa, AELE taa, OCBE nɛ EEE aŋgba taa ɖɔɖɔ. Kpaɣ pɩnaɣ 1996 pʊkɔɔ pɩsɩɩna 2016 mbʊ yɔ, sɔsɔ Ólafur Ragnar Grímsson kɛŋna Islandɩ ɛjaɖɛ ñʊʊdʊ.
{{Eerɔpɩ}}
[[Category:!Main category]]
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Eerɔpʋ]]
[[Category:Isilandɩ]]
9zovdhkw5jdcsq7vkgnaew15nl7no5d
Itaalii
0
472
15096
11474
2021-10-16T15:33:17Z
Εὐθυμένης
2319
([[c:GR|GR]]) [[File:Coat of arms of Italy (1929-1944).png]] → [[File:CoA of the Regia Aeronautica.svg]]
15096
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛjaɖɛ
| Hɩɖɛ = Itaalii
| Hɩɖɛ2 = Italie
| Kɩɖaʋ kɩdɛɛka = [[File:Flag of Italy (2003-2006).svg|75px]]<br>Itaalii Ɛjaɖɛ Kɩɖaʋ kɩdɛɛka
| Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ = [[File:CoA of the Regia Aeronautica.svg|75px]]<br>Itaalii Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ
| image_map = [[File:Locator map of Italy.svg|190px]]<br>Itaalii tɛlɛŋa
| official_languages = .
| capital = .
| government = .
| president = Ɖajaa Sergio Mattarella
| area_km2 = 301,340
| population_estimate = 60,507,590
| population_estimate_year = 2017
| population_density_km2 = 200.8
| cctld = .
}}Itaalii kɛna [[Erɔpʊ]] nɛ hadɛ kɩŋ ɛjaɖɛ naɖɩyɛ. Ɛyʊ ɛcɔnaa kɔyɔ ɛna se ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩwɛ mediiteranee. Pʊŋ weyi payaɣ-ɩ se Alɩpɩ yɔ, ɛnʊ ɛtamasɩna Itaalii nɛ Erɔpʊ keteŋa. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩwɛ Erɔpʊ ajɛya wena aɖa lɩzʊʊ lɩmazɩyɛ se Erɔpʊ ajɛya kpeekpe ɛkpɛndɩ nɛ awɛɛ kpam yɔ a-taa. Ɖɩwɛ ajɛya wena atɔkɩ eeroo yɔ a-taa nɛ peeɖe tɛtʊ sɔsɔtʊ yɔ [[Room]]. Itaalii walanzɩ taa makʊɣna 301 340km2 kɛ mbʊ yɔ. Ɛyaa kpɛnda miliyɔɔna hiu waa looɖo nɛ taŋga nɛ nasitozo nɛ nɩɩnɩwa nɛ kagbanzɩ kɛ pɩnaɣ 2015 taa. Peeɖe ɛjaɖɛ ñʊʊtʊ kɩfalʊ payaɣ se Sergio Mattarella.
Keteŋa kpeekpe kacalaɣ you paɣzaɣ lɛ, Itaalii kaawɛ ɛjɛya wena akpɛndaa nɛ payaɣ-yɛ se Aliyansɩ yɔ nɛ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩwɛɛ yem kpo. Pɩwayɩ lɛ ɖiyele nɛ ɖɩsʊʊ Tiriipili-Antantɩ taa. [[Ɖomaɣ fenaɣ]] nɛɛlɛ nɛ naanza pɩnaɣ 1915 wiye lɛ ɖɩtuli you kɛ OOtirisi-Hɔŋgirii. Pɩnaɣ 1917 talaa lɛ, [[Caama]] sɔɔjanaa tɛyɩ ɖama nɛ powolo se pasɩna Otirisi-Hɔŋgirii kɛ you. Pɩla mbʊ nɛ pawa Itaalii ɛlɛ kɩwɛɛ nɛ kɩcɛcɛyʊʊ nɛ aloma fenaɣ 24 pɩnaɣ 1918 wiye lɛ, Itaalii pazɩ kɩtɔyɩtɩ ki-koyindinaa nɛ paba ñɩʊ nesi se peyele you mbʊ.
Benito Mussolini kpaɣ kewiyaɣ lɛ, ɛtɔ se you fɛyɩ ɖeu mbʊ pʊyɔɔ yɔ kiiwokina ajɛya tɔsʊʊ hʊʊ taa nɛ pɩtasɩ ɖɔɖɔ lɛ pɩtɛkɛ kʊñɔndɩna lʊkɩna se pɛwɛɛ ñɩm.
Pɩkɔma [[mɩsɩkʊm fenaɣ]] hiu pɩnaɣ1940 wiye lɛ, Mussolini kʊɖʊm ɛnʊ etuli you kɛ [[Aŋgiletɛɛrɩ]] nɛ [[Fransɩ]]. Ŋgʊ pɩnaɣ 1939 taa lɛ; ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩnɛ Caama ñɩnɖɛ paañɩʊ nesɩ nɛ ɖɩyɔɔdɩ kaɣlaa se se ɖɩɩtasɩɣ tuluu you nakʊyʊ pɩtalɩɛzɩ pɩnzɩ nanza yɔ mbʊ pʊ-yɔɔ yɔ se ɖɩfɛyɩna malɩfanaa camɩyɛ. Ɛlɛ ɛbɛlaba nɛ kutuli you ŋgʊ, mbʊ pʊyɔɔ yɔ Caama sɔɔjana kɩlaɣ yoŋ wabʊ. Kpaagba ɖɔɖɔ mbʊ yɔ, patiwabʊ Itaalii sɔɔjanaa. Mbʊ yebina nɛ puwayɩ lɛ Itaalii se Afrika taa nɛ ajɛya lɛɛna tɛyɩ ɖama Itaalii tɛtʊ kɛ Afrika taa.
{{Eerɔpɩ}}
[[Category:!Main category]]
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Eerɔpʋ]]
[[Category:Itaalii]]
a4mtf6xp55pa3jvfu6999eomlfmm220
Itaalii kʊnʊŋ
0
473
18401
14416
2025-02-09T10:59:37Z
79.24.62.2
18401
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Knowledge of Italian EU map-fr.svg|vignette]]
Itaalii kʊnʊŋ kɛ kʊnʊŋ ŋgʊ kɩlɩna Romanɩɩ kʊnʊmɩŋ agbeelaa taa nɛ kɩ-tɛ kɛ Ɛndɩ Erɔpʊ cejewiye taa. Ɖɩnaɣ se Romanɩɩ nɛ Italii yɔɔdasɩɩ ɖɔɔ sakɩyɛ. Dante kʊma Italii kʊnʊŋ kɛ hɩɖɛ nɛ paya-kʊ se Si kʊnʊŋ nɛ pamaazɩ kʊ nɛ Oc (Occitan) kʊnʊŋ nɛ Oil ([[Fransɩɩ kʊnʊŋ|Fransɩɩ]]) kʊnʊŋ, mbʊ yɔ pɔyɔɔdʊʊ na se ɛɛɛ kɛ kʊnʊmɩŋ nɩɩdozo ʊnʊ ɛ-daa, ɖɔɖɔ ɛzɩ ɛjaɖɛ taa kʊnʊmɩŋ lɛɛŋ taa yɔ.<ref>Simone 2010</ref><ref>Berloco 2018</ref>
Itaalii kʊnʊŋ kɩfalʊ kɛ yɔɔdaɣ ŋga kehiya nɛ kacaɣa ageeta lɛɛna taa kʊnʊmɩŋ yɔɔ nɛ kɩwalɩ a-da pɩkɩlɩ kɩmaɣma kɩ-tɛ egeetiye taa, kɔzɩ kɔzɩ pɩ-kɛ Toskaŋ kʊnʊŋ Florence kʊnʊŋ Pisa nɛ Sienne kʊnʊmɩŋ.
Toskaŋ kɛ kʊnʊŋ ŋgʊ Dante Alighieri nɛ Pétrarque nɛ Boccace pama nɛ pɛ-takayɛsɩ nɛ pamaazɩ se panaadozo pɛkɛna takayɛsɩ mayaa sɔsaa kɛ Italii kɛ hɛkʊ pɩnzɩ alʊwaatʊ taa. Kɩkɛ Florence tɛtʊ taa kʊnʊŋ, nɛ kɩwɛna samtʊ kɛ kɩ-tɛ maʊ keɖeya taa. Kɩkɛ ajɛyɛ kpeekpe kʊnʊŋ kɛ ɛzakuliye nɛ keɖeɣa nɔmɔʊ taa nɛ Erɔpʊ ajɛyɛ taa kʊnʊmɩŋ tɔmpe lɩzɩʊ taa lɛ ɖɩnaɣ se Italii kʊnʊŋ wɛna tɔm sakɩyɛ kɛ kʊnʊmɩŋ ʊnʊ ɛ-taa, kɔzɩ kɔzɩ miziiki hɔɔlʊʊ taa. Paɣtʊ taa lɛ Italii kʊnʊŋ tɛ tɔm cɔlʊʊ lɛɛzɩʊ kɩfam taa kɛ Pietro Bembo lɩzɩna lɩmaɣza sakɩyɛ nɛ ɛwɩlɩ.
<gallery mode="packed" heights=230 caption="">
Linguistic map of the Italian language.svg
File:Idioma%20italiano.png
Corsivo- come scriverlo a mano in italiano, schede didattiche con alcuni esempi di Paolo Villa (prima edizione commons wikimedia org)-Letters-characters in italics-cursive- how to write it by hand in Italian.pdf|Nine nɔ niŋmaa yɛ italian skul
</gallery>
== Bibliographie ==
* Simone, Raffaele (2010). ''Enciclopedia dell'italiano''. Treccani.
* Berloco, Fabrizio (2018). ''[https://books.google.com/books?id=DYynDwAAQBAJ&pg=PA3#v=onepage&q&f=false The Big Book of Italian Verbs: 900 Fully Conjugated Verbs in All Tenses. With IPA Transcription, 2nd Edition]''. Lengu. ISBN 9788894034813.
* Palermo, Massimo (2015). ''Linguistica italiana''. Il Mulino. ISBN 9788815258847.
== Notes et références ==
<references/>
[[Category:kʋnʋmɩŋ]]
[[Category:Itaalii]]
0hl9o520l0981cvx9ge4acn1e1bqi94
Izirɛɛlɩ nɛ Palɛsɩtini po-you tɔm
0
474
10307
9603
2017-12-30T17:20:50Z
Gnangbade
58
liens
10307
wikitext
text/x-wiki
==Avema looɖo tɛ you: mɩsɩ kʊm fenaɣ 5 pɩnaɣ 1967==
Pataatɩɩpɩzɩta se pɛhɛzɩ you ŋgʊ kɩɖɩɩna labʊ [[Izrɛɛlɩ|Ɩsraɛlɩ]] nɛ Arabi pɛhɛkʊ taa lɛ, naatozo ñɩŋgʊ tuli kiɖɩ pɛhɛkʊ taa ɖɔɖɔ. Ɩsraɛlɩ tɛ sɔɔjanaa nɛ pɔ-nɔɔ yɔɔ ɖɛyʊ, sɔɔja sɔsɔ weyi payaɣ se général Moshe Dayan yɔɔ, pacaŋ pekpi ageeta cabɩ: Sinaï ŋgʊ kɩwɛ [[Egipiti]] yɔ, [[Siirii]] pʊʊ ŋgʊ kɩwɛ Golon yɔ, Cisjordanie, Gaza nɛ [[Jeruzalɛm|Jeruzalem]] Est. Mbʊ yebina nɛ Israɛlɩk tɛtʊ tasɩ ɖɔʊ nɛ kɩpaɣzɩ kpacayʊ ajɛya lɛɛna. Ajɛya kpeekpe kɩkpɛndʊ ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ se [[ONU ŋgbɛyɛ|ONU]] yɔ, kɩkʊyɩ nɛ kɩsɩŋgɩ nɛ kɩtɔ se pɩtaala mbʊ; se Ɩsraɛlɩ ɛpɩsɩna kɩ-tɩ.
[[Kɛɛrɩ|Le Caire]] tɛ ɖama nɩnaʊ sɩna [[Palɛstiinii|Palɛstini]] ñɩma mba palakaɣ you yɔ se panɛ [[Liibaŋ|Libani]] ñɩma panɩɩnɛ ɖama: mɩnzɛma fenaɣ kɩyakʊ naatozo wiye pɩnaɣ 1969. Palestini ñɩma mba palakaɣ you yɔ (OLP) pɔ-nɔɔ ɖɛyʊ Yasser Arafat panɛ nɛ Libani ñɩma powoba Le Caire tɛtʊ taa nɛ panɩɩna ɖama se pɛ-hɛkʊ taa you ehɛɛ mbʊ. Ɛlɛ pɩcalɩnaa alɩwatʊ ndʊ Libani tɛtʊ kaawɛ Ɩsraɛlɩ nesi tɛɛ nɛ pataapɩzɩɣ se pamʊ-tʊ yɔ. Krɩstʊ mba kaasɔɔlaa se Palɛstini ñɩma mba palakɩ you mbʊ yɔ nɛmalɩŋ weyi ɛsɩŋgaɣ nɛ wɛ yɔ se pɛɖɛɛ.
==Yom Kippour you: aloma fenaɣ 6 pɩnaɣ 1973==
Yudaa mba kasandʊ Yom Kippour wiye ɖeyi ɖeyi kɛ Egypti ñɩma nɛ Syria ñama tula you kɛ Ɩsraɛlɩ mba. Egypti ñɩma kaañɔɔza pɛ-tɛ sɔɔjana cam:iyɛ nɛ patakpaɣ alɩwaatʊ pʊɖɔɔ nɛ pʊcɔ patalɩ Sinaï tɛtʊ taa. Sinaï tɛtʊ ndʊ, tɩɩkɛ Ɩsraɛlɩ tɛtʊ ɖooo pɩnaɣ 1967. Kpaagbaa mbʊ lɛ, Syria ñɩnaɣ se kɩmʊ Golan ɛlɛ Ɩsraɛlɩ sɔɔjanaa ñakaɖɩ nɛ wɛ. Ɩsraɛlɩ ñamʊ [[Tamasɩ|Damas]], Le Caire nɛ [[Suɛz Hɛŋa|Suez]]. Pɩlaba mbʊ lɛ, [[Etaazuunii]] nɛ URSS. Pañɩŋgɩ yoŋ ɛnʊ ɛ-tɔm nɛ pɩwɛɛ se [[aloma fenaɣ]] 25 wiye pɩnaɣ 1973 lɛ, you tɛma. Egypti tawa you ɛlɛ kɩ-taa wɛ leleŋ se kɩkʊ Ɩsraɛlɩ sɔɔjanaa sakɩyɛ. Pɩlaba mbʊ nɛ pɩtɛ lɛ, Arabia ajɛya ɖaŋgɩ tuuɖe ajɛya pɛ-tɛ kaɖazɩm yɔɔ; mbʊ wɩlɩɣnaa se pɛwɛ ɖoŋ keteŋga kpeekpe taa.
Ɩsraɛlɩ lɩza you ŋgʊ payaɣ se Litani yɔ se kɩmʊ [[Liibaŋ]] nɛ kɩ-hadɛ kɩŋ: [[lakɩŋ fenaɣ]] 14 pɩnaɣ 1978. Arabia mba nɛ krɩstʊ mba pɛ-esɛ sɛ nɛ you mbʊ lɛ, Ɩsraɛlɩ hiu waɖɛ nɛ kɩcɑɣ se kɩmʊ Lɩban nɛ kɩ-hadɛ kɩŋ se kɩɖaŋ kɩ-tɩ yɔɔ nɛ Palɛstɩnɩa sɔɔjanaa. [[ONU ŋgbɛyɛ|ONU]] ñɩŋ yoŋ ɛnʊ ɛ-yɔɔ nɛ lakɩŋ fenaɣ 19 wiye lɛ, pɩhɛɛ pazɩ. [[Mɩsɩkʋm fenaɣ|Mɩsɩkʊm fenaɣ]] taa lɛ, Tsahal yele kɩwɛsɩ FINUL. Ɩsraɛlɩ lɩza you ŋgʊ payaɣ se Litani yɔ se kɩmʊ Liban nɛ kɩ-hadɛ kɩŋ: [[lakɩŋ fenaɣ]] 14 pɩnaɣ 1978 Arabia ùba nɛ krɩstʊ mba pɛ-esɛ sɛ nɛ you mbʊ lɛ, Ɩsraɛlɩ hiu waɖɛ nɛ kɩcɑɣ se kɩmʊ Lɩban nɛ kɩ-hadɛ kɩŋ se kɩɖaŋ kɩ-tɩ yɔɔ nɛ Palɛstɩnɩa sɔɔjanaa. ONU ñɩŋ yoŋ ɛnʊ ɛ-yɔɔ nɛ lakɩŋ fenaɣ 19 wiye lɛ, pɩhɛɛ pazɩ. Mɩsɩkʊm fenaɣ taa lɛ, Tsahal yele kɩwɛsɩ FINUL.
== Ɩsraɛlɩ pɩsɩna Sinaï kɛ Egypti: ɖomaɣ fenaɣ 25 pɩnaɣ 1982 ==
Sinaï kɛwɛ Ɩsraɛlɩ mba nesi tɛɛ pɩnzɩ 15 nɛ pɩnzɩ naatozo wayɩ ɛzɩ paañɩɩʊ nesi se Ɩsraɛlɩ mba nɛ [[Egipiti]] mba peyele you yɔ lɛ, Ɩsraɛlɩ pɩsɩna Sinaï kpoo nɛ kɩcɛlɛ Egypti.
Se: laŋhɛzɩyɛ ɛwɛɛ Galilea taa: [[Mɩsɩkʋm fenaɣ|mɩsɩkʊm fenaɣ]] pɩnaɣ 1982 Palɛstɩnɩa ñɩma wɛ [[Liibii]] mbʊ lɛ,Ɩsraɛlɩ sɔɔjanaa ñaɣ pana se Laŋhɛzɩyɛ ɛwɛɛ Galilea taa. Sɔɔjanaa mba pekpɩ Lɩban nɛ pacaɣ Beyrouth. Pawaba Palɛstɩnɩa mba mbʊ lɛ, pɛ-tɛ ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩñɩnɩɣ se Palɛstɩnɩa mba ɛwɛɛ pa-tɩ yɔɔ yɔ pɛɖɛ poholo pɛwɛɛ [[Tunisi]]. Pɩwayɩ lɛ, Ɩsraɛlɩ ñɩma kʊyɩ Lɩban tɛtʊ taa pɩnaɣ 1985 ɛlɛ pakaɖɩ na Liibaŋ hadɛ kɩŋ ɖoli pɩkɔɔ pɩsɩɩna Pɩnaɣ 2000.
==Bachir Gemayel sɩm: salaŋ fenaɣ 1982==
[[Etaazuunii]] kaatɛma ɖiziɣ Ɩsraɛlɩ nɛ Palɛstɩnɩ pɛ-hɛkʊ taa you nɛ pɩhɛɛ nɛ ajɛya ndɩ ndɩ ñɩnɩɣ se Palɛstɩnɩ ñɩma ɛkʊyɩ lɛ, tanaŋ nakʊyʊ Lɩbani ñɩma makʊʊna pɛ-ɛjaɖɛ ñʊʊ tʊ Bcchir Gemayel sɩba. Palɩza-ɩ nɛ pɩla kɔzɔɖɔnaa naatozoɖeke nɛ pɩlakɩ mbʊ yɔ. Kpaagbaa mbʊ lɛ, Ɩsraɛlɩ sɔɔ laŋhɛzɩyɛ yɔɔ nɛ kimʊ Beyrouth. Paapɩɩla ɛzɩma yɔ, Siirii mba kʊʊna ñʊʊ tʊ ɛnʊ, ɛlɛ Palɛstɩna mba kaɣ pɩ-kɩhɛnyʊʊ naʊ kɛ you ŋgʊ kagaɣ tuluu Sabra nɛ Chatila taa yɔ. Ɛ-sɩm wayɩ lɛ, pɛlɛɛzɩna-ɩ nɛ e-neu Amine. Payaɣ pa-caa se Pierre Gemayel.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Caanaʋ tɔm]]
[[Category:Yoŋ]]
[[Category:Lɛɛlɛyɔ tɔm]]
[[Category:Izrɛɛlɩ]]
[[Category:Palisitini]]
jze0im7jgmnczmet22wl1ovysf51dn0
Izrɛɛlɩ
0
475
11724
11005
2018-03-05T09:18:52Z
OktaRama2010
618
11724
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛjaɖɛ
| Hɩɖɛ = Izrɛɛlɩ
| Hɩɖɛ2 = Israël
| Kɩɖaʋ kɩdɛɛka = [[File:Flag of Israel.svg|75px]]<br>Izrɛɛlɩ Kɩɖaʋ kɩdɛɛka
| Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ = [[File:Emblem of Israel.svg|75px]]<br>Izrɛɛlɩ Ɛjaɖɛ
| image_map = [[File:Time zone map of Israel.png|190px]]<br>Izrɛɛlɩ tɛlɛŋa
| official_languages = [[Hɛbra kʊnʊŋ|Hɛbra]]
[[Arabɩɩ kʊnʊŋ|Arabɩɩ]]
| capital = [[Jeruzalɛm]] <ref>de facto</ref>
[[Tel Aviv]] <ref>de jure</ref>
| government = .
| president = Ɖajaa Reuven Rivlin
| area_km2 = 20,770
| population_estimate = 8,502,900
| population_estimate_year = 2016
| population_density_km2 = 387.63
| cctld = .il
}}
'''Izrɛɛlɩ''' ({{Lang-he|יִשְׂרָאֵל}}; {{Lang-ar|إِسْرَائِيل}}) kɛna Prɔsɩ-Oriyaŋ nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa ɛjaɖɛ naɖɩyɛ. Izrɛɛlɩ ɛjaɖɛ mʊ ɖɩ-tɩ yɔɔ wɛʊ kɛ [[agoza fenaɣ]] hiu nɛ naanza pɩnaɣ 1948. Izrɛɛlɩ kɛna ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa paɣtʊ lɩzɩyaa wɛɛ yɔ nɛ ɖenɖe ɛjaɖɛ ñʊʊtʊ lɩzɩɣna kewiyaɣ ñʊʊtʊ yɔ. Ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa paɣtʊ lɩzɩyaa kpɛnda mɩnɩʊ nɛ nɛɛlɛ yaa mɩnʊʊ nɛ hiŋ naalɛ nɛ palɩzɩɣʊ-wɛ yɔ caca pɔtɔʊ tam kʊɖʊmbʊ nɛ palɩzɩ-wɛɛ. Payaɣ peeɖe paɣtʊ lɩzɩyaa se Kinesɛtɩwaa. Tɔm hʊyaa pɩlʊʊ taa lɛ, paba kpɛnda ɛyaa nakʊ.
Izrɛɛlɩ tɛtʊ sɔsɔtʊ payaɣ se [[Jeruzalɛm|Yeruzalɛm]] ɛlɛ tɛtʊ nɖʊ ajɛya lɛɛna taa fɛyɩ lelŋ se ndʊ ɛkɛna mbʊ nɛ pakpaɣ Tel Aviivi se tɛtʊ nɖʊ tɩ-taa kɛ palakɩ ketiizasɩ sɔsɔsɩ yaa kewiyaɣ tɛ politiki tɔm yaa tɔsʊʊ nɛ liidiye tɔm ketiisasɩ. Keteŋa kpeekpe taa payɩ lɛIzrɛɛlɩ ɛjaɖɛ ɖekɛ kɔŋ kɛŋna ɖenɖe Yuuɖaa mba kɩlɩ wɛʊ yɔ. Patalɩɣ ɛzɩ ɛyaa 75 kɛ mɩnɩʊ yɔɔ. Araabʊwaa ñamaɣna ɛzɩ nɛɛlɛ kɛ mɩʊ yɔɔ nɛ pa-taa lɛ ɛyaa ɛzɩ 91 kɛ mɩnɩʊ yɔ kɛ malɩŋ.
Izrɛɛlɩ ɛjaɖɛ taa lɛ ɛyaa ɛzɩ naanza kɛ mɩnɩʊ yɔɔ tɛkɛ Arabʊ waa yaa Yuuɖa mba. Pɛkɛ krɩstʊ mba mba pɛkɛ Krɛkɩ mba yɔ, Arimeenii mba yaa Siirii mba yɔ. Ɖooo ɛzɩ Izrɛɛlɩ wɛʊ kɩ-tɩ yɔɔ kɛ pɩnaɣ 1948 yɔ, kɩtɛhɛzɩ: ɛjaɖɛ ɖɩnɛ nɛ wena acɔ-ɖɩ nɛ ata yɔ pɛwɛ yoŋ yɔɔ wɩsɩ nɛ ɖoo.
[[Egipiti (Égypte)|Egipiti]] nɛ [[Sɔɔrdaanii (Jourdan)|Sɔɔrdaanii]] pañiɣ takayasɩ taa nesi se pataatasɩ you ɛlɛ Izrɛɛlɩ nɛ ajɛya lɛɛna ɛzɩ [[Siirii]], [[Liibaŋ (Liban)|Liibaŋ]] nɛ [[Palɛstiinii|Palɛstiini]] pɛ-hɛkʊ taa yoŋ wɛ mbʊ. Keteŋa ajɛya sakɩyɛ wɛ nɛ aatisiɣ se Izrɛɛlɩ kɛna ɛjaɖɛ yeli nɛ a ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩfɛyɩ keteŋa kpeekpe ajɛya kɩkpɛndɩɣ ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ se [[ONU ŋgbɛyɛ|ONU ŋgbɛyɛ]] yɔ ɖɩ-taa.
==Références==
<references />
[[Category:!Main category]]
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Aazii]]
[[Category:Izrɛɛlɩ]]
[[Category:Wɩsɩ ɖɩlɩyɛ hɛkʋ taa hɔlʋʋ wandamm]]
b09ivdbr6txcls3alqtg3auk8la9qvs
Jaapɔɔnɩ ɛjaɖɛ caanaʋ tɔm
0
476
16310
2374
2023-05-09T03:29:30Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Sapɔŋ ɛjaɖɛ caanaʋ tɔm]]
16310
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Sapɔŋ ɛjaɖɛ caanaʋ tɔm]]
0jcxtl7zjulyd2pgnewvth23pp525rm
Jaapɔɔnɩ ɛjaɖɛ tɔm
0
477
16311
2376
2023-05-09T03:29:40Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Sapɔŋ]]
16311
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Sapɔŋ]]
jeqj5lrst2vzhkvjgjg3ha0vilvoce7
Jane Austen
0
482
15082
9243
2021-10-11T22:46:10Z
CommonsDelinker
130
Removing [[:c:File:Jane_Austen_coloured_version.jpg|Jane_Austen_coloured_version.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Jameslwoodward|Jameslwoodward]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:Jane Austen coloured version.jpg|]].
15082
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Ɖoɖoo Jane Austen
|image =
|px = 190
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = [[Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ (Royaume-Uni)|Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ]]
|Ɛ-tʋmɩyɛ = Takayaɣ mayʋ
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = [[Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ (Royaume-Uni)|Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ]]
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = [[Saŋayɩŋ fenaɣ]] 16 wiye, pɩnaɣ 1775
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ = [[Hasɩyaɖɛ fenaɣ]] 18 wiye, pɩnaɣ 1817
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ = Winchester, Hampshire, [[Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ (Royaume-Uni)|Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ]]
|E-nesi ñɩɣʋ = Jane Austen signature from her will.svg
}}
'''Jane Austen''' kɛ halʋ sɔsɔ nɔɔyʋ siŋŋ. Halʋ sɔsɔ ɛnɛ, ɛkɛ Ɛŋglɩsɩ ɛjaɖɛ taa tʋ. Ɛ-pɩjatʋ taa ɛɛkɛ pɩɣa ŋga kɛwɛ lɛɣtʋ siŋŋ yɔ. Palʋla ɖoɖoo sɔsɔ Jane Austen ɛnʋ kɛ [[saŋayɩŋ fenaɣ]], kɩyakʋ hiu nɛ loɖo (16) n̄ɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1775 n̄ɩŋga taa.
[[File:SteventonRectory.jpg|thumb|SteventonRectory]]
Mayaa sakɩyɛ tɔŋ se, ɖoɖoo Jane Austen ɛnɛ, palʋla-ɩ Steventon egeetiye taa. Egeetiye ɖɩnɛ, ɖɩwɛ Iŋglɩsɩ ɛjaɖɛ tɛtʋ sɔsɔtʋ ndʋ payaɣ se Hampshire yɔ, tɩ-taa. Ɖoɖoo Jane Austen kɛ ñamtʋ pɩɣa ɛ-taabalaa nɛ samaɣ ŋga ɛwɛ ka-taa pɔ kɔ-cɔlɔ.
[[File:Jane Austen Semper.jpg|thumb|Jane Austen Semper]]
Ɛkɛ halʋ weyi ɛfɛyɩ felendu kaʋ yɔ. Ɖoɖoo sɔsɔ Jane Austen ɛnɛ, ɛsɩba [[hasɩyaɖɛ fenaɣ]] taa, kɩyakʋ hiu nɛ lutozo (18) n̄ɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1817 n̄ɩŋga taa. Ɛsɩba Winchester egeetiye taa Iŋglɩsɩ ɛjaɖɛ taa peeɖe. Ɛsɩkaɣ lɛ, ɛɛwɛna pɩnzɩ hiŋ naanza nɛ naalɛ (42).
Ɖoɖoo sɔsɔ Jane Austen ɛnɛ, ɛnʋ ɛkɛ maɣzɩm takayasɩ kɩkalasɩ mayʋ sɔsɔ nɔɔyʋ Iŋglɩsɩ, ɛjaɖɛ taa. Ɛkɛ halʋ sɔsɔ siŋŋ weyi sakɩyɛ tɔŋ se ɛkɛ halʋ masɩma man-tʋmɩyɛ yɔ. Ɖoɖoo ɛnɛ, ɛkɛ ɖɔɖɔ halʋ takayasɩ sɩnɖʋ siŋŋ. Ɛkɛ halʋ mɛ-ɛsa cɛba siŋŋ nɔɔyʋ.
Ɖoɖoo Jane Austen ɛnɛ, ɛ-caa nɛ ɛ-ɖalaa pasɩŋna-ɩ nɛ ɛpɩsɩ mbʋ ɛpɩsa sɔnɔ yɔ. Paɖʋ-ɩ hʋnʋm siŋŋ nɛ ɛkalɩ takayasɩ sakɩyɛ paa ɖoye. Ɖɛfɛɛ ɖɛfɛɛ lɛ, pɩmalɩna-ɩ, nɛ pɩlabɩ leleŋ nɛ ɛnʋ ɖɔɖɔ ɛpazɩ maʋ nɛ lɛlaa kalʋʋ. Ɛma takayɩsɩ sakɩyɛ, sɩ-taa nasɩyɛ kɔyɔ : ''Sense and Sensibility'', pɩnaɣ 1811 taa palɩzɩ-kɛ; ''Pride and Prejudice'', pɩnaɣ 1813 n̄ɩŋga taa palɩzɩ kaka; ''Mansfield Park'', pɩnaɣ 1814 ñɩŋga taa palɩzɩ kanɛ. Payaɣ ɛ-takayaɣ lɛɛka se ''Emma'' pɩnaɣ 1816 taa palɩzɩ kaka. Ɛnʋ mana ɖɔɖɔ takayaɣ ŋga payaɣ se, ''Northanger Abbey'' yɔ.
[[Category:Ɛyaa sɔsaa]]
[[Category:Halaa sɔsaa]]
[[Category:Takayɩsɩ mayaa]]
[[Category:Aŋgilitɛɛrɩ]]
1uhh2kd0jeorv8rzr3hdj4x3pdmg4jk
Sapɔŋ
0
483
18457
18456
2025-04-16T22:30:45Z
TheWikipedian1250
1995
18457
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛjaɖɛ
| Hɩɖɛ = Jaapɔɔnɩ
| Hɩɖɛ2 = .
| Kɩɖaʋ kɩdɛɛka = [[File:Flag of Japan.svg|border|75px]]<br>Jaapɔɔnɩ Kɩɖaʋ kɩdɛɛka
| Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ = [[File:Imperial Seal of Japan.svg|75px]]<br>Jaapɔɔnɩ Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ
| image_map = [[File:Japan CIA map.png|190px]]<br>Jaapɔɔnɩ tɛlɛŋa
| official_languages = [[Sapɔŋ kʊnʊŋ]]
| capital = [[Tokiyo]]
| government = Constitutional monarchy
| president = Ɖajaa Shigeru Ishiba
| area_km2 = 377,972.28
| population_estimate = 126,919,659
| population_estimate_year = 2015
| population_density_km2 = 340.8
| cctld = .jp
}}
Japɔŋ kɛ Azii nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ hɔɔlʊʊ taa tɛtʊ taa ɛjaɖɛ naɖɩyɛ. Ɖɩkɛ lɩm hɛkʊ taa tɛtʊ. Japɔŋ ɛjaɖɛ wɛ Pasifiki lɩŋgamʊʊ nɛ Japɔŋ teŋgu pɛ-hɛkʊ taa. Japɔŋ ɛjaɖɛ wɛ [[Siini]] nɛ Kooree nɛ [[Ruusii|Rusii]] pɛ-ajɛya nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ hɔɔlʊʊ taa. Ɖɩwɛ [[Tayɩwanɩ|Tayiwanɩ]] ɛjaɖɛ nɛ hayi kiŋ. Hɩɖɛ Japɔŋ tɔbʊʊ se ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa wɩsɩ lɩnaa yɔ. Mbʊ yebina nɛ payaa Japɔŋ ɛjaɖɛ se «Wɩsɩ ɖɩlɩyɛ ɛjaɖɛ».
Kpaɣ ɖooo pɩnaɣ 1945 ñɩŋga taa lɩm hɛkɩŋ taa tɛtʊ ndɩ ndɩ kpɛnda nɛ pɛkɛ Japɔŋ ɛjaɖɛ. Lɩm hɛkɩŋ taa tɛtʊ ndʊ tɩkpɛndɩ 6 852. Tɩ-walanzɩ kɛ 100 mɛɛtrɩ kaaree. Japɔŋ ɛjaɖɛ lɩm hɛkɩŋ taa tɛtʊ ndʊ tɩkɩlɩ paɣlʊʊ yaa walʊʊ yɔ, ndʊʊ yɔ : Honshū nɛ Hokkaidō nɛ Kyūshū nɛ Shikoku. Yee pɛtɛyɩ Japɔŋ ɛjaɖɛ tɔm mɩnʊʊ taa yɔ, lɩm hɛkɩŋ taa tɛtʊ ndʊ ɖɩya mbʊ yɔ, tɩkpakɩɣ 95 hɔɔlʊʊ mpilim. Japɔŋ ɛjaɖɛ walaa pɩtalɩ kilomɛɛtɛnaa kudokiŋ naadozo. Japɔŋ ɛjaɖɛ tɛtʊ hɛkɩŋ taa tɛtʊ ndʊ, tɩ-taa sakɩyɛ kɛ pʊŋ. Nabʊyʊ taa lɛ tɛtʊ sekiɣna tɛtɛɛ nɛ pɩlɩɣ ɛzɩ kobulaɣ huɣu nɛ pɩkpɛdɩɣ yɔ. Japɔŋ ɛjaɖɛ taa pʊʊ ŋgʊ kɩkɩlɩ kʊyʊʊ yɔ, ŋgʊʊ lɛ Fuji pʊʊ. Kʊkʊyaa pɩtalɩ mɛtanaa 3 776 mbʊ yɔ. Kpaɣ ɖooo pɩnaɣ 1707 ñɩŋga taa kɩkɛ mbʊ payaɣ se fɔlɩkaɣ (volcan) yɔ. Kedeŋa kpeekpe yɔɔ cɩnɛ ajɛya nakʊ ɖeke kɩlɩnɩ Japɔŋ ɛyaa ɖɔʊ nʊmɔʊ taa. Japɔŋ samaɣ talɩ ɛzɩ ɛyaa miiliyɔɔ waa 127 mbʊ yɔ. Japɔŋ tɛtʊ walɩ 377 488 kilomɛta kaaree yɔɔ. Kilomɛta kaaree yɔɔ lɛ, ɛyaa 377 wɛna. Teŋgunaa nɛ lɩŋgamɩŋ pe-kidemiŋ nɔsɩ yɔɔ kpɛɛɛ ɛyaa kɩlɩ ɖɔʊ.Japɔŋ tɛtʊ sɔsɔtʊ lɛ Tokiyoo. Japɔŋ ɛjaɖɛ tɛtʊ sɔsɔtʊ ndʊ tɩkɩlɩna paɣlʊʊ kedeŋa kpeekpe yɔɔ cɩnɛ. Tɛtʊ ndʊ, tɩ-samaɣ talɩ ɛyaa miiliyɔɔ waa niidozo nɛ kagbaanzɩ (35) yɔ nɛ pɩɖɛɛ pʊ-yɔɔ. Pɩnaɣ 1990 taa tɛtʊ ndʊ tɩ-taa liidiye kakɩlɩ ɖɔʊ kedeŋa kpeekpe yɔɔ.
Ñɩnɩyaa ñɩnaa nɛ pakaɖɩ kpayɩ se ɖooo paleyolitiki (paléolithique) alɩwaatʊ taa ɛyaa paɣzɩ ɖɔʊ Japɔŋ ɛjaɖɛ taa. Siini ɛjaɖɛ tɔm takayaɣ taa pacalɩ yɔɔdʊʊ Japɔŋ ɛjaɖɛ tɔm kpaɖʊʊ kajalaɣ ñɩŋgʊ taa. Pɩnaɣ 1947 taa Japɔŋ lɩzɩ ɖɩ-ɛjaɖɛ paɣtʊ ndɩ ndɩ. Ɖɩ-paɣtʊ taa lɛ, pʊwɛɛ se weyi ɛkɛɣ ɛjaɖɛ wiyaʊ sɔsɔ yɔ, ɛsɩkɩ nɛ pʊcɔ pasɩɩ nɔɔyʊ. Pʊwɛɛ se palɩzɩɣ paɣtʊ lɩzɩyaa ɖɔɖɔ, papa cejewiye payaɣ se Tiyɛɛtɩ (Diète).
Kedeŋa kpeekpe yɔɔ cɩnɛ ajɛya naalɛ ɖeke tɔsʊʊ kɩlɩna ɖɔʊ Japɔŋ ɛjaɖɛ tɔsʊʊ. Kedeŋa kpeekpe yɔɔ cɩna ajɛya naadozo ɖeke kɩlɩna Japɔŋ ɛjaɖɛ ajɛya lɛɛna taa wondu ndɩ ndɩ wonaʊ tʊmɩyɛ nʊmɔʊ taa. Piyele nɛ ajɛya lɛɛna taa wondu ndɩ ndɩ kɔnaʊ nʊmɔʊ taa lɛ, japɔŋ ɛjaɖɛ kɛ ɛjaɖɛ loɖo ñɩnɖɛ. Tadɩyɛ nʊmɔʊ taa lɛ, Japɔŋ ɛjaɖɛ ɖɛna ɛsɩndaa. Pʊ-yɔɔ ɖi-liidiye kɩlɩ ɖɔʊ kedeŋa kpeekpe ajɛya lɛɛna. Pɩtakazɩ ɛjaɖɛ naɖɩyɛ se ɖɩfɛyɩna kɩmɩyɛ Japɔŋ ɛjaɖɛ. Ɖɩkɩndɩ ajɛya lɛɛna liidiye miiliyaaɖɩ waa pɩtalɩ ɛzɩ 325 000 yɔ halɩ pɩɖɛɛ pʊ-yɔɔ. Liidiye ɖɔʊ nʊmɔʊ taa lɛ, Japɔŋ ɛjaɖɛ wayɩ lɛ, Siini ɛjaɖɛ tɩŋɩna. Japɔŋ ɛjaɖɛ ɖɛ ɛsɩnda pɩdɩɩfɛyɩ. Japɔŋ ɛjaɖɛ ɛyaa tɔkɩ pahakɩ pa-tɩ yɔɔ yem fɛɛɛ. Japɔŋ ɛjaɖɛ taa ɛyaa kɩlɩɣna wezuu caɣʊ pileɖiɣ kedeŋa yɔɔ cɩnɛ. Kedeŋa kpeekpe ajɛya kpɛndʊʊ ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ se [[ONU ŋgbɛyɛ|ONU]] yɔ ɖɩñɩnɩna nɛ ɖisusi-tʊ. Ɛlɛ, paa mbʊ yɔ cɛyɩtʊ natʊyʊ natʊyʊ wɛ Japɔŋ ɛjaɖɛ taa. Ɖɩkpaɣ ɛzɩ piya lʊlʊʊ nʊmɔʊ taa mbʊ yɔ, ɖɩnaɣ se Japɔŋ ɛjaɖɛ taa pɩtɔyɩna kpem kedeŋa yɔɔ cɩnɛ. Japɔŋ ɛjaɖɛ ɛyaa wɛɛ pakpɩlɩɣ kpɩlʊʊ yɔɔ sɔnɔdaa.
Tɛtʋ cikpetu cikpetu ndʋ lɩm cɔ-tʋ kondigo nɛ pɩta yɔ tɩ-tɔm wɛ Jaapɔɔnɩ tɔm taa ɖɔɖɔ. Kpaɣ ɖooo Jaapɔɔnɩ egeetiye caanaʋ tɔm nɛ pɩkɔɔ pɩsɩɩna se Jaapɔɔnɩ pɩsɩ ɛjaɖɛ yɔ pʋ-tɔm.
Pama takayaɣ nakɛyɛ nɛ pɛkɛdɩ ka-taa Siini ɛjaɖɛ tɔm. Takayaɣ ŋga ka-taa pajalɩ kɛdʋʋ pazɩ Jaapɔɔnɩ tɔm. Takayaɣ ŋgaa paya nɛ anasaayɩ taa se "Les Vingt-quatre Histoires". Pama-kɛ ɖooo kpaɖʋʋ kajalaɣ n̄ɩŋgʋ taa nɛ pʋcɔ palʋlɩ Yeesu-Krɩstʋ. Ɛlɛ, nabʋyʋ wɛ tɛtʋ ndʋ lɩm cɔ-tʋ nɛ pɩta Jaapɔɔnɩ ɛjaɖɛ taa mbʋ yɔ nɛ pɩwɩlɩɣ se ɛyaa kacaɣ tɩ-taa ɖooo pʋcɔ caanaʋ tɔm calɩɣ. Alɩwaatʋ ndʋʋ payaɣ se "Paléolithique" alɩwaatʋ. Alɩwaatʋ ndʋ tɩ-taa ɛyaa sakaɣ pɛ. Mbʋ paya anasaayɩ taa se "le riche écosystème de l'archipel japonais" yɔ piyebina nɛ "Jōmon" sɔnzɩ wɛɛ. Sɩwɛʋ yɔ, pɩtala pɩnzɩ 12 000 nɛ pʋcɔ ɖa-kpaɖʋʋ alɩwaatʋ paɣzɩ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Aazii]]
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Sapɔŋ]]
781ccu4gnszwr1u6xf9hpga50v1g3eq
Sapɔŋ kʊnʊŋ
0
484
10041
9213
2017-12-17T20:01:31Z
Gnangbade
58
liens
10041
wikitext
text/x-wiki
Sapɔŋ kʊnʊŋ kɛ kʊnʊŋ ŋgʊ pɔyɔɔdʊʊ kʊ [[Sapɔŋ]] ɛjaɖɛ taa yɔ, kʊnʊŋ ŋgʊ Sapɔŋ samaɣ yɔɔdʊʊ. Pɩtaha- kʊ waɖɛ se kɩ-kɛ kʊnʊŋ sɔsɔʊ paa kɩ-kɛ kʊnʊŋ ŋgʊ pamaɣ kʊ takayasɩ sɔsɔsɩ nɛ sukulɩ takayasɩ taa yɔ. Yuda ñɩma mba pamɩzɩ ɛjaɖɛ taa yɔ pɔyɔɔdʊʊ ɖɔɖɔ Sapɔŋ kʊnʊŋ, kɔzɩ kɔzɩ [[Piresiili]] nɛ [[Peruu]] ajɛyɛ taa ɖenɖe aŋgba yuŋ ñɩna wena awɛɛ peɖe yɔ ayɔɔdʊʊ kʊnʊŋ ŋgʊ ɛzɩ lima nɛ sao paulo nɛ ɖɔɖɔ Anguar lɩm taa ɛjaɖɛ kɛ Palaos taa.
Sapɔŋ kʊnʊŋ lɩna Sapɔŋ kʊnʊmɩŋ cejewiye ndɩ ɖɩwɛ ɖɩyeke yɔ ɖɩ-taa. Kʊnʊŋ ŋgʊ kɩ-tɔm pe hiɣ a-tɩ kɛ canaʊ alɩwaatʊ taa pɩtɩŋna matʊ ndɩ ndɩ yɔɔ ɛlɛ ndʊ pɩkɩlɩ naʊ ñaala yɔ kɛ Siinɩya kʊnʊŋ tɔm pe matʊ. Mbʊ yebina se ɖɩnɩɩ tɔɔbʊʊ mbʊ pʊyɔ paya kʊ se Sinoxénique kʊnʊŋ yɔ. Hɔlʊ nakʊyʊ taa lɛ wayɩ wayɩ kpaɖʊ kʊnɛ kɩ-taa matʊ sakɩyɛ kpakʊ Ɛrɔpʊ kʊnʊmɩŋ matʊ ndɩ ndɩ kɔzɩ kɔzɩ [[Englɩsɩɩ kʊnʊŋ]].
Ɖooo pitihiɣ lɛ paakpaɣ Sapɔŋ kʊnʊŋ nɛ paɖʊ Altaïques cejewiye taa kɩ nɛ Mongol nɛ Turc nɛ Toungouze nɛ Kooree kʊnʊmɩŋ ɛlɛ Altaique wɛʊ kɔna ndɛŋkpɛzaɣ kɛ ɛyaa sakɩyɛ cɔlɔ. Yɔɔdasɩ nasɩyɛ wɩlɩɣ se Sapɔŋ kɛ cenje kʊnʊŋ, kisidina Altaique kʊnʊŋ nɛ Austronésien waa tɔm pe.
Hɔɔlʊʊ lɛɛkʊ taa lɛ ɖɩnaɣ kʊnʊŋ cɛŋce kʊnʊŋ nakʊyʊ nɛ wɛtʊ sɔsɔtʊ natʊyʊ tɩñɔtɩna aïnou, tʊtʊ lɩna Jomon alɩwaatʊ taa nɛ wɛtʊ cɩkpetʊ, tɩñɔtɩna Kooree ŋgʊ tʊtʊ lɩna Yayoi alɩwaatʊ taa. Maɣzɩm taa lɛ Sapɔŋ kʊnʊŋ pɩsa sɔnɔ nɖeke kʊnʊŋ, pʊ-tɔbʊʊ se kɩ nɛ nakʊyʊ patata. Ryukyu kʊnʊmɩŋ kɛ pɛtɛ ɛjaɖɛ taa sɔnzɩ kʊnʊmɩŋ kɛna kʊnʊmɩŋ weyi ɛnɛ Sapɔŋ kʊnʊŋ pɛkpɛnda cejewiye keke yɔ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:kʋnʋmɩŋ]]
[[Category:Sapɔŋ]]
cozs5j7b0b5zktxs6z07frzds02c1nu
Sapɔŋ ɛjaɖɛ caanaʋ tɔm
0
485
11076
9464
2018-02-01T15:57:51Z
Gnangbade
58
Liens
11076
wikitext
text/x-wiki
Jaapɔɔnɩ ɛjaɖɛ tɔm
Tɛtʋ cikpetu cikpetu ndʋ lɩm cɔ-tʋ kondigo nɛ pɩta yɔ tɩ-tɔm wɛ Jaapɔɔnɩ tɔm taa ɖɔɖɔ. Kpaɣ ɖooo Jaapɔɔnɩ egeetiye caanaʋ tɔm nɛ pɩkɔɔ pɩsɩɩna se Jaapɔɔnɩ pɩsɩ ɛjaɖɛ yɔ pʋ-tɔm.
Pama takayaɣ nakɛyɛ nɛ pɛkɛdɩ ka-taa [[Siini|Sinii]] ɛjaɖɛ tɔm. Takayaɣ ŋga ka-taa pajalɩ kɛdʋ; pazɩ Jaapɔɔnɩ tɔm. Takayaɣ ŋgaa paya nɛ anasaayɩ taa se "Les Vingt-quatre Histoires". Pama-kɛ ɖooo kpaɖʋ kajalaɣ n̄ɩŋgʋ taa nɛ pʋcɔ palʋlɩ Yeesu-Krɩstʋ.
Ɛlɛ, nabʋyʋ wɛ tɛtʋ ndʋ lɩm cɔ-tʋ nɛ pɩta Jaapɔɔnɩ ɛjaɖɛ taa mbʋ yɔ nɛ pɩwɩlɩɣ se ɛyaa kacaɣ tɩ-taa ɖooo pʋcɔ caanaʋ tɔm calɩɣ. Alɩwaatʋ ndʋ payaɣ se "Paléolithique" alɩwaatʋ. Alɩwaatʋ ndʋ tɩ-taa ɛyaa sakaɣ pɛ. Mbʋ paya anasaayɩ taa se "le riche écosystème de l'archipel japonais" yɔ piyebina nɛ "Jōmon" sɔnzɩ wɛɛ. Sɩwɛʋ yɔ, pɩtala pɩnzɩ 12 000 nɛ pʋcɔ ɖa-kpaɖʋ alɩwaatʋ paɣzɩ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Aazii]]
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Caanaʋ tɔm]]
[[Category:Sapɔŋ]]
3p0om8zy55hmeac4e6dq2vet6prat2z
Jean-François Champollion
0
486
10461
10460
2018-01-02T15:28:12Z
Gnangbade
58
liens
10461
wikitext
text/x-wiki
Jean-François Champollion pɛɖɛyɩ-ɩ se evebu Champollion (palʊla-ɩ [[saŋayɩŋ fenaɣ]] kɩyakʊ 23 pɩnaɣ 1790 Figeac, Lot waa taa nɛ ɛsɩ [[lakɩŋ fenaɣ]] kɩyakʊ 4 ŋgʊ wiye pɩnaɣ 1832 [[Paarii]] tɛtʊ taa), ɛɛkɛ [[Egipiti|Egipiti kɩbɩnjaazɩ]] ŋgʊ tɔm yɔɔ tʊmɩyɛ tʊ [[Fransɩɩ]] taa. Ɛnʊ kajalaɣ tʊ weyi ɛpɩza ɛtɩlɩ Egipiti ñɩma tɛ matʊ ɛlɩzɩ tɩ-tɔbʊʊ camɩyɛ yɔ, pamaɣzɩ se ɛnʊ kɛna Egipiti kɩbɩnjaazɩ tɔm caa. Mbʊ pʊyɔɔ ɛ-maɣmaɣ ɛtɔma se mɛnkɛ pɩtɩŋɛ payi Egipiti nɛ Egipiti kɛ ma-pʊyʊ.
E-liɖe nɔnɔʊ taa lɛ, Jean-François, weyi pɛɖɛya-ɩ se evebu yɔ ɛ-tɛ kaakɛ Valbonnais liɖe taa nɖɩ ɖɩlɩna Valjouffrey (Isère), pɩkɛ haɖa nabɛyɛ tɛ egeetiye nɖɩ ɖɩ-taa kaawɛ niikaɣ alɩwaatʊ taa tadɩyɛ laɖa ɛyaa yɔ. Ɛ-cɔzɔ naa Barthélemy Champollion, palʊla-ɩ pɩnaɣ 1694 Valjouffrey, ɛyʊ ɛnʊ ɛtaatɩlɩ takayaɣ taa niye ñɩɣʊ, Marie Géréoud yaa Géroux, palʊla ɛlɛ pɩnaɣ 1709 Valbonnais, patɩŋa pawalɩ Valbonnais peeɖe.
Pɛwɛɛna piya kɩgbanzɩ pada kɔyɔ Jacque, palʊla-ɩ [[lɛlaɣ fenaɣ]] kɩyakʊ 10 pɩnaɣ 1744 La-Roche-des-Engelas ɖenɖe payaɣ sɔnɔ se Valbonnais yɔ, pɔɖɔnɩ-ɩ peeɖe ɛlɛ pʊwɛ ɛzɩ [[Politiki tɩlɩyɛ lɩmaɣza|politiki]] tɔm yɔ pakʊyɩna-ɩ nɛ ɛyɛlɩ Fransɩɩ ɛjaɖɛ taa ɛzɩ tadɩyɛ tʊ ɛkɔɔ ɛtalɩ ɛcaɣ Figeac ɛ-ɖɛtʊ nɔyʊ cɔlɔ. Ɛkpaɣ halʊ ñɩm cejewiye naɖɩyɛ taa kɔlaɣ fenaɣ kɩyakʊ 28 pɩnaɣ 1773 ɛlɛ payaɣ se Jeanne-Françoise Gualieu.
Ɛpɩzɩ ɛya ɛ-tɩ ɖɩɣa pɩnaɣ 1772 nɛ pɩnaɣ 1779 ɛya takayasɩ kɩmamasɩ faaɖɩ. Ɛlɩlɩ piya lutozo ɛ-nɛ ɛ-halʊ. Kajalaɣ lɛ, Guillaume ɛlɛ ñasɩ palʊla-ɩ kpa lɛ ([[aloma fenaɣ]] taa pɩnaɣ 1773), Thèrèse pɩsɩŋaɣ lɛ, Petronille pɩnaɣ 1776, Jacque-Joseph [[aloma fenaɣ]] kɩyakʊ 8 pɩnaɣ 1778, Jean-Baptiste ñɛwɛna pɩnzɩ natozo lɛ ɛsɩ nɛ Marie-Jeanne pɩnaɣ 1782 taa.
Ɛwɛna pɩnzɩ kɩgbanzɩ yeke lɛ, eyeke ɛpɩzɩ kalʊʊ cɔɔcɩ takayaɣ nakayɛ eyeke. Ɛ-ɖalʊ cɔlɔ ɛcaɣ kajalaɣ taa, ɛlɛ ɛnɛ ɛnʊ ɛɖɛ Grenoble [[hasɩyaɖɛ fenaɣ]] taa pɩnaɣ 1798. Ɛsʊ sukuli pɩnaɣ kʊyʊmaɣ ŋga ka-taa [[kamɩŋ fenaɣ]] taa. Ɛwɛna tɩlasɩ sakɩyɛ pɩlɩna lɛɣtʊ tʊmɩyɛ nɛ matʊ hɔɔlʊʊ taa ɛlɛ pʊwayɩ lɛ pʊñɔɔza. Ɛɛwɛna wɩlɩyʊ ɖɩɣa Abbé Jean-Joseph Carmels weyi ekuli ɛsa nɛ ɛkpɛlɛkɩ-ɩ canaʊ [[Latɛŋ kʊnʊŋ|Latɛŋ]] nɛ [[Krɛsɩ kɩbɩnʊʊ kʊnʊŋ|Krɛkɩ]] tɔm yɔ nɛ paa ɛ-nɛ ɛ-ɖalʊ pɩɩwɛ poliŋ ɛzɩma yɔ ɛlɛ sɩɣana-ɩ ɖɔɖɔ.
[[Category:!Main category]]
bigoxkg4ojdmt1nwfntafdubcantfhp
Jean-Paul Charles Aymard Sartre
0
487
2427
2426
2017-06-24T00:03:16Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
2427
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Jean-Paul Sartre]]
oxsbivyl3r581kueltr7ltzjke742et
Jean-Paul Sartre
0
488
17908
13077
2024-01-17T14:26:11Z
Gnassingbé-Gnassingbé
4636
Catégorie
17908
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Jean-Paul Sartre
|image = Jean-Paul Sartre FP.JPG|thumb|Jean-Paul Sartre
|px = 190
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = [[Fransɩɩ]]
|Ɛ-tʋmɩyɛ = Filozɔɔfʋ
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = [[Paarii]], [[Fransɩɩ (France)|Fransɩɩ]]
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = [[Mɩsɩkʋm fenaɣ]] kɩyakʋ 21, pɩnaɣ 1905
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ =
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ = [[Agoza fenaɣ]] kɩyakʋ 15, pɩnaɣ 1980.
|E-nesi ñɩɣʋ =
}}
Jean-Paul Charles Aymard Sartre kɛ [[Fransɩ]] ɛjaɖɛ taa tʋ. Ɛkɛ abalʋ weyi ɛwɛ lɔŋ nɛ lɛɣtʋ siŋŋ yɔ. Palʋla ɖajaa ɛnʋ [[mɩsɩkʋm fenaɣ]] taa, kɩyakʋ nɛɛlɛ nɛ kʋɖʋmʋʋ (21) n̄ɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1905 n̄ɩŋga taa.
Palʋla-ɩ [[Paarii]] tɛtʋ taa. [[Paarii]] tɛtʋ kɛna [[Fransɩ]] ɛjaɖɛ tɛtʋ sɔsɔtʋ. Ɛ-pɩjatʋ taa ɛɛkɛ pɩɣa ŋga kɛwɛ ndɩ kpem nɛ piya lɛɛsɩ yɔ. Ɛkɔma ɛpaɣlɩ mbʋ yɔ, ɛ-lakasɩ taa wɛ ɛzɩ kpaaŋ tʋ yɔ. Ɛ-lɩmaɣza wɛ cukaŋ lim lim. Ɖajaa Sartre sɩba [[agoza fenaɣ]] taa, kɩyakʋ hiu nɛ kagbanzɩ (15) n̄ɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1980 n̄ɩŋga taa.
Ɛsɩkaɣ lɛ, ɛkawɛna pɩnzɩ hiŋ lutozo nɛ kagbaanzɩ (85). [[Fransɩ]] ɛjaɖɛ taa ɛsɩba. Ɖajaa sɔsɔ Jean-Paul Charles Aymard Sartre kɛna [[Filozofii]] tʋmɩyɛ kpɛlɛkʋʋ laɖʋ sɔsɔ nɔɔyʋ [[Fransɩ]] ɛjaɖɛ taa.
Filozofii tʋmɩyɛ laɖʋ payaɣ size filozɔɔfʋ. Filozɔɔfʋ kɛ lɔnsɩnɖɛ tʋ sɔsɔ weyi ɛ-tʋmɩyɛ kɛlɛ size, ɛn̄ɩnɩ ɛyʋ yɔɔ lɩmaɣza yaa ɛyʋ yɔɔ lɔnzɩnɖɛ kpɛlɛkʋʋ yɔ. Ɖajaa sɔsɔ Jean-Paul Sartre kɛ filozɔɔfʋ tʋmɩyɛ kpɛlɛkʋʋ laɖʋ.
Ɖajaa Jean-Paul Sartre kɛ ɖɔɖɔ takayasɩ mayʋ sɔsɔ nɔɔyʋ. Fransɩ ɛjaɖɛ taa filozɔɔfʋ ɛnɛ, ɛcɛla ɛ-tɛ mbilim e-wezuu caɣʋʋ taa lɩmaɣzɩyɛ kpɛlɛkʋʋ tʋmɩyɛ ɖɩlaɖɛ. Filizoofii lɛɣtʋ piliŋ pɩlɩʋ ŋgʋ payaɣ se, ɛkɩsistansiyaliizism (existentialiste) yɔ, kɩ-taa ɛlakaɣ tʋmɩyɛ. Filozɔɔfʋ ɛnɛ, ɛma takayasɩ sakɩyɛ. Sɩ-taa nasɩyɛ kɔyɔ :
* ''L'Être et le Néant'' (1943)
* ''L'existentialisme est un humanisme'' (1946)
* ''Critique de la raison dialectique'' (1960)
nɛ nouvelles (''Le Mur''), nɛ romans (''La Nausée'', ''Les chemins de la liberté''), nɛ lɩmaɣza canaŋ takayasɩ sɩnɛ : ''Les Mouches'', nɛ ''Huis clos'', nɛ ''La putain respectueuse'', nɛ ''Le Diable et le Bon Dieu'', nɛ ''Les Séquestrés d'Altona''.
[[Catégorie:!Main category]]
[[Catégorie:Ɛyaa sɔsaa]]
[[Catégorie:Abalaa sɔsaa]]
[[Catégorie:Filosofii laɖaa]]
[[Catégorie:Lɛɣtʋ tɩnaa]]
[[Catégorie:Fransɩɩ]]
iik2odu6q8ybqk93fy9u4aiigzlavh1
Jean-Philippe Rameau
0
489
14663
10412
2020-08-16T15:09:54Z
Vilho-Veli
2526
File
14663
wikitext
text/x-wiki
[[File:Attribué à Joseph Aved, Portrait de Jean-Philippe Rameau (vers 1728) - 001.jpg|thumb|upright|Jean-Philippe Rameau (Jacques Aved, 1728)]]
'''Jean Philippe Rameau''', palʊla-ɩ [[salaŋ fenaɣ]] kɩyakʊ 25 pɩnaɣ 1683 alɩwaatʊ taa Dijon nɛ ɛsɩba salaŋ fenaɣ kɩyakʊ 12 pɩnaɣ 1764 taa [[Paarii]] tɛtʊ taa (Eustache Kiɖeɖeu Ɛsɔ layʊ kewitu tɛ). Ɛyʊ ɛnʊ ɛɛkɛ hendu lɩzɩyʊ [[Fransɩɩ]] ɛjaɖɛ taa, pʊtɔbʊʊ se ɛɛkɛ Fransɩɩ tʊ nɛ ɛkɛ ɖɔɖɔ miziiki lɩmaɣzɩyɛ tɩlɩyʊ. Ɛtɛ tɩ keɣsɩ mabɩtʊ yaa seɣtʊ hendu teu pɩsa nɛ ɛ-maɣmaɣ kɛ hendu teyu sɔsɔ nɛ pɩkɛ mbʊ pɩtanɛ Fransɩɩ kɛ cɔlʊʊ alɩwaatʊ taa yɔ nɛ pɩpɩsɩ you ɖoŋ ŋgʊ [[Itaalii]] [[minziiki]] tɩna pʊkɔɔ pɩtalɩ wayɩ wayɩ kpaɣɖʊ 18 alɩwaatʊ yɔ.
Sakɩyɛ taa lɛ, pamaza piŋ se Rameau kɛnɛ Fransɩɩ ɛjaɖɛ taa miziiki maɖʊ sɔsɔ nɛ ɛtɛ ɛkɛ ɖɔɖɔ kajalaɣ miziiki lɩmaɣzɩyɛ tɩlɩyʊ tɛ cɔlɩyɛ tʊ. Rameau tɛ cɔlɩyɛ nɩnaʊ, paa patatʊzɩ keeke kɔyɔ, papɩzaɣ pɛkɛdɩna-ɖɩ. Walaa taa yaa sakɩyɛ taa lɛ, patatɩlɩ Rameau wezuu caɣʊ keeke, kɔzɩ kɔzɩ kajalaɣ hɛkʊ taa hɔɔlʊʊ pʊtɔbʊʊ se pɩnzɩ 40 nzɩ sɩwɛɛ pʊcɔ ɛkɔɔ ɛcaɣ mbilim Paarii tɛtʊ taa yɔ pɩnaɣ 1722 alɩwaatʊ cɔlɔ mbʊ yɔ. Ɛyʊ ɛnʊ ɛmɛsaɣa ɛtɩ nɛ halɩ ɛ-halʊ maɣmaɣ tatɩlɩ ɛ-tɔm natʊyʊ ɛtɛ cɩkpɛndʊʊ wɛɛ yɔɔ. Mbʊ labɩna nɛ patatɩlɩ ɛ-yɔɔ tɔm pʊɖɔɔ se pɛkɛdɩ sakɩyɛ.
Rameau kɛ pɩɣa lʊbɛ ŋga cejewiye nɖɩ ɖɩ-taa ɛyaa kpɛndɩ hiu nɛ kʊyʊm yɔ. Ɛwɛnɛ ɖalaa kɩgbanzɩ nɛ kɔɔnaa kɩgbanzɩ. Pɔsɔ-ɩ Ɛsɔ tɛ lɩm salaŋ fenaɣ kɩyakʊ 25 pɩnaɣ 1683. Pɩnaɣ ŋga yaa evemiye nɖɩ palʊla-ɩ. Pɔsɔ-ɩ lɩm mbʊ Dijon Etienne Kiɖeɖeu ŋbɛyɛ taa. E-ɖoo Claudine Martinécourt tɛ ñɩnʊ, kʊjɔŋ sɔsɔʊ taa tɔm ɖɩhʊyɛ takayaɣ taa mayʊ nɔyʊ pɛlɛ, nɛ ɛkɛ weewe ɛyaa taa ɛyʊ nɔyʊ.
Ɛ-caa Jean Rameau kɛ Dijon Etienne Ɛsɔ kpaŋ taa tʊma yɔɔ cɔnɩyʊ nɛ kpaɣ nɛ pɩnaɣ 1690 ŋtalɩ 1709 alɩwaatʊ taa Dijon Notre-Dame Ɛsɔ layʊ kewitu tɛ. Pʊwɛ ɛzɩ ɛnʊ kɛnɛ kajalaɣ miziiki maɖʊ kɛ pe-cejewiye taa, ɛlɛ, ɛ-cɔzɔ Antoine Rameau, kaakɛ Médard kiɖeɖeu Ɛsɔ tɛ layʊ sɔsɔ kpaŋ taa ŋgbɛyɛ taa tʊ nɛ ɛcɔŋna tʊma yɔ kɛ peeɖe nɛ ɛhʊlaɣ ɔrgɩ pɩlɩna ɛ-sʊʊtʊ yaa ɛ-tʊma ɖoŋ paɣtʊ yɔ.
Ɛ-caa kpɛlɛka-ɩ kpem miziiki tɔm mbʊ lɛ, Philippe kaasɩma ɛtɛ akɔnta masɩ p halɩ pʊcɔ ɛtɩlɩ kalɩtʊ. Ɛlɛ, pɩtɛkɛ yem, mbʊ pʊyɔɔ yɔ, wɛɛ ana a-taa lɛ, ɛɛwɛ paa ɖoye ɛ-caa mba paasɩma miziiki tɔm yɔ pɛtɛ ɛzɩ Couperin nɛ [[Johann Sebastian Bach|Bach]] nɛ [[Wolfgang Amadeus Mozart|Mozart]] yɔ. Ɛɛke ; sukuli pɩɣa Godrans Yeesu ŋgbɛyɛ tɩna tɛ, ɛlɛ eteleɖi mbʊ pʊyɔɔ yɔ ɛɛwɛ lɔŋ piŋ nɛ nabʊyʊ taakɛtɩna-ɩ pɩtasɩna miziiki.
[[Lɛlaɣ fenaɣ]] kɩyakʊ 25 pɩnaɣ 1726 ɛkpaɣ halʊ Auxerrois Germain Kiɖeɖeu Ɛsɔ kpaŋ taa. Ɛ-halʊ ɛnʊ payaɣa se Marie-Louis Mangot, mbʊ lɛ ɛɛwɛna pɩnzɩ 19 ɛlɛ, ɛ-walʊ kaawɛna pɩnzɩ 42. Ɛ-halʊ kaakɛ Lyon miziiki cejewiye taa ɛyʊ. Ɛɛkɛ ɖɔɖɔ miziiki maɖʊ nɛ hendu teyu nɛ ewolo ɛ-walʊ hendu natʊyʊ ɖiteye. Paa ɛ-walʊ pɩnzɩ ɛkɩlɩ-ɩ ɖɔʊ ɛzɩma yɔ, papɩza palʊlɩ pɩyaa naalɛ abalaa nɛ halɩ pɩyaa naalɛ ɖɔɖɔ nɛ pɔɖɔkɩ hɔʊ camɩyɛ halɩ pɔsɔ pe-piyaa mba Ɛsɔ tɛ lɩm.
[[Category:!Main category]]
2gsonsi4gjglnuxp8ewt3kvvcyydmqu
Jean-Philippe Rameau (compositeur français)
0
490
2440
2439
2017-06-24T00:03:17Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
2440
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Jean-Philippe Rameau]]
gbvcj39i792ioqcmzmj1w8tgj1dgu8v
Jean Renoir
0
491
18466
14425
2025-04-23T18:01:57Z
CommonsDelinker
130
Removing [[:c:File:Fille_d_l_eau.jpg|Fille_d_l_eau.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Christian Ferrer|Christian Ferrer]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:Fille d l eau.jpg|]].
18466
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Jean_Renoir_(1959).tif|vignette|Jean Renoir (1959)]]
Jean Renoir kɛ kɛlɛm kɛlɛm naa laɖʊ nɛ amʊʊza laɖʊ [[Fransɩɩ]] ɛjaɖɛ taa, palʊla-ɩ [[Paarii]] [[salaŋ fenaɣ]] kɩyakʊ 15 pɩnaɣ 1894 nɛ ɛsɩ Beverly Hills tɛtʊ taa [[lɛlaɣ fenaɣ]] kɩyakʊ 12 pɩnaɣ 1979. Tɔlɩm tayʊ Auguste Renoir pɩɣa naalɛ ŋga lɛ mbʊ yɔ, ɛ-tɛ kɛlɛm kɛlɛm naa kɔna lɛzɩtʊ sakɩyɛ Fransɩɩ ɛjaɖɛ taa kpaɣna pɩnzɩ 1930 ŋtalɩ 1950, nɛ pʊcɔ ɛɖaɣnɩ tʊlʊʊ nɔnɔ kɩfalaɣ lɛɛka tindimiye lɛɛɖɛ taa Fransɩɩ sɩnɩma hɔɔlʊʊ taa.
Palʊla Jean Renoir pɩnaɣ 1894 kɛ Montmartre kooka taa, pɩkɛ pɩlʊʊ taa kuduyuu 6 ŋgʊ kɛ Girardon habɩyɛ yɔɔ mɩndʊ ɖɩɣa sɔsɔ ɛsɩnda. E-ɖoo kɔyɔ Aline Charigot, ɛ-caa lɛzʊʊ, weyi Auguste Renoir kpaɣ halʊ pɩnaɣ 1890 alɩwaatʊ taa yɔ. Pɔsɔ Ɛsɔ lɩm Jean Renoir pɩnaɣ 1896 kɛ Montmartre Pierre kiɖeɖeu Ɛsɔ kpaŋ taa Paarii tɛtʊ taa.
Ɛ-halɩ kpaŋgbamʊʊ kɔyɔ Jeanne Baudot nɛ abalɩ kpaŋgbamʊʊ kɔyɔ Georges Durand-Ruel. E-sukuli taaɖɔmna-ɩ camɩyɛ mbʊ lɛ, ɛtɛzɩ ɛ-tɩ sʊzʊʊ sɔɔjɛtʊ tʊmɩyɛ taa pɩnaɣ 1912 wɛɛ taa nɛ ɛpɩsɩ ɛpɩsɩ sɔɔjaa tɔyʊʊ. Pʊkɔma pɩnaɣ 1914 alɩwaatʊ ndʊ kedeŋga kpeekpe you paɣzʊtʊ alɩwaatʊ mbʊ lɛ, ɛɛkɛ sɔdʊʊ sɔɔjanaa canɖaʊ naatozo ŋgʊ taa tɔyɩŋ tindimiye kajalaɣ ŋgʊ taa nɛ pɛ-tɛ you ñʊʊ tʊ yɔ Louis Bossut, you ñʊʊ tʊ Boëldieu lɛzʊʊ.
Pɩnaɣ 1915 [[ɖomaɣ fenaɣ]] taa, ɛtɩŋna Alpe naa agbama hɛkʊ taa, Renoir ɛnʊ e-yuye mɔyɛ pɛlɩ pɩtɩŋna malɩfa pɩyɛ naɖɩyɛ yɔɔ, alɩwaatʊ ndʊ paalɩ ɖoo taa yɛlɩ yɔ kɛ Orbey nɛ Alsace hɛkɩŋ taa yɔ. Pɩ-tɛ kɩjɩkpʊʊ yaa naŋgbaŋa pɛlɩɣ mbʊ pɩtɩyɩna-ɩ nɛ ɛpɩsɩ taɖɩyɛ tʊ e-fezuu caɣʊ kɩyakɩŋ kpeekpe taa. Ekizi se pata sɛtɩ ɛ-naŋgbaŋa ŋga ŋgʊ ɖɔkɔtɔ Laroyenne Lyon ñɩnʊ kaakɔma nɛ ɛpɩzaɣ se ɛlabɩ-kɛ tʊmɩyɛ, ŋgʊ ɛlɛ kaakɛ sɔɔjana tɛ ɖɔkɔtɔ nɛ ɛtawɩɩna ɛ-tɛ kizitu ndʊ.
Pɩnaɣ 1915 alɩwaatʊ taa lɛ, paasɩ-ɩ ɖɔkɔtɔ tɛ kɛ Besançon, ɛnɩɩ e-ɖoo sɩm kɛ Nice ɖɔkɔtɔ taa. Ɛyʊ ɛnɛyɔ ɛtɩ kʊyɩ nɛ kʊdɔŋ yɔɔ Paarii tɛtʊ taa ɛ-caa cɔlɔ, Jean paɣzɩ sɩnɩma naa tʊmɩyɛ labʊ, nɛ halɩ ɛlakɩ kɛlɛm kɛlɛm naa pɩtalɩ nɛɛlɛ nɛ kɩgbanzɩ kpɩtaʊ taa.
[[Fichier:Tosca1941.jpg|vignette|Tosca1941]]
Pɩtɩŋna Fransɩɩ ɛjaɖɛ lone taa caɣʊ lɔŋ tasɩɣ yɔɔ lɛ, agoza fenaɣ pɩnaɣ 1940, ɛkʊyɩ tuda ɛ-tɛ cɔʊ taa (mbʊ lɛ, ɛpɩza ɛla hɔɔlʊʊ kʊyʊmʊ yeke kɛnɛ, mbʊ pɩkaza ɛ-tabalʊ tanaʊ laɖʊ lɛlʊ Carl Koch) nɛ ɛpɩsɩ Paarii tɛtʊ taa. [[Hasɩyaɖɛ fenaɣ]], pɩlɩna Robert Flaherty tʊma labʊ yɔɔ lɛ, Renoir takayaɣ ŋga pañɩɣ kɔyɔ niye nɛ kaha-ɩ ɖoŋ se ɛla tʊmɩyɛ [[Etaazuunii]] ɛjaɖɛ taa yɔ. Ɛwɛ mɛlɛ taa lɛ, ɛna ɛyʊ nɔɔyʊ Antoine Saint-Exupéry tʊ weyi ɛnɛ-ɩ palaba tʊmɩyɛ ɛ-takayaɣ kɩmamaɣ ŋga yɔɔ yɔ ŋga yɔ Ɛyaa tɛtʊ, ŋga pawɩ kɔ-tɔm yɔ.
[[Category:!Main category]]
fe4s836h8e9xi4tnby5txptcb175anq
Jeanne d'Arc
0
492
12717
9890
2018-05-17T04:46:53Z
Atticmaker
127
Category changed
12717
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Jeanne d'Arc
|image = Ingres coronation charles vii.jpg|thumb|Jeanne d'Arc, Ingres, coronation wiyaʋ Charles lʋbɛ tʋ
|px = 190
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = [[Fransɩɩ]]
|Ɛ-tʋmɩyɛ = Halʋ kiɖeɖeu katoliiki
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = Domrémy
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = 1412
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ = Rouen
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ = [[Agoza fenaɣ]] kɩyakʋ 30, pɩnaɣ 1431
|E-nesi ñɩɣʋ =
}}
[[File:JoanOfArcLarge.jpeg|thumb|Jeanne d'Arc]]
Jeanne d'Arc kɛ [[Fransɩɩ]] tʊ, palʊlɩ pɩnaɣ 1412 taa mbɩ yɔ kɛ Domrémy kɛ duché de Bar haɖa taa kɛ Fransɩɩ ɛjaɖɛ taa. Ɛsɩba ɖasɩ ɖɩbɛdɩyɛ evemiye niidozo wiye agoza fenaɣ taa pɩnaɣ 1431 kɛ Rouen kɛ ɛjaɖɛ nɖɩ payaɖɩ se Nɔrmandɩɩ yɔ ɖɩ-tɛtʊ susɔ tʊ taa. Pɩwɛ se ɖɩtɩlɩ sɩse Nɔrmandɩɩ wɛʊ mbɩ yɔ, ɖɩkɛ Angletɛrɩ ñɩm. Jeanne d’Arc kɛ halʊʊ sɔdʊʊ kɛ Fransɩɩ kazɩŋga ɖeeɖe tɔm taa kɛ you kewitu hɔlʊ taa nɛ halʊʊ ɛnʊ ɛkɛ ɖɔɖɔ cɩɖɩ cɩɖɩ halʊʊ ɛsɔ sɛʊ ŋgbɛyɛ cejewiye. Ɛnʊ ka-sɛnaɣ hɩɖɛ se 'la Pucelle d’Orléans' kɛ waasɩ hiu loɖo waɣ taa mbɩ yɔ, nɛ ɛɖanɩ sɛʊ se Fransɩɩ Ɛjaɖɛ Ɖoo kɛ waasɩ hiu nɛ nakʊ waɣ mbɩ yɔ.
Ɛ-caa payawaɣ se Jacques d’Arc weyi ɛkɛ kɛ haɖʊ yɔ. E-ɖoo kɛlɛ Isabelle Devouton. Pa-kpɛndaɣ piya kagbanzɩ pa-caa cɔlɔ. Ɖooo kiɖe tɛ pɩgbaʊ nɛ waasɩ hiu nɛ kagbanzɩ waɣ mbɩ yɔ lɛ, pɛlɛ ɛnɛ ɛwɛna pɩnsɩ hiu nɛ lʊbɛ mbɩ yɔ pʊdɔbʊ se ɛwɛ ɛ-pɛlɛtʊ taa. Ɖɩtɔzɩ se kalɩnaɣ haɖaa hɔʊ taa, pʊtʊbʊ se ka-caanaɣ kɛ haɖaa. Ka-yɔdaɣ alʊwatʊ ndʊ tɩtaɣ se Saint Michel, Marguerite nɛ Catherine pahayɩ ɖoŋ nɛ paɖʊyɩ tʊmɩyɛ se oholi Fransɩɩ ɛjaɖɛ you ɖoŋ yɔɔ caɣnaʊ Angletɛrɩ ɛjaɖɛ nesi tɛ. Ɛcɛyɩ ɛ-tɩ nɛ ekpeli yoya nimiye fɛyɩ wa nɛ ewona wɛ nɛ po-yona Angletɛrɩ ɛjaɖɛ. Nɛ paɣpaɣ wa you ŋgʊ,nɛ Orléans kewiyaɣ kpelaɣ kʊɣɩ ɛsɔ taa nɛ powona kewiyaɣ ñʊdʊ Sacre á Reims, nɛ ɛɖʊ nesi ɖɔɖɔ nɛ paɖʊʊ kiliŋgili [[Pɩnzɩ mɩnʋʋ you tɔm|Pɩnzɩ mɩnʋʋ you]]. You wayɩ lɛ, Bourguignons waɣ kpayɩ Compiègne kɛ pɩnaɣ 1430 nɛ Jean de Luxembourg pɛdɩnayɩ Anglɩtɛɛrɩ ñɩmaɣ nɛ takayaɣsɩ kudokiŋ hiu. Lɛlɛ yɔ, pʊwɛ se pa-kʊɩ nɛ ɛsɩ. pagbaɣ lɩmaza se pɔ-ñɔtɩ miŋ nɛ ɛsaɣ. Ɛlɛ kɩɖɩsɩtu samaɣ wiyau se paɖanɩ ɛ-tɔm hʊ camɩyɛ pɩcɔ paa-kʊɩ,paɖanɩ hʊ ɛtɔm nɛ pʊwɛ se peyelei.
[[File:Paris 75001 Place des Pyramides Jeanne d'Arc equestre by Frémiet S1.jpg|thumb|Jeanne d'Arc equestre, Place des Pyramides, Paris, 1e arrondissement]]
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Ɛyaa sɔsaa]]
[[Category:Halaa sɔsaa]]
[[Category:Fransɩɩ]]
[[Category:Krɩstiyaniism]]
658teuar836u9mq2ovsb1gp5di0in14
Jeruzalɛm
0
493
14088
11869
2019-04-20T11:23:01Z
Gnangbade
58
photos
14088
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Jerusalem_Dome_of_the_rock_BW_14.JPG|vignette|Jerusalem Dome of the rock BW 14]]
Jerualɛm yaa Iyerosolɩm kɛna Prɔsɩ Oriyaŋ taa tɛtʋ sɔsɔtʋ natʋyʋ. Tɛtʋ ndʋ tɩkɛna tɛtʋ ndʋ tɩkɛna ñamtʋ sɔsɔtʋ kɛ [[Yuudaayism|Yuɖa mba]], [[Krɩstiyaniism tɔm|Kristʋ mba]] nɛ [[Iizilaam|Malɩŋ]] ɖɔɖɔ. Yeruzalɛm tɛtʋ walanzɩ taa maɣna ɛzɩ kilomɛtanaa 200km² yɔ nɛ pɩnaɣ 2015 taa pakalɩ kɩgalʋ lɛ, ɛyaa kpɛnda ɛzɩ 865 700 yɔ. Tɛtʋ ndʋ tɩ-hɛkʋ taa ɖeyi ɖeyi ɖenɖe ɛyaa samaɣ agbeɣla kɩla ɛʋ yɔ, ɛsɔ sɛtʋ aŋbga ndɩ ndɩ wɛ peeɖe, samaɣ ndɩ ndɩ, samaɣ nɛ ɛsɛkuliye nɛ tɔsʋʋ agbela sakɩyɛ wɛɛ ɖɔɖɔ.
[[Fichier:Jerusalem_Knesset_Building_(2067268685).jpg|vignette|Jerusalem Knesset Building (2067268685)]]
Tɛtʋ ndʋ tɩ-taa hɔɔlʋ nakʋyʋ payaɣ se hɔɔlʋ kɩpɩnʋ nɛ kookasɩ sakɩyɛ cɔ-kʋ nɛ pɩta. Kookasɩ naasɩlɛ sɔsɔsɩ wɛna nɛ arabi mba kɩlɩna ɖɔʋ nɛ payaɣ-yɛ se krɩstʋ mba kooka yaa malɩŋ ñɩŋga. Hɔɔlʋ nakʋyʋ wɛɛ ɖɔɖɔ nɛ kɩ-taa lɛ aramiya kɩlɩna ɖɔʋ nɛ lɛɛkʋ taa lɛ yuɖa mba ñakɩlɩna ɖɔʋ. Yerusalɛm nɛ ajɛya naayɛ taa tɛtʋ sɔsɔtʋ natʋyʋ ɖʋ taabalɩyɛ nɛ palakɩ tʋm kʋɖʋma se tɔsʋʋ nɛ ɛsɩnda wobu ɛɖɛɛna poliŋ. Tɛtʋ ndʋ yɔ [[Niyuu Yɔrɩkɩ|Niu Yɔrɩkɩ]] ([[Etaazuunii|Etazuni]]) nɛ [[Praagɩ|Pragɩ]] ([[Cɛɛkɩ]] ɛjaɖɛ).
[[Fichier:Shrine_of_the_Book.jpg|vignette|Shrine of the Book]]
[[Category:Tɛtʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Izrɛɛlɩ]]
[[Category:Wɩsɩ ɖɩlɩyɛ hɛkʋ taa hɔlʋʋ wandamm]]
09m9v5kcr1xocynnx7ef7jrjmvv4hc0
Johann Sebastian Bach
0
494
17910
17909
2024-01-17T14:27:42Z
Gnassingbé-Gnassingbé
4636
Catégorie
17910
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Johann Sebastian Bach
|image = Young Bach2.jpg
|px = 190
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = Eisenach, [[Caama (Allemagne)|Caama]]
|Ɛ-tʋmɩyɛ = soo maɖʋ sɔɔ
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = Eisenach, [[Caama (Allemagne)|Caama]]
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = [[Lakɩŋ fenaɣ]] 31 wiye, pɩnaɣ 1685
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ = Leipzig, [[Caama (Allemagne)|Caama]]
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ = [[Hasɩyaɖɛ fenaɣ]] 28 wiye, pɩnaɣ 1750
|E-nesi ñɩɣʋ = Johann Sebastian Bach signature.svg
}}
[[Fichier:Johann Sebastian Bach.jpg|vignette|Johann Sebastian Bach]]
'''Johann Sebastian Bach''' kɛ [[Caama (Allemagne)|caama]] tʋ. Ɛkɛ soo maɖʋ nɛ wendu lɩzɩyʋ sɔsɔ nɔɔyʋ caama ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa. Ɛkɛ ɖɔɖɔ wendu teu ñɔɔzɩyʋ soo mabʋ nʋnɔʋ taa.
[[Fichier:Brandenburg Concerto No. 4 in G, Movement I (Allegro), BWV 1049 (ISRC USUAN1100303).oga|vignette|Brandenburg No4-1 BWV1049]]
Caama ɛjaɖɛ taa peeɖe palʋla-ɩ [[lakɩŋ fenaɣ]] taa, kɩyakʋ hiŋ naadozo nɛ kʋɖʋmʋʋ n̄ɩŋgʋ wiye (31), pɩnaɣ 1685 n̄ɩŋga taa.
[[Fichier:Denkmal Johann Sebastian Bach Leipzig 2011.jpg|vignette|Denkmal Johann Sebastian Bach Leipzig 2011]]
Eisenach egeetiye taa ɖeyi ɖeyi palʋla-ɩ. Ɛsɩba [[hasɩyaɖɛ fenaɣ]] taa, kɩyakʋ nɛɛlɛ nɛ lutozo (28) n̄ɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1750 n̄ɩŋga taa. Bach hɔʋ taa lɛ, Johann Sebastian Bach kɛ pɩɣa ŋga kɛ-ɛsa kɩlɩ cɛbʋ yɔ. Ɛ-hɩɖɛ sɛ siŋŋ pɩkɩlɩ ɛ-hɔʋ taa ñɩma lɛlaa.
[[Fichier:Jsbach_bwv996_03.ogg|vignette|Lute suite in E minor]]
Ɖɩtaasɔ ɖɔɖɔ size, ɛ-hɔʋ kɛna hɔʋ ŋgʋ kɩ-taa, caanaʋ tɛ soo nɛ minziiki tʋma laɖaa kɩla wɛʋ yɔ. Caama ɛjaɖɛ hɛkʋ nɛ hɛkʋ taa ɛcaɣa nɛ ɛla ɛ-mʋsɩ tʋma kpeekpe nɛ ɛkɔɔ ɛtɛ.
Tovonum taa lɛ, ɖajaa Denkmal Johann Sebastian Bach Leipzig n̄ʋʋ taa ɖɔŋaɣ siŋŋ. Caama ɛjaɖɛ kɩlɩmwaa nabɛyɩ sakɩyɛ kaatɩla e-ɖoŋ kamaɣ ɖeu, nɛ paɖʋyɩ nesi. Pa-taa nɔɔyʋ hɩɖɛ yɔ : Sɔsɔ Frédéric.
[[Fichier:Quodlibet.jpg|vignette|Quodlibet]]
Ɖajaa Johann Sebastian Bach caa nɛ ɛ-ɖalʋ sɔsɔ pɛhɛyɩna ɛ-tʋma kpeekpe kpɛlɩkɩtʋ liidiye. Ɛ-caa payaɣ size Johann Ambrosius Bach, nɛ ɛ-ɖalʋ sɔsɔ ɛlɛ lɛ, Johann Christoph Bach. Ɛcɛyaɣ ɛ-tɩ ɛzɩma yɔ yebina nɛ pʋɖʋ-wɛ hʋnʋŋ nɛ pɛwɛɛ paɖʋyɩ nesi paa ɛzɩm taa.
Ɖajaa Bach lakɩ minziikinaa mba yɔ, mbaa yɔ [[Fiyoolɔɣ (violon)|fiyoolɔɣ]] nɛ [[alto]], nɛ pɩkɩlɩna klavɛsɛɛ, nɛ pɩtɛzɩna [[Orɩgɩ (Orgue)|Orɩgɩ]].
[[Fichier:Toccata et Fugue BWV565.ogg|vignette|Toccata et Fugue BWV565]]
[[Catégorie:Abalaa sɔsaa]]
[[Catégorie:Ɛyaa sɔsaa]]
[[Catégorie:Minziiki laɖaa]]
[[Catégorie:Caama]]
[[Catégorie:Yendu lubiyaa]]
cwkjf1jcae9efamb1ukw008zt41iz4i
Johannes Brahms
0
495
18380
18379
2024-12-31T12:53:36Z
2001:2D8:E2B3:A649:0:0:99F4:305D
18380
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Johannes Brahms
|image = JohannesBrahms.jpg
|px = 190
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = Fɩyɛɛnɩ (Vienne), [[Otirisi (Autriche)|Otirisi]]
|Ɛ-tʋmɩyɛ = soo maɖʋ sɔɔ
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = Hamburg, [[Caama (Allemagne)|Caama]]
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = [[Agoza fenaɣ]] 7 wiye, pɩnaɣ 1833
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ = Fɩyɛɛnɩ (Vienne), [[Otirisi (Autriche)|Otirisi]]
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ = [[Ɖomaɣ fenaɣ]] 3 wiye, pɩnaɣ 1897
|E-nesi ñɩɣʋ = Brahms Signature.svg
}}
[[Fichier:Johannes_Brahms_1853.jpg|vignette|Ɖajaa Brahms, pɩnaɣ 1853]]
Johannes Brahms kɛ soo luɖu nɛ wendu lɩzɩyʋ sɔsɔ nɔɔyʋ. Pɩtasɩɩna piɖeke, ɛmakɩ piyano ɖɔɖɔ ɖeu. Ɛtɛ ɛkɛ ɖɔɖɔ [[caama]] soo tɩnaa ɖɩjaɣyɛ taa sɔsɔ nɔoyʋ. Ɛkɛ abalʋ weyi ɛwɛna tandaʋ siŋŋ yɔ. Palʋla-ɩ kɩyakʋ lʋbɛ (7) n̄ɩŋgʋ wiye [[agoza fenaɣ]] taa, pɩnaɣ 1833 taa. Hambourg egeetiye taa palʋla-ɩ. Ɛsɩba kɩyakʋ naadozo (3) n̄ɩŋgʋ wiye, [[ɖomaɣ fenaɣ]] taa, pɩnaɣ 1897 taa. [[Fɩyɛɛnɩ (Vienne)|Fɩyɛɛnɩ]] egeetiye taa ɛsɩba.
Ɖajaa Johannes Brahms [[minziiki]] maɖʋ ɛnɛ, ɛkɛ minziiki tʋmɩyɛ laɖaa tɩnaa taa sɔsɔ nɔɔyʋ. Ɛkɛ abalʋ weyi ɛ-tʋmɩyɛ kɛwɛ yuŋ yaa wazaɣ siŋŋ yɔ. Sakɩyɛ maɣzɩm taa lɛ, ɛ-tʋmɩyɛ labʋ taa wɛ ɖeyi ɖeyi ɖɔɖɔ ɛzɩ ɖajaa [[Ludwig van Beethoven]] yɔ.
[[Fichier:Muriel-Nguyen-Xuan-Brahms-rhapsody-opus79-1.ogg|vignette|Muriel-Nguyen-Xuan-Brahms-rhapsody-opus79-1]]
Ɛ-kajalaɣ wendu lɩna ɖajaa Hans Guido von Bülow wɩlɩtʋ taa. E-weŋgalaɣ kanɛ, kɛkɛ Beethoven tɛ hiu n̄ɩŋga. Brahms kɛ abalʋ weyi ɛ-tʋmɩyɛ labʋ alɩwaatʋ tɩŋa payɩ lɛ, lone kʋɖʋmɖɩyɛ taa ɛkɩlɩ sɔɔlʋʋ se ɛla e-wendu teu tʋmɩyɛ. Lone nɖɩɩ lɛ Vienne egeetiye.
[[Fichier:Johannes Brahms - Op.45 Ein Deutsches Requiem - (02) Denn alles Fleisch, es ist wie Gras.ogg|vignette|Johannes Brahms - Op.45 Ein Deutsches Requiem - (02) Denn alles Fleisch, es ist wie Gras]]
Vienne egeetiye nɖɩ ɖɩ-taa lɛ, ɛkɛ ɛyʋ wazaɣ tʋ siŋŋ minziiki mabʋ hɔɔlʋʋ taa. Ɖajaa sɔsɔ Johannes Brahms ɛnɛ, ɛlɩza wendu ndɩ ndɩ nɛ ɛkpɛndɩ nɛ ɛmabɩna piyano. Ɛlɩza ɖɔɖɔ ɖanda minziiki nɛ pɩtasɩna soo maɖaa ɖɩjaɣyɛ tɛ weŋgalaɣ nɛ nɔɔ wiluu yaa nɔɔ tiluu.
Minziiki labʋ tɛyɩtʋ ndʋ tɩwɛ minziiki maɖʋ Johannes Brahms nɛ ɛ-tabalaa lɛlaa pɛ-hɛkʋ taa yɔ, ndʋ lɛ size, Johannes Brahms tatɩɩlabʋ paa wiɖi kɛ minziiki ŋgʋ paya size opera yɔ. Ɛlaba tʋmɩyɛ nɛ piyano maɖʋ sɔsɔ weyi yɔ, ɛ-hɩɖɛ lɛ Clara Schumann, nɛ ɛ-taabalʋ [[Fiyoolɔnsɩyɛɛlɩ (Violoncelle)|fɩyɔlɔnsɛlɩ]] maɖʋ lɛ ɖajaa Joseph Joachim.
[[Fichier:Brahms Intermezzo Op. 76 No. 7.ogg|vignette|Brahms Intermezzo Op. 76 No. 7]]
[[Catégorie:!Main category]]
[[Catégorie:Abalaa sɔsaa]]
[[Catégorie:Ɛyaa sɔsaa]]
[[Catégorie:Minziiki laɖaa]]
[[Catégorie:Yendu lubiyaa]]
[[Catégorie:Caama]]
5z29t5iplxaq6y6qcjddbk6rr0di0m2
Johannes Gutenberg
0
496
17936
17935
2024-01-19T15:28:07Z
Gnassingbé-Gnassingbé
4636
Catégorie
17936
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Johannes Gutenberg
|image = Gutenberg.jpg
|px = 190
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = Mainz, [[Caama (Allemagne)|Caama]]
|Ɛ-tʋmɩyɛ =
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = Mainz, [[Caama (Allemagne)|Caama]]
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = pɩnaɣ 1400
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ = Mainz, [[Caama (Allemagne)|Caama]]
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ = [[Lɛlaɣ fenaɣ]] 3 wiye, pɩnaɣ 1468
|E-nesi ñɩɣʋ =
}}[[Fichier:Johannes Gutenberg.jpg|vignette|Ɖajaa Johannes Gutenberg]]
Johannes Gensfleisch zur Laden zum Gutenberg kɛ hɩɖɛ nɖɩ pɛsɛtaɣ tobi nɛ payaɣ size Gutenberg yɔ. Takayasɩ kɩbɩnzɩ taa lɛ, pama-ɖɩ fransɩɩ kʋnʋŋ taa sɩze Gutemberg. Ɖɔɖɔ lɛ, pama ɛ-hɩɖɛ kɩsɛsɛyɛ nɛ fransɩ taa size Jean. Gutemberg kɛ Caama ɛjaɖɛ taa tʋ.
Palʋla-ɩ pɩnaɣ 1400 n̄ɩŋga taa. Mayence tɛtʋ taa palʋla-ɩ. Tɛtʋ tʋnɛ, tɩwɛ tegeetiye ndɩ paha-ɖɩ hɩɖɛ size ɖomu caama ampiiri kiɖeɖeu (Saint-Empire romain germanique) yɔ ɖɩ-taa. Ɛsɩba [[lɛlaɣ fenaɣ]] taa, kɩyakʋ naadozo n̄ɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1468 n̄ɩŋga taa. Ɛwɛna pɩnzɩ hiŋ loɖo nɛ lutozo (66) nɛ pʋcɔ ɛsɩkɩ.
[[Fichier:Statue of Johannes Gutenberg on Place Gutenberg, Strasbourg.jpg|vignette|Statue of Ɖajaa Johannes Gutenberg, Place Gutenberg, Strasbourg tɛtʋ taa]]
Tɛtʋ sɔsɔtʋ ndʋ tɩ-taa paalʋla-ɩ yɔ, tɩ-taa ɖɔɖɔ ɛsɩba. Ɛkɛ abalʋ tandaʋ tʋ nɔɔyʋ. Eyeba ɛ-tandaʋ ɛzɩ [[Iizilaam|malɩŋ]] Ɛsɔ sɛyaa yekiɣ yɔ. Ɖajaa Johannes Gutenberg ɛnɛ, ɛkɛ taɣʋʋ tʋmɩyɛ laɖʋ nɛ ɛtɛ ɛkɛ n̄ɩɣtʋ tʋmɩyɛ laɖʋ sɔsɔ Caama ɛjaɖɛ taa. Ɛ-hɩɖɛ sɛ pɩdɩɩfɛyɩ kedeŋa kpeekpe yɔɔ.
Ɖajaa [[Caama (Allemagne)|Caama]] tʋ ɛnɛ, ɛnʋ kɛŋna kajalaɣ ɛyʋ weyi eluba wondu ndʋ palakɩna n̄ɩɣlɩm yɔ. Sɩ-taa kɛlɛ hɔzɩŋ nɛ malɩfanaa nɛ pɩtasɩna ɖɔɖɔ masɩ kiciɣdasi.
[[Fichier:Gutenberg.press.jpg|vignette|Gutenberg printing press]]
Ŋgʋ toovenum taa siŋŋ lɛ, e-lubutu nɛ ɛ-lɩzɩtʋ pɛkɛ pʋyʋ keem siŋŋ wɩsɩ ɖaɣnʋʋ naʋ nʋmɔʋ taa. E-lubutu tasɩ sɔsʋʋ ɖoŋ lɛlaa lubutu nɛ pʋtʋlɩ nɔnɔɔ wondu kɩfatʋ lubu lɛɣtʋ tʋmɩyɛ. Ɖɩtaasɔɔ ɖɔɖɔ size, ɖajaa Jean Gutenberg wondu luɖu ɛnɛ, ɛkata tɩlasɩ siŋŋ e-wezuu caɣʋʋ taa.
Ɖajaa ɛnɛ, ɛna kʋn̄ɔŋ e-wezuu caɣʋʋ kpeekpe. Pɩtala alɩwaatʋ natʋyʋʋ lɛ, ɛ-cɔlɔ tʋ kpam, ɖajaa Johann Fust lɛɣ e-nesi tɛɛ ɛ-tʋmɩyɛ wondu ndʋ ɛlakaɣna
ɛ-tʋmɩyɛ yɔ. Peeɖe ɛtɛza sʋʋ kʋn̄ɔŋ sɔsɔ kpeɖem taa.
[[Fichier:Gutenberg Bible, Lenox Copy, New York Public Library, 2009. Pic 01.jpg|vignette|Ɖajaa Gutenberg tɛ Ɛsɔ Tɔm Takayaɣ, Lenox Copy, New York Public Library, 2009]]
Ɛ-kʋn̄ɔŋ ŋgʋ, kɩtana-ɩ ɛ-akpadɩyɩtʋ nɔɔ yɔ. Peeɖe ɖajaa sɩnɩyʋʋ sɔsɔ Adolphe II de Nassau cɔnaa nɛ ɛkpaɣ-ɩ nɛ ɛsɩɩ ɛ-taɣ yɔɔ. Ɛha-ɩ hɩɖɛ kem size ɛyʋ kɩpanʋʋ nɛ ɛhɛyɩ ɛ-akpadayɩtʋ liidiye nɛ pɩsɩna anasaayɩ wondu luɖu ɛnɛ nɛ, e-wezuu tasɩ wobinaʋ ɛsɩndaa.
[[Catégorie:!Main category]]
[[Catégorie:Ɛyaa sɔsaa]]
[[Catégorie:Abalaa sɔsaa]]
[[Catégorie:Lɩzɩyaa]]
[[Catégorie:Caama]]
47yrc0f4ru7wn4m6dzjcjk8qaj06k0i
John Ford
0
497
10426
2475
2018-01-02T10:40:28Z
Gnangbade
58
liens
10426
wikitext
text/x-wiki
John Ford, weyi palʊla-ɩ nɛ palabɩ-ɩ lʊlʊʊ takayaɣ lɛ paya-ɩ se John Martin Feeney. Ɛyʊ ɛnɛyɔ ɛɛkɛ hendʊ teu tʊmɩyɛ laɖʊ nɛ tɩ-lɩzɩyʊ kɛ [[Etaazuunii|Amerika]] ɛjaɖɛ taa. Palʊla-ɩ [[lɛlaɣ fenaɣ]] kɩyakʊ 1 pɩnaɣ 1894 Cape Elizabeth pɩcɔtɩna Portland (Maine tɛtʊ taa) nɛ ɛsɩ [[kɩyɛɛna fenaɣ]] kɩyakʊ 31 pɩnaɣ 1973 Palm Desert (Califormie). Ɛmʊ niye laɖa ta mbʊ lɛ, ɛmʊ pɩ-tɛ kɩhɛyʊʊ tam nabʊnza.
Pasɩma kɛlɛm kɛlɛm naa pɩlʊʊ nakʊyʊ nɛ kɩlakɩ kʊñʊŋ piŋ nɛ ɛzɩma ɛ-tɛ kɛlɛm kɛlɛm naa sakɩyɛ leba yaa natozo yɔɔ lɛ, kʊyʊm mbilim fɛyɩ. Pada lɛɛkʊ Upstream (pɩnaɣ 1927) paamaza se kileba ɛlɛ kitele, pʊwayi lɛ, pɔkɔɔ pana-kʊ [[Seelandɩ Kɩfalʊʊ|Seelandɩ Kɩfalʋʋ]] [[Mɩsɩkʋm fenaɣ|mɩsɩgʊm fenaɣ]] taa pɩnaɣ 2010.
John Feeney, weyi ɛkaɣ kɛʊ John Ford yɔ palʊla-ɩ [[Irɩlandɩ|Irlandi]] caɣyaa nabɛyɛ liɖe taa. Ɛ-caa tɛ kaakɛ nɛ An Spidéal kiŋ Galway ajɛyɛ taa. E-ɖoo tɛ Aran lɩm cɔ ajɛyɛ wena nɛ pɩta yɔ ataa kiŋ. John kɛ tɩnʊʊ kɛ piya hiu nɛ kʊyʊm hɛkʊ taa ɛlɛ pada natozo sɩba cɩɩɩ cɩɩɩ, nɛ naalɛ ñasɩ lɛ pɛwɛna pɩnzɩ pazɩ pazɩ yem nɛ piya kʊdɔmɩŋ. Ɛ-caa kaatɛma kɛʊ kpagbasɩ kpayʊ nɛ lakʊ taa ɛyʊ wayi lɛ, ɛkʊyɩ nɛ ɛɖɛɛ [[Etaazuunii]] ɛjaɖɛ taa pɩnaɣ 1872 nɛ ɛpɩsɩ ɛ-tɩ Amerika tʊ pɩnaɣ 1878 yaa 1880. Ɛyʊ ɛnɛyɔ ɛtʊlɩ Portland speakeasy pɩnaɣ 1897 ɖenɖe Irlandi ɛyaa samaɣ kpeɣluu peeɖe tɛtʊ taa yɔ.
Pɩnaɣ 1914, John Martin ma ɛ-hɩɖɛ Maine sukuli kɩtɛzʊʊ ɛlɛ wiɖii etowolo kɩ-taa kpa nɛ ɛna. Mbʊ pʊyɔɔ yɔ ɛ-ɖalʊʊ Francis kaawɛ ɛyɔɔdʊʊna-ɩ Hollywood tɔm. John Martin kpaɣ maɣzɩm mbʊ se ɛlɩzɩ-ɩ pɩ-taa. Pʊkɔma [[hasɩyaɖɛ fenaɣ]] taa lɛ, ewolo [[Hollywood]] nɛ ɛpɩsɩ-ɩ ɛ-ɛyʊ weyi ɛlakɩ-ɩ pɩtɩŋa yɔ. Pʊwaza kɛlɛ nɛ ɛtɩlɩ sɩnɩma tʊma wena ɛ-ɖalʊʊ lakaɣ kɛlɛm kɛlɛm naa mba ɛ-ɖalʊʊ teɣa nɛ ɛlakɩ yɔ.
Ɛkatɩ pɛlɔ Mary McBryde Smith tʊ ɛ-tɛ Ilandi [[Ekɔsɩ|Ecossais]] kiŋ, weyi ɛkɔma ɛkpaɣ halʊ pɩnaɣ 1920. Thomas More pɩɣa kɛlɛ ɛlɛ kɛ politiki ɛyʊ. Ɛ-nɛ ɛ-walʊ paya ɖama nɛ pɩtɩŋna pʊyɔɔ lɛ, hɔʊ kʊkɔɔ kɩɖanɩɣ ɖɔkʊʊ nisi cɔɔcɩ taa pɩnaɣ 1941, alɩwaatʊ ndʊ ɛ-ɖaŋ sɩba yɔ. Pɛwɛna piya naalɛ, Patrick Michael palʊla-ɩ pɩnaɣ 1921 nɛ Barbara palʊla-ɩ pɩnaɣ 1922.
[[Category:!Main category]]
5abz5n4c9friepyjmjbuhwuxshu9krr
John Maynard Keynes
0
498
12368
10468
2018-04-15T08:29:09Z
Gnangbade
58
liens
12368
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:John_Maynard_Keynes.jpg|vignette|John Maynard Keynes]]
John Maynard Keynes, palʊla-ɩ [[Mɩsɩkʋm fenaɣ|mɩsɩkʊm fenaɣ]] kɩyakʊ 5 pɩnaɣ 1883 kɛ Cambridge tɛtʊ taa nɛ ɛsɩ [[ɖomaɣ fenaɣ]] kɩyakʊ 21 pɩnaɣ [[1946]] taa kɛ Firle tɛtʊ taa. Ɛyʊ ɛnʊ ɛɛkɛ tɔsʊʊ tʊmɩyɛ laɖʊ, tʊmɩyɛ sɔsɔyɛ tʊ nɛ takayasɩ kɩmamasɩ tʊ [[Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ|Pritaniki]] ɛjaɖɛ taa. Ɛ-hɩɖɛ kʊyɩ kedeŋga kpeekpe taa.
Ɛɛkɛ pɩɣaevelo yem mbʊ yɔ, ɛtɛm wɛnaʊ pɩzɩtʊ sakɩyɛ, pɩ-nɛ takayaɣ ŋga ɛma pɩlɩna Versaille tɛ nɩnaʊ lɩmaɣza yɔ ŋga paya kɛ se laŋhɛzɩyɛ tɔsʊʊ tʊmɩyɛ kazʊwa yɔ, ŋga posusa kɔ-tɔm pɩnaɣ [[1919]] taa nɛ saʊlaa tɔm takayasɩ nɛ evemiye taa tɔm takayasɩ. Ɛ-kajalaɣ lɩmaɣzɩyɛ kaakɛ cenji nɩnaʊ tɔm takayaɣ. Ɛ-tʊma sakɩyɛ kaakɛ paakpekiɣ tʊma mʊ sakɩyɛ sakɩyɛ nɛ kɛzɛɣa nɛ cenji tɔm (pɩnaɣ [[1936]] alɩwaatʊ taa.
Palʊla John Maynard Keynes kɛ sukuli kɩtɛzʊʊ liɖe ndɩ ɖɩkɛ ñɩm liɖe. Ɛ-caa kaakɛ John Neville Keynes, ɛnʊ kaakɛna ketiizasi ñʊŋ tʊ kɛ Cambridge sukuli kɛtɛzʊʊ taa ɛkɛ ɖɔɖɔ takayaɣ ŋga kawɩlɩ ɛzɩma pɛkpɛlɛkɩ tɔsʊʊ labʊ yɔ tɛ mayʊ, takayaɣ ŋga payaɣ se [[Englɩsɩɩ kʊnʊŋ|Ɛnglɩsɩ kʊnʊŋ]] taa se ''The Scope and Method of Political Economy'', palɩzɩ-kɛ pɩnaɣ 1890 alɩwaatʊ taa. E-ɖoo payaɣ se John Maynard, Florence Ada Brown.
Pekpeɣkuu se hɩɖɛ Keynes lɩna Cahagnes Normandi taa. Cahagnes ñalɩna latɛŋ pɩtɛɛ ñɩŋgʊ taa casnus. Pɩlɩna hɔʊ kpɛlɛkʊʊ tɛ mbʊ Keynes laba yɔ lɛ, ɛna se Chagnes tɛ William lʊlɩna-ɩ, ɛɛkɛ Guillaume ɛgbaɣtʊ nɔyʊ. Ɛnglɩsɩ tɛ kpɛlɩ lɛzɩtʊ yɔɔ kpaɣɖʊ 17 alɩwaatʊ taa lɛ, ɛ-hɔʊ kaakɛ katoliki ɛyaa nɛ kɩ-taa ɛyaa sakɩyɛ pɩsɩ Yeesuu ɛgbaɣtɩnaa kɛlɛ pɛcɛtɩ kɩ-yɔɔ tɔm nɛ pamɩlɩ kɩ-ñɩm tɩŋga payi.
[[Category:!Main category]]
nksho9rmr6vwcdpkqnu7f2231hxuhmc
Jorge Luis Borges
0
499
10234
9100
2017-12-27T21:02:00Z
Gnangbade
58
liens
10234
wikitext
text/x-wiki
Jorge Luis Borges Arɩzantini (Argentin) ɛjaɖɛ taa tʋ. Ɛ-hɩɖɛ tɩŋɛ kpeekpe kɛlɛ kɛlɛʋ kɛlɛ size Jorge Francisco Isidoro Luis Borges Acevedo. Ɛkɛ abalʋ weyi ɛfɛyɩ felendu kpataa yɔ.
Palʋla ɖajaa ɛnɛ [[kɩyɛɛna fenaɣ]] taa, kɩyakʋ hiŋ naalɛ nɛ naanza (24) n̄ɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1899 n̄ɩŋga taa. Palʋla-ɩ [[Puyenezɛrɩ]] tɛtʋ taa. Ɛkɛ n̄amtʋ pɩɣa ɛ-taabalaa nɛ ɛ-samaɣ taa ñɩma cɔlɔ.
Ɛ-pɩjatʋ taa ɛɛkɛ pɩɣa ŋga kɛwɛ lɛɣtʋ siŋŋ yɔ. Ɛsɩba [[mɩsɩkʋm fenaɣ]] taa, kɩyakʋ hiu nɛ naanza (14) n̄ɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1986 n̄ɩŋga taa. Ɛsɩba [[Zeenɛɛvɩ|Senɛɛvɩ]] tɛtʋ sɔsɔtʋ taa [[Suwiisi|Suwisi]] ɛjaɖɛ taa. Ɛsɩkaɣ lɛ, ɛɛwɛna pɩnzɩ hiŋ lutozo nɛ lʋbɛ (87).
Ɖajaa Jorge Luis Borges kɛ [[Arzantiini|Arɩzantini]] ɛjaɖɛ tɛ takayasɩ mayʋ sɔsɔ nɔɔyʋ siŋŋ. Ɛma ɛ-takayasɩ ndɩ ndɩ sakɩyɛ. Ɛma ɖɔɖɔ keɣsi takayɩsɩ sakɩyɛ.
Ɛma ɛ-takayɩsɩ taa takɩm ndɩ ndɩ tɔm nɛ ɛtɛ ɛma aseɣɖe tɔm. Arɩzantini tʋ, ɖajaa Jorge Luis Borges takayasɩ mayʋ ɛnɛ, ɛ-caa payaɣ size Jorge Guillermo Borges. Ɛ-caa kɛ tɔm hʋyʋ sɔsɔ kpimkpi. Ɛkɛ ɖɔɖɔ sukuli wɩlɩyʋ. Ɛyʋ fɩtɩyɩm taa maɣzɩm ndɩ ndɩ lɛɣtʋ piliŋa sukuli ɛwɩlaɣ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Takayɩsɩ mayaa]]
pvytr4n8i4rhvf59p4jxtztsdllpgh0
Jules César
0
500
17933
10180
2024-01-19T15:25:59Z
Gnassingbé-Gnassingbé
4636
Catégorie
17933
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Wiyaʋ Jules César
|image = Giulio-cesare-enhanced 1-800x1450.jpg
|px = 190
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = [[Itaalii]]
|Ɛ-tʋmɩyɛ = Wiyaʋ sɔsɔyɛ
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = .
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = 13 wiye hasɩyaɖɛ fenaɣ, pɩnzɩ 100 pʋcɔ palʊlʊʊ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yesu Krɩstʊ]]
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ = .
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ = 15 lakɩŋ wiye fenaɣ pɩnzɩ 44 pʋcɔ palʊlʊʊ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yesu Krɩstʊ]]
|E-nesi ñɩɣʋ =
}}
'''Jules César''' kɛ [[Itaalii]] ɛjaɖɛ taa tʊ. Palʊlɩ-ɩ [[Room]] tɛtʋ kɛ [[Itaalii]] tɛtʊ sɔsɔtʊ. Palʋla-ɩ [[hasɩyaɖɛ fenaɣ]] taa, kɩyakʋ hiu nɛnaadozo ñɩŋgʋ wiye. Palʋla-ɩ nɛ pɩla pɩnzɩ mɩnʋʋ (100) nɛ pʋcɔ palʊlɩ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yesu Krɩstʊ]]. Ɛkɛkɛ sɔɔjanaa ñʋʋdʋ sɔsɔ (Général) nɛ [[Politiki tɩlɩyɛ lɩmaɣza|politiki]] laɖʊ sɔsɔ nɛ takayɛsɩ mayʊ sɔsɔ tɛtʋ taa [[Room]], [[Itaalii]] ɛjaɖɛ taa. Ɛsɩba [[lakɩŋ fenaɣ]] taa, kɩyakʋ hiu nɛ kakpaanzɩ ñɩŋgʋ wiye. Ɛsɩba nɛ pɩla pɩnzɩ 44 nɛ pʋcɔ palʊlɩ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu Krɩstʊ]].
Ɛ-ɖoo payaɣ se Aurelia Cotta nɛ ɛ-caa hɩɖɛ lɛ Caius Jules César naatozo tʊ. Ɛ-halʊ kɔɔnɔɔ tʊ lɛ Cossutia, ɛlɛ wayɩ kɛlɛ panɛ paba : Pompeia Sulla nɛ Calpurnia Pisonis. Ɛkawɛna pɩɣa kʊɖʊmaɣ. Payaɣ-kɛ se Juliya, ɛkɔɔnɔɔ halʊ ɛlʊlɩna-kɛ. Piya sɩnɛ : Ptolémée hiu nɛ kagbaanzɩ tʋ nɛ Auguste lɛ, paba yawaɣ-ɩ se pa-caa cikpelu. Ɛsɩba lakɩŋ fenaɣ taa, kɩyakʋ kagbaanzɩ ñɩŋgʊ wiye, pɩnaɣ nɩɩnaza nɛ naanza (44) taa nɛ pʊcɔ palʊlɩ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yesu Krɩstʊ]], [[Roma (Rome)|Room]] tɛtʊ taa ɛsɩba.
[[Catégorie:!Main category]]
[[Catégorie:Ɛyaa sɔsaa]]
[[Catégorie:Abalaa sɔsaa]]
[[Catégorie:Politiki laɖaa]]
pb23c5jsiej1m2csvhmuxreodbeqy85
Justinien
0
501
13671
11081
2019-04-01T07:42:35Z
Gnangbade
58
foto, map
13671
wikitext
text/x-wiki
[[File:Justinien représenté sur une mosaïque de l’église San-Vitale à Ravenne.jpg|thumb|Justinien représenté sur une mosaïque de l’église San-Vitale à Ravenne]]
Justinien Kajalaɣ tʊ yaa Justinien Sɔsɔ ([[latɛŋ kʊnʊŋ]] taa lɛ, Imperator Caesar Flavius Petrus Justinianus Sabbatius Augustus, Krɛkɩ kʊnʊŋ taa lɛ, Φλάβιος Πέτρος Σαββάτιος Ἰουστινιανός), palʊla-ɩ 482 cɔlɔ mbʊ yɔ Tauresium tɛtʊ taa, pʊñɩtɩna Justinana Prima Illyrie cɔlɔ kpam. Ɛsɩ [[kamɩŋ fenaɣ]] kɩyakʊ 15 pɩnaɣ 565 Constantinople.
[[File:Justinien 527-565.svg|thumb|Justinien 527-565]]
Ɛɛkɛ Wɩsɩ Ɖɩlɩyɛ ɛjaɖɛ taa [[Room]] wiyaʊ sɔsɔ. Ɛcaɣ kewiyaɣ kpelaɣ pɩnaɣ 527 pɩkɔɔ pɩtalɩ ɛ-sɩm alɩwaatʊ. Ɛkɛ kɩbɩnjaazɩ kɩɖɩnaʊ taa ɛyaa taa ɛyʊ nɔyʊ. kpaɣ kewiyaɣ hɔɔlʊʊ taa nɛ Ampiiri kamasɩ tuzuu nɛ Ɛsɔ sɛtʊ [[Politiki tɩlɩyɛ lɩmaɣza|politiki]] ɛlaba tʊma wena yɔ pɩfɛyɩ yɔɔdʊʊ.
Ɛwɛ camɩyɛ hɛɛɛ, mbʊ lɛ, ɛpɩzɩ kewiyaɣ kpelaɣ tɔm pɩtɩŋna e-kpele weyi maɣmaɣ kaakɛ nɛ wiyaʊ Justin kajalaɣ tʊ, weyi ɛɛkɛ lɔŋ tasɩya taa lɔŋ tasɩyʊ sɔsɔ pʊcɔ ɛkɔɔ ɛlɛzɩ-ɩ yɔ. Yee e-kewiyaɣ kpelaɣ kpaʊ ɛlaba you kɔyɔ mbʊ pʊyɔɔ yɔ pɩɩwɛɛ se ɛhaɣ ɛsɛ nɛ Nika ɛyaa tɛ kʊyɩnaʊ nɛ kewiyaɣ kpelaɣ, nɛ ɛsɩɩ e-kiwiyaɣ ɖoŋ ɖɛfɛɛ ɖɛfɛɛ Ampiiri taa, ŋgʊ ɖooo kɩwɛʊ yɔ kɩɩkɛ Room ñɩŋʊ yɔ, pɩlɩna Ampiiri tɛ ɖanɩɣ pɩsʊʊ tambɔɣ yɔɔ.
Papɩzɩɣ pɛtɛyɩ-ɩ Justinien kewiyitu alɩwaatʊ tɔm nabʊlɛ taa yaa hɔɔlɩŋ naalɛ taa. Kpaɣnɛ pɩnaɣ 527 ŋtalɩ 540, wabɩtʊ na keelee, tɩwɛɛ kɛlɛʊ nɛ tɩcaɣ yuŋ. Ŋgʊ pʊwayɩ lɛ e-kewiyaɣ hɔɔlʊʊ naalɛ ŋgʊ kaawɛ paɖɩyɩtʊ.
Paakpa Ampiiri kɩ-kamasɩ siŋ nɛ yoŋ labʊ kɔzɩ kɔzɩ [[Itaalii]] ñɩŋʊ tɔlɩ. Yee Ampiiri ɛtakpa kɩ-tɩ yɔ lɩmaɣza ɖanɩɣ pɩsʊʊ hɔɔlɩŋ ɛnʊ ɛtɩŋa ɛ-taa nɛ ɛ-sɩm wayi Wɩsɩ Ɖɩɖʊyɛ taa Room Ampiiri talɩ kɩ-ɖoŋ ɖeɖe tɛtʊ lɩmaɣza taa.
Justinien kewiyitu sɩmtʊ lɩna kiɖe tɛɛ tɔm takayasɩ sakɩyɛ cɔlɔ. Lɛɛtʊna lɩna Justinien cɔlɔ kɔzɩ kɔzɩ ɛjaɖɛ paɣtʊ takayasɩ nzɩ ɛlaba kpaɣ ɖooo e-kewiyaɣ alɩwaatʊ taa nɛ sɩtʊsʊʊ mʊntʊsʊʊ ɛzɩma ɛlaba e-kewiyaɣ ɛjaɖɛ yɔ. Pʊcɔ lɛ, ɖama kewiyaɣ mʊʊ takayasɩ maya yaa tɔm cɔlɩya kaama e-kewiyaɣ tɔm. Césarée Procope ñɩndʊ ñɛwɛ poliŋ nɛ ntʊyɔna. Ɛ-tʊma takayasɩ ñɩkʊʊ niiye yoŋ weyi Justinien kaalaba e-kewiyaɣ alɩwaatʊ taa. Yoŋ ɛ-taa kɔyɔ Perse you nɛ Vandales you nɛ Goth you.
[[Category:!Main category]]
m8o2wrxlyrre9y3takz6f1omd9uqb12
Jérôme Stridon tʋ
0
502
13293
11082
2019-01-10T20:51:12Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Jérôme de Stridon]] ñɩŋgʋ nɛ [[Jérôme Stridon tʋ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : traduction kabiyè
11082
wikitext
text/x-wiki
Palʊla Jérôme de Stridon kɛ ɖoŋgiye nɖɩ payaɣ-ɖɩ se Sitridoŋ yɔ, [[Krowasii]] ɛjaɖɛ taa, kɛ pɩnzɩ 347 waa taa nɛ ɛsɩ salaŋ fenaɣ 30 pɩnaɣ 420 kɛ Pɛtlɩhɛm ɖɔŋgɩye taa. Jérôme de Stridon kɛna mʊwanɩ nɛ ɛwɛ mba palɩza takayaɣ kiɖeɖeɣa taa tɔm nɛ kʊnʊmɩŋ lɛɛŋtaa yɔ. Ɛwɛ mba patɩna Latɛŋ ɛsɔ kpaaŋ lɩzɩyaa yɔ pa-taa nɛ mba yɔ: Ambroise de Milan, [[Augustin d'Hippone]] nɛ Grégoire kacalaɣ ñɩnʊ (et Grégoire Ier).
Jérôme de Stridon laba a e-sukili kɛ [[Room]] tɛtʊ taa nɛ ɛpɩsɩ ɛ-laŋgɩyɛ ɛlɛ pɩlɩna e-ɖoziye kawɩlaɣ ñɩŋa naɖɩyɛ yɔɔ. Ɛɛwɛna pɩnzɩ 18. Pɩla mbʊ lɛ, ɛkpaɣ nɔmɔʊ nɛ ewole Tetʊ kiɖeɖetu taa pɩnaaɣ 373 nɛ pɩkɔɔ pɩla pakpa-ɩ layʊ kɛ Antiyɔsi tɛtʊ taa. Pɩkɔma pɩnaɣ 383 lɛ, Papa kacalaɣ tʊ (Damase Ier) kpaɣ-ɩ ɛ-takayaɣ taa mayʊ nɛ ehe-i se ɛlɩzɩ takayaɣ kiɖeɖeɣa (Bible) nɛ [[Latɛŋ kʊnʊŋ|Latɛnɩ]] taa.
Papa ɛnɛ ɛ-sɩm wayɩ lɛ kɛ Zerom kʊyɩ Tɛtʊ Kiɖeɖetu tʊnɛ tɩ-taa nɛ ɛnɛ Paula pɛɖɛɛ Pɛtɩlɩhɛm. Peeɖe pɑtʊla Ɛsɔ sɛtʊ ŋgbɛyɛ nɖɩyɛ , monasitɛrɩ. Pɩkpaɣʊnɛ pɩnzɩ 34 nɛ pɩkɔɔ pɩtalɩ ɛ-sɩm yɔ, ɛcɛla ɛ-tɩ pilim kɛ Takayaɣ kiɖɛɖeɣa taa tɔm maʊ nɛ tɩcɔlɩɣ nɛ tɩkɩlɩ ɛzɩ ɛɛtɛm-tɩtaa kɛ lɩzɩʊ yɔ. Ɛsɩba pɩnaɣ 420 nɛ paapima-i kacalɣ taa kɛ Jerusalɛm nɛ pɩwayɩ lɛ powona ɛ-mɔɔ kɛ basilique Sainte-Marie-Majeure kɛ Room tɛtʊ taa.
[[Category:!Main category]]
qipbgpywqf0wnrq7skpwsgkacu6vtza
Jérôme de Stridon (347-420)
0
503
16313
2497
2023-05-09T03:30:00Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Jérôme Stridon tʋ]]
16313
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Jérôme Stridon tʋ]]
dvk2pxjb64zxw7rxx5ykzwzy0koh5x5
Kaabɔɔ
0
504
16478
14638
2023-08-31T06:48:13Z
86.126.217.26
16478
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛjaɖɛ
| Hɩɖɛ = Kaabɔɔ
| Hɩɖɛ2 = Gabon; république gabonaise
| Kɩɖaʋ kɩdɛɛka = [[File:Flag of Gabon.svg|75px]]<br>Kaabɔɔ Kɩɖaʋ kɩdɛɛka
| Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ = [[File:Coat of arms of Gabon.svg|75px]]<br>Kaabɔɔ Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ
| image_map = [[File:Carte gabon.png|190px]]<br>Kaabɔɔ tɛlɛŋa
| official_languages = [[Fransɩɩ kʊnʊŋ]]
| capital = [[Libreeviili (Libreville)|Libreeviili]]
| government =
| president = Ɖajaa Brice Clotaire Oligui Nguema
| area_km2 = 267,667
| population_estimate = 2,025,000
| population_estimate_year = 2017
| population_density_km2 = 5.5
| cctld =
}}
Kaabɔɔ kɛna ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩwɛ [[Afrɩka tɛtʋ wandamm (Continent africain)|Afrika]] hɛkʊ nɛ hɛkʊ taa nɛ kɩwɛ [[Kɔŋgo Pirazaaviili (République du Congo)|Kɔŋgo Pirazaaviili]] wɛna Kaabɔɔ kamaɣ yɔɔ kɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa, wɩsɩ ɖɩlɩyɛ nɛ haɖɛ kiŋ; piyele nɛ kɩ-wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ nɛ hayʊ kiŋ lɛ [[Kinee-Ekwatoriyaaalɩ (Guinée-Équatoriale)|Kinee-Ekwatoriyaaalɩ]]. [[Kameruni (Cameroun)|Kameruni]] ñɛwɛna kɩ-kamaɣ yɔɔ kɛ hayʊ kiŋ kpataa. [[Fransɩɩ]] ɛjaɖɛ kakpacaɣna Kaabɔɔ nɛ pʊcɔ nɛ kɩwɛʊ kɩwɛʊ kɩ-tɩ yɔɔ kɛ pɩnaɣ 1960. Kaabɔɔ ɛjaɖɛ kɛ laŋ nɛ lakʊ ɛjaɖɛ.
Peeɖɛ lakɩŋ nɛ laŋ weyi komina ñɩʊ nesi nɛ pɔcɔŋna ɛyɔɔ yɔ ɛtalɩ ɛzɩ hiu nɛ naatozo mbʊ yɔ nɛ ɛwɛɛ kedeŋa kpeekpe ŋgbayɛ ndɩ ɖɩcɔŋna sukili, ñɩnɩʊ nɛ ɛsakuliye nɛ payaɣ-ɖɩ se [[UNESCO ŋgbɛyɛ]] yɔ ɖɩ-nesi tɛɛ.
Kaabɔɔ ɛjaɖɛ taa ɛyaa tɔɖɔɔ, laŋ nɛ lakɩŋ ɖɔsɔ; pɩtasɩ ɖɔɖɔ lɛ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa kaɖazɩm tɔya mbʊ yebina nɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩwɛɛ Afrika taa ajɛya wena akɩlɩ wobu nɛ ɛsɩnda yɔɔ. Afrika nɛ kɩ-kañɩmbʊsaɣ ajɛya tɩŋa taa lɛ, kedeŋa kpeekpe ajɛya kɩkpɛndɩɣ ŋgɛyɛ ñɩna nɛ ɖɩna se Kaabɔɔ ɛjaɖɛ taa kpem ɛyaa kɩlɩ wɛʊ laŋhɛzɩyɛ taa.
{{Afrɩka}}
[[Category:!Main category]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Kaabɔɔ]]
hu4vj4t3d2n6u5mihustpndcqj9a8rx
Kaabɔɔ (gabon)
0
505
16314
2521
2023-05-09T03:30:10Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Kaabɔɔ]]
16314
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Kaabɔɔ]]
j23rid5nt41ih1xh779bld0jq090d4f
Kaapɩ
0
506
12634
9260
2018-05-07T19:03:36Z
Gnangbade
58
fotos
12634
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:OpenStreetMap_Cape_Town_small.svg|vignette|OpenStreetMap Cape Town small]]
Kaapɩ kɛŋna [[Afrika Hadɛ kiŋ (Afrique du Sud)|Afrika nɛ Hadɛ kiŋ]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ sʊzɔtʊ natʊyʊ sɔnɔ taa yɔ tɛtʊ ndʊ lɛ Kaapɩ ŋgʊ kɩwɛna wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa yɔ kɩ-tɛ tɛtʊ sʊzɔtʊ. Ɖooo pɩnaɣ 1910 kɛ Kaapɩ tɛtʊ kɛna Afrika nɛ hadɛ kiŋ ɛjaɖɛ tɛtʊ sʊzɔtʊ ndʊ tɩ-taa paɣtʊ lɩzɩyaa kpelaɣ wɛɛ yɔ; Pireetoriya ñɛkɛŋna tɛtʊ sʊzɔtʊ ndʊ tɩ-taa komina tʊma sɔsɔna wɛɛ yɔ nɛ Pulowemfɔntɛnɩ kɛlɛ tɛtʊ sʊzɔtʊ ndʊ tʊtʊ taa wɛ tɔm hʊyaa kpelaɣ yɔ.
[[Fichier:Central_Cape_Town.jpg|vignette|Central Cape Town]]
Afrika nɛ Hadɛ kiŋ ɛjaɖɛ taa lɛ, tɛtʊ sʊzɔtʊ tɩŋga taa lɛ Kaapɩ tɛtʊ kɛŋna kɩpɩndʊ mbʊ pʊyɔɔ yɔ ɖooo piŋaɣ 1652 kɛ tikɛ sʊzɔtʊ. Afrika taa payɩ lɛ tɛtʊ tʊnɛ ndʊ kɩlɩna wɛʊ nɛ hadɛ kiŋ. Aliwaatʊ ndʊ Afrika nɛ Hadɛ kiŋ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa ɛyaa kʊlʊmaa nɩ pɩ-taa se paanɩ ɛkɛ ɛyʊ lɛ (mbʊ payaɣ se Apartheid yɔ) pʊwayɩ lɛ, tɛtʊ ndʊ tɩ-taa ɛyaa mba po-tomnasi sidaa yɔ pɛwɛ nɩɩnɩwa (50) kɛ mɩnɩʊ yɔɔ nɛ eyaa kʊlʊma kɛ 27 kɛ mɩnɩʊ yɔɔ, piyele ɛyaa kɩkpɛɛdaa ñɛwɛɛ 23 kɛ mɩnɩʊ yɔɔ ɖɔɖɔ.
[[Fichier:Canal_walk_cpt.jpg|vignette|Canal walk cpt]]
Tɛtʊ tʊnɛ tɩ-walanzɩ landammm taa maɣna ɛkɩtaarɩnaa 40 028 ha yaa kilomɛtanaa 400,28. Pɩnaɣ 2001 pakalɩ kɩgalʊʊ lɛ, ɛyaa 827 218 kɛ panaa piyele pɩnaɣ 2007 taa lɛ, ɛyaa kpɛnda 3 497 000.
[[File:CapeTown CityHall.jpg|thumb|CapeTown CityHall]]
Kʊnʊŋ ŋgʊ pakɩlʊ yɔɔdʊʊ yɔ ŋgʊ lɛ [[Englɩsɩɩ kʊnʊŋ|Englɩsɩɩ]] pʊwayɩ lɛ afrikansi ɛlɛ pɩkɛ tɛtʊ sʊzɔtʊ hɛkʊ taa kɔyɔ, kʊnʊŋ ŋgʊ pakɩlʊ yɔɔdʊʊ yɔɔ kʊkʊ lɛ afrikansi pʊwayɩ lɛ aŋgilisi nɛ pɩɖiɣna ikisihoza (xhosa). Ɛzɩ ajɛya lɛɛna taa tɛtʊ sʊzɔtʊ lɛɛtʊ yɔ, Kaapɩ tɛtʊ nɛ ajɛyaa naayɛ taa ñɩndʊ paɖʊ nɔɔ nɛ palakɩ tʊma kʊɖʊma nɛ anaa yɔ: Niisi ([[Fransɩɩ]]), Piini ([[Ɛɛndɩ]]) nɛ Adana ([[Turki]]).
Payaɣ kaapɩ tɛtʊ yɔɔ cɔnɩyʊ kɩfalʊ se Patricia de Lille (DA).
[[Category:!Main category]]
[[Category:Tɛtʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Afrikihadɛ kiŋ]]
1t5eby6f0otr6i9i0woiggbgqcqbyb7
Kaartum
0
507
9323
8901
2017-10-29T16:12:48Z
Atticmaker
127
Category Added
9323
wikitext
text/x-wiki
Kaartum kɛna [[Sudaanɩ (Soudan)|Sudaanɩ]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ sʊzɔtʊ nɛ Kaartum tɔbʊʊ nɛ arabɩ kʊnʊŋ taa se Tu keɖe. Tɛtʊ tʊnɛ tɩwɛ [[Niili Pɔɔ|Nili]] Kʊlʊmʊʊ ɖɩ-yazɩyɛ taa nɛ Nili kɩkpɛdʊ ŋgʊ kɩlɩɣna [[Etiyoopii (Ethiopie)|Etiyoopii]] yɔ. Tɛtʊ ndʊ ɛyaa mba payaɣ se Umdurmani nɛ [[Paarii]] yɔ mba kɩlɩna wɛʊ nɛ pɛɖɛ ɛzɩ miliyɔɔnaa naanza yɔ, (4 518 000).
Kaartum tɛtʊ nɛ ajɛya lɛɛna taa tɛtʊ natʊyʊ kpɛndɩɣ nɛ tɩlakɩ tʊma kʊɖʊma nɛ a-taa kɔyɔ: Ankara ([[Turki]]), [[Isitambuli]] ([[Turki]]), Zuhaŋ ([[Siini]]), [[Kɛɛrɩ]] ([[Egipiti]]), Amanɩ (Yɔridani), Asmara ([[Eriitree]]), [[Adisi-Abeba]] ([[Etiyoopii]]), Pireziliya ([[Piresiili]]), Harigeyiza ([[Soomaali]]), Tuubayɩ (Emiratɩ-Araabʊzuni).
[[Category:!Main category]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Tɛtʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Sudaanɩ]]
mgj1bzot9yc371qeikk767dk7os3l5c
Kaaŋ piyaɣ (Acropole)
0
508
16315
2530
2023-05-09T03:30:20Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Akropɔɔlɩ]]
16315
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Akropɔɔlɩ]]
l5jyq3kb11tiokyr9nzfv3gl8o5divb
Kaaɣ keɣye (Dôme du Rocher)
0
509
10124
9901
2017-12-26T08:28:06Z
Gnangbade
58
liens
10124
wikitext
text/x-wiki
Kaaɣ keɣye kɛna Ɛsɔ Sɛtʋ Kuduyuu sɔsɔʋ nakʋyʋ. Nabʋyʋ taa ɖɔɖɔ lɛ, payaɣ-kʋ size Omar tɛ [[Iizilaam|malɩŋ]] Ɛsɔ sɛtʋ kuduyuu. Malɩŋ Ɛsɔ sɛtʋ ŋgbɛyɛ hɔɔlʋʋ taa lɛ, kɩkɛna kɔɔnɔɔ kumoɖe nɖɩ ɖɩn̄ɩnaɣ se ɖɩkɛna keɖeya wonuu ŋgʋ patana kaʋ nɛ pana yɔ.
Kumoɖe ɖɩnɛ, ɖɩkɛna kɩlaʋ pɩyɛ sɔsɔyɛ nɖɩ ɖɩ-matʋ waɖɛ lɩna ɖajaa sɔsɔ calife Abd al-Malik ben Marwan cɔlɔ nɛ [[Jeruzalɛm]] egeetiye nɛ ɖɩ-wɩsɩ ɖɩlɩyɛ hɔɔlʋʋ taa kiŋ cɔlɔ. Pɩɩkɛ Haram al-Charif lone taa. Lone nɖɩ, ɖɩkɛna lone kiɖeɖee naadozo ñɩnɖɛ kɛ malɩŋ Ɛsɔ sɛtʋ ŋgbɛyɛ taa n̄ɩma cɔlɔ.
Payaɣ Lone Haram al-Charif se malɩŋ lone kiɖeɖee naadozo ñɩnɖɛ, mbʋ pʋyɔ yɔ, lona kiɖeɖena, [[Maka (Mecque)|Maka]] nɛ Mediini (Médine) pɛtɛma wɛʋ. Haram al-Charif peeɖe ɖɔɖɔ ɖɩnaɣ malɩŋ Ɛsɔ sɛtʋ kuduyuu ŋgʋ payaɣ se al-Aqsa yɔ.
Kaaɣ keɣye kanɛ, kohuuzuu ka-tɩ yɔɔ nɛ kaaɣ tigiɖe. Lone nɖɩ, ɖɩkɛna malɩŋ Ɛsɔ sɛtʋ hɔɔlʋʋ sɔnzɩ taa kɛ lone nɖɩ ɖɩ-taa, paa pɩlaɣ ɛzɩma yɔ, pamaɣzɩɣ size pa-n̄ʋʋyaɖʋ Mahomet tɩŋɩna nɛ ɛtalɩ ɖooo lɔŋ kɛ Mɛɛkɩ yɔ, kɛ Isra alɩwaatʋ taa.
Malɩŋ Ɛsɔ sɛtʋ ŋgbɛyɛ taa ñɩma maɣzɩɣ ɖɔɖɔ size lone kaaɣ tigiɖe nɖɩ, ɛzɩma mbʋ payakaɣ ɖoho taa kɩyakʋ peeɖe yɔ, paa pɩɩla ɛzɩma yɔ, Mahomet ɖɛwaɣ nʋmɔʋ nɛ peeɖe yɔ, pɩtɩŋɩna pʋ-yɔɔ nɛ ɛtalɩ Ɛsɔ kewiyaɣ taa. Mbʋ yɔ, pɩɩkɛ sɔnzɩ nzɩ payaɣ-sɩ size Miraj yɔ sɩ-tɛ alɩwaatʋ taa. Alɩwaatʋ ndʋʋ lɛ, pasʋʋ ɖama taa lɛɛlɛɛ nɛ pɔn̄ɔɔzɩ kpɩnɛ nɖɩ palaɣ kɩlaʋ yɔ. Nɖɩɩ malɩŋ ya hɩɖɛ size Bouraq.
Krɩstʋ Ɛsɔ dɔm takayaɣ tɔm tɔbʋʋ lɩzɩʋ wɛ ɖɔɖɔ pʋʋ ŋgʋ payaɣ size Moriah yɔ kʋ-yɔɔ. Moriah pʋʋ ŋgʋ kʋ-yɔɔ ɖɔ-cɔzɔ [[Abrɩham]] kaɣ kpaʋ ɛ-pɩyalʋ ɛgbamɩyɛ, Isaakɩ se ewona nɛ ɛlaa Kɩpaɣlʋ kɩlaʋ. Nɛ Moriah pʋʋ ŋgʋ, kɩ-yɔɔ peeɖe ɖɔɖɔ keekee kɛ wiyaʋ sɔsɔ Salomon kaama Jeruzalɛm tɛ Ɛsɔ kuduyuu sɔsɔʋ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Matʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Wɩsɩ ɖɩlɩyɛ hɛkʋ taa hɔlʋʋ wandamm]]
[[Category:Izrɛɛlɩ]]
[[Category:Iizilaam]]
h14pz114v8rb898ohi8drvqhn3m7x17
Kaborɔnɩ
0
510
9273
8902
2017-10-29T07:07:38Z
Atticmaker
127
Category added
9273
wikitext
text/x-wiki
Kaborɔnɩ kɛna [[Pɔcɩwaanaa (Botswana)|Pɔcɩwaanaa]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ sʊzɔtʊ nɛ tɩwɛna ɛjaɖɛ nɖɩ nɛ ɖɩ-wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa. Tɛtʊ tʊnɛ tɩwɛ lɩm pɔɔ ŋga payaɣ se Nɔtiwani yɔ nɛ pɩmaɣna ɛzɩ kilomɛtanaa hiu nɛ kagbaanzɩ (15) nɛ Afrika nɛ Hadɛ kiŋ ɛjaɖɛ. Tɛtʊ tʊnɛ tɩ-taa azuluma wɛɛ kamaɣ fɛyɩ nɛ keteŋa kpeekpe taa ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩcɔŋna tɔnʊ taa alafiya yɔɔ cɔnaʊ yɔ, ɖɩtɔŋ se tɛtʊ tʊnɛ tɩkɛna natʊlɛ ndʊ kɛ keteŋa kpeekpe taa ndʊ tɩ-taa kɩla wɛʊ azuluma yɔ.
Tɛtʊ tʊnɛ tɩ-walanzɩ landammm taa maɣna kilomɛtanaa 19,6 yaa ɛkɩtaarɩwaa 1 960. Pɩnaɣ 1971 taa paakalɩ ɛyaa lɛ pɛkpɛnda ɛyaa 18 799, pɩnzɩ hiu wayɩ lɛ palɩ ɛyaa 59 657, pɩnaɣ 1991 taa lɛ ɛyaa kpɛnda 133 468 pʊcɔ nɛ pɩnaɣ 2001 taa patalɩ ɛyaa 186 007. Pɩnzɩ naanza wayɩ lɛ palɩ ɛyaa 208 411. Pɩnaɣ 2010 taa pakalɩ kɩgalʊ kɛ tɛtʊ ndʊ tɩ-taa lɛ, pɛkpɛnda ɛyaa 220 000.
Tɛtʊ tʊnɛ nɛ ajɛya lɛɛna taa tɛtʊ sʊzɔtʊ natʊyʊ panɩɣna ɖama nɛ palakɩ tʊma ndɩ ndɩ nɛ tɛtʊ ndʊ tɩ-taa kɔyɔ: Västerås ([[Sʊyɛdɩ]]), Puribanki ([[Etaazuunii]]), Zhejiang, ([[Siini]]), Chongqing, ([[Siini]]). Payaɣ Kaborɔnɩ malika yɔɔ cɔnɩyʊ se Haskins Nkayigwa.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Tɛtʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Pɔcɩwaanaa]]
fqjvfj77yid3wccpwkf2oxyg3ayeil3
Kabɩyɛ kʊnʊŋ
0
513
18528
18403
2025-07-08T19:51:45Z
2C0F:F0F8:859:FC00:1C5F:38E4:377A:3D52
Les modifications portent sur l'orthographe des mots, les années et lesaspects de grammaire
18528
wikitext
text/x-wiki
[[File:Togo Evala festival.jpg|thumb|avala festival]]
'''Kabɩyɛ''' kɛ Gur kʋnʋŋ (Payaɣ kʋnʋŋ ɖɔɖɔ se yɔɔdaɣ yaa nzʋlʋmiyɛ) nɛ pɔyɔɔdʋʋ-kʊ keekee [[Togo]] nɛ Hayi kiŋ. Kɩkɛ kabɩyɛ samaɣ mba kʋnʋŋ. Kpaɣna kpaɖʋʋ 20 ɖɩnaɣ kɩ-tɛ yɛlʋʋ siŋŋ nɛ Togo hɛkʋ taa nɛ Togo nɛ hadɛ nɛ ɖɔɖɔ [[Kana|Ghana]] ɛjaɖɛ taa nɛ [[Peenɛɛ|Benin]] ɛjaɖɛ taa kiŋ.
[[File:Ouz2.jpg|thumb| Kabyé festival kara togo]]
Loma kpeɣliye kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ cɔlɔ lɛ, peheyi-ɖʊ se ɖɩkpaɣ Togo samaɣ kpeekpe yɔ, ɛyaa mɩnɩʊ yɔɔ lɛ, ɛyaa hiu nɛ naatozo yeke nɩɣna kabɩyɛ kʊnʊŋ. Tɩmʊʊ wɛɖʊ kpɛlɛkɩyʊ, tɩŋgɩna SIL ŋgbɛyɛ yɔɔ pɩnaɣ 1998 taa nɛ ɛyɩɣyɩɣ nɛ ɛtɔŋ se mba panɩɣ kabɩyɛ kʊnʊŋ nɛ pɛwɛ Togo ɛjaɖɛ taa yɔ, pɛkpɛnda ɛyaa 700 000 nɛ ɛyaa 30 000 wɛɛ ajɛyɛ lɛɛna taa. Ɖɩkpaɣ Togo taa pɩnaɣ taa 3,2 mɩnɩʊ yɔɔ nɛ ɖɩsɔzɩ kɔyɔ, ɖɩnɛ lɛ, kabɩyɛ samaɣ talɩɣ miiliyɔɔ 1,2 pɩnaɣ 2014 alɩwaatʊ taa.
[[File:Ouz7.jpg|thumb|talking-drum]]
Kabɩyɛ kɛ Togo ɛjaɖɛ taa kʊnʊmɩŋ naalɛ weyi palɩzaa se pɛkpɛlɛkɩ ɩ-maʊ nɛ ɩ-yɔɔdʊʊ sukulinaa taa yɔ. Kabɩyɛ kʊnʊŋ ŋgʊ nɛ Ahʊna kʊnʊŋ palɩzaa. Togo tɛ sɔnɔ lɩmaɣza paɣtʊ taa lɛ, ɛjaɖɛ kʊnʊŋ wɩlɩɣ se pakpaza-wɛ ɛjaɖɛ taa tʊma wena ayeki nɛ ɛyʊ welesi nɛ ɛnɩɣ ɛjaɖɛ yɔɔ tɔm (raadiyoonaa nɛ [[Televisiyɔɔ|televisiyɔɔnaa]] pawɩlɩɣ-kʊ komina sukulinaa taa nɛ pakpa-kʊ kɔɔlɛzɩ ɖamɩŋ naanza nɛ naadozo kɛ BEPC ɛzɩ kɩtɛkɛ kɩjɛyʊʊ hayɩsʊʊ takayaɣ yɔ.
Papaɣzɩ Kabɩyɛ kʊnʊŋ maʊ pɩnaɣ 1930 taa, ɛlɛ, pɩɩkɛ pɩnaɣ 1980 taa ɛjaɖɛ taa kabɩyɛ kʊnʊŋ yɔɔ kandɩyaa ŋgbɛyɛ, nɖɩ pɩsɩna sɔnɔ kabɩyɛ tɔm maʊ paɣtʊ lɩzɩyaa ŋgbɛyɛ, kɩkɛ Togo ɛjaɖɛ tɛ samaɣ lɩm ɖʊʊ tɛ piliŋa ŋga kɛkɛdɩna ɛyaa kamaɣ fɛyɩ yɔ.
Pamaɣ kabɩyɛ tɔm nɛ Romanɩ masɩ kɩñɔɔzɩsɩ. Masɩ tʊʋzʊʊ lɩna [[Afrɩka tɛtʊ tɔm|Afrique]] maʊ kpata kɩtʊzɩnaʊ yɔɔ. Matʊ lɛɛzʊtʊ kɩbandʊ Fada sɔsɔ Adjola Raphael ñɔzɩna nɛ ɛwɩlɩ nɛ palakɩna-tʊ nɛ tʊmɩyɛ ŋgbɛyɛ Katoliki mba hɛkʊ taa hɛɛhɛɛ.
==Kabɩyɛ maʋ==
Pɩnaɣ 1930 kabɩyɛ maʋ pazaa. Anasaayɩnaa cɛbɩna kɩjɛkʋ nɛ pama masɩkpɛlɛkʋʋtakayaɣ. 1932’lɛ, Fada Antoine BRUNGARD, lɩzɩ kɔɔnɔɔ masɩ kpɛlɛkʋʋ takayaɣ. Kpaɣna pɩnaɣ 1960 lɛ, [[Togo]] Kewiyaɣ maɣmaɣ kpaɣ kʋnʋmɩŋ tɔm nesi naalɛ. Wɩlʋʋ nɛ kpɛlɛkʋʋ minisinaa labɩ ɛsatʋyaa tɔm yɔɔ tɔmɖonaataa tazʋʋ kediizaɣ [[Teeraŋ|Teheran]] ([[Iranɩ|iran]] ɛjaɖɛ taa) nɛ paɖʋ tamaɣ ɛsatʋyaa sukuli wɩlʋʋ tɔm yɔɔ lɛ, [[Togo]] lɩzɩ kɔmisiyɔ nakʋyʋ nɛ tʋma naayɛ se pala lɩmaɣza nɛ pana se kʋnʋmɩŋ weyi ɩ-taa papɩzɩɣ pala ɛsatʋya asukuli Togo taa. Pʋbʋ taa palɩza [[Ahʊna kʊnʊŋ|Éwé kʊnʊŋ]] Panaɣ nɛ Kabɩyɛ Kʋnʋŋ Panaɣ, palɩzɩ Imprimerie de l’Alphabétisation se kɩwɛɛna Togo kʋnʋmɩŋ maʋminziininaa, kɩlɩzʋʋ Ahʋna nɛ Kabɩyɛ takayɩsɩ ñɩlɩñɩlɩ. Mbʋ pɩɖɔma woɖeyɔɔwoɖeyɔɔ nɛ pʋkɔɔ pɩtalɩ pɩnaɣ [[1977]] nɛ kʋnʋmɩŋ panzɩ pɩsɩ kɔmiteewaa.
Pɩnaɣ [[2011|2012]] kiŋ, kewiyaɣ takayaɣ nakɛyɛ pɩsɩna kɔmiteewaa mba akademiiwaa.
Pɩdɩɩkpaɣna pɩnaɣ [[1930]] yɔ, pama takayɩsɩ sakɩyɛ ɛyʋ fezuu caɣʋ hɔɔlɩŋ tɩŋgɛ taa. Kabɩyɛ ñɩmba mawa, Togo ñɩmba mawa, Ɛyaa kɩkpɛdaa mawa, Anasaayɩnaa mawa. Pama masɩkpɛlɛkʋʋ takayɩsɩ, Ɛsɔtɔm takayɩsɩ, kʋnʋŋ paɣtʋ takayɩsɩ, lakasɩ cɔlʋʋ takayɩsɩ, romaɣwaa, tɔm kpou, akɔnta takayɩsɩ, sɩyansɩ takayɩsɩ, tɔsʋʋ tɔm takayɩsɩ, ppw. Sɔnɔ yɔ, Kabɩyɛ kʋnʋŋ maʋ masɩ wɛ [[Ɔɔrɩdɩnatɛɛrɩ|ɔrdinatɛɛrɩ]] yɔɔ. Kabɩyɛ mɔlaa kɩkpa Ɛntɛrnɛtɩ yɔ. Akademii wɛna Ɛntɛrnɛtɩ ɖɛɣa. Ɖɛɣa ŋga ka-hɩɖɛ yɔ, www.academiekabiye.org. Pakalɩɣ-kʋ wikipédia yɔɔ.
Kɛlɛ kaɖɛ sɔsɔyɛ kɛna kabɩyɛ ŋgʋ kɩ-kalʋʋ. Pɛtɛma tɔm ndʋ maʋ yɔ, pɔkɔŋ se pakalɩɣ-tʋ lɛ, pɩwɛ cacarɩɩ. Ɖooo pɩnzɩ sakɩyɛ yɔ, maya, kalɩyaa, ñɩnɩyaa nɛ kpɛlɛkɩyaa, pɛwɛɛtɩɣ-tʋ ɖama, ɛlɛ nɔɔyʋ ɛɛkaŋ ñʋʋ se esiɣ-tʋ kpeŋgbeluu yɔɔ nɛ pɔcɔɔlɩ. Kabɩyɛ Akademii cɔnaa se pɩkɛ kɩjɛyʋʋ se tomiye nɖɩ ɖɩhɛɖɩ. Mbʋ labɩna nɛ kɩpazɩ-pʋ-tɔm yɔɔdʋʋ pɩnaɣ taa kenjemkediizasɩ taa.
Panañaɣʋ wɛɛ. Sukulikɩ tɛzɩŋ nɛ Sukulinaa sɔsaa taa wɩlɩyaa mba pɛwɛ Akademii taa yɔ, palakɩ lɩmaɣza nɔɔ pañɩnɩɣ, pewiliɣ ñɩnɩyaa lalaa takayɩsɩ taa, pewelesiɣ kʋnʋŋ tʋmɩyɛ labɩnɩyaa, panɩɣ samaɣ taa ɛyaa nɔsɩ taa tɔm, nɛ pakpakɩɣ pɩ-tɩŋgɛ palakɩna tʋmɩye. Akademiidaa ñɩmba cɔɔlʋʋ ñɩnɩyaa tɔm taa yasʋʋ lɛ, pɔɖɔkʋʋ ndʋ tɩmaɣ-wɛ yɔ nɛ pɛɖɛɣba ɛsɩndaa.
Akademii ɖɔkʋʋ ndʋ se pɩsɩna kabɩyɛ kalʋʋ, nabɛyɛ naɣ-tʋ lɛ, tɩkalʋʋ tamalɩna pɔ-nɔsɩ, ti-welesuu tamalɩna pa-nɩŋgbaŋgɩŋ. Ɛlɛ, tɩsɩɣna nɛ kalʋʋ wɛɛ kɛlɛʋ nɛ tɔm taa nɩʋ ñala ɖɔɖɔ tobi. Pʋ-yɔɔ lɛ, paa weyi, kabɩyɛ ɛsɩndaa woninaʋ lɩmaɣza ɩwɛɛ ɛ-ñʋʋ taa. Ɛjaɖɛ ɖɛɣna ɛsɩndaa, wondu kɩvatʋ lɩɣ, lɩmaɣza kɩfana ñɔʋ. Pʋmʋnaa se kʋnʋŋ ɛwɛɛ kpegbeka, kɩfam ɛdaaɖɛɛ kɩ-yɔɔ, ɛlɛ kɩwɛɛ kɩfam mbʋ pɩ-wayɩ kpam nɛ kɩ-nandʋ taa hɛɖɩ. Kʋnʋŋ ŋgʋ kɩpɩsɩɣna kɩdɩ kɩ-pɔɔyʋʋ taa yɔ, kɩsɩkɩ. Yee kiyebi kɩ-nandʋ taa, helim fɛtɩɣ-kʋ, kɩpaɣlɩ paɣlaka sɔsɔɔ, nɛ ɛyaa sɔɔlʋʋ-kʋ sɔɔlʋʋ yɔɔ. Ɖɩnɛ pɔtɔŋ se kʋnʋŋ wɛ kpegbeka. Kolokaɣ ŋga ka-taa kabɩyɛ kʋnʋŋ wɛɛ, kɩcaɣ se kɩkɛ ɛɖɩɣyɛ. Kɩhɛɖɩ kɩ-kalʋʋ kaɖɛtoma se piɛena-kʋ.
[[Category:kʋnʋmɩŋ]]
[[Category:Togo]]
[[Category:Kabɩyɛ]]
rz32wpfae8f38b94kfdklvictwifv6i
Kahʊyaɣ sɔsɔɣa
0
514
11085
2554
2018-02-01T17:22:21Z
Gnangbade
58
Liens
11085
wikitext
text/x-wiki
Kahʊyaɣ Sɔsɔɣa kʊdɔŋ kɛ loyuu cikpeluu taa sɔtʊ kʊdɔŋ. Kɩkɛ ɛyaa sakɩyɛ tɛ kʊdɔŋ kɩɖɛɖɛʊ ŋgʊ kɩlɩna Vibrio cholerae tɛ ŋñɩɩ cɩkaɣ cɔlɔ yɔ. Pacini ñɩnɩna nɛ ɛna kʊdɔŋ ŋgʊ pɩnaɣ 1854 nɛ Koch ɖaɣnɩ-kʊ naʊ pɩnaɣ 1883 taa. Keeke lɛ, kɩkɛ ɛyaa yeke koŋ kʊɖɔŋ. Pasɩma-kʊ nɛ tuda kahʊyaɣ nɛ ɖoŋ ɖoŋ kahʊyaɣ (hiluu nɛ loyuu cɩkpeluu) nɛ pʊñɔʊ ɛyʊ tomnaɣ taa lɩm tɩŋga. Kɩlaɣsɩ kpeekpe taa lɛ, kʊkɔŋna ɛyaa sakɩyɛ sɩm, pʊtɔbʊʊ se ɛyaa mba potowona-wɛ lɔŋ fɛɖaa tɛ yɔ.
Kʊdɔŋ ŋgʊ kɩ-tɛ ɖɛʊ tɩŋgɩɣna ɛyʊ yɔɔ, kɩlɩna mbʊ ɛyʊ lɩzɩɣ ɛ-tomnaɣ yɔɔ yɔ, pɩtɩŋna lɩm kɩñɔñɔm yɔɔ yaa tɔɔnasɩ nzɩ sɩwɛ asuluma yɔ sɩ-yɔɔ. Tɔnʊʊ taa alaafɩya ŋgbɛɛ ndɩ ɖɩwɛ kedeŋga kpeekpe yɔɔ ɖoŋ yɔ ɖɩwɩlɩɣ se kahʊyaɣ kʊdɔŋ Sɔsɔɣa tɩna, pɩtɩŋna ɛyaa kɩkalʊʊ yɔ lɛ, ɛyaa kudokiŋ mɩnɩɣ tɛ sɩm.
Kahʊyaɣ Sɔsɔɣa kʊdɔŋ kɛ [[lotu]] taa kʊdɔŋ kɩɖɛɖɛʊ ɖoŋ ŋgʊ ŋgʊ kɩlɩna Vibrio cholerae tɛ ŋñɩɩ cɩkaɣ cɔlɔ yɔ. Kɩ-tɛ ɖɛʊ tɩŋna helim taa yaa lɩm taa nɛ tɔɔnasɩ nzɩ sɩ-taa wɛ kʊdɔŋ ŋgʊ yɔ. Hiluu taasiziŋ (ɖɩkɩyaɣ 1,2 ŋtalɩ 1,8) kɛ pʊdʊ weyi ɛlʊkɩna kahʊyaɣ Sɔsɔɣa kʊdɔŋ pee yɔ. Pɩkɩlɩɣ ɖɔʊ (ɛzɩ ŋñɩɩ cɩkaɣ talɩɣ miliilita naa 100) papɩzɩɣ pɛtɛzɩɣ nɛ pakpa loyuu. Paasʊʊ tomnaɣ taa ɛlɛ, pañakɩ nɛ pɔñɔɔna loyuu taa lɩm kʊhʊlʊmɩŋ (hɛkʊʊ taa loyuu cikpeluu).
Kɩlɩzɩɣ sɔtʊ lɩm nabʊyʊ nɛ pɩwalɩ kadadayaɣ, pɩkɛ lɩm lɩɣ nɔmɔʊ kɩpaŋgʊ nɛ sodiyɔm nɛ kʊlɔrɩ (loyuu taa wonduu tɩŋga). Keeke taa lɛ, lɩm mbʊ pɩlɩɣ yɔ pɩɖanɩɣ-pʊ sɔyʊ, ɛlɛ, lɩm mbʊ pɩlɩɣ yɔ pɩwɛ ɛzɩ ɖɔɖɔ pɩɖaɣnɩɣ ñɔʊ tɛ lɩm yɔ. Mbʊ wɩlɩɣna kahʊyaɣ Sɔsɔɣaɣaɔ keeke tɛ wɛtʊ nɛ kɛ-tɛ ɖoŋ pɩzɩɣ pɩkɔna ɛyʊ sɩm pɩtɩŋna ɛzɩma lɩm tɛŋ ɛyʊ tomnaɣ taa yɔ.
Kahʊyaɣ ŋga kɛwɛ tuda. Kaawɩlɩɣ laɣsɩ nasɩyɛ. Kaawɩɣ ɛyʊ lotu, ɛlɛ, kahʊyaɣ kele kele nakayɛ lɩɣ. Kɛwɛ ɛzɩ mɔʊ lɩm nɛ ka-taa wɛ toota. Kalɩɣ mʊzʊŋ nɛ kɛkpɛndʊʊ ɛyʊ taa. Kɔɖɔ sakɩyɛ pɩtɩɩfɛyɩ (pɩtalɩ ɛzɩ lita mbʊ yɔ ñɩɣyʊ kʊyʊmʊ yɔɔ). Kahʊyaɣ masɩŋgʊʊ ŋga yɔ kanɩɣ ɛyʊ tomnaɣ piŋ nɛ kɛɖɛʊ kpɛdɛ kpɛdɛ egetiye mbilim. Ɛyʊ weyi kahʊyaɣ ŋga kɛwɛnɛ-ɩ yɔ pɩ-tɛ ɛyʊ ɛ-nʊ ɛtɔʊ ɖɔɖɔ siŋ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Kʋdʋmɩŋ]]
kz1azwdm8l9jtty69cvuwir9pkw10i2
Kalikuta
0
515
11479
9330
2018-02-18T04:29:13Z
DARIO SEVERI
138
Added image
11479
wikitext
text/x-wiki
[[File:Kolkata Imgs.jpg|thumb|Kalikuta]]
'''Kalikuta''' yaa Kolikata kɛŋna [[Ɛɛndɩ]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ ndʊ tɩkɩlɩ wɛnaʊ wazaɣ kpem kɛ Ɛɛndɩ ɛjaɖɛ taa. Tɛtʊ tʊnɛ ndʊ lɛ Pɛŋgaalɩ ŋgʊ kɩwɛna wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ yɔ kɩ-tɛ tɛtʊ sʊzɔtʊ nɛ tɩwɛ pɔɔ ŋga payaɣ se Hugli yɔ ka-niwaŋ yɔɔ.
Kalikuta taa ɖeɖe lɛ pakali ɛyaa kɔyɔ patalɩɣ ɛzɩ ɛyaa miliyɔɔnaa 4 399 819 yɔ ɛlɛ yee pɛkpɛndɩna tɛtʊ ndʊ tɩ-tɛɛ ageeta wena acɔ-tʊ nɛ ataa ɛlɛ awɛɛ ɖɔɖɔ Kalikuta taa ɖɔɖɔ yɔ, ɛyaa ɖɔɔɔ nɛ pɛkpɛnda ɛyaa ɛzɩ miliyɔɔnaa hiiu nɛ looɖo (16 000 000).
Mbʊ yebina nɛ nɛ tɛtʊ ndʊ tɩkɛna natutozo ñɩndʊ kɛ ɛyaa ɖɔʊ taa kɛ Ɛɛndɩ ɛjaɖɛ taa. Pʊtɔbʊʊ kɛlɛ se kacalaɣ ñɩnɖɛ kɛlɛ [[Teeli]] nɛ naalɛ ñɩnɖɛ yɔ [[Pombe (Pombay)|Pombe]]. Yee pakpaɣ keteŋa kpeekpe taa ajɛya taa tɛtʊ sʊzɔtʊ payɩ nɛ pakalɩ tɩ-taa ɛyaa kɔyɔ, Kalikuta kɛŋna tɛtʊ hiu nɛ naanza ñɩndʊ (14).
Payaɣ kalikuta malika ñʊʊtʊ kɩfalʊ se Sovan Chatterjee.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Tɛtʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Aazii]]
[[Category:Ɛɛndɩ]]
fjh65wogwxeurjyafexoju89r2znqeg
Kamaŋaɣ kɩsɛɛmaɣ ŋgbɛyɛ
0
516
7529
2565
2017-07-23T19:15:22Z
Gnangbade
58
Correction liens
7529
wikitext
text/x-wiki
[[File:Emblem of the ICRC.svg|thumb|Kamaŋaɣ Kɩsɛɛmaɣ Ŋgbɛyɛ tɛ tampɔɔ]]
Kamaŋaɣ Kɩsɛɛmaɣ Ŋgbɛyɛ kɛ kedeŋa kpeekpe ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩyakɩ ɛyaa weziŋ ñʊŋ yɔ. Pɩnaɣ 1863 taa ɛyaa tikaɣ nakɛyɛ laba lɩmaɣzɛ nɛ palɩzɩ kamaɣkaɣ kɩsɛɛmaɣ ŋgbɛyɛ nɖɩ. Ɛyaa mba pɛkɛ [[Suwiisi (Suisse)|Suwiisi]] ɛjaɖɛ taa ñɩma. Pɛwɛ [[Suwiisi (Suisse)|Suwiisi]] tɛtʊ ndʊ payaɣ se Genève yɔ tɩ-taa. Pʊ-tɔbʊ se pɛkɛ Genève tɛtʊ taa ñɩma. Ɛyaa mba pa-taa lɛ, ɖɩna ɖajaanaa panɛ : Ɖajaa Gustave Moynier nɛ Ɖajaa Henri Dunant nɛ Ɖajaa Guillaume-Henri Dufour. Ɖajaa Henri Dunant kamʊ laŋhɛzɩyɛ yɔɔ kandɩyʊʊ lʊɖɛ samtʊ nimiye pɩnaɣ 1901 taa. Kamaŋaɣ Kɩsɛɛmaɣ Ŋgbɛyɛ kɛŋna kedeŋa kpeekpe kajalaɣ ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩlʊkɩ se ɖɩya ɛyʊ wezuu ñʊʊ yɔ. Paha Kamaŋaɣ Kɩsɛɛmaɣ ŋŊgbɛyɛ laŋhɛzɩyɛ yɔɔ kandɩyʊʊ lʊɖɛ samtʊ nimiye pɩnaɣ 1917 nɛ Pɩnaɣ 1944 nɛ pɩnaɣ 1963 taa. Pɩnaɣ 1996 ñɩŋga taa lɛ, paha ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɔɖɔ kedeŋa kpeekpe ɛyʊ wezuu yɔɔ kandɩyʊ nɛ laŋhɛzɛyɛ yɔɔ lʊbʊ nɛ ayɛya kpeekpe ɖama nɩnaʊ nɛ taabalɩyɛ pɔ-yɔɔ lʊbʊ samtʊ nimiye nɖɩ payaɣ se « Prix Balzan » yɔ.
Kamaŋaɣ Kɩsɛɛmaɣ Ŋgbɛyɛ taa ɛyaa tasɩ ɖɔʊ mbʊ pʊyɔɔ yɔ, ɛyaa mba palɩzɩ ŋgbɛyɛ nɖɩ yɔ, pɔsɔzɩ pɔ-yɔɔ sɔɔlɩm tɩnaa lɛlaa. Paba ñɛkpɛndɩ ɛyaa nɛɛlɛ (20). Ɛzɩma patɩlɩɣna Kamaŋaɣ Kɩsɛɛmaɣ Ŋgbɛyɛ ? Kamaŋaɣ Kɩsɛɛmaɣ Ŋgbɛyɛ mayaɣ kɔyɔ : pama kamaŋaɣ kɩsɛɛmaɣ pɩsaʊ hɔɔlaɣ kʊhʊlʊmaɣ yɔɔ.
[[File:US Navy 100125-N-6266K-238 A Red Cross worker picks up a humanitarian box to give to an earthquake survivor in Port-au-Prince.jpg|thumb|US Navy 100125-N-6266K-238 A Red Cross worker picks up a humanitarian box to give to an earthquake survivor in Port-au-Prince]]
Kamaŋaɣ Kɩsɛɛmaɣ Ŋgbɛyɛ tʊmɩyɛ ñʊʊ wɛ Genève tɛtʊ taa. Pɩnaɣ 2011 ñɩŋga taa lɛ, ɛyaa mba kamaŋaɣ kɩsɛɛmaɣ ŋgbɛyɛ sɩna kedeŋa kpeekpe taa yɔ, pɛkpɛndɩ ɛyaa kudokiŋ hiu nɛ naalɛ nɛ ɛyaa taŋga (12 500). Kamaŋaɣ Kɩsɛɛmaɣ Ŋgbɛyɛ taa ɛyaa caɣ ajɛya nɩɩnʊwa nɛ hiu taa nɛ pɩɖɛɛ pʊ-yɔɔ. Ɛyaa mba pɛwɛ ajɛya ana a-taa nɛ palakɩ Kamaŋaɣ Kɩsɛɛmaɣ Ŋgbɛyɛ tʊma paa evemiye nɖɩ. Palakɩ-yɛ ɖɔɖɔ ajɛya nɩɩnʊwa nɛ niidozo taa.
Kpaɣ hasɩyaɖɛ fenaɣ pɩnaɣ 2012 taa nɛ pɩkɔɔ pɩsɩɩnɩ sɔnɔ yɔ, Ɖajaa Peter Maurer kɛŋnɩ Kamaŋaɣ Kɩsɛɛmaɣ Ŋgbɛyɛ ñʊʊdʊ. Kpaɣ pɩnaɣ 2010 nɛ pɩkɔɔ pɩsɩɩnɩ sɔnɔ yɔ, Ɖajaa Yves Daccord cɔŋnanɩ ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩ-tʊma tɩŋa yɔɔ. Ɛlɛ, ɛyaa mba pɛwɛ Kamaŋaɣ Kɩsɛɛmaɣ N̈gbɛyɛ nɔɔ yɔɔ nɛ mba lɩzɩɣna ɖɩ-paɣtʊ nbdɩ ndɩ yɔ, pɛkpɛndɩ ɛyaa nɛɛlɛ (20). Patɩŋa pɛkɛ [[Suwiisi (Suisse)|Suwiisi]] ɛjaɖɛ taa ɛyaa.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Kedeŋa kpeekpe aŋgba]]
j4k77wlxylek5avv9zb3e0e6g7g4x9i
Kambii
0
517
15817
10704
2022-01-21T20:14:51Z
Rotondus
3508
Adama Barrow
15817
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛjaɖɛ
| Hɩɖɛ = Kambii
| Hɩɖɛ2 = Gambie
| Kɩɖaʋ kɩdɛɛka = [[File:Flag of The Gambia.svg|75px]]<br>Kambii Kɩɖaʋ kɩdɛɛka
| Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ = [[File:Coat of arms of The Gambia.svg|75px]]<br>Kambii Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ
| image_map = [[File:Ga-map.png|190px]]<br>Kambii tɛlɛŋa
| official_languages = .
| capital = [[Panzuli (Banjul)|Panzuli]]
| government = .
| president = Ɖajaa Adama Barrow
| area_km2 = 10,689
| population_estimate = 1,882,450
| population_estimate_year = 2013
| population_density_km2 = 176.1
| cctld = .
}}
'''Kambii''' kɛna [[Afrɩka tɛtʋ wandamm|Afrika]] nɛ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩwɛ wena akɩlɩ ñɩɩɩ walanzɩ taa Afrika kpeekpe taa yɔ.
Kʊnʊŋ ŋgʊ pɔyɔɔdɩɣ yɔ lɛ aŋglisi tɔm. Ajɛya wena awɛ kɩ-kamasɩ yɔɔ yɔ anaa lɛ: hayʊ nɛ hadɛ kiŋ nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ lɛ [[Senegaalɩ (Sénégal)|Senegaalɩ]] piyele nɛ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ lɛ atɩlantiki teŋu ñɛwɛna ɖɩnɛ. Kambii kamasɩ wɛɛ Kambii ŋgʊ k-pɔɔ sɔsɔ taa lɩm kpeŋkpem mbʊ yɔ.
Kɩ-pɔɔ ŋga kɩlɩm kpɛŋ ayɩlantiiki teŋu taa. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-walanzɩ taa wɛɛ ɛzɩ kilomɛtanaa akpaba 10689 yɔ nɛ pakalɩ ɛyaa kɛ pɩnaɣ 2013 lɛ, pɛkpɛndɩ 1 882 450. Tɛtʊ sɔsɔtʊ yɔ [[Panzuli (Banjul)|Panzuli]] nɛ lɛɛtʊ yɔ Serekuundaa nɛ Pɩrɩɩkamaa.
Kambii ɛjaɖɛ taa tɔsʊʊ tɩŋɛ wɛ haɖawʊ, kpakpasɩ kpaʊ nɛ ɛsɩyɛ-egbena tɔm taa. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩwɛ Afrika ajɛya tɔsʊʊ kɩkpɛndɩɣ ŋgbɛyɛ ndɩ payaɣ se CEDEAO yɔ ɖɩ-taa.
Ɛzɩ Afrika wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa ajɛya kpeekpe yɔ, Kambii ɖɔɖɔ sɩma ɖooo lɔŋ taa pɩlɩ ɛyaa pɛdɩɣ nɛ pakpaɣ Afrika mba nɛ pɛpɛdɩɣ nɛ payakɩ-wɛ nɛ paɖʊʊ-wɛɛ kʊñɔŋ yɔ.
{{Afrɩka}}
[[Category:!Main category]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Kambii]]
3u6u99a2nux52c6977bne2gk1sf5a31
Kambɔjɩ(Cambodje)
0
518
16316
2580
2023-05-09T03:30:30Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Kambɔjɩ]]
16316
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Kambɔjɩ]]
8idqkpoe3j8nmjole04z7wdtcgo95hq
Kambɔjɩ
0
519
11713
11087
2018-03-05T04:41:42Z
OktaRama2010
618
11713
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛjaɖɛ
| Hɩɖɛ = Kambɔjɩ
| Hɩɖɛ2 = Cambodje
| Kɩɖaʋ kɩdɛɛka = [[File:Flag of Cambodia.svg|75px]]<br>Kambɔjɩ Kɩɖaʋ kɩdɛɛka
| Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ = [[File:Royal Arms of Cambodia.svg|75px]]<br>Kambɔjɩ Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ
| image_map = [[File:Cambodia adm location map.svg|190px]]<br>Kambɔjɩ tɛlɛŋa
| official_languages = .
| capital = [[Phnom Penh]]
| government = .
| president = Wiyaʋ Norodom Sihamoni
| area_km2 = 181,035
| population_estimate = 15,762,370
| population_estimate_year = 2016
| population_density_km2 = 87
| cctld = .kh
}}
'''Kambɔjɩ''' kɛna Asii wɩsɩ ɖɩlɩyɛ nɛ hadɛ kiŋ ɛjaɖɛ naɖɩyɛ nɛ ɖɩ-taaɛyaa wɛ ɛzɩ miliyɔɔnaa hiu nɛ kagbaanzɩ yɔ. Peeɖe tɛtʊ sɔsɔtʊ payaɣ se Phnom Penh. Kambɔjɩ nɛ ajɛya wena asɩ ɖam nɛ kamaɣ yɔ ana yɔ: wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa nɛ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa nɛ hayu kiŋ lɛ [[Tayilandɩ|Tayilandi]], hayʊ kiŋ nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa lɛ [[Lawɔsɩ]] pɩkazɩ wɩsɩ ɖilɩyɛ nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ nɛ haɖɛ kiŋ ɖɔɖɔ lɛ [[Fɩyɛtɩnaam]] ɛjaɖɛ wɛna.
Payaɣ Kambɔjɩ ɛjaɖɛ taa ɛyaa se Kambɔjɩ mba yaa Kimɛɛrɩ mba. Ɛjaɖe ɖɩnɛ ɖɩ-taa ɛyaa ɛzɩ 96 kɛ mɩnɩʊ yɔɔ lakɩ ɛsɔ sɛtʊ ndʊ payaɣ se Pudisiti Tɛravadaŋ yɔ nɛ ɛyaa naalɛ kɛ mɩnʊ yɔɔ kɛ malɩŋ pɩkazɩ ɛyʊ kʊɖʊm mɩnɩʊ yɔɔ kɛ krɩstʊ tʊ.
Pɩnaɣ 1975 taa mba payaɣ-wɛ se Kɩmɛrɩ Kɩsɛɛmaa yɔ, pakpaɣ kewiyaɣ kpelaɣ lɛ ñam ñam lakasɩ sɔsɔsɩ nasɩyɛ la nɛ ɛyaa kutokiŋ kutokiŋ hiu sɩm fala.
Haɖaʊ kɛŋna tʊmɩyɛ nɖɩ Kambɔjɩ ɛyaa kilɩɣ labʊ se pehiu nɛ pɔtɔɔ yaa pehiuna pa-tɩ yɔ, mbʊ pʊyɔɔ yɔ ɛyaa ɛzɩ 57,6 kɛ mɩnɩʊ yɔɔ kɛ haɖaa. Peeɖe ɛsɩyɛ egbena sɩŋna ɖɔɖɔ nɛ ɛjaɖɛ hikɩɣ ɖɩ-tɩ ɖɔɖɔ. Pɩnaɣ 2005 taa pana kaɖzɩm nɛ gaz. Paa nɛ peeɖe kʊñɔntɩtʊ ɛɛwɛ ɛzɩma ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa kɔyɔ, ajɛya lɛɛna wɛɛ nɛ ateŋ-ɖɩ ɖooo pɩnaɣ 1990.
Kambɔjɩ wɛ Azii nɛ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa ajɛya kɩkpɛndɩɣ ŋgbɛyɛ taa ɖooo pɩnaɣ 1999.
Cheng Heng kaakɛna Kambɔjɩ ɛjaɖɛ taa salakanaa yɔɔ cɔnɛyʊ nɛ ɛkɔɔ ɛkɛ paɣtʊ lɩzɩyaa ñʊʊtʊ nɛ ɛnʊ kɛŋna Kɩmɛrɩ ɛjaɖɛ ñʊʊtʊ kacalaɣ-tʊ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Aazii]]
8fwrg5lz21tkkeahobe07zo21na67gx
Kameruni
0
520
14617
9724
2020-05-29T03:31:57Z
CzarJobKhaya
2608
Flag of Cameroon.svg
14617
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛjaɖɛ
| Hɩɖɛ = Kameruni
| Hɩɖɛ2 = ''Cameroun''<br>''Cameroon''
| Kɩɖaʋ kɩdɛɛka = [[File:Flag of Cameroon.svg|75px]]<br>Kameruni Kɩɖaʋ kɩdɛɛka
| Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ = [[File:Coat of arms of Cameroon.svg|75px]]<br>Kameruni Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ
| image_map = [[File:LocationCameroon.svg|190px]]<br>Kameruni tɛlɛŋa
| official_languages = [[Fransɩɩ kʊnʊŋ|Fransɩɩ]] nɛ [[Englɩsɩɩ kʊnʊŋ|Englɩsɩɩ]]
| capital = Yaoundé
| government = .
| president = Ɖajaa Paul Biya
| area_km2 = 475 442
| population_estimate = 22 534 532
| population_estimate_year = 2013
| population_density_km2 = 39.7
| cctld = .cm
}}
'''Kameruni''' ɛjaɖɛ wɛ Afrika hɛkʊ taa nɛ kɩ-tɛ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ hɔɔlʊʊ taa. Kameruni wɛ ajɛya naayɛ hɛkʊ taa; ana yɔ: [[Naajeeriya (Nigeria)|Naajeeriya]] kɛ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa, hayʊ kɩŋ lɛ [[Caadɩ (Tchad)|Caadɩ]], [[Santrafri (République centrafricaine)|Santarafrika]] ɛjaɖɛ, piyele nɛ wisɩ ɖɩlɩyɛ taa lɛ, [[Kaabɔɔ (Gabon)|Kaabɔɔ]] nɛ [[Kinee-Ekwatoriyaaalɩ (Guinée-Équatoriale)|Kinee-Ekwatoriyaaalɩ]] nɛ [[Kɔngoo-Pirazaaviili (République du Congo)|Kɔngoo-Pirazaaviili]] ñɛwɛ hadɛ kiŋ.
Kameruni ɛjaɖɛ taa mba kaakɛ kpankʊrʊm waa nɛ pataawɛɛna ɖɩcaɣyɛ kʊɖʊmɖɩyɛ. Paawɛna ageeta sakɩyɛ nɛ a-taa kɔyɔ: Paamuŋ, Adamawa, Karwa. Caama mba kañazaɣna Kameruni taa mba pɩkɔɔ pɩsɩna alɩwaatʊ ndʊ kedeŋa kpeekpe you naalɛ ñɩŋgʊ lawa nɛ pakpaɣ-kʊ nɛ paɖʊzɩ ajɛya kpeekpe kɩkpɛndɩɣ aŋgba taa nɛ payaɣ-ɖɩ se SDN yɔ ɖɩ-wayɩ. Mbʊ yebina nɛ pakpaɣ ɛjaɖɛ nɖɩ nɛ paɖʊzɩ Fransɩ ñɩnɖɛ kewiyaɣ tɛɛ.
Kameruni mʊ nabʊlɛ taa kɛ kɩ-tɩ yɔɔ caɣʊ: kacalaɣ taa lɛ, kɔlaɣ fenaɣ kacalaɣ wiye pɩnaɣ 1960 nɛ nabʊlɛ taa lɛ, aloma fenaɣ taa pɩnaɣ 1961. Kacalaɣ hɔɔlʊʊ kaawɛ Fransɩ nesi tɛɛ nɛ naalɛ ŋgʊ lɛ Aŋglɩsɩ n̂ɩnzɩ taa. Hɔɔlɩŋ ɛŋʊ ɛnɩɩlɛ ɛkpɛndɩna nɛ payɑɣ; sɔnɔ kpayɩ se Kameruni kpaɣ ɖooo pɩnaɣ 1984.
Kacalaɣ Kameruni ɛjaɖɛ ñʊʊdʊ kɔyɔ Ɖajaa Ahmadou Ahidjo (1960-1982) nɛ kpaɣna 1982 nɛ ŋgɔɔ ŋzɩɩna sɔnɔ lɛ, Ɖajaa Paul Biya wɛna kewiyaɣ yɔɔ kpam. Peeɖɛ mba yɔɔdɩɣ [[Fransɩɩ kʊnʊŋ|Fransɩɩ]] nɛ [[Englɩsɩɩ kʊnʊŋ|Englɩsɩɩ]] tɔm.
Kameruni kaŋgalafu nimaɣ paɣzʊna 237.
{{Afrɩka}}
[[Category:!Main category]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Kameruni]]
cp46xeiwjwnfp0uk6lb7du730holnor
Kameruni pʋʋ
0
521
8103
2624
2017-08-24T01:03:36Z
Gnangbade
58
LIens
8103
wikitext
text/x-wiki
[[File:Le Mont Cameroun depuis Limbé.JPG|thumb|Le Mont Cameroun depuis Limbé|Kameruni pʊʊ]]
Kameruni Pʊʊ lɩna tɛtʊ pɩsɩɣ kpɛlɩkpɛlɩ nɛ miŋ muʊ yɔ. Pʊʊ ŋgʋ kʊkʊyaa pɩtɩɩfɛyɩ Afrika wɩsɩ, ɖɩɖʊyɛ taa nɛ kɩkʊkʊyɩmɩŋ taa maɣna mɛtaa waa 4040,4070 yaa 4095. Pɔcɔŋna piɩŋ weyi ɛkɩlɩ kʊyʊʊ kɛ Africa taa kɔyɔ, kɛkɛ naalɛ ŋgʊ. Kajalaɣ ñɩŋgʊ kɛlɛ Jebel Toubkal, kʊkʊ wɛ [[Marɔkɩ (Maroc)|Marɔkɩ]] ɛjaɖɛ taa. Mɩɣ weƴiɛ ɛlɩɣ na tɛtʊ ntʊ tɩpɩsɩʊ taa yɔ.ɛwɛwaɣ ɛzɩ Hawaɩ yaaa Strombolie ñɩŋ yɔ. Mɩŋ nzulʊma ana atakɩlɩ ɖoŋ nɛ aliɣ nz pʊʊ hɛɛnzɩ taa fɩŋŋ fɩŋŋ. Miŋ ɛnʊ, ɛlakɩ asɛyʊ sakɩyɛ, ɛlɛ, wiɖiyi pɩtakʊ ɛyʊ nɔɔyʊ.
Kameruni Pʊʊ ŋgʊ kɩwɛ peeɖe wɩsɩ ɖɩɖoyɛ nɛ haɖɛ kɩŋ. Pɩtakɩlɩ polɩŋ nɛ [[Atlantique teŋgu|Atlantiki]] kidiiliŋ cɔlɔ. Pɩñɔtɩna [[Kinee-Ekwatoriyaaalɩ (Guinée-Équatoriale)|Kinee-Ekwatoriyaaalɩ]] tɛ tɛtʊ ndʊ lɩm cɔ-tʊ kpɛɛɛ nɛ pɩta yɔ. Tɛtʊ nɖʊ, Kameruni Pʊʊ nɛ pʊʊŋ lɛɛŋ papɩlɩna ɖama wayɩ kpaɣna Guinée tɛŋu nɔ yɔɔ ŋgʊ ŋtalɩ Tchad liŋgamʊ cɔlɔ. Kewiyaɣ yɔɔ cɔnɩyaa cɔlɔ lɛ, Cameroun Pʊʊ ŋgʊ kɩwɛ Fako egetiye taa, wisi ɖiɖʊyɛ hadɛ kɩŋ. Duala kɛna tɛtʊ sɔsɔtʊ ndʊ tɩkɩlɩ paɣlʊ Camaroun ɛjaɖɛ taa yɔ. Tɩwɛ cameroun wɩsɩ ɖɩlɩyɛ nɛ hadɛ kɩŋ.
Kameruni Pʊʊ ŋgʊ kɩwɛ Afrika pʊŋ weyi ɛmʊ mɩŋ nɛ ɛwɛ Stratovolcans waa taa yɔ. Mɩŋ nzʊlɩma wena kɩtɔʊ yɔ, apɩzɩɣ atalɩ 1400km2 kɩtɛ walaŋzɩ talɩɣ ɛzɩ 1300km2. [[Kameruni (Cameroun)|Kameruni]] peeɖe, tɛtʊ pɩsɩneɛ mɩŋ ŋzʊlʊma wena alɩɣ yɔ, asɛ kpaʊʊ nɛ mɩŋ nzʊlʊma wena alɩɣ yɔ, alɩʊna miŋ momoloku ŋga ki-taa nɛ pɛɛ wena awɛ ɖoŋ kpaŋŋ nɛ payaɣ yɛ se basaltes yɔ nɛ alɩna trachy-basaltiques taa. Pɛɛ ana alina ɖɔɖɔ ɛzɩ océanites, hawaiites, trachytes, téphrites nɛ phonolites pa-taa. Ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-tɛ pʊʊ ŋgʊ kɩwɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ hayʊ kiŋ nɛ wɩsɩ ɖɩɖɩyɛ tɛ hadɛ kɩŋ. Kɩcɔ kɩta nɛ kɩyele kataŋa kamaɣ yɔɔ. Kataŋa ŋga ka-taa nɛ kaaŋ ndɩ ndɩ weyɩ ɛwɛ ɖoŋ ɖɔɖɔ yɔ, panaɣ ɖɔɖɔɔ kpambʊyʊʊ tɩyɛ.kaaŋ nɛ kpambʊyʊʊ; ɛnʊ elɩna ɖooo caanaʊ alɩwaatʊ ndʊ tɩwɛ quaternaire taa yɔɔ. Peheyiɣ-dʊ se Précambrien alɩwaatʊ taa lɛ, tɛtʊ kañamsaa nɛ miŋ nzɩlɩma lɩɩ nɛ pɩpɩsɩ kaaŋ pʊʊŋ ɛnʊ ɛ-taa. Kameruni pʊʊ ŋgʊ kɩ-tɛ kɛcɛlɛnzɩ takɩlɩ hadɛ kiŋ mbʊ pʊyɔɔ yɔ pɩyasɩ nzɩ payaɣ-si se petit mont Kameruni yɔ sɩwɛ pʊʊ ŋgʊ ɖoli ɖoli. Pʊʊ ŋgʊ kɩ-tɛ hayʊ kiŋ lɛ pɔɔ sɔsɔ nakayɛ ñɛwɛ nɛ kafalʋʋ.
Pʊʊ ŋgʊ kɩyɔ, kpaɣ na ɖooo pɩdɛɛ ŋgɔɔ ŋtʊlɩ kɩ-ñʊʊ taa hem mɩŋ nzʊlʊma wena tɛtʊ ñamsʊ nɛ alɩʊ yɔ, atɛ kaaŋ ɖeke went. Pʊʊ ŋgʊ kɩhɛkɩŋ taa ɖɔɖɔ mbʊ yɔ, tɛtʊ pɩzɩɣ tɩñamsɩ nɛ tɩya nɛ mɩŋ nzʊlʊma lɩɩ nɛ pɩɖaanɩ kaaŋ kɩfaŋ lɩzɩʊ. Kameruni pʊʊ nʊʊ taa hem lɛ,pɩwɛ landamm nɛ tɛtʊ ɖɩɩna ñamsɩɣ nɛ mɩŋ nzʊlɩma ɖɩnɛ lɩʊ ɖɔɖɔ alɩɩwatʊ natʊyʊ natʊyʊ. Fako hɔɔlʊ taa lɛ, pɩfɛyɩ yɔɔdʊ. Peeɖe kɩlɩna. Mɩŋ nzʊlʊma pɩzɩʊ pɩkʊyɩ ɛsɔtaa pɩtalɩ ɛzɩ mɛta waa 4040,4070 yaa 4095 mbʊ yɔ. Fako tɛ kʊkʊyɩmɩŋ ɛnʊ, ɛyɔɔ kɛ Kameruni taa le pʊʊ ŋgʊ kɩkɩlɩna kʊyʊ. Pʊyɔ yɔ pakpaɣ Kameruni ɖɔɖɔ ɛzɩ Afrika wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ lɛ ŋgʊ kɩlɩna kʊyʊ.
Africa kpeekpe taa lɛ, Kameruni Pʊʊ taa kɛ panaɣ sɩzɛ tɛʊ dɔʊ ɖɔɖɔ sɩŋŋ. Pɩnaɣ 1919 taa tɛʊ nɩwa sɩŋŋŋ nɛ pɩtalɩ ɛzɩ mɩlɩmɛta waa 14655 kɛ Debundja tɛtʊ taa. Tɛŋ ɛnʊ ɛnɩɣ yolim taa kpem, pɩkilɩna hasɩ yaɖɛ, [[kɩyɛɛna fenaɣ]] nɛ [[salaŋ fenaɣ]] taa. Kpaagbaa mbʊ lɛ pʊʊ ŋgʊ kɩlɩnɖɛɛ lɛ tɛʊ fɛyɩ. Wɩlɩŋ wɛna mbʊ pʊyɔɔ yɔ pɩpɩsa kpɛlɩ nɛ helim mbʊ pɩwɛɛ yɔ, pɩɩhaɣ mɩndʊ nɩmaʊ se tɩkpeŋlɩ nɛ tɛʊ nɩ. Peeɖe pɩnaɣ taa tɛʊ nɩɣ ɛzɩ milimɛta waa 3000 ɖeke mbʊ yɔ. Tɛʊ lone taa peeɖe mbʊ yɔ, ɖɩnaɣ se ɖolu nakʊyʊ tikina nɛ ɛsɔ taa kɩŋ cɔ cɔ cɔ.
Paakpaɣ Kameruni pʊʊ yem yem. Pɩwɛ kaɖɛ. Paɖʊ aliwaatʊ pʊcɔ pakpa. Alɩwatʊ ndʊ tɩkɩla ɖeu yɔ, nɖɩ lɛ lɔŋɩyɛ taa. Pɩkɩlɩna [[saŋgayɩŋ fenaɣ]], [[kɔlaɣ fenaɣ]] nɛ [[lɛlaɣ fenaɣ]]. Kedeŋa yɔɔ cɔyʊ sɔsɔ nɔɔyʊ, ɛ-ñuu taa wɛ lɔŋ sɩŋŋ nɛ ɛkɛ takayaɣ taa mayʊ, payaɣ-ɩ se Richard Francis Burton, ɛkɛ Anglishɩ tʊ, ɛnʊ ɛpɩzɩna ɛkpa pʊʊ ŋgʊ kacalaɣ kpaʊ ke pɩnaɣ 1861.
Paa [[kɔlaɣ fenaɣ]] ŋga ka-taa, Kameruni Pʋʋ kpaʊ kolokaɣ wɛɛ. Payaɣ-kɛ se "Mount Cameroon Race of Hope" yaa Lidau kolokaɣ. Mba pakɩlɩɣ seʊ yɔ; palakɩ ñɩɩtʊ lɩ nɛ hɔɔlʊ nɛ patalɩ. Kacalaɣ kolokaɣ paazɩ pɩnaɣ 1973. Sʊlʊm mbʊ payaɣ se Guiness yɔ, pɩtɩnaa ñɔɔzaɣna pɩtɛ aleɣya ana. Deɖe ɖeɖe 2005 kanɛyɔ, Kameruni taa ŋgbɛyɛ ndɩ payaɣ-ɖɩ se "Fédération Camerounaise d’Athlétisme" yɔ, ɖɩmʊ hayɩsɩʊ mbʊ nɛ ɖɩcɔŋna pʊ yɔɔ.
=Kɩ-hɩɖɛ lɩna le ?=
=Le kɩwɛɛ ?=
=Kɩ-tɔm=
=Kɩ-yɔɔ kpaʊ=
=Kɩ-ɛyaa ̃nʊʊ=
=Ɖenɖe panaɣ kɩ-tɔm yɔ=
=Tɔm lɛɛtʊ=
==Takayɩsɩ nzɩ sɩyɔɔdɩ kɩ-yɔɔ tɔm yɔ==
==Awayɩ kpasɩ==
[[Category:!Main category]]
[[Category:Pʋŋ]]
[[Category:Afrɩka]]
holgcl6ymuc3e6g13i2r2cw3n6mfxle
Kampala
0
522
9421
8805
2017-11-09T16:59:25Z
Atticmaker
127
Category Added
9421
wikitext
text/x-wiki
Kampala kɛna [[Ugandaa (Ouganda)|Ugandaa]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ sʊzɔtʊ. Tɛtʊ tʊnɛ tɩwɛ Uganda ɛjaɖɛ hɛkʊ taa ɖeyi ɖeyi nɛ ageeta kagbaanzɩ wɛna: hayʊ kiŋ lɛ Kuwɛmpɩ, hadɛ kiŋ lɛ Makindiye,wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa lɛ Rubuga, wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa lɛ Nakawa nɛ Kampala maɣmaɣ kɛ payaɣna hɛkʊ nɛ hɛkʊ taa egeetiye.
Pɩnaɣ 1894 taa lɛ Kimpala tɛtʊ taa ɛyaa kaakpɛnda kutokiŋ nɛɛlɛ yeke nɛ pɩnaɣ 2011 taa pakalɩ kɩgalʊ lɛ ɛyaa kpɛnda 1 659 600. Tɛtʊ ndʊ tɩ-walanzɩ landammm taa wɛ kilomɛtanaa 195 yaa ɛkɩtaarɩnaa 19 500.
Pʊcɔ nɛ [[Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ (Royaume-Uni)|Pritaniki]] mba talɩ Uganda lɛ, peeɖe tɛtʊ [[wiyaʊ]] weyi payaɣ se Kabaka yɔ ɛɛlɩza Kampala hɔɔlʊʊ se peeɖe ewoki lakʊ sɔsɔʊ mbʊ pʊyɔɔ yɔ peeɖe namɩŋ ɖɔɔ pɩdɩɩfɛyɩ ɛzɩ namɩŋ weyi payaɣ nɛ pɛ-tɛɛ taa se impala yɔ.
Puganda kʊnʊŋ taa lɛ payawaɣ tobi taa se Ka Mpala nɛ pʊtɔbʊʊ se piyaɣ ŋga ka-taa nɛ impalawaa yɔ nɛ yaʊ nɛ nɩʊ taa yem kɛlɛʊ lɛ pɩnɩʊ se kimpala. Payaɣ Kampala egeetiye yɔɔ cɔnɩyʊ se John Ssebaana Kizito.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Tɛtʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Ugandaa]]
axheh3d95ublsr7sfeq72766m3yp5ec
Kamʋʋ
0
523
10585
2633
2018-01-18T07:09:37Z
Gnangbade
58
liens
10585
wikitext
text/x-wiki
Kamʋʋ kɛ kabɩyɛ tʋ kasandʋ sɔsɔtʋ natʋyʋ. Papaɣ kamʋʋ nɛ fenaɣ ŋga kalɩɩ yɔ ka-taa pala saŋayɩŋ. Paya fenaɣ ŋga ka-taa papaɣ kamʋʋ yɔ se [[kamɩŋ fenaɣ]]. Lɛɛlɛyɔ papaɣ kamɩŋ halɩ [[kɔlaɣ fenaɣ]] nɛ kɛ-tɛm. Kabɩyɛ tʋ tɛŋ ɛ-hayɩm taa tɔɔnasɩ kpaɣʋ lɛ, ɛ-taa la leleŋ nɛ ɛɖʋ tɔɔnaɣ kpaɣʋ tɛm kasandʋ evemiye. Puwiye paa ɖɩɣa cɛja weyi ɛcɛyɩɣ ɛ-tɩ nɛ epuu [[cukudu]], ɛkʋ kpɩnɛ nɖɩ ɛpɩzɩɣ yɔ nɛ ɛtɩzɩ piya mɔʋ nɛ kasandʋ cʋʋ ɛ-ɖɩɣa taa. Kamʋʋ wiye pasɩŋ abalʋ nɛ ɛ-tɔʋ nɛ ɛ-sɩɣa. Ɛpaɣ kɔɔka, ka-taa nɛ ka-n̄ɩma, ɛɖɔkɩ tɔʋ ɛ-nɩmɩyɛ taa nɛ sɩɣa nɛ e-nesi kɩbanzɩ taa. Eesuu toko, salaala ɛtɔɔlʋʋ ɛ-tɩnaɣ taa nɛ ɛka naakoma. Ɛtɩŋ nɔndɔʋ tʋ nɛ hɩsɩ tɩnaa nɛ palɩzɩ-ɩ kamʋʋ taa. Halaa n̄ɔɖɔkɩ kanjɩsɩ. Pɛlaa n̄ɔtɔɔlɩ ayaba hatʋ pa-tɩnzɩ taa nɛ piya evelesi n̄ɔɖɔkɩ totoŋkolosi. Kotoŋkolosi ɖɩhɔɖɛ panaɣ pɩɣa evele ŋga kakɩlɩ ɖoŋ yɔ. Kamʋʋ lɛlaa kotoŋkolosi nɛ kɔhɔɔlɩ ka-hazaɣ yɔɔ cɔɔmɛɛ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Kabɩyɛ ɛsakuliye]]
quhyvo09kg7ffn4owe4bi5o4ep7k254
Kana
0
524
18485
16602
2025-05-15T04:46:37Z
Onuphriate
5375
18485
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛjaɖɛ
| Hɩɖɛ = Kana
| Hɩɖɛ2 = Ghana
| Kɩɖaʋ kɩdɛɛka = [[File:Flag of Ghana (WFB 2004).gif|75px]]<br>Kana Kɩɖaʋ kɩdɛɛka
| Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ = [[File:Coat of arms of Ghana.svg|75px]]<br>Kana Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ
| image_map = [[File:LocationGhana.svg|190px]]<br>Kana tɛlɛŋa
| official_languages = [[Englɩsɩɩ kʊnʊŋ]]
| capital = [[Akra (Accra)|Akra]]
| government = .
| president = Ɖajaa John Dramani Mahama
| area_km2 = 238,535
| population_estimate = 27,000,000
| population_estimate_year = 2014
| population_density_km2 = 101.5
| cctld = .
}}
[[File:Akosombo Dam is spilling water, Ghana.JPG|thumb|Akosombo Dam is spilling water, Kana]]
'''Kana''' kɛ Afrika nɛ wɩsɩ ɖɩlɩlyɛ taa ɛjaɖɛ nɛ ɖɩwɛ Kiinee kolɩfɩ cɔlɔ. Ajɛya wena acɔ Kana n,e ata ytɔ ana yɔ: wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa lɛ [[Togo]], wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa lɛ, [[Kootidiivʊwarɩ (Côte d'Ivoire)|Kootidivʊwaarɩ]], hayɩ kɩŋ lɛ, [[Purkina Fasoo]].
Kana tɛtʊ sɔsɔtʊ payaɣ se [[Akra (Accra)|Akra]] nɛ Kana wɛ ɖama nɩnaʊ nɛ tɔsʊʊ hʊʊ ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ se [[Afrika Wɩsɩɖʋɖʋyɛ Ajɛyɛ Tɔsʋʋ Ŋgbɛyɛ (CEDEAO)|CEDEAO]] yɔ ɖɩ-taa. [[Englɩsɩɩ kʊnʊŋ]] pɔyɔɔdɩɣ nɛ kʊnʊŋ ŋgʊ peeɖe ɛyaa kɩlɩɣ yɔɔdɩɣ yɔ lɛ [[Twi]], pɩkazɩ nɛ liidiya ŋɖɩ pɔtɔkɩ yɔ lɛ Seedi. [[OIF ŋgbɛyɛ|Frankofonɩ]] tɔm taa lɛ, Kana eeleyuu mbʊ pɩ-yɔo yɔ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩkɛ ajɛya wena alʊkɩ kpem se Frankofoni ɛwogina nɛɛsɩnda yɔ a-taa.
[[File:Technician works at horizontal laminar flow cabinet - Ghana National Genebank at Bunso.jpg|thumb|Technician works at horizontal laminar flow cabinet - Ghana National Genebank at Bunso]]
Ɖooo lɛ, payawaɣ Kana se Côte d'Or (Gold Coast) nɛ kɩkɔma nɛ kɩhɩɣ kɩ-tɩ yɔɔ wɛʊ lɛ, pɛlɛdɩ nɛ paya-kʊ se Kana se paɖʊna hɩɖɛ kɛ peeɖe sɔdʊ sɔsɔʊ ŋgʊ payaɣ se Ɖajaa [[Kwame Nkrumah]] yɔ.
[[File:Ghana Rice Processing (5842633716).jpg|thumb|Ghana Rice Processing]]
Kana taa lɛ, sɔdɩŋ sɔsɔŋ weyi ɛlʊba se laŋhɛzɩyɛ nɛ ɖiu ɖiu caaʊ ɛwɛɛ yɔ ɛ-taa kɛlɛ Kwame Nkrumah ɛnʊ. Ɛbɛ kaalaba nɛ payaɣ se Côte d'or, mbʊ pʊyɔɔ yɔ ɖooo lɛ pɩcɔ nɛ [[Caama (Allemagne)|Caama]] mba, Angɩlɩsɩ mba, [[Peyibaa (Pays-Bas)|Peyibaa]] mba nɛ [[Fransɩɩ mba kpacayɩɣ Kana lɛ, Azantɩ kpakaɣ sɩkasɩ nɛ palakɩ lɩtʊ nɛ pɩɩkɛ-wɛ ɛzɩ sɔnzɩ kpataa yɔ. Pɩtasɩ ɖɔɖɔ lɛ, peeɖe sika ŋga payaɣ se oorɩ yɔ kɛwɛ kpem.
Pɩnaɣ 2004 taa ɖɔɖɔ lɛ, peeɖe ɛjaɖɛ ñʊʊtʊ kɩpɩnʊ weyi payaɣ-se John Agyekum Kufuor yɔ patasa tɔʊ cacalɛ, ɛnʊ palɩza. Pɩkɔma saŋgayɩŋ fenaɣ pinaɣ 2008 lɛ, patasaɣ caca tɔʊ lɛ, nɛ pɩtaatasɩ John Agyekum Kufuor kɛ warɛ se ɛsɩɩ ɛ-takayɩsɩ ɛlɛ, ɛkʊyɩ kpelaɣ ɖɔɖɔ ɖaaa. Pɔtɔ caca lɛ, palɩzɩ John Atta-Mills se ɛkɛ peeɖe ɛjaɖɛ ñʊʊtʊ kɩfalʊ.
{{Afrɩka}}
[[Category:!Main category]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Kana]]
jvrj4w976rt759vg35y9bvpbwcy3j8u
Kanadaa
0
525
18419
17842
2025-03-17T04:15:20Z
Jonathan1
3167
18419
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛjaɖɛ
| Hɩɖɛ = Kanaada
| Hɩɖɛ2 = [[Fransɩɩ kʊnʊŋ|Fransɩɩ]]: Canada<br />[[Englɩsɩɩ kʊnʊŋ|Englɩsɩɩ]]: Canada
| Kɩɖaʋ kɩdɛɛka = [[File:Flag of Canada.svg|75px]]<br>Kanaada Kɩɖaʋ kɩdɛɛka
| Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ = [[File:Royal Coat of arms of Canada.svg|75px]]<br>Kanaada Ɛjadɛ tɛ tampaɣ
| image_map = [[File:Map Canada political-geo.png|190px]]<br>Kanaada tɛlɛŋa
| official_languages = Ɩŋglɩɩsɩ nɛ fransɩɩ
| capital = [[Otawaa]]
| government = Constitutional monarchy
| president = Charles III tʋ<br />Governor General [[Mary Simon]]<br />Prime Minister [[Mark Carney]]
| area_km2 = 9,984,670
| population_estimate = 36,048,521
| population_estimate_year = 2016
| population_density_km2 = 3.41
| cctld = .
}}
'''Kanaada''' ɛjaɖɛ wɛ Amerika nɛ hayɩ kɩŋ nɛ ageeta hiu kpɛndɩna nɛ ateɛyɩ ɖama tam naputozo taa. [Wp/kbp/Atlantique teŋgu|Atɩlantiki]] lɩm kamʊ wɛna kɩ-wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa nɛ kɩ-hayʊ kiŋ lɛ Arkitiiki Teŋgu, piyele wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa lɛ, Pasiifiki Teŋgu ñɛwɛna. Yee wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ nɛ hayʊ kɩŋ kɔyɔ, [[Etaazuunii (États-Unis)|Etaazuunii]] tɛtʊ wɛna. Kɩ-walanzɩ taa wɛ ɛzɩ kilomɛtanaa miliɔŋnaa kutokiŋ hiu yɔ. Kɩ-walanzɩ nzɩ sɩ-yɔɔ kɛ keteŋa kpeekpe taa lɛ, [[Ruusii (Russie)|Ruusii]] wayɩ lɛ, Kanaada ɛjaɖɛ kɩlɩna walanzɩ.
Kanaada ɛjaɖɛ taa ɛyaa kpeekpe kpɩndɩ miliyɔɔnaa ɛzɩ 35 yɔ. Yee pakpaɣ keteŋa kpeekpe kɔ yɔ, nɖɩ lɛ ɛjaɖɛ 36 ñɩnɖɩ wena akɩla ɛyaa wɛnaʊ yɔ. Kanaada wɛna lɩm kucokiŋ sakɩyɛ nɛ ɛtalɩ ɛzɩ 31 700 kɛ mbʊ yɔ. Kʊnʊŋ ŋgʊ pɔyɔɔdɩɣ yɔ lɛ [[Englɩsɩɩ kʊnʊŋ|eŋglɩsɩɩ]] nɛ [[Fransɩɩ kʊnʊŋ|fransɩɩ]] nɛ tɛtʊ sɔsɔtʊ hɩɖɛ kɔyɔ [[Otawaa]].
Kanaada dɔɔlaarɩ kɛ pɔtɔkɩ se liidiya.
Amerɩndɩɩwaa kacalɩna wɛwʊ kɛ Kanaada tɛtʊ taa. Peeɖe ɛjadɛ ñʊʊtʊ payaɣ se Julie Payette nɛ kewiyaɣ ñʊʊtʊ yɔ [[Justin Trudeau]].
Peeɖe tɛ kaŋgalafu nimaɣ paɣzɩɣna +1.
== Tɔm lɛɛtʊ==
* [[Iguwazu lɩmfalɩyɛ]]
[[Category:!Main category]]
[[Category:Amerika]]
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Kanadaa]]
892l13jogc3cfx8tdlz6lyx2texecun
Kantɔnɛɛ kʊnʊŋ
0
526
18451
18450
2025-04-16T22:17:50Z
TheWikipedian1250
1995
18451
wikitext
text/x-wiki
[[File:Guangdonghua-vector.svg|frameless|right]]
Kantɔnɛɛ kɛ Canton tɛtʊ taa kʊnʊŋ [[Siini]] ɛjaɖɛ taa. Ɛlɛ, ŋcɔnaa kʊnʊmɩŋ taa kɔyɔ, yʊsaɣ sakɩyɛ wɛ Kantɔnɛɛ kʊnʊŋ nɛ [[Mandarɛɛ kʊnʊŋ]] pɛ-hɛkʊ taa. Mbʊ ɖɔɖɔ ɖɩnaɣ [[Ɛsɩpaañɔlɩ kʊnʊŋ|Ɛsɩpaañɩ]] nɛ [[Fransɩɩ kʊnʊŋ|Fransɩɩ]] pa-kʊnʊmɩŋ hɛkʊ taa. Ɛlɛ, paa kʊnʊmɩŋ ɩnʊ ɩ-nɩʊ maʊ taa ɛwɛ camɩyɔ kɔyɔ, pɩtɩŋna Siini tɔmpe wena akɛ kʊyʊma yɔ a-yɔɔ.
Mandarɛɛ tɛ tʊkaɣ kɛlɛ se kʊwɛna yɔɔdasɩɩ naanza nɛ Kantɔnɛɛ kʊnʊŋ ñɛwɛɛna kʊkʊ yɔɔdasɩɩ nakʊ, pʊ-tɔbʊʊ se yɔɔdasɩɩ nasɩyɛ lɩʊ ndɩ ndɩ tam nakʊ nɛ sɩwɛɛna tɔbʊʊ nɩʊ tam nakʊ pɩlɩɩna yɔɔdʊtʊ nɔɔ cɔlɔ. Pʊwayɩ lɛ Kantɔnɛɛ kʊnʊŋ tɔmpe tɛyɩʊ taa lɛ, nabʊyʊ taa nasɩyɛ tɛzɩɣna abalɩ masɩ (p, b, m, n, ng, g, k, d, t) ŋgʊ Mandarɛɛ kʊnʊŋ taa lɛ, halɩ masɩ yeke nɛ abalɩmasɩ naalɛ yeke koŋ (n, ng) kɛ tɔmpiye tɛzɩʊ taa.
Pamaɣ-kʊ nɛ Siini tɔmpe, a-taa naayɛ kɛ kɩ-maɣmaɣ kɩ-masɩ nɛ, yaa paatasɩɣ-sɩ katʊʊ kaʊ kɛ Mandarɛɛ kʊnʊŋ taa. Mbʊ lɛ, papɩzɩɣ pɔyɔɔdʊʊ-sɩ yaa palakɩna-sɩ tʊmɩyɛ pazɩ pazɩ nɛ sɩtɛ sɩwɛɛna kamaɣ. Ɖɩkpaɣ ɛzɩ Jyutping matʊ yɔ.
Siini nɛ hadɛ kiŋ aŋgba kɛna dooo poliŋ ñɩna wena amɩza lɔŋ lɔŋ ajɛyɛ lɛɛna taa yɔ se papɩsɩ aŋgba wena alɩna Siini tɛ mɩzɩ kɛ ajɛyaa taa yɔ. Kantɔnɛɛ kʊnʊŋ pɩza nɛ kɩcaɣ ɛzɩ ŋgʊ pɔyɔɔdʊ na ɖama, kɔzɩ kɔzɩ anglo-saxon ɛjaɖɛ taa, ɛlɛ kɩɖɩna kʊɣ Mandarɛɛ kʊnʊŋ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:kʋnʋmɩŋ]]
[[Category:Siini]]
9yws218y44ci40s163gbm27yooqzl95
Kanzɩ lɩm pɔɔ
0
527
16317
2668
2023-05-09T03:30:40Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Kanzɩ pɔɔ]]
16317
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Kanzɩ pɔɔ]]
b6iv6rlb9fbtgwvebytwm2gv1ir0jid
Kanzɩ pɔɔ
0
528
12538
10194
2018-04-29T18:16:32Z
Gnangbade
58
fotos
12538
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Gangas_ir_intakai.png|vignette|Gangas ir intakai]]
Kanzɩ kɛ [[Ɛndɩ]] nɛ hayi kiŋ pɔɔ. Ka-ɖalakɩŋ lɩna kɛ-tɛ ɖɩñɔyɛ taa kpaɣ kilomɛtanaa 2500 nɛ pɩtalɩ kilomɛtanaa 3000. Ka-walanzɩ makɩɣna kilomɛtanaa 907000 nɛ kɛ-tɛ handala fɛɛʊ kɛ kʊyʊmʊ nɛ Bramaputra ñɩŋgʊ. Kanzɩ pɔɔ ŋga kɛkɛŋna pɔɔ kiɖeɖeya kɩlaʊ pɔsɩ lʊbɛ taa Ɛndɩ ɛjaɖɛ taa.
[[Fichier:Bend_in_ganges_garhwal2008a.jpg|vignette|Bend in ganges garhwal2008a]]
Pʊwayi lɛ, kɛtɛzɩɣ Haridwar pɔɔ. Kaka tɛ kʊkʋyʋmʋŋ taa maɣna mɛtanaa 300 nɛ kekpeŋ nɛ katɩŋɩɣna Ɛndɩ-Kanzɩtiki kɛdɛŋa taa. Kɛfɛyɩna kʊkʊyʊmɩŋ pʊɖɔɔ mbʊ lɛ, kɛwɛna pɔsɩ cɩkpesɩ. Pɔsɩ nzɩɩ yɔ nɛ sɩ-ɖalakɩŋ: Yamʊna pɔɔ ɖalakɩŋ maɣna kilomɛtanaa 1300 nɛ karnalɩ pɔɔ ɖalakɩŋ maɣna kilomɛtanaa 1080 Chapra tɛtʊ taa nɛ Gandak pɔɔ ɖalakɩŋ maɣna kilomɛtanaa mɩnɩŋ lʊbɛ Hajipuur tɛtʊ taa nɛ Ramganga pɔɔ ɖalakɩŋ kɔyɔ kilomɛtanaa 640 pʊcɔ ŋtalɩ Allahabad nɛ Sone ɖalakɩŋ kɔyɔ kilomɛtanaa 784 Patna tɛtʊ taa, nɛ Koshi ɖalakɩŋ maɣna kilomɛtanaa mɩnɩŋ lʊbɛ Bhagalpuur cɔlɔ nɛ Gomtɩ pɔɔ ɖalakɩŋ kɔyɔ kilomɛta waa 675 Varanasi cɔlɔ nɛ Damodar pɔɔ ɑlakɩŋ kɔyɔ kilomɛtanaa 541 Kalkuta nɛ haɖɛ kiŋ.
[[File:Early_morning_on_the_Ganges.jpg|thumb|Aube au bord du Ganges]]
Kanzɩ pɔɔ woki nɛ kɛkpɛndɩɣ lɩm ɛwadɩyɛ nzʊlʊmɩyɛ nɖɩ payaɣ se Bengale yɔ ɖɩ-taa nɛ pɩkpɛndɩɣ pɩpɩsɩ handala fɛʊʊ sɔsɔʊ. Fɛʊʊ ŋgʊ payaɣ se Sundarbans yɔ kɩ nɛ Brahmapoutre fɛɛʋ pesidiɣ ɖama taa yɔ. Ɛndɩ pɩlɩŋa nakɛyɩ, handala fɛʊʊ ŋgʊ kɩ-taa pɩsɩna Hooghly, ŋgʊ kɩtɛzɩɣ [[Kalikuta]] pɔɔ yɔ. Pɩlɩŋa sɔsɔɔ nakɛyɛ ŋga kekpeŋ [[Paŋgɩladɛɛsɩ]] taa yɔ, ka-hɩɖɛ lɛ Padma, pɔcɔ kɛkpɛndɩ kadɩ nɛ Brahmapoutre nɛ pɩpɩsɩ Meghna.
[[Category:Pɔsɩ]]
[[Category:Aazii]]
[[Category:Ɛɛndɩ]]
[[Category:Paŋgɩladɛɛsɩ]]
3ai48rsba6fs7pbawovg0qp2k28ix76
Kanɖʋ
0
529
13706
12449
2019-04-01T16:43:14Z
Gnangbade
58
photos
13706
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Hurricane_lamp_in_dark.jpg|vignette|Hurricane lamp in dark]]
[[File:Lampe tempête 05816.jpg|thumb|Lampe tempête 05816|Kanɖʋ]]
[[Pɔlɔɔñɩ|Pɔlɔɔn̄ɩ]] tʋ nɔɔyʋ lubina kanɖʋ. Ɛkɛ kɔ pɛdɩyʋ. Payaɣ-ɩ se, "Ignacy Lukasiewicz". Pɩnaɣ 1853 taa elubi-kʋ. Pɩkɛ fɩtɩla ŋgʋ kɩwɛna n̄eneɣa kɩ-tɔbʋʋ tɛɛ yɔ. N̄eneɣa ŋga, ka-taa paɖʋʋ karazɩm. Paɖʋʋ nimaɣ nakɛyɛ n̄eneɣa ŋ́ga ka-taa nɛ nimaɣ ŋ́ga, kɔ-nɔɔ lɩɩna n̄eneɣa nɛ haŋ kiŋ. Nimaɣ ŋ́ga kɔ-yɔɔ kaɖazɩm tɩŋɩɣna nɛ pɔsɔkɩ kɔ-nɔɔ taa miŋ. Kanɖʋ yaɖɛ kendiɣna nɛ heelim eeɖizi miŋ. Kanɖʋ miŋ naɣ ɖeu. Ŋgʋ lɛɣzɩna mutuke kpaɣnɩ pɩnaɣ 1780 taa. Poluba-kʋ nɛ kɩwɛɛ kɛlɛʋ nɛ pɩkɩlɩ mutuke pɩlɩɩna ɛzɩma mbʋ ki-nimaɣ n̄ɔʋ kaɖazɩm n̄ɔʋ mbʋ yɔ. Kaɖazɩm pɩzɩɣ pɩkpa nimaɣ taa pɩtalɩ santimɛtɛnaa hiu mbʋ yɔ. Kanɖʋ ŋgʋ paɖʋʋ kɩ-taa kaɖazɩm mbʋ yɔ, palakɩna tʋmɩyɛ ɖoo taa ɖɩɣa taa. [[Eerɔpʋ]] tɛtʋ taa lɛ, kanɖʋnaa ḿba, pa-taa nimasɩ wɛ kuluŋkulu. Pɛwɛ ndɩ ndɩ nɛ paa ŋgʋ nɛ kɩ-n̄ɩɣtʋ ndɩ ndɩ. Payaɣ lɛɛkʋ se "bec Kosmos". Halɩ nɛ sɔnɔ pɔɖɔɔna-kʋ labɩnaʋ tʋmɩyɛ. Kɩ-kpalɩbanaa pɩzɩɣ pɩzɩɣ pɔhɔ miŋ nɛ ɛtasɩ nandʋʋ nɛ pɩkɩlɩ. Payaa lɛɛkʋ se, "bec Matador". Kʋkʋ n̄eneɣa n̄awalaa nɛ ki-miŋ walɩ ɖɔɖɔ. Kɩ-kpalɩba wɛ wɛtʋ natʋyʋ nɛ pɩhaɣ miŋ waɖɛ se ɛn̄andɩ mbʋ pɩmaɣ-ɩ yɔ.
[[Fichier:Lighting_the_Nakamal_Lamp_(Imagicity_291).jpg|vignette|Lighting the Nakamal Lamp (Imagicity 291)]]
[[Fichier:Central_African_Republic_-_Boy_in_Birao.jpg|vignette|Central African Republic - Boy in Birao]]
Kanɖʋnaa mba paba n̄ɛwɛ [[Etaazuunii|Amerika]] tɛtʋ taa yɔ, pa-taa nimasɩ n̄ɛwɛ tayɩ, sɩ-labʋ fɛyɩ kaɖɛ naɖɩyɛ. Nabʋyʋ taa yɔ pɛkpɛkɩɣ-sɩ naalɛ naalɛ. Pa-kpalɩbanaa wɛ hʋyɩŋ nɛ pɩnaɣ pa-taa camɩyɛ ɛzɩ panaʋ-wɛ "westerns" waa taa yɔ. Kaɖazɩm kanɖʋnaa ḿba, pa-kpalɩbanaa yeki nɛ ɛyʋ pɩzɩ ɛɖɔk-wɛ nɛ ɛyɛlɩna nɛ heelim eeɖiziɣ pe-miŋ. Pɩnzɩ mɩnʋʋ kɔyɔ, kanɖʋnaa kɛwɛ tindima naalɛ taa: Tindimiye kɩpɩnɖɛ: ɖɩɖɩ palakaɣ nɛ heelim mbʋ pɩkpaɣ yɔ pɩsaɣ miŋ. Tindimiye ńɖɩ, ɛyaa yeba-ɖɩ. Tindimiye kɩfaɖɛ: ɖɩɖɩ palakɩ nɛ heelim niɣdiɣ ɖɩnɖɩ. Wayɩ wayɩ n̄ɩnɖɛ ɖɩnɛ , ńɖɩ wɛnɩ ɖeu kpem. Ɖɩkɩlɩ lɛɛɖɛ ɖoŋ.
Tindima naalɛ ána, a-kanɖʋnaa ta animasɩ wɛ taŋ tayɩ nɛ a-kpalɩbanaa wɛɛ hʋyɩŋ poyi poyi nɛ pamaɣzɩ ɖaɣlʋʋ. Naʋ: Kanɖʋnaa ḿba pa-naalɛ Kaɖazɩm kanɖʋ. Tindimiye kɩpɩnɖɛ, ɖe-heelim saɣ miŋ. Kaɖazɩm kanɖʋnaa mba pɛwɛ lɛɛlɛɛyɔ (Guillourd lubina-kʋ, ɛkɛ [[Fransɩɩ]] tʋ). N̄ɩɣyʋʋ ŋgʋ kɩwɛ ɖoŋ camɩyɛ yɔ eyolosaa nɛ elubina-wɛ.
Kanɖʋnaa lɛɛla n̄ɛwɛɛ, pan̄ɩkɩɣ kɩn̄ʋʋ pɔ-yɔɔ nɛ pe-miŋ ɖeɣ. Pɩnaɣ 1910 taa poluba-wɛ. N̄ɩɣtʋ natʋyʋ poyolosuu nɛ polukina-wɛ. N̄ɩɣtʋ ndʋʋ yɔ: "cérium", "thorium" nɛ yttrium. Pɩnaɣ 1885 taa heelim taa wondu ndɩ ndɩ n̄ɩnɩyʋ ɖajaa Carl Auer Von Welsbach na-tʋ. Ɛkɛ [[Otirisi]] tʋ. N̄ɩɣtʋ ndʋ tɩn̄ɩlɩnzɩ pɩdɩɩfɛyɩ. Ɖooo yɔ, wiɖiyi patana n̄ɩɣyʋʋ nakʋyʋ n̄ɩlɩnzɩɣ ḿbʋ. N̄ɩɣtʋ ndʋ nɛ [[Laatriki miŋ|laatiriki miŋ]] paanaɣ se awakɩ n̄ɩlɩnzʋʋ. Pʋ-yɔɔ pakpaɣ n̄ɩɣtʋ ńdʋ nɛ polubina lɩmɖɛ [[Lɔɔɖɩyɛ|lɔɔɖa]] miŋ nɛ mbʋ payaɣ se "réverbères waa" yɔ kedeŋa kpeekpe yɔɔ. Poluba kaɖazɩm kaɖʋnaa nɛ Petromax n̄ɩma nɛ n̄ɩɣtʋ ndʋʋna. Pan̄ɩkɩɣ Petromax n̄ɩma yɔɔ kɩn̄ʋʋ nɛ pamʋʋ. Kanɖʋnaa mba polubi-wɛ nɛ n̄ɩɣtʋ ńdʋ yɔ, pɛwɛna n̄eneɣa nakɛyɛ, ka-taa pɔmpɩ ŋgʋ kaɖazɩm tɩŋɩɣna kɩ-taa nɛ pɩkpaɣ mbʋ pʋmʋʋ miŋ yɔ pʋ-yɔɔ yɔ. Kpalɩba nakʋyʋ kuluŋkulu n̄ohuuzi pʋbʋ yɔɔ. Ɖooo pɩnaɣ 1920 taa Fransɩɩ n̄ɩma nawa se "Petromax kanɖʋnaa" wɛ ɖeu siŋŋ, ɛlɛ, pa-taa nɔɔyʋ ɛɛlakɩna-wɛ tʋmɩyɛ ɛ-mɩzaɣ yɔɔ.
Ɛlɛ, halɩ nɛ sɔnɔ mbʋ yɔ, kanɖʋnaa ḿba, pɛwɛ Eurɔpʋ tɛtʋ ajɛya sakɩyɛ taa nɛ pɛtɛ pɛwɛɛ Amerika n̄ɩndʋ taa. Pɛwɛ ɖɔɖɔ kedeŋa kpeekpe yɔɔ, hɔɔlɩŋ weyi ɛ-taa laatiriki miŋ tɛwɛda yɔ nɛ ɛyaa lakɩ-wɛ nɛ tʋmɩyɛ siŋŋ. Mba ɖɔɖɔ ɛyaa ɖʋʋ ɖoo taa nɛ palakɩ tʋma sɔsɔna.
Kanɖʋnaa mba pan̄ɩkɩɣ kɩn̄ʋʋ nɛ pamʋʋ yɔ, pɛwɛ huwa naadozo taa: Kaɖazɩm kanɖʋnaa mba palɩna caama yɔ (Petromax kanɖʋnaa). Pɔɖɔŋa-wɛ lubuu nɛ masɩ ndɩ ndɩ halɩ nɛ sɔnɔ ajɛɛ sakɩyɛ taa. Kaɖazɩm kanɖʋnaa mba palɩnɩ Ɛngilisi yɔ ( paba yɔ "Tilley" nɛ "Bialaddin yaa Vapalux". Amerika nɛ [[Kanadaa]] paba n̄ɩma. Ɖajaa Coleman lubina-wɛ. Paba taa lɛ, sanzɩ pakɩlɩɣ ɖʋʋ. Kanɖʋnaa nabɛyɛ n̄ɛwɛɛ, paan̄ɩkɩɣ-wɛ kɩn̄ʋʋ nɛ pamʋʋ. Paba lɛ, kaɖazɩm n̄ɩma nɛ sanzɩ n̄ɩma yaa halɩ alɩkɔɔlɩ n̄ɩma. N̄ɩɣtʋ ndʋ tɩn̄ɩlɩzɩɣ siŋŋ yɔ polubini-wɛ. Pɛ-wɛtʋ wɛ ɛzɩ kpaɣ kpou kahʋyaɣ nɛ ŋkpa yɔ. Ɖɩnaɣ-wɛ [[Caama]] nɛ Fransɩɩ pa-ajɛɛ taa. Peeye kanɖʋnaa mbaa payaɣ se, "Tito-Landi" kanɖʋnaa. Ɖɩnaɣ-wɛ ɖɔɖɔ pɩkɩlɩ Amerika ɛjaɖɛ taa. Payaɣ-wɛ ɖɩnɛ se, "Aladdin" kanɖʋnaa. Ɛjaɖɛ ńɖɩ ɖɩ-taa lɛ, "amsh" egeetiye taa kanɖʋnaa ḿba pakɩlɩ tɔyʋʋ. Paa ɖooye pɔsɔkɩ kanɖʋnaa mba peeye.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Pʋyʋ kɩlɩzɩm]]
moq1w4mj9mnrhfw1l6o5a0sn2ak9yp3
Kapitaalism
0
530
11739
6889
2018-03-06T08:38:13Z
Escarbot
1330
wikidata interwiki
11739
wikitext
text/x-wiki
Kapitaalism kɛ tɔsʋʋ nɛ samaɣ kpɛndʋʋ nɛ politiki pɛ-lɛɣtʋ natʋyʋ. Kapitaalism sɔɔlaa se paa weyi lɛ, ɛtɩɣyɩ n̄ɩm mbʋ ɛlaba nɛ e-nesi nɛ ehiɣ yɔ. Kapitaalism wɛna tɔbɩŋ lɛɛŋ ndɩ ndɩ pɩtɩŋna alɩwaatʋ natʋyʋ nɛ hɔɔlɩŋ nɩɩyɛ pɔ-yɔɔ. Pɩlɩɣna ɖɔɖɔ ɛzɩma mbʋ ɛyʋ maɣzɩɣ politiki tɔm taa yɔ nɛ Kapitaalism wɛɣna tɔbʋ nakʋyʋ. Ɛlɛ, ɖooo kiɖe tɛɛ lɛ, payaɣ mbʋ se Kapitaalism yɔ, pɩkɛ kɛzɛɣ n̄ɩnʋʋ, pɩkɛ liidiye sakɩyɛ n̄ɩnʋʋ. Pʋ-yɔɔ weyi payaɣ se [[Karl Marx]] yɔ, ɛtɔma se Kapitaalism kɛ mbʋ piyeki nɛ ɛyʋ lɛlʋ nuutuu yaa ɛnazɩɣ ɛyʋ lɛlʋ ɛ-tʋmɩyɛ taa se ɛpɩzɩ ekuu n̄ɩm nɛ pɩkɩlɛ lɛlaa yɔ. Ɖajaa weyi payaɣ se [[Max Weber]] yɔ, ɛlɛ tɔŋ se Kapitaalism lɩnɩ kajalaɣ ɛyaa mba palaba lɩmaɣzɛ se palakɩ tʋma sɔsɔna naayɛ yɔ pɔ-cɔlɔ.
[[Category:politiki]]
tszlh7haqbxjer5w8bu1cwmbx5cqh3m
Kapʊvɛɛrɩ
0
531
15094
11088
2021-10-16T14:20:03Z
2A01:E0A:26:3D0:1D2F:F7A1:1E2F:E98B
15094
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛjaɖɛ
| Hɩɖɛ = Kapʋvɛɛrɩ
| Hɩɖɛ2 = Cap-vert
| Kɩɖaʋ kɩdɛɛka = [[File:Flag of Cape Verde.svg|75px]]<br>Kapʋvɛɛrɩ kɩɖaʋ kɩdɛɛka
| Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ = [[File:Coat of arms of Cape Verde.svg|75px]]<br>Kapʋvɛɛrɩ Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ
| image_map = [[File:LocationCapeVerde.svg|190px]]<br>Kapʋvɛɛrɩ tɛlɛŋa
| official_languages = .
| capital = .
| government = .
| president = Ɖajaa Carlos Veiga
| area_km2 = 4,033
| population_estimate = 525,000
| population_estimate_year = 2015
| population_density_km2 = 123.7
| cctld = .
}}
Kapʊvɛɛrɩ kɛ Afrika tetʊ taa ɛjaɖɛ naɖɩyɛ nɛ ɖɩwɛna [[Afrɩka tɛtʋ wandamm|Afrika]] nɛ kɩ-wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa. Kapʊvɛɛrɩ walanzɩ taa wɛ ɛzɩ kilomɛtanaa kutokiŋ naanza yɔ. Kɩwɛ [[Moritaanii|Moriitaanii]], [[Kambii]] nɛ [[Senegaalɩ|Seneegaalɩ]] pɛ-hɛkʋ taa.
Kapʊvɛɛrɩ kɛna tɛtʋ ñabɩ ndʊ lɩm cɔ-pʊ nɛ pɩta yɔ nɛ pɛtɛyʊ-tʊ tam sɔsɔm napʊlɛ taa: hadɛ kiŋ lɛ, tɛtʊ ndʊ payaɣ-tʊ se îles Sotavento yɔ nɛ ndʊ yɔ Brava, Fogo, Santiago nɛ Maio. Hayʊ kiŋ lɛ, îles Barlavento nɛ Bowa Vista, Sal, São Nicolau, Santa Luzia, São Vicente nɛ Santo Antão.
Tɛtʊ ndʊ payaɣ se Santiyago yɔ tɩ-taa kɛ ɛyaa kɩlɩ ɖɔʊ kɛ Kapʊvɛɛrɩ ɛjaɖɛ taa nɛ peeɖɛ ɖɔɖɔ tɛtʊ sɔsɔtʊ wɛɛ ndʊlɛ Prayiya. Pʊcɔ nɛ keteŋa yɔɔ yɛlɩya mba palɩna [[Pɔritigaalɩ|Pɔɔrtiigaalɩ]] powolo peeɖe pɩnaɣ 1456 lɛ, ɛyaa taawɛɛ tɛtʊ ñabɩ ñabɩ ndʊ taa. Kapʊvɛɛrɩ taa kɛ ɛyaa tɩŋgaɣna nɛ pakpaɣa ɛyaa nɛ ɖɔŋ nɛ papɩsɩɣ wɛ yoma powokina-wɛ Amerika lɛ.
Sɔdɩŋ sɔsɔŋ nɩɩ woba peeɖe alɩwaatʊ natʊyʊ taa nɛ ɩ-taa kɔyɔ: Francis Drake pɩnaɣ 1580 taa, [[Charles Darwin]] kɛ pɩnaɣ 1832 taa. Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ taa ñɔɔsɩ sɔsɔsɩ nasɩyɛ lɩ peeɖe nɛ pɩkʊ ɛyaa sakɩyɛ. Kapʊvɛɛrɩ mʊ kɩ-tɩ yɔɔ wɛʊ kɛ pɩnaɣ 1975 nɛ pɩsɩŋa lɛ, kɩwɛɛ [[CEDEAO]] taa.
{{Afrɩka}}
[[Category:!Main category]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Kapʊvɛɛrɩ]]
mpc398fas42dgf5q8669ovleryoyi7o
Karasii
0
533
9372
8903
2017-11-03T13:38:30Z
Atticmaker
127
Category Added
9372
wikitext
text/x-wiki
Karasii kɛna [[Pakisitaanɩ (Pakistan)|Pakisitani]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ sʊzɔtʊ. Tɛtʊ tʊnɛ tɩ-taa ɛyaa ɖɔɔ pɩɖɛ ɛzɩ miliyɔɔnaa nɛɛlɛ yɔ nɛ tɩ-walanzɩ landammm taa wɛ maɣna kilomɛtanaa 3 527. Pɩnaɣ 2011 taa pakalɩ kɩgalʊ lɛ, pana ɛyaa 21 142 625. [[Iizilaam|Malɩŋ]] ajɛya kpeekpe taa lɛ, Karasii tɛtʊ taa kɛ ɛyaa kɩla ɖɔʊ; pʊtɔbʊʊ kɛlɛ se tɛtʊ tʊnɛ tɩwɛ tɛtʊ ndʊ tɩ-taa ɛyaa kɩla ɖɔʊ kɛ keteŋa kpeekpe tɛtʊ sʊzɔtʊ taa yɔ.
Karasii tɛtʊ tʊnɛ tɩ-taa kɛ pasɩ Pakisitani ɛjaɖɛ lɩzɩyʊ kɔnaɣ-tʊ weyi payaɣ-ɩ se Muhammad Ali Jinnah yɔ ɛ-tɛ sɩʊkpelaɣ. Tɛtʊ ndʊ tɩ-taa ɖama nɩnaʊ fɛyɩ sɩŋŋŋ mbʊ pʊyɔɔ yɔ ageeta wena payaɣ-yɛ se suniti nɛ siititi yɔ aanaɣ ɖama nɛ ɛsɩyɛ. Peeɖe ɖɔɖɔ yam yam lakasɩ nɛ ɛyaa kʊʊ tɔm ɖeke wena kpaɣ ɖooo pɩnaɣ 1980.
Karasii wɛ Arabi teŋgu kidiiliŋ tɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ hɔɔlʊʊ taa nɛ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ nɛ hayʊ kiŋ lɛ ɛndusi wɛna. Peeɖe tɛtʊ taa kɛ komina tʊma sʊsɔna kɩla wɛʊ. Tɛtʊ tʊnɛ tɩ-taa sukuli kɩtɛzʊ taa sukuli piya ɖɛ ɛzɩ kutokiŋ 80 000 yɔ nɛ peeɖe ɖɔɖɔ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa efebiya nɛ pɛlaa powoki se pala tʊmɩyɛ teŋu kidiiliŋ cɔlɔ. Payaɣ Karasii tɛtʊ yɔɔ cɔnɩyʊ kɩkfalʊ se Lala Fazal-ur-Rehman.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Tɛtʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Aazii]]
[[Category:Pakisitaanɩ]]
nu2jdfmzlfvalkgen23h8ebzq5v1loc
Karl Marx
0
534
17932
13362
2024-01-19T15:25:37Z
Gnassingbé-Gnassingbé
4636
Catégorie
17932
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Karl Marx
|image = Karl Marx photo from a book by Lenin.jpg
|px = 190
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = [[Caama(Allemagne)|Caama]]
|Ɛ-tʋmɩyɛ = Filosofii laɖʋ
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = Trier, Grand Duchy of the Lower Rhine, Kingdom of Prussia, [[Caama(Allemagne)|Caama]]
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = Lakɩŋ fenaɣ 5 wiye, pɩnaɣ 1818
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ = [[Lɔndrɩ(Londres)]], England, [[Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ(Royaume-Uni)|Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ]]
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ = Agoza fenaɣ 14 wiye, pɩnaɣ 1883
|E-nesi ñɩɣʋ = Karl Marx signature.svg
}}[[Fichier:Marx7.jpg|197px|droite]]
Palʊla '''Karl Heinrich Marx''' kɛ [[agoza fenaɣ]] kagbaanzɩ wiye kɛ Trèves tɛtʊ taa pɩnaɣ 1818 nɛ ɛkʊyɩ ɛjaɖɛ yɔɔ kɛ [[lakɩŋ fenaɣ]] 14 pɩnaɣ 1883 kɛ [[Lɔndrɩ]] ɛjaɖɛ taa. Ɛkɛ [[Caama (Allemagne)|Caama]] tʊ nɛ ɛlaba tʊma wena yɔ, afɛyɩ yɔɔdɩɣ: ɛkɛ caanaʊ taa tɔm ñɩnɩyʊ nɛ tɩkɛtɩyʊ, ɛkɛ aseɣɖe tɔm kɛtɩyʊ, philosophe nɛ tɔsʊʊ yɔɔ cɔnɩyʊ, ɛkɛ ɖɔɖɔ sociologue nɛ socialiste, takayasɩ mayʊ, ɛkɛ ɖɔɖɔ Komunisti. Pasɩma-ɩ sɩŋŋŋ nɛ ɛ-lʊbɩyɛ nɖɩ ɛlʊba tʊmɩlaɖaa yɔɔ yɔ, ntʊ ɛyɔɔda pɩlɩna ɛzɩma liidiye cɔʊ cɔʊ mbʊ yɔ pʊ-yɔɔ ɖɔɖɔ pɩtasɩna ɛ-lɩmazɩyɛ kɛ ɛzɩma ɖooo caanaʊ taa mba nɛ sɔnɔ mba ɖɔɖɔ pacɔzɩɣ pa-ñɩm cɔzɩɣ mbʊ yɔ.
==Anɩɩ payaɣ se Karl Marx==
Palʊla Karl Heinrich Marx kɛ pɩnaɣ 1818 kɛ Trèves tɛtʊ taa, ɖenɖe payaɣ sɔnɔ se Rhénanie-Palatinat yɔ nɛ ɛkɛ naalɛ-tʊ pɩya litoozo taa. Payaɣ ɛ-caa se Heinrich Marx (1782–1838) nɛ ɛ-cɔzɔ yɔ Herschel Marx Levi Mordechai. Ɛ-caa ɛnʊ ɛkɛ tɔm-hʊyʊ weyi payaɣ se avocat yɔ nɛ ɛkɛ Yuuɖa tʊ. Ɛ-cɔzɔ sɔsɔ payawa se Heinrich Meier Halevi Marx, nɛ ɛzɩ ɛ-caa ɖɔɖɔ mbʊ yɔ, ɛɛkɛ Trèves cejewiye layaa tɛ nɔɔyɔɔ ɖɛyʊ nɔɔyʊ pɩnaɣ 1723. Kpaɣ pɩnaɣ 1816 yaa 1817 taa kɛ Karl Marx pɩsa Protestant se pɩsamɩ-ɩ nɛ ɛla ɛ-tʊmaa camɩyɛ kaalɛyɩtʊ; mbʊ ɛkpaɣ hɩɖɛ se Heinrich. Payaɣ e-ɖoo se Henriette Pressburg, palʊla ɛlɛ [[hasɩyaɖɛ fenaɣ]] 20 wiye pɩnaɣ 1788 nɛ ɛsɩ mɩnzɛma fenaɣ hiŋ naatozo ɛwɛna pɩnzɩ 75. Ɛkɛ Yuuda mba mba palɩna Hollande yɔ. E-newaa kɔyɔ Gerard Philips nɛ Anton Philips. Pɔsɔ Karl Heinrich Marx kɛ ɛsɔ tɛ lɩm pɩnaɣ 1824 Luther cɔɔcɩ taa nɛ pakpazɩ-ɩ ɖoŋ pɩnaɣ 1834 kɛ Trinité de Trèves cɔɔcɩ kpaaŋ taa. Pɩwɛ mbʊ se Karl Marx caa ɖoŋgaɣ yuuɖa mba paɣtʊ yɔɔ ɛlɛ ɛ-cɔzɔ ɛnʊ (Karl Heinrich Mordechai) patalabɩ-ɩ yuuɖa mba sɔnzɩ nasɩyɛ, pɔtɔsɔ-ɩ lɩm ɖɔɖɔ nɛ nabʊyʊ ɛwɩlɩɣ kaɣlaɣ se Karl waa mba pɔɖɔŋ Yuuɖa mba paɣtʊ yɔɔ yaa Luther ñɩndʊ yɔɔ.
==Karl Marx sukuli labʊ==
Ɛlaba sukuli nɛ ɛsʊʊ Friedrich-Wilhelm tɛ Sukuli kɩtɛzʊʊ taa kɛ Trèves tɛtʊ taa pɩnaɣ 1830 nɛ peeɖe ɛmʊ ɛ-takayaɣ ŋga payaɣ se Abitur yɔ nɛ pɩha-ɩ nʊmɔʊ nɛ ɛsʊʊ Bonn tɛ sukuli kɛtɛzʊʊ taa pɩnaɣ 1835 nɛ ɛpaɣzɩ droit labʊ. Universite taa peeɖe paha-ɩ samtʊ nimiye naɖɩyɛ nɖɩ lɛ ɛ-tɛ tʊmɩyɛ labʊ nɛ ɛ-abalɩtʊ nimiye. Pʊwayɩ lɛ ewolo Friedrich-Wilhem universite taa kɛ [[Pɛrɩlɛɛ (Berlin)|Pɛrɩlɛɛ]] tɛtʊ taa lakɩŋ fenaɣ 1836 nɛ ɛpaɣzɩ [[filozofii]] nɛ caanaʊ taa tɔm kpɛlɛkɩʊ sɩŋŋŋ. Ɛtama e-sukuli pɩnaɣ 1841 nɛ ɛma ɛ-tɛ takayaɣ ŋga kawɩlʊ se ɛkɛ dɔkɩtɛɛrɩ yɔ nɛ ŋga lɛ Différence de la philosophie de la nature chez Démocrite nɛ Épicure yɔ. Pʊwayɩ pukɔma [[ɖomaɣ fenaɣ]] 15 pɩnaɣ pɩnaɣ kʊɖʊmaɣ ŋga ka-taa lɛ, pamʊ-ɩ Iéna tɛ universite taa nɛ ɛpaɣzɩ philosophie wɩlɩʊ.
==Karl Marx hɔʊ==
Pɩnaɣ 1843 kɛ Karl Marx kpaɣ ɛ-ɖaŋ Jenny von Westphalen kɛ Bad Kreuznach tɛtʊ taa. Ɛ-ɖaŋ ɛnʊ sukuli kɩtɛzʊ taa peeɖe ɛna-ɩ pana ɖama nɛ pɔsɔɔlɩ ɖama. Pɩnzɩ nzɩ sɩ-taa kɛ ɛ-ɖalʊ sɔsɔ ñapɩsa minisiɖi weyi ɛcɔŋna ɖiu ɖiu caaʊ yɔɔ yɔ kɛ Prusse tɛtʊ taa kpaɣ pɩnzɩ 1850 nɛ 1858 sɩ-taa. Pɛwɛna pɩya lʊbɛ ɛlɛ halɩ-piya naatozo ɖeɖe kaɣna wɛnaʊ nɛpe-weziu nɛ papɩɩ; mba lɛ: Jenny Caroline (1844-1883), Laura (1845-1911) nɛ Jenny Julia Eleanor (1855-1898). Laurat wala Paul Lafargue kɛ pɩnaɣ 1868; ɛ-walʊ ɛnʊ ɛkɛ Fransɩ tʊ nɛ ɛma Karl Marx yɔɔ tɔm kpem nɛ ɛkɛdɩ ɛzɩma Marx kɛ philosophe yɔ. Paul ɛnʊ ɛya ɛ-takayaɣ ŋga se Souvenirs personnels sur Karl Marx. Jenny Caroline yɔ, ɛwalɩ Parɩ tɛtʊ taa weyi pazyaɣ se Charles Longuet. Jenny Eleanor ɛlɛ yɔ, ɛwala Britannique tʊ nɔɔyʊ nɛ payaɣ-ɩ se Edward Aveling.
[[Catégorie:Ɛyaa sɔsaa]]
[[Catégorie:Abalaa sɔsaa]]
[[Catégorie:Ruusii]]
[[Catégorie:Politiki laɖaa]]
fzhormslslj4kr5yeerh2zn10c9c2qr
Katsushika Hokusai
0
535
17931
13365
2024-01-19T15:23:42Z
Gnassingbé-Gnassingbé
4636
Catégorie
17931
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Katsushika Hokusai
|image = Hokusai portrait whiteBackground.png
|px = 190
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = [[Jaapɔɔnɩ ɛjaɖɛ tɔm(Japan)|Jaapɔɔnɩ ɛjaɖɛ tɔm]]
|Ɛ-tʋmɩyɛ = Keɖeyaɣ laɖʋ
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = Aloma fenaɣ 31 wiye, pɩnaɣ 1760
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = [[Tokiyo (Tokyo)|Tokiyo]], [[Jaapɔɔnɩ ɛjaɖɛ tɔm(Japan)|Jaapɔɔnɩ ɛjaɖɛ tɔm]]
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ = Agoza fenaɣ 10 wiye, pɩnaɣ 1849
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ = [[Tokiyo (Tokyo)|Tokiyo]], [[Jaapɔɔnɩ ɛjaɖɛ tɔm(Japan)|Jaapɔɔnɩ ɛjaɖɛ tɔm]]
|E-nesi ñɩɣʋ =
}}Katsushika Hokusai kɛ [[Japɔŋ]] ɛjaɖɛ taa pɩɣa. Ɛkɛ abalʋ sɔsɔ pasɩmam nɔɔyʋ ɛ-ɛjaɖɛ nɖɩ tɩ-taa. Palʋla ɖajaa Katsushika Hokusai Japɔŋ ɛjaɖɛ taa, [[aloma fenaɣ]] kɩyakʋ niidozo nɛ kʋɖʋmʋʋ (31) n̄ɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1760 n̄ɩŋga taa.
Palʋlɩ ɖajaa ɛnɛ yɔ, Edo egeetiye taa. Edo egeetiye nɖɩ payaɣ sɔnɔ se [[Tokiyo]]. Japɔŋ ɛjaɖɛ taa pɩɣa kanɛ, kaakɛ pɩɣa lɔŋ n̄ɩŋa siŋŋ ɛ-taabalaa cɔlɔ nɛ samaɣ ɛsɩnda.
Pɩɣa kanɛ, ka-taawɛɛ felendu kaʋ, kaasɔɔla nesi tɛɛ tʋma labʋ ɛzɩ pʋyʋ yɔ. Ɖajaa Katsushika Hokusai sɩba [[agoza fenaɣ]] kɩyakʋ hiu (10) n̄ɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1849 n̄ɩŋga taa. Pʋcɔ nɛ ɖajaa Hokusai wokina sɔsaa mʋlʋm lɛ, ɛkawɛna pɩnzɩ hiŋ lutozo nɛ nakʋ (89) mbʋ yɔ. Egeetiye nɖɩ payaɣ se Mère Kaei yɔ, ɖɩ-taa ɛsɩba.
Ɖajaa Katsushika Hokusai laba tʋma sakɩyɛ. Ɛ-tʋma ana a-taa naayɛ kɔyɔ : tɔlɩm taʋ tʋmɩyɛ. Ɖajaa ɛnɛ, ɛta tɔlɩm ndɩ ndɩ kuduyuŋ sɔsɔŋ weeyi yɔ, ɛfɛyɩ kalʋʋ. Ɛkɛ ɖɔɖɔ wendu ndɩ ndɩ kɩlɛmɩŋ lɩzɩyʋ nɔɔyʋ kama fɛyɩ. Ɖajaa ɛnɛ, ɛlakɩ ɖɔɖɔ ɛ-ɛjaɖɛ Japɔŋ samaɣ sɔnɔ tɔm nɛ caanaʋ tɔm takayaɣsɩ maʋ tʋmɩyɛ. Pʋ-yɔɔ pɩtɩŋnaa nɛ sakɩyɛ sɩmɩ-ɩ pɩdɩɩfɛyɩ nɛ pɛɖɛyɩ-ɩ hɩɖɛ se Hokusai. Ɛ-tɛ kɩlɛmɩŋ kɩbaŋ lɩzɩʋ yɔɔ pɛɖɛyɩ-ɩ ɖɔɖɔ size, akpadɩyɛ sɔsɔ kpandʋ kɩlɛmɛŋ lɩzɩyʋ. Ɛ-tʋma wɛ ɖoŋ nɛ awɛɛ ɖɔɖɔ yuŋ samaɣ ɛsɩnda nɛ maɣzɩyaa lalaa cɔlɔ.
Nesi tɛɛ tʋmlaɖaa sɔsaa nɛ keɣsi maɖaa sɔsaa nɛ hendu teyaa sɔsaa taa nabɛyɛ hɩla yɔ : ɖajaa Gauguin, nɛ ɖajaa [[Vincent Van Gogh]], nɛ ɖajaa [[Claude Monet]], nɛ pɩtasɩna ɖajaa Alfred Sisley. Pa-taa payɩ lɛ, ɖajaa Katsushika Hokusai ɖɛna-wɛ nɔɔ.
[[Catégorie:!Main category]]
[[Catégorie:Keɖeyaɣ laɖaa]]
[[Catégorie:Sapɔŋ]]
[[Catégorie:Abalaa sɔsaa]]
[[Catégorie:Ɛyaa sɔsaa]]
dvoa2na7wpx3kciclyd7l16cc2194el
Kazablanka
0
536
9363
8904
2017-11-03T13:25:16Z
Atticmaker
127
Category Added
9363
wikitext
text/x-wiki
Kazablanka tɔbʊʊ nɛ [[Arabɩɩ kʊnʊŋ]] taa size "Ɖɩya kʊhʊlʊmaɣ". Tɛtʊ ndʊ tɩkɛ [[Marɔkɩ]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ sʊzɔtʊ natʊyʊ nɛ tɩwɛna ɛjaɖɛ nɖɩ nɛ ɖɩ-wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa ɛlɛ pɩmaɣzɩ wɛʊ nɛ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-hɛkʊ taa. Tɛtʊ tʊnɛ, Marɔkɩ ɛjaɖɛ taa tɛtʊ sʊzɔtʊ ndʊ payaɣ-tʊ se Kazablanka-Setatɩ yɔ, tɩ-tɛ tɛtʊ hɩɖɛ sʊsɔyɛ kɛlɛ se Kazablanka. Kazablanka-Setatɩ tɛtʊ tʊnɛ, ndʊ lɛ Marɔkɩ ɛjaɖɛ tɛtʊ sʊzɔtʊ nɛ tɩ-taa kɛ tɔsʊ hʊʊ nɛ ɛsɩndaa ɖɛʊ kɩlaa; tɛtʊ ndʊ tɩ-taa ɖɔɖɔ ɛyaa kɩla ɖɔɖɔʊ kɛ Magirɛbʊ ɛjaya taa tɛtʊ sʊzɔtʊ kpeekpe taa.
Kazablanka-Se tʊma sʊsɔna wɛɛ yɔɔ. Ɖooo pɩnaɣ 2002 taa kɛ pɛtɛyɩ tɛtʊ ndʊ ageeta haiu nɛ looɖo (16). Pɩnaɣ 2014 taa pakalɩ kɩgalʊʊ lɛ, pana ɛyaa mba pɛkpɛnda ɛyaa miliyɔɔnaa 3 359 818. Ɛlɛ pɛkpɛndɩna tɛtʊ sʊzɔtʊ ndʊ tɩ-tɛ ageeta cɩkpena lɛɛna kɔyɔ, ɛyaa kpeekpe kpɛnda miliyɔɔnaa 4 270 750. Kɩgalʊʊ kʊnɛ pakalɩ-kʊ pɩnaɣ 2015.
Pañɩnɩɣ keteŋa kpeekpe taa kɛ cɩŋgilinaa mba pakɩlɩɖeu yɔ, panaɣ sakɩyɛ kɛ kazablanka tɛtʊ taa. Tɛtʊ ndʊ tɩ-taa ciŋgɩlɩ sɔsɔʊ ŋgʊ payaɣ-kʊ se Hassan II yɔ, kɩ-tɛ ɖenɖe imaam sʊsɔ weyi paya-ɩ se muyezɩŋ yɔ ɛsɩŋgʊ nɛ ɛyaɣ malɩŋ lɛɛŋ kɛ ɛsɔ sɛtʊ yɔ, peeɖe kɩlɩna ɖeʊ kɛ keteŋa kpeekpe pɩ-tɛ lona lɛɛna.
Kazablanka nɛ keteŋga kpeekpe taa malikanaa nabɛyɛ pɛkpɛndʊʊ nɛ palakɩ tʊma. Malikinaa mba mba pa-taa kɔyɔ: Sikaago ([[Etaazuunii]]), Saŋgayɩ ([[Siini]], ɖooo pɩnaɣ 1986), Pɔrɩdoo ([[Fransɩɩ]], ɖooo mɩnzɛma fenaɣ naatozo pɩnaɣ 1988), Tuubayɩ (Emirati-Arabʊzuni), [[Isitambuli]] ([[Turki]]), Mɔntireyali ([[Kanadaa]], ɖooo [[lakɩŋ fenaɣ]] 1999), [[Alizee]] ([[Alizeerii]], ɖooo [[hasɩyaɖɛ fenaɣ]] 19 pɩnaɣ 1963), Sɩfakɩsɩ ([[Tuniizii]]), [[Prukisɛɛlɩ]] ([[Pɛliziki]]), Petarɩsi kiɖeɖeu ([[Ruusii]]), [[Tokiyo]] ([[Sapɔŋ]], pɩnaɣ 2004), Lisiboni ([[Pɔritigaalɩ]]) nɛ Uwarɩzazatɩ ([[Marɔkɩ]]). Piyele Kazablanka nɛ [[Fransɩɩ]] malika ŋgʊ payaɣ-kʊ se Marsɛyɩ yɔ, kɩna-kʊ taabalɩyɛ ŋgbɛyɛ nɛ ɖama nɩnaʊ pɩwɛ ɖooo [[hasɩyaɖɛ fenaɣ]] 27 pɩnaɣ 1998.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Tɛtʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Marɔkɩ]]
f4xf5xrwpur5qk9i1a406slm46r4bvf
Kazayaɣ
0
537
10215
2724
2017-12-27T17:57:11Z
Gnangbade
58
liens
10215
wikitext
text/x-wiki
Kamasɩ sʋsɔsɩ nzɩ sɩ-yɔɔ wɛ pɔɔya yɔ "Ioniens waa" yaɣ se kazayɩsɩ.
Hɔɔlɩŋ weyi soŋaɣ wɛ ɛ-taa siŋŋ yɔ kazayɩsɩ wɛɣ. Sɩcakɩ [[lɩm]] mbʋ pʋwɛ leleŋ yɔ pɩ-taa. Lɩm mbʋ piikpeŋ yɔ pɩ-taa sɩcakɩ nɛ sifeŋiɣ sɩ-kʋtɔɔm. Kazayaɣ pɩzɩɣ kasʋʋ lɩm tɛɛ pɩtalɩ cɛjɛsɩ 45 mbʋ yɔ.
[[File:Crocodile-du-nil-01 cropped.jpg|thumb|Crocodile-du-nil-01 cropped|Kazayaɣ|Kazayaɣ]]
Peeye kɔn̄ɔɔzʋʋ ka-tɩ camɩyɛ nɛ kakpa ka-kʋtɔɔm. Kazayaɣ pɩzɩɣ seya lɩm tɛɛ pɩkɩlɩ tɛtʋ yɔɔ. Lɩm tɛɛ kpem pɩma-sɩ se sɩcaɣ wezuu.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Tɛtɛ kpɩna]]
2wke07ipnxpri3vkir5ste3sa8yw6gg
Kañɩmpusuu tɛtʋ (Désert)
0
538
11254
2727
2018-02-09T22:15:09Z
Gnangbade
58
liens, paragraphes
11254
wikitext
text/x-wiki
Wezuu caɣʋ caɣ kaɖɛ pɩdɩɩfɛyɩ kañɩmpusuu ɛjaɖɛ taa. Mbʋ yɔ, ɛyʋ ɛɛpɩzɩɣ ɛhayɩ kañɩmpusuu ɛjaɖɛ taa. Tɛtʋ fɛyɩ mʋzʋŋ, tɔɔnaɣ nakɛyɩ ɛɛpɩzɩ kala. [[Tɛʋ]] ɛɛnɩɣ, [[Tɩʊ|tɩŋ]] ɛɛpɩzɩɣ ɛñɔ, awayɩ kpɩna ɛɛpɩzɩɣ acaɣ ɖɔɖɔ wezuu kañɩmpusuu ɛjaɖɛ taa. [[Sumaɣ]] nakɛyɛ ɛɛpɩsɩɣ kacaɣ wezuu kañɩmpusuu ɛjaɖɛ taa. Tɛtɛ ñɩɣyʋʋ nakʋyʋ ɛɛpɩzɩɣ kɩcaɣ wezuu kañɩmpusuu ɛjaɖɛ taa. Pʋ-tɔbʋʋ se kañɩmpusuu tɛtʋ kɛ kedeŋa yɔɔ cɩnɛ hɔɔlʋʋ ŋgʋ Ɛsɔ wɩla-kʋ kpalʋʋ yɔ, mbʋ pʋyʋ ɛɛpɩzɩɣ pɩcaɣ wezuu tɛtʋ ndʋ tɩ-taa.
Kañɩmpusuu ɛjaɖɛ taa, tɩŋ fɛyɩ, ñɩtʋ fɛyɩ, awyɩ kpɩna fɛyɩ, tɛtɛ ñɩɣyʋʋ nakʋyʋ fɛyɩ. Kañɩmpusuu ɛjaɖɛ wɛ ndaakpeɖe ɖɔɖɔ ɛzɩ palʋlʋʋ ɛyʋ ndaakpeɖe yɔ.
Kañɩmpusuu hɔɔlɩŋ nɩɩyɛ wɛɛ nɛ payaɣ hɔɔlɩŋ ɛnʋ se niikaɣ kañɩmpusuu hɔɔlɩŋ. Pʋ-tɔbʋʋ se, hɔɔlɩŋ ɛnʋ ɛ-taa lɛ, tɛʋ nɩɣ nabʋyʋ nabɩyʋ.
Yee pɛtɛyɩ kedeŋa kpeekpe hɔɔlɩŋ naadozo kɔyɔ, hɔɔlʋʋ kʋɖʋmʋʋ mpilim kɛ kañɩmpusuu tɛtʋ. Kañɩmpusuu hɔɔlɩŋ ɛnʋ ɛ-taa lɛ, hɔɔlɩŋ lɛɛŋ taa, tɛʋ nɩʋ nabʋyʋ nabɩyʋ. Kañɩmpusuu hɔɔlɩŋ taa, hɔɔlɩŋ weyi ɛ-taa tɛʋ nɩɣ nabʋyʋ nabʋyʋ yɔ payaɣ se niikaɣ kañɩmpusuu hɔɔlɩŋ.
Papɩzɩɣ pɛtɛyɩ kañɩmpusuu tɛtʋ hɔɔlɩŋ ndɩ ndɩ. Kañɩmpusuu tɛtʋ ndʋ tɩ-taa tɛʋ nɩɣ nabɩyʋ nabɩyʋ yɔ kɩwɛɛ. Kañɩmpusuu tɛtʋ ndʋ tʋtʋ taa wɛɛ hakuu yɔ, tɩwɛɛ. Kañɩmpusuu tɛtʋ natʋyʋ ñɛwɛɛ lɛ, ɛyaa timna tɩŋ nɛ tɛtʋ ndʋ tɩpɩsɩ kañɩmpusuu ɛjaɖɛ.
Yee mbʋ, ɛyʋ wɛna ɖoŋ se ɛla nɛ kañɩmpusuu tɛtʋ pɩsɩ tɛtʋ kɩbandʋ ndʋ tɩ-ɛyʋ pɩzɩɣ ɛcaɣ wezuu yɔ. Tɩŋ sɔʋ ɖeke koŋ pɩzɩɣna piyele nɛ kañɩmpusuu tɛtʋ pɩsɩ tɛtʋ wezuu ñɩndʋ. Tɩŋ sɔʋ wɛ wazaɣ pɩdɩɩfɛyɩ. Tɩŋ yekina nɛ heelim fɛtɩɣ camɩyɛ nɛ ɛyʋ pɩzɩ ɛcaɣ wezuu. Heelim mbʋ pikpeɣlɩɣna mɩndʋ nɛ tʋtʋ taa lakɩ hakuu nɛ piyeki nɛ tɛʋ nɩɣ. Ɖɩsɔ tɩŋ nɛ ɖɩpɩzɩ ɖɩcaɣ wezuu.
[[Category:!Main category]]
gk3c3dux985kt6c75fdxa5szj1mil8u
Kaŋgalaafu
0
539
11443
11442
2018-02-17T11:32:54Z
Gnangbade
58
liens
11443
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Galaxy_S8+_and_Pixel_XL.jpg|vignette|Galaxy S8+ and Pixel XL]]
Poliŋ taa yɔɔdɩnaʋ n̄ɩɣyʋʋ payaɣ se kaŋgalafu. Poliŋ taa kɩyɔɔdɩnaʋ n̄ɩɣyʋʋ kʋnɛ, kɩkɛ tɔm heyuu wonuu wazaɣ ñɩŋgʋ siŋŋ.
[[Fichier:Two_K6_phone_kiosks_in_Hartley_Wintney.JPG|vignette|Two K6 phone kiosks in Hartley Wintney]]
[[Fichier:TelefonicaTelefono80sCNTE8008-G.jpg|vignette|TelefonicaTelefono80sCNTE8008-G]]
[[Fichier:1896_telephone.jpg|vignette|1896 telephone]]
Poliŋ taa yɔɔdɩnaʋ n̄ɩɣyʋʋ yekina nɛ paa ɛyʋ ɛɛtɩ wɛ ɖooo le kɔyɔ, tɔm kiheyitu talɩ pʋtʋ kɛlɛʋ nɛ lɛlʋ nɔɔ. Paa payaŋ yaa ŋya kaŋgalafu taa kɔyɔ, cosiyu calɩɣna cosuu nɛ [[Fransɩɩ kʊnʊŋ|fransɩɩ kʋnʋŋ]] taa size "Allô"! Pʋ-tɔbʋʋ kɛlɛ size yɔɔdɩ mewelesiɣ.
Pɔyɔɔdʋʋ nɛ pocosi ɖama nɛ poliŋ kɛlɛʋ yem pɩtɩŋna poliŋ taa yɔɔdɩnaʋ n̄ɩɣyʋʋ kʋnɛ yɔ kɩ-yɔɔ. Paa ɛyʋ kaatɩ wɛ ɛjaɖɛ tɩnaa yɔɔ kɔyɔ, ɛpɩzɩɣ ɛyɔɔdɩna e-kuubo ɛlɛ ɛjaɖɛ taa pɩtɩŋna kaŋgalafu nimaɣ yɔɔ.
Ɛyʋ ɛtɔsɔɔlɩ yɔɔdʋ nɛ e-kuubo se lɛlaa kanɩɩ pa-taa tɔm kɔyɔ, pʋdʋ pɩzɩɣ ɛma kɩmaʋ tɔm ndʋ ɛcaɣ heyuu e-kuubo yɔ kaŋgalafu taa nɛ eyekina e-kuubo ɛnʋ ɛlɛ tɛ kaŋgalafu taa.
Ɖɩɖɔkɩ camɩyɛ size, pʋcɔ nɛ kaŋgalafu la kʋtʋmɩyɛ camɩyɛ lɛ, pʋpɔzʋʋ siŋŋ size, kɩwɛɛna wondu natʋyʋ ndɩ ndɩ kɩ-taa. Kajalaɣ kɩwɛʋna kɩ-mayaɣ. Nɔɔyʋ tɛ kaŋgalafu mayaɣ nɛ lɛlʋ tɛ ñɩŋga paataŋ. Pʋ-tɔbʋʋ se ɛyaa naalɛ ɛɛpɩzɩɣ pɛkpɛndɩ mayaɣ; paa weyi ɛ-mayaɣ wɛʋ ndɩ nɛ lɛlʋ ñɩŋga. Nabɩlɛ lɛ, pʋpɔzʋʋ se ɛyʋ ɛɖʋ ɛ-kaŋgalafu mayaɣ taa liidiye nɛ pʋcɔ pɩya-ɩ waɖɛ nɛ ɛpɩzɩ ɛyaa e-kuubo poliŋ taa. Nabudozo ɖeɖe lɛ, pʋpɔzʋʋ se ɖenɖe ɛyʋ wɛɛ se ɛcaɣ yɔɔdɩnaʋ e-kuubo weyi ɛlɛ ñɛwɛ poliŋ yɔ, lone nɖɩ ɖɩ-taa ɛwɛɛ mbʋ payaɣ se reezoo (réseau) yɔ.
[[Category:!Main category]]
svnezwq8labx07xoo54x8kghf2v7z76
Kaŋgalaafu téléphone)
0
540
2733
2732
2017-06-24T00:03:24Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
2733
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Kaŋgalaafu]]
24ww4txgk6vyrzplms1dlcsm0rltwyt
Kaɖʊ taa asɛsɛɛ
0
541
12619
12618
2018-05-05T16:22:50Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Kaɖʊ taa asɛsɛɛ (Punaise de lit)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Kaɖʊ taa asɛsɛɛ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : traduction française supprimée
12619
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Bed_bug,_Cimex_lectularius.jpg|vignette|Bed bug, Cimex lectularius]]
Kaɖʊ taa asɛsɛɛ wɛ kekelekasɩ nzɩ sɩwɛ keŋ ndɩ ndɩ taa yɔ sɩ-cejewewaa taa. Kaɖʊ taa asɛsɛɛnaa pana pɛkɛ kekelekasɩ nzɩ calɩm ɖeke kɛ sɩtɔkɩ yɔ nɛ sɩñasɩɣ sɩ-tʊ nɛ sɩsɔyɩ ɛ-calɩm. Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ nɛ kʊɖʊm taa paɖa naʊ kekelekelasɩ nzɩ payaɣ mbʊ yɔ ɛzɩ mɩnɩŋ mɩnɩŋ yɔ.
[[Fichier:Bed_Bug_Infestation.jpg|vignette|Bed Bug Infestation]]
Kaɖʊ taa asɛsɛnaa panɛ ɖoo taa kpem kɛ pakɩlɩɣ lɩɣʊ ɛlɛ alɩwaatʊ ndʊ pakɩlɩɣ ɖɔʊ lɛ, papɩzɩɣ palɩɩna awayɩ kɛ [[wɩsɩ]] taa. Alɩwaatʊ ndʊ kaɖʊ taa kekelekelasɩ sɩnɛ sɩñasɩɣ sɩ-kʊtɔɔm nɛ sɩñɔɔ pɩ-calɩm lɛ, sɩɖaɣnɩɣʊ mɛlʊʊ sɛɛ sɛɛ nɛ pɩla ɛzɩ kɩyakɩŋ ɛzɩ hiu yaa hiu nɛ naalɛ yɔ nɛ pʊcɔ pɩyɔlɩ sɩ-taa.
[[Fichier:Bed_bug_bites_around_left_wrist.jpg|vignette|Bed bug bites around left wrist]]
Pɩsɩɩna sɔnɔ mbʊ yɔ, tomnaɣ taa alafɩya cɔnɩyaa tatɩɩnada kʊdɔŋ ŋgʊ kaɖʊ taa asɛsɛɛnaa ɖɛzɩɣʊ ɛyʊ yɔ ɛlɛ paa nɛ mbʊ yɔ, kekelekelasɩ sɩnɛ sɩkɛna mbʊ pʊwɛɛ se ɛyʊ ese yɔ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Tɛtɛ wondu cikpetu]]
pas2j2cz60nly9qf4i9a4n92t084iuf
Kedeŋa kpeekpe kajalaɣ you caanaʋ tɔm
0
542
9589
9588
2017-11-12T19:21:55Z
Gnangbade
58
lines
9589
wikitext
text/x-wiki
Keteŋga kpeekpe kacalaɣ you caanaʊ tɔm: [[agoza fenaɣ]] 25 pɩnaɣ 1882 - [[hasɩyaɖɛ fenaɣ]] 28 wiye pɩnaɣ 1914
Triple-Alliance ñɔʊ
Payaɣ se Triple-Alliance yɔ, pɩkɛna ajɛya naatozo nayɛ nana ɖama nɛ paɖʊ taabalɩyɛ se paanɩnɛ ɖama paa ɛbɛ taa kɔyɔ. Triple-Alliance ŋgʊ, kɩ-tɛ ajɛya kɔyɔ: Allɩmañɩ, Autriche-Hongri nɛ Italia. Payaɣ Triple-Alliance ŋgʊ ɖɔɖɔ se Triplice. Ŋgbɛyɛ ɖɩyɔɔ lɛ,Caama taa wɛ leleŋ lɛɛlɛɛ yɔ kɩpɩzɩɣ nɛ kɩha ɛsɛ cam;iyɛ nɛ kɩ-koyindu Fransɩ ŋgʊ kɩnaɣ nɛ ɛsɛ ɖooo you ŋgʊ kɩɩwɛ pɛhɛkʊ taa pɩnaɣ 1870 yɔ. Peeɖe mbʊ lɛ, Autriche-Hongrie ñehiu taabalaa se kɩpɩzɩ nɛ kɩlʊbɩna kɩ-koyindu, Russe, weyi ɛcaɣ-ɩ tɔm kɛ Balkan taa yɔ.
Piyele nɛ [[Itaalii]] yɔ, kɩcaɣ se pɩwɛ ɛzɩmaa yɔ, kɩ-kpacayɩ [[Fransɩɩ]] ɛjaɖɛ. Pa-tɩŋga mbʊ yɔ, pañɩnɩɣ se paha ɛsɛ nɛ Fransɩ ɖɔɖɔ. Pɛ-ŋgbɛyɛ ɖɩ-yɔɔ ɖɔɖɔ kɛ keteŋga kpeekpe kacalaɣ you kaɣ tɩŋgɩnaʊ nɛ kituli you. Ɛlɛ pa-taabalɩyɛ ɖɩnɛ, ɖɩkaɣ sɩʊ kamaɣ kɛ [[agoza fenaɣ]] pinaɣ 1915, alɩwaatʊ ndʊ Italia yeki nɛ kɩha kɩ-taabalaa maɣmaɣ nɛ ɛsɛ you taa yɔ.
Fransɩ nɛ [[Ruusii]] sɔɔjanaa pañɩɣ taabalɩyɛ nesi: [[kɩyɛɛna fenaɣ]] 18 pɩnaɣ 1892
Fransɩ ɛ Rusia mba paɖʊʊ politiki nɛ sɔɔjɛtʊ taabalɩyɛ se pɩsa nɛ pataawɛɛ peɖeke nɛ palʊkɩna koyindinaa mba paba kpɛndaa yɔ. Pɩtasɩɩna piɖeke: Fransɩ ñɩnɩɣ se Rusia ɛkɩndɩ-kʊ liidiye nɛ pɩsɩna-kʊ. Pɩɩkaɣ pɩsɩɩna panaalɛ, pakaɣ wɛʊ naatozo alɩwaatʊ ndʊ Grande-Bretañɩ ñɔyʊna-wɛ yɔ. Pa-tabalɩyɛ nɖɩ payaɣ-ɖɩ se Triple-Entente.
Pa-taabalɩyɛ ɖɩnɛ, nɖɩ wɛna nɛ pɩñɔɔzɩɣ keteŋga kpeekpe kacalaɣ you sɩŋ.
Paɖʊ taabalɩyɛ mbʊ lɛ, Fransɩ nɛ Royaume-Uni pɩha-wɛɛ nʊmɔʊ nɛ pacaɣ nɛ panɩɩna ɖama se ajɛya wena poyowaɣ a-yɔɔ yɔ, peceɣ. Mbʊ yebina nɛ Royaume-Uni yebina Fransɩ se ɛlɔ piyiŋ ɛzɩma ɛsɔɔlaa yɔ Terr-Neuve nɛ ɛnʊ kpakpasɩ Marɔɔkɩ yem kaɣlɛyɩtʊ. Pañɩʊ nesi nzɩ ɖomaɣ fenaɣ 8 wiye pɩnaɣ 1904.
[[Lakɩŋ fenaɣ]] 13 pɩnaɣ 1905 wiye Fransɩ yɔɔda kpayɩ se pɩsɩɩna puye nɖɩ yee hɔndʊ ɛlɩna Caama se tɩɖɛɣ ɖoli yaa tɩlɩna ɖɔlɩ se tiwoki Caama, ŋgʊ mʊʊ-tʊ. Fransɩ yɔɔdʊ mbʊ yɔ, pɩtɛkɛ yem mbʊ pʊ-yɔɔ yɔ, [[lɛlaɣ fenaɣ]] 4 wiye pɩnaɣ 1905 wiye kɛ Caama yɔɔdaa se Fransɩ hɔɔlʊʊ ŋgʊ payaɣ se Manche yɔ kɩnɛ lɩm mbʊ pʊcɔ Royaume-Uni nɛ pɩta yɔ, yee you ɛwɛ kɔyɔ, powolo peeɖe nɛ poyoo.
Hasɩ yaɖɛ kacalaɣ pɩnaɣ 1911 wiye Caama tiyina kpɩyʊ nɛ malɩfanaa kɛ Agadir kondolokop yɔɔ se kɩsɩna kɩ-tɛɛ ɛyaa yee you etulaa kɔyɔ. Pɩwɛɛ pɩlakɩ mbʊ yɔ lɛ, Fransɩ taa tala leleŋ mbʊ yɔ kɩsɔɔla Maroc tɛ Wiyau sultan Moulay Hafiz nɛ kɩ-ɛsɛ ñɛwɛ Marokɩ yɔɔ ɖɔɖɔ.Peeɖe Royaume-Uni kɔma nɛ kiteɣ Fransɩ. Caama ñana mbʊ lɛ, pɩtacaɣ-kʊ, ɛlɛ ɛzɩma kʊ-tɔɔnasɩ kaatɛma nɛ nɔɔsɩ kpatɩɣ-kʊ lɛ, kʊsʊ ɖiu ɖiu nɛ kɩɖɛɛ. Keteŋga kpeekpe kacalaɣ you sɔsɔʊ ñɔtɩna kpam mbʊ yɔ.
Archiduc François-Ferdinand nɛ ɛ-halʊ pa-sim Archiduc François-Ferdinand, weyi ɛkaɣa kɛʊ Autriche-Hongrie wiyau yɔ, ɛna ɛ-halʊ, Sophie de Hoenberg pɛyɛla powolo Sarajevo mɩsɩ kʊm fenaɣ 28 wiye pɩnaɣ 1914 lɛ, Sɛrbɩa evebu nɔɔyʊ (Gavrilo Princip, ɛwɛna pɩnzɩ 19,) kʊ-wɛpeeɖe. Putulaa kɛlɛ.Paa anɩ ɛɛtɛma ɖaŋgʊ; ajɛya tɛma a-tɩ tɛyʊ naatozo naatozo: Triple-Alliance(Autriche-Hongrie, Alɩmañɩ nɛ Italia) pɩtasɩna Triple-Entente (Rusia, Fransɩ nɛ Grande-Bretagne). Kpaagbaa mbʊ lɛ, Autriche-Hongrie tuli you kɛ Sɛrbɩa kɛ hasɩ yaɖɛ fenaɣ 28 wiye pɩnaɣ 1914. You ŋgʊ kɩkaɣ leeɖuu pɩnzɩ 14 nɛ asɛyʊ nɛ sɩm kaɣ labʊ sɩŋŋŋ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Yoŋ]]
[[Category:Lɛɛlɛyɔ tɔm]]
[[Category:Caanaʋ tɔm]]
r35aw63l33mfta6trpe0aquteis9hcz
Kedeŋa kpeekpe tɔm hʋʋ kʋjɔŋ
0
543
11740
8230
2018-03-06T08:38:23Z
Escarbot
1330
wikidata interwiki
11740
wikitext
text/x-wiki
Kedeŋa kpeekpe wɛna tɔm hʋʋ kʋjɔŋ sɔsɔʋ nakʋyʋ. [[Tɔm hʊʊ (jugement)|Tɔm hʋʋ]] kʋjɔŋ sɔsɔʋ ŋgʋ, kʋ-tʋmɩyɛ kɔyɔ se, kʋyʋʋ ɛyaa mba pakʋʋ ɛyaa sakɩyɛ ɛzɩ kelima kɩsɩkʋ yɔ nɛ mba pɔkɔŋna kedeŋa kigiluu yɔ nɛ mba pañazɩɣ lɛlaa nɛ ahola nɛ kɩmakʋ nɛ mba potuluu yoŋ kedeŋa kpeekpe yɔɔ yɔ, pɔ-tɔm.
Kedeŋa kpeekpe tɔm hʋʋ kʋjɔŋ maʋ nʋmɔʋ taa palaba [[Roma (Rome)|Room]] tɛtʋ taa kedeŋa kpeekpe kedizaɣ sɔsaɣ nakɛyɛ. Room kɛ [[Itaalii]] ɛjaɖɛ tɛtʋ sɔsɔtʋ. Palaba kedizaɣ ŋ́ga, kpaɣ [[mɩsɩkʋm fenaɣ]] kɩyakʋ hiu nɛ kagbaanzɩ (15) nɛ puwolo pɩsɩɩna [[hasɩyaɖɛ fenaɣ]] kɩyakʋ hiu nɛ lʋbɛ (17) ñɩŋʋ wiye, pɩnaɣ 1998 taa.
Kedizaɣ sɔsaɣ ŋga palaba nɛ pañɩɣ nesi nɛ pɩha waɖɛ nɛ kedeŋa kpeekpe tɔm hʋʋ kʋjɔŋ ŋgʋ kɩñɔ. Ɛlɛ, kʋ-tʋma paɣzɩ ɖeyi ɖeyi [[hasɩyaɖɛ fenaɣ]] kajalaɣ kɩyakʋ ñɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 2002 ñɩŋa taa. Ajɛya nɩɩnʋwa nɛ hiu (60) calɩna tisuu nɛ añɩɣ nesi se kedeŋa kpeekpe tɔm hʋʋ kʋjɔŋ ɛwɛɛ nɛ pɩla se patʋlɩ kʋjɔŋ ŋgʋ kɩ-nɔnɔsɩ.
Patʋlɩ kedeŋa kpeekpe tɔm hʋʋ kʋjɔŋ, puwiye ńɖɩ, ɛlɛ, kɩfɛyɩna ɖoŋ se kʋhʋʋ ɛzaɣtʋ ndʋ ɛyaa laba kedeŋa yɔɔ nɛ pɩɖɛɛ yɔ, tɩ-tɔm. Ɛlɛ, kpaɣna puwiye nɖɩ patʋlɩ kɩ-nɔnɔsɩ nɛ pɩɖɛɛna ɛsɩndaa yɔ tɔm kɩpɩzɩɣ kʋhʋʋ.
Kedeŋa kpeekpe tɔm hʋʋ kʋjɔŋ tʋma ñʋʋ wɛ [[Peyibaa]] ɛjaɖɛ tɛtʋ sɔsɔtʋ taa. Peyibaa ɛjaɖɛ tɛtʋ sɔsɔtʋ payaɣ se La Haye. Ɛlɛ, papɩzɩɣ pahʋʋ sɩm yaa kigiluu sɔsɔʋ nakʋyʋ tɔm paa tɛtʋ sɔsɔtʋ ndʋ tɩ-taa.
Ajɛya 193 wɛna [[ONU ŋgbɛyɛ]] taa. [[Lakɩŋ fenaɣ]] kɩyakʋ naanza ñɩŋʋ wiye, pɩnaɣ 2016 taa ONU ŋgbɛyɛ taa ajɛya 124 tisaa nɛ añɩŋ nesi se kedeŋa kpeekpe tɔm hʋʋ ŋgbɛyɛ ɛwɛɛna ɖoŋ tɩŋa ajɛya kpeekpe yɔɔ. Ɛlɛ, ajɛya naayɛ ñekisaa nɛ atañɩɣ nesi. Ajɛya ana, a-taa naayɛ yɔ : [[Ruusii]] nɛ [[Etaazuunii]] nɛ [[Siini (Chine)|Siini]] nɛ [[Ɛɛndɩ]]. Ajɛya ana, a-taa lɛ, Siini nɛ Ɛɛndɩ pakʋyʋʋ kedeŋa kpeekpe tɔm hʋʋ kʋjɔŋ paɣtʋ yɔɔ.
[[Category:!Main category]]
0mur1gqbvuulq60op6bgwf4tgfslpso
Kedeŋa kpeekpe you kɩlɛlʋʋ
0
544
13161
13160
2018-12-26T09:56:23Z
Gnangbade
58
photos, liens
13161
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:RIAN_archive_611206_Soldiers_of_mopping_up_anti-tank_battalion.jpg|vignette|RIAN archive 611206 Soldiers of mopping up anti-tank battalion]]
Kedeŋga kpeekpe you kɩlɛlʋʋ lɩ [[salaŋ fenaɣ]] kɩyakʋ kajalaɣn̄ɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ [[1939]] taa. Poyo-kʋ nɛ pɩkɔɔ pɩsɩɩna salaŋ fenaɣ kɩyakʋ naalɛ n̄ɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ [[1945]] taa. Pʋ-tɔbʋʋ se, kedeŋga kpeekpe sɔɔjanaa kpaɣ hɔzɩŋ ɖama yɔɔ pɩnzɩ loɖo mpilim. Kedeŋga kpeekpe ajɛya tɛyɩ a-tɩ huwa naalɛ taa nɛ ayou nɛ ɖama. Payaɣ kajalaɣ huuye se "Alliés" waa nɛ naalɛ n̄ɩnɖɛ se "Axe" ajɛya.
==Atulisa kedeŋga kpeekpe you kɩlɛlʋʋ ŋ́gʋ?'==
Pɩdacalɩ yem, mbʋ pʋyɔɔ yɔ, kedeŋga kpeekpe kajalaɣ you sɔsɔʋ kalaba nɛ kɩtɛ lɛ, pana se "Axe" ajɛya kotulisina you ŋ́gʋ. Pʋ-yɔɔ Ajɛya kpeekpe Kɩgbɛndʋʋ Ƞgbɛyɛ, "SDN", ɖʋ paɣtʋ se "Axe" ajɛya ɩn̄ɔɔzɩ mbʋ mbʋ you ŋ́gʋ kɩlaba nɛ pɩwɛɛkɩ yɔ pɩtɩŋga payɩ. Pɛpɛlɩ-yɛ ɖɔɖɔ'ɔ kɩma ndɩ ndɩ sakɩyɛ. Paɖʋ-yɛ paɣtʋ ɖoŋ n̄ɩndʋ ndɩ ndɩ ɖɔɖɔ. "Axe "ajɛya ana, akizi paɣtʋ ndʋ paɖʋ-yɛ mbʋ yɔ tɩ-yɔɔ ɖɔm. Pɩtasɩ ɖɔɖɔ lɛ, [[Caama]], [[Itaalii]] nɛ [[Sapɔŋ]] pa-ajɛya n̄ʋŋdɩnaa kɔsɔɔla kpem se pamʋ ajɛya lɛɛna tɛtʋ nɛ pawalanzɩ pa-n̄ɩna. Peeye you paɣzaa.
[[Fichier:American_tank_in_Carentan.jpg|vignette|American tank in Carentan]]
Ɖooo [[hasɩyaɖɛ fenaɣ]], kɩyakʋ hiu nɛ lutozo (18) pɩnaɣ [[1936]] taa you paɣzɩ [[Ɛsɩpaañɩ]] ɛjaɖɛ taa. [[Hasɩyaɖɛ fenaɣ]] kɩyakʋ lʋbɛ (7) n̄ɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ [[1937]] taa lɛ, you lɩɩ [[Siini]] nɛ Sapɔŋ pa-ajɛya hɛkʋ taa. [[Salaŋ fenaɣ]] kajalaɣ kɩyakʋ n̄ɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ [[1939]] taa lɛ, you lɩɩ [[Pɔlɔɔñɩ]] ɛjaɖɛ taa. Pɔlɔɔñɩ you ŋ́gʋ kɩlɩna nɛ ajɛya sɔsɔna sʋʋ you taa. Ajɛya sɔsɔna ana, ana'a yɔ: [[Fransɩɩ|Fransɩ]] nɛ [[Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ]] nɛ ajɛya cikpena kpeekpe wena ajɛya sɔsɔna naalɛ ana acɔŋna a-yɔɔ yɔ. Salaŋ fenaɣ kɩyakʋ naadozon̄ɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1939 taa ajɛya sɔsɔna anɛ asʋ you sɔsɔʋ ŋ́gʋ kɩ-taa. URSS ɛjaɖɛ n̄asʋ kɩ-taa pɩnaɣ [[1941]] taa, mbʋ pʋyɔɔ yɔ, [[Caama]] kʋyɩ ɖɩ-yɔɔ. [[Etaazuunii]] n̄asʋ kɩ-taa [[Saŋayɩŋ fenaɣ|saŋgayɩŋ fenaɣ]] kɩyakʋ lʋbɛn̄ɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ [[1941]] taa ɖɔɖɔ. Pɩlaba se you taɣna kedeŋa kpeekpe ajɛya tɩŋga lɛ.
[[Fichier:El_Alamein_1942_-_British_infantry.jpg|vignette|El Alamein 1942 - British infantry]]
You ŋ́gʋ kɩpaɣzɩ hɛʋ pazɩ pazɩ [[agoza fenaɣ]] kɩyakʋ lutozo n̄ɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ [[1945]] taa. Ɛlɛ, [[Caama]] ɛjaɖɛ pɩnɩ siŋŋ nɛ ɖɩlɔ ɖise nɛ pɩla se you paɣzɩ hɛʋ. [[Salaŋ fenaɣ]] kɩyakʋ naalɛ n̄ɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1945 taa hɔzɩŋ ko siŋŋ "Asie Pacifique" hɔɔlʋʋ taa nɛ [[Sapɔŋ]] ɛjaɖɛ hoo nɛ ɖɩlɔ ɖise. Mbʋ labɩna nɛ you tɛzɩ tɛm kpaakpaa.
==Ɛbɛ kedeŋa kpeekpe you kɩlɛlʋʋ kʋnɛ kɩwɛɛkaa?==
Ɖooo ɛzɩ kedeŋ wɛʋ yɔ, wiɖiyi ɛyʋ tana you nakʋyʋ ɛzɩ you kʋnɛ yɔ. You kʋnɛ kɩtaɣna kedeŋa kpeekpe ajɛya ɛzɩ hiŋ loɖo nɛ kʋɖʋm yɔ. You laɖaa n̄ɛwɛɛ ɛzɩ ɛyaa miiliyɔɔwaa mɩnʋʋ mbʋ yɔ nɛ pɩɖɛɛ pʋ-yɔɔ. Ɛyaa ɛzɩ miiliyɔɔwaa hiŋ loɖo nɛ naalɛ mbʋ yɔ. Pa-taa lɛ, sɔɔjanaa tɔɖɔɔ pɩtalɩ mba pɛtɛkɛ sɔɔjanaa yɔ.
Kedeŋa kpeekpe you kɩlɛlʋʋ kʋnɛ kiyeba nɛ ɛyaa lɩmaɣzɛ lɛɣzɩ pɩdɩɩfɛyɩ hɔɔlɩŋ ndɩ ndɩ nʋmɔʋ taa. Kɩwɛɛkɩ tɛtɛɛ n̄ɩm sakɩyɛ nɛ ajɛya ndɩ ndɩ tɔsɩŋ pɩsɩna wayɩ siŋŋ. Kɩlɛɣzɩ ɛyaa lɩmaɣzɛ politiki labʋ nʋmɔʋ taa. Mbʋ mbʋ you kʋnɛ kɩwɛɛkaa yɔ, ɛyʋ ɛɛpɩzɩɣ ɛtɩlɩ pʋ-n̄ʋʋ ɖeyi ɖeyi. Ɖooo ɛzɩ kedeŋa wɛʋ yɔ, wiɖiyi ɛyʋ tanada ḿbʋ. Kiliɣti ɛyaa n̄ʋŋ taa siŋŋ. Sɔɔjanaa kʋ ɛyaa tɛtɛ kʋʋ. Wiɖiyi ɛyʋ tana ḿbʋ nɛ ɛna. Caama nɛ Sapɔŋ pa-ajɛya taa sɔɔjanaa kɩlɩna ɛzaɣtʋ ndʋʋ labʋ kpem. Ajɛya ana a-taa sɔɔjana ku ɛyaa ɛgbɔŋ ɛgbɔŋ nɛ powona pa-pɩlɩŋ taa nɛ ponuutuu-wɛ nɛ paɖʋʋ-wɛ tʋma ɖoŋ n̄ɩna. Pʋwayɩ lɛ, pakʋʋ-wɛ tɛtɛ kʋʋ. Pa-pɩlɩŋ lɛɛŋ n̄ɛwɛɛ nɛ paɖʋ tɩŋ ɛ-taa. Pɩlɩŋ ɛnʋ ɛ-taa poku [[Yuudaayism|Yuudaa]] nɛ Slaves nɛ Tziganes pa-n̄ɩma nɛ powona nɛ pɔtɔyɩtɩ-wɛ nɛ paɖɩzɩ pe-lila taa n̄ɩma tɩŋa, pɩtakazɩ paa kʋɖʋm. Nabʋyʋ taa kɔyɔ, pokuu ɛyaa mba pasʋʋna ɖama ɛzɩ halʋ nɛ abalʋ yɔ nɛ powokina pɩlɩŋ ɛnʋ ɛ-taa nɛ pakʋʋ-wɛ kʋɖʋm kʋɖʋm. Mbʋ ɖɔɖɔ palaba halaa mba papa sʋʋna ɖama ɛzɩ halʋ nɛ abalʋ yɔ. Paɖɩzɩ patɩŋa, pɩtakazɩ paa kʋɖʋm.
[[Fichier:Marines_wading_ashore_on_Tinian.jpg|vignette|Marines wading ashore on Tinian]]
Ɖooo ɛzɩ kedeŋa wɛʋ yɔ, wiɖiyi pɔtɔtɔ hɔzʋʋ ŋgʋ payaɣ se "Bombe atomique" yɔ. Ɛlɛ, kigiluu you kʋnɛ kɩ-taa pɔtɔ-kʋ Sapɔŋ ɛjaɖɛ, Hiroshima nɛ Nagazaki pɛ-tɛtʋ taa. Kedeŋa kpeekpe you kɩlɛlʋʋ kʋnɛ kiyeba nɛ Etaazuunii nɛ URSS pa-ajɛya tɔsʋʋ ɖɛɛna ɛsɩndaa pɩdɩɩfɛyɩ. Ajɛya sɔsɔna ana awabɩna kigiluu you kɩlɛlʋʋ kʋnɛ. Ajɛɛ naalɛ ana akɩlɩna ɖɛʋnɛ ɛsɩndaa tɔsʋʋ nɛ tɛtɛɛ n̄ɩm nɛ hɔzɩŋ lubu nɛ politiki labʋ nɛ n̄ɩnʋʋ lɛɣtʋ kpeekpe pa-nʋmɔŋ taa. Ajɛya naalɛ ana apɩzɩɣ an̄azɩ kedeŋa kpeekpe ajɛya lɛɛna pɩkɔɔ pɩtalɩ pɩnzɩ 45 mbʋ yɔ. Ajɛya sɔsɔna naalɛ ana alʋbɩna nɛ [[Aazii tɛtʋ wandamm|Aazii]] tɛtʋ taa [[Moyen-Orient tɛtʋ wandamm|Aaraabɩ]] ajɛya hiɣ a-tɩ yɔɔ wɛʋ. Ana lʋbɩna ɖɔɖɔ nɛ [[Afrɩka tɛtʋ wandamm|Afrɩka]] ajɛya hiɣ a-tɩ yɔɔ wɛʋ pɩkɔɔ pɩtalɩ pɩnaɣ 196à n̄ɩŋga taa. Alʋba ɖɔɖɔ nɛ kedeŋa kpeekpe ajɛya wɛɛna ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩkandɩɣ laŋhɛzɩyɛ nɛ ɖiɣɖiɣ caɣʋ nɛ ajɛya kpeekpe ɖama nɩnaʋ yɔɔ yɔ. Alʋkɩ ɖɔɖɔ se ɛyʋ waɖɛ yɔɔ kandɩyʋ ɛɖɛɛna ɛsɩndaa paa ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa. Ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ se [[ONU ŋgbɛyɛ|ONU]]. Ajɛya ana, alʋba ɖɔɖɔ nɛ kedeŋa kpeekpe ajɛya ɖʋ ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩlʋkɩ liidiye lubu ɛsɩndaa wobu nʋmɔʋ taa yɔ. Payaɣ ŋgbɛyɛ ɖɩɖɩ se "FMI".
Kigiluu you sɔsɔʋ kɩlɛlʋʋ kʋnɛ kiyeba nɛ "[[Eerɔpʋ tɛtʋ wandamm|Eerɔpʋ]]" tɛtʋ taa ajɛya wena awɛ wɩsɩ ɖɩɖʋyɛ hɔɔlʋʋ taa yɔ, a-tɔsʋʋ huu nɛ pɩkɩlɩ ɛzɩ ɖooo lɛ yɔ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Yoŋ]]
[[Category:Lɛɛlɛyɔ tɔm]]
[[Category:Caanaʋ tɔm]]
0d0wcb9yx896cmffleccrv4admcmcdk
Kedeŋa pombo aleɣya aheɣla
0
545
11091
9698
2018-02-01T17:48:27Z
Gnangbade
58
Liens
11091
wikitext
text/x-wiki
Afrɩka tɛtʋ wandamm pombo mabʋ ŋgbɛyɛ sɔsɔyɛ nɖɩ payaɣ se ''FIFA'' yɔ, nɖɩ cɔŋnanɩ Kedeŋa kpeekpe naŋgbanzɩ tɛɛ pombo mabʋ aleɣya ahela tɔma tɩŋa yɔɔ. Naŋgbanzɩ tɛɛ pombo mabʋ kʋnɛ, palakɩ kɩ-aleɣya ahela paa pɩnzɩ naanza (4) nzɩ wayɩ. Ahela ana, [[Fransɩɩ|Fransɩ]] ɛjaɖɛ taa palɩza-yɛ pɩnaɣ 1928 ñɩŋa taa.
Ɖajaa Jules Rimet kañɩɣna nesi takayaɣ taa nɛ pɩha waɖɛ nɛ a-tʋma paɣzɩ pɩnaɣ ŋ́ga ka-taa. Ɖajaa ɛnɛ ɛkɛkɛŋna ''FIFA'' ŋgbɛyɛ ñʋʋdʋ.
[[Uruguwe|Uruguay]] ɛjaɖɛ taa pacalɩ labʋʋ kedeŋa kpeekpe pombo aleɣya ahela anɛ. Pɩnaɣ 1930 ñɩŋa taa palaba-yɛ. Palaba aleɣya ana lɛ, Uruguay ɛjaɖɛ taa naŋgbanzɩ tɛɛ pombo maɖaa wabɩna.
Kpaɣna pɩnaɣ 1930 ñɩŋa ŋga ka-taa pacalɩ labʋ naŋgbanzi tɛɛ pombo mabʋ aleɣya ahela anɛ yɔ, paɖʋ paɣtʋ nɛ pɩkɛna kɩjɛyʋʋ size pʋcɔ nɛ patasɩ-yɛ labʋ lɛ, pʋpɔzʋʋ se pamakɩ pombo nɛ papalɩ weewee tɩnaa nɛ mba wokina ahela anɛ a-labʋ.
Ajɛyɛ ndɩ ndɩ aŋgba n̄ɔɔzʋna naŋgbanzɩ tɛɛ pombo mabʋ tʋma ndɩ ndɩ nɛ pʋcɔ palabɩ-yɛ. Kɔɔnɔɔ naŋgbanzɩ pombo mabʋ pʋnɛyɔ, pɩsɩna naŋgbanzɩ tɛɛ pombo mabʋ lɛɣtʋ sɩɣzɩyaa nɛ papɩzɩ pɔtɔzɩ nɛ palɩzɩ naŋgbanzɩ tɛɛ pombo maɖaa kɩpama kɩbama pa-ajɛɛ taa.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Sɩpɔɔrɩ]]
[[Category:Kedeŋa kpeekpe aŋgba]]
108nchdm4u032qc6hjovffu3s774nfq
Kedeŋa tɔm
0
546
11092
2761
2018-02-01T17:51:10Z
Gnangbade
58
Liens
11092
wikitext
text/x-wiki
Payaʊ se kedeŋa tɔm yɔ, pɩtɛkɛ ɛjaɖɛ yaa Tɛtʊ pʊ-tɔm pɔyɔɔdʊʊ, ɛlɛ ɛyʊ tɔm pɔyɔɔdʊʊ. Kpaɣ ɖooo kajalaɣ ɛyʊ weyi payaɣ se «Homo sapiens» yɔ nɛ ŋkɔɔ ŋsɩɩna sɔnɔ ɛyʊ yɔ, pʊ-tɔm pɔyɔɔdʊʊ. Pan̄ɩnaa nɛ pɔkɔɔ pana se Afrɩka tɛtʊ taa kajalaɣ ɛyʊ calɩ lɩʊ. Pɩlaba pɩnzɩ mɩnɩŋ naalɛ yɔ (200 000) kajalaɣ ɛyʊ lɩʊ kedeŋa yɔɔ yɔ. Kajalaɣ ɛyʊ ɛnʊ ɛtaafɛyɩ ɛzɩ sɔnɔ ɛyʊ weyi ɖɩnaɣ. Pʊ-tɔbʊʊ se ɛyʊ lɛɣzaa pɩdɩɩfɛyɩ. Ɖooo kajalaɣ ɛyaa kɛtɛma sɩm se palakɩna wondu nɛ tʊmɩyɛ. Ɛlɛ, wondu ndʊ palakaɣna tʊmɩyɛ yɔ, tɩtaafɛyɩ doŋ yaa camɩyɛ ɛzɩ lɛɛlɛɛdaa wondu ndʊ ɛyʊ lakɩna tʊma yɔ. Alɩwaatʊ ndʊ payaɣ se «Paléolithique» yɔ, tɩ-taa ɛyʊ paɣzɩ n̄ɔɔzʊʊ ɛ-yɔɔdaɣ. Alɩwaatʊ ndʊ tɩ-taa ɖɔɖɔ ɛyʊ paɣzɩ sɩɖaa pim. Pʊnɛ pʊwɩlɩɣna se kajalaɣ ɛyʊ kɛtɛma maɣzʊʊ mbʊ pɩkaɣ labʊʊ pɩnzɩ sakɩyɛ wayɩ yɔ pʊ-yɔɔ. Kajalaɣ ɛyʊ kɛtɛma tɩlʊʊ lɛɣtʊ ndʊ ɛkpaɣnaa nɛ pɩwɩlɩɣ se sɩɖʊ tomnaɣ ɛɛɖazɩɣ yɔ. Kajalaɣ ɛyʊ kɛtɛma ɖɔɖɔ nɩʊ sɩm tɔbʊʊ camɩyɛ.
Tɩŋ pe nɛ nandʊ kajalaɣ ɛyaa tɔkaɣ nɛ pacakɩ wezuu. Paakɛ kacaɣ kakʊyɩwaa, pʊ-tɔbʊʊ se pɔɖɔŋaɣna caɣʊ caɣʊ tɛtʊ ndɩ ndɩ taa. Piteleri nɛ [[Afrɩka tɛtʋ wandamm|Afrɩka]] nɛ [[Eerɔpʋ tɛtʋ wandamm|Eerɔɔpʊ]] nɛ [[Aazii tɛtʋ wandamm|Aazii]] pɛ-tɛtʊ taa su ɛyaa pɩdɩɩfɛyɩ. Kpaagbaa mbʊ lɛ, Amerika nɛ hayi kiŋ nɛ [[Oseyanii tɛtʋ wandamm|Oseyaanii]] pɛ-ɛyaa n̄azɩyaa sʊʊ Afrɩka nɛ Aazii pɛ-tɛtʊ taa nɛ papaɣzɩ pɛ-ɛyaa wɩlʊʊ tɔɔzɩm taan̄am. Ɛyaa taasɔɔlɩ caɣʊ hɔɔlɩŋ weyi ɛ-taa kɩla soŋaɣ yaa wɩsɩ kɩlɩɣ n̄aɣʊ yɔ. Ɛlɛ, pɩlaba ɛzɩ pɩnzɩ kudoku nɛ pɩnzɩ naalɛ (12 000) yɔ, ɛyaa cakɩ hɔɔlɩŋ ɛnʊ ɛ-taa kedeŋa kpeekpe yɔɔ.
Kajalaɣ kacaɣ kakʊyɩwaa, mba pɔtɩkɩ tɩŋ pe nɛ nandʊ peɖeke nɛ pacakɩ wezuu yɔ, pe-liɖe taa n̄ɩma nabɛyɩ pɩsɩ haɖaa siŋŋ, ɛlɛ, lɛlaa n̄ɔɖɔkɩ pɔ-cɔzaa zɔnzɩ ńzɩ kpam. Paba tɔsɔɔlɩ ɛyaa cɔlɔ caɣʊ siŋŋ. Pɔsɔɔlɩ caɣʊ pe-ɖeke poliŋ poliŋ taa.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Caanaʋ tɔm]]
aitvwku44a2rateqidh66qzhuw9b2z2
Kedeŋa tʋʋzʋʋ lɛɣtʋ
0
547
11093
7945
2018-02-01T17:53:53Z
Gnangbade
58
Liens
11093
wikitext
text/x-wiki
Lɛɣtʋ piliŋa nakɛyɛ wɛɛ nɛ kɔcɔŋna ɛzɩma kedeŋa wɛɛ yɔ pʋ-yɔɔ. Pʋ-tɔbʋʋ se, kɛkpɛlɛkɩɣ se katɩlɩ kedeŋa yɔɔ wɛtʋ nɛ kama nɛ katʋʋzɩ kedeŋa wɛtʋ ndɩ ndɩ takayɩsɩ taa.
Lɛɣtʋ piliŋa ŋ́ga keyekina se ɛyʋ ɛtɩlɩ mbʋ pɩlakɩ nɛ yolum yoluu nɛ lʋŋʋyɛ lʋŋʋʋ yɔ. Lɛɣtʋ piliŋa ŋ́ga keheyiɣna ɛyʋ soŋaɣ alɩwaatʋ nɛ niikaɣ alɩwaatʋ. Kasɩma kedeŋa kpeekpe yɔɔ cɩnɛ hɔɔlɩŋ ndɩ ndɩ tɛ wɛtʋ ndɩ ndɩ. Pʋ-tɔbʋʋ se kasɩma se, Amerika tɛtʋ wandamm taa lɛ, yolum yoluu alɩwaatʋ tʋnɛ nɛ tʋnɛ nɛ lʋŋʋyɛ ñalʋŋ alɩwaatʋ tʋnɛ nɛ tʋnɛ. Kasɩma se, [[Eerɔpʋ tɛtʋ wandamm|Eerɔpʋ]] tɛtʋ wandamm taa lɛ, alɩwaatʋ tʋnɛ nɛ tʋnɛ yolum yoluu nɛ alɩwaatʋ tʋnɛ nɛ tʋnɛ lʋŋʋyɛ lʋŋʋʋ.
[[Aazii tɛtʋ wandamm|Aazii]] tɛtʋ wandamm taa ɖɔɖɔ lɛ, lɛɣtʋ piliŋa ŋ́ga kasɩma ɖɔɖɔ alɩwaatʋ ndʋ lʋŋʋyɛ lʋŋʋʋ nɛ yolum ñoyoli yɔ. Tobi se, lɛɣtʋ piliŋa ŋ́ga, kasɩma kedeŋa kpeekpe tɛtʋ wandamm wandamm waa tɩŋa taa wɛtʋ ndɩ ndɩ.
Lɛɣtʋ piliŋa ŋ́ga katʋʋzʋʋna paa tɛtʋ wandamm ndʋ lɛ ti-lone nɛ tɩ-walanzɩ nɛ tɩ-laŋ nɛ tɩ-tɛtʋ wɛtʋ nɛ tɩ-taa ñɩm ndɩ ndɩ. Lɛɣtʋ piliŋa ŋ́ga kañɩnɩɣna nɛ katɩlɩ paa tɛtʋ wandamm ndʋ lɛ tɩ-ajɛya ñʋʋ. Lɛɣtʋ piliŋa ŋ́ga kañɩnɩɣna nɛ katʋʋzɩ paa ɛjaɖɛ nɖɩ lɛ, ɖi-lone nɛ ɖɩ-walanzɩ nɛ ɖɩ-tɛtʋ wɛtʋ nɛ tɩ-taa ñɩm tɩŋa lona.
Paa ɛjaɖɛ nɖɩ lɛ, pɛtɛyɩ-ɖɩ ageeta sɔsɔŋ ndɩ ndɩ nɛ paa egeetiye nɖɩ lɛ, pɛtɛyɩ-ɖɩ hɔɔlɩŋ ndɩ ndɩ. Pɩtɩŋa payɩ mbʋ yɔ, lɛɣtʋ piliŋa ŋ́ga kañɩnɩɣna nɛ katɩlɩ pɩtŋa nɛ katʋʋzɩ ɛyaa takayɩsɩ taa. Lɛɣtʋ piliŋa ŋ́ga ɖɔɖɔ kañɩnɩɣna nɛ katɩlɩ haba sɔsɔna ndɩ ndɩ nɛ cikpena wena pɛhɛ paa ɛjaɖɛ nɖɩ lɛ, ɖɩ-taa yɔ. Lɛɣtʋ piliŋa ŋ́ga, kañɩnɩɣ ɖɔɖɔ se katɩlɩ tomiye nɖɩ ɖɩwɛ ɛyʋ nɛ mbʋ pʋcɔ-ɩ payɩ nɛ pɩta yɔ pɛ-hɛkʋ taa.
{{Lɛɣtʋ}}
[[Category:Kedeŋa tɩlʋʋ]]
pmam76ofneqastzps1my1utmbeedods
Kedeŋa yɔɔ kajalaɣ you
0
548
9629
9586
2017-11-14T06:45:08Z
Atticmaker
127
category added
9629
wikitext
text/x-wiki
Kajalaɣ you ŋgʋ, kɩlɩ [[Erɔpʊ]] tɛtʋ taa sɔɔjanaa hɛkʋ taa. Ɛlɛ, kʋkɔma kɩtaɣna kedeŋa kpeekpe ajɛɛ. Kɩlɩ pɩnaɣ 1914 nɛ kɩwolo kɩsɩɩ tɩnaɣ pɩnaɣ 1918. Ɛlɛ, ɛyʋ ɛcɔna yɔ, ɛnaɣ se kɩtɛtɛ kpataa ajɛɛ naayɛ hɛkʋ taa, kɩwɛ tɛndɛŋa tɛɛ mbʋ a-hɛkʋ taa nɛ puwolo pɩsɩɩna pɩnaɣ 1923 taa. Pʋ-yɔɔ palaba kedizaɣ sɔsaɣ nakɛyɛ Lausanna tɛtʋ taa [[hasɩyaɖɛ fenaɣ]] kɩyakʋ nɛɛlɛ nɛ naanza n̄ɩŋgʋ, pɩnaɣ 1923 taa nɛ pan̄ɩɣ takayɩsɩ taa nesi nɛ pɩwɩlɩ se you tɛma ajɛɛ ana a-hɛkʋ taa.
[[File:German trenches on the aisne.jpg|thumb|German trenches on the aisne|Kedeŋa yɔɔ kajalaɣ you kɩlɛmʋʋ nakʋyʋ]]
You ŋgʋ kɩkɛ pʋyʋ sɔsɔm mbʋ pɩlaba waaɣ nɛɛlɛ n̄ɩŋga taa yɔ. Ɖooo yɔ, patana kɩ-ɖaɣʋ kaʋ. Kɩnaŋa pɩtɩŋɛ naŋa naŋa. Sɔɔjanaa yona-kʋ siŋŋ. Ɛyaa sakɩyɛ sɩba nɛ wondu sakɩyɛ wɛɛkɩ. Sɔɔjanaa ɛzɩ miiliyɔɔwaa 60 yɔ nɛ pɩɖɛɛ pʋ-yɔɔ labana you ŋ́gʋ.
You ŋgʋ kɩ-ɖɩlaɖɛ ɛyaa ɛzɩ miiliyɔɔwaa nakʋ mbʋ yɔ sɩba nɛ pʋkʋ ɛyaa ɛzɩ miiliyɔɔwaa nɛɛlɛ mbʋ yɔ. Ɛzaɣtʋ tɔm lɛɛtʋ ndɩ ndɩ laba ɖɔɖɔ you ŋgʋ kɩ-ɖɩlaɖɛ : paɖɩzɩ Aarɩmeenii n̄ɩma pɩnaɣ 1915 nɛ puwolo pɩsɩɩna pɩnaɣ 1916 n̄ɩŋga taa. Poyo ɖɔɖɔ kajalaɣ you lɩŋgamʋʋ sɔsɔʋ ŋgʋ payaɣ se "Atlantique" yɔ kɩ-taa pɩnaɣ 1917 taa. Pɩnaɣ ŋga ka-taa ɖɔɖɔ [[Ruusii]] ɛjaɖɛ taa n̄ɩma kʋyɩ pɛ-ɛjaɖɛ kewiyaɣ yɔɔ nɛ pɔɖɔɔnɩ ka-taa n̄ɩma nɛ ɖoŋ nɛ sɔsɔ Lénine kpaɣ kpelaɣ nɛ eyele nɛ Rueeii ɛjaɖɛ pɩsɩ [[Komiinism]] ɛjaɖɛ. Kʋdɔŋ sɔsɔʋ nakʋyʋ n̄alɩɩ pɩnaɣ 1918 taa nɛ pakʋm-kʋ hɩɖɛ se "Grippe espagnole". Kʋdɔŋ ŋgʋ kʋkʋ ɛyaa ɛzɩ miiliyɔɔwaa niidozo mbʋ yɔ nɛ pɩɖɛɛ pʋ-yɔɔ. Pɩtɩŋa payɩ mbʋ piyeba nɛ ɛyaa tɩŋa tɛzɩ liu lɔʋ kpem, pitiba paa anɩ ɛ-nandʋ taa yem yɔɔɔ. Ɛyaa mba paawɛ alɩwaatʋ ndʋ tɩ-taa yɔ, pɔtɔsɔɔ you ŋgʋ kʋ-tɔm kaʋ pɩkɔɔ pɩsɩɩna pa-sɩm wiye. You ŋgʋ kiyeba nɛ lɛɣzʋʋ sɔsɔm sakɩyɛ lɩɩ ajɛɛ kominanaa taa.
Kɩcɩyɩ ajɛɛ naayɛ hɔɔlɩ ndɩ ndɩ. Ajɛɛ ana yɔ "Austro-hongrois nɛ Russe nɛ Ottaman pa-ajɛɛ. Mbʋ payaɣaɣ se "Empire allemand" yɔ, pɩtatasɩ wɛʋ. [[Caama]] ɛjaɖɛ tatasɩ walʋʋ ɛzɩ ɖooo lɛ. Paɖaɣnɩ lɩzʋʋ Erɔɔpʋ nɛ "Proche-Orient" pɛ-tɛtʋ aŋjaʋnaa kɩfama. Komiinism yaa Temokraasii lɛɣzɩ "Monaarɩsii. Ɖooo mbʋ yɔ, kedeŋa kpeekpe taafɛyɩna ŋgbɛyɛ naɖɩyɛ kpɛm. Kajalaɣ you lɩna nɛ kɩ-wayɩ kɛ ajɛɛ laba lɩmaɣzɛ se paɖʋ kedeŋa kpeekpe ŋgbɛyɛ naɖɩyɛ nɛ ɖɩkandɩɣ ɖɩlʋ laŋhɛyɛ yɔɔ. Ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ se "Société des Nations (SDN).
Mbʋ piyeba nɛ you ŋgʋ kɩlɩɩ yɔ, pʋtɔɖɔɔ, pʋwɛ mamatʋka tɩyɛ. Mɩsɩ kʋm fenaɣ kɩyakʋ 28, pɩnaɣ 1914 n̄ɩŋga taa Bosnie ɛjaɖɛ taa tʋ, ɛwɛ Serbe tɛtʋ taa, payaɣ-ɩ se Gavrilo Princip. Evebu ɛnɛ, ɛkʋ François-Ferdinand nɛ ɛlɛ halʋ. Ŋgʋ abalʋ ɛnɛ ɛkaɣna "austro-hongrois ɛjaɖɛ kpelaɣ kpaɣʋ ɖɩɖɩ n̄ʋʋdʋ sɩm wayɩ. Peeye Caama ɛjaɖɛ seɣti Autriche-Hongrie ɛjaɖɛ se ɖitaasu tɔm ndʋ. Se ɖɩkʋyɩ Serbe tɛtʋ yɔɔ. Pʋ-yɔɔ ajɛɛ ɖoŋ n̄ɩna ndɩ ndɩ paɣzɩ ɖʋʋ taabalɩyɛ nɛ ɖama. Naayɛ n̄atɩnɩɣ Autriche-Hongrie ɛjaɖɛ yɔɔ nɛ lɛlaa n̄atɩnɩ Bosnie n̄ɩnɖɛ yɔɔ. Mbʋʋ pɩlaba nɛ you kɔɔ kɩlɩɩ ajɛɛ ana a-hɛkʋ taa. Ŋgʋ ajɛɛ ana a-taa sakɩyɛ kɛwɛ tɛtʋ ndɩ ndɩ ajɛɛ n̄ʋŋ yɔɔ. Pʋ-yɔɔ you ŋgʋ kɩkɔma kɩtaɣna kedeŋa kpeekpe.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Yoŋ]]
[[Category:Lɛɛlɛyɔ tɔm]]
[[Category:Caanaʋ tɔm]]
8hi9i3vk5yjgi3l00pngkkyg9r2h0e8
Kedeŋga Kpeekpe Yɔɔ Ɛyʊ Wala Tɔm
0
549
13592
13591
2019-03-24T15:32:20Z
Gnangbade
58
liens, fotos
13592
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Declaration_of_the_Rights_of_Man_and_of_the_Citizen_in_1789.jpg|vignette|Declaration of the Rights of Man and of the Citizen in 1789]]
KUBUUZUTU
Yee ɖitisaa se pʊmʊna ɛyaa se pɛwɛɛ kɩmaŋ wala ɛsɩndaa nɛ pɩkɛna wazaɣpʊyʊ kɔyɔ, ɖitisaa ɖɔɖɔ se peeɖe ɛjaɖɛ yɔɔ tɩ-yɔɔ wɛʊ, toovonum nɛ lahɛzɩyɛpalɩɣna;
Ɖɩnaa se ɛyʊ wala tɔm kɩɩsɩŋ nɛ tɩ-yɔɔ kɩɩɖɔŋ palabɩna nɛ kɩwɛɛkɩm tɔyɩ nɛpɩcɛyɩɣ ɛyaa. Mbʊ pacaɣ se ɛjaɖɛ ɛlɛɣzɩ wɛtʊ, ɛyaa wɛɛ pa-tɩ yɔɔ, pɔyɔɔdʊʊ yem faaa nɛ pɩwɩlɩ se palɩ kʊñɔŋ taa, sɔɔndʊ ɛɛtasɩɣ-wɛ kpaʊ;
Yee waɖɛ kewiyaɣ ɛkandayɩɣ ɛyʊ wala yɔɔ camɩyɛ kɔyɔ, wiɖiyi pɩɩkaɣ ɛyʊ ɛnʊkɛnaʊ kɩjɛyʊʊ se ɛkʊyɩ kewiyaɣ ŋga kɔ-yɔɔ se kalakɩ-ɩ ñaŋ;
Pʊwɛ camɩyɛ se pasɩna ajɛya, akpeeti nɛ ala taabalɩyɛ ɖʊʊ tʊmɩyɛ ɖeu nɛpuhuuna-yɛ;
Ɖinaa se ajɛya kɩgbɛndʊʊ ŋgbɛyɛ paɣtʊ takayaɣ taa kɛ ɛyaa kpeekpe tasɩ tisuuɛyʊ wala nɛ ɛ-wazaɣ pɔ-tɔm, nɛ pɔtɔ se abalaa nɛ halaa pɛwɛ kɩmaŋ wala ana a-ɛsɩndaa; mbʊ labɩna nɛ paka ñʊʊ se pekpeetiɣ samaɣ sɩnaʊ tʊmɩyɛ yɔɔ nɛ pɩsa pɛwɛɛ pa-tɩ yɔɔ camɩyɛ;
Ajɛya kɩgbɛdʊʊ ŋgbɛyɛ taa ajɛya tisaa se alakɩ nɛ ɛyaa kpeekpe ña ɛyʊ wala, ɛlɛpʊwɛɛ se ŋgbɛyɛ ɛɖʊ-yɛ nisi;
Yee ɛyaa tɩŋgɛ ɩwɛna lɩmaɣzɩyɛ kʊɖʊmɖɩyɛ ɛyʊ wala nɛ ɛ-tɩ yɔɔ wɛʊ tɔm yɔɔkɔyɔ, pɩsaŋ nɛ pala tʊmɩyɛ nɖɩ.
MBƱ AJƐYA KIGBƐNDƱƱ ŊGBƐYƐ KEDIƔZAƔ SƆSƆƆ TƆM SE:
KEDEŊGA KPEEKPE YƆƆ ƐYƱ WALA TƆM tʊnɛ tɩkɛ ajɛya wena kedeŋga kpeekpe yɔɔ ɛyʊ wala tɔm wɛ a-ñʊŋ taa yɔ a-lɩmaɣzɩyɛ; nɛ pɩsa acɛyɩ a-tɩ, akuliŋgbɛyɛ ɖɩnɛ ɖa-ajɛya ɛyaa nɛ ajɛya lɛɛna ɛyaa ɛsɛ nɛ paña ɛyʊ wala nɛ ɛ-tɩ yɔɔwɛʊ tɔm.
===Hɔɔlaɣ 1===
Palʊlʊʊ ɛyaa nɛ pa-tɩ yɔɔ wɛʊ kpaagbaa nɛ pɛwɛɛ kɩmaŋ wala ɛsɩndaa. Palʊlʊʊ-wɛ nɛ pɔ-lɔŋ nɛ pa-maɣzɩm; mbʊ yekina nɛ pɔsɔɔlɩ ɖama se pɛkɛ ɛyaa pa-tɩŋgɛ.
===Hɔɔlaɣ 2===
Paa ɛyʊ weyi, ɛkɛ kɩsɛm, kɩkpɛdʊ, kʊhʊlʊm, ñɩmdʊ, kɛdɛyaɣ, paa ɛkɛ cɔɔcɩ ŋgʊkɩ-taa tʊ, ɛlaɣ sɩɩnaa, ɛpɩzɩɣ ɛtɔ se kedeŋga kpeekpe yɔɔ ɛyʊ wala wena pɔyɔɔdɩa-tɔm cɩellnɛ yɔ, akɛ ɖɔɖɔ ɛ-ñɩna.
Mbʊ ɖɔɖɔ paa ɛyʊ ɛlɩna le, ɛkɛ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩwɛ ɖɩ-tɩ yɔɔ yɔ, ɖɩfɛyɩ ɖɩ-tɩ yɔɔ yɔ ɖɩ- taa tʊ, yaa ɖɩ-poliitikii kɛ ŋgʊ, paapɩzɩɣ pɔtɔ se ɛyʊ wala tɔm tʊnɛ tɩdataɣna-ɩ.
===Hɔɔlaɣ 3===
Paa anɩ, ɛwɛna waɖɛ se ɛwɛɛna wezuu, ɛwɛɛ ɛ-tɩ yɔɔ nɛ ɛkandayɩ ɛ-tɩ yɔɔ.
===Hɔɔlaɣ 4===
Pɩfɛyɩ se nɔɔyʊ ɛwɛɛ yomiye taa; ɛlɛ padaaɖʊ-ɩ ɖɔɖɔ kʊñɔŋ. Pekizi yomiye tɔm.
===Hɔɔlaɣ 5===
Pɩfɛyɩ se paɖʊ nɔɔyʊ kʊñɔŋ, pɛkpɛŋgɛsɩ-ɩ, yaa palabɩ-ɩ mbʊ pɩdamʊna se palaɛyʊ yɔ.
===Hɔɔlaɣ 6===
Paa anɩ, ɛwɛna waɖɛ se paa le, paya-ɩ se caa akele.
===Hɔɔlaɣ 7===
Ɛyaa kpeekpe wɛ kɩmaŋ paɣtʊ ɛsɩndaa nɛ pɛwɛɛna waɖɛ ɖɔɖɔ se paɣtʊ ɛkandayɩ pɔ-yɔɔ kɩmaŋ. Yee palakɩ-wɛ nabʊyʊ nɛ pɩfɛyɩ ɖeu, yaa pɩɩɖɔŋ paɣtʊ nʊmaʊ ta, pɩwɛɛ ɖɔɖɔ se pakandayɩ pɔ-yɔɔ kɩmaŋ.
===Hɔɔlaɣ 8===
Paa anɩ, ɛwɛna waɖɛ se pacaɣ-ɩ tɔm yaa pomuluu-i faŋŋŋ wala wena paɣtʊ ha-ɩ yɔ a-nʊmaʊ taa, ewolo eheyi ɛjaɖɛ taa tɔm hʊyaa.
===Hɔɔlaɣ 9===
Paapɩzɩɣ pakpa nɔɔyʊ faŋŋ paɖɩɣ yaa pɛkɛzɩ-ɩ tɛtʊ.
===Hɔɔlaɣ 10===
Yee pakpa ɛyʊ nɔɔyʊ se ɛlabɩ nabʊyʊ, ɛwɛna waɖɛ se pahʊʊ ɛ-tɔm fayɩɩ nɛpana; tiɖeɣ yaa tɩsɩkɩ.
===Hɔɔlaɣ 11===
# Ɛyʊ weyi pakpa-ɩ nɛ patahʊta ɛ-tɔm yɔ, pɔcɔŋna-ɩ se ɛtɛwɛɛkɩ pʊyʊ; a-aseɣɖe tɩnaa nɛ ɛ-yɔɔ kandɩyaa pasɩŋɩɣ ɛ-wayɩ, pahʊʊ ɛ-tɔm fayɩɩ ɛzɩpaɣtʊ pɔzʊʊ yɔ, nɛ pana toovonum.
# Paakpaɣ ɛyʊ sɔnɔ ɖooo mbʊ ɛɛlaba nɛ pɩdaafɛyɩ paɣtʊ taa yɔ pʊ-yɔɔ; yee pʊ-wayɩ pʊkɔma pɩlɩɩ se ɛɛlabɩ mbʊ yɔ pɩkɛ kɩwɛɛkɩm, nɛ pʊpɔzʊʊ se pɔhɔ ɛ-naŋgbaŋgʊʊ kɔyɔ, paɣtʊ kɩbɩndʊ yɔɔ patɩŋɩɣ.
===Hɔɔlaɣ 12===
Pɩfɛyɩ ɖeu se ɛyʊ nɔɔyʊ ɛɖʊ ɛ-nɔɔ lɛlʊ tɔm taa yem yem.
===Hɔɔlaɣ 13===
# Paaanɩ, ɛwɛna waɖɛ se ewolo paale, ɛcaɣɖenɖee-liu wɛɛ yɔ paa ɛjaɖe nɖɩ lɛ ɖɩ-taa.
# Paa ɛyʊ weyi, ɛwɛna waɖɛ se ɛkʊyɩ ɛjaɖɛ nɖɩ ɛwɛɖɩ taa yɔ, paapɩkɛɛ-ñɩnɖɛ, nɛ pɩmaɣ-ɩ ɖooye lɛ, ɛpɩsɩ.
===Hɔɔlaɣ 14===
# Yee palɩ ɛyʊ nɔɔyʊ wayɩ ɖoli faŋŋŋ, ɛwɛn awaɖɛ sɛ eñɩnɩ kʊyʊʊ ɖʊɖʊyɛ. Ɛtalɩ le, padaalɔ-ɩ.
# Ɛlɛ, yee toovonum, ɛwɛɛkɩ nabʊyʊ nɛ pañɩnɩɣ-ɩ se pakpa-ɩ, ɛfɛyɩna waɖɛ se ɛɖʊ kʊyʊʊ ɖoli.
===Hɔɔlaɣ 15===
1. Paaɛyʊweyi,ɛwɛnawaɖɛseɛyaaɛjaɖɛnaɖɩyɛseɛ-tɛ.
2. Pɩfɛyɩsepekizinanɔɔyɔseɛdaayaaɛ-ɛjaɖɛseɛ-tɛyaaɛdaalɛɣzɩtɛ.
===Hɔɔlaɣ 16===
# Halɩbiyanɛabalɩbɩya, paapɛ-tɛle, palakɩcɔɔcɩŋgʊ, patalɩɣpe-ɖeɖelɛ, pɛwɛna waɖɛ se pawalɩ, pakpaɣ halaa nɛ papɩsɩ ɖɩsɩ nɛ sɩ-tɩnaa. Pa-wala wɛ kɩmaŋ halɩkpaɣyɛ ɖeɖe; abalʊ wɛna waɖɛ se ekizi ɛ-halʊ nɛ ɛɖɔɔnɩ-ɩ; halʊ ñɛwɛna waɖɛ ɖɔɖɔ se ekizi ɛ-walʊ nɛ ɛkʊɩ ɛ-yɔɔ.
# Pɛlɔnɛevebu, petisiɣsepɔsɔɔlɩɖamanɛpʊcɔpalabɩ-wɛhalɩkpaɣyɛsɔnzɩ. Pɩfɛyɩ pakpa pa-taa nɔɔyɔ nɛ ɖoŋ.
# Mɩzaɣkɛnasamaɣhoye; kɛwɛnawaɖɛsesamaɣnɛkewiyaɣpakandayɩkɔ-yɔɔ.
===Hɔɔlaɣ 17===
# Ɛyʊpaaweyi,paaɛwɛe-ɖeke,paaɛwɛlalaahɛkʊdaa,ɛwɛnawaɖɛseɛwɛɛna ñɩm.
# Pɩfɛyɩɖeusepɛlɛɣnɔɔyʊɛ-ñɩmfaŋŋŋ.
===Hɔɔlaɣ 18===
Paa anɩ, ɛwɛna waɖɛ se elɩzɩ ɛ-lɩmaɣza faaa, ɛtɩŋ ɛsɔ tɔm nʊmaʊ ŋgʊ ɛsɔɔlaa yɔ. Pʊ-tɔbʊʊ se waɖɛ ɖɩnɛ ɖiyekina nɛ ɛyʊ pɩzɩ eyele ɛsɔ tɔm nʊmaʊ nakʊyʊ nɛ ɛtɩŋ
lɛɛkʊ, ɛpɩzɩ ɛwɩlɩ ɛsɔ tɔm nʊmaʊ ŋgʊ ɛtɩŋgɩɣ-kʊ yo kʊ-tɔm lalaa faaa; paa ɛwɛ e-ɖeke yaa ɛ nɛ lalaa, ɛpɩzɩɣ ɛla pʊ-tʊmɩyɛ.
===Hɔɔlaɣ 19===
Paa ɛyʊ weyi, ɛwɛna waɖɛ se ɛyɔɔdɩ faaa ndʊ ɛmaɣzɩɣ yɔ; pʊ-tɔbʊʊ se sɔɔndʊ ɛdaakpa ɛyʊ nɔɔyʊ se ɛɛyɔɔdɩ natʊyʊ nɛ palabɩ-ɩ nabʊyʊ. Pʊ-tɔbʊʊ ɖɔɖɔ se ɛyʊwɛna waɖɛ se ɛkɛdɩ lalaa ndʊ ɛsɩma, ɛnaa yaa ɛnɩwa yɔ.
===Hɔɔlaɣ 20===
1. Paaanɩ,ɛwɛnawaɖɛseewolokediɣzaɣnɛɛwɛɛnaŋgbɛyɛ.
2. Pɩfɛyɩsepakpanɔɔyʊnɛɖoŋseɛsʊʊŋgbɛyɛnaɖɩyɛtaa.
===Hɔɔlaɣ 21===
# Paaɛyʊweyi,ɛwɛnawaɖɛseɛɖʊɛ-nɔɔɛ-ɛjaɖɛɖɔkʊʊtʊmɩyɛtɔmtaa.Ɛmaɣmaɣ ɛpɩzɩɣ ɛla lɩmaɣza yaa ɛtɩŋna samaɣ lɩzɩ ɛyaa mba se pɔɖɔkɩ ɛjaɖɛ yɔ pɔ-yɔɔ.
# Paaanɩ,ɛwɛnawaɖɛseɛlakewiyaɣtʊmɩyɛnaɖɩyɛ.
# Samaɣ sɔɔlɩm kɛna kewiyaɣ ɖoŋ tigiɖe. Takayɩsɩ ɖʊzʊʊ panaɣna samaɣ sɔɔlɩm mbʊ.
===Hɔɔlaɣ 22===
Paa ɛyʊ weyi, ɛwɛna waɖɛ se samaɣ ɛkandayɩ ɛ-yɔɔ. Kandayʊʊ mbʊ piyekina nɛ ɛyʊ wɛɛ ɛ-tɩ yɔɔ, ɛhɛzɩ ñɩm nɛ ɛsɛkuliye pa-ñɩnʊʊ nʊmaʊ taa.
===Hɔɔlaɣ 23===
# Paaanɩ,ɛwɛnawaɖɛseehiɣtʊmɩyɛ,tʊmɩyɛnɖɩɛsɔɔlaayɔ,ɛlabɩ-ɖɩnɛmulum ɛdaawɛɛ.
# Ɛyaakpeekpewɛnawaɖɛse,palakɩtʊmɩyɛkʊɖʊmɖɩyɛkɔyɔ,pɛhɛyɩ-wɛkɩmaŋ, mulum ɛdaawɛɛ.
# Ɛyʊweuiɛlakɩtʊmɩyɛyɔ,pʊmʊnaasepɛhɛyɩ-ɩcamɩyɛ,pɩtalɩɛnɛɛ-mɩzaɣnɛ padaala kʊñɔŋ samaɣ taa.
# Paaanɩ,ɛwɛnawaɖɛseɛnɛlalaapaɖʊŋgbɛyɛ;ɛ-ŋgbɛyɛɛkpɛndɩaŋgba lɛɛna yɔɔ, aŋgba ana awɛɛ ɖoŋ nɛ akandayɩ ɛ-yɔɔ.
===Hɔɔlaɣ 24===
Paa anɩ, ɛwɛna waɖɛ se ɛhɛzɩ nɛ ɛcalasɩ ɛ-ɛsɛ, padaakɩlɩ-ɩ nazʊʊ tʊmɩyɛ taa;ɛwɛna waɖɛ ɖɔɖɔ se paa pɩnaɣ ŋga, paha-ɩ fenaɣ kʊɖʊmaɣ, ɛhɛzɩ nɛ pɛtɛ pɛhɛyɩ-ɩ ke-liidiya.
===Hɔɔlaɣ 25===
# Paaanɩ,ɛwɛnawaɖɛseɛwɛɛnañɩmnɛpɩwazɩɛnɛɛ-ñɩmbape-wezuu caɣʊ taa; ɛzɩ tɔɔnaɣ, tɔɔla, ɖʊzʊyɛ nɛ kɔ yɔ. Ɛwɛna waɖɛ se ɛlakɩ kʊñɔŋ, pɩwɩɣ-ɩ, ɛlabi ɛjam, ɛpɩsɩ ɛɖanɛ yaa leluu, ɛkpadayaa, pala nabʊyʊ nɛpasɩna-ɩ.
# Asɔŋnɛpiyapʊmʊnaasepasɩnapɩŋŋŋ.
===Hɔɔlaɣ 26===
# Paa ɛyʊ weyi, ɛwɛna waɖɛ sepokuliɛ-ɛsɛ. Pɩdamʊna se pɛhɛyɩ kɔɔnɔɔ sukuli yɔɔ. Pɩkɛna paa anɩ kɩjɛyʊʊ se ewolo-kʊ. Pʊwɛɛ se lɛɣtʊ nɛ tʊma kpasʊʊ sukuli pɔtɔyɩ. Pʊpɔzʊʊ ɖɔɖɔ se patʊlɩ sukuli kɩtɛzʊʊ nɔnɔsɩ paa anɩ.
# Ɛyʊwokisukuliseɛ-ɛsɛikuli,pɩwazɩ-ɩe-wezuucaɣʊtaa,pɩsɩna-ɩnɛɛñaɛyʊ wala. Kɩsɩɣna ɛyaa nɛ panɩɣna ɖama, pekpeɣu ɖama pa-kɩwɛɛkɩm, paɖʊʊ ŋgbɛyɛ. Kɩsɩɣna ɖɔɖɔ ajɛya kɩgbɛndʊʊ ŋgbɛyɛ tʊma wena añɩnɩɣlaŋhɛzɩyɛ yɔ.
# Piyañɩmbawɛnawaɖɛsepalɩzɩsukuliŋgʊpɔsɔɔlasepepiyaiwobi-kʊyɔ.
===Hɔɔlaɣ 27===
# Paaanɩ,ɛwɛnawaɖɛseɛɖʊnɔɔfaaaɛ-ɛjaɖɛsɔnzɩtɔmtaanɛmbʊpɩlɩɣpɩ-taa yɔ, pɩwazɩ-ɩ.
# Paaanɩɛwɛnawaɖɛseɛkandayɩmbʊɛlabanɛɛ-hɩɖɛsɛɛyɔpʊ-yɔɔ.
===Hɔɔlaɣ 28===
Paa anɩ, ɛwɛna waɖɛ se ɛñaɣ pana nɛ yɛɖɛyɛɖɛtʊ ɛdaawɛ ɛjaɖɛ yɔɔ, ɛzɩpɔyɔɔdʊʊ kedeŋga kpeekpe yɔɔ ɛyʊ wala tɔm takayaɣ taa yɔ.
===Hɔɔlaɣ 29===
# Paaanɩ, ɛtɩlɩɛsɩɩseɛwɛsamaɣŋgaka-taafɛɛɛnɛpɩkɛdɩɣna-ɩyɔ,ɛtɔɔ-kɛkɩmɩyɛ.
# Paa ɛyʊ weyi, eɖiɣzina se ɛ-wala ñɩnʊʊ nʊmaʊ nɛ ɛ-tɩyɔɔ wɛʊ leleŋ nɩʊ pa-taa lɛ, kamaɣ wɛɛ; pɩfɛyɩ se ɛcɛzɩ-kɛ; paɣtʊ ɖʊna-kɛ. Mbʊ yekina nɛ ɛyaa ñaŋ ɖama wala; mbʊ haɣna mʊmaʊ ɖɔɖɔ se [[Temokraasii|Temookrasii]] samaɣ taaɛyaa ɩnɩɩna ɖama.
# Ɛyʊnɔɔyʊɛɛpɩzɩɣɛtɔseɛñaŋwalaananɛpʊdɔɖɔɛzɩajɛyakɩgbɛndʊʊ ŋgbɛyɛ sɔɔlʊʊ yɔ.
===Hɔɔlaɣ 30===
Kedeŋga kpeekpe yɔɔ ɛyʊ wala tɔm tʊnɛ, tɩ-taa tʊ kpayɩ kpayɩ. Ɛyʊ nɔɔyʊ fɛyɩ ɛtɔŋ se hɔɔlʊʊ kʊnɛ, yaa ŋgʊ yɔ, kʊtɔŋna se padaaña wala naayɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ,yaa nɖɩ yɔ ɖɩ-taa.
[[Category:!Main category]]
[[Category:politiki]]
3oog4oya3t50af7nqb186869yuwynip
Keniya
0
550
15894
13154
2022-02-10T14:51:35Z
CommonsDelinker
130
Removing [[:c:File:Coat_of_arms_of_Kenya_2.svg|Coat_of_arms_of_Kenya_2.svg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:P199|P199]] because: Unused and implausible [[:c:COM:REDIRECT|redirect]] ([[:c:COM:CSD#G2|G2]]): content was: "#REDIRECT [[:c:File:
15894
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛjaɖɛ
| Hɩɖɛ = Keniya
| Hɩɖɛ2 = Keniya
| Kɩɖaʋ kɩdɛɛka = [[File:Flag of Kenya.svg|75px]]<br>Keniya Kɩɖaʋ kɩdɛɛka
| Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ =<br>Keniya Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ
| image_map = [[File:Kenya in its region (de-facto).svg|190px]]<br>Keniya tɛlɛŋa
| official_languages = .
| capital = [[Nayiiroobii (Nairobi)|Nayiiroobii]]
| government = .
| president = Ɖajaa Uhuru Kenyatta
| area_km2 = 581,309
| population_estimate = 45,010,056
| population_estimate_year = 2014
| population_density_km2 = 78
| cctld = .
}}
Keniya kɛna Afrika nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa ɛjaɖɛ naɖɩyɛ. Ɖɩ-tɛ hayʊ kɩŋ lɛ, [[Sudaanɩ Hadɛ Kiŋ|Suudanɩ nɛ Hadɛ]] ñɩŋgʊ nɛ [[Etiyoopii|Etiyɔpi]], wɩsɩ ɖlɩyɛ taa lɛ [[Soomaali|Somali]], wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa lɛ [[Ugandaa|Uganda]] wɛna nɛ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa nɛ hadɛ kɩŋ lɛ [[Tanzani|Tanzaani]] pɩzɩnaa. Wɩsɩ ɖʊlɩyɛ nɛ hadɛkiŋ lɛ [[Ɛndɩ Lɩŋamʋʋ|Ɛndɩ lɩŋgamʊʊ]] kpeŋna. Payaʊ se Keniya pɩlɩna peeɖe pʊʊ ŋgʊ payaɣ ɖɔɖɔ se kɛniya yɔ. Kamba kʊnʊŋ taa lɛ, pʊtɔbʊʊ se taataa pʊʊ.
Keniya mʊ kɩ-tɩ yɔɔ caaʊ lɛ, [[Jomo Kenyatta]] kɛ pacala lɩzɩɣ se ɛkɛ pɛ-ɛjaɖɛ ñʊʊtʊ.
Keniya walanzɩ taa wɛ ɛzɩ 580 367 km2 nɛ pʊʊ ŋgʊ kɩ-kɩlɩ kuyʊʊ yɔ ŋgʊ payaɣ ɖɔɖɔ se Keniya. Pʊʊ ŋgʊ kɩ-kʊkʊyɩmɩnda maɣna mɛtanaa 5 199. Lɩm-pɔɔ ŋga kakɩlɩ ɖaalɩɣ kɛ keniya taa yɔ ŋga payaɣ se Taana nɛ ka-ɖaalakɩŋ taa maɣna kilomɛtanaa 700. Tɛtʊ sɔsɔtʊ payaɣ se [[Nayiiroobii|Nayiroobii]].
{{Afrɩka}}
[[Category:!Main category]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Keniya]]
5jrs76393218r9mt0rnqsa49kdrat0y
Keniya pʊʊ
0
551
2798
2797
2017-06-24T00:03:26Z
MF-Warburg
4
10 révisions importées : Importing from Incubator
2798
wikitext
text/x-wiki
Wakamba n̄ɩma cɔlɔ lɛ, Keniya pʊʊ tɔbʊ se « taataa pʊʊ » » Pʊʊ ŋgʊ kɩkɩlɩna kʊyʊʊ [[Keniya|Keniya]] ɛjaɖɛ taa. Afrika tɛtʊ tɩŋa payɩ taa lɛ, Kilimanjaro pʊʊ wayi lɛ, Keniya n̄ɩŋʊ tɩŋna kʊkʊyʊmɩŋ taa. [[Keniya|Keniya]] ɛjaɖɛ taa ɛyaa samaɣ nakayɩ wɛ Keniya pʊʊ ŋgʊ kɩ-liu tɛɛ kpɛɛɛ. Kpaɣ ki-liu tɛɛ ŋkpa ŋtalɩ “Batian” mbʊ yɔ, mɛtanaa 5 199 wɛna. Kpaɣ ki-liu tɛɛ nɛ ŋwolo “Nelion” lɛ, mɛtana naa 5 188 n̄ɛwɛna pɛhɛkʊ taa. Pʊʊ ŋgʊ kɩwɛ [[Keniya|Keniya]] ɛjaɖɛ hɛkʊ taa ɖeyi ɖeyi. Kiwɛ “Equateur” nɛ hadɛ kɩŋ hɔɔlʊʊ taa. Kiposina Nairobi tɛtʊ ɛzɩ kilomɛtaa naa 150 mbʊ yɔ.
[[File:Batian and Nelion in the background cropped.JPG|thumb|Batian and Nelion in the background cropped|Keniya pʋʋ]]
Tɛtɛɛ pɩɩn̄amsaa sɩŋŋŋ nɛ piseɣ nɛ kaaŋ sɔsɔŋ nɛ tɛtʊ pɩlɩʊ nɛ pɩkpaɣ nɛ pɩkpeeliu nɛ pikɔɔ pɩpɩsɩ Keniya pʊʊ. Mɩŋ sɔsɔŋ nɩyɛ kalɩna nɛ tɛtɛɛ kɩŋ helu helu nɛ pɩlɩzɩɣ kaaŋ sɔsɔŋ ɛnʊ tɛtɛɛ. Pɩlaba pɩnzɩ miliyɔɔ waa naadozo yɔ keniya pʊʊ ŋgʊ kikpaʊ sʊʊʊ mbʊ yɔ. Mbʊ payaɣ se “Calotte glaciaire” yaa lɩm pɛɛ yɔ mbʊ pamna pʊʊ ŋgʊ ki-yɔɔ kpi. Mbʊ yebina nɛ kɩ-yɔɔ kpaʊ caɣ kaɖɛ pɩdɩɩfɛyɩ nɛ kɩwɛɛ ndɩ kpem nɛ pʊʊŋ lɛɛŋ. Kɩwɛna ɖɔɖɔ lɩm kujomɩŋ sakɩyɛ pɩdɩɩfɛyɩ.
Kujomiŋ ɛnʊ ɛfaɣna ɖooo pʊʊ n̄ʊʊ taa nɛ pɩkɔɔ pɩtalɩ ɖooo kataŋa taa. Pʊʊ ŋgʊ kɩ-n̄ʊʊ taa lɩm lɩʊna nɛ piniɣdiɣ [[Keniya|Keniya]] ɛjaɖɛ hɔɔlʊʊ sɔsɔʊ. Eurɔpʊ tuuɖe ɛjaɖɛ taa n̄ɩnɩyaa n̄ana tɛtɛɛ n̄amsʊʊ mbʊ pɩnaɣ 1 849 taa. Pɔ-nɔyɔɔ ɖɛyʊ kɔyɔ ɖa-caa Johann Ludwig Krapt. Ɛlɛ, pɩŋaɣ 1883 kɛ lɛɣtʊ nɛ tɩlɩtʊ ndɩ ndɩ n̄ɩnɩyaa n̄ɩɣ nesi se toovonim lɛ, tɛtɛɛ n̄amsɩna nɛ miŋ sɔsɔŋnɩɩyɛ lɩɩna tɛtɛɛ nɛ pɩlɩzɩ kaaŋ sɔsɔŋ nɛ tɛtʊ nɛ pɩkpa pembem nɛ pɩkɔɔ pɩpɩsɩ pʊʊ sɔsɔu yelu yelu. Pɩnaɣ 1 887 taa kɛ pacalɩ pʊʊ ŋgʊ kɩ-yɔɔ kpaʊ ɛlɛ patatalɩ kɩ-n̄ʊʊ takaɣ taa hem. Ɖa-caa Halford John Mackinder nɛ ɛ-taabalaa pan̄aɣna pana nɛ pɔɖɔ nɛ patʊlɩ kʊ- n̄ʊʊ taa yeli. Ɖeɖe nɛ sɔnɔ mbʊ yɔ, nʊmɔŋ ɖɔ yem nɛ ɛyʊ pɩzɩɣ nɛ ɛɖɔ yem lɩŋŋŋ nɛ ɛkpa Keniya pʊʊ ŋgʊ kɩ-taa.
Tɩŋ nɛ n̄ɩtʊ ndɩ ndɩ n̄ɔ pʊʊ ŋgʊ kʊ yɔɔ kpaɣ kɩ-liu tɛ nɛ nɛ ŋkɔɔ ŋkɔɔ ŋtalɩ kʊ- n̄ʊʊ taa. Laʊ sɔsɔʊ nakʊyʊ wɛ ɖɔdɔ pʊʊ ŋgʊ kɩhɔɔlʊ; nakʊyʊ yɔɔ. Tɛtɛ kpɩna sɔsɔna nayɛ wɛ keniya pʊʊ ŋgʊ kɩ-taa. Mbʊ yebina nɛ pɔcɔzɩ-kʊ kaɖaɣ nɛ pata kpɛɛɛ se pakandɩ kpɩna an a-yɔɔ ɖeu nɛ a-taa na ɖiyɛ ɛtaale yem. Kaɖaɣ ŋga ka-taa kpɩna ana apɩsɩ ketenga kpeekpe ŋgbɛyɛ ŋɖɩ payaɣ-ɖɩ se “UNESCO” yɔ ɖɩ-n̄ɩm sɔsɔm nabʊyʊ. Pɩnaɣ taa lɛ, ɛyaa ,ɛzɩ 15 000 yɔ panaɣ powoki [[Keniya|Keniya]] kaɖaɣ ŋga ka-taa nɛ patʊlɩ-wɛ nɛ pasʊʊ nɛ pana kpɩna sɔsɔna ndɩ ndɩ ana.
=Ɖenɖe tɔmpiye «Keniya» lɩnaa yɔ=
=Ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa kɩwɛɛ yɔ=
==Le kɩwɛɛ yɔ==
==Ɛzɩma mbʊ palɩzɩ-kʊ yɔ==
==Lɛɣtʊ ndʊ tɩ̃nɩnɩɣ nɛ tɩnaɣ ɛzɩma tɛtɛɛ lɩm wɛɛ yɔ==
==Lɛɣtʊ ndʊ tɩ̃nɩnɩɣ ɛzɩma mbʊ kɩlɩwa yɔ==
==Ɛsɔdaa Fefeku==
==Kɩ-laŋ nɛ ɛ-taa wondu==
=Kɩ-tɔm=
==Ɛyaa suu kɩ-taa suu mbʊ yɔ==
==Ɛzɩma pɩtɩŋaa nɛ palɩɩ kɩ-yɔɔ nɛ ɛzɩma palakɩ kɩ-yɔɔ tʊmɩyɛ yɔ==
==Pacalʊʊ kɩ-yɔɔ kpaʊ yɔ==
=Kɩ-yɔɔ samaɣ nɛ caanaʊ sɔnzɩ=
=Tʊma wena palakɩ kɩ-yɔɔ yɔ=
==Ɛzɩma pakandʊʊ kɩ-laŋ yɔɔ yɔ==
==Nʊmɔʊ poliŋ ŋgʊ pɔɖɔŋ nɛ pʊcɔ patalɩ kɩ-̃nʊʊ taa yɔ==
=Takayɩsɩ lɛɛsɩ nzɩ sɩyɔɔdʊʊ kɩ-tɔm yɔ=
==Tɔm lɛɛtʊ==
==Awayɩ kpasɩ==
==Takayɩhayʊʊ tɛɛ tɔm nɛ ɖenɖe panaɣ-tʊ yɔ==
[[Category:!Main category]]
[[Category:Pʋŋ]]
[[Category:Afrɩka]]
95odmsv9bwt8wcg3m1ifzc27abwix6r
Kenji Mizoguchi
0
552
17930
15863
2024-01-19T15:21:32Z
Gnassingbé-Gnassingbé
4636
Catégorie
17930
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Kenji_Mizoguchi_1.jpg|vignette|Kenji Mizoguchi 1]]
Kenji Mizoguchi (溝口 健二, Mizoguchi Kenji) kɛ [[Sapɔŋ]] ɛjaɖɛ taa hendʊ lɩzɩyʊ, palʊla-ɩ [[agoza fenaɣ]] kɩyakʊ 16 pɩnaɣ 1898 [[Tokiyo|Tokyo]] tɛtʊ nɛ ɛsɩ [[kɩyɛɛna fenaɣ]] kɩyakʊ 24 pɩnaɣ 1956 Kyoto tɛtʊ taa. Palʊla Mizoguchi Tōkyō tɛtʊ taa pɩnaɣ 1898. E-cejewiye paa ɛ-caa kaasɔɔlʊʊ nɛ pʊtɔcɔna-ɩ yɔ, nɛ ɛpɩsɩ kʊñɔndʊ kpem kɛ haŋga alɩwaatʊ pɩnaɣ 1904. Ɛwɛɛ Asakusa tɛtʊ taa, kʊñɔndʊ kpidikpidi Tōkyō tɛtʊ taa. Mizoguchi caa kaakɛ cafɩnta kɩbɩnʊʊ, kaawɛ ñaŋ nɛ e-ɖoo nɛ ɛ-kɔɔ ɛpɛda ɛzɩ geisha yɔ.
E-sukuli taaɖɔŋna-ɩ mbʊ lɛ, eyele nɛ ɛkpɛlɩkɩ tɔlɩm taʊ tʊmɩyɛ tɔɔla yɔɔ. Ɛcɛlɛ ɛ-tɩ mbilim tʊmɩyɛ nɖɩ nɛ ɛmʊ pɩ-tɛ takayaɣ ŋga kawɩlɩɣ se ɛkpɛlɛka tʊmɩyɛ nɛ ɛtɛ yɔ. Kɛlɛ ɛpɩsɩ tɔm kisusutu takayasɩ lɩzɩyʊ kɛ Kōbe tɔm susuu taa. Pɩnaɣ 1918 ɛsʊʊ you ŋgʊ Russi kpɛlɩ pɩsɩɣ kɔŋgaɣ kɛlɛ elesi ɛ-tʊmɩyɛ.
Ɛsʊʊ kɛlɛm kɛlɛm naa tʊmɩyɛ taa pɩnaɣ 1920 ɛzɩ ɛyʊ weyi ɛlakɩ hendu teu kuduyuu taa tʊmɩyɛ kɛ Nihhatsu nɛ ɛpɩsɩ kpɛdɛyɛ lɩzɩya sɩnɩyʊ. Pɩnaɣ 1922 alɩwaatʊ taa lɛ, ɛla ɛ-tɛ kajalaɣ kɛlɛm kɛlɛm ŋgʊ yɔ se kɩyakʊ ŋgʊ sɔlɩm pɩsɩɣ yɔ.
Kpaɣ pɩnaɣ 1923 ŋkɔɔ ŋtalɩ ɛsɩm pɩnaɣ ɛla kɛlɛm kɛlɛm naa hiŋ nakʊ nɛ nanza, pada peeɖe tɔlim mba naalɛ, (wiyaʊ halʊ Yang-Kwei Fei). Ɛyʊ ɛnɛyɔ ɛ-tɛ kɛlɛm kɛlɛm naa hiŋ loɖo nɛ naalɛ leba mbʊ piyeba nɛ Mizoguchi kɛ kajalaɣ hendu lɩzɩyʊ weyi pasɩma-ɩ se ɛ-tɛ kɛlɛm kɛlɛm naa leba yɔ (pɩɩkɛ kɛlɛm kɛlɛm naa mba paayɔɔdʊʊ yɔ). Pakalɩɣ nee nɔsɩ kɛ kɛlɛm kɛlɛm naa mba paayɔɔdʊʊ yɔ.
[[Catégorie:!Main category]]
[[Catégorie:Ɛyaa sɔsaa]]
[[Catégorie:Abalaa sɔsaa]]
[[Catégorie:Sapɔŋ]]
4db0cwc7pmm0261w423e904yk8r096a
Ketu ɖoho
0
553
14340
9031
2019-06-21T22:46:37Z
CommonsDelinker
130
Removing [[:c:File:Polymer_Chain_-_Elastomer.svg|Polymer_Chain_-_Elastomer.svg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:JuTa|JuTa]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by Thatonewikiguy|]].
14340
wikitext
text/x-wiki
[[File:Thermoplastic elastomer TPE.png|thumb|Artistic impression of a the deference between a thermo-set and a thermo-plastic elastomer]]
Ketu ɖoyo yaa mbʊ pakpakɩɣ nɛ palakɩna wonuu ŋgʊ kʊhɔŋ tanɩɩ yɔ, pu- ɖoyo payaɣna [[Fransɩɩ kʊnʊŋ]] taa se élastomère. Pʊyʊ kɩhɔm mbʊ potolu-pʊ kulubu yɔ, pʊwɛna 99,9 % pɔɔyaɣ yaa piye 1,A-cis. Pɔɔyasɩ ya ape 1,4-cis yɔ pɛkpɛndɩ 20 000. Ketu hɔŋ camɩyɛ tanɩɩɩ. Tɩwɛna ɖoŋ kpɛlɛkʊʊ ñɩɣyɩŋ wɛtʊ nɛ mbʊ payaɣ se reziliyɛnsɩ (résilience) yɔ sakɩyɛ. Ɛlɛ, mbʊ payaɣ se sɔŋ ɔkɩziizɛɛnɩ (ozone) nɛ tiɔkɩziizɛɛnɩ (dioxygène) yɔ paataŋna ketu ɖoli, pʊ-tɔbʊʊ se peyeki nɛ ketu cɛkɩ yaa tɩwɛɛkʊʊ lɔŋ.
Ketu ɖoo kɛ pʊyʊ kulubum yaa wondu kulubutu sakɩyɛ ɖoo. Ketu ɖoo wɛna mbʊ pʊhɔŋ camɩyɛ tanɩɩ yɔ pʊ-wɛtʊ yaa pu-ɖoŋ. Piyuu tɩyɛ tʊ (réticulation) pakpakɩɣ nɛ palakɩna ketu ɖoo. Papɩzɩɣ pɔhɔ ketu ɖoo yaa pɔcɔzɩ-ɩ ɛzɩma ɛyʊ sɔɔlaa yɔ, ɛlɛ, pɩɩcɛkɩ. Payaʊ se ketu yɔ pɩkɛ ɖɔɖɔ mbʊ payaɣ se ketu ɖoo (élastomère) yɔ.
Ketu pakpakɩɣ nɛ palakɩna mbʊ pʊhɔŋ yɔ pɩtɩŋɛ payɩ, ɛzɩ pɔpɔla mbʊ yɔ. Ketu ndʊ palakɩna wondu ndʊʊ mbʊ yɔ, tɩ-mayaɣ kɛlɛ «NR».
Ketu ndʊ patolubi-tʊ kulubu yɔ, pʊ-tɔbʊʊ palɩ tɩ-yɔɔ tɛtʊ tɛɛ yem yɔ, tiɖeke koŋ pasɩma sɔnɔ se ndʊʊ lɛ ketu ɖoo.
[[File:Elastomer panels for level crossing.jpg|thumb|Panneaux en caoutchouc, neufs, empilés, qui seront posés à un passage à niveau]]
Kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ ñɩnɩyʊ, sɔsɔ Charles Hanson Greville Williams wɩlɩ pɩnaɣ 1860 ñɩŋa taa se ketu ɖoo kɛ mbʊ payaɣ se poli-isoprenoyiidi (polyisoprénoïde) yɔ. Ñɩnɩyʊ sɔsɔ ɛnɛ ɛkɛ Ŋgilisi tʊ.
[[Salaŋ fenaɣ]] kɩyakʊ hiu nɛ naalɛ (12) wiye, pɩnaɣ 1909 ñɩŋa taa palɩzɩ kajalaɣ takayaɣ sɔsɔɔ ŋga payaɣ se «brevet» yɔ se pɛcɛlɩ weyi ɛsɩma ketu kɩbandʊ labʊ yɔ. Kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ ñɩnɩyʊ sɔsɔ Fritz Hofmann lɩzɩna kajalaɣ takayaɣ ŋga. Ñɩnɩyʊ ɛnɛ, ɛlɛ kɛ Caama tʊ.
Paapɩzɩɣ pakpaɣ ketu ɖoonaa nɛ palabɩna aŋwanaa.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Wondu]]
s0gt3kpyin9hskaneqlau2rb5no8w2m
Keveŋaɣ
0
554
7729
2807
2017-08-04T20:53:16Z
Gnangbade
58
liens, photos
7729
wikitext
text/x-wiki
Keveŋaɣ kɛna kpeɣluu kpɛlɛkɩtʋ tɛyɩtʋ wɛɖʋ ŋgʋ kɩwɛ ɛsɔkaɣ tɛtʋ yɔɔ tɩyɛ yɔ, nɛ pɩcɛlɩna kooka yaa egeetiye naɖɩyɛ yɔ kɛ wɛɛ nayɛ taa. Keveŋaɣ kanɛ, kɛwɛ ndɩ yaa kɛwɛna tʋkaɣ nɛ mbʋ payaɣ size ɛsɔkaɣ yaa ɩsɔkaɣ laɣsɩ kpɛlɛkʋʋ yɔ. Sakɩyɛ tɔŋ yaa yaɣ tʋkaɣ ŋga ɖɔɖɔ size ɛsɔkaɣ ɖɔnɛ kpɛlɛkʋʋ.
Ɛsɔkaɣ laɣsɩ kpɛlɛkʋʋ kɛna n̄ɩɣʋʋ ŋgʋ pɛgbɛlɛkʋʋna alɩwaatʋ yaa wɛɛ leeɖuu yɔ kɛ pazɩ taa yɔ. Pɩcɔ nɛ pɩtɛ n̄ɩɣʋʋ ŋgʋ, paabɩzɩ pɛkpɛlɛkɩ alɩwaatʋ nɛ kʋʋ lɛ, yaa wɛɛ nɛ kʋʋ lɛ, pɩmʋnaɣ size, kɩwɛ lone kʋɖʋmɖɩyɛ taa kɛnɛ koŋ. Pɩmalɩʋna-kʋ nɛ hɛkʋ kʋɖʋmʋʋ taa wɛʋ alɩwaatʋ sakɩyɛ lɛ, kɩtɩlɩ ɖeu kɛ keveŋaɣ alɩwaatʋ.
Wɛɖʋ yaa ɖoŋ n̄ɩɣʋʋ ŋgʋ pɛkpɛlɛkʋʋna keveŋaɣ yɔɔ payaɣ size, keveŋaɣ kpɛlɛkʋʋ. Patɩlɩʋ keveŋaɣ camɩyɛ yaa ɖeu pɩtɩŋɩna kɛ-tɛ ɛsɔkaɣ (atmosphériques) lone taa lakasɩnaa kpeekpe yɔɔ. Mbʋ pɩkpɛndʋ pa-ɩ nɛ pɛcɛlʋʋ pʋʋ hɩɖɛ size keveŋaɣ yɔɔ yɔ, tomnaɣ taa miŋ songuu yaa tomnaɣ taa miŋ saʋʋ (température).
Keveŋaɣ wondu lɛɛtʋ kɔyɔ : ɛsɔkaɣ (pression atmosphérique), lɩm tɛɛ tibuu yaa kilimuu (précipitations), [[wɩsɩ]] taa wɛyɛ yaa caɣʋʋ (ensoleillement), nikaɣ wɛʋʋ yaa lone kinidiye (humidité), nɛ pɩtasɩna helim fɛtʋʋ ɖoŋ (vitesse du vent). Wondunaa mba, patɩŋɛ payɩ mbɩ yɔ pɛkpɛndʋʋ payaɣ yaa pɛcɛla hɩɖɛ size keveŋaɣ.
Tombiye keveŋaɣ nɖɩ, ɖɩlɛɛ lɩʋ kajalaɣ taa pombo kɛ fransɩ kɩnʋŋ taa kɛnɛ kɛ kpaɖʋ hiu nɛ naalɛ (12) n̄ɩŋgʋ taa. Tombiye nɖɩ, ɖɩ-tɔbʋʋ kaakɛ kɛlɛʋ yem size, tɛtʋ kpilaa wɛtʋ nɛ hadɛ kiŋ nɛ pɩcɛlɩna wɩsɩ. Ɖajaa sɔsɔ Aristote kɛna kajalaɣ tʋ weyi ɛpɩza ɛtɛyɩ kedeŋa kpeekpe tɛtʋ putuuɖe nɖɩ payaɣna [[fransɩɩ kʊnʊŋ]] taa size "globe terrestre" yɔ kɛ kevenzɩ hɔɔlɩŋ kagbanzɩ taa.
[[Category:!Main category]]
6tdxa1ch1nglt2y09up0g0rkl4xfkbh
Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ
0
555
18480
18405
2025-05-15T04:20:59Z
Onuphriate
5375
18480
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛjaɖɛ
| Hɩɖɛ = Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ
| Hɩɖɛ2 = Royaume-Uni
| Kɩɖaʋ kɩdɛɛka = [[File:Flag of the United Kingdom (3-5).svg|75px]]<br>Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ Kɩɖaʋ kɩdɛɛka
| Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ = [[File:Royal coat of arms of the United Kingdom (St. Edward's Crown).svg|75px]]<br>Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ
| image_map = [[File:Locator map of the United Kingdom.svg|190px]]<br>Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ tɛlɛŋa
| official_languages = .
| capital = .
| government = Constitutional monarchy
| president = [[Charles 3]]
| area_km2 = 242,495
| population_estimate = 64,716,000
| population_estimate_year = 2015
| population_density_km2 = 255.6
| cctld = .
}}
Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ wɛ [[Eerɔpʋ tɛtʋ tɔm|Eerɔpʋ]] nɛ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ hɔɔlʊʊ taa nɛ nabɛyɛ tɔŋ se ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩwɛ [[Eerɔpʋ tɛtʋ tɔm|Eerɔpʋ]] nɛ hayi kiŋ. Krandɩ-Piretañɩ, [[Irɩlandɩ (Irlande)|Irɩlandɩ]] nɛ tɛtʊ ñabɩ ñabɩ ndʊ lɩm cɔ-tʊ nɛ pɩta yɔ pɩkpɛndɩna nɛ pala ɛjaɖɛ nɖɩ. Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ nɛ [[Irɩlandɩ (Irlande)|Irilandɩ]] paka kamaɣ kʊɖʊmaɣ nɛ [[Atlantique teŋgu]] nɛ hayi kiŋ lɩŋgamʊʊ wɛna wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa. Hadɛ kiŋ lɛ Mansɩ nɛ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa lɛ, Irilandɩ teŋuu.
Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-walanzɩ taa makɩɣna 246 610 km2. Mbʊ labɩna nɛ pɔtɔŋ se nɖɩ lɛ ɛjaɖɛ 80 ñɩnɖɛ keteŋa kpeekpe taa walanzɩ taa nɛ pɩkɛ [[Eerɔpʋ tɛtʋ tɔm|Eerɔpʋ]] taa kɔyɔ nɖɩ lɛ 11 ñɩnɖɛ. Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ taa ɛyaa kpɛndɩ miliyɔɔnaa 65 nɛ nɖɩ lɛ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩkɛ 22 ñɩnɖɛ keteŋga kpeekpe ɛjaya taa ɛyaa ɖɔʊ taa.
Ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-tɛtʊ sɔsɔtʊ yɔ [[Lɔndrɩ (Londres)|Lɔndrɩ]]. Ɛsɩndaa wobu nɛ tɔsʊʊ hʊʊ taa lɛ, Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ kɛlɛ kacalaɣ ɛjaɖɛ kɛ keteŋa kpeekpe taa.
Kewiyaɣ kɩkpɛndaɣ taa ajɛya kpɛnda naanza: Aŋgiletɛɛrɩ, Ekɔsɩ, Gaalɩ Ɛjaɖɛ nɛ Irilandɩ hayʊ kiŋ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩñɔ pɩnaɣ 1707 aliwaatʊ ndʊ Aŋgilitɛɛrɩ nɛ Ekɔsɩ pɛkpɛndaa yɔ.
Pɩkɔma pɩnaɣ 1801 Irilandɩ sɔzɩ ajɛya anɛ a-yɔɔ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩwɛ [[Eerɔpʋ tɛtʋ tɔm|Eerɔpʋ]] ajɛya kɩkpɛndɩɣ ŋgbɛyɛ taa, Ajɛya wena ayɔɔɖɩɣ [[Englɩsɩɩ kʊnʊŋ]] yɔ a-ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ se Commonwealth of Nations yɔ ɖɩ-taa ɖɔɖɔ, ɖɩwɛ [[Eerɔpʋ tɛtʋ tɔm|Eerɔpʋ]] Lɔŋ-tasɩyaa ŋgbɛyɛ taa ɖɔɖɔ, G8 taa, G20 taa, [[OTAN ŋgbɛyɛ]] nɛ OCDE, OMC pa-taa nɛ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩwɛ ONU taa ɖooo pɩnaɣ 1946.
{{Eerɔpɩ}}
[[Category:!Main category]]
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Eerɔpʋ]]
[[Category:Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ]]
tj6tt5zhds8hb5bctv92wwklj6achjk
Keziye
0
556
11246
10201
2018-02-09T22:06:20Z
Gnangbade
58
liens
11246
wikitext
text/x-wiki
[[File:Steinadler, Aquila chrysaetos 08.JPG|thumb|Steinadler, Aquila chrysaetos 08|Keziye]]
[[Sumaɣ|Sumasɩ]] sɔsɔsɩ nzɩ sɩwɛ kpeliŋ tɩyɛ yɔ, sɩ-taa nasɩyɛ payaɣ se keziye. [[Tɩʊ|Tɩŋ]] pe nɛ sumasɩ cikpesi keziye tɔkɩ nɛ ɛcakɩ wezuu. Sumasɩ nzɩ payaɣ se keziye waa yɔ sɩwɛ huwa ndɩ ndɩ taa. Sumasɩ sʋsɔsɩ nzɩ sɩwɛ kpeliŋ tɩyɛ yɔ, sɩwɛ sumasɩ nzɩ payaɣ se "Accipitridés" waa yɔ sɩ-pɩlɩʋ taa. Sumasɩ nzɩ, sɩ-taa lɛɛsɩ tatasɩ wɛʋ sɔnɔdaa.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Sumasɩ]]
2f5uzzmppm7t9blmwy83fh48i0kimnu
Keɖe
0
557
10361
8347
2018-01-01T11:41:05Z
Gnangbade
58
fotos
10361
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Teeth_by_David_Shankbone.jpg|vignette|Teeth by David Shankbone]]
Keɖe kɛna ɛyʊ nɔɔtaa [[mɔɔyɛ]] naɖɛyɛ. Mɔɔyɛ nɖɩ nɖɩ kɩlɩna ɖoŋ kɛ ɛyʊ yaa tɛtɛ kpɩna mɔɔ kpeekpe taa. Ɛyʊ nɔɔtaa kela ɖɔɔ nɛ acɔ ɛ-kɩnandʊ kpɛɛɛ nɛ pɩta. Keɖe hʊlʊmaa nɛ nabʊyʊ taa lɛ, ɖɩpɩzɩɣ nɛ ɖɩwɛɛ hʊlʊmɩŋ yɔɔ tɩyɛ kɛnɛ.
Kela tosobi kusobu kɛ ɛyʊ yaa tɛtɛt kpɩnɛ nɔɔtaa yem. Hokasi nasɩyɛ wɛɛ nɛ nzɩ sɩtamna keɖe nɛ kɩnandʊ kpam nɛ pɩñɔɔ cɩŋcɩŋ. Ɛyʊ nɔɔtaa kele wɛ tɔm naputozo taa: nɔɔyɔɔ kela wɛɛ nɛ akpenda litozo (8), naanza hayʊ nɛ naanza hadɛ, ɛyʊ woŋgu lɛ ana pɩlɛkɩɣ naʊ; a-cɔlɔ kpam lɛ, naanza wɛɛ nɛ awɛ lɔŋ nɛ awɛ cɔŋŋcɔŋŋ, nɛ awɛ paa kalaaʊ ŋgʊlɛ kɩcɔlɔ; a-wayɩ lɛ kalaaʊ taa kela ñɛwɛna nɛ alɛ kpɛnda nɛɛlɛ (20). Pʊtɔbʊʊ se ɛyʊ sɔtʊyʊ nɔɔtaa nɛ kela hiuwaa naatozo nɛ naalɛ (32).
[[Fichier:MandibularLeftFirstMolar08-15-06.jpg|vignette|MandibularLeftFirstMolar08-15-06]]
Pɛwɛ mbʊ lɛ, pɩtɛkɛ ɛyaa tɩŋga nɔsɩtaa awɛ 32, mbʊ pʊyɔɔ yɔ, nabayɩ nɔsɩtaa wɛ kela lɛɛtɩŋ nɛ pɩ-tɛ ɛya mba, pɔ-nɔsɩtaa kela ɖɛ 32 yɔɔ. Pɩtɛkɛ ɛyaa yaa tɛtɛ kpɩna tɩŋga nɔsɩ taa ɖɔɖɔ kɛ kela wɛɛ. Tɛtɛ kpɩna naayɛ nɔsɩ taa lɛ, kalaaŋ taa kela yeke wɛna.
[[Fichier:Gray1003.png|vignette|Gray1003]]
Kela wɛna wazaɣ sakɩyɛ kɛ ɛyʊ nɔɔtaa yaa ɛyʊ wezu cagʊ taa. Nɔɔ kela sɩŋna-ɩ nɛ tɔɔnasɩ nzɩ ɛcaɣ tɔɔʊ yɔ, ɛsɛtɩɣ-sɩ keɖekeɖe nɛ yee pɩɩsaŋ kɔyɔ, e-kela wena alɛ ñɛwɛ kalaaʊ taa kela cɔlɔ yɔ, alɛ kɛ ɛcɩyʊɣna. Pɩkazɩ nɛ kalaaʊ taa kelɑ yɔ, alɛ kɛ ɛnaŋgʊna tɔɔnasɩ nzɩ. Pɩwɛɛ mbʊ lɛ, kela tɔsɔɔlɩ se nabʊyʊ ɛcɩɩ a-yɔɔ, mbʊ pʊyɔɔ yɔ, ɖipɩz:ɩɣ nɛ ɖɩlɔɔtɩ yaa ɖɩpʊtʊsɩ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Ɛyʋ pilinzi]]
o4qzajuszg8f9cxtaexdkxemzovqkn9
Keɖe (Dent)
0
558
2839
2838
2017-06-24T00:03:26Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
2839
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Keɖe]]
pdk353wbvpr158lngcdgkkpows84x86
Keɖe (La dent)
0
559
2843
2842
2017-06-24T00:03:27Z
MF-Warburg
4
3 révisions importées : Importing from Incubator
2843
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Keɖe]]
pdk353wbvpr158lngcdgkkpows84x86
Keɖeya ñɩzɩm (l'esthétique)
0
560
13588
7669
2019-03-24T15:07:55Z
Gnangbade
58
liens
13588
wikitext
text/x-wiki
Keɖeya ñɩzɩm tɛ payaɣna fransɩɩ kʊnʊŋ taa se esthétique. Mbʊ pɩkɛ ɛstetiki wondu yɔ, pʊɖɔ sakɩyɛ. Lɛɣtʊ pɩlɩʊ ŋgʊ payaɣ se [[filozofii]] yɔ, ke-piliŋa lɛɛka lɛ keɖeya ñɩzɩm tɛ. Keɖeya ñɩzɩm tɛ piliŋa cɔŋna wondu sakɩyɛ yɔɔ filozofii pɩlɩʊ taa. Piliŋa ŋga ka-taa ñɩnɩyaa cɔŋnana ɛzɩma mbʊ ɛyʊ naɣ yaa ɛyʊ cɔŋna kedeŋa cɔnaʊ mbʊ yɔ. Ɛstetiki piliŋa cɔŋnana nɛ kanaɣ ɖɔɖɔ mbʊ pʊwɛ kajʊka siŋŋ yaa mbʊ pʊwɛ ɖeu pɩdɩɩfɛyɩ kedeŋa yɔɔ cɩnɛ yɔ.
Nesi tɛɛ tʊma ndɩ ndɩ taa ɖɔɖɔ lɛ, ɛstetiki piliŋa cɔŋnana nɛ kɔtɔzʊʊ wena akɩlɩ ɖeu kpem yɔ. Ɖooo kpaɖʊʊ XVII ñɩŋgʊ taa pakpaɣ ɛstetiki se kɩkɛ mbʊ piɖe siŋŋ yɔ pɩtɛ lɛɣtʊ piliŋa. Ɛstetiki lɛɣtʊ piliŋa kaɖɩɣna mbʊ payaɣ se nzʊlʊmɩyɛ yɔɔ leleŋ nɩʊ yɔ. Mbʊ yebina nɛ kpaɣ ɖooo kpaɖʊʊ XIX ñɩŋgʊ taa lɛ, ɛstetiki lɛɣtʊ piliŋa pɩsɩ nesi tɛɛ tʊma labʊ tɛ filozofii. Yee nesi tɛɛ tʊmlaɖʊ nɔɔyʊ ɛsaɣ sɩʊkpelaɣ nakɛyɛ nɛ ɛsɩɩ kɔyɔ, ɛyʊ cɔŋna-kɛ lɛ, peheyi-i natʊyʊ koko. Nesi tɛɛ tʊmlaɖʊ ɛɛsakɩ sɩʊ kpelaɣ nakɛyɛ yem nɛ kɛfɛyɩna tʊbʊʊ. Ɛsakɩ-kɛ pɩtɩŋna ɛ-lɩmaɣzɩyɛ naɖɩyɛ yɔɔ.
Nabʊyʊ taa kɔyɔ, nabʊyʊ ɛna samaɣ taa pɩtɛkɛdɩna-ɩ nɛ ɛsaɣ sɩʊ kpelaɣ nakɛyɛ nɛ pɩlɩɩna wɛtʊ ndʊ ɛnaa yɔ yɔ tɩ-yɔɔ. Nesi tɛɛ tʊmlaɖʊ pɩzɩɣ ɛna nabʊyʊ yaa ɛna natʊyʊ samaɣ taa nɛ pɩkɛdɩna-ɩ pɩŋŋ. Ɛpɩzɩɣ ɛsaɣ sɩʊ kpelaɣ nakɛyɛ nɛ pɩlɩɩna kɔ-yɔɔ lɛ, ɛyaa na yaa polosi ɛ-lɩmaɣza. Yee nesi tɛɛ tʊmlaɖʊ nɔɔyʊ ɛpɔzɩ Caabiyuu se ɛha-ɩ wezuu kɩɖaɣlʊ siŋŋ kɔyɔ, nabʊyʊ taa ɛpɩzɩɣ ɛsaɣ akpadɩyʊ koŋgo nɔɔyʊ sɩʊ kpelaɣ nɛ ɛsɩɩ ɛ-nɔnɔɔ taa. Ɛyʊ naɣ-kɛ lɛ, ɛpɩzɩɣ ekpe nesi tɛɛ tʊmlaɖʊ ɛnʊ ɛ-maɣzɩm.
[[Category:Filozofii]]
98u83oixdw37u4tba11bcvdezsv3pnc
Keɣsi yaʋ
0
561
10163
7859
2017-12-26T10:58:49Z
Gnangbade
58
lien
10163
wikitext
text/x-wiki
'''Keɣsi yaʋ wazɩɣ-ɖʋ we ?''' Ɛyaa nabɛyɛ wɛɛ paanɩɣ keɣa tɔbʋʋ. Ɩmaɣzɩ ɛvalaa yɔɔ. [[Ɛvatʋ|Ɛvalaa]] kpaɣ ahoye yɔɔ nɛ pokoo lɛ keɣadʋ ɛfɛyɩ nɛ ɛkʋsɩ pa-nandʋ taa kɔyɔ, pɩɩsaŋ-wɛ paʋ. Mbʋ ɖɔɖɔ nɔɔyʋ wɛɛ lɛ, ɛñɩtɩɣ ɛnɩɩ keɣa taŋ lɛ, pɩwɛ ɛzɩ eyele wembu ɛlakaɣ yɔ nɛ ɛpaa. Ɖɩnɩɣ kpaagbaa mbʋ se keɣa taa wɛ leleŋ nɩɩyɩ.
Keɣa leleŋ wɛ le ? Nabɛyɛ maɣzɩɣ se keɣa ɖɩyayɛ wɛʋ mbʋyɔ, tɔm yem pɔyɔɔdʋʋ. Tɩɣtɩɣyɛ taa, yee ŋtɛkpɛlɛkɩ keɣa yaʋ ŋŋpɩzɩɣ ŋkpa-kɛ nɛ ɖoŋ wiɖii. Ɖɔɖɔ lɛ, yee ɛyaa naalɛ ɩya keɣa kʋɖʋmaɣ nɛ ŋwelesi-kɛ, ke-leleŋ tɛkpɛndɩ. Pʋtɔbʋʋ se keɣa sɔzɩŋ wɛ ka-kalɩyʋ cɔlɔ. Mbʋ ɖɔɖɔ ɖiheyiɣ-mɩ sɔnɔ se mɩ ɖɔɖɔ ɩkpɛlɛkɩ keɣsi kalʋʋ.
Ɛzɩna mbʋ ɖɩmaɣ [[Kabɩyɛ kʊnʊŋ|kabɩyɛ kʋnʋŋ]] takayɩsɩ taa yɔ, mbʋ ɖɔɖɔ ɖɩmaɣ kabɩyɛ keɣsi. Ƞɖɔkʋʋ takayaɣ nɛ ŋkuli-kɛ lɛ, ŋkalɩɣ ka-taa matʋ se ŋnɩɩ tʋ-tɔbʋʋ. Keɣa tɔm nɛ tɩdɩ. Nyaɣ-kɛ se ŋnɩɩ ke-leleŋ. Nɔɔyʋ ɛwɛ ñɔ-cɔlɔ ɖɔɖɔ yɔ, ɛnɩɩ ke-leleŋ. Pʋ-tɔbʋʋ se ɛyʋ ɛɛyaɣ keɣa e-liu tɛɛ. Yee ŋna keɣa takayaɣ taa, kaɣzɩ ñe-liu tɛɛ, ŋñɩnɩ nɔɔ kɩbaŋga nɛ ŋkalɩ-kɛ ñɔ-nɔɔ kʋyɩ.
Ɖɩkalɩyɛ taa peeɖe lɛ, ŋsɩma ɖenɖe ñɔ-nɔɔ kʋyʋʋ ñaba nɛ ɖenɖe ñɔnɔɔ tiki fɛfɛ yɔ ; ŋsɩma ɖenɖe ŋkalɩɣ lɛɛlɛɛ nɛ ɖenɖe ŋkalɩɣ tɛmmm yɔ. Yee ŋɖɔŋ paɣtʋ tʋnɛ tʋ-yɔɔ kɔyɔ, ŋkaɣ keɣsi yaʋ camɩyɛ. Mbʋ pʋyɔɔ yɔ, keɣa mayʋ maɣza pɩt-ɩŋgɛ payɩ mbʋyɔ pʋ-yɔɔ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Minziiki]]
[[Category:Keɣsi]]
lfwjlpwhp6zubeaqg8hfy1pa2l9c2dh
Kigaalii
0
562
16066
9316
2022-08-31T20:13:21Z
Tarih
2713
+image #WPWPTR #WPWP #WLA
16066
wikitext
text/x-wiki
[[File:Kigali city.jpg|thumb|270px|right|Kigaalii]]
Kigaalii kɛna [[Ruwandaa (Ruanda)|Ruwandaa]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ sʊsɔtʊ nɛ ndʊ tɩ-taa komina tʊma sɔsɔna kɩla wɛʊ yɔ. Peeɖe ɖɔɖɔ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-tɔsʊʊ kɩla ɖɔʊ sɩŋŋŋ. Tɛtʊ tʊnɛ tɩwɛ piyisi nasɩyɛ yɔɔ nɛ pakali ti-ɛyaa kɛ hasɩ yaɖɛ 2011 lɛ pɛkpɛnda ɛyaa 1 052 540. Kigaalii tɛtʊ walanzɩ landammm taa maɣna ɛzɩ kilomɛtanaa 730 yaa ɛkɩtarɩwaa 73 000.
Ɛzɩ Ruwanda ɛjaɖɛ kpeekp taa tɛtʊ lɛɛtʊ hɩla yɔ, Kigaalii tɛtʊ taa piyisi nzɩ sɩwɛ yɔ payaɣ-sɩ hɩla ndɩ ndɩ wena yɔ, pɩlɩɣna tʊma sɔsana wena awɛ sɩ-yɔɔ yaa sɩ-cɔlɔ kpɛɛɛ yɔ. Payaɣ mbʊ pɩsɩna ɛyaa nɛ patɩlɩ tʊma ana camɩyɛ mbʊ pʊyɔɔ yɔ pɩtɛkɛ ɛyaa tɩŋga sɩmna haba hɩla yaa tʊma tɩŋga taa.
Kigaalii tɛtʊ nɛ ajɛya lɛɛna taa tɛtʊ natʊyʊ kpɛndɩɣ nɛ tɩlakɩ tʊma kʊɖʊma nɛ a-taa kɔyɔ: Kebɛkɩ ([[Kanadaa]]), Montireyali ([[Kanadaa]]), [[Roma (Rome)|Roma]] ([[Itaalii]]), [[Prukisɛɛlɩ (Bruxelles)|Prukisɛlɩ]] ([[Pɛliziki (Belgique)|Pɛlɩziki]]) Mayansɩ ([[Caama (Allemagne)|Caama]]), Sɛŋgdʊ nɛ Sinaŋ ([[Siini (Chine)|Siini]]). Payaɣ Kigali tɛtʊ yɔɔ cɔnɩyʊ se Fidele Ndayisaba.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Tɛtʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Ruwandaa]]
jauikoqs3wbneojxb1fvao1hutx7jxx
Kilimanjaroo pʋʋ
0
563
12627
7470
2018-05-05T17:10:10Z
Gnangbade
58
fotos
12627
wikitext
text/x-wiki
[[File:Kilimanjaro 2006-08-13.JPG|thumb|Kilimanjaro 2006-08-13]]
Kilimanjaroo pʋʋ wɛ [[Tanzani (Tanzanie)|Tanzani]] ɛjaɖɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ nɛ hayi kiŋ hɔɔlʋʋ taa. Mbʋ payaɣ se "Fɔlɩkanɩ" yɔ pɩlabɩ peeye hɔɔlʋʋ taa tam naadozo nɛ pɩla pʋʋ ŋ́gʋ. Kɔɔnaɣ n̄ɩŋgʋ laba wɩsɩ ɖɩɖʋyɛ hɔɔlʋʋ taa nɛ pɩkʋyɩ pɩtalɩ ɛzɩ mɛtɛnaa 3 962 yɔ. Payaɣ-kʋ se "Sira". Kɩlɛlʋʋ n̄ala wɩsɩ ɖɩlɩyɛ hɔɔlʋʋ taa nɛ kʋkʋ kʋyɩ pɩtalɩ ɛzɩ mɛtɛnaa 5 149 yɔ. Payaɣ-kʋ se "Mawɛnzii".
[[File:Elephants Kili 2.jpg|thumb|Elephants Kili 2|Tʋŋ Kilimanjaroo pʋʋ ɛsɩntaa]]
Tozo n̄ɩŋgʋ n̄ala naalɛ mba paba tɛmɩ labʋ yɔ pɛ-hɛkʋ taa. Tozo n̄ɩgʋ kʋnɛ kɩkɩlɩna kʋyʋʋ. Kʋkʋyɩ ɛzɩ mɛtɛnaa 5 891 yɔ. Payaɣ-kʋ se "kiboo". Ŋgʋ kɩlɩna kʋyʋʋ Afrɩka tɛtʋ kpeekpe taa. Ɖooo lɛ, tɛʋ nɩwaɣ nɛ ɖɔmpe sɔsɔna pʋʋ ŋgʋ kʋ-yɔɔ, lɛɛlɛɛyɔ tɩŋ keɖuu yem yem yeba nɛ tɛʋ ɛɛtazɩɣ kɩlʋʋ nɩʋ pʋʋ peeye. Wɩsɩ n̄akɩlɩɣ n̄aɣʋ nɛ tɛtʋ tɛzɩɣ miŋ saɣʋ. Piyebina ɖɔɖɔ nɛ tɛʋ ɛɛtasɩɣ nɩʋ nɛ ɖɔmpe sɔsɔna pʋɖɔɔ. Pɩnaɣ 1973 taa pɔcɔza laʋ nakʋyʋ peeye nɛ paatazɩɣ kɩ-taa tɩŋ keɖuu. Pɩwazɩɣ ɖɔɖɔ nɛ awayɩ kpɩna cakɩ kɩ-taa kaalɛyɩtʋ. Ɛlɛ, paa mbʋ yɔ, tɛʋ ɛɛtazɩɣ nɩʋ nɛ ɖɔmpe sɔsɔna ɛzɩ ɖooo lɛ yɔ.
[[File:Kilimanjaro-1938-uwm.png|thumb|Kilimanjaro-1938-uwm]]
=Ɖenɖe tɔmpiye «kilimanjaaroo» lɩnaa yɔ=
=Ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa kɩwɛɛ yɔ=
==Ɛzɩma kɩwɛɛ==
==Ɛzɩma palɩzɩ-kʊ yɔ==
==Lɛɣtʊ ndʊ tɩ̃nɩnɩɣ nɛ tɩnaɣ ɛzɩma mbʊ tɛtɛɛ lɩm wɛɛ yɔ==
==Ʒɩma pɩtɩŋaa nɛ kɩwɛɛ yɔ==
===Ɛzɩma kɩ-yɔɔ wɛɛ yɔ===
===Ɛzɩma pɩtɩŋaa nɛ kɩwɛɛ yɔ===
===Ɛzɩma mbʊ kɩ-tɛtʊ wɛɛ yɔ===
==Ki-soŋaɣt==
===Ɛzɩma mbʊ ki-soŋaɣ kɛwɛ ɖoo lɔŋ yɔ===
===Ɛzɩma mbʊ ki-soŋaɣ wɛ lɛɛlɛyɔ===
====Tɛŋ nɩʊ nɩʊ mbʊ yɔ====
====Pɩlɛɣzɩɣ lɛɛzʊʊ mbʊ evemiye taa yɔ====
====Ki-soŋaɣ lɛɣzɩɣ lɛɛzʊ mbʊ lʊŋʊyɛ nɛ yolim yɔ====
==Kɩ-laŋ nɛ ɛ-taa kpɩna==
===Kɩ-kadasɩ===
===Kʊ-̃nʊʊ yɔɔ kʊyɩ kʊyʊʊ mbʊ yɔ===
===Mbʊ payaɣ se alɩpʊ (alpe) yɔ pɩ-kʊkʊyɩmɩŋ===
=== Kɩ-ɖɔmpe kʊkʊyɩmɩŋ===
=Kɩ-tɔm=
==Ɛyaa hukuu huuu mbʊ nɛ pɩɖɛʊna ɛsɩndaa ɖɛnaʊ yɔɔ yɔ==
==Ɛzɩma palɩ kɩ-yɔ nɛ ɛzɩma palakɩ-kʊ nɛ tʊmɩyɛ siŋŋ yɔ==
==Pacalʊʊ kɩ-yɔɔ kpaʊ yɔ==
==Ɛsɔ nʊmɔʊ aŋgba tʊma==
==Paa ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ̃nɩnʊʊ se ɖɩwaa kɩ-yɔɔ yɔ==
=Samaɣ ̃nʊʊ nɛ ndʊ pɔyɔɔdɩ kɩ-yɔɔ ɖooo caanaʊ yɔ=
==Ɛzɩma mbʊ pɛtɛyɩ ɛyaa yɔ==
==Kʊnʊmɩŋ ̃nɩnʊʊ nɛ ɛ-tɩlʊʊ tʊma==
==Kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ==
==Ndʊ tɩ-yɔɔ ɛyaa tisuu yɔ nɛ sɔnzɩ nzɩ palakɩ yɔ==
==Kuduyiŋ weyi pasʊʊ ɛ-tɛɛ nɛ caanaʊ haɖaʊ==
=Tʊma ndɩ ndɩ=
==Ɛzɩma mbʊ pakandɩyʊʊ kɩ-yɔɔ yɔ==
==Pɔɖɔŋʊʊ nʊmɔʊ kɩɖaɣlʊʊ nɛ powoki pakpaɣ kɩ-yɔɔ yɔ==
===Nʊmɔʊ kɩɖaɣlɩŋ==
===Kɩmʊ nimiye===
===Kɩ-yɔɔ kpaʊ===
===Kɩ-yɔɔ mɛlʊʊ===
=Mbʊ kɩkɛ paa sɔnzɩ nzɩ sɩ-taa yɔ=
=Takayɩsɩ lɛɛsɩ=
==Tɔm lɛɛtʊ==
==Takayɩsɩ nzɩ sɩyɔɔdʊʊ kɩ-tɔm yɔ==
==Awayɩ kpasɩs==
==Takayɩhayʊʊ tɛɛ tɔm nɛ ɖenɖe panaɣ-tʊ yɔ==
[[Category:!Main category]]
[[Category:Pʋŋ]]
[[Category:Afrɩka]]
svj3zxzh2fv73fn8b7miyvz4tm2rlyt
Kinee-Ekwatoriyaaalɩ
0
564
17845
9773
2024-01-06T16:53:50Z
Gnassingbé-Gnassingbé
4636
Catégorie
17845
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛjaɖɛ
| Hɩɖɛ = Kinee-Ekwatoriyaaalɩ
| Hɩɖɛ2 = Guinée-Équatoriale
| Kɩɖaʋ kɩdɛɛka = [[File:Flag of Equatorial Guinea (without coat of arms).svg|75px]]<br>Kinee-Ekwatoriyaaalɩ Kɩɖaʋ kɩdɛɛka
| Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ = [[File:Coat of arms of Equatorial Guinea.svg|75px]]<br>Kinee-Ekwatoriyaaalɩ Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ
| image_map = [[File:LocationEquatorialGuinea.svg|190px]]<br>Kinee-Ekwatoriyaaalɩ tɛlɛŋa
| official_languages = .
| capital = .
| government = .
| president = Ɖajaa Teodoro Obiang Nguema Mbasogo
| area_km2 = 28,050
| population_estimate = 1,222,442
| population_estimate_year = 2015
| population_density_km2 = .
| cctld = .
}}
Kinee-Ekwatoriyaaalɩ kɛna Afrika hɛkʊ n ɛ hɛkʊ nɛ hɛkʊ taa ɛjaɖɛ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩwɛna hɔɔlɩŋ naalɛ: lɛɛkʊ kɛ tɛtʊ maɣmaɣ nɛ lɛɛkʊ lɛ lɩm cʊ-kʊ kpɛɛ nɛ pɩta. Kacalaɣ hɔɔlʊ wɛ Kameruni nɛ Kaabɔnɩ pɛhɛkʊ taa nɛ naalɛ ñɩŋgʊ ñɛwɛna tɛtʊ ñabɩ ndʊ lɩm cɔ-tʊ nɛ pɩta nɛ payaɣ-tʊ se Piyoka nɛ Anoobonɩ yɔ tɩ-hɛkʊ taa.
Nabayɛ maɣ Kiinee-Ekuwatooriyalɩ ne paahɛʊ cɩŋga hɩla naalɛ ana ahɛkʊ taa. pamaɣ yerm se: Kiinee ekuwatooriyalɩ. Nabʊlɛ lɛ paamaɣna mayaɣ sɔsɔwa se pɩwɩlɩ se se pɩkɛna Hiɖɛ sɔsɔyɛ. Fransɩ cɔnaɣ nɛ ɛna mbʊ lɛ ɛtɔ se pɩfɛyɩ ɖɛu kɛ mbʊ nɛ ɛtɔ se pataama se: Kiinee ekʊwatooriyalɩ yem mbʊ pʊwɛɛ se paña ŋe pama nɛ pɛhɛɛ cɩŋga hɩla ana ahɛkʊ taa nɛ pamana ɖɔɖɔ mayaɣ sɔsɔwa mbʊ see: Kiinee-Ekʊwatoriyalɩ. Alɩwaatʊ ndʊ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩtaatɩɩ wɛtaa ɖɩt-tɩ yɔɔ yɔ payaɣ-ɖɩ Kiinee ɛsɩpañɔɔlɩ.
Yee pɩwɛɛ se pɔyɔɔdɩ Kiinee-Ekʊwatoriyalɩ caanaʊ tɔm natʊyʊ kɔyɔ, kɩhɔɔlɩŋ naalɛ ɛnʊ ɛ-tɔm kpem kɛ pɔyɔɔdɩɣ: kacalaɣ hɔɔlʊ nŋgʊ kɩwɛ Kameruni nɛ Kaabɔnɩ pɛhɛkʊ taa yɔ nɛ naalɛ ñɩŋgʊ lɛ ŋgʊ lɩm cɔ-kʊ ko nɛ pɩta yɔ. Pɔcɔnaa lɛ ɖooo pɩnaɣ 8000 pɩcɔ nɛ palʊlʊʊ Yesu lɛ lɩm cɔ Kiinee tɛtʊ ndʊ nɛ pɩta yɔ tɩɩtama nɛ ɖama nɛ pɩcɔ nɛ pɩwayɩ lɩm wadɩ-tʊ nɛ pɩtɛyɩ ɖama.Pañɩnaa nɛ pana se ɛyaa kɑwɛ Musumuu taa kɛ pɩnzɩ 30000 taa pɩcɔ nɛ palʊlʊʊ Yesu. Pɩtasɩ lɛ pana kpankuɖum waa naŋgbansɩ kɛ Paataa nɛ Riyoo Muuni kɛ pɩnzɩ 3000 taa kɛ mbʊ yɔ. Mbʊ pʊyɔɔ yɔ pana nama yaa pɛ wena pasaɣ yɔ kɛ hɔɔlɩŋ ɛnʊ ɛ-taa.
Piyoko tɔm ñɛwɛna ndɩ kpem mbʊ pʊyɔɔ yɔ ñɩnɩyaa kaɣ peeɖe tɔm lɛɣzɩɣ pazɩ. Pɩnaɣ 1960 taa pañɩna nɛ pana se peeɖe tɛtɛɛ ñɩm yaa kaaŋ wɛ naputozo taa nɛ weyi ɛna mbʊ yɔ ɛkɛ Ɛsipañɔɔlɩ eɨaɖɛ taa tʊ. Nabɛyɛ tɔŋ se Piyokoo taa pʊʊ-taa ñɩmba nabɛyɛ kaacaɣ pɩnzɩ 3500 taa nɛ pʊcɔ palʊlʊʊ Yesu ɛlɛ nabʊyʊ ɛwɩlʊ se tovonim yaa pɛcɛtɩɣ tɔm ndʊ. Ñɩnɩyaa mba pekpeela Timbaabe yɔ pawayɩ lɛ; nabayɛ wɛɛ ɖɔɖɔ; pa-taa kɔyɔ: Karbonera, Polawʊpi, Puyela nɛ Palombe. Ɛlɛ tɔm tʊnɛ yɔ tɩkɛ ɖooo canaʊ taa tɔm natʊyʊ.
Kiinee-Ekuwatoriyalɩ hɔɔlʊ naalɛ ñɩŋgʊ ŋgʊ kɩwɛna Kameruni nɛ Kaabɔnɩ pɛhɛkʊ taa yɔ, ñɩnɩyaa tatɩɩñɩnɩta nɛ pana nabʊyʊ ɛlɛ pɔtɔŋ se paapɩɩla wee yɔ peeɖe nɛ Kamerunɩ hadɛ kiŋ nɛ Liibeɖevili pɔ-tɔm lɩɣ ɖama.
{{Afrɩka}}
[[Catégorie:!Main category]]
[[Catégorie:Afrɩka]]
[[Catégorie:Ajɛya]]
[[Catégorie:Kinee-Ekwatoriyaaalɩ]]
ls5w0uxbrn2txm7ejezkxc3wqc8tlyg
Kinee-Konakrii
0
565
18371
18029
2024-12-15T21:17:56Z
Aboubacarkhoraa
2089
18371
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛjaɖɛ
| Hɩɖɛ = Kinee-Konakrii
| Hɩɖɛ2 = Guinée-Conakry
| Kɩɖaʋ kɩdɛɛka = [[File:Flag of Guinea.svg|75px]]<br>Kinee-Konakrii Kɩɖaʋ kɩdɛɛka
| Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ = [[File:Coat of Arms of Guinea.svg|75px]]<br>Kinee-Konakrii Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ
| image_map = [[File:World Factbook (1982) Guinea.jpg|190px]]<br>Kinee-Konakrii tɛlɛŋa
| official_languages = .
| capital = .
| government = .
| president = Ɖajaa Mamady Doumbouya
| area_km2 = 245,836
| population_estimate = 8,746,128
| population_estimate_year = 2000
| population_density_km2 = 40.9
| cctld = .
}}Kinee-Konakrii (Guinée-Conakry)
Payaɣ se Kinee-Konakrii yɔ pacaɣ se paɖʊ tʊkaɣ kɛ Kiinee-Piisoo nɛ Kiinee-Ekʊwatɩralɩ pɛhɛkʊ taa. Pɩkɛna Afrika wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa ɛjaɖɛ naɖɩyɛ. Kinee-Konakrii tɛtʊ sɔsɔtʊ payaɣ ɖɔdɔ se Kinee-Konakrii. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩmʊ ɖɩ-tɩ yɔɔ caaʊ kɛ Fransɩ nesi tɛɛ kɛ ɖooo aloma fenaɣ kɩyakʊ naalɛ ŋgʊ wiye pɩnaɣ 1958. Ajɛya looɖo cɔna; Kinee-Konakrii nɛ ata, nɛ ana-yɔ: Kiinee-Piisoo; Senegaalɩ; Maalii; Kootidiivʊwaarɩ; Liiberiya; Siyera-Leyɔɔnɩ nɛ Atɩlantiki lɩŋgamʊʊ.
Kiinee-Pɩsaʊ taa pɔsɩ ɖɔwa nɛ sɩtala ɛzɩ 1300 kɛ mbʊ yɔ. Afrika kpeekpe taa lɛ, pɩwɛ ɛzɩ peeɖe lɩm lɩʊna yɔ mbʊ pɩyɔɔ yɔ ɖɩkpaɣ ɛzɩ Niizɛrɩ pɔɔ yɔ yaa Senegaalɩ ñɩŋga yɑa ɖɔɖɔ Kaambii ñɩŋga kɔyɔ peeɖe sɩlɩɣna. Pɔsɩ nzɩ sɩlɩɣna Kinee-Konakrii pʊʊ ŋgʊ payaɣ se Fʊʊta-Jalɔŋ yɔ kɩ-tɛɛ.
Fʊʊtaa-Jalɔŋ ŋgʊ kɩhaɣ kɩ-lɩm yɔɔ kɛ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩwɛna laatiɖiki mɩŋ kɛ ɖɩ-ɛjaɖɛ kamaɣ fɛyɩ. Lɩŋgamʊ ŋgʊ payaɣ se Kɔnkʊʊɖe nɛ kɩwɛ tɛtʊ ndʊ payaɣ se Maamʊ yɔ, yaa Kindiya nɛ Koonakiri yɔ, pɩkɛna Kinee-konakrii komina kɛ tʊmɩyɛ sɔsɔyɛ nɛ kɩñakɩ pana se pɩwɛ ɛzɩma yɔ pama lɩŋgamɩŋ pɩɖɔɔ. Pɩnaɣ 1992 lɛ pama lɩŋgamʊʊ nakʊyʊ nɛ pɩwayɩ yɔ pama lɛɛŋ ɛzɩ Kaleta yɔ nɛ halɩ nɛ sɔnɔ komina ɖɩɩna Sʊwapiti ñɩŋgʊ maʊ.
== Galerie ==
<gallery>
File:Guinea sat.png|atlas Guinea
File:Dame de Mali Guinée.jpg|[[w:fr:Mont Loura|Dame de Mali]]
File:Chute de Tabouna à Kindia 01.jpg|[[w:fr:Chute de Tabouna|Chute de Tabouna]] à [[w:fr:Kindia|Kindia]]
File:Chute de Saala vue à 360° Labé.jpg|[[w:fr:Chute de Saala|Chute de Saala]] [[w:fr:Labé|Labé]]
File:Chimpanzé de Bossou 33.jpg|Chimpanzé de Bossou
File:Plage de Roume.jpg|Plage sur les [[w:fr:Îles de Loos|Ile de Loos]]
</gallery>
{{Afrɩka}}
[[Category:!Main category]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Kinee-Konakrii]]
fmysq7ibt40eeg71ohvifmf578wymui
Kinee-Pɩsaʊ
0
566
15818
9775
2022-01-21T20:18:58Z
Rotondus
3508
Umaro Sissoco Embaló
15818
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛjaɖɛ
| Hɩɖɛ = Kinee-Pɩsaʊ
| Hɩɖɛ2 = Guinée-Bissau
| Kɩɖaʋ kɩdɛɛka = [[File:Flag of Guinea-Bissau (3-2).svg|75px]]<br>Kinee-Pɩsaʊ Kɩɖaʋ kɩdɛɛka
| Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ = [[File:Emblem of Guinea-Bissau.svg|75px]]<br>Kinee-Pɩsaʊ Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ
| image_map = [[File:Guinea-Bissau CIA map PL.png|190px]]<br>Kinee-Pɩsaʊ tɛlɛŋa
| official_languages = .
| capital = .
| government = .
| president = Ɖajaa Umaro Sissoco Embaló
| area_km2 = 36,125
| population_estimate = 1,693,398
| population_estimate_year = 2014
| population_density_km2 = 44.1
| cctld = .
}}Kinee-Pɩsaʊ kɛna Afrika nɛ wisɩ ɖɩɖʊyɛ taa ɛjaɖɛ naɖɩyɛ. Ɖɩ-tɛtʊ sɔsɔtʊ payaɣ se Pɩsaʊ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩwɛ Afrika tɔsʊʊ hʊʊ ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ se CEDEAO yɔ ɖɩ-taa. Kinee-Pɩsaʊ ɛjaɖɛ wɛ Atilantiki teŋʊ cɔlɔ. Wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa nɛ kpaɣ ɖɔɖɔ hadɛ kiŋ lɛ Kinee-Konakrii ɛjaɖɛ wɛna; hayi kiŋ lɛ Senegaalɩ ɛjaɖɛ pɩzɩnaa. Kinee-Pɩsaʊ ɛjaɖɛ walanzɩ taa maɣna ɛzɩ 36 120 km2 yɔ nɛ tɛtʊ maɣmaɣ lɛ 28 000 km2 piyele pɩkazʊ 8120 km2 lɩm ɖeke wena. Pɩkazɩ pazɩ yem se pɩtalɩ Pɛlɩziki.
Ɖooo pɩnzɩ mɩnɩŋ hiu nɛ naatozo taa lɛ Mandɛŋgɩ kaawɛna ɖɔŋ sɩŋŋŋ nɛ kɩkpayʊ ɛjaɖɛ nɖɩ. Pɩwayɩ fayɩɩɩ kɛ Poritikalɩ-tʊ weyi payaɣ-ɩ se Nuno Tristão, ɛfɛyɩ naŋgbankaɣ kɛ peeɖepɩnaɣ 1446 ɛlɛ pataha-ɩ ɖɔɖɔ alɩwaatʊ nɛ pacaŋ nɛ pakʊ-ɩ kpaagbaa. Paa nɛ mbʊ yɔ pɩnzɩ 1879 taa mbʊ lɛ, Pɔrɩtiikalɩ paza ɛjaɖɛ nɖɩ kpacayʊ.
Alɩwaatʊ ndʊ Kiinee-Piisoo nɛ Kapɩfɛɛrɩ taa sɔɔjana paza you nɛ pañɩnɩɣ kpem se pawɛɛ pa-tɩ yɔɔ lɛ, Pɔritigalɩ mba se-peeɖe pɩnaɣ 1974. Ɛlɛ you laba sɩŋŋŋ nɛ pɩtalɩ ɛzɩ pɩnzɩ hiu nɛ naalɛ mbʊ yɔ nɛ pɩnaɣ 1973 lɛ keteŋga kpeekpe ajɛya kɩkpɛndɩɣ ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ se ONU yɔ, kɩha Kiine-Pisaʊ kɩ-tɩ yɔɔ caʊʊ.
Pɩnaɣ 2003 taa pɔtɔ hɔzʊʊ kɛ peeɖe ɛjaɖɛ ñʊʊdʊ yɔɔ nɛ pɩkɔma pɩsɩŋ lɛ pɔtɔ caca nɛ palɩzɩ pa-paɣtʊ ñʊndɩnaa nɛ pɩnaɣ 2005 tɛ hasɩ yaɖɛ kɩyakʊ nɛɛlɛ nɛ naanza lɛ paɖaɣnɩ caca lɛɛkʊ tɔʊ nɛ palɩzɩ pɛ-ɛjaɖɛ ñʊʊdʊ. Lakiŋ fenaɣ kacalaɣ wiye kɛ pɩnaɣ 2009 kɛ pakʊ sɔɔja sɔsɔ weyi payaɣ se Zeneralɩ Tagmé Na Waié yɔ. Kpaagba mbʊ lɛ sɔɔjana cɔna se peeɖe ɛjaɖɛ ñʊʊdʊ João Bernardo Vieira tɔmna se pɩla mbʊ. Kifema kpaagbaa lɛ sɔɔjanaa ñakpaɣ hɔzɩŋ nɛ pakʊ ñʊʊdʊ ɛnʊ.
Ɛyaa panɛ, João Bernardo Vieira nɛ João Bernardo Vieira pa-sɩm lɛ, paapɩɩla ɛzɩma yɔ, pɩkɛna Kolombii tabakʊʊyaɣ pɛtɩya tɩna-tʊ. Mbʊ pʊyɔɔ yɔ pɩnaɣ 2008 taa kɛ paawɛɛ pahʊna tɔm kɛ sɔɔja sɔsɔ José Américo Bubo Na Tchuto weyi ɛcɔŋna lɩm taa sɔɔjanaa yɔɔ yɔ mbʊ pʊyɔɔ yɔ pɩwɛ ɛzɩ ehuuzaɣ tabakʊyaɣ mba yɔɔ yɔ. Pɩkɔma nɛ pɩtalɩ lakiŋ fenaɣ 2013 lɛ, pakpa sɔɔja José Américo Bubo Na Tchuto ɛnʊ nɛ powona-ɩ Etaazunɩ tɛtʊ taa mbʊ yɔɔ toovenim taa lɛ ɛpɛdɩɣ taba kʊʊyaɣ.
{{Afrɩka}}
[[Category:!Main category]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Kinee-Pɩsaʊ]]
k25myl7ol5a0txm54qe6w91tslosoqs
Kinsasa
0
567
14601
9291
2020-05-18T11:04:42Z
Ji-Elle
482
+pict
14601
wikitext
text/x-wiki
[[File:View of the Port from another Angle-Kinshasa, DRC.jpg|thumb|Kinsasa]]
Kinsasa kɛna [[Kɔŋgo Kinsasa (République Démocratique du Congo)|Kɔŋgo ŋgʊ payaɣ-kʊ se RDC yɔ]] kɩ-tɛtʊ sʊzɔtʊ. Ɖooo ɛzɩ pɩnzɩ 1881 nɛ 1966 taa lɛ, payawaɣ tɛtʊ ndʊ se Leopolidvili pɔcɔ pʊwayɩ payaɣ-tʊ se RDC. Pɩnaɣ 2016 taa pakalɩ kɩgalʊ lɛ ɛyaa mba panaa yɔ pɛkpɛnda ɛyaa miliyɔnaa 12 071 000. Tɛʈu tʊnɛ tɩ-walanzɩ landammm taa maɣna kilomɛtanaa 9 965. Afrika ajɛya tɛtʊ sʊzɔtʊ kpeekpe taa lɛKɛɛrɩ nɛ [[Legɔsɩ]] tɛtʊ wayɩ lɛ, Kinsasa tɛtʊ taa kɛ ɛyaa kɩla ɖɔʊ.
Keteŋa kpeekpe taa lɛ, tɛtʊ tʊnɛ tɩwɛ tɛtʊ ndʊ tɩ-taa ɛyaa kɩla ɖɔʊ yɔ. Kinsasa tɛtʊ wɛ pɔɔ ŋga payaɣ-kɛ se kɔŋgo yɔ kɩ-hadɛ kiŋ piyele kɩha ɛsa nɛ Kɔŋgo Pirazavili. Tɛtʊ sʊzɔtʊ tʊnɛ ɖooo lɛ mba paalɛɣ caɣʊ peeɖe yɔ paakɛ Pantu mbaa; payaɣa-wɛ Teke nɛ Humbu waa. Pɩkɔma pɩnzɩ mɩnɩŋ XVIII nɛ XIX taa lɛ Kinsasa kaakɛna ɖenɖe tadɩyɛ ɖɔŋgaɣ camɩyɛ kpem yɔ.
Pɩnaɣ 1881 taa kɛ ñɩnɩyʊ weyi payaɣ-ɩ se Henry Morton Stanley yɔ ɛya Kinsasa tɛtʊ se Leopold tɛtʊ sʊzɔtʊ. Ɛya-tʊ mbʊ mbʊ pʊyɔɔ yɔ ɛcaɣa se ɛɖʊmna hɩɖɛ kɛ Pɛlɩzɩ kewiya ɛjaɖɛ ñʊʊtʊ weyi payaɣ-ɩ se Léopold Naalɛtʊ yɔ. Kɔŋgo ɛjaɖɛ taa payɩ lɛ, Kinsasa taa kɛ tʊma ndɩ ndɩ wɛɛ: tɔsʊʊ nɛ ɛsɩnda wobu wɛ, tadɩyɛ, sukulinaa sɔsaa nɛ sukulinaa kɩtɛzʊ, sɔɔjanaa pɩlɩʊ wɛ ɖɔɖɔ.
Ɖooo pɩnaɣ 1920 taa lɛ Kinsasa tɛtʊ taa ɛyaa kaawɛ cabɩ yem nɛ paamaɣna ɛyaa 1 600 nɛ pɩnaɣ1950 lɛ patalɩ ɛyaa 202 000, piyele pɩnaɣ1960 lɛ paawɛ 4443 000; pɩnzɩ 1970 taa kɛ peeɖe ɛyaa talɩ miliyɔɔ nɛ paawɛ 1 070 000; pɩnaɣ 2000 taa lɛ pakalɩ ɛyaa lɛ pɛkpɛnda 5 414 000 nɛ pɩnaɣ 2010 taa lɛ pɛwɛ 8 415 000.
Kinsasa tɛtʊ nɛ ajɛya naayɛ taa tɛtʊ natʊyʊ kpɛndɩɣ nɛ tɩlakɩ tʊma kʊɖʊma nɛ a-taa kɔyɔ: Pirazavili ([[Kɔŋgo Pirazaaviili (République du Congo)|Kɔŋgo]]), [[Prukisɛɛlɩ (Bruxelles)|Prukisɛɛlɩ]] ([[Pɛliziki (Belgique)|Pɛliziki]]), [[Taakarɩ (Dakar)|Taakarɩ]] ([[Senegaalɩ (Sénégal)|Senegaalɩ]]), [[Teeraŋ]] ([[Iranɩ (Iran)|Iranɩ]]), Utirɛstɩ ([[Peyibaa]]). Payaɣ Kinsasa tɛtʊ yɔɔ cɔnɩyʊ se André Kimbuta Yango.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Tɛtʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Koŋo Kinsasa]]
d4y0u1lan6uqvj9siw2i2jrezl0bbd3
Kitaari(Guitare)
0
568
16319
2909
2023-05-09T03:31:00Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Kitaari]]
16319
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Kitaari]]
3wegl77rfyz9kc0ctsvkczmhb3smjdm
Kitaari
0
569
10160
9846
2017-12-26T10:38:43Z
Gnangbade
58
lien
10160
wikitext
text/x-wiki
[[File:Guitar 1.jpg|thumb|Kitaari]]
Kitaari kɛna [[minziiki]] wonuu ŋgʋ palabɩ-kʋ nɛ nimasi yɔ. Nimasi ńzɩ, palaba-sɩ nɛ sɩkpɩtɩna ɖama. Sɩwɛ ɖalakɩŋ yɔɔ nɛ sɩwɛɛ kandɩmaŋgandɩ tɩyɛ. Sɩwɛ sɩ-mabʋ kpata yɔɔ ɖama taa kɛ tisuu weŋgalaɣ kpɛlɛkɩyaa tɩyɛ ɖɩɖɔkɩyɛ taa. Wɛɛ taa lɛ, ɖɩnaɣ size pɛsɛtɩ-wɛ fɩrɛtɩ tɩyɛ.
Pɔ-yɔɔ peeɖe pan̄ɩkɩɣna nee nimaɣ yɔɔ nɛ nee nɛ pɩcɛlɩɣ witu ndɩ ndɩ. Nesi lɛɛsɩ kpɩtɩɣna nimasɩ nɛ pɩcɛlɩɣ witu. Cɩkpaŋ pakpɩtɩɣna nimasɩ nzɩ. Kitaari waa mba pakɩlɩ tɔyʋʋ yɔ, pɛwɛna nimasɩ loɖo.
Kitaari kɛna anasaayɩwaa ɛjaɖɛ tɛ nsʋlɩmɩyɛ taa lɩzɩtʋ ndʋ tɩkɩla tɔyʋʋ yɔ minziiki tʋma wondu hɔɔlʋʋ taa.
[[File:Patti Smith performing at Lollapalooza Festival, Grant Park, Chicago (2).jpg|thumb| Patti Smith nɛ Lenny Kaye performing, Lollapalooza festival, Grant Park, Chicago, United States.]]
Kitaari kʋnɛ, kɩ-tʋkaɣ nɛ minziiki wondu lɛɛtʋ ndʋ tɩ-wɛtʋ wɛ mbʋ yɔ tɩtaa natʋyʋ kɔyɔ: balalaïka, nɛ bouzouki, nɛ charango, nɛ luth, nɛ mandoline, nɛ oud, nɛ théorbe, nɛ pɩtasɩna ukulele nɛ ɛ-wɛɖʋ, nɛ nabʋlɛ taa lɛ nimaɣ wena wena palʋ n̄ɛ kitaari taa awɛ ndɩ ndɩ.
Kitaari waa wɛ ndɩ ndɩ. Pa-taa nabɛyɛ hɩla yɔ : viola, violão, cavaco nɛ cavaquinho ([[Piresiili|Piresviili]]), nɛ tiple, nɛ requinto ([[Etaazuunii|Amerika]] taa nɛ [[Ɛsɩpaañɩ|Ɛsɩpaan̄ɩ]] taa). Kitaari waa wɛ ndɩ ndɩ pɩlɩɩna pɛ-tɛ ambitus yɔɔ nɛ pɛ-tɛ suye tɔnɛ yɔɔ.
[[File:Classical guitar Range.svg|thumb|Kitaari étendue]]
[[Category:!Main category]]
[[Category:Minziiki]]
[[Category:Minziiki wondu]]
hd17ozczwofx4ojpgulsg90m9n2c5lq
Kiŋgi Kewiyaɣ Kɩɖɛzaɣ (Dynastie King)
0
570
16320
2917
2023-05-09T03:31:10Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Kiŋ Kewiyaɣ Kɩɖɛzaɣ]]
16320
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Kiŋ Kewiyaɣ Kɩɖɛzaɣ]]
r0m1n5x08jwlpo7ioapsf8h395fh80f
Kiŋ Kewiyaɣ Kɩɖɛzaɣ
0
571
13069
12513
2018-11-16T08:01:32Z
CommonsDelinker
130
Replacing Flag_of_the_Qing_Dynasty_(1889-1912).svg with [[File:Flag_of_China_(1889–1912).svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]:).
13069
wikitext
text/x-wiki
[[File:Flag of China (1889–1912).svg|thumb|Kiŋ kewiyaɣ kɩɖɛzaɣ tɛ kɩɖaʋ kɩdɛɛka (1889-1912)]]
Kiŋ kewiyaɣ kɩɖɛzaɣ (paɖanɩɣ-ɖɩ maʊ se Ch'ing yaa Siŋ kewiyaɣ kɩɖɛzaɣ yaa Ciŋ kewiyaaɣ kɩɖɛzaɣ, [[Mandarɛɛ kʊnʊŋ|Siini kʊnʊŋ]] taa lɛ, 清朝, Pinyin taa lɛ, qīng cháo, Wade taa lɛ, Ch'ing ch'ao, mandchou kʊnʊŋ taa lɛ, Daicing gurun, mongol kʊnʊŋ taa lɛ, Манж Чин Улс, kɩ-tɛ nɛ mandchoue tɛ), kɩkɛ kpaagba kewiyaɣ kɩɖɛzaɣ [[Siini]] ɛjaɖɛ taa kpaɣna pɩnaɣ 1644 ŋtalɩ [[1912]]. Kɛlɛza wayi wayi [[Han kewiyaɣ]] nɛ [[Miŋ Kewiyaɣ Kɩɖɛzaɣ|Miŋ kewiyaɣ]]. Potula you nɛ Miŋ ɛyaa pɩnaɣ 1644 pazɩtʊ caca mbʊ lɛ, pamʊ kewiyaɣ ɖɛfɛɛ ɖɛfɛɛ Siini kpeekpe taa. Pamʊ [[Peekɛɛ]] tɛtʊ pɩnaɣ 1644 nɛ pasɩ politiki kewiyaɣ kɩfalaɣ, Kiŋ Sɔsɔ Ampiiri nɛ Siini wɛ pe-kewiyaɣ nesi tɛɛ.
[[File:Qing-dynasty-vases.jpg|thumb|Kiŋ kewiyaɣ kɩɖɛzaɣ tɛ cʋʋ ñanzɩ]]
Kpaɣɖʊ 19 hɛkʊ alɩwaatʊ naalɛ ndʊ taa, Kiŋ Ampiiri tɔla, ɛlɛ, pɩlɩna ɖama hɛkɩŋ taa yoŋ pɩtɩŋna ajɛyɛ lɛɛna tɛ seɣee waa yɔɔ nɛ pɩtɛmna se Xinhai waa tɛ kpɛlɩ lɛɛzɩɣ tuza pe-kewiyaɣ nɛ piyele Siini ɛjaɖɛ pɩsɩ mbʊ ɖɩsɩna-ɖɩ sɔnɔ yɔɔ. Kiŋ kewiyaɣ tɛma lɛɣla fenaɣ kɩyakʊ 12 ŋgʊ wiye pɩnaɣ 1912 taa, alɩwaatʊ ndʊ pɩ-wiyaʊ kpaagba ñɩnʊ kiza kewiyaɣ, mbʊ lɛ, ɛɛwɛna pɩnzɩ loɖo.
Kewiyaɣ kɩɖɛzaɣ kaañɔɔ ɛlɛ, pɩtɛkɛ Siini ɛyaa mba payaɣ-wɛ se Han waa yɔ tɩna kɛ-tɛ kiɖe. Ɛyaa mba pakɩlɩ ɖɔʊ Siini ɛjaɖɛ taa ɛlɛ, mandchous ɛyaa mba pɔdɔɖɔɔ halɩ nɛ sɔnɔ ɖa-evema ana a-taa yɔ mba tɩna ke-kiɖe. Mandchous ɛyaa kɛ Jurchens (女真) liɖe taa ɛyaa, pɩkɛ toungouse ɛyaa mba paawɛ egeetiye ndɩ ɖɩ-taa wɛ nɔnɔ kɛ [[Ruusii|Ruusi]] ɛjaɖɛ hɔɔlʊʊ tɛ ɛyaa tɛ nɛ Siini ɛjaɖɛ hɔɔlʊʊ ŋgʊ payaɣ se Heilongjiang yɔ kɩ-taa.
[[File:The_Ci-Xi_Imperial_Dowager_Empress_(5).JPG|thumb|Kiŋ kewiyaɣ kɩɖɛzaɣ Ci-Xi abiɖe]]
Nurhaci kaakɛ cejewiye cikpeɖe naɖɩyɛ tɛ wiyaʊ ndɩ Jurchen kɛ Jianzhou taa, kpaɣɖʊ 12 paɣzɩtʊ alɩwaatʊ. Vassal kiŋgi kewiyaɣ kɩɖɛzaɣ tɛ, nɛ ehiɣ tɔm kpaɣna pɩnaɣ 1582 taa nɛ mandchou cejewaɣ ndɩ ndɩ. Sɔɔjana yoŋ kɛ ɛyaa mba pɛ-hɛkɩŋ taa pɩsɩ kpɛlɩ ɛjaaɖɛ tɩŋga you, nɛ pʊpɔzʊʊ se pɛkpɛndɩ Jurchen nɛ Jianzhou cejewaɣ. Pɩnaɣ 1616 pazɩtʊ taa ca lɛ, Nurhaci kaawɛna kewiyaɣ ɖoŋ sakɩyɛ ɛjaɖɛ taa mbʊ lɛ, ɛ-maɣmaɣ ɛ-yaa ɛ-tɩ se Jin Sɔsɔʊ ñʊʊ tʊ ɛlɛ, ɛtɩɣzɩna Jurchen kɩbɩnʊʊ kewiyaɣ kɩɖɛzaɣ.
Pɩnaɣ 1635, Huang Taiji kpaɣ Mandchou hɩɖɛ nɛ kɩ-tɛ maʊ kpata nɛ ɛ-yaa na Jurchen samaɣ tɩŋga. Pɩnaɣ 1636 taa lɛ, alɩwaatʊ ndʊ Ejéi khan, Ligdan Khan, mongol sɔsɔʊ ñʊʊtʊ weyi ɛsɩba pɩteleɖi yɔ pɩyalʊ cɛlɛ-ɩ Yuan kewiyaɣ kɩɖɛzaɣ kɩɖaʊ ɖoŋ yɔ, Huang Taiji kpaɣ mandchou se Ɛjaɖɛ nɛ ɛ-yaa-ɖɩ se Kiŋ Sɔsɔʊ, eyele Khan hɩɖɛ, wiyaʊ sɔsɔ tɛ ñɩnɖɛ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Caanaʋ tɔm]]
[[Category:Siini]]
1me4afef5lu9025wj3a6ryyp8fw8d35
Kiŋgi kewiyaɣ kɩɖɛzaɣ (dynastie king)
0
572
16321
2925
2023-05-09T03:31:20Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Kiŋ Kewiyaɣ Kɩɖɛzaɣ]]
16321
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Kiŋ Kewiyaɣ Kɩɖɛzaɣ]]
r0m1n5x08jwlpo7ioapsf8h395fh80f
Kiɖe
0
573
11178
11177
2018-02-06T20:04:51Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Kiɖe (Dôme)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Kiɖe]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Supression traduction française
11178
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Cupola_di_santa_maria_del_fiore_dal_campanile_di_giotto,_02.JPG|vignette|Cupola di santa maria del fiore dal campanile di giotto, 02]]
[[Fichier:Sacre_Coeur_2009-02-28.JPG|vignette|Sacre Coeur 2009-02-28]]
Kiɖe kɛna matʋ sɔsɔtʋ natʋyʋ siŋŋ wonuu. Tɔm piye kiɖe kɛ tɔm piye nɖɩ ɖɩ-tɔbʋʋ wɩlɩʋ ɛzɩ puhuzuu kuduyuu kolaɣ taa yɔɔ yaa kuduyuu n̄ʋʋ taa yɔ. Pɛtɛŋ lɔbʋ kuduyuu ŋgʋ nɛ ŋna kɔyɔ, ŋnaɣ size kʋ-lɔbʋtʋ taa peeɖe wɛ kuluŋgulu.
Kuduyuu ŋgʋ, kʋ-n̄ʋʋ taa peeɖe wɛ ɖɔɖɔ ɛzɩ payaʋ nɛ fransɩɩ kʋnʋŋ taa size "elliptique" yaa "polygonal" yɔ. Pɔlɔkɩ nɛ pɩtɛ lɛ, pahʋzɩ pazɩ pazɩ nɛ mbʋ payaɣna fransɩɩ kʋnʋŋ taa size "lanternon" yɔ. Pɩ-tɛ wɛtʋ taa wɛ ɛzɩ keɣye yɔ. Kiɖe kɛ ɖɔɖɔ naŋ kuduyuu sɔsɔʋ siŋŋ kɛ Ɛsɔ kɩlaŋ layaa cɔlɔ.
Pɩɩkɛ kuduyuu ŋgʋ, kɩkɛ pʋyʋ siŋŋ kɛ krɩstʋ mba hɔɔlʋʋ taa. Kuduyuŋ ɛnɛ, ɛwɛ ajɛɛ anɛ a-taa : [[Itaalii|Itaali]], nɛ [[Caama]] ajɛɛ taa. Kuduyuŋ matʋ sɔsɔtʋ tʋnɛ, tɩkpa ɖoŋ siŋŋ kɛ ɛjaɖɛ nɖɩ payaɣ-ɖɩ size [[Room]] tɛ Panteyɔɔ yɔ ɖɩ-tɛ ɛsakuliye hɔɔlʋʋ taa.
[[Fichier:Parlament3.jpg|vignette|Parlament3]]
Kajalaɣ kiɖe matʋ sɔsɔtʋ kɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ ɛjaɖɛ hɔɔlʋʋ taa, kaakɛna ɖajaa sɔsɔ Filippo Brunelleschi ɖoŋ taa pɩnaɣ 1436 n̄ɩŋga taa. Ɖajaa sɔsɔ [[Florɛnsɩ|Florence]] tɛ ti-kiɖe ɖɔɖɔ kaakɛ kajalaɣ nɖɩ naɖɩyɛ ɖɔɖɔ. Ɖajaa sɔsɔ Louis XV n̄azɩtʋ yaa waɖɛ haʋ alɩwaatʋ taa kɛ pama [[Paarii]] tɛ Panteyɔɔ.
[[Category:!Main category]]
7j718jjawwr7yxwwdnyeg5m9nkmw6w4
Kiɖi kiɖi wonuu (accélération)
0
574
11734
7281
2018-03-05T19:50:53Z
Gnangbade
58
lien
11734
wikitext
text/x-wiki
Lɛɣtʊ piliŋa nakɛyɛ wɛɛ nɛ payaɣ-kɛ se tomnasɩ ɖɔnɛ kpɛlɛkʊʊ (physique) piliŋa. Wonuu nakʊyʊ ɛɖɔŋ yaa kiciidiɣ yaa kiseɣ yɔ, nabʊyʊ pɩzɩɣ piyele nɛ mbʊ piciidiɣ yɔ, piciidi ɖoŋ nɛ pɩkɩlɩ. Yee wonuu ŋgʊ, kiseɣ kiseu kɔyɔ, pʊyʊ mbʊ pɩlakɩ nɛ wonuu ŋgʊ kiseɣ lɔŋ nɛ pɩkɩlɩ. Yee pʊyʊ mbʊ pʊɖɔŋ kʊɖɔm kɔyɔ, nabʊyʊ mbʊ pɩlakɩ nɛ mbʊ pʊɖɔŋ mbʊ yɔ, pʊɖɔ lɔŋ nɛ pɩkɩlɩ.
Mbʊ pɩlakɩ nɛ ɖɔnɛ yaa ciiduu yaa saa lɛɣzɩɣ mbʊ yɔ payaɣ se kpede kpede wonuu yaa kiɖi kiɖi wonuu (accélération). Kiɖi kiɖi wonuu yaa kpede kpede wonuu ŋgʊ, kɩkɛ lɛɣtʊ piliŋa ŋga payaɣ se tomnasɩ ɖɔnɛ kpɛlɛkʊʊ yɔ pɩ-pɩyʊ sɔsɔ.
Payaɣ kiɖi kiɖi wonuu yaa kpede kpede wonuu nɛ fransɩɩ kʊnʊŋ taa se «vecteur accélération». Palakɩ kiɖi kiɖi wonuu nɛ [[Sinimaɣ|silimaɣ]] tʊmɩyɛ taa. Silimaɣ tʊmɩyɛ nɖɩ ɖɩ-taa lɛ, kpede kpede wonuu lakɩna nɛ kɛlɛm kɛlɛm waa ɖɛɣ lɔŋlɔŋ.
Ɛyaa yɔɔdʊʊ se mbʊ pɩlakɩ nɛ wonuu nakʊyʊ ɖɔŋ lɔŋ yaa seɣ lɔŋ yaa kiciidiɣ lɔŋlɔŋ yɔ pi-koyinduu lɛ mbʊ pʊbʊ ñalakɩ nɛ wonuu ɖɔŋ hɛɛɛ yaa seɣ hɛɛɛ yaa ciidiɣ hɛɛɛ yɔ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Fiziiki]]
0bl5babf8iz5uul1ro0prbf1ui5cylg
Kofi Atta Annan
0
579
7008
2951
2017-06-30T14:24:11Z
Hugo.arg
49
Page redirigée vers [[Kofi Annan]]
7008
wikitext
text/x-wiki
#redirect[[Kofi Annan]]
srb1n0yvfw9l1srom3bqitovblrw4q9
Kolaɣ (Arche)
0
580
11186
2955
2018-02-06T23:02:21Z
Gnangbade
58
lien
11186
wikitext
text/x-wiki
[[File:DirkvdM_havana_casa_bolivar.jpg|thumb|Kolasɩ, Casa Bolivar, Havana, Cuba]]
Kolaɣ kɛ wonu ŋgʋ kɩwɛ matʋ sɔsɔtʋ tɩyɛ yɔ, nɛ, kɛwɛ konɖaŋ kɛ tɔʋ tɩyɛ. Tɔʋ kɛ ɖaʋ kikotuu nakʋyʋn ŋgʋ patama kʋ nimiye cenje taa hayuu nɛ hadɛ yɔ. Nimiye nɖɩ ɖɩ-yɔɔ paɖʋ tɔʋ n̄ɩmɩyɛ nɛ pɔhɔŋ nɛ peyelee lɛ n̄ɩɣyɛ n̄alɩ fɩɩŋ nɛ ɖɩɖɛ ɛzɩ,pɔlɔʋ kaʋ yɔ.
[[File:Georgetown University -39.JPG|thumb|Kolasɩ, Georgetown University, Etats Unis]]
Kolaɣ kɛna matʋ sɔsɔtʋ hɔɔlʋʋ taa kɛ, pɩyʋ keem. Kolaɣ huu lɩna ajɛɛ sakɩyɛ taa. Ajɛɛ wena a-taa kolaɣ tʋmɩyɛ ɖɔɔ siŋŋ nɛ kolasɩ ɖɔɔ yɔ hɩla yɔ : Mésopotamie tɛ ɛjaɖɛ, nɛ Assyrie tɛ n̄ɩnɖɛ, nɛ [[Egipiti]] ɛjaɖɛ nɛ pɩtasɩna Étrurie n̄ɩnɖɛ.
[[File:Igreja, Mosteiro Alcobaça.jpg|thumb|IKolasɩ, Greja, Mosteiro Alcobaça, Portugal]]
Kajalaɣ taa lɛ, kondolokonaa tɛɛ palakaɣna kolaɣ ŋga. Pɩkɔɔ lɛ, papazɩ kɛ labɩnaʋ ɖɔɖɔ kɛ kuduyuŋ nɔnɔsɩ ɖʋʋ ɖeɖe, nɛ futuɖu ɛzɩ payaʋ size mɔndoɖe yɔ hɔɔlʋʋ taa ɖɔɖɔ. Kolaɣ pɩsa lɛɛlɛɛ yɔ alɩwaatʋ tʋnɛ tɩ-taa kɛ lɛɣtʋ fefere wazaɣ n̄ɩndʋ siŋŋ.
[[File:St Louis Gateway Arch 1916.jpg|thumb|Kolaɣ St Louis Gateway 1916]]
Kolaɣ sɩʋna siŋŋ kɛ kuduyuŋ matʋ hɔɔlʋʋ taa. Ɛzɩ-ɩ payaɣʋ kpaŋ yɔ. Kuduyuŋ matʋ kɩfatʋ lɛɛtʋ wɛɛ ɖɔɖɔ. Pʋtɔpɔzɩ size, piyidi ɖʋ tɔʋ (arc) nɛ mbʋ payaɣna fransɩ kʋnʋŋ taa size "voûte" yɔ. Tɔʋ haɣ nʋmɔʋ kɛ nɔnɔsɩ nɛ mɔndola nɛ "voûte" n̄azɩna nɛ pɔlɔkɩ cɔɔcɩnaa nɛ kpamɩŋ nɛ kuduyuŋ sɔsɔŋ lɛɛŋ sakɩyɛ.
[[File:Casa Mila interior arches.jpg|thumb|Kolasɩ, Casa Mila, Barcelona, Gaudi]]
[[Category:!Main category]]
3kojya81c8u0a6u5hiyc1f9q8r5j360
Koliisee
0
581
16253
13711
2023-04-09T14:30:08Z
Poco a poco
4222
Fichiers HQ
16253
wikitext
text/x-wiki
[[File:Colosseum in Rome, Italy - April 2007.jpg|thumb|Colosseum in Rome, Italy - April 2007]]
Koliisee kɛna samaɣ kuduyuu sʋsɔʋ aleɣya ɖɩlaɖɛ. Kuduyuu ŋgʋ paya-kʋ se tendema kpaŋ sʋsɔʋ ovoyidi. Kɩwɛna [[Room]] ɛjaɖɛ hɛkʋʋ nɛ hɛkʋʋ tɛtʋ taa kiŋ nɛ, Esquilin nɛ Cælius pa-ɛjɛɛ hɛkʋʋ nɛ hɛkʋʋ. Kuduyuu kʋnɛ yɔ, kɩpaɣlɩ siŋŋ ɛzɩma yɔ, wiɖiye patana pana matʋ ndʋ ɖoli. Patana ta mayaa matʋ sʋsɔtʋ ndʋ Room mba tɛ peɖe.
Papaɣza kʋʋ maʋ pɩnaɣ hiŋ lʋbɛ (70) nɛ pɩnaɣ hiŋ lʋbɛ nɛ naalɛ (72) pɛ-hɛkʋʋ taa Yeesu Kɩrɩstʋ lʋlʋʋ wayɩ. Alɩwaatɩ ndʋ tɩ-taa lɛ, ɛjaɖɛ kewiya lone taa caɣyʋʋ wiyau sʋsɔ kaakɛ Vespasien. Nɛ ɛnʋ kaahana nɔɔ nɛ pabaazɩ matʋ sʋsɔtʋ tʋmɩyɛ ɖɩnɛ.[[File:Coliseo, Roma, Italia, 2022-09-15, DD 58.jpg|thumb|Colosseum Rome]]
Ɖɩɖɔkɩ ɖɔɖɔ size kuduyuu sʋsɔʋ Koliisee kʋnɛ yɔ, maya kɩmatʋ tɛŋga pɩnaɣ hiŋ lutozo wayɩ wiyau sʋsɔ Titus ɖoŋ taa. Ɛnʋ kaalɛɣzana wiyau sʋsɔ kɩbɩnʋ Vespasien kewiya kpelaɣ yɔɔ.
Kuduyuu sʋsɔʋ kʋnɛ, kɩ-pɩzʋʋ kɩ-mʋ kɩ-taa samaɣ ŋga yɔ, ka-talɩɣ kudokiŋ hiŋ lʋbɛ nɛ kagbanzɩ-ɩ mbɩ yɔ.
[[File:Coliseo, Roma, Italia, 2022-09-15, DD 88.jpg|thumb|Rome - Colosseum]]
Kuduyuu sʋsɔʋ Koliisee kʋnɛ, kɩ-waza ɖɔɔ siŋŋ. Kuduyuu ŋgʋ kɩ-tɛɛ palakɩ aleɣya sakɩyɛ. Nɛ kuduyuu ŋgʋ kɩ-tɛɛ aleɣya naɣyɛ kɔyɔ: tɛtɛ kpɩna you, nɛ gladiayatɛɖɩ waa you, nɛ pɩtasɩna egeetiye taa aleɣya sʋsɔna lɛɣna sakɩyɛ.
Ɖɩkpaɣ ɛzɩ, mba pahʋʋ pɔtɔm nɛ pɩwɛɛ size pamʋna sɩm kɔyɔ yɔɔ yɔ, kuduyuu ŋgʋ kɩ-tɛɛ palakaɣ sɔnzɩ nzɩ ɖɔɖɔ. Palaba kuduyuu sʋsɔʋ Koliisee kʋnɛ kɩ-tɛɛ tʋmɩyɛ pɩtalaɣ pɩnzɩ taŋga (500) mbɩ yɔ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Matʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Eerɔpʋ]]
[[Category:Itaalii]]
r3zamcy6ltjyxe5641m2ptrqwvbo2ej
Kolombi
0
582
15819
15003
2022-01-21T20:19:32Z
Rotondus
3508
Iván Duque Márquez
15819
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛjaɖɛ
| Hɩɖɛ = Kolombi
| Hɩɖɛ2 = Colombie
| Kɩɖaʋ kɩdɛɛka = [[File:Flag of Colombia.svg|75px]]<br>Kolombi kɩɖaʋ kɩdɛɛka
| Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ = [[File:Coat of arms of Colombia 4.svg|75px]]<br>Kolombi Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ
| image_map = [[File:Map of Colombia.gif|190px]]<br>Kolombi tɛlɛŋa
| official_languages = .
| capital = .
| government = .
| president = Ɖajaa Iván Duque Márquez
| area_km2 = 1,141,748
| population_estimate = 48,786,100
| population_estimate_year = 2016
| population_density_km2 = 40.74
| cctld = .
}}
Kolombi kɛna Amerika nɛ hadɛ kiŋ ɛjaɖɛ nɛ ɖɩwɛna peeɖe wɩsɩ ɖɩlɩyɛ nɛ hayʊ kiŋ. Kolombi nɛ [[Pasifiki teŋgu]] nɛ Panama pasɩna ɖama kamaɣ nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa, hayu ki:n lɛ [[Teŋgu Karayiibɩ (Mer Caraïbe)|Karyibi teŋgu]], wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa lɛ [[Fenezuyeelaa (Vénézuela)|Fenezuwela]] nɛ [[Biresiili (Brésil)|Pirezli]], ɛjaɖɛ nɖɩ nɛ hadɛ kiŋ lɛ [[Ekuwatɛrɩ (Equateur)|Ekuwatɛrɩ]] nɛ [[Peruu (Pérou)|Peruu]] ajɛya.
Kolombi kɛŋna keteŋa kpeekpe ɛjaɖɛ 26 nɖɛ walanzɩ taa nɛ Amerika nɛ hadɛ kiŋ ñɩna taa lɛ, nɖi yɔ naanza ñɩnɖɛ kɛ walanzɩ taa ɖɔɖɔ. Ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa ɛyaa kpɛdɩ miliyɔɔnaa 48 pʊyɔɔ kɛ lɛ Kolombi kɛŋna ɛjaɖɛ 27 nɖɛ keteŋa kpeekpe yɔɔ kɛ ɛyaa ɖɔʊ taa nɛ naalɛ ñɩnɖɛ kɛ ajɛya kpeekpe wena ayɔɔdɩɣ ɛsɩpañɩ yɔ; kacalaɣ ñɩnɖɛ kɛlɛ [[Mɛkɩsiiki (Mexique)|Mɛkisiki]].
Kolombi kɛna ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩmaɣzɩ wɛʊ ñɩm yɔ: ɖɩ-kɛ naanza ñɩnɖɛ kɛ Amerika Latini taa nɛ naatozo ñɩnɖɛ Amerika nɛ hadɛ kiŋ. Liidiye Koozaɣ ŋga payaɣ se HSBC tɔŋ se pɩɩtalɩɣ pɩnaɣ 2050 lɛ Kolombi wɛ ajɛya wena a-taa tɔsʊʊ woba ɛsɩndaa sɩŋŋŋ yɔ.
[[Mɩsɩkʋm fenaɣ]] 2010 taa pɔtɔ caca lɛ, palɩzɩ Kolmbi ɛjaɖɛ ñʊʊtʊ kɩfalʊ weyi payaɣ-ɩ se Juan Manuel Santos.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Amerika]]
[[Category:Ameriki nɛ hadɛ kiŋ wandamm]]
plv5v398ya4jk2lrn8rr6a1a6puureq
Komiinism
0
583
9975
8152
2017-12-01T06:38:47Z
Atticmaker
127
Category Added
9975
wikitext
text/x-wiki
Ɛbɛ payaɣ se Komiinizim? Ɛyaa tɩŋa kpɛndʋʋ nɛ patɩɣyɩɣ ɛjaɖɛ n̄ɩm yɔ payaɣ ḿbʋ. Mba pɔsɔɔlaa se ɛyaa ɩkpɛndɩ pa-tɩŋa nɛ patɩɣyɩ ɛjaɖɛ n̄ɩm yɔ, mba lɩzɩna lɩmaɣza ana. Ɛyaa mba pa-taa lɛ, ɖɩnaɣ sɔsɔ weyi payaɣ se [[Karl Marx]] yɔ. Komiinizim lɩmaɣza ha siɣye nɛ mbʋ payaɣ se [[Kapitaalism]] yɔ. Kapitaalism lɩmaɣzɛ kɔyɔ se pʋwɛɛ se paa weyi ɛtɩlɩ se ɛ-n̄ɩm kɔyɔ nɛ lɛlʋ n̄ɩmbʋ kɛlɛ. Komiinizim tɔsɔɔlɩ se payaa se ɛnɛ yɔ n̄ʋʋdʋ nɛ ɛ-tɛɛ n̄ɩma yɔ. Komiinizim tɔŋ se pʋwɛɛ se ɛyaa tɩŋa ɩwɛɛ kɩmaŋ. Poyo you sɔsɔʋ kajalaɣ n̄ɩŋgʋ ŋgʋ kɩtaɣna kedeŋa kpeekpe yɔ nɛ kɩtɛ lɛ, komiinizim lɩmaɣzɩyɛ lɩwa. Mba payaɣ se "Bolchevikwaa" yɔ, mba tulusina you ŋgʋ. Komiinizim lɩmaɣza lɩna you ŋgʋ kɩɩwɛ tɛndɛŋa tɛɛ ajɛɛ naayɛ hɛkʋ taa yɔ kʋ-cɔlɔ.
Kajalaɣ taa paaɣ lɛ, komiinizim tɔsɔɔlɩ se palɩzɩ nɔɔyʋ se ɛnʋ lɛ ɛjaɖɛ n̄ʋʋdʋ nɛ ɛ-tɛɛ n̄ɩma n̄ɛwɛɛ. Kʋsɔɔlaa se ɛyaa tɩŋa ɩwɛɛ kɩmaŋ, n̄ɩmdʋ ɛtaawɛɛ, kʋn̄ɔndʋ ɛtaawɛɛ. Liidiye tɔm fɛyɩ ɖɔɖɔ. Nɔɔyʋ nɛ lɛlʋ patɛyɩɣ pʋyʋ. Ɛyaa tɩŋa tɩna ɛjaɖɛ n̄ɩm. Pɩlaba pɩnzɩ nɩɩnʋwa nɛ hiŋ naanza nɛ pɩnzɩ kagbaanzɩ yɔ, weyi payaɣ se Karl Marx yɔ, ɛlɩzʋʋ lɩmaɣzɩyɛ nɖɩ yɔ. [[Aloma fenaɣ]] taa pɩnaɣ 1917 taa sɔsɔ [[Lénin]] ɖiya Bolchevikwaa nɛ pamʋ [[Ruusii]] ɛjaɖɛ taa kewiyaɣ kpelaɣ. Alɩwaatʋ ndʋ tɩ-taa peyebi yaʋ se Komiinizim nɛ payaɣ se kedeŋa kpeekpe [[Politiki tɩlɩyɛ lɩmaɣza|politiki]] ŋgbɛyɛ.
Pɩnaɣ 1919 taa Lénin nɛ ɛ-wayɩ tɩŋɩyaa paya Komiinizim se "Komintɛrn". Mbʋ yɔ, pɔsɔɔlaa se Komiinizim aŋgba tɩŋa ɩla nɔɔ kʋɖʋmaɣ. Pɩnaɣ 1922 taa "URSS" ɛjaɖɛ n̄ɔɔ. Nɖɩ cɔŋnana Komiitɛrn aŋgba tɩŋa yɔɔ. Aŋgba naayɛ kʋyɩ Komiitɛrn ŋgbɛyɛ yɔɔ, ɛlɛ ɖɩɖɩ wɛɛ ɖɩɖɛɣna ɛsɩndaa ɖɛnaʋ yɔɔ. Aŋgba wena akʋyɩ Komiitɛrn ŋgbɛyɛ yɔɔ yɔ, a-taa lɛ ɖɩnaɣ ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ se "Gauche Koministi" yɔ. Pʋwayɩ lɛ, ɖɩnaɣ nɖɩ payaɣ ɖɩɖɩ se "Trotskysme" yɔ. Lénine sɩm wayɩ lɛ, weyi payaɣ se Joseph Staline yɔ, ɛlɛ yaa ɛ-tɩ se URSS ɛjaɖɛ n̄ʋʋdʋ nɛ eɖiyiɣ Komiitɛrn ŋgbɛyɛ.
Kedeŋa kpeekpe you naalɛn̄ɩŋgʋ lɩwa lɛ, URSS ɖʋ taabalɩyɛ nɛ [[Caama (Allemagne)|Caama]] ɛjaɖɛ nɛ panɩɩna ɖama se pataala ɖama you. Ɛlɛ, Caama ɛjaɖɛ maana taabalɩyɛ nɖɩ ɖɩ-yɔɔ nɛ ɖɩkʋyɩ URSS ɛjaɖɛ yɔɔ nɛ ɖɩla-ɖɩ you. Pʋ-yɔɔ URSS sɔɔjanaa lʋba siŋŋ nɛ mbʋ payaɣ se "nazisme" yɔ, pɩtɛɖɛɛna ɛsɩndaa caŋŋ. URSS ɛjaɖɛ kɔma ɖɩpɩsɩ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-sɔɔjanaa kɩlɩ ɖoŋ kedeŋa kpeekpe yɔ pɩnaɣ 1945 wayɩ. Pʋ-yɔɔ kɩmʋ ajɛɛ ndɩ ndɩ [[Eerɔpʋ tɛtʋ tɔm|Eerɔpʋ]] nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ hɔɔlʋʋ taa nɛ alɛ pɩsɩ Komiinizim ajɛɛ nɛ URSS nɛ yɛ pala nɔɔ kʋɖʋmaɣ. [[Siini (Chine)|Siini]] ɛjaɖɛ pɩsɩ Komiinizim n̄ɩnɖɛ pɩnaɣ 1949. Kimiinizim ajɛɛ labʋ nɔɔ kʋɖʋmaɣ yɔ yebina nɛ kedeŋa kpeekpe ajɛɛ tɛyɩ ɖama huwa ndɩ ndɩ. Pʋ-tɔbʋʋ se you nakʋyʋ kɛwɛ tɛndɛŋa tɛɛ URSS ɛjaɖɛ nɛ ajɛɛ lɛɛna wena akizi Komiinizim lɩmaɣzɛ yɔ a-hɛkʋ taa. Ajɛɛ ana a-taa lɛ, ajɛɛ wena akpɛndɩ kpɛm Amerika tɛtʋ taa nɛ payaɣ-yɛ se [[Etaazuunii]] ɛjaɖɛ yɔ, nɖɩ kakɩlɩna ɖoŋ kedeŋa kpeekpe. Pʋ-yɔɔ ɖɩlʋbɩna siŋŋ URSS ɛjaɖɛ. Siini ɛjaɖɛ nɛ Sovietiki n̄ɩnɖɛ pɛ-hɛkʋ taa taabalɩyɛ cɛba lɛ, [[Mao Zedong]] yele nɛ ɛ-ɛjaɖɛ Siini lʋ lʋbɩyɛ naɖɩyɛ nɛ ndɩ kpem. Komiinizim kɔma kɩkpa ɖoŋ kedeŋa kpeekpe yɔɔ lɛ, ɛjɛɛ sakɩyɛ sʋʋ kɩ-taa. Kedeŋa kpeekpe yɔɔ ajɛɛ naanza yɔɔ lɛ, ɛjaɖɛ kʋɖʋmɖɩyɛ wɛ Komiinizim taa.
URSS ɖaɣnɩ cɔlʋʋ ɛ-tɔsʋʋ nɛ politiki pa-nʋmɔŋ pɩnaɣ 1980 taa. Ɛlɛ, kɩ-nʋmɔŋ kɩfaŋ ɩnʋ iyele nɛ pɩtɛzɩ ɖʋzʋʋ Eerɔpa tɛtʋ taa ajɛɛ wena awɛ Komiinizim taa yɔ kʋɖʋzʋʋ kpaɣ pɩnaɣ 1989 nɛ puwolo pɩnaɣ 1991. Pitisa Komiinism ajɛɛ hadɛ kpem, ɛlɛ, atamɩzɩ ɖama, atelesi Komiinizim lɩmaɣzɛ. A-taa naayɛ lɛɣzɩ hɩla nɛ a-taa lɛɛna n̄ɔɖɔkɩ a-n̄ɩna ḿbʋ. Halɩ nɛ sɔnɔ Komiinizim wɛ [[Kuubaa (Cuba)|Kuubaa]] nɛ [[Fɩyɛtɩnaam (Vietnam)|Fɩyɛtɩnaam]] nɛ Laos nɛ [[Koree nɛ Hayʊ kiŋ (Corée du Nord)|Koree nɛ Hayʊ kiŋ]] pa-ajɛɛ taa. Kedeŋa yɔɔ ajɛɛ tɩŋa taa lɛ, Siini ɛjaɖɛ taa ɛyaa kɩlɩna ɖɔʋ ajɛɛ lɛɛna taa n̄ɩma. Halɩ nɛ sɔnɔ mbʋ yɔ, Komiinizim ŋgbɛyɛ taa ɛyaa ɖiyiɣna-ɖɩ. Tadɩyɛ nʋmɔʋ taa lɛ, Siini ɛjaɖɛ tɔsʋʋ ɖɛ ɛsɩndaa siŋŋ, pʋ-yɔɔ ɛjaɖɛ nɖɩ, ɖɩwɛ kedeŋa yɔɔ cɩnɛ ajɛɛ wena a-tɔsʋʋ kɩlɩ ɖɛʋ nɛ ɛsɩndaa yɔ a-taa.
Komiinizim ajɛɛ yeba nɛ pɛfɛyɩɣ ɛyʋ waɖɛ yɔɔ siŋŋ, mbʋ yɔ, aatisiɣ se aŋgba ɛn̄ɔ pʋɖɔɔ nɛ paa weyi ɛkɔna ɛ-lɩmaɣzɛ. Ajɛɛ ana a-taa lɛ, Komiinizim ŋgbɛyɛ ɖeke wɛna nɛ kɩhaɣ kɩ-paɣtʋ. Ɖɩkpaɣ ɛzɩ URSS nɛ Siini pa-ajɛɛ kɔyɔ, ɖɩnaɣ se a-n̄ʋndɩnaa, Staline nɛ Mao Setu, peyeba nɛ pakʋ ɛyaa miiliyɔɔwaa sakɩyɛ. Pʋwɛ kaɖɛ se ɛyʋ ɛtɩlɩ camɩyɛ mbʋ Komiinizim ajɛɛ wɛɛka kpem yɔ pɩtɩŋa, mbʋ yɔ a-lakasɩ taa nɛ toota. Takayɩsɩ nzɩ pʋwɛɛ se pɔcɔna sɩ-taa nɛ pana mbʋ Komiinizim ajɛɛ laba ɖenɖe yɔ, sɩ-n̄ɩnʋʋ wɛɛ kaɖɛ. Tɛndɛŋa tɛɛ you ŋgʋ kɩwɛ ajɛɛ naayɛ hɛkʋ taa yɔ kɩhɛwa. Takayɩsɩ nzɩ, pukuli sɩ-yɔɔ. Pʋ-yɔɔ papɩzaa patazɩ Komiinizim ajɛɛ lakasɩ taa ɖeu nɛ pana mbʋ alaba yɔ camɩyɛ. Ɛlɛ, piliɣtiɣ n̄ɩnɩnaa ajɛɛ ana a-lakasɩ tɔm taa tazʋʋ kpem.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Politiki]]
qbd6to6r2eatjwnzq7imj8y5dlq7ed6
Komɔŋwɛltɩ ŋgbɛyɛ
0
584
10948
2973
2018-01-30T15:47:53Z
Gnangbade
58
Liens
10948
wikitext
text/x-wiki
Kedeŋa yɔɔ cɩnɛ, ajɛya naayɛ ɖʋ ŋgbɛyɛ naɖɩyɛ nɛ payaɣ-ɖɩ se « komɔŋwɛltɩ » (Commonwealth). Ajɛya nɩɩnʋwa nɛ naalɛ (52) nɩŋna ɖama nɛ aɖʋ ŋgbɛyɛ nɖɩ.
[[File:Commonwealth of Nations.png|thumb|Commonwealth of Nations]]
[[File:Elizabeth II, Buckingham Palace, 07 Mar 2006.jpeg|thumb|Elizabeth II, Buckingham Palace, 07 Mar 2006]]
Komɔŋwɛltɩ ŋgbɛyɛ ɖʋ nesi siŋŋ ajɛya tɩ-yɔɔ wɛʋ nʋmɔʋ taa. Komɔŋwɛltɩ ŋgbɛyɛ ñɔ alɩwaatʋ ndʋ palaba kedizaɣ sɔsaɣ nakɛyɛ [[Lɔndrɩ]] tɛtʋ taa yɔ. Lɔndrɩ tɛtʋ wɛ [[Aŋgeletɛɛrɩ]] ɛjaɖɛ taa. Palaba kedizaɣ sɔsaɣ ŋga pɩnaɣ 1949 taa. Kedizaɣ ŋga ka-taa pɔtɔŋ se ajɛya wena awɛ Komɔŋwɛltɩ ŋgbɛyɛ taa yɔ, awɛ kɩmaŋ. Ɖɔɖɔ lɛ, paakpaɣ ɛjaɖɛ naɖɩyɛ nɛ ɖoŋ kɩkpaʋ se ɖɩwɛɛ Komɔŋwɛltɩ ŋgbɛyɛ taa.
[[File:Commonwealth Games 2014 - Athletics Day 4 (14614835700).jpg|thumb|Commonwealth Games 2014 - Athletics Day 4 (14614835700)]]
Ɖoɖoo Élisabeth II kɛŋna Komɔŋwɛltɩ ŋgbɛyɛ nɔɔ yɔɔ ɖɛyʋ. Ajɛya naayɛ wɛɛ lɛ, awiya yaa abila ɖiyiɣna-yɛ. Ajɛya ana payaɣ se rʋwaayom (royaumes) waa. Ajɛya wena awɛ Komɔŋwɛltɩ ŋgbɛyɛ taa yɔ, a-taa lɛ, ajɛya hiu nɛ loɖo (16) kɛ rowaayom waa. Ɖoɖoo Élisabeth II kɛŋna ɖɔɖɔ rowaayom waa hiu nɛ loɖo mba, pɛ-tɛ Abiɖe. Piyele ajɛya niidozo nɛ kʋɖʋm (31) ñɛkɛ mbʋ repiibiliki (républiques) waa nɛ ajɛya kagbaanzɩ (5) ñɛkɛ monarsii (monarchies) waa.
[[File:Gold Coast 2018 Commonwealth Games countdown clock, Surfers Paradise.jpeg|thumb|Gold Coast 2018 Commonwealth Games countdown clock, Surfers Paradise]]
Ajɛya wena akɛ monarsii waa yɔ, a-taa lɛ, ɛyʋ kʋɖʋm tɩɣyɩna ɖoŋ tɩŋa. Pʋ-tɔbʋʋ se ɛnʋ ajɛɖɛ ñʋʋdʋ, ɛkɛ ajɛɖɛ paɣtʋ lɩzɩyaa nɔɔ yɔɔ ɖɛyʋ, ɛtɛ ɛkɛ tɔm hʋʋ nɔɔ yɔɔ ɖɛyʋ. Ɛlɛ, ajɛya wena alɛ kɛ repiibiliki waa yɔ, alɛ taa lɛ, pɛtɛyɩ ajaɖɛ ɖoŋ hɔɔlɩŋ niidozo. Ɛjaɖɛ ñʋʋdʋ wɛɛ, kewiyaɣ ñʋʋdʋ ñɛwɛɛ nɛ tɔm hʋʋ nɔɔ yɔɔ ɖɛyʋ ñɛwɛɛ ɖɔɖɔ.
Ajɛya wena awɛ Komɔŋwɛltɩ ŋgbɛyɛ taa yɔ, awɛ a-tɩ yɔɔ. Ɛjaɖɛ naɖɩyɛ fɛyɩna ɖoŋ lɛɛɖɛ yɔɔ. Komɔŋwɛltɩ ŋgbɛyɛ lʋkɩ se [[temokrasii]] nɛ ɛyʋ waɖɛ yɔɔ kandɩyʋʋ nɛ komina tɩ-yɔɔ wɛʋ pa-tʋma ɛɖɛɛna ɛsɩndaa. Temokrasii lʋkɩ se paa weyi ɛwɛɛna waɖɛ se ɛyɔɔdɩ mbʋ ɛnaɣ nɛ pɩfɛyɩ-ɩ ɖeu yɔ.
Ajɛya wena awɛ Komɔŋwɛltɩ ŋgbɛyɛ taa yɔ, a-walanzɩ kedeŋa yɔɔ kɛ 29 958 050 km2. Komɔŋwɛltɩ ŋgbɛyɛ taa samaɣ ñʋʋ kɛ miiliyaarɩ waa 2,328.
[[Category:!Main category]]
o012mo2ue53e2l6jcptbw5gb6gfko58
Konakrii
0
585
16054
12509
2022-08-02T14:12:41Z
Aboubacarkhoraa
2089
#WPWP
16054
wikitext
text/x-wiki
[[File:Location map Conakry.png|thumb|Location map Conakry]]
Konakrii kɛna [[Kinee-Konakrii (Guinée-Conakry)|Kinee]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ sʊsɔtʊ nɛ pɩnaɣ 2010 taa pakalɩ ɛyaa kɛ tɛtʊ sʊsɔtʊ ndʊ tɩ-taa lɛ, panaa se ɛyaa mba pɛwɛ peeɖe yɔ pɛkpɛnda ɛyaa miliyɔɔnaa naalɛ nɛ hɔɔlʊʊ (2 500 000). Tɛtʊ tʊnɛ tɩ-walanzɩ taa maɣna kilomɛtanaa agbaba Kinee ɛjaɖɛ taa lɛ tɛtʊ sʊsɔtʊ ndʊ tɩ-taa kɛ ɛyaa kɩla ɖɔʊ mbʊ yebina nɛ tɛtʊ ndʊ tɩkɛ 450.
[[File:Conakry, Guinea (2).jpg|thumb|Conakry, Guinea (2)]]
Kinee ɛjaɖe taa tɛtʊ sʊsɔtʊ, pɩtasɩ ɖɔɖɔ lɛ, ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa pakpaɣ ɛyaa kagbaanzɩ kɔyɔ pa-taa lɛ ɛyʊ kʊɖʊm wɛ Konakrii tɛtʊ taa. Tɛtʊ tʊnɛ tɩ-taa tɔsʊʊ ŋgʊ kɩwɛɛ sɩŋŋŋ yɔ kɩlɩɣna teŋu yɔɔ tʊma wena palakɩ yɔ a-yɔɔ.
[[File:2013 Conakry Guinea 14418728438.jpg|thumb|2013 Conakry Guinea 14418728438]]
Konakrii kɛna tɛtʊ ndʊ lɩm cɔ-tʊ ne pɩtaa yɔ ɛlɛ kɩ-hɔɔlʊʊ nakʊyʊ wɛɛ nɛ lɩm tawadɩ pɩtalɩ peeɖe. Pɩnaɣ 1887 taa lɛ, lakʊ kaawɛna lɩm hɛkʊ taa tɛtʊ tʊnɛ tɩ-taa nɛ tɩŋ weyi panawaɣ yɔ ɩ-taa kɛlɛ pɔŋ nɛ sɩngbatʊ. Peeɖe pɩtɛ alɩwaatʊ taa lɛ, haɖaa yaa ageeta naanza kaawɛna nɛ anaa yɔ: Konakrii, Pulibinɛɛ, Kurutawnɩ nɛ Tombo.
Tɛtʊ tʊnɛ tɩ-taa ɛyaa hʊʊ pɩnaɣ pɩnaɣ. Pɩnaɣ 1958 taa lɛ ɛyaa kaawɛ 50 000, pɩnaɣ 1980 lɛ pɛkpɛnda ɛyaa 600 000; piyele 1983 lɛ palɩ ɛyaa 705 300. Pɩkɔma pɩnaɣ 1996 taa pɛtɛma talʊʊ ɛyaa 1 092 936; pɩnaɣ 2008 lɛ palɩ ɛyaa 1 857 153, pɩnaɣ 2009 lɛ ɛyaa 2 160 000. Piyele pɩnaɣ 2015 taa pakalɩ ɛyaa lɛ palɩ miliyɔɔnaa naalɛ nɛ hɔɔlʊʊ.
[[Fichier:Stade Général Lansana Conté de Nongo 08.jpg|gauche|vignette]]
[[Category:!Main category]]
[[Category:Tɛtʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Kinee-Konakrii]]
qvk3rn0exlinlhj4104adori8hhm1ff
Koorayi Tilimiye Kɩkaɣyɛ
0
587
2983
2982
2017-06-24T00:03:30Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
2983
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Koorayi Tilimiye Kɩkaɣyɛ (Grande Barrière de Corail)]]
akb007quhbhzp6eiyr8z1hm8ven2eh2
Koorayi Tilimiye Kɩkaɣyɛ (Grande Barrière de Corail)
0
588
11255
9925
2018-02-09T22:16:46Z
Gnangbade
58
liens
11255
wikitext
text/x-wiki
[[File:GreatBarrierReef-EO.JPG|thumb|Koorayi tilimiye kɩkaɣyɛ]]
Lɩm taa koloŋa kɩkawaɣ sɔsaɣ ŋga payaɣ se koorayi (corail) yɔ Koorayi koloŋa kɛ lɩm taa koloŋa ŋga kakɩlɩ lɩm taa kolonzi tɩŋa lɛɛsɩ payɩ kedeŋa yɔɔ cɩnɛ yɔ<ref>http://whc.unesco.org/fr/list/154</ref>. Koorayi wɛ ɛzɩ tɩŋ sɔsɔʊ yɔ. Kɩwɛna pilinzi ndɩ ndɩ. Ɛlɛ, toovenum lɛ, pɩtɛkɛ tɩʊ. Palaba-kʊ nɛ lɩm taa kpɩna ndɩ ndɩ mɔɔ. Ɛyʊ ɛcɔna koorayi yɔ, kɩcaɣ kajʊka pɩŋŋ. Koorayi wɛna tilima 2900 halɩ pɩɖɛɛ pʊ-yɔɔ. Kɩwɛna lɩm hɛkʊ taa tɛtʊ ndɩ ndɩ ɛzɩ 900 mbʊ yɔ. Lɩm hɛkʊ taa tɛtʊ ndɩ ndɩ ndʊ, tɩkpaɣna Bundaberg, Cap York nɔɔ yɔɔ. Pʊ-tɔbʊʊ se tɩ-ɖaɣlakɩŋ kɛ kilomɛtɛnaa 2600 nɛ tɩ-walanzɩ kɛ 344 4000 km2. Koorayi Tilimiye wɛ ki-teŋgu taa, Queensland nɔɔ kpɛɛɛ. Kɩwɛ [[Ositraalii]] ɛjaɖɛ taa.
[[File:Blue Linckia Starfish.JPG|thumb|Kpakpayaɣ nakɛyɛ Koorayi Tilimiye Kɩkaɣyɛ taa ŋga payaɣ se ''Tengu tɛɛ tɩnaɣ'' yɔ (yaa Eŋglɩsɩ taa ''Blue Linckia Starfish'' ; yaa Fransɩɩ taa ''étoile de mer'').]]
Wondu sɔsɔtʊ ndʊ kedeŋa yɔɔ aŋgba ndɩ ndɩ laba payɩ yɔ tɩ-taa lɛ, Koorayi koloŋa kɩlɩna paɣlʊʊ. Pakpaɣ wondu cikpetu cikpetu ñɩɩ ñɩɩ waa ɛzɩ miiliyaarɩ yɔ nɛ palabɩna Koorayi Tilimiye. Wondu cikpetu cikpetu ñɩɩ ñɩɩ waa mba payaɣ se ''coraux Polypes''. Wondu ndʊ tiyekina nɛ lɩm taa wondu sakɩyɛ cakɩ wezuu. Pama Koorayi Tilimiye hɩɖɛ kedeŋa kpeekpe ñɩm takayaɣ taa. Pʊ-tɔbʊʊ se pakpawaɣ se ɖɩkɛ kedeŋa kpeekpe ñɩm. Kedeŋa kpeekpe ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ se [[UNESCO ŋgbɛyɛ|UNESCO]] yɔ, ɖɩ-takayaɣ taa pama ɖɩ-hɩɖɛ pɩnaɣ 1981 taa. CNN [[televisiyɔɔ]] yɔ, ɖɩtɔŋ se Koorayi Tilimiye wɛ kedeŋa kpeekpe wondu kɩñɩlɩnzɩtʊ lʊbɛ taa<ref>[http://www.nationaltrust.org.au Icônes du Queensland]</ref>.
[[File:Amphiprion akindynos 2.jpg|thumb|Kpakpayaɣ ŋga payaɣ se "Koorayi tilimiye kɩkaɣyɛ tɛ Anenomefish"]]
Mbʊ payaɣ se ''Great Barrier Reef Marine Park'' yɔ mbʊ kandɩɣna Koorayi Timiye yɔɔ. Mbʊ lʊkɩna se ɛyaa ɛtaakɩlɩ kpakpasɩ kpaʊ. Paa mbʊ yɔ Koorayi Tilimiye wɛɛ ɖɩpazɩɣ ki-keɖewa pazɩ pazɩ pɩlɩɩna kedeŋa wɛtʊ ndɩ ndɩ yɔɔ. Ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ se ''Proceedings of the National Academy of Sciences'' ɖɩñɩnaa nɛ ɖisusi raadiyoonaa nimasɩ yɔɔ aloma fenaɣ, pɩnaɣ 2012 taa se Koorayi Tilimiye wɛɛ ɖɩpasɩɣ ɖɩ-walanzɩ pazɩ pazɩ kpaɣ ɖooo pɩnaɣ 1985 ñɩŋga taa.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Ositraalii]]
[[Category:Ositraalazii wandamm]]
eunrues3ak1top08svs8vfg9v56k2e6
Koorayi tilimiye kɩkaɣyɛ
0
589
2999
2998
2017-06-24T00:03:31Z
MF-Warburg
4
2 révisions importées : Importing from Incubator
2999
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Koorayi Tilimiye Kɩkaɣyɛ (Grande Barrière de Corail)]]
akb007quhbhzp6eiyr8z1hm8ven2eh2
Kooree Hadɛ Kiŋ
0
590
15820
14160
2022-01-21T20:22:13Z
Rotondus
3508
Moon Jae-in
15820
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛjaɖɛ
| Hɩɖɛ = Kooree Hadɛ kiŋ
| Hɩɖɛ2 = Corée du Sud
| Kɩɖaʋ kɩdɛɛka = [[File:Flag of South Korea as Paths.svg|75px]]<br>Kooree Hadɛ kiŋ Kɩɖaʋ kɩdɛɛka
| Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ = [[File:Emblem of South Korea.svg|75px]]<br>Kooree Hadɛ kiŋ Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ
| image_map = [[File:Locator map of South Korea 1945-50.png|190px]]<br>Kooree Hadɛ kiŋ tɛlɛŋa
| official_languages = Sewuli
| capital = .
| government = .
| president = Ɖoɖoo Moon Jae-in
| area_km2 = 100,210
| population_estimate = 50,801,405
| population_estimate_year = 2015
| population_density_km2 = 505.1
| cctld = .
}}
'''Kooree Hadɛ kiŋ''' ɛjaɖɛ wɛ [[Aazii|Aazii]] nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa kiŋ nɛ kɩ-tɛ tɛtʊ sɔsɔtʊ payaɣ se [[Sewuli|Sewuli]]. Kooree hadɛ kiŋ ɛjaɖɛ taa ɛyaa yɔɔdɩɣ kʊnʊŋ ŋgʊ yɔ ŋgʊ payaɣ se koore; pɩkazɩ nɛ liidiye nɖɩ pɔtɔkɩ yɔ nɖɩ lɛ wooŋ. Kooree hadɛ kiŋ ɛjaɖɛ sɩna Kooree hayʊ nɖɛ nɛ kilomɛtanaa ɛzɩ 238 yɔ. Yeee pakpaɣ kedeŋga kpeekpe kɔ yɔ, Kooree hadɛ kiŋ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩkɛ hiu nɛ naalɛ ñɩnɖɛ kɩ-ñɩm tɔm taa.
Kooree hadɛ kiŋ ɛjaɖɛ taa ɛyaa wɛ laŋhɛzɩyɛ taa lɛɛlɛyɔ pɩkɩlɩ ɛzɩ ɖooo lɛ yɔ mbʊ pʊ-yɔɔ yɔ pɩnaɣ 1961 taa lɛ mba paawɛ tɛtʊ sɔsɔtʊ taa yɔ mɩnɩʊ yɔɔ lɛ 28 nɛ pɩnaɣ 2011 taa lɛ, mɩnɩʊ yɔɔ lɛ tɛtʊ sɔsɔtʊ taa mba talɩɣ ɛzɩ 83 yɔ. Kooree hadɛ kiŋ ɛjaɖɛ taa ya wɛ miliyɔɔnaa 49 nɛ pa-taa lɛ ɛyaa ɛzɩ miliyɔɔna 22 wɛ tɛtʊ sɔsɔtʊ taa.
Tɛtʊ ndʊ tɩ-taa ɛyaa ɖɛ ɛzɩ miliyɔɔnaa ɛzɩ 750 kɛ pɩnaɣ 2005 yɔ, mbʊ yɔ tɛtʊ tʊnɛ tɩ-taa ɛyaa kɔ yɔ: Sewulɩ (10 350 000), Pusaŋ (3 680 000), Inzeyɔŋ (2 580 000), Tayeguu (2 565 000), Tayezeyɔŋ (1 475 000), Kɩwanzuu (1 415 000), Suwɔŋ (1 240 000), Koyaŋgɩ (1 200 000), Seyɔŋñam (1 030 000), Ulsaŋ (960 000), Puuseyɔŋ (830 000).
Mɩsɩ kʊm fenaɣ 15 pɩnaɣ 2000 ŋgʊ wiye kɛ Kooree Hadɛ kiŋ ñʊʊtʊ Kim Dae-jung nɛ Kooree Hayɩ kiŋ ñɩnʊ Kim Jong-Il pekpeelaɣ nɛ panɩɩna ɖama se you nakʊyʊ ɛtaatasɩ wɛʊ pɛhɛkɛʊ taa pɩcɩyʊ-wɛ mbʊ paa ɛzɩmtaa. Ɛlɛ, lakɩŋ fenaɣ kɩyakʊ 12 wiye pɩnaɣ 2004 kɛ Kooree Hadɛ ñɩma kpaɣ paɣtʊ natʊyʊ yem tuda se Kooree Hayʊ ñʊʊtʊ Roh Moo-hyun ɛɛtaatasɩ naŋgbaŋa fɛyʊ kɛ pɛ-tɛ ɛlɛ pɩkɔma nɛ pɩlakɩ ɛzɩ fenasi naalɛ mbʊyɔ lɛ, ɖomaɣ fenaɣ 14 wiye pɩnaɣ kʊɖʊmaɣ ŋga kewiye lɛ, paɖɩzɩ paɣtʊ ndʊ.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Aazii]]
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:KoreehHdɛ kKŋ]]
9ql3cbjjvn5nvitwekdjj2segwa4dp6
Kooree Hadɛ kiŋ (Corée du Sud)
0
591
16322
3013
2023-05-09T03:31:30Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Kooree Hadɛ Kiŋ]]
16322
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Kooree Hadɛ Kiŋ]]
kgqa0yzp9tz63x60p826o71dgxu1dam
Kooreyɛ kʊnʊŋ
0
592
12665
10046
2018-05-16T07:25:45Z
Atticmaker
127
category added
12665
wikitext
text/x-wiki
Kooreyɛ kʊnʊŋ pɔyɔɔdʊʊ kooree ejaɖɛ taa, nɛ [[Siini]] kamaɣ yɔɔ ageetaa ndɩ ndɩ taa ɛzɩ Yanbian taa mbʊ yɔ nɛ Aŋgbaa wena a-da ɛyaa kʊya nɛ pɛlɛzɩ tɛtʊ yɔ, kɔzɩ kɔzɩ Japɔŋ nɛ Siini (Pékin nɛ Shandong) nɛ [[Ruusii]] nɛ [[Ositraalii]] nɛ [[Etaazuunii]] nɛ [[Fransɩɩ]] nɛ kɩ-kɛ kʊnʊŋ sɔsɔʊ kɛ [[Koree nɛ Hayʊ kiŋ]] nɛ [[Kooree nɛ Hadɛ Kiŋ]] taa.
Kooreyɛ kʊnʊŋ tɛ cɔlʊʊtʊ wɛ ndɔncɔlɩyɛ. Kʊnʊmɩŋ yɔɔ ñɩnɩyaa sakɩyɛ maɣzɩ se kɩ-kɛ kʊnʊŋ ŋgʊ kʊwɛ kɩyeke koŋ kɩfɛyɩna kɩlɩʊ nakʊyʊ ɛjaɖɛ yɔɔ cɩna, lalaa tɔŋ se kɩlɩna altaïque cejewaa agbelaa taa. Papɩza pehɩʊ palɩzɩ se kɩ-nɛ Japɔnɩɩ kʊnʊŋ pɛwɛna wɛtʊ kʊyʊmʊtʊ natʊyʊ.
Hangeul masɩ pamana kooreyɛ kʊnʊŋ , ɖɔɖɔ Hanja waa masɩ wɛ kʊnʊŋ ŋgʊ kʊ-tɔmpee taa. Hɔɔlʊʊ sɔsɔʊ nakʊyʊ tɔmpee lɩna ̀Sɩnɩyɔɔ kʊnʊŋ taa.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:kʋnʋmɩŋ]]
[[Category:Koree nɛ hayɩ kiŋ]]
[[Category:Koreehadɛ kiŋ]]
bgnz6uo3u6z7vc197nrcromat5pedtf
Kootidiivʊwarɩ
0
593
17849
16142
2024-01-06T16:54:52Z
Gnassingbé-Gnassingbé
4636
Catégorie
17849
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛjaɖɛ
| Hɩɖɛ = Kootidiivʋwarɩ
| Hɩɖɛ2 = République de Côte d’Ivoire
| Kɩɖaʋ kɩdɛɛka = [[File:Flag of Côte d'Ivoire.svg|75px]]<br>Kootidiivʊwarɩ Kɩɖaʋ kɩdɛɛka
| Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ = [[File:Coat of arms of Ivory Coast.svg|75px]]<br>Kootidiivʋwarɩ ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ
| image_map = [[File:Côte d'Ivoire Map.jpg|190px|center]]
| official_languages = [[fransɩɩ]]
| capital = [[Yamoussoukro]] (politique), [[Abɩɩjaŋ (Abidjan)|Abɩɩjaŋ]] (économique)
| government = .
| president = Ɖajaa [[Alassane Ouattara]]
| area_km2 = 322,463
| population_estimate = 25 millions
| population_estimate_year = [[2014]]
| population_density_km2 = 83
| cctld = .
}}
Kootidiivʊwarɩ ɛjaɖɛ wɛ [[Afrɩka tɛtʊ tɔm|Afrɩka]] nɛ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ hɔɔlʊʊ taa nɛ ɖɩwɛ afrika ɛjɛya kɩkpɛndɩɣ ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ se Uniyɔɔ Afrikɛnɩ yɔ ɖɩ-taa. Ɖɩwalanzɩ taa maɣna ɛzɩ kilomɛta agbaba 322 462 yɔ. Ajɛya wena awɛ kamasɩ yɔɔ yɔ ana yɔ: hayɩ kɩŋ lɛ, [[Maalii (Mali)|Maalii]] nɛ [[Purkina Fasoo]] ajɛya, piyele nɛ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa lɛ [[Liiberiya (Liberia)|Liibeeriya]] nɛ [[Kinee-Konakrii (Guinée-Conakry)|Kiinee]] ajɛya, wɩsɩ ɖɩlɩyɛ hɔɔlɩyɛ taa lɛ [[Kana]] tɛtʊ nɛ yee pɩkɛ hadɛ kɩŋ kɔyɔ [[Atlantique teŋgu|Atɩlantiiki]] lɩm kamʊʊ ñɛwɛna ɖɩnɛ.
Pɩnaɣ 2012 taa pamaɣza Kootidiivʊwarɩ ɛjaɖɛ taa ɛyaa lɛ, pɛkpɛndɩ ɛzɩ 25 232 905 yɔ. Kootidiivʊwarɩ ejaɖɛ tɛtʊ sɔsɔtʊ kɔyɔ [[Yamusokro (Yamoussoukro)|Yamusokro]] (Abɩɩjaŋ) nɛ akʊnʊŋ ŋgʊ peeɖe ɛyaa yɔɔdɩɣ yɔ lɛ fransɩ. Piyele pe-liidiye kʊtɔɔyɛ kɔyɔ fraŋ-seefa. Ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩwɛ afrika liidiye ajɛya kɩkpɛndɩɣ nɖɩ payaɣ se [[Afrika Wɩsɩɖʋɖʋyɛ Ajɛyɛ Tɔsʋʋ Ŋgbɛyɛ (CEDEAO)|CEDEAO]] yɔ ɖɩtaa. Kpaɣ ɖooo pɩnaɣ 1843 kɛ [[Fransɩɩ]] paɣza Kootidiivʊwari ɛjaɖɛ kpacayʊ nɛ pɩkɔɔ pɩtalɩ [[kɩyɛɛna fenaɣ]] lʊbɛ pɩnaɣ 1960 lɛ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩpaɣzɩ ɖɩ-tɩ yɔɔ wɛʊ nɛ kacalaɣ ñʊʊtʊ yɔ Félix Houphouët-Boigny.
Pahayɩɣ [[kɔfɩ]] nɛ kaakawoo nɛ Afrika wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa payɩ lɛ, ɛjaɖɛ ɖɩnɛ pɩtɔtɔyɩna-ɖɩ. Kpaɣ pɩnzɩ 1990 taa lɛ, you nakʊyʊ lɩ peeɖe ɛjaɖɛ taa nɛ kɩfɛyɩ tɛm pɩkkɔɔ pɩsɩɩna se Félix Houphouët-Boigny sɩba pɩnzɩ naatozo wayɩ. Pɩnaɣ 2000 taa pɔtɔ caca lɛ, palɩzɩ ñʊʊtʊ kɩfalʊ se ɛsɔ ɛwɛɛ kɔyɔ pɩhɛɛ ɛlɛ pɩɩsaŋ pɩkɔɔ pɩsɩɩna se [[salaŋ fenaɣ]] 19 pɩnaɣ 2002 lɛ, sɔɔjanaa nɛ samaɣ pakʊyɩ ɖama yɔɔ. [[Lakɩŋ fenaɣ]] nanza wiye lɛ, pekpeelɩ Purkiina Fasoo ɛjaɖɛ ta kɛ [[Wagaadugu (Ouagadougou)|Wagaadugu]] tɛtʊ taa se pakpaɣ paɣtʊ nɛ peyele you. Peeɖe ɛya kpɛndɩ miliyɔɔnaa 25,2 kɛ mbʊ yɔ.
{{Afrɩka}}
[[Catégorie:!Main category]]
[[Catégorie:Ajɛya]]
[[Catégorie:Afrɩka]]
[[Catégorie:Kootidiivʊwarɩ]]
3kcfi4ycagbmw97h9u7i3s8e2ziayub
Kooree Hayɩ Kiŋ
0
594
13543
12666
2019-03-24T11:16:17Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Kooree nɛ Hayʊ Kiŋ]] ñɩŋgʋ nɛ [[Kooree Hayɩ Kiŋ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Regularized spelling of "North/South" countries
12666
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛjaɖɛ
| Hɩɖɛ = Koree nɛ Hayʊ kiŋ
| Hɩɖɛ2 = Corée du Nord
| Kɩɖaʋ kɩdɛɛka = [[File:Flag of North Korea (3-2).svg|75px]]<br>Koree nɛ Hayʊ kiŋ Kɩɖaʋ kɩdɛɛka
| Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ = [[File:Emblem of North Korea.svg|75px]]<br>Koree nɛ Hayʊ kiŋ Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ
| image_map = [[File:North Korea adm location map.svg|190px]]<br>Koree nɛ Hayʊ kiŋ tɛlɛŋa
| official_languages = .
| capital = .
| government = .
| president = Ɖajaa Kim Jong-un
| area_km2 = 120,540
| population_estimate = 24,895,000
| population_estimate_year = 2013
| population_density_km2 = 198.3
| cctld = .
}}
Koree nɛ Hayʊ kiŋ ɛjaɖɛ wɛ [[Aazii tɛtʋ wandamm|Aazii]] nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa ɛjaɖɛ naɖɩyɛ nɛ ɖɩ-tɛtʊ sɔsɔtʊ payaɣ se Piyaŋyaŋ.
Koree nɛ Hayʊ kiŋ ɛjaɖɛ nɛ ajɛya wena asɩnɛ ɖama kamaɣ yɔ ana yɔ: hayʊ ki lɛ [[Siini]] (ajɛya anɛ akpɛndɩ kamaɣ kʊɖʊmaɣ ɛzɩ kilomɛtanaa yɔ), wɩsɩ ɖilɩyɛ nɛ hayʊ kiŋ lɛ [[Ruusii|Rusii]] (kilomɛtanaa 19), [[Kooree nɛ Hadɛ Kiŋ|Koree hadɛ]] ŋgʊ wɛna ɛjaɖɛ ɖɩnɛ nɛ nɛ hadɛ kiŋ (kilomɛtanaa ɛzɩ 238). Koree hayʊ ŋgʊ kʊnɛ nɛ hadɛ ŋgʊ pɛhɛkʊ taa pʊwɛɛ se sɔɔjanaa ɛtaatasɩ wɛʊ mbʊ pʊyɔɔ yɔ you nakʊyʊ kaawɛ ajɛya anɛ anaalɛ ahɛkʊ taa.
Ɛlɛ sɔɔjanaa ñɛwɛna nɛ pɔcɔŋna pʊyɔɔ nɛ pɛɖɛ ɛzɩ miliyɔɔ yɔ. Pɩnaɣ 2012 taa pakala ɛyaa lɛ, pɛkpɛndɩ 24 589 122. Koree nɛ Hayʊ kiŋ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa politiki aŋgba tɔɖɔɔn nɛ ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩwɛ kewiyaɣ yɔɔ yɔ nɖɩ lɛ Koree taa tʊmlaɖaa ŋgbɛyɛ (KWP). Kim II-sung kaakɛna peeɖe ɛjaɖɛ ñʊʊtʊ nɛ ɛkɔma ɛsɩ pɩnaɣ 1994, ɛ-pɩyalʊ Kim Jong-II caɣ e-loniye taa. Ɛtacaɣ se ɛnʊ lɛ tɛtʊ ñʊʊtʊ ɛlɛ pɩwɛɛ ɛzɩ ɛ-caa Kɩm II-sung maɣmaɣ ɖɩŋna cɔnaʊ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩyɔɔ ɖɔɖɔ yɔ.
URSS koma nɛ kɩcɩɩ kɩ-tɩ nɛ kedeŋa yɔɔ kpɛlɩ kpɛlɩ lakasɩ ndɩ ndɩ laba lɛ, ñɔɔsɩ haŋgaɣ nkakayɛ lɩɩ Koree taa nɛ ɛyaa ɛzɩ 900 000 yaa miliyɔɔnaa naalɛ mbʊ yɔ hiu sɩm. Pɩlaba mbʊ lɛ Kim Jong-II lɛɣzɩ lɩmaɣzɩyɛ nɛ ɛha sɔɔjanaa nɛ ɛsɩyɛ se mba pɩzɩɣna nɛ pɔna ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-yɔɔ camɩyɛ.
Kim Jong-II sɩba pɩnaɣ 2011 lɛ ɛ-pɩyalʊ Kim Jong-un kpaɣ kewiyaɣ kpelaɣ. Koree nɛ hayʊ kiŋ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ nɖɩ kɛŋna keteŋa kpeekpe taa lɛ, ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa sɔɔjanaa kɩla ɖɔʊ yɔ, mbʊ pʊyɔɔ yɔ pɔcɔna ɛyaa kjpeekpe nɛ pɔcɔna mba pɛkɛ sɔɔjanaa kɔ yɔ panɛ pɔɖɔɔ pɩtɩfɛyɩ nɛ, nɛ sɔɔjanaa talɩ ɛzɩ 9 495 000 yɔ.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Aazii]]
[[Category:Koree nɛ hayɩ kiŋ]]
2y7cmbfj467og4mjltwrylk5tcxlukw
Kotonu
0
595
12126
9270
2018-03-19T18:38:33Z
Gnangbade
58
fotos
12126
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Cotonou_terrain.png|vignette|Cotonou terrain]]
[[Fichier:Place_de_Etoile_rouge.jpg|vignette|Place de Etoile rouge]]
[[Fichier:Africa_Rice_Center_headquarters_in_Cotonou_-_panoramio.jpg|vignette|Africa Rice Center headquarters in Cotonou - panoramio]]
[[File:Cargo Handling Port of Cotonou Benin.jpg|thumb|Cargo Handling Port of Cotonou Benin]]
Kotonu kɛŋna [[Peenɛɛ (Bénin)|Peenɛɛ]] yaa [[Peenɛɛ (Bénin)|Ɖahʊma]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ sɔsɔtʊ nɛ tɩ-taa kɛ tɔsʊʊ nɛ komina tʊma sɔsɔna wɛɛ. Tɛtʊ sɔsɔtʊ tʊnɛ pakalɩ tɩ-taa ɛyaa kɛ pɩnaɣ [[2013]] taa lɛ pɛkpɛŋdɩ ɛyaa 679 012. Ɛyaa panɛ, pɛ-tɛ ɖɔʊ yɔɔ nɛ ɛzɩma ɖɩcaɣyɛ tatasɩ kazʊ se ɛyaa ɛma lɛ, Abome-Kalavi, Sɛmɛ-Kpoji nɛ Wiidaa tɛtʊ pɩsa tɛtʊ sʊzɔtʊ ɖɔɖɔ. Peeɖe nɛ Kotonu taa ɛyaa kpɛnda 1 720 105 pɩnaɣ 2013 taa ɛlɛ pɩnaɣ 2002 taa paakalɩ-wɛ lɛ, paawɛ ɛyaa 1 088 083.
Kotonu walanzɩ taa makɩɣna kilomɛtanaa agbaba 79. Afrika nɛ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ ajɛya kpeekpe taa lɛ, Kotonu taa kɩyakʊ ŋgʊ payaɣ se Tantokpa yɔ, ŋgʊ kɩlɩna walanzɩ ; ekɩ-walanzɩ taa makɩɣna ɛzɩ hɛkɩtaarɩnaa nɛɛlɛ yɔ. Ɛlɛ wayɩ nɛ wayɩ alɩwaatʊ tʊnɛ tɩ-taa lɛ, tɛŋ weyi ɩnɩʊ yɔ, lɩm sʊʊ nɛ pɩlɩzʊʊ ɛyaa kɛ kɩyakʊ ŋgʊ kɩ-taa. Ɖooo pɩnaɣ 1960 taa lɛ Kotonu taa ɛyaa kaawɛ kutokiŋ 70 000 ɖeke.
Pɩnaɣ 2014 taa lɛ Kotonu tɛtʊ taa ɛyaa ɛzɩ 57,3 mba pɛwɛna pɩnzɩ ɛzɩ hiu nɛ kagbaanzɩ yɔ pazɩma fransɩ yɔɔdʊ nɛ kɩ-maʊ pɩkazɩ ɛyaa ɛzɩ 58,6 kɛ mɩnɩʊ yɔɔ sɩma kɩ-yɔɔdʊ. Kotonu tɛtʊ taa kɛ ñɩɩtʊ kilubutu skɩyɛ wɛɛ nɛ ɛzɩma tɛtʊ tʊnɛ tɩnɛ [[Naajeeriya (Nigeria)|Naajeeriya]] pɛwɛ ɖama cɔlɔ yɔ mbʊ yebiina nɛ tɩ-taa tadiyɛ tɛzɩ kpaʊ ɖoŋ siŋŋŋ. Tɛtʊ tʊnɛ tɩ-taa ɖɛnɖe payakɩ kɩyakʊ nɛ payaɣ peeɖe se Tantokpa yɔ, evemiye kʊɖʊmɖɩyɛ taa liidiya wena asʊ yɔ awɛɣ ɛzɩ fransɩ liidiya miliyarɩ yɔ yaa eeroo kʊɖʊmʊ nɛ hɔɔlʊʊ yɔ.
Afrika kpeekpe taa pasɩma Kotonu tɛtʊ mbʊ pʊyɔɔ yɔ peeɖe teŋu kidiiliŋ yɔ pɛpɛdʊlɔɔɖandɩ ndɩ wena akɔŋna nɛ [[Eerɔpʋ tɛtʋ tɔm|Eerɔpʊ]] yɔ.Kotonu tɛ malika nɛ malikanaa nabɛyɛ panɩʊ nɛ ɖama nɛ palakɩ tʊma nɛ a-taa kɔyɔ: Kretayilɩ ([[Fransɩɩ]]) ɖooo pɩnaɣ 1986, Salvadɔrɩ ([[Biresiili (Brésil)|Pirezili]]) ɖooo pɩnaɣ 1987 nɛ Rosini-Sʊ-Pʊwa (Fransɩɩ).
[[Category:!Main category]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Tɛtʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Peenɛɛ]]
glqdsbi13xwia50dhs2ntl99l54se7m
Kozoŋa
0
596
7766
3063
2017-08-06T20:39:41Z
Gnangbade
58
Liens
7766
wikitext
text/x-wiki
[[File:Lepus europaeus (running).jpg|thumb|Kozoŋa (Lepus europaeus)]]
Kozoŋa wɛ ‘‘Léporidés’’ naa tiiye taa. Kozoŋa wɛ ñɩtʊ taa nɛ kanɛ anasayɩ kozoŋa palɩ ɖama pazɩ. Kozoŋa lʊlʊʊ pɩya nɛ sɩmʊzɩ-ɩ nɛ sɩkɔɔ sipaɣlɩ. Kozonzɩ wɛ ntɩ ntɩ nɛ sɩpɩzʊʊ sɩtalɩ hʊwa ɛzɩ 30kɛ mbʊ yɔ keteŋa kpeekpe yɔɔ. Tʊkaɣ ŋga kɛwɛ sɩ-hɛkʊ taa mbʊ lɛ sɩ-yɔɔ masɩ, sɩ-palaka yaa ɖenɖe sɩwɛɛ yɔ. Kozonzi kɛ tɛtɛ kpɩna wena atɔsɔɔlɩ ɖɔm com com yɔ. Sɩsɔɔla wɛʊ ŋgayɩ ŋgayɩ yaa nabʊyʊ taa lɛ, abalʊ ŋga nɛ halʊ ŋga peɖeke pɔɖɔŋna.
[[File:Hoefnagel copie du Lievre de Durer Louvre.jpg|thumb|Hoefnagel copie du Lievre de Durer Louvre|Kozoŋa (Musée du Louvre, Parɩɩ tɛtʋ taa)]]
Kozonzi wɛ lɛɛtʊ kamaɣ fɛyɩ. Sɩwayɩ acɩya ɖalɩ cɛŋŋŋ cɛŋŋŋ nɛ pɩsɩŋna-sɩ se sɩma poliŋ poliŋ yee nabʊyʊ ɛlɩ sɩ-yɔɔ kɔyɔ. [[Eerɔpʋ tɛtʋ tɔm|Eerɔpɩ]] tɛ kozonzi wɛ ndɩ kpem. Peeɖe kozonzi pɩzʊʋ sise kilomɛtanaa ɛzɩ 60 kɛ mbʊ yɔ ñɩɩyʊ kʊɖʊmʊ yɔɔ. Nasɩyɛ pɩzɩɣ sɩmaa ɛsɔtaa ɛzɩ mɛtanaa naalɛ mbʊ pʊkɔɔ pɩtalɩ kilomɛtanaa 80 ñɩɩyʊ kʊɖʊmʊ mbʊ yɔ. Mbʊ pɩsɩŋna sɩsɩ yɔ, mbʊ lɛ sɩpaɣlaka nɛ sɩ-ɖaalakɩŋ. Kozoŋa nandʊ wɛ ɖeu kamaɣ fɛyɩ mbʊ labɩna nɛ paa lakʊ ŋgʊ kɩ-taa kozoŋa ɛtʊlʊʊ. Ɛlɛ, kʊdɔŋ kɩfalʊʊ ŋgʊ kɩlɩwa nɛ payaɣ-kʊ se [[Eeboolaa]] yɔ, kɩ-yɔɔ lɛ pɩfɛyɩ ɖeu se ɛyʊ ɛtɔɔ tɛtɛ kpɩna nandʊ.
[[File:Biegnące zające szaraki 20140427 2184.jpg|thumb|Kozonzi naadozo]]
[[Category:!Main category]]
[[Category:Tɛtɛ kpɩna]]
0ahvyl6hsq4al7v9nwkpy2ox88kd80m
Koŋgo Pɔɔ
0
597
12539
10195
2018-04-29T18:18:06Z
Gnangbade
58
liens fotos
12539
wikitext
text/x-wiki
[[File:Kinshasa_%26_Brazzaville_-_ISS007-E-6305_lrg.jpg|thumb|Satellite picture of the Pool Malebo section of the Congo River]]
Koŋgo kɛ lɩm pɔɔ ŋga kɛ-tɛ lɛ, [[Afrɩka tɛtʋ wandamm (Continent africain)|Afrika]] hɛkʊ taa nɛ kalɩna piyasi sɔsɔsɩ sɩwɛ kɛnɛ Afrika nɛ haɖɛ yɔ kɩŋ kamaɣ yɔ yɔ nɛ kɛtɛzʊʊ ajɛyɛ sakɩyɛ pɩkɩlɩna [[Kɔŋgo Kinsasa|Koŋgo]] ɛjaɖɛ waɖɛ ndɛ taa nɛ kɛkpɛndʊʊ ka-tɩ [[Atlantique teŋgu|Atɩlantɩkɩ]] teŋgu taa. Lɩm pɔɔ sɔsɔ ŋga kapɩsɩ kamaɣ nɛ Koŋgo waɖɛ tɛ ŋgʊ ɛjaɖɛ nɛ Koŋgo ɛjaɖɛ nɛ [[Aŋgoola]] ɛjaɖɛ ɖɔɖɔ. Payaɣ pɔɔ ŋga kɔ-hɔɔlʊʊ sɔsɔʊ se Lwalaba yaa Lualaba nɛ pɩnzɩ 1970 nɛ 1990 pɩpɩsaɣ Sayiiri alɩwaatʊʊ taa lɛ, payaɣ pɔɔ ŋga kekpeekpe se Sayiiri.
[[File:Matadi.jpg|thumb|Matadi]]
Kalɩkɩŋ talɩ kilomɛta 4700 nɛ kɛ-kɛ kedeŋga taa pɔsɩ kɩɖalaɣsɩ taa pɔɔ lutozo ŋga [[Amazonii Pɔɔ|Amazonɩ]] wayi pɩlɩna kɛ-tɛ pɔɔ hoɖe 80 832 m3/s yɔ pɩkɩla kɔyɔ. Pɩsa nɛ pewili nɛ patɩlɩ teŋgu lɩŋguu palɩza nɛ pɩlɩna lɩm pila ɖalakɩŋ yɔ pɩnaɣ 2008 taa nɛ pɩwɩlɩɣ se lɩm pɔɔ ŋga kakɩlɩna lɩŋguu kedeŋga kpeekpe taa. Kɛ-tɛ lɩŋguu cɛzʊʊ mɛta waa 220 nɛ pɛwɛ ɛzɩ lɩm huyuu nɔmɔŋ lɩm tɛɛ yɔ. Lɩm mbʊ pɩtaa wɛ likaŋ sɔsɔŋ weyi papɩzʊʊ pamazɩɣ yɔ nɛ pɩwɛ kʊñɔŋ nɛ piyɔɔ kɩŋ mbʊ pʊyɔɔ yɔ heelɩm ɖoŋ hʊwa tuda.
Alɩwaatʊ ndʊ [[Pɔritigaalɩ|Pɔrɩtɩkɛ]] kpɛlɛkɩyʊʊ Diogo Cão kɔma takʊʊ se ɛkpɛlɛkɩ Koŋgo pɔɔ ɛwadɩyɛ taa ɖɩsʊyɛ pɩnaɣ 1482 yɔ ɛma pɔɔ kɩdeŋ yɔ koloŋga nɛ kaaŋ se pɩwɩlɩ se ɛɖɔm nɛ peɖe kɩŋ. Mbʊ pɩkpaɣna nɛ paya-kɛ kacalaɣ yaʊ se Rio de Pedrão pʊtɔbʊʊ se koloŋga pɔɔ. Koŋgo kewiyaɣ tɛ wɛʊ lɩm ɖɩlɩyɛ cɔlɔ yebina se Pɔrɩtɩkɛ waa ɛyaa pɔɔ ŋga se Koŋgo.
Tɔsʊʊ tɔm taa lɛ, Koŋgo pɔɔ kɛnɛ kɛna wazaɣ kamaɣ fɛyɩ. Kɔ-nɔɔ yɔɔ kɛ pakɩlɩɣ tadɩyɛ labʊ; ɖɔɖɔ lɛ, peeɖe kɛ ladiɖiki mɩŋ lɩɣna. Pɔɔŋga kɔyɔɔ ɖɔɖɔ kɛ pama ladiriki mɩŋ kɩkaaŋ. Mbʊ lɛ ɛjaɖɛ kewiyaɣ tɛ piya yaɣ pɔɔ ŋga se Nzadi yaa yɔɔdɔɣ taa lɛ, Nzaï. Tɔmpiye ndɩ Pɔrɩtɩkɛ waa lɩzɩɣ ɖɩtɔbʊʊ kpaɖʊ hɩʊ nɛ loɖo taa nɛ pɩpɩsɩɣ Zaïre, hɩɖɛ ndɩ Mobutu lakɩna nɛ tʊmɩyɛ nɛ ɛya se waɖɛ Koŋgo ɛjaɖɛ nɛ ɖɔɖɔ lɩm pɔɔ mbʊ pɩnzɩ 1971 pɩtalɩ 1997.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Pɔsɩ]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Koŋo Kinsasa]]
[[Category:Kɔngoo Pirazaaviili]]
23jii4lbqjpa0se8x2stx77jq5v30s6
Koŋgo lɩm pɔɔ
0
598
3071
3070
2017-06-24T00:03:33Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
3071
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Koŋgo Pɔɔ]]
4nxts49j85l63l48i0yhf84msi8jnkz
Koŋo Kinsasa (Kongo kinshasa)
0
599
16326
3073
2023-05-09T03:32:10Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Kɔŋgo Kinsasa]]
16326
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Kɔŋgo Kinsasa]]
7k8r8cao6cejftqft51mzqo4u951ffb
Kpakpayaɣ
0
600
11163
3080
2018-02-06T19:31:35Z
Gnangbade
58
lien
11163
wikitext
text/x-wiki
[[File:Gullfiskur.jpg|thumb|Kpakpayaɣ kɩsɛmaɣ]]
Kpakpasɩ kɛ lɩm-daɣ kpɩnaa wena avezuna 'branchies' yɔ, kɔyɔ nɛ mbu payana anasaayɩ ta se nagɛrɛ waa yɔ nɛ po-tomnaɣsɩ yɔ lɛ pɔɔɖɛ huzɩnɩ payɩ. Kpakpasɩ tɔya yem lɩm cikpem nɛ teŋgunaa taa: sɩlɩnaa pʊŋ weyi [[lɩm]] lɩʊna ɛtaa yɔ ɖɔɖɔ nɛ lɩŋgamɩŋ taa. Kpakpasɩ wɛ hɔlɩŋ tɩŋgɛ yem, nɛ cabɩ wɛ lɩŋgamɩŋ taa ɖeŋɖe paalakɩ pɩyʊ nɔʊ yɔ. Sɩwɛna waza pɩdɩɩfɛyɩ sɩŋŋ kɛ ɛyaa cɔlɔ.
[[File:Danube Salmon - Huchen (Hucho hucho).jpg|thumb|Kpakpayaɣ ŋga payaɣ se salmoŋ yɔ]]
Ɛzɩ sɩkɛʊ tɔɔnaɣ yɔ, paɣ ɛjaɖɛ ŋɖɩ lɛ ɖɩtaa lɛ; pʊwɛ se kpakpasɩ nzɩ pɔɖɔɔ sɩ yaa pakpaazɩ lɩmdaa nɛ pɔɔ cɔlʊʊ.
[[File:Tropical fish on Alona beach.jpg|thumb|Kpakpasɩ]]
Kpakpaysɩ nzɩ sɩwɛna waza sɩŋŋ, haɖaʊ taa, ɛsɔ nɩmaʊ taa, mʊya hɔlʊʋ taa, pɩtasɩna takayɩsɩ maʊ ɖeɖe nɛ filim naa labʊ taa ɖɔɖɔ .
[[File:CSIRO ScienceImage 2946 Tropical Fish.jpg|thumb|Kpakpasɩ]]
[[Category:!Main category]]
[[Category:Kpagbasɩ]]
eyawiyjcomfo4x8quyjr3gt2sidlglc
Kpaŋ kʊdɔŋ
0
602
13660
9412
2019-03-29T13:27:57Z
Gnangbade
58
13660
wikitext
text/x-wiki
Kpaŋ kʊdɔŋ papɩzɩɣ paya-kʊ ɖɔɖɔ se maɣzɩm taa taa kʊdɔŋ yaa fitenum taa kʊdɔŋ, pɩkɛ ñʊʊ taa fitenum tɛ cɔʊ mbʊ pɩpɩzɩɣ nɛ pʊkɔna ɛyʊ tɩlasɩ sakɩyɛ yɔ. Pɩkɛ kʊñɔŋ nɛ ɛyʊ fezuu caɣʊ mbʊ pɩɩkɛɖʊʊ nɛ ɛyʊ yɔ.
kɩpɩzɩɣ kɩwɛ ɖoŋ yaa tuda nɛ kɩwɛ paa ɖoye. Ɛyʊ ɛnʊ ɛ-ɛyaa, ɛ-ñɩma yaa ɛ-cɔlɔ caɣyaa pɩzɩɣ nɛ potukuna fɛɖaa yaa ɛyʊ weyi ɛkpɛkɩ ñʊʊ taa maɣzɩm kʊdɔŋ fɛbɩtʊ yɔ yaa kpaŋ kʊdɔmɩŋ wazɩyʊ yaa maɣzɩm taa tazɩyʊ yɔɔ tɛlɩyʊ.
Akpatayɩtʊ yaa ɛyʊ tɛ hʊʊ yaa laŋgbɛzɩyɛ nɛ kpaŋ ŋgʊ kɩlɩna taba kʊyɔɔ cɔlɔ yaa sʊlʊm ɖoŋ mbʊ cɔlɔ, niɣzɩyɛ sɔsɔyɛ yaa sɔndʊʊ sɔsɔtʊ, tɔɔnasɩ taa wɛtʊ ndɩ ndɩ ndʊ tɩfɛyɩ camɩyɛ yɔ, fitenum taa cɔʊ nɛ yaa ñʊŋ naalɛ tʊ kɛ mbʊ ɛzɩ pɩwɩlɩɣ kpaŋ kʊdɔŋ tɔm yɔ.
Wɛtʊ natʊyʊ taa lɛ, pɩkɛ kɩjɛyʊ se pakpa pɩtɛ ɛyʊ ɛnʊ nɛ pasɩ-ɩ fɛɖaa tɛ paa ɛtɔsɔlɩ kɔyɔ yee paɣtʊ ɛpɔzɩɣ mbʊ yɔ kɔzɩ kɔzɩ kpaŋ tɩnaa ɖɔkɔtɔ naa taa. Ñʊʊ taa maɣzɩm taa takɩyaa wɩla nɛ pana, patɩŋna wɛtʊ naa sakɩyɛ yɔ, pʊtɔma tɔmpee pɔzɩtʊ yaa kʊdɔntʊ cɔnaʊ, nɛ pɩtɩŋna pɩyɔɔ nɛ pawazɩɣ kʊdɔndɩna sakɩyɛ pɩlɩna pɛ-tɛ kpaŋ yɔ.
Kpaŋ kʊdɔŋ tɛ alaafɩya tɛ nɩɣ wɛ ndɩ pɩlɩna alɩwaatʊ nɛ [[ɛsakuliye]] cɔlɔ. Ɖɔɖɔ ɛzɩ kɩ-tɛ tɔbʊʊ nɩɣʊ, kɩ-tɛ ɖɩjayɛ nɛ kɩ-yɔɔ ndɔnjɔlɩyɛ. Ɖama wayɩ lɩɣʊ ɛyaa taa nɛ ɖama tɛzɩtʊ sɔzɩɣ ɛyʊ kʊjɔŋ yɔɔ nɛ pɩtɩnɩɣ lɩmaɣza yɔɔ nɛ pɩpɩsɩɣ ɛyʊ kpaŋ tʊ. Pʊyɔɔ yɔ patʊlɩɣ aŋgbaa nayɛ ɛyaa hɛkɩŋ nɛ ketiizasi se palʊbɩna ɖooo lɔŋ maɣzɩm.
Kedenga kpeekpe ajɛyɛ lɩmaɣzaɣ yɔɔ lɛ, ɖɔkɔtɔ naa tɛ takayasɩ sakɩyɛ lakɩ tʊmɩyɛ nɛ tɔmpee kpaŋ kʊdɔŋ yaa fetenum taa kʊdɔŋ. Ɖeɖe nɛ sɔnɔ yɔ wɛtʊ natʊlɛ pasɩwaɣ nɛ palakɩna tʊmɩyɛ pɩlɩna kpaŋ kʊdɔmɩŋ.
Kedeŋga kpeekpe kʊdɔmɩŋ pɩlɩɣ (CIM-10), ndʊ [[OMS ŋgbɛyɛ]] nɛ kʊdɔŋ naɣʊ wonduu nɛ ɖiuu ɖiuu maɣzɩm taa kʊdɔmɩŋ (DSM-V) ndʊ [[Etaazuunii|Amerika]] taa maɣzɩm taa kʊdɔmɩŋ wazɩyaa ŋgbɛyɛ (APP) sʊzaa yɔ. Papɩzɩɣ pawazɩɣ kpaŋ kʊdɔŋ pɩlɩna kɩ-tɛ ɖoŋ cɔlɔ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Kʋdʋmɩŋ]]
fbfb835ijo9x59xpyz9nb96nq2s2bdo
Kpaŋnɔ
0
603
15706
10216
2022-01-12T18:38:10Z
Gnangbade
58
added photos
15706
wikitext
text/x-wiki
[[File:AngloKabardiner2.jpg|thumb|Kpaŋnɔ]]
Kpaŋnɔ kɛ ɖɩɣa kpɩnɛ sɔsɔyɛ nɖɩ ɖɩtɔkɩ n̄ɩtʋ siŋŋ nɛ ɖɩpɩzɩɣ ɖɩcakɩ wezuu yɔ. Kpaŋnɔ acaya tɛtɛyɩ a-hɛkɩŋ taa ɛzɩ ɖɩɣa kpɩna lɛɛna yɔ. Ɛcɩɖɛ kʋɖʋmɖɩyɛ kʋɖʋmɖɩyɛ wɛna kpam kpam ɛ-nɩŋgbanzɩ naanza yɔɔ. Pɩlaba pɩnzɩ miiliyɔɔ waa 45 yaa 55 yɔ, kpaŋnɔ lɩʋ yɔ. Kajalaɣ kpaŋnɔ kɛwɛ ɛzɩ kpɩnɛ nɖɩ ɖɩwɛna haɣ paɣlaka yɔ nɛ ɖɩwɛɛna ne yʋʋʋ yɔ. Kpaŋnaŋ sɔɔla caɣʋ yaa yɛlʋʋ com com, ɛlɛ, ɛ-taa kʋɖʋm ɖɛɣna-yɛ nɔɔ. Kpaŋnaŋ cakɩ wezuu ɛzɩ ɛyaa yɔ, mbʋ yɔ paa ɛ-taa weyi ɛwɛna ɛ-tʋmɩyɛ ɛ-ɖikpeɣliye taa. Kpaŋnaŋ sɩma seɣa tɔm siŋŋ, pʋ-yɔɔ nabʋyʋ taa ɛpɩzɩɣ ɛtʋlʋʋ ɛ-tɔɔyaa nesi tɛɛ. Pɩma kpaŋnaŋ maʋ nabʋyʋ né ndí kpem, mbʋ yɔ ɛpɩzɩɣ eɖoo ɛsɔdaa. Eeɖou ɖɔɖɔ sakɩyɛ ɛzʋnɔɔ, e-ɖom wɛ ɛzɩ [[kozoŋa]] ɖom yɔ. Payaɣ kpaŋnɔ halɩn̄ɩnʋ se "jument". Kpaŋnɔ halɩn̄ɩnʋ kpakɩɣ hɩɖɛ lɛ, fenasɩ hiu nɛ kʋɖʋmaɣ ɛlakɩ nɛ pʋcɔ ɛlʋlɩ. Payaɣ kpaŋnɔ pɩɣa se "poulain". Kpaŋnɔ lʋlʋʋ piileɖiɣ nɛ ɛ-pɩɣa pɩzɩ kapazɩ seu.
[[File:Horseracing Churchill Downs.jpg|thumb|Horseracing Churchill Downs]]
Ɛyʋ kɔŋna kpaŋnɔ ɖɩɣa nɛ ɛɖɔɔ-ɩ. Kpaŋnɔ wɛ wazaɣ pɩdɩɩfɛyɩ [[Eerɔpʋ]] nɛ [[Aazii tɛtʋ wandamm|Aazii]] pɛ-tɛtʋ tɩŋa taa ɖooo caanaʋ taa. Sɔnɔdaa pɩdakasɩ kpaŋnɔ nɔɔyʋ se ɛwɛ n̄ɩtʋ taa nɛ pɩtasɩna "Przewalski" kpaŋnɔ weyi ɛyʋ pɩzɩoɣ ɛyɔɔdɩ se ɛkɛ n̄ɩtʋ taa n̄ɩnʋ siŋŋ yɔ. Ɛlɛ, ɖɩɣa kpaŋnaŋ sakɩyɛ nɩɩyɛ pɩzɩ lakʋ taa n̄ɩŋ. Ɛyʋ wɛna tɔmpe sakɩyɛ nɛ ɛpɩzɩɣ ɛkɛdɩɣna ɛzɩma mbʋ kpaŋnaŋ wɛɛ yɔ nɛ tɔlɩm ndɩ ndɩ mbʋ ɛwɛna yɔ nɛ huwa ndɩ ndɩ wena a-taa ɛwɛɛ yɔ nɛ wɛtʋ ndʋ ɛwɛna yɔ nɛ ɛzɩma mbʋ ɛcakɩ e-weziŋ yɔ. Ɛyʋ kpɛlɛkɩ kpaŋnaŋ sakɩyɛ ɛzɩma mbʋ ɛyʋ ɛcaɣ ɛ-yɔɔ nɛ ɛɖɔŋ nʋmɔʋ poliŋ n̄ɩŋʋ nakʋyʋ yaa ɛla you yɔ. Kpaŋnʋ paɣlaka siŋŋ lɛ, pɩnzɩ kagbaanzɩ taa. Kpaŋnɔ cakɩ wezuu pɩtalɩ ɛzɩ pɩnzɩ nɛɛlɛ nɛ kagbaanzɩ yaa pɩnzɩ niidozo mbʋ yɔ.
[[File:Horse-drawn sleighs 2012 G1.jpg|thumb|Horse-drawn sleighs 2012 G1]]
Ɛyʋ kpɛlɛkɩ kpaŋnɔ se ɛlakɩ-ɩ ɛtɔma sakɩyɛ. Ɛyʋ pɩzɩɣ ɛcaɣ kpaŋnɔ nɛ ɛɖɔ nʋmɔʋ poliŋ n̄ɩŋʋ nakʋyʋ. Ɛyʋ pɩzɩɣ ɖɔɖɔ ɛhayɩna kpaŋnɔ hayɩm lemmm. Ɛyʋ pɩzɩɣ ɖɔɖɔ ɛcaɣ kpaŋnɔ yɔɔ nɛ ɛla you sɔsɔʋ nakʋyʋ. Kpaŋnaŋ yeba nɛ tadɩyɛ wobina ɛsɩndaa siŋŋ n̄ɩm ajɛɛ sɔsɔna taa.
Ɖɩɣa Kpɩna tɩŋa taa lɛ, kpaŋnɔ kɩlɩna wazaɣ siŋŋ. Ɛ-tɔm pakɩlɩ yɔɔdʋʋ caanaʋ taa. Ɛ-yɔɔ cɔnaʋ yeba nɛ nesi tɛɛ tʋma sakɩyɛ naayɩ n̄ɔ. Ɖɩkpaɣ ɛzɩ tadɩyɛ nʋmɔʋ taa nɛ tomnaɣ taa hayɩsʋʋ mbʋ payaɣ se "sports hippiques" yɔ pʋ-nʋmɔʋ taa mbʋ yɔ, ɖɩnaɣ se kpaŋnaŋ yebina nɛ tʋma ana aɖɛɛna ɛsɩndaa siŋŋ. Sɔnɔdaa ɛyaa cakɩ kpaŋnaŋ yɔɔ ajɛɛ wena a-tɔsʋʋ ɖɛ ɛsɩndaa siŋŋ yɔ se peleɣyi yaa se pala tɔnʋʋ taa kpekpeka hayɩsʋʋ tʋma. Kpaŋnɔ wɛ wazaɣ siŋŋ ɛyʋ wezuu caɣʋ taa mbʋ yɔ ɛyʋ tɔkɩ ɛ-nandʋ nɛ ɛn̄ɔɔ ɛ-naalɩm. Ɛyʋ lakɩ naadaŋgbala nɛ Kpaŋnɔ tɔnʋʋ. Kpaŋnɔ hɩm wɛ ɛyʋ wazaɣ ɖɔɖɔ pɩdɩɩfɛyɩ. Ajɛɛ sɔsɔna naayɛ taa lɛ, kpaŋnɔ lakɩna nɛ haɖaʋ nɛ tadɩyɛ powokina ɛsɩndaa nɛ pɩkɩlɩɣ. Ɖɩɣa kpaŋnɔ yɔɔ cɔnaʋ caɣ kaɖɛ pɩdɩɩfɛyɩ. Wondu ndʋ pakpakɩɣ nɛ pɔcɔŋnanɩ kpaŋnɔ yɔɔ yɔ, tɩwɛ ndɩ kpem. Pʋ-yɔɔ pʋpɔzʋʋ se ɛyaa mba pasɩma kpaŋnaŋ tɔm camɩyɛ yɔ, mba ɛkpɛlɛkɩna lɛlaa ɛ-yɔɔ cɔnaʋ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Tɛtɛ kpɩna]]
4x7lzvio8jkfov4igd4dhjpv3jmudao
Kpentɔɔyaɣ
0
604
16124
14694
2022-12-12T02:26:34Z
Scip.
4040
+
16124
wikitext
text/x-wiki
[[File:Grey wolf.jpg|thumb|Kpentɔɔyaɣ tɔlɩma (Eerɔpɩ)]]
Kpentɔɔyaɣ kɛna lakʊ taa kpɩnɛ nɖɩ ɖɩwɛ ɛzɩ kpoun yɔ, ɛlɛ ɖɩkɩla-kʊ paɣlʊ pazɩ. Paapɩzʊʊ pɛkpɛndɩ-kʊ tɛtɛ kpɩna nayɛ taa yem yem. Ɛlɛ papɩzʊʋ paɖʊ-kʊ kpayaa taa. Kpemtɔɔyasɩ wɛ ndɩ ndɩ. Nasɩyɛ sɛwa, lɛɛsɩ wɛ caʊʊʊ tɩyɛ. Keteŋa kpeekpe yɔ pakʊ kpentɔɔyasɩ nɛ sɩteŋ tɛm yɔɔ. Mbʊ labɩna nɛ wayɩ waƴɩ alɩwaatʊ tʊnɛ tɩtaa padaŋɩ kpentɔɔyasɩ kʊ yɔɔ. Eerɔpɩ taa kpentɔɔyasɩ wɛɛ nabʊlɛ taa: [[Ruusii|Ruusi]] ɛjaɖɛ taa nzɩ nɛ Sibeeriya nzɩ. [[Amerika nɛ hayi tɛtʋ (Amérique du Nord)|Ameriki]] taa lɛ, kpentɔɔyasɩ nzɩ sɩwɛ yɔ, sɩwɛ yʊʊlaa nɛ panay-sɩ [[Kanadaa]] ɛjaɖɛ taa; payaɣ lɛsɩ se [[Arikitiki Lɩŋgamʊʊ|Ariktiki]] tɛ kpentɔɔyaɣ. Wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa kpentɔɔyasɩ wɛɛ ɖɔɖɔ. Kpentɔɔyasɩ nasɩ wɛɛ sɩsɩ sɛwa.
[[File:Loup des Appennins dans le Massif- Central (FRANCE) - cropped.jpg|thumb|GIPE25 - Un Loup (by) (2)|Kpɛntɔɔyaɣ]]
Pañɩma nɛ pana sɩze kpemtɔɔyasɩ tɩŋɛ fɛyɩ ɖeyiɖeyi. Sɩwɛ ndɩ ndɩ. Ɛɛndɩ ɛjaɖɛ taa ñɩnzɩ wɛ ndɩ nɛ Hɩmalayaa nzɩ.
[[File:Canis_lupus_subspecies.png|thumb|Ɖenɖe kpentɔɔyɛsɩ wɛɛ yɔ]]
[[Category:!Main category]]
[[Category:Tɛtɛ kpɩna]]
qecuc2qdcge3yp1zrmfkdta9ksynn8z
Kpeziwɩlaɣ kʊdɔŋ
0
605
11567
11545
2018-02-24T19:05:44Z
Hugo.arg
49
Hugo.arg kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Kpeziwɩlaɣ kʊdɔŋ (Tuberculose)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Kpeziwɩlaɣ kʊdɔŋ]] ñɩŋgʋ yɔɔ
11567
wikitext
text/x-wiki
Kpeziwɩlaɣ kɛ kʊdɔŋ ŋgʊ kɩɖɛʊ yɔ. Kɩlɩna ŋñɩɩ cɩkaɣ tɛ nɛ kɛɖɛʊ ɛyaa nɛ kɩ-lakasɩ ɛyaa yɔ wɛ ndɩ ndɩ. Kʊdɔŋ ŋgʊ kɩdɩna ɛyaa sakɩyɛ sɩm ɛjaɖɛ yɔ. Kedeŋga kpeekpe taa ŋgbɛɛ ndɩ ɖɩcɔŋna tɔnʊʊ taa alaafɩya yɔɔ yɔ ([[OMS ŋgbɛyɛ|OMS]]) tɛ wayɩ wayɩ pɩnaɣ tɛ tɔm lɩzʊʊ taa lɛ, pɩlɩna kpeziwɩlaɣ kʊdɔŋ nɛ ndʊ tɩlɩɣ pɩnaɣ 2015 taa yɔ, yɔɔdʊʊ se ɛyaa miiliyɔɔ waa 1,5 sɩba nɛ kpeziwɩlaɣ kʊdɔŋ pɩnaɣ [[2014]] taa. Pɩlɩna kedeŋga tɛlɛŋga yɔ lɛ, kʊdɔŋ ŋgʊ kɩ-tɛ tɛyɩtʊ wɩlʊʊ-ɖʊ se ajɛyɛ nɛɛlɛ taa wɛ kpeziwɩlaɣ kʊdɔŋ ɛyaa mɩnʊʊ yɔ lɛ, ɛyaa hiŋ nakʊ (90 %).
Paa pawaɣ kʊdɔŋ ŋgʊ yɔ, kʊdɔŋ ŋgʊ kʊ-tɔm kpaɖa kʊñɔŋ ajɛyɛ taa pɩtɩŋna wɛtʊ naa nabɛyɛ yɔɔ. Kɛdɛdaɣ wɛtʊ nɛ kinaŋ tɛ ɖama cɔlɔ caɣyɛ nɛ tɔɔnaɣ kɩɩtalʊʊ nɛ matʊ kɩɩsɩŋgɩlɩtʊ nɛ ɖɔkɔtɔnaa matʊ tɔɖɔɔ nɛ pɩkɩlɩna [[Sidaa|VIH]] tɛ wɛʊ. Kʊ-tɔm kpaɖʊ yoŋ nɛ ñɔsɩ alɩwaatʊ taa. Ɖɩnaɣ ɖɔɖɔ se mbʊ pewiliɣ nɛ patakɩ nɛ pana nɛ pehiɣ kʊ-kɔyɛ hayʊʊ yɔ wɛ kaɖɛ ajɛyɛ wena a-taa kʊdɔŋ ŋgʊ kɩwɛ yɔ.
Kɩ-kɛ kʊdɔŋ ŋgʊ kɩɖalʊʊ yɔ nɛ kɩ-lakasɩ wɛ ndɩ ndɩ nɛ kɩkpaɣ ɛyaa nɛ kpɩnaa. Kpeziwɩlaɣ kɛ kʊdɔŋ kɩpɩnʊʊ ɛlɛ, kʊdɔmɩŋ pɩlʊʊ kpɛlɛkʊʊ nɛ kʊdɔmɩŋ ɖɩlɩyɛ kpɛlɛkʊʊ nɔɔ kʊyʊmaɣ cɔlɔ lɛ, kpaɣɖʊ 19 palaba pʊ-tʊmɩyɛ. Kʊdɔŋ ŋgʊ kɩ-tɛ ŋñɩɩ cɩkaɣ kaawɛ ɖooo pɩtalɩ pɩnzɩ miiliyɔɔ waa natozo. Kɩ-kiɖe lɩna Afrika wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ kiŋ nɛ pamazɩ se kɩkɛ ɛyaa kpeekpe ɖɩlʊlɩyɛ. Pɩwɩlʊʊ se kʊɖɔŋ ŋgʊ kɩ-kpadɩyaa pɩkɩlɩ ɛyaa nɛ kɩ-tɛ walʊʊ ɛjaɖɛ kpeekpe taa tamsɩna kɩ-maɣmaɣ.
Pɩnaɣ 1882 tɛzʊʊ taa, pɩlɩna [[Louis Pasteur]] tʊma labʊ yɔɔ lɛ, Robert Koch wɩlɩ keele kpeziwɩlaɣ tɛ ŋñɩɩ cɩkaɣ pɩtɩŋna ɛyʊ tɛ heŋ yɔ. [[Lakɩŋ fenaɣ]] kɩyakʊ 24 pɩnaɣ 1882 taa, pʊcɔ lɛ, ɛyɔɔdɩna nɛ takayaɣ [[Pɛrɩlɛɛ]] taa ajɔɔla kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ ŋgbɛɛ kɛ ŋna pañɩnɩ nɛ patɩlɩ kpeziwɩlaɣ tɛ ŋñɩɩ cɩkaɣ haɖaʊ. [[Agoza fenaɣ]] kɩyakʊ 10 esuusi Berliner klinische Wochenschrift taa kɛ tɔm taa tazʊʊ takayaɣ pɩlɩna kpeziwɩlaɣ kʊdɔŋ ɖɩlɩyɛ kpɛlɛkʊʊ nɛ ɛkɔŋna ŋñɩɩ cɩkaɣ nakayɛ pana-kɛ ɛyʊ tɛ kpeziwɩlaɣ heŋ nɛ ndatʊ taa.
Kajalaɣ taa lɛ, Johann Lukas Schonlein kaalɛna labɩnaʊ nɛ tʊmɩyɛ tɔmpiye kpeziwɩlaɣ pɩnaɣ 1839. Kɩlɩna kʊdɔŋ ŋgʊ kɩ-tɛ heŋ kʊyʊmɩŋ hɩɖɛ taa kɛnɛ ndɩ yɔ toote (tubercule). Palabɩ-ɖɩ nɛ tʊmɩyɛ ɖooo kpaɣdʊ 17 taa nɛ pɩpɩsɩ latɛŋ taa kɛ tuber tɔbʊʊ se canaʊ paɣlaka. Paasɩma kpeziwɩlaɣ nɛ hɩɖɛ ɖɩnɛyɔ se kɩzɩkʊʊ kʊlʊmʊ kpaɣɖʊ 17 alɩwaatʊ nɛ kɩwɛ ɛzɩ kɩzɩkʊʊ kɩkpɛdʊʊ nɛ kʊkʊwaɣ [[Eerɔpʋ tɛtʋ wandamm|Erɔpʊ]] tɩŋga alɩwaatʊ ndʊ tɩ-taa.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Kʋdʋmɩŋ]]
3a9wl2lx939usy3157cga4rkv67gd1s
Kpou
0
606
13237
11444
2018-12-26T11:42:55Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Kpou (grenier)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Kpou]] ñɩŋgʋ yɔɔ
11444
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:ASC_Leiden_-_W.E.A._van_Beek_Collection_-_Dogon_daily_life_03_-_Jauire_takes_the_millet_from_the_granary_for_the_daily_meal._In_principle,_only_men_can_get_millet_from_the_granary,_Tireli,_Mali_1980.jpg|vignette|ASC Leiden - W.E.A. van Beek Collection - Dogon daily life 03 - Jauire takes the millet from the granary for the daily meal. In principle, only men can get millet from the granary, Tireli, Mali 1980]]
Ɛzɩma pamaɣ kpou ? Pɛcɛzɩɣ kpɩnandʋ sakɩyɛ. Cʋʋ kɩsɛmʋʋ payaɣ se kpɩnandʋ. Pɛcɛzɩ-tʋ nɛ pokuu powona pohuti lone naɖɩyɛ taa. Pokuu-tʋ nɛ pʋɖɔɔ lɛ, pañɩŋ-tʋ, pʋ-tɔbʋʋ se pɔhɔɔyɩɣ tɩ-yɔɔ lɩm pazɩ pazɩ kɩyakɩŋ naadozo yaa naanza mbʋ yɔ.
Pʋwayɩ lɛ, pañɩnɩ pɩñɩtʋ. Ñɩtʋ cikpetu natʋyʋ payaɣ mbʋ. Ñɩtʋ ndʋʋ paɖʋʋ kpɩnandʋ taa nɛ ponuuti. Pɩñɩtʋ ndʋ tɩlakɩna nɛ kpou ɛɛyaɣ. Pesidiɣ pɩñɩtʋ ndʋ nɛ kpɩnandʋ lɛ, ponuuti pɩtɩŋa. Ponuutuu nɛ pɩpɩɩ camɩyɛ lɛ, pasɩɩ kpou tɔbʋʋ.
Pɩyɛ tayɩ naɖɩyɛ yɔɔ pasɩɣ kpou tɔbʋʋ. Pamaɣ kpou pazɩ pazɩ. Paamaɣ kpou nɛ pakʋ-kʋ evemiye kʋɖʋmɖɩyɛ. Yee kpeɣa pamaɣ kɔyɔ, papɩzɩɣ pama-kɛ nɛ kpɩtaŋ naalɛ. Kpou cikpeluu payaɣ se kpeɣa. Ɛlɛ, yee pɩkɛ kpou sɔsɔʋ kɔyɔ, ɛyʋ kpakɩɣ fenaɣ mpilim nɛ ɛmana-kʋ.
Tam kʋɖʋmbʋ pamaɣ kpou evemiye taa. Ɛlɛ, yee kpɩnandʋ ɛwɛ tɛyɩɣ camɩyɛ kɔyɔ, papɩzɩɣ pama kpou tam naalɛ evemiye taa. Yee ɛyʋ ɛsɔɔlaa se ɛma e-kpou tam nabʋlɛ evemiye taa kɔyɔ, pʋpɔzʋʋ se pañɩŋ kpɩnandʋ ɖoo taa nɛ papazɩ-tʋ nuutuu tɛbɩyɛ. Pʋ-tɔbʋʋ se pʋwɛɛ se pama-kʋ lɔŋ nɛ pʋcɔ ninɖiyaa wɩsɩ talɩ. Pʋbʋ, matʋ pɩzɩɣ tɩwɩlɩ nɛ pʋcɔ wɩsɩ siɣ. Yee mbʋ, wɩsɩ siɣu wayɩ lɛ, papɩzɩ patasɩ tanaŋ tɛɛ matʋ yɔɔ tɩnɩʋ. Pamaɣ kpou nɛ pakʋ-kʋ nɛ pɩtɛ lɛ, paɖaɣnɩ ñɩnɩʋ pɩñɩtʋ nɛ pesidina kpɩnandʋ nɛ ponuuti pɩpɩɩ camɩyɛ nɛ pama kpɛndɛɛɖɛ. Kaaʋ kɩwalʋʋ yɔɔ pamaɣ kpɛndɖɛɛɖɛ. Pamaɣ-ɖɩ nɛ peseɣ-ɖɩ [[Kpɩtaʊ|kpɩtaʋ]] mpilim wayɩ. Kpɛndɛɛɖɛ posuluu kpou yɔɔ nɛ tɛʋ ɛtaatii kpou taa. Pʋwayɩ lɛ, palʋʋ kpandɩ nɛ posuu-kʋ. Pʋbʋ wayɩ lɛ, palʋʋ hokuu nɛ papa kpɛndɛɛɖɛ yɔɔ nɛ tɛʋ ɛtaayele nɛ ɖɩyɔlɩ.
Kpoŋ wɛ ndɩ ndɩ. Kpoŋ cikpeŋ wɛɛ, ɛnʋʋ payaɣ se kpeɣsi. Kpoŋ sɔsɔŋ kɩmaɣnaŋ ñɛwɛɛ nɛ kpoŋnaalɛ ñɩŋ ñɛwɛɛ. Kpoŋnaadozo ñɩŋ wɛɛ ɖɔɖɔ. Halɩ kpoŋnaanza ñɩŋ ñɛwɛɛ ɖɔɖɔ.
[[Fichier:Carrington_grain_storage_silos.jpg|vignette|Carrington grain storage silos]]
[[Fichier:G-Manistee_Ranch_Granary_-1890.jpg|vignette|G-Manistee Ranch Granary -1890]]
Kpoŋ wɛ wazaɣ pɩdɩɩfɛyɩ. Ɛ-taa kabɩyɛ tʋ ɖʋʋ ɛ-hayɩm taa tɔɔnasɩ ndɩ ndɩ. Kpou taa tɔɔnaɣ wɛ yoŋ pɩkɩlɩ saakɩnaa yaa piitɔɔnaa taa tɔɔnasɩ. Sɩsɩ wɛ kpooluu pɩdɩɩfɛyɩ.
Kabɩyɛ pɩɣa, taasɔɔ kpou yɔɔ kaʋ !
[[Category:!Main category]]
70jl2rj6f6pksc3ga0d0u9udc8j68kc
Kpɔnɔ
0
607
15788
14599
2022-01-19T18:56:49Z
Gnangbade
58
15788
wikitext
text/x-wiki
[[File:Morning baguettes.jpg|thumb|Morning baguettes]]
Kpɔnɔ kɛnɛ sɔnzɩ tɛ kiɖe tɛ tɔnaɣ ɛzakuliye ñɩnʊʊ nɔmɔʊ taa. Palakɩ-kʊ nɛ wondʊʊ natʊyʊ ndʊ lɛ, mʊlʊm nɛ [[lɩm]]. Sakɩyɛ taa lɛ, kɩ-taa wɛʊ ɖɔm. Wɔndʊʊ lɛɛtʊ pɩzʊʊ tɩ-sʊzɩɣ pɩlɩna kpɔnɔ ŋgʊ palakɩ yɔ yaa lakasɩ nzɩ pañɩnʊʊ se palabɩ-kʊ yɔ. Pɔsɔzʊʊ pɩdʊʊ lɛ, kpɔnɔ mʊtʊ kpaɣ pɩlɩna nɛ se kɩpɩɣʊ. Pɔhɔkɩ kpɔnɔ mʊtʊ nɛ pʊcɔ pɩpɩsɩɣ kpɔnɔ. Pɔhɔkɩ-kʊ canaʊ mɩsasɩ yɔ yaa kpɔnɔ mɩsasɩ yɔ yaa wɛtʊ lɛɛtʊ taa ɖɩkpaɣ ɛzɩ mɩza pɛyɛ yɔ. Ɛyʊʊ weyi ɛ-tʊmɩyɛ lɛ se ɛla kpɔnɔ yɔ payaɣ-ɩ se kpɔnɔ laɖʊ. Pɛpɛɖʊʊ kpɔnɔ kpɔnɔ tʊmɩyɛ ɖɩlaɖɛ taa.
[[File:L'embarcadere de GANVIER.jpg|thumb|Kpɔnɔ ([[Afrɩka]])]]
Kpɔnɔ mʊlʊm lɩnɛ tɩŋ pee wena a-daa wɛ mʊlʊm yɔ ɖɩkpaɣ kpɔnɔ mʊlʊm tɩŋ pee kɩkɩla, weewe ñɩna papɩzɩ pɔzɔzɩ-yɛ pɩmana nɛ mʊlʊm tɩŋ pee lɛɛna weyi ɛwɛyɩ pɩdaa yɔ ɛzɩ samɩla nɛ kpaakpa nɛ sarazɩn nɛ satɛɛñɩ. Mʊlʊm pee wena awɛ pɩda yɔ wɛ ndɩ a-daa wɛ yaɖɛ tɛ leleŋ pɩkɛ yaɖɛ taa leleŋ kpeekpe weyi ɛwɛ sotuu yɔ nɛ ɛzɩna nɛ pa-ɖɩkɩ nɔsɩ nzɩ sɩ-yeki nɛ kpɔnɔ pɩɣʊ yɔ nɛ kpɔnɔ mʊtʊ kpaɣ nɛ kpɔnɔ kɩ-kpakpaʊ yɔ nɛ pʊɖʊʊ kpɔnɔ hɔɔlʊʊ. Pɩtɛ pɩɣʊ mbʊ payaɣ se sʊlʊm pɩɣʊ yɔ lɩzɩɣ ñɔsɩ nɛ etanɔlɩ ŋgʊ kʊkʊ ñɔzɔʊ tɩzʊʊ alɩwaatʊ taa yɔ. Pɔtɔsɔzɩɣ pɩdʊʊ kɔyɔ yɔ payaɣ kpɔnɔ ŋgʊ se kpɔnɔ ŋgʊ kɩbɩwa ɛlɛ pɩdʊʊ fɛyɩ kɩ-taa yɔ.
[[File:Various grains.jpg|thumb|Various grains]]
Kpɔnɔ ŋgʊ sɔnɔ ɖɩtɔkɩ yɔ kɛkɛ ɖooo canaʊ haɖaʊ tɔnasɩ kɩtɔsɩ kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ. Pana kpɔnɔ ŋgʊ padaɖʊ kɩ-taa pɩdʊʊ yɔ lonaa nayɛ taa ɖooo pɩnzɩ 30000 pɔcɔ palʊlɩ Yeesʊ Krɩstʊ, pana tɩŋ pee tɛ cɛŋgbɛ mʊlʊm kaŋ yɔ pɩkpɛndɩna saɖaŋ nɛ sɔɔ. Pɩdɛ tɩŋ pee ana akʊ mbʊ lɛ, pakayʊʊ panaŋkɩ nɛ patɩzɩɣ.
Kpaɣnɛ haɖaʊ paazɩɣ alɩwaatʊ pɩnaɣ 8000 pɔcɔ Yeesʊ lɛ, mʊzʊŋ kɩkpaɖɩŋ ageetaa taa lɛ, cɛŋgbɛ mʊlʊm lɩnɛ haɖaʊ tɔnasɩ cɔlɔ kɛnɛ. Ɖooo canaʊ kpanɛ [[Mediteranee teŋgu|Mediteranee]] ɛzakuuliye alɩwaatʊ kɔmtʊ (Sumerɩyɛnɩ nɛ [[Egipiti]] nɛ Krɛkɩ nɛ Romanɩ) mba alɩwaatʊ lɛ kpɔnɔ tɔm pɩsa pɩmalɩna kpaagba kpam ɛzakuuliye wonduu ɛzɩ tɩŋ pee nem.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Tɔɔnasɩ]]
akv0yn19doz6d5pmdgq3jhinkong1lx
Kpɛdɩsʋʋ (Risque)
0
608
13606
3120
2019-03-24T17:05:18Z
Gnangbade
58
liens
13606
wikitext
text/x-wiki
Kpɛdɩsʋʋ kɛna mbʋ ɛyʋ tasʋʋna yɔ. Ɛyʋ ɛtɩlɩ nɛ pɩcɔ pɩtalɩɣ. Kpɛdɩsʋʋ tɔbʋʋ lɩzʋʋ yaa taa nɩʋ wɛ ndɩ ndɩ pɩlɩɩnaa ɛyaa sakɩyɛ nɩʋ lɔŋ yaa lɛɣtʋ taa. Kpɛdɩsʋʋ tɔm piye ɖɩnɛ, ɖɩpɩzɩɣ ɖɩkɛ nabʋyʋ taa kɛ tɩ lɩzʋʋ pɩyʋ ɛzɩ payaʋ nɛ fransɩ kʋnʋŋ taa sɩ «avéré».
Papɩzʋʋ pɔtɔ ɖɔɖɔ sɩ kpɛdɩsʋʋ kɛna fɩya pɩyʋ wɛɖʋ tobi lɛ, pamana fransɩ kʋnʋŋ taa size «potentiel». Tɔm piye kʋɖʋmɖɩyɛ nɖɩ, ɖɩtɔbʋʋ ɖɔɖɔ palɩza size ɖɩkɛ n̄ɩyʋ yaa kɩn̄ɩnɩʋ. Ɛlɛ, kɩn̄ɩnɩʋ ŋgʋ pamana fransɩ kʋnʋŋ taa size «émergent» yaa ɖeɖe pɩyʋ yɔ.
Ɖeɖe pɩyʋ kɛna mbʋ patatɩyɩ tɩlɩ taa yɔ nɛ paya pʋ yaa pamana [[Fransɩɩ|fransɩ]] kʋnʋŋ taa size «future» yɔ. Pɩkɛ cee tɔm ndʋ pɩtatɩyɩ talɩ taa yɔ. Ɖɩcɔna camɩyɛ kɔyɔ, ɖɩnaɣ size alɩwaatʋ taa lɛ, kɛkpɛdɩsɩ sakɩyɛ nasɩyɛ wɛ nɛ sɩmʋkɩ yaa siyeki labʋ.
Ɛzɩma ɛnʋʋ sɩzɩ kɛkpɛdɩsɩ nasɩyɛ ɖɩɩna mʋʋ lɛ yaa yeba labʋ lɛ, lɛɛsɩ kɩfasɩ ɖɩɩna labʋ nɛ ɖɔlɔŋ sɩ ɖɩwabɩnazɩ wɛ ɖɔɖɔ nɛ pɩkpaɣ ɖoŋ kpaʋ yɔ. Lɛɣtʋ yaa sakɩyɛ sɔzʋʋ sɔzʋʋ yɔ nɛ ɛyʋ wɛ nɛ ɛ-ɖɛʋ na ɛsɩndaa.
Ɛyʋ wɛ nɛ ɛwɛʋ lɛɣtʋ ɖɔɖɔ sɩŋŋ nɛ ɛwakɩna kɛkpɛdɩsɩ kɩfasɩ nɛ kɩpɩnzɩ sakɩyɛ. Kɛkpɛdɩsɩ wɛ ndɩ ndɩ, pɩtɔbʋʋ sɩze sɩɖɔ siŋŋ yaa sɩfɛyɩ kalɩɣ. Ɛlɛ, nabɛyɛ wɛ nɛ payaɣ wɛ size miŋ ɖiziyaa yaa azɛyʋ ɖiziyaa.
Miŋ ɖiziyaa yaa azɛyʋ ɖiziyaa panɛ, paya wɛ nɛ fransɩ kʋnʋŋ taa size "pompiers". Mba paa ɛjaɖɛ nɖɩ lɛ ɖi-kewiyaɣ lɩza size pɔcɔna na lɛɣtʋ kɛkpɛdɩsɩ kpeekpe yɔɔ. Miŋ ɖiziyaa panɛ, paya wɛ kɛkpɛdɩsaɣ nakɛyɩ ɖeɖe yɔ, peseu na saɣ nɛ powolo.
Paayaa miŋ ɖiziyu nɛ pɛhɛyɩ-ɩ. Kewiyaɣ hɛyʋ na-ɩ. Miŋ ɖiziyaa wɛna lɔɔɖa wena palabɩna pa-tʋmɩyɛ nɖɩ yɔ. Ɖajaa sɔsɔ Christian Huygens calɩna maʋ tɔm kɛ kɛkpɛdɩsɩ yɔɔ kɛ pɩnaɣ 1657 n̄ɩŋga taa.
[[Category:!Main category]]
93sgouz207jfzgdmkn2isz90g8am7lh
Kpɛlɩ lɛɛzʊʊ tʊma sɔsɔna (Révolution industrielle)
0
609
11116
10957
2018-02-03T19:43:59Z
Gnangbade
58
liens fotos
11116
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Hartmann_Maschinenhalle_1868_(01).jpg|vignette|Hartmann Maschinenhalle 1868 (01)]]
Tʊma sɔsɔna kpɛlɩ lɛɛzʊʊ, tɔmpiye ndɩ Adolphe Blanqui lɩzɩna-ɖɩ nɛ pʊwayi lɛ, Friedrich Engels nɛ Arnold Toynbee palɩzɩ pawɩlɩ ɖɩ-wazaɣ. Pɩkɛ kpaɣɖʊ 19 alɩwaatʊ taa laɣsɩ ndɩ ndɩ nzɩ sɩyeba nɛ pɩlɛɛzɩ kiɖi yaa kpɛlɩ pɩlɩna ajɛyɛ nɛ ageeta hɔɔlɩŋ cɔlɔ, ɛyaa mba paasɩma se haɖaa nɛ nesi tɛ tʊma tɩnaa yɔ pɩsa tadɩyɛ laɖaa sɔsaa nɛ tʊma laɖaa sɔsaa. Pɩ-tɛ lɛɛzɩtʊ ndʊ, tɩlɩna suluku kpaya wazaɣ yɔɔ kɛ pɩnzɩ 1840 taa nɛ pɩtana yaa putukina ɖɔɖɔ haɖaʊ tʊma nɛ tɔsʊʊ huu tʊma [[Politiki tɩlɩyɛ lɩmaɣza|politiki]] tʊma nɛ ɛyaa nɛ mbʊ pʊcɔ-ɖʊ pɩta kpɛɣɛ yɔ.
[[Fichier:Lower_Laxey_Wheel.JPG|vignette|Lower Laxey Wheel]]
Canaʊ tɔm kɛdɩyaa nabɛyɩ etisuu tɔmpiye ndɩ ɖɩ-tɛ lɛɣtʊ wazaɣ yɔ. Werner Sombart cɔlɔ lɛ, (liidiye yeke lakɩna lɩmaɣza tɛ kɩfam pɩnaɣ 1902) kpɛlɩ lɛɛzʊʊ tʊma sɔsɔna kɛ canaʊ pɩyʊ mbʊ pɩpaza [[Florɛnsɩ|Florence]] yɔɔ kpaɣɖʊ 14 alɩwaatʊ taa pɩkpɛndɩna tɛtʊ taa maŋgɩla waa tɛ ɛsakuliye. Fernand Braudel yeki se ɖɩna kiɖi wɛtʊ ndʊ kpɛlɩ lɛɛzʊʊ pʊnɛ pɩlakɩ yɔ pɩzɩɣ nɛ pɩla kewiyaɣ ɛjaɖɛ kpɛm taa yeke.
Pasɩma kpɛlɩ lɛɛzʊʊ tʊma sɔsɔna nɛ mbʊ yɔ, mbʊ lɛ se paasɩma ɛyaa mba nɛ haɖaʊ tʊma nɛ nesi tɛ tʊma yɔ, papɩsa tadɩyɛ laɖaa sɔsaa nɛ tʊma laɖaa sɔsaa nɛ maɣzɩm tɩŋga kɛ lɛɣtʊ yaa nesi tɛ lɛɣtʊ ñɩnaa nɛ awɛ camɩyɛ cɔlɩɩ. Kpɛlɩ lɛɛzɩtʊ tʊma sɔsɔna (sakɩyɛ taa lɛ,) pɩkɛ tʊma sɔsɔna wɛtʊ ndɩ ndɩ ndʊ tɩwɛ ndɩ ndɩ kɛ ajɛyɛ taa wɛɛ kɩfana taa yɔ, mbʊ pʊyɔɔ yɔ kpɛlɩ lɛɛzɩtʊ lɩna tevenim tibu yɔɔ pɩlɩna alɩwaatʊ nɛ lona cɔlɔ yaa ajɛyɛ cɔlɔ.
Lona yaa ajɛyɛ wena a-taa pɛlɛ pazɩɣ tʊma ana yɔ ana yɔ [[Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ|Grande-Bretagne]] kpaɣɖʊ 18 alɩwaatʊ tɛmtʊ taa. Pʊwayɩ Pɛlɩzɩkɩ ɛjaɖɛ taa nɛ [[Fransɩɩ]] nɛ hayi kiŋ nɛ [[Suwiisi|Suwisi]] kpaɣɖʊ 19 paɣzʊʊ cɔlɔ. Pɩkɛ kajalaɣ hɔɔlʊʊ ajɛyɛ. Caama nɛ [[Etaazuunii]] paɣzɩ tʊma sɔsɔna ana alabʊ kpaɣna 19 hɛkʊ taa, [[Japɔŋ]] ɛjaɖɛ kpaɣna pɩnaɣ 1868 nɛ [[Ruusii|Ruusi]] kɛ kpaɣɖʊ 19 tɛmtʊ taa. Ajɛyɛ ana akɛ hɔɔlʊʊ naalɛ ŋgʊ ñɩna.
[[Fichier:Tin-mining-cornwall-c1890.jpg|vignette|Tin-mining-cornwall-c1890]]
Kpaɣna hɛkʊ nɛ hɛkʊ alɩwaatʊ tɛmtʊ ŋwolo ŋtalɩ kpaɣɖʊ 18, ɛyaa ɖɔʊʊ kaawɛ sakɩyɛ nɛ pɛkɛ haɖaa yeke. Ɛlɛ lona nayɛ taawɛ pɩta ɛzɩ Flanfre, haɖaʊ taakɩlɩ cɛyʊʊ peɖe hayim sɔsɔm tɩna kaatɩna tɛtʊ. Hayim yebuu pɩnzɩ naalɛ yaa natozo kaakɛ-wɛ paɣtʊ nɛ pɛkpɛndaɣ pahayɩɣ nɔɔ kʊɖʊmaɣ, pata cɔzɩ hayɩm naa kolonzi nɛ pɩzɩwanaɣ nɛ wonduu yɛlɩɣ paa le.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Caanaʋ tɔm]]
i9c9jkn96wo6c3gbdfrmdk2nr5iycri
Kpɛndʊʊ ñɩɣɖɛ
0
610
10289
7979
2017-12-30T13:16:55Z
Gnangbade
58
liens
10289
wikitext
text/x-wiki
Kpɛndʊʊ ñɩɣɖɛ payaɣ se aliyaazɩ. Palabam nɛ ñɩɣlɩm wonuu nɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ wonuu kʊɖʊmʊʊ nɛ sakɩyɛ pɛkpɛndaa nɛ pɩpɩsɩ kpɛndʊʊ ñɩɣɖɛ.
Ñɩɣlɩm mbʊ pɩ-taa wɛ kelekele yɔ, pʊwɛna hoɖe kpɛlɛkʊʊ wondu wɛtʊ. Hoɖe kpɛlɛkʊʊ wonuu payaɣ se mekaniki wonuu. Piyele ñɩɣlɩm mbʊ pɩ-taa wɛ kelekele yɔ payaɣ se meetalɩ piiri. Alɩwaatʊ ndʊ pɔsɔzʊʊ wondu lɛɛtʊ ñɩɣlɩm mbʊ pʊwɛ kelekele yɔ pɩ-taa lɛ, ñɩɣlɩm mbʊ, pɩkpa ɖoŋ pɩdɩɩfɛyɩ. Papɩzɩɣ pɔsɔzɩ ɖɔɖɔ lɩmviduu ɖoŋ ñɩŋgʊ ñɩɣlɩm mbʊ pʊ-yɔɔ nɛ ñɩɣlɩm mbʊ, pɩkpa ɖoŋ. Lɩmviduu ɖoŋ ñɩŋgʊ payaɣ se solisiyɔɔ sooliidi. Papɩzɩɣ paɖʊ ɖɔɖɔ mbʊ payaɣ se [[Karɩbɔnɩ|karɩbɔɔnɩ]] yɔ ñɩɣlɩm mbʊ pɩ-taa nɛ pʊpʊ kpa ɖoŋ siŋŋ. Wondu ndɩ ndɩ pɔsɔzʊʊ se meetalɩ piiri ɛkpa ɖoŋ yɔ, tiyeki se meetalɩ piiri ŋgʊ kɩtaapʊʊ ɖɔɖɔ. Wondu ndɩ ndɩ ndʊ tɩlakɩ ɖɔɖɔ nɛ meetalɩ piiri wɛɛna wɛtʊ kɩbandʊ lɛɛtʊ.
Wondu ndɩ ndɩ ndʊ tɩwɛ kpɛndʊʊ ñɩɣɖɛ taa yɔ, tɩ-taa lɛ, wonuu ŋgʊ kɩkɩla ɖɔʊ yɔ, kɩ-hɔɔlʊʊ payaɣ se «meetalɩ tigiɖe» yaa «tigiɖe». Piyele nɛ wondu lɛɛtʊ ndʊ pɔsɔza yem yɔ, payaɣ tʊtʊ se kpɛndʊʊ ñɩɣɖɛ wondu yaa wondu kɩsɔzʊtʊ. Wondu ndʊ pɩtamʊna se tɩwɛɛ kpɛndʊʊ ñɩɣɖɛ wondu taa yɔ, tʊtʊ payaɣ se asuluma wondu.
Meetoo wondu kɩlɩna ɖɔʊ kpɛndʊʊ ñɩɣɖɛ taa. Ɛlɛ, papɩzɩɣ ɖɔɖɔ pana ɛzɩ karɩbɔɔnɩ karɩka ñɩɣɖɛ taa. Karɩka ñɩɣɖɛ payaɣ se [[asiyee]]. Papɩzɩ ɖɔɖɔ pana silisiyɔɔm (silicium) alimiiniyɔɔm taa.
Yee wonuu ŋgʊ kɩwɛ kpɛndʊʊ ñɩɣɖɛ taa yɔ, kɩtɛkɛ meetalɩ wonuu kɔyɔ, kɩɩwɛɣ ɖoŋ camɩyɛ. Ɖɔɖɔ lɛ, yee pɛtɛyɩ wondu ndʊ tɩwɛ karɩka ñɩɣɖɛ taa tam mɩnɩʊ kɔyɔ, karɩbɔɔnɩ kpakɩɣ pɩɩtalɩŋ hɔɔlɩŋ naalɛ. Ɛlɛ, yee pɩkɛ mbʊ payaɣ se fɔɔtɩ (fonte) yɔ pɛtɛyɩ tam mɩnɩʊ taa kɔyɔ, karɩbɔɔnɩ kpakɩɣ pɩɩtalɩɣ hɔɔlɩŋ lʊbɛ. Ŋgʊ papɩzɩɣ pɛkpɛndɩ ñɩɣyʊʊ ŋgʊ payaɣ se [[kwivri]] yɔ nɛ ŋgʊ kʊkʊ payaɣ se sɛŋkɩ yɔ. Ñɩɣyʊʊ kɩkpɛndʊʊ ŋgʊʊ payaɣ se [[Lɛɛtɔɔ (Laiton)|lɛɛtɔɔ]].
[[Category:!Main category]]
[[Category:Ñɩɣtʋ]]
[[Category:Wondu]]
0xb34c2njnv9ly7nwnc0ovylfihh3re
Kpɛɛnzʊʊ
0
611
10092
3132
2017-12-25T11:00:53Z
Gnangbade
58
Liens, photos
10092
wikitext
text/x-wiki
[[File:Red hot chilli peppers.jpg|thumb|Kpɛɛnzʊʊ]]
Kpɛɛnzʊʊ lɩmazɩyɛ kajalaɣ lɛ, se ku-puu ɛyʊ nzʊlɩmɩyɛ yɔ. Kpɛɛnzʊʊ tɔm pire ([[tɩŋ hatʊ tomnaɣ|tɩŋ hatʊ sɛmɩŋ]] yaa [[sʊtʊ sɛmɩŋ]] yea [[leemu sɛmɩŋ]] yea [[sɛmɩŋ|kɩsɛmɩŋ]]) kɛ ɛyaa nabɛyɛ tɛ kʊnʊŋ taa yatʊ nɛ pɩkɛ tɩŋ piye kɛ Kapisikum (Capsicum) tɩŋ kɩkpanzɩ hɛkʊ taa, weyi ɛ-hatʊ tɛkʊʊ ɖama taa yɔ. Pɩkɛ tɩʊ piye ndɩ pehiliɣ nɛ ɖozi yɔ yaa palakɩ nɛ tɔnasɩ yɔ. Ɖɩkpaɣ ɛzɩ [[Kanadaa]] kpɛɛzʊʊ kɛ ɖozi pɩyʊ ɛlɛ kɩpaɣla, Kapɩsɩkum kpɛɛzɩŋ lɛɛŋ wɛ ɖoŋ nɛ payaɣ-ɩ se kpɛɛzɩŋ ɖoŋ ñɩŋ.
[[File:Red Hot Chilli Peppers.jpg|thumb|Kpɛɛnzʊʊ]]
Kpɛɛzɩŋ weyi ɛpuu ɛyʊ nzʊlɩmɩyɛ yɔ yɔ ɛlɩna [[Amerika nɛ hadɛ tɛtʋ (Amérique du Sud)|Amerika nɛ haɖɛ kiŋ]] nɛ hɛkʊ taa ajɛyaa taa ɖeeɖe pahayaɣ-kʊ ɛzɩ kaɖaɣ taa ɖozi pɩlɩna kʊɖozi labɩnaʊ nɛ kʊ-sʊzɩŋ tɔnaɣ taa yɔ. Sɔnɔ alɩwaatʊ tʊnɛ tɩtaa yɔ ajɛyɛ 64 hayʊ kpɛɛnzʊʊ pʊkɔzɩna Ɛndɩ ɛjaɖɛ. Palakɩna-kʊ nɛ mbʊ pʊyɔɔ yɔ kɩ-sɛmɩŋ ndɩ wɛ ɖɛʊ nɛ ɖɔɖɔ lɛ, kɩwɛna waza siŋ fɛbʊʊ kpɛɛlɛkʊ nɔmɔʊ taa.
[[File:5832-Linxia-City-Qianheyan-Dong-Lu-chilli-peppers.jpg|thumb|5832-Linxia-City-Qianheyan-Dong-Lu-chilli-peppers]]
Kpɛɛnzʊʊ kʊwɛ tindime kɩkpanzɩ taa ɛyaa cɔlɔ nɛ paa ŋgʊ lɛ, pasɩma-kʊ nɛ kɩ-hɛtʊ ndʊ tɩwɛ yuulee cɛzʊʊ nɛ tɩŋ hatʊ lɩm nɛ kʊlʊmʊʊ yaa nabʊyʊʊ taa kɩsɛmɩŋ. Pɩkɛ Amerika mba tɔnaɣ taa nakayɛ ɖooo pɩtalɩɣ pɩnzɩɣ 9500 cɔlɔ mbʊ yɔ. Peyeki se ɖɩnɩɣ se kɩ-haɖaʊ talɩɣ [[Aazii tɛtʋ wandamm]] taa pɩtɩŋnɛ [[Pɔritigaalɩ|Pɔrɩtɩkɛ]] waa yɔ kɛnɛ. Goa egeetiye [[Ɛɛndɩ]] ɛjaɖɛ kɩlanaɣ tɔʊ kpɛɛnzʊʊ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Tɔɔnasɩ]]
8j6mopkv7n8nvftdaph1wx23vlc6gyd
Kpɩna
0
612
12098
10218
2018-03-18T17:46:20Z
Gnangbade
58
fotos
12098
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Angoragoat2.jpg|vignette|Angoragoat2]]
[[Fichier:Ovis_orientalis_aries_'Skudde'_-_head_(aka).jpg|vignette|Ovis orientalis aries 'Skudde' - head (aka)]]
[[Fichier:AngloKabardiner2.jpg|vignette|AngloKabardiner2]]
[[Fichier:2pigs.jpg|vignette|2pigs]]
Kpɩna kɛ wondu ndʊ tɩdɩŋgaɣ payɩ pɔɖɔʊ tʊ yɔ. Kpɩna cikpenaɣ wɛ nɛ kpɩna sɔsɔnaɣ wɛ, kpɩna cɩkpenaɣ kɔyɔ: afanaa, [[Heu|heŋ]], pʊŋ. Kpɩna sɔsɔnaɣ kɔyɔ: kpaŋnaŋ, kpaŋasɩ. Ɖɔɖɛ wɛna waza sɔsɔyɛ sɩŋ haɖaʊ hɔlʊda, kpɩna pɩndu kɛ huɖe nɖɩ haɖʊ kpakʊ nɛ ɛ-ɖʊʊ ɛ-tɔɔnaɣ tɛ yɔ, pɩsɩna tɔɔnaɣ se kɔlɔ nɛ kalʊlɩ yaa ka-ɖʊ pee camɩyɛ. Ɖɔɖɛ yɔ lalaa wɛ, pʊtɔbʊʊ se ɖɔɖɛ hɔŋ nɩyɛ lakɩ nɛ ɛ-tɔɔkɩ. Paɣ egeeti nɖɩ lɛ, pɔɖɔʊ kpɩna wena apɩzu nɛ acaa egeeti nɖɩ ɖɩtaa yɔ, mbʊ pʊyɔ pʊwɛ se pamazu atɔɔnasɩ yɔ. pʊyɔ pʊpɔza se, mba mba pɔɖɔʊ kpɩna nɛ paya wɛ se ɖiziyaa yɔ, powokina pɔɖɔɖɛ nɛ kɔyɛ laɖaa (ɖaʊ) ɖaɣ pa-kpɩna paɣ alɩwatʊ ŋdʊ lɛ kʊɖʊmbʊ fenaɣ taa. Ɖɩtasɔ kpɩna kɛ nandu ndʊ ɛyʊ tɔkɩ ɛñɩzʊ yɔ. Ɖɩtakɩlʊ tʊ tɔɔʊ, mbʊ yɔ tɩhaɣ ɖɔɖɔ kʊdɔmɩŋ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Tɛtɛ kpɩna]]
7ggh9cxvtsn20pxbc6v9tm48ytjyd09
Kpɩnɛ tɔnʋʋ
0
613
12839
10285
2018-08-02T13:38:49Z
197.148.101.180
orthographe et contenu
12839
wikitext
text/x-wiki
[[File:Brown leather purse detail.jpg|thumb|Brown leather purse detail]]
Kpɩnɛ tʋnʋʋ paɖaɣna yaʋ size kpɩnɛ huyuu ɛzɩ payaʋ ɖɔɖɔ size tɔnɛ yɔ. Kpɩnɛ tɔnʋʋ kʋnɛ, kɩwɛna wazasɩ sakɩyɛ kamaɣ fɛyɩ kpem. Kpɩnɛ huyuu kʋnɛ, kɩkɛ tʋmɩyɛ wonu ŋgʋ pɔn̄ɔɔzʋʋ kʋʋ kpɩnɛ kʋʋ wayɩ yɔ. Paapɩzɩɣ pakpaɣ tɔnʋʋ kpɩnɛ yɔɔ nɛ ɖɩɖanɩ wɛʋ nɛ ɖɩ-ɛsa se wezuu wɛɛ. Tɔnʋʋ ɛfɛyɩ kpɩnɛ yɔɔ, ɖɩsɩba ɖɔɖɔ.
Kpɩnɛ huyuu kʋnɛ, kɩwazʋʋ tokonaa, nɛ pantalaŋ, nɛ cokodonaa, nɛ pɩtasɩna nataŋgbala labʋ tʋmɩyɛ taa. Pakpakʋ kpɩna tɔna nɛ palakɩna wondu kususutu, nɛ tɔlaɣ suu sakɩyɛ ndɩ ndɩ. Kpɩna anɛ, a-tɔnɩŋ wazʋʋ siŋŋ ɖɔɖɔ kɛ wondunaa canʋʋ hɔɔlʋʋ ɖeɖe nɛ soo ɖɩlaɖɛ.
[[File:Belt-clothing.jpg|thumb|Belt-clothing]]
Kpɩna tɔnɩŋ ɛnʋ sakɩyɛ kpakʋ nɛ palakɩna ajana wondu sakɩyɛ ndɩ ndɩ. Palakɩna keɖeɣya wondu sakɩyɛ siŋŋ nɛ paɖʋʋ ɖamɩŋ cikpeŋ nɛ kuduyuŋ sɔsɔŋ sɔsɔŋ sakɩyɛ tɛɛ. Pɩtɛkɛ paa kpɩna huyuŋ weyi, ɛlɛ kpɩna hɩla n̄ɩna.
Kpɩna hɩla n̄ɩna nayɛ kɔ yɔ : nɔŋ tɔnɩŋ, nɛ afanaa tɔnɩŋ, nɛ ɛzɩ namɩŋ tɔnɩŋ. Tɔnɩŋ ɛnɛ, kɔɔnɔɔ taa lɛ, anasaayɩ n̄ɩɣyɩŋ tʋma ndɩ ndɩ taa powokina nɛ pɔn̄ɔɔzɩ. Ŋna kɔ yɔ, ŋtɔŋ size pɩtɛkɛ kpɩnɛ tɔnʋʋ. Piɖeu miŋ nɛ pɩn̄ɩlɩzɩ camɩyɛ yem.
[[File:Leather dyeing vats in Fes 2.jpg|thumb|Leather dyeing vats in Fes 2]]
N̄ɩɣyɩŋ sɔsɔŋ weyi ɛdɔkʋʋ kpɩna tɔnɩŋ ɛnɛ nɛ ɛtaawɛɛkɩ lɔŋ yɔ ɛ-taa nakʋyʋ hɩɖɛ kɔ yɔ taaneerii. N̄ɩɣyʋʋ kʋnɛ, kɩ-ɖɔkʋʋ kpɩna tɔnɩŋ ɛnɛ ɖeu nɛ camɩyɛ paa nikaɣ nɛ soŋa paawɛ ɛzɩma yɔ.
[[File:Rezbár - folklór a remeslá Slovakia Folklórny festival Východná.JPG|thumb|Rezbár - folklór a remeslá Slovakia Folklórny festival Východná]]
Kpɩna tɔnɩŋ wɛ ndɩ ndɩ ɖɔɖɔ ɛzɩ kpɩna wɛʋ ɖɔɖɔ ndɩ ndɩ yɔ. Kpɩna nayɛ tɔnɩŋ n̄ɩŋna nayɛ hɩla nkɔ yɔ : nɔŋ, nɛ [[Heu|heŋ]], nɛ pʋŋ, nɛ kpɩna wena aɖɔŋ a-lotu yɔɔ nɛ a-tuu ku-tuu yɔ n̄ɩna, nɛ kazayasɩ, nɛ pɩtasɩna taata waa.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Wondu]]
[[Category:Wondu kususutu]]
fi7ba3891kx88ecumc8ifgxo1jz64qj
Kpɩtaʋ
0
614
12840
10284
2018-08-02T13:51:04Z
197.148.101.180
orthographe et contenu
12840
wikitext
text/x-wiki
Kpɩtaʋ pɩzʋʋ kɛ onu ŋgʋ kɩkɛ lʋtʋ tʋmɩyɛ wonu yɔ. Kpɩtaʋ ŋgʋ, kɩkɛ pɩsatʋ ndʋ papɩzʋʋ pakpa nɛ palʋʋna paa ɛbɛ yɔ. Papɩzʋʋ pakpa pɩsatʋ ndʋ palʋʋna wondu kususutu.
Wondu kususutu ɛzɩ : tokonaa, nɛ pɩsaŋ, nɛ naataŋgbala, nɛ ɛzɩ cokodonaa, nɛ pantalaŋ ɖɔɖɔ ɛzɩ nakʋma ɖɔɖɔ mbɩ yɔ. Tɛtʋ taa pɩsatʋ kʋlʋlʋtʋ natʋyʋ hɩla kɔ yɔ : kaalɔka tɩŋ, ɛzɩ payaɣʋ size liin yɔ.
[[Pɩsatʋ]] ndʋ payaɣ-tʋ size kootɔɣ yɔ tʋtʋ n̄ɛwɛ ɖɔɖɔ. Pɩsatʋ lɛɛtʋ hɩla kɔ yɔ : niilɔŋ, nɛ poliiyamiidi waa, nɛ pɩtasɩna viskoozi.
Pɩtɩŋgɛ payɛ mbɩ yɔ, pɩsɩʋna siŋŋ wondu kususutu hɔɔlʋʋ taa nɛ tʋma ndɩ nɖɩ lɛɛna labɩnaʋ hɔɔlʋʋ taa.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Wondu]]
[[Category:Wondu kususutu]]
h7um5u9svpuuwwx797ka3atm5jojssd
Krɛsɩ
0
615
15117
9168
2021-10-25T20:12:18Z
Sémhur
3341
([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Flag of Greece (1970, 3-2).svg]] → [[File:Flag of Greece (1970-1975, 3-2).svg]] [[c:COM:FR#FR4|Criterion 4]] (harmonizing names of file set) · full date, https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Flag_of_Greece_(1970-1975).svg
15117
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛjaɖɛ
| Hɩɖɛ = Krɛsɩ
| Hɩɖɛ2 = la Grèce
| Kɩɖaʋ kɩdɛɛka = [[File:Flag of Greece (1970-1975, 3-2).svg|75px]]<br>Krɛsɩ Kɩɖaʋ kɩdɛɛka
| Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ = [[File:Coat of arms of Greece.svg|75px]]<br>Krɛsɩ Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ
| image_map = [[File:Locator map of Greece.svg|190px]]<br>Krɛsɩ tɛlɛŋa
| official_languages = .
| capital = .
| government = .
| president = Ɖajaa Prokopis Pavlopoulos
| area_km2 = 131,957
| population_estimate = 10,955,000
| population_estimate_year = 2015
| population_density_km2 = 82
| cctld = .
}}Payaɣ Krɛsɩ nɛ caanaʊ Krɛkɩ taa se «République hellinique». Payaɣ-kʊ se «Kr ɛkɩ démocratique» nɛ katharévousa kʊnʊŋ taa. Dhimokratía kɛ Eerɔɔpʊ nɛ hadɛ kiŋ tɛtʊ ɛjaɖɛ naɖɩyɛ. Ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩwɛ Eerɔɔpʊ ajɛya kpɛndʊʊ ŋgbɛyɛ taa. Krɛsɩ wɛ Balkans hɔɔlɩŋ nɛ hadɛ tɩnaa yɔɔ. Ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-tɛtʊ sɔsɔtʊ payaɣ se «Athènes».
Krɛsɩ walanzɩ kɛ kilomɛɛtɩ waa 131 957. Ɖɩ-samaɣ n̄ʊʊ kɛ nabʊyʊ fɛyɩ ɛyaa miiliyɔɔ waa hiu nɛ kʊɖʊm. Krɛsɩ nɛ ajɛya anɛ yɔ pasɩŋna ɖama kamasɩ. Ajɛya anaa yɔ : Alɩbanii nɛ Yukosɩlaavʊ ɛjhaɖɛ kɩbɩnɖɛ (Yukosɩlaavʊ ɛjaɖɛ wɛ Maseduwaanɩ tɛtʊ taa) nɛ Puligaarɩ nɛ Turikii. Teŋgu lɩm hɔɔlʊʊ taa lɛ, Krɛsɩ nɛ Alɩbanii nɛ Italii nɛ Liibii nɛ Egipiti nɛ Turikii.
Wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ hɔɔlʊʊ taa lɛ, Krɛsɩ sɩna Iyoniyɛɛnɩ teŋgu. Wɩsɩ ɖɩlɩyɛ hɔɔlʊʊ taa lɛ, Krɛsɩ sɩna Eejee teŋgu. Mediteraanii teŋgu lɩm cɔ Krɛsɩ kpɛɛɛ. Pɛtɛyɩ Krɛsɩ ɛjaɖɛ hɔɔlɩŋ kagbaanzɩ yɔ, hɔɔlʊʊ kʊɖʊmʊʊ wɛna tɛtʊ cikpetu cikpetu ndʊ tɩwɛ lɩm hɛkɩŋ taa yɔ sakɩyɛ. Tɛtʊ cikpetu cikpetu ndʊ tɩtala ɛzɩ kudokiŋ nakʊ mbʊ yɔ. Krɛsɩ wɛna ɖɔɖɔ tɛtʊ cikpetu ndʊ tɩkɩlɩ kɔzʊʊ kpem nɛ lɩm cɔɔ-tʊ ɖɔɖɔ nɛ pɩta yɔ sakɩyɛ. Tʊtʊ talɩ ɛzɩ mɩnɩŋ naalɛ mbʊ yɔ.
Ɛyaa wɛ tɛtʊ ndʊ tɩ-taa. Pɛtɛyɩ Krɛsɩ ɛjaɖɛ tɔm mɩnʊʊ yɔ, hɔɔlɩŋ nɩɩnʊwa nɛ nɩɩdozo wɛna pʊŋ sakɩyɛ. Pʊŋ ɛnʊ ɛ-taa ŋgʊ kɩkɩlɩ paɣlʊʊ yɔ payaɣ-kʊ se Olimpɩ pʊʊ. Kʊ-kʊkʊyɩmɩŋ kɛ mɛtanaa 2917.
Ɖooo pɩnaɣ 1952 taa Krɛsɩ sʊ OTAN ŋgbɛyɛ taa. Krɛsɩ sʊ Eerɔɔpʊ tɛtʊ kpɛndʊʊ ŋgbɛyɛ taa pɩnaɣ 1981. Pɩnaɣ 2001 taa lɛ Krɛsɩ ɛjaɖɛ sʊʊ «Zone euro» ŋgbɛyɛ taa. Pʊ-tɔbʊʊ se ɖi-liidiye kɛ «zone euro».
Krɛsɩ ɛjaɖɛ caanaʊ tɔm wɛ huŋ camɩyɛ. Caanaʊ Krɛsɩ sɔnzɩ nɛ kɩ-lɩmaɣzɛ nɛ kɩ-tanaʊ yaa ɛzɩma mbʊ kɩcalɩzɩɣ ɛyaa ɛza yɔ piyeba nɛ Roma tɛtʊ lɛɣzɩ ɖɔɖɔ. Pʊ-tɔbʊʊ se Roma ɛjaɖɛ tɩŋna Krɛsɩ ɛjaɖɛ lakasɩ yaa ɖɩ-wɛtʊ natʊyʊ yɔɔ nɛ ɖɩlɛɣzɩ ɖɩ-lakasɩ nasɩyɛ ɖɔɖɔ. Halɩ pɩkɔma pɩla se Roma ɛjaɖɛ nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ hɔɔlʊʊ pɩsɩ Krɛsɩ tɛtʊ natʊyʊ. Mbʊ ɖɔɖɔ pɩlaba hɛɛɛ hɛɛɛ nɛ Trebizɔɔndɩ nɛ Epiiri nɛ Misitra yaa Dorosɩ pɛ-tɛtʊ pɩsɩ Krɛsɩ n̄ɩndʊ.
Pɩnaɣ 1830 taa Krɛsɩ tɛtʊ pɩsɩ komina ŋgʊ kɩwɛ kɩ-tɩ yɔɔ yɔ. Ɛlɛ, kɩlaba you nɛ Otomanɩ ɛjaɖɛ nɛ pʊcɔ kɩpɩzɩ kɩwɛɛ kɩ-tɩ yɔɔ. Pʊ-tɔbʊʊ se Otomanɩ ɛjaɖɛ kpacayaɣna Krɛsɩ ɛjaɖɛ.
{{Eerɔpʋ}}
[[Category:!Main category]]
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Eerɔpʋ]]
[[Category:Krɛsɩ]]
h93vxp8pdszxrbjp96utu1xjx7tl2cs
Krɛsɩ (la Grèce)
0
616
16327
3157
2023-05-09T03:32:20Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Krɛsɩ]]
16327
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Krɛsɩ]]
rtdl6dkhclirb2lqsz2jvcn89mbtslb
Krɛkɩ kɩbɩnʊʊ kʊnʊŋ
0
617
14143
13087
2019-04-21T16:38:34Z
Gnangbade
58
Map
14143
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Ancient_greek_dialects-grc.svg|vignette|Ancient greek dialects-grc]]
Krɛkɩ kɩbɩnʊʊ caanaʊ tɔm kɛna Krɛsɩ kʊnʊŋ ŋgʊ kɩɩwɛ kpaɖʊ naakʊ nɛ ntalɩ kpaɖʊ naanza pʊcɔ palʊlɩ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu-Chrɩstʊ]].
Kiɖe tɛɛ lɛ, yɔɔdasɩɩ kɔɖɔ sakɩyɛ, nɛ pekpeelɩ-sɩ lona naanza. Arcadochypriote nɛ Wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa (Occidental) nɛ éolien nɛ ionien-attikii waa. Krɛsɩ kʊnʊŋ yɔɔdaɣ fɛyɩna tɔbʊʊ nɩʊ sɔsɔʊ nakʊyʊ pacaɣ se pɔyɔɔdʊʊ-kʊ lɛ pɩkɩtɩ nɛ wɛ ageeda taa kʊnʊmɩŋ kɩbɩŋ yɔɔ. Tɔm kɛdʊ taa lɛ, Krɛsɩ kɩbɩnɩʊ lɩzɩʊ Attikii, kʊnʊŋ ŋgʊ ionien-attikii mba yɔɔdʊʊ yɔɔ, kɩkɛ Atɛnɩ kɩbɩnɩʊ kʊŋʊŋ.
Kɩkɛ kʊnʊŋ ŋgʊ kɩ-taa pamana sakɩyɛ krɛsɩ yɔɔlɩɩ masɩ. Helllénistikii alʊwaatʊ taa nɛ Hellénofɔnɩ ɛyaa tɛ ɖama siduu yele nɛ koinè pɩsɩ ɖama tɛ kʊnʊŋ. Koinɛ ŋgʊ kɩlɩna yɔɔdasɩ sakɩyɛ taa, ionien-attikii agbela taa nɛ kɩcaɣ nɛ kʊkʊʊ woɖe yɔ woɖe yɔ kʊnʊŋ lɛɛŋ tɛ labɩnaʊ. Kʊnʊŋ ŋgʊ kɩbɩsɩ canaʊ lingua franca, nɛ kɩnɛ Latɛnɩ pe-heluu ɖama.
Koinè pɩsɩ pʊwayi kewiyaɣ kʊnʊŋ wɩsɩ ɖʊɖʊyɛ Romanɩ awiyaa caa kewiyaɣ ɛjaɖɛ nɛ pʊcɔ kɩ-huu nɛ kɩyele se Krɛsɩ sɔnɔ ŋgʊ ɛwɛ. Ɖɔɖɔ ɛzɩ Ɛndɩ-Erɔpʊ kʊnʊmɩŋ kɩbɩŋ lɛɛŋ yɔɔ, Krɛsɩ tɔmpe pɩsɩʊ kʊya ɛsɔtaa.
[[Category:Kʋnʋmɩŋ]]
[[Category:Krɛsɩ]]
9n6ey7e7duh277zvehdkxrs7wsztlp1
Krɩstiyaniism
0
619
16254
13954
2023-04-11T06:23:49Z
Kwamikagami
1467
16254
wikitext
text/x-wiki
[[file:Latin cross (bold).svg|right|frameless|upright]]
Krɩstʊ wayɩ tɩŋɩyaa ŋgbɛyɛ payaɣ se «Krɩstiyaniizism». Pakama ɖa-Kɩpaɣlʊ Yeesu Krɩstʊ kamaŋgaɣ yɔɔ, ɛsɩ nɛ pepimi-i nɛ efe tozo wiye. Pakama-ɩ kamaŋgaɣ yɔɔ nɛ ɛsɩ lɛ, [[Yuudaayism|Yuuda]] n̄ɩma mba paawɛnɩ lidaʊ ɛ-yɔɔ yɔ, pese nɛ paɖʊ ajɛya lɛɛna kʊyʊʊ. Toovenum lɛ, pesewaɣ sɔɔndʊ Yuuda ɛjaɖɛ n̄ʊŋ tɩnaa. Paba n̄etetisi se [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu Krɩstʊ]] kɛ Ɛsɔ. Yuuda n̄ɩma mba paawɛnɩ lidaʊ ɖa-Kɩpaɣlʊ Yeesu Krɩstʊ yɔɔ yɔ palabɩna ŋgbɛyɛ nɛ payaa pɛ-ŋgbɛyɛ nɖɩ se Krɩstiyaniizism. Kajalaɣ kpaɖʊʊ taa patʊlɩ pɛ-ŋgbɛyɛ nɖɩ. Ɖa-Kɩpaɣlʊ Yeesu Krɩstʊ tɛ apostolowaa nɛ ɛ-wayɩ tɩŋɩyaa kajalaɣ n̄ɩma paɖʊna kajalaɣ Krɩstʊ wayɩ tɩŋɩyaa ŋgbɛyɛ krɩstiyaniizism. Paɖʊ pɛ-ŋgbɛyɛ nɖɩ tɛtʊ sɔsɔtʊ sɔsɔtʊ taa. Pʊ-tɔbʊʊ se Roma tɛtʊ taa nɛ Efɛɛzɩ n̄ɩndʊ taa nɛ Antiyɔɔsɩ tɛtʊ taa nɛ Alɛkɩsandɩɖɩ n̄ɩndʊ taa.
Krɩstiyaniizism ŋgbɛyɛ tasɩ kpaʊ ɖoŋ [[Room]] kewiyaɣ taa kpaɖʊʊ naalɛ n̄ɩŋgʊ taa. Ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩkpa ɖoŋ ɖɔɖɔ [[Iranɩ (Iran)|Pɛɛrɩsɩ]] nɛ [[Etiyoopii|Etiyopii]] pɛ-tɛtʊ taa. Ŋgbɛyɛ Krɩstiyaniizism wɛnɩ pilinzi yʊʊʊ. Halɩ ŋgbɛyɛ ŋdɩ ɖɩpɩsɩ Room kewiyaɣ Ɛsɔ sɛʊ ŋgbɛyɛ kpaɖʊʊ naanaza n̄ɩŋgʊ taa. Kajalaɣ Krɩstʊ wayɩ tɩŋɩyaa ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩ-taa n̄ɩma lɩzɩna ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩ-paɣtʊ ndɩ ndɩ nɛ pɔcɔlɩ-tʊ takayaɣ ŋga payaɣ se «Symbole de Nicée» yɔ ka-taa. Ɛlɛ, Room kewiyaɣ taa mba pan̄ɩnaa nɛ patɩlɩ ɖa-Kɩpaɣlʊ Yeesu Krɩstʊ yɔɔ tɔm camɩyɛ yɔ pɔn̄ɔɔzɩna-tʊ ɖeu. Dajaa Arius lɩmaɣzɛ kɔna lɛɣzɩtʊ siŋŋ [[Eerɔpʋ|Eerɔpʊ]] tɛtʊ taa kpaɖʊʊ loɖo n̄ɩŋgʊ taa. Ɖajaa Arius tɔŋ se Caa wɛ ndɩ nɛ Pɩyalʊ. Pʊ-tɔbʊʊ se Caa kɩlɩ Pɩyalʊ. Payaɣ ɖa-Kɩpaɣlʊ Yeesu Krɩstʊ wayɩ tɩŋɩyaa Etiyopii nɛ [[Egipiti]] pa-ajɛya taa se «Kɔpɩtɩ waa (coptes). Alɛkɩsandɩrɩ nɛ Etiyopii pa-ajɛya taa egiliizi taa n̄ɩma tɔŋ se Yeesu Krɩstʊ kɛ Ɛsɔ mpilim. Pɔtɔŋ se ɛyʊtʊ natʊyʊ fɛyɩ ɖa-Kɩpaɣlʊ Yeesu Krɩstʊ yɔɔ. Ŋgʊ ɖajaa Nestorius n̄ɔtɔŋ se ɖa-Kɩpaɣlʊ Yeesu Krɩstʊ kɛ Ɛyʊ nɛ ɛtɛ ɛkɛ Ɛsɔ. Tɔm tʊnɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ hɔɔlɩŋ taa ajɛya taa egiliizi taa n̄ɩma n̄ɔyɔɔdʊʊ ɖɔɖɔ.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Ɛsɔ sɛʋ]]
[[Category:Krɩstiyaniism]]
ntdf2mpbnsuw0mryk2ddw8166wcfyn9
Krɩstʋ...ŋgbɛyɛ
0
620
3171
3170
2017-06-24T00:03:35Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
3171
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Krɩstʋ ŋgbɛyɛ]]
n6e7vdj1r19xu0hdnl7mhhctkfeah7y
Krɩstʋ ŋgbɛyɛ
0
621
11333
11332
2018-02-11T22:52:19Z
Gnangbade
58
liens, photos
11333
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Göttliche_Liturgie.jpg|vignette|Göttliche Liturgie]]
[[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu Krɩstʋ]] kɔm kedeŋa yɔɔ cɩnɛ nɛ ɛwɩlɩ tɔm, nɛ mba petisi tɩ-yɔɔ nɛ patɩŋɩɣ ɛ-wayɩ yɔ, pɛ-ŋgbɛyɛ payaɣ se Krɩstʋ nʋmɔʋ taa ɖɔm ŋgbɛyɛ. Mba pɔɖɔŋ ɛ-nʋmɔʋ ŋ́gʋ kɩ-taa yɔ, Ɛsɔ kʋɖʋm ɖeke koŋ yɔɔ petisiɣ. Nʋmɔʋ ŋ́gʋ, apostolowaa nɛ kajalaɣ Yeesu wayɩ tɩŋɩyaa susuni kʋ-tɔm kedeŋa kpeekpe. Krɩstʋ tɩnaa tisaa se, Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ kɛnɩna Mesia weyi ɛ-tɔm Ɛsɔdɔm takayaɣ kiɖeɖeɣ ŋga pamana [[Hɛbra kʊnʊŋ|Hɛbra]] taa yɔ, kɔyɔɔdaa yɔ. Petisiɣ se, ɛsɩba kamaŋgaɣ yɔɔ se kedeŋa kpeekpe ehiɣ n̄ʋʋyabʋ. Pama Nɔɔ haʋ kɩfam takayaɣ taa se, ɛsɩba mbʋ lɛ, efe tozo wiye nɛ ɛlɩɩna sɩɖaa taa.
[[Fichier:FAME_Church_Worship_Service_(24688785700).jpg|vignette|FAME Church Worship Service (24688785700)]]
[[Fichier:Central_Christian_Church_worship_service.jpg|vignette|Central Christian Church worship service]]
Pakama Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ kamaŋgaɣ yɔɔ nɛ pɩtɛ lɛ, kajalaɣ Krɩstʋʋ tɩnaa ŋgbɛyɛ n̄ɔwa. Ɖɩn̄ɔ ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ se [[Yuudaayism|Yuudayizim]] yɔ ɖɩ-taa. [[Room]] sɔsaa nɛ tɔm hʋyaa mba pɛwɛ Yuuda egeetiye taa yɔ, ḿba kpana Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ nɛ pakamɩ-ɩ kamaŋaɣ yɔɔ nɛ ɛsɩ. Kajalaɣ kpaɖʋʋ taa pɩlaba ḿbʋ. Yeesu Krɩstʋ wayɩ tɩŋɩyaa ŋgbɛyɛ ńɖɩ, ɖɩ-ɛyaa kɛkpɛndɩ miiliyaarɩ waa 2,355 pɩnaɣ [[2013]] ɖɩtɛnɖɛ taa. Pɛtɛyɩ ɛyaa ḿba tɔm naalɛ yɔ, hɔɔlʋʋ mpilim wɛ ŋgbɛyɛ Katolika taa. Nɛ pɛtɛyɩ hɔɔlʋʋ lɛɛkʋ tɔm mɩnʋʋ yɔ, ɛyaa 37 n̄ɛwɛ Protestant ŋgbɛyɛ taa nɛ 12 n̄ɛwɛɛ Orthodoxes n̄ɩnɖɛ taa. Yeesu wayɩ tɩŋɩyaa ŋgbɛyɛ wɛ aŋgba sɔsɔna naadozo taa. Anaa yɔ : Ŋgbɛyɛ Katolika nɛ Orthodoxes ŋgbɛyɛ nɛ aŋgbɛ lɛɛna wena ɖiyiyaa nabɛyɛ lɩzaa yɔ.
Kedeŋa yɔɔ cɩnɛ, Yeesu nʋmɔʋ taa ɖɔm ŋgbɛyɛ kɩlɩna tɔyʋʋ. Nɛ ɖɩlɛɣzɩ sakɩyɛ sɔnzɩ ndɩ ndɩ kedeŋa yɔɔ cɩna. Ŋgʋ, ɛyʋ ɛcɔnaa yɔ, ɖooo kiɖe tɛɛ lɛ, pakpaɣ ŋgbɛyɛ nɖɩ se, ɖɩkɛ Yuuda n̄ɩma ŋgbɛyɛ ɛzɩ aŋgba lɛɛna yɔ. Yeesu nʋmɔʋ taa ɖɔm ŋgbɛyɛ ńɖɩ, ɖɩn̄ɔ [[Afrɩka tɛtʋ wandamm|Afrɩka]] tɛtʋ taa, ɖɩn̄ɔ Amerika n̄ɩndʋ taa, ɖɩn̄ɔ ɖɔɖɔ [[Aazii tɛtʋ wandamm|Aasii]] n̄ɩndʋ taa, ɖɩn̄ɔ [[Eerɔpʋ tɛtʋ wandamm|Eerɔɔpʋ]] tɛtʋ taa nɛ ɖɩtɛ ɖɩn̄ɔ ɖɔɖɔ [[Oseyanii tɛtʋ wandamm|Oseyaani]] n̄ɩndʋ taa. Pʋ-tɔbʋʋ se, ɖɩn̄ɔ kedeŋa kpeekpe yɔɔ paa le.
[[Fichier:Bethlehem_Catholic_Mass_1633_(507880881).jpg|vignette|Bethlehem Catholic Mass 1633 (507880881)]]
Ɛsɔtɔm takayaɣ kiɖeɖeɣ ŋga pamana Ebiree taa yɔ, keyebina nɛ Yeesu nʋmɔʋ taa ɖɔm ŋgbɛyɛ n̄ɔ kedeŋa yɔɔ. Paya takayaɣ ŋ́ga se, Nɔɔ Haʋ kɩbɩm takayaɣ. Nɔɔ Haʋ kɩfam takayaɣ ŋga, kaka n̄ɔɔdɩ Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ tɔm ɖeke yɔ, keyeba ɖɔɖɔ nɛ ŋgbɛyɛ ńɖɩ, ɖɩ-taa ɛyaa tasɩ ɖɔʋ nɛ pɩkɩlɩ.
[[Category:!Main category]]
7g2zhajn9fehzu6n5rqd2rkv82kjjiw
Kujomuu sɔsɔʋ
0
622
10245
9126
2017-12-29T21:14:33Z
Gnangbade
58
liens
10245
wikitext
text/x-wiki
Lɩm huyi kujomuu sɔsɔʊ nakʊyʊ [[Etaazuunii]] ɛjaɖɛ taa. Kujomuu ŋgʊ, kɩwɛ tɛtʊ nɖʊ payaɣ se Arizona yɔ nɛ tɩ-wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ nɛ hayi kiŋ hɔɔlʊʊ taa. Etaazuunii ɛjaɖɛ taa kujomuu ŋgʊ kɩkɩlɩna paɣlʊʊ kedeŋa kpeekpe yɔɔ kujomiŋ tɩŋɛ. Colorado pɔɔ kpemna sakɩyɛ nɛ pɩla se puyi kujomuu sɔsɔʊ ŋgʊ. Puhuyi-kʊ piyaɣ ŋga payaɣ ɖɔɖɔ se Colorado yɔ kɔ-yɔɔ. Pɩnaɣ 1919 ñɩŋga taa pɔcɔzɩ kujomuu ŋgʊ nɛ pɩta nɛ kɩpɩsɩ ɛsɩyɛ ɛgbena loniye sɔsɔyɛ. Kɩ-walanzɩ kɛ kilomɛtanaa 4 927. Paa pɩnaɣ ŋga ɛyaa ɛzɩ miiliyɔɔ waa naanza nɛ pɩɖɛɛ pʊ-yɔɔ woki nɛ panaɣ kujomuu sɔsɔʊ ŋgʊ. Kɩ-wɛtʊ nɛ kɩ-laŋ wɛtʊ nɛ kɩ-taa tɛtɛ kpɩna ndɩ ndɩ yeba nɛ pɩnaɣ 1979 ñɩŋga taa [[UNESCO ŋgbɛyɛ]] kpaɣ Etaazuunii ɛjaɖɛ taa kujomuu sɔsɔʊ ŋgʊ se ŋgʊ kɛŋna kedeŋa kpeekpe ñɩm sɔsɔm. UNESCO kɛ kedeŋa kpeekpe ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩlʊkɩ ɛzakuliye nʊmɔʊ taa nɛ lɛɣtʊ nɛ sukuli labʊ nɛ sɔnzɩ wobunaʊ ɛsɩndaa nʊmɔʊ taa yɔ. Kujomuu sɔsɔʊ ŋgʊ kɩ-ɖɩwɛyɛ Kujomuu sɔsɔʊ ŋgʊ kɩwɛ Etaazuunii ɛjaɖɛ nɛ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ nɛ hadɛ kiŋ hɔɔlʊʊ taa. Kɩwɛ tɛtʊ ndʊ payaɣ se Arizona yɔ tɩ-taa ɖeyiɖeyi. Etaazuunii ɛjaɖɛ taa kujomuu sɔsɔʊ ŋgʊ kɩwalaa nɛ kɩɖaɣlɩ nɛ kɩtɛ kiliŋi pɩfɛyɩ kɛdʊʊ. Kɩɖaɣlaa pɩtalɩ kilomɛtanaa 450. Kɩwɛ Powell lɩŋgamʊʊ nɛ Mead ñɩŋgʊ pɛ-hɛkʊ taa. Kɩ-hɔɔlʊʊ ŋgʊ kɩkɩlɩ ɖaɣlʊʊ yɔ, kɩwɛ Arozona tɛtʊ taa laʊ ŋgʊ pɔsɔza-kʊ nɛ pɩta nɛ awayɩ wondu ndɩ ndɩ sakɩyɛ wɛɛ kɩ-taa yɔ. Kujomuu sɔsɔʊ ŋgʊ, kɩ-ɖaɣlakɩŋ kɛ hɔɔlʊʊ ŋgʊ kɩ-taa kilomɛtanaa 350. Kiliŋaa pɩɖɛɛ mɛtanaa 1 300 yɔɔ. Ki-likaŋ sɔsɔŋ kɛ mɛtanaa 2 000. Kɩ-walanzɩ kɛ hɔɔlɩŋ nɩɩyɛ kilomɛtanaa 5,5. Hɔɔlɩŋ lɛɛŋ taa lɛ, kɩ-walanzɩ kɛ kilomɛtanaa 30. Toovenum lɛ, kedeŋa yɔɔ cɩnɛ kujomiŋ nɩɩyɛ wɛɛ nɛ ɛkɩlɩ liŋuu kɛ Etaazuunii ɛjaɖɛ taa kujomuu sɔsɔʊ ŋgʊ. Kujomiŋ weyi ɛkɩlɩ liŋuu Etaazuunii ɛjaɖɛ taa kujomuu sɔsɔʊ yɔ, ɛnʊʊ yɔ : Colca kujomuu, ki-likaŋ kɛ mɛtanaa 3 400. Cotahuasi kujomuu likaŋ ñɛkɛ mɛtanaa 3 550. Kujomiŋ sɔsɔŋ naalɛ ɛnɛ ɛwɛ [[Peruu]] ɛjaɖɛ taa. Kujomuu sɔsɔʊ ɖɔɖɔ nakʊyʊ ñɛwɛ [[Siini]] ɛjaɖɛ taa. Payaɣ-kʊ se Yarlung Tsangpo kujomuu. Nakʊyʊ ñɛwɛ ɖɔɖɔ [[Mɛkɩsiiki|Mɛkɩsiikɩ]] ɛjaɖɛ nɛ hayi kiŋ hɔɔlʊʊ taa. Kʊkʊ payaɣ se Barranca del Cobre kujomuu. Lɛɛkʊ ñɛwɛ Idaho ɛjaɖɛ taa. Kʊkʊ hɩɖɛ lɛ Hells kujomuu. Kujomiŋ ɛnɛ ɛ-tɩŋɛ payɩ ɛkɩlɩ likaŋ Etaazuunii ɛjaɖɛ taa kujomuu sɔsɔʊ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Tɛtʋ maʋ tʋʋzʋʋ lɛɣtʋ]]
[[Category:Amerika]]
5v29gah7t1k1g3e0c4exs4pxjw4g6ys
Kulukulu kuduyuu (Tour)
0
623
7498
7497
2017-07-19T16:15:52Z
Gnangbade
58
correction photo
7498
wikitext
text/x-wiki
[[File:Frankenturm, erbaut 1350, Warburg.jpg|thumb|Frankenturm, erbaut 1350, Warburg]]
Kulukulu kuduyuu kɛ sakɩyɛ n̄aɖaɣna yaʋ yaa ha hɩɖɛ size tilimiye yaa tɔlʋʋ kuduyuu. Tilimiye yaa kulukulu kuduyuu kɛna kuduyuu sɔsɔʋ ŋgʋ kʋkʋyɩ siŋŋ yɔ. Kɩkɛ kuduyuu ŋgʋ kɩɖaɣla siŋŋ yɔ. Kuduyuu sɔsɔʋ kʋnɛ, pɩtɔpɔzɩ size pamaɣzɩ-kʋ yaa pɛkɛdɩ-kʋ nɛ kuduyuu sɔsɔʋ ŋgʋ kʋkʋ payaɣna-kʋ nɛ [[Fransɩɩ kʊnʊŋ]] taa size "échauguette" yɔ.
Tilimiye kuduyuu yaa kulukulu kuduyuu sɔsɔʋ kʋnɛ, kɩɖaɣla pɩkɩlɩ kɩwalanzɩ. Pʋ-tɔbʋʋ size pama-kʋ ɖalakɩŋ yɔɔ siŋŋ, ɛlɛ kɩtatii walʋʋ kpoyii. Tilima yaa kulukulu kuduyuŋ ɛnɛ papaza ɛmatʋʋ ɖoo kiɖe tɛɛ yaa ɖoo ɖeɖe tɔm kpɛlɛkɩtʋ alɩwaatʋ taa. Pɩkɛ kuduyuŋ weyi ɛɛwɛ nɛ pɔcɔ canaɔ tɛ alɩwaatʋ tɔm talɩʋʋ.
[[File:Canton_pagoda_de_las_flores.JPG|thumb|Canton_pagoda_de_las_flores, Guangzhou]]
Ɖɩcɔnaɣ yaa ɖɩmaɣzʋʋ camɩyɛ kɔyɔ, ɖɩtɩlɩʋ size, kulukulu yaa tilima kuduyuŋ sɔsɔ kɩbɩŋ weyi halɩ nɛ sɔnɔ pɔɖɔnɩ-ɩ maʋ yɔ, sakɩyɛ taɣ wɛ mbʋ payaɣna fransɩ kʋnʋŋ taa size, "brochs" waa yɔ. Pɩtɛ kuduyuŋ matʋ ndʋ, pama-tʋ n̄ɩɣtʋ pɩnaɣ yaa wɛɛ taa kɛ pɩnzɩ kudokiŋ hiŋ naalɛ nɛ taŋga (25 000) n̄ɩŋga nɛ kudokiŋ naadozo (3 000) n̄ɩŋga taa kɛ mbɩ yɔ.
Kulukulu yaa tilima kuduyuŋ sɔsɔʋ kɩpɩŋ ɛnɛ, pana-ɩ sakɩyɛ kɛ ɛjaɖɛ nɖɩ payaɣ-ɖɩ size Écosse nɛ ɖi-hayuu kiŋ hɔɔlʋʋ taa nɛ ajɛɛ cikpena wena paya alɛ size Orcades yɔ a-taa ɖɔɖɔ. Ɖoo kɩbɩŋjaazɩ yaa canaʋ alɩwaatʋ taa lɛ, ajɛɛ anɛɛ yɔ [[Aazii tɛtʋ wandamm|Azii]] ɛjaɖɛ mba, nɛ krɛsɩ ɛjaɖɛ mba, nɛ pɩtasɩna Phéniciens ɛjaɖɛ mba nɛ Étrusques ɛjaɖɛ taa mba, mawaa kulukulu yaa tilima kuduyuŋ sɔsɔŋ nɛ pɔsɔzɩ yaa patasɩ ɖoŋ kɛ tɛtʋ sɔsɔtʋ (villes) taa kolonzɩ yaa kamanaŋ nɛ kuduyuŋ sɔsɔŋ.
[[File:Kobe crystal tower02 2048.jpg|thumb|Kobe crystal tower]]
Ɖakpaɣ ɛzɩ-ɩ tilima yaa kulukulu kuduyuŋ wondu lona kɔyɔ, ɖɩnaɣ size, ɖɩnaɣyɛ tɛtʋ ndʋ payaɣ-tʋ size "Mogador" yɔ tɩ-taa. Wondu ndʋ tɩ-pɩnzɩ ɖɔɔ siŋŋ yaa leɖa siŋŋ, mbʋ yɔ tɩkɛ kɔɔnaɣ yaa kajalaɣ kpaɖʋ taa nɛ ɖɛŋgʋ kʋnɛ kɩtalʋʋ. Wondu ndʋ, tɩɖɩlɩyɛ kiɖe yaa loniye kɛlɛ ɛjaɖɛ nɖɩ paya-ɖɩ size phénicienne yaa carthaginoise ɖɩ-taa. Ɖomuu yaa [[Roma (Rome)|Roma]] mba maa tilima yaa kulukulu kuduyuŋ nɛ ɛwɛʋ ɛzɩ-ɩ payaʋ size kʋlɔmɩŋ lutoozo tʋ tɩyɛ yɔ (octogonales). Pɩtɛ kuduyuŋ kɛ wɛɛ awiyaa ɖɩsɩ yɔ. Pama sɔsɔʋ nakʋyʋ pɛtɛ nɛ paya-kʋ size Dioclétien tɛ ɖaɣ.
[[Category:!Main category]]
31olsazc7cqg9fbri3mxdwxdih4u8sb
Kumoɖe Sɔsɔyɛ
0
624
3187
3186
2017-06-24T00:03:35Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
3187
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Stonehenge]]
k65e9ny1xis53qvl62s9njazy1j2bcs
Gupta
0
625
9638
9447
2017-11-14T06:58:41Z
Atticmaker
127
category added
9638
wikitext
text/x-wiki
Gupta kɛ kewiyaɣ kɩɖɛzaɣ [[Ɛndɩ]] nɛ hayi yɔɔ kiŋ ɛjaɖɛ taa kpaɣ nɛ kpaɣɖʊ 3 ŋgʊ alɩwaatʊ tɛmtʊ nɛ kpaɣɖʊ 6 alɩwaatʊ hɛkʊ kpɛɣɛ taa mbʊ yɔ. Pa-ɖɩlɩyɛ yaa pe-liɖe tɔm caɣ pita, nɛ pekpekuu se paa pɩla ɛzɩma yɔ kajalaɣ pɛkɛʊ Gange kɛdɛŋga taa Ajɛyɛ cikpena taa awiyaa nɛ acɔlɔ kpɛɣɛ ñɩna taa ɛyaa.
Kewiyaɣ kɩɖɛzaɣ ŋga kawalɩ lɔŋ lɔŋ kpaɣɖʊ 4 wɛɛ taa pɩtɩŋna Chandragupta nɛ Samudragupta yoŋ tɩnaa yɔɔ, nɛ kɩhiɣ kɩ-tɩ kpaɣɖʊ 5 tɛ kajalaɣ hɛkʊ alɩwaatʊ taa, pɩlɩna Kumârakuputa Kajalaɣ tʊ nɛ ɛ-pɩyalʊ Skandakuputa yɔɔ. Gupta waa kewiyaɣ pʊwayi pɩtɩŋna ajɛyɛ lɛɛna kɔmtʊ nɛ pɛ-tɛ hazɩɣ nɛ pɩtasɩna polinda ɖoŋ nɛ paasɩŋ keeke mbʊ pɔ-tɔm tɛmna yɔ.
Pamaza se kɩkɛ Ampiiri mbʊ pʊyɔɔ yɔ kɩɩwala nɛ kɩwɛna ɖoŋ pɩfɛyɩ cidiɣ kɛ Ɛndɩ nɛ hadɛ yɔɔ ɛjaɖɛ taa alɩwaatʊ ndʊ pehiɣ pa-tɩ camɩyɛ yɔ, Kupta waa Ɛjaɖɛ tafɛyɩ hɛkʊ taa keeke. Pa-awɩyaa ñazaɣ kewiyisi ajɛyɛ sakɩyɛ wena añɔtɩna-wɛ nɛ anɛ-yɛ pɛkpɛnda ɛsakuliye kʊyʊmɖɩyɛ yɔ a-taa, nɛ ajɛyɛ ana ataafɛyɩna tʊma sɔsɔna ɛzɩ mʊwanɩ kuduyiŋ mbʊ yɔ. Ɛsɔ sɛtʊ nɔmɔʊ taa lɛ, wɛɛ ana pasɩma-yɛ nɛ Ɛsɔ sɛtʊ aŋgba naalɛ, brahmanisme (pɩkɛ mbʊ ɛyʊ yaɣ sɔnɔ ɛzɩ hindouisme) nɛ pɩtasɩna [[Buudiyism]] pʊtɔbʊʊ weyi ɛmʊ mʊndʊsʊʊ yɔ.
Takayasɩ kɩbɩnzɩ nzɩ sɩkɛdʊʊ-ɖʊ wɛɛ ana a-tɔm yɔ kɩlɩ wɛʊ ŋñɩɩ se ɖɩpɩzɩ ɖɩɖaɣnɩ maʊ ɛyaa mba pɔ-tɔm nɛ politiki ndʊ, ɛzɩ Ɛndɩ kɩbɩnʊʊ yɔ. Ɖɩsɩma awɩyaa naayɛ tɛ matʊ, kɔzɩ kɔzɩ ndʊ tɩkɩlɩ ɖeu yɔ ndʊ lɛ, Allāhābād kajalaɣ ndʊ, ndʊ tɩkɛ ɖooo Samudrakuputa kewiitu alɩwaatʊ ndʊ, ɖɔɖɔ ɛzɩ Eran awɩyaa kpaɣɖʊ 6 alɩwaatʊ pazɩtʊ taa.
Takayasɩ lɛɛsɩ kɔŋna nɛ awiyaa cɔlɔ caɣya yaa wonduu pɛdɩyaa cɔlɔ, nɛ pɔyɔɔdʊʊna-ɖʊ ɛyaa tɔm nɛ Ɛsɔ sɛtʊ tɔm, ɛzɩ Mandosr kpaɣɖʊ 5 taa wɩlɩtʊ mbʊ se pama tɛmpʊlʊ Sūrya ŋgʊ laŋ pɩsaŋ ñɛɣyɩyaa hɛyɩ ki-liidiye yɔ. Patɩlɩ awiyaa ɖama lɛɛzɩtʊ nɛ wɛɛ ndɩ ndɩ pɩtɩŋna liidiye nɖɩ paalakaɣ yɔ ɖɩ-yɔɔ yaa ɖɔɖɔ kɩɖaŋ ndɩ ndɩ wɩlaɣ patʊma labɩtʊ pa-nɛ pɛ-ɛgbadɩna.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Ɛɛndɩ]]
79rxpo4428nt9i0tqdns7ccu1s8gyom
Kuubaa
0
626
15093
9850
2021-10-16T13:24:11Z
Εὐθυμένης
2319
([[c:GR|GR]]) [[File:Coat of Arms of Cuba.png]] → [[File:Coat of Arms of Cuba.svg]]
15093
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛjaɖɛ
| Hɩɖɛ = Kuubaa
| Hɩɖɛ2 = Cuba
| Kɩɖaʋ kɩdɛɛka = [[File:Flag of Cuba (3-2).svg|75px]]<br>Kuubaa Kɩɖaʋ kɩdɛɛka
| Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ = [[File:Coat of Arms of Cuba.svg|75px]]<br>Kuubaa Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ
| image_map = [[File:LocationCuba.svg|190px]]<br>Kuubaa tɛlɛŋa
| official_languages = Ɛsɩpañɔɔlɩ
| capital = [[Havana]]
| government = .
| president = Ɖajaa Raúl Castro Ruz
| area_km2 = 109,884
| population_estimate = 11,238,317
| population_estimate_year = 2014
| population_density_km2 = 102
| cctld = .
}}
'''Kuubaa''' ɛjaɖɛ kɛna tɛtʊ ñabɩ ndʊ lɩm cɔ-tʊ kpɛɛɛ nɛ pɩta yɔ nɛ tɩwɛ Karayiibi tɛtʊ taa. Kuuba wɛna tɛtʊ ndʊ payaɣ se Antiyi yɔ tɩ-hayʊ kɩŋ nɛ tɩñɔtɩna Karayibi, Mɛkɩsɩɩki lɩm cɔlɔnɛ Atɩlantiiki lɩm. Hadɛ kiŋ lɛ, pɩwɛna Etaaasuunii nɛ Bahamasɩ; wɩsɩ dɩlɩyɛ taa lɛ Mɛkɩsiikɩ ɛjaɖɛ. Wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa kpem lɛ tɛtʊ ñabɩ ndʊ lɩm cɔɔ nɛ pɩta nɛ payaɣ-tʊ se Tuuriki nɛ Kayiki yɔ piyele hzyʊ kɩŋkpataa lɛ, Kayɩmansɩ nɛ Camayiki.
Karayiibi taa lɛ, Kuubaa wɛna naalɛ ɖeɖe yee pɔcɔŋna ɛyaa ɖɔʊ taa kɔ yɔ. Peeɖe ɛya kpɛndɩ 11 241 161 nɛ tɛtʊ sɔsɔtʊ hɩɖɛ kɔyɔ Haavanɩ. Kʊnʊ ŋgʊ pɔyɔɔdɩɣ yɔ lɛ ɛsɩpaañɔɔlɩ pɩsaɣ pe-liidiye kʊtɔɔyɛ lɛ kuuba peeso nɛ kuubaa peeso liidiye kʊyɔkɩyɛ.
Kuubaa tɛtʊ kɑakɛna tɛtʊ ndʊ Ɛspaañɔlɩ ɛjaɖɛ kakpacaɣ ɖooo pinzɩ1492 nɛ pɩkɔɔ pɩsɩɩna pɩnaɣ 1898 yɔ. Pʊwayɩ lɛ Etaazuuni pɩkɔɔ pɩsɩɩna agoza fenaɣnɛɛlɛ pɩnaɣ 1902. Carlos Manuel de Céspedes kaakɛna weyi ɛkɩla lubu nɛ Kuubaa pɩzɩ nɛ kɩhɛɛna kɩ-tɩ yɔɔ wɛʊ yɔ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Amerika]]
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Kuubaa]]
[[Category:Ameriki nɛ hɛkʋ taa wandamm]]
4snkhuqwecsujstpzguxj5y184j1ktd
Kuwarɩtɩsɩ
0
627
9545
9534
2017-11-10T21:10:55Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Kuwarɩtɩsɩ (quartz)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Kuwarɩtɩsɩ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
9545
wikitext
text/x-wiki
[[File:Herkimer.jpg|thumb|Herkimer]]
Payaɣ ñɩɣlɩm tɛtʊ natʊyʊ se kuwarɩtɩsɩzɩ. Ñɩɣlɩm tɛtʊ wɛ huwa ndɩ ndɩ taa. Silikatɩ waa huuye taa kuwarɩtɩsɩzɩ wɛɛ. Silikatɩ waa huuye wɛ ñɩɣlɩm tɛtʊ ndʊ payaɣ se tɛkɩtoosilikatɩ waa yɔ pa-pɩlɩʊ taa. Mbʊ payaɣ se dioxyde de silicium yɔ pʊwɛ ñɩɣlɩm tɛtʊ ndʊ tɩ-taa. Dioxyde de silicium mayaɣ kɛlɛ SiO2. Ñɩɣlɩm tɛtʊ ndʊ payaɣ se silisi (silice) yɔ pʊwɛ ɖɔɖɔ kuwarɩtɩsɩ taa. Ñɩɣlɩm wondu cikpetu lɛɛtʊ ndɩ ndɩ wɛ ɖɔɖɔ kuwarɩtɩsɩzɩ taa ; Ndʊʊ yɔ : Al, Li, B, Fe, Mg, Ca, Ti, Rb, Na nɛ OH.
[[File:Quartz Brésil.jpg|thumb|Quartz Brésil]]
Nabʊyʊ taa kɔyɔ, kuwarɩtɩsɩ wɛʊ ɛzɩ ɖɔmbɛ sɔsɔna wena afɛyɩna tɔlɩm nabʊyʊ yɔ. Nabʊyʊ taa lɛ, kuwarɩtɩsɩzɩ wɛɛ ɛzɩ ɖɔmbɛ sɔsɔna wena awɛna tɔlɩm nabʊyʊ yɔ. Nabʊyʊ taa ɖɔɖɔ lɛ, kuwarɩtɩsɩzɩ wɛ ɛzɩ ɖɔmbɛ sɔsɔna wena ñɔsɩ sʊ-yɛ yɔ. Nabʊyʊ taa ɖɔɖɔ lɛ, kuwarɩtɩsɩ yele kɩwɛɛ ɛzɩ ɖɔmbɛ cikpena yululu waa wena añɩlɩnzɩɣ yɔ.
[[File:USDA_Mineral_Smokey_Quartz_93v3949.jpg|thumb|Smokey quartz]]
Pɛ pɔɔɖɛ (lithosphère) yuŋ mɩnɩʊ yɔɔ lɛ, kuwarɩtɩsɩsɩ yuŋ talɩ kiiloo waa hiu nɛ naalɛ. Ñɩɣlɩm tɛtʊ ndɩ ndɩ ndʊ tɩwɛ pɛ pɔɔɖɛ taa nɛ tɩkɩlɩ wazaɣ nɛ ɛyʊ kɩlɩ-tʊ ɖɔɖɔ sɩm camɩyɛ kpem yɔ, tɩ-taa lɛ, [[Ɔkɩsɩzɛnɩ]] ɖɛna nɔɔ. Pʊwayɩ lɛ, pɩtɩŋ siilisiyɔɔm (silicium). Nɛ siilisiyɔɔm wayɩ lɛ, pɩtɩŋ kuwarɩtɩsɩsɩ (quartz). Kuwarɩtɩsɩ wɛ pee kaaʊ yaa pee ɛwaɣ (granite) taa sakɩyɛ. Kɩwɛ wazaɣ pɩdɩɩfɛyɩ pee kaaʊ taa.
[[File:Mineral Seixo GDFL119.jpg|thumb|Mineral Seixo GDFL119]]
[[Category:!Main category]]
[[Category:ñɩɣlɩm pɩyɛ]]
[[Category:Wondu]]
02cnvyzyadkb99bl5ml24jpd4gb0biy
Kuwatemala(Guatemala)
0
628
16329
3210
2023-05-09T03:32:40Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Kuwatemala]]
16329
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Kuwatemala]]
cq2ga6m2xnbdfdwncoqiyuh1w6yn97n
Kuwatemala
0
629
12274
10897
2018-04-06T18:59:08Z
DARIO SEVERI
138
Update from Wikipedia (es)
12274
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛjaɖɛ
| Hɩɖɛ = Kuwatemala
| Hɩɖɛ2 = Guatemala
| Kɩɖaʋ kɩdɛɛka = [[File:Flag of Guatemala (1924).svg|75px]]<br>Kuwatemala Kɩɖaʋ kɩdɛɛka
| Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ = [[File:Coat of arms of Guatemala.svg|75px]]<br>Kuwatemala Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ
| image_map = [[File:Un-guatemala.png|190px]]<br>Kuwatemala tɛlɛŋa
| official_languages = .
| capital = .
| government = .
| president = Ɖajaa Jimmy Morales
| area_km2 = 108,889
| population_estimate = 17,358,245
| population_estimate_year = 2018
| population_density_km2 = 152.6
| cctld = .
}}
Kuwatemala kɛna Amerika nɛ hɛkʊ nɛ hɛkʊ taa ɛjaɖɛ naɖɩyɛ nɛ ajɛyaa wena acɔ-ɖɩ nɛ ata yɔ ana yɔ: [[Mɛkɩsiiki|Mɛkiziki]], Peeliizi, [[Karayiibɩ Teŋgu|Karayiibi teŋgu]], [[Hɔndurasi|Hɔndʊrasɩ]], Salvaadɔɔrɩ nɛ [[Pasifiki Lɩŋamʋʋ|Pasifiki Lɩŋgamʋʋ]].
Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩwɛ Amerika Latini taa. Kuwatemala tɔbʊ kɛlɛ se « Ɖenɖe tɩŋ ɖɔɔ yɔ». Liidiye nɖi pɔtɔkɩ Kuwatemala ɛjaɖɛ taa yɔ nɖɩ payaɣ se kuwatzalɩ nɛ pɩcɛlɩna sumaɣ sacré, Mayasɩ, ŋga pakpakaɣ ko-suu taa kalɩhʊndʊ nɛ pacanɩɣna yɔ.
Jacobo Arbenz Guzmán kaakɛŋna Kuwatemala ɛjaɖɛ ñʊʊtʊ pɩnzɩ 1951 nɛ 1954, pʊwayɩ lɛ Álvaro Arzú (1956 -2000). Ñʊʊtʊ ɛnɛ ɛkɛna Caama nɛ Suwisi tʊ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Amerika]]
[[Category:Ameriki nɛ hɛkʋ taa wandamm]]
[[Category:Kuwatemala]]
k29uamtjmq4v8o7xvjd48kbcpw353wb
Kwivri
0
630
16015
13197
2022-05-17T02:07:45Z
CommonsDelinker
130
Removing [[:c:File:16th_Century_Tibet_repousse.jpg|16th_Century_Tibet_repousse.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Ruthven|Ruthven]] because: Missing [[:c:COM:EI|essential information]] such as [[:c:COM:L|license]], [[:c:COM:PERMISSION|pe
16015
wikitext
text/x-wiki
[[File:USDA_Mineral_Copper_93v3957.jpg|thumb|Kwivri]]
Kwivri ñɩɣtʊ pɛkpɛndaa nɛ pala ñɩɣyʊʊ ŋgʊ payaɣ se pʊrɔnzɩ (bronze) yɔ. Ɛlɛ, sɔnɔ yɔ Kwivri nɛ [[etɛŋ]] pa-ñɩɣtʊ pɛkpɛndaa nɛ pɩpɩsɩ pʊrɔnzɩ ñɩɣyʊʊ.
Takayɩsɩ maʊ taa lɛ, payaɣ pʊrɔnzɩ ñɩɣyʊʊ ɖɔɖɔ se ɛɛrɛɛ (airain). Mbʊ payaɣ se kampanolozii (campanologie) yɔ, pʊ-tʊmɩyɛ labʊ taa lɛ, pʊrɔnzɩ kɛ ñɩɣtʊ ndʊ pɛkpɛndaa nɛ poluki ɛgaŋgala yɔ.
[[File:Tubo_di_rame_-_Foto_Giovanni_Dall%27Orto.jpg|thumb|Kwivri]]
Ñɩɣtʊ ndɩ ndɩ pɛkpɛndaa nɛ pala pʊrɔnzɩ ñɩɣyʊʊ. Ñɩɣtʊ ndʊ pɛkpɛndaa yɔ, ndʊʊ yɔ : Kwivri nɛ [[alimiiniyɔɔm]] nɛ plɔɔm (plomb) nɛ periliyɔɔm (béryllium) nɛ [[maŋganɛzɩ]] nɛ tuŋgistɛɛn (tungstène). Ñɩɣtʊ ndɩ ndɩ ndʊ, tɩ-taa lɛ, Kwivri kɩlɩna ɖɔʊ pʊrɔnzɩ taa. Pɛtɛyɩ pʊrɔnzɩ tam mɩnɩʊ yɔ, Kwivri kɛ hɔɔlʊʊ 60 mpilim. Halɩ kɩpɩzɩɣ kɩtalɩ hɔɔlʊʊ 95 mbʊ yɔ. Papɩzɩɣ pana ɖɔɖɔ pʊrɔnzɩ taa silisiyɔɔm (silicium) nɛ [[fɔsɩfɔrɩ]] nɛ [[Sɛŋkɩ (zinc)|sɛŋkɩ]] pazɩ pazɩ.
Ñɩɣtʊ ndɩ ndɩ ndʊ palabɩna pʊrɔnzɩ yɔ, tɩɩmʊʊ kalɩkɔdaɣ, tɩɩwɛɛkɩɣ, pɩtɛ ɖɔɖɔ lɛ, tɩɩpʊkɩ kaʊ. Ɛlɛ, wondu ndʊ palabɩna pʊrɔnzɩ ñɩɣyʊʊ yɔ, yee palakɩ-tʊ nɛ tʊmɩyɛ lɩm taa kɔyɔ, tɩpɩzɩɣ tɩwɛɛkɩ yaa tɩpʊʊ. Ñɩɣtʊ ndʊ tɩhɔŋ laatriki miŋ pɩdɩɩfɛyɩ. Ñɩɣtʊ ndʊ ɖɔɖɔ pakayɩɣna [[asiyee]] ñɩɣyʊʊ yɔɔ. Weyi ɛlakɩ pʊrɔnzɩ yɔ, payaɣ-ɩ se pʊrɔnziyee (bronzier).
Kuviri kɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ pʊtʊ weyi ɛ-ñʊʊ mayaɣ kɔyɔ 29 nɛ yʊsaɣ mayaɣ kɔyɔ Cu. Pɩkɛ ñɩɣlɩm pɩyʊ. Pʊtʊnaa caɣyɛ kpata taa lɛ, kuviri nɛ liidiye nɛ sika po-lona kɛ kʊyʊmdɩyɛ. Ɛwɛ tɛtʊ pɔɔɖɛ taa, ɛtakɩlɩ ɖɔʊ ɛlɛ ɛwɛɛ paa fezuu ŋgʊ lɛ kɩ-taa. Sakɩyɛ taa ɛyʊ kɩlɩna-ɩ labɩnaʊ tʊmɩyɛ ɛzɩ ɛkɛʊ ñɩɣlɩm wonuu yɔ. Kuviri kɛ ñɩɣlɩm pʊtʊnaa weyi ɛwɛna tɔlɩm ɖɔɖɔ ɛzɩ sika nɛ Osɩmɩyɔm.
Nabʊyʊ naa taa lɛ paya-ɩ se kuviri kɩsɛmʊʊ ŋgʊ ɛsɛ haʊ taa lɛ, pɩkɛ kuviri nɛ [[zɩŋkɩ]] nɛ patʊɣɩ-ɩ hɩɖɛ se sʊtʊ sɛmɩŋ kuviri. Pɩkɛ tɛyɩŋ ñɩɣlɩm pɩyʊ mbʊ lɛ, ɛmʊʊ latriki miŋ nɛ pɩtɩŋna pʊyɔɔ nɛ ɛ-tʊma ɖɔɔ sakɩyɛ. Palakɩna tʊmɩyɛ kuduyiŋ maʊ taa nɛ ɛwɛ kpɛndɩtʊ sakɩyɛ taa, kuviri kpɛndʊʊ wonduu taa.
Kuviri, nɔnɔnɔɔ tɛ ñɩɣlɩm wonuu kɩlabɩnaʊ, ɛkɛ ñɩɣlɩm wonuu kɩbɩnʊʊ ŋgʊ ɛyʊ kaalabɩna tʊmɩyɛ kpem yɔ. Ɛkɩlɩɣ miŋ saʊ pʊcɔ eyoli, pɩwɛ kɛlɛʊ yem se papasɩ kalɩkɔdaɣ kuviri taa pɩtɩŋna paa ɖeɣa nɔɔ taa miŋ yɔɔ, mbʊ panaa lɛɣlɛ.
Paana kuviri tɛ yoluu ɖooo hoohoo kɛ helim mizisi taa Iran pʊʊ taa Sialh 3 kɩbɩnjaazɩ kpɛlɛkʊʊ lone yɔɔ, pɩkɛ pɩnzɩ agbaba 5 hɛkʊ alɩwaatʊ pʊcɔ palʊlɩ Yeesuu Krɩstʊ, mbʊ yɔ pɩtalɩ pɩnzɩ kudokiŋ lʊbɛ. Pɩnzɩ talɩ kudokiŋ loɖo pohuyuu ñɩɣlɩm tɛtʊ se pɩsa nɛ palɩzɩ kuviri yɔ wɛ kʊyʊmʊm Eurasi hɔɔlɩŋ tɩŋga nɛ [[Afrɩka tɛtʋ wandamm (Continent africain)|Afrika]] nɛ ɖɔɖɔ ɛzɩ Sinai malasite yɔ kɛ [[Egipiti]] kɩbɩnʊʊ tɛ ɖenɖe pohuyaɣ tɛtɛɛ ñɩm pʊñɔtɩna pɩnzɩ 4500 pʊcɔ palʊlɩ Yeesuu Krɩstʊ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Siimi taŋgayɩ ñɩɩɩ waa]]
h71voihyu9cfkwq52g3maqg9cz8ej9p
Kâlidâsa
0
631
14299
9653
2019-06-03T21:32:44Z
Risto hot sir
1916
File
14299
wikitext
text/x-wiki
[[File:Kalidas.jpg|thumb|upright=1.1|]]
Kâlidâsa payaɣ ɖɔɖɔ size «Kâlî tɛ lɩmɖʋyʋ». Abalʊ ɛnɛ, ɛkɛ [[Ɛndɩ]] ɛjaɖɛ taa pɩɣa. Abalʊ Kâlidâsa ɛnɛ, ɛkɛ abalʋ lɔŋ tʋ siŋŋ nɔɔyʊ. Palʋla-ɩ Pɩnaɣ ŋga ka-taa yɔ, ɖeɖe tɔm mayaɣ tatɩlɩ keekee.
Ɛlɛ, egeetiye nɖɩ payaɣ size Empire [[Gupta]] yɔ, ɖɩ-taa palʋla-ɩ. Patatɩlɩ pɩnaɣ ŋga ka-taa ɖɔɖɔ ɛsɩba yɔ. Pʋ-yɔ nabɛyɛ n̄ɔtɔŋ size pɩnaɣ 522 n̄ɩŋga taa ɛsɩba. Egeetiye nɖɩ ɖɩ-taa palʋla-ɩ yɔ, ɖɩ-taa ɖɔɖɔ ɛsɩba tɛtʋ ndʋ payaɣ size [[Sriilanka|Ceylan]] tɩ-taa. Ɖajaa sɔsɔ Kâlidâsa kɛ" keɣya maɖʋ sɔsɔ nɔɔyʋ Ɛndɩ ɛjaɖɛ taa. Ɛkɛ ɖɔɖɔ takayɩsɩ mayʋ pasɩmam nɔɔyʋ.
Filim waa mba Ɖajaa Kâlidâsa laba yɔ, pa-taa nabɛyɛ kɔyɔ : Shakuntala, nɛ Meghdoot, nɛKumara Sambhavam, nɛ Sakuntalai, nɛ ɖɔɖɔ Adalat, nɛ Malvikagni Mitra, nɛ pɩtasɩna Vikram Urvashi. Ɛ-maɣzɩm takayasɩ kɩkalɩsɩ nasɩyɛ kɔyɔ : Meghaduta, nɛ Kumārasambhava, nɛ Ṛtusaṃhāra ɖɔɖɔ, nɛ lɛɛsɩ sakɩyɛ.
Sanskrit kʋnʋŋ taa Ɖajaa Kâlidâsa mana ɛ-takayasɩ sɩnɛ. Ɖajaa Kâlidâsa caɣ Ɛndɩ ɛjaɖɛ taa alɩwaatʋ sakɩyɛ kpem ɖooo caanaʋ alɩwaatʋ taa. Sakɩyɛ sɩma-ɩ siŋŋ.
Ɛ-hɩɖɛ sɛ siŋŋ nɛ pɛɖɛyɩɣ-ɩ se Kavikula-guou. Ɛnʋʋ sakɩyɛ tɔŋ size keɣsi kpeekpe maɖaa lɔŋ sɩɣzɩyʋ. Kpaɖʋ ŋgʋ ɛn̄amsaɣ ɛjaɖɛ nɛ ɛ-tʋma sɔsɔna ana yɔ, pɩɩkɛ naanza (4) nɛ kagbanzɩ (5) n̄ɩŋgʋ taa mbɩ yɔ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Takayɩsɩ mayaa]]
[[Category:Ɛɛndɩ]]
7p4x0ss6pncxqdiz4jichldmdenxfcj
Kɔfɩ
0
633
14555
14393
2020-03-29T05:08:46Z
186.143.166.206
14555
wikitext
text/x-wiki
[[File:Vallée de Viñales-Café Robusta (2).jpg|thumb|Vallée de Viñales-Café Robusta (2)|Kɔfɩ]]
Kɔfɩ kɛna sʊlɩm mbʊ ɛyʊ pɩzɩɣ ɛñɔɔ nɛ ɖom ɛtaakpayɩ yɔ. Kɔfɩ tɩʊ lʊlʊʊ na pee ana.
Kɔfɩ haɖaʊ tɔya ajɛya wena a-taa wɩsɩ ñakɩ camɩyɛ yɔ. Pahayʊʊ kɔfɩ yɔ, pɛɖɛʊ na-kɩ-pee ajɛya lɛɛna taa nɛ pʊcɔ pɛpɛdɩ-yɛ. Kɔfɩ kɛna tɔɔnasɩ taa tɔɔnaɣ ŋga pakɩlɩɣ pɛdʊ ajɛya sɔsɔna kɩyakɩŋ taa yɔ. Kɩkɛna ñɩm sɔsɔm kɛ ajɛya wena ahayɩɣ-kʊ yɔ. Kaɖazim wayɩ lɛ, kɔfɩ pakɩlɩɣ pɛdɩɣ ajɛya kpeekpe taa; ɛlɛ tɔm tʊnɛ yɔ, ñɩnɩyaa sakɩyɛ wɛɛ nɛ paatɩsɩɣ tʊyɔɔ caamɩyɛ nɛ paɖɩɣna ñɩnɩɣ se pana se toovenim mbʊ lɛ?
== Main exporters by country in 2015/16 ==
{| class="wikitable sortable" border="1"
|-
!Ɛjaɖɛ
!60 kilogram bags
!Metric Tons
!Pounds
|-
|[[Piresiili]]
| 43,200,000
| 2,592,000
| 5,714,381,000
|-
|[[Fɩyɛtɩnaam|Fɩyɛtinaam]]
| 27,500,000
| 1,650,000
| 3,637,627,000
|-
|[[Kolombi]]
| 13,500,000
| 810,000
| 1,785,744,000
|-
|[[Ɛndonezi|Ɛndonesi]]
| 11,000,000
| 660,000
| 1,455,050,000
|-
|[[Etiyoopii]]
| 6,400,000
| 384,000
| 846,575,000
|-
|Honduras
| 5,800,000
| 348,000
| 767,208,000
|-
|India
| 5,800,000
| 348,000
| 767,208,000
|-
|Uganda
| 4,800,000
| 288,000
| 634,931,000
|-
|Mexico
| 3,900,000
| 234,000
| 515,881,000
|-
|Guatemala
| 3,400,000
| 204,000
| 449,743,000
|-
|Peru
| 3,200,000
| 192,000
| 423,287,000
|-
|Nicaragua
| 2,200,000
| 132,000
| 291,010,000
|-
|China
| 1,947,000
| 116,820
| 257,544,000
|-
|Ivory Coast
| 1,800,000
| 108,000
| 238,099,000
|-
|Costa Rica
| 1,492,000
| 89,520
| 197,357,000
|-
|Kenya
| 833,000
| 49,980
| 110,187,000
|-
|Papua New Guinea
| 800,000
| 48,000
| 105,821,000
|-
|Tanzania
| 800,000
| 48,000
| 105,821,000
|-
|El Salvador
| 762,000
| 45,720
| 100,795,000
|-
|Ecuador
| 700,000
| 42,000
| 92,594,000
|-
|Cameroon
| 570,000
| 34,200
| 75,398,000
|-
|Laos
| 520,000
| 31,200
| 68,784,000
|-
|Madagascar
| 520,000
| 31,200
| 68,784,000
|-
|Gabon
| 500,000
| 30,000
| 66,138,000
|-
|Thailand
| 500,000
| 30,000
| 66,138,000
|-
|Venezuela
| 500,000
| 30,000
| 66,138,000
|-
|Dominican Republic
| 400,000
| 24,000
| 52,910,000
|-
|Haiti
| 350,000
| 21,000
| 46,297,000
|-
|Democratic Republic of the Congo
| 335,000
| 20,100
| 44,312,000
|-
|Rwanda
| 250,000
| 15,000
| 33,069,000
|-
|Burundi
| 200,000
| 12,000
| 26,455,000
|-
|Philippines
| 200,000
| 12,000
| 26,455,000
|-
|[[Togo]]
| 200,000
| 12,000
| 26,455,000
|-
|Guinea
| 160,000
| 9,600
| 21,164,000
|-
|Yemen
| 120,000
| 7,200
| 15,873,000
|-
|Cuba
| 100,000
| 6,000
| 13,227,000
|-
|Panama
| 100,000
| 6,000
| 13,227,000
|-
|Bolivia
| 90,000
| 5,400
| 11,904,000
|-
|Timor Leste
| 80,000
| 4,800
| 10,582,000
|-
|Central African Republic
| 65,000
| 3,900
| 8,598,000
|-
|Nigeria
| 40,000
| 2,400
| 5,291,000
|-
|Ghana
| 37,000
| 2,220
| 4,894,000
|-
|Sierra Leone
| 36,000
| 2,160
| 4,761,000
|-
|Angola
| 35,000
| 2,100
| 4,629,000
|-
|Jamaica
| 21,000
| 1,260
| 2,777,000
|-
|Paraguay
| 20,000
| 1,200
| 2,645,000
|-
|Malawi
| 16,000
| 960
| 2,116,000
|-
|Trinidad and Tobago
| 12,000
| 720
| 1,587,000
|-
|Zimbabwe
| 10,000
| 600
| 1,322,000
|-
|Liberia
| 6,000
| 360
| 793,000
|-
|Zambia
| 2,000
| 120
| 264,000
|}
==Dubi kuma ==
* [[Tii]]
* [[Matte]]
[[Category:!Main category]]
[[Category:Sʋlʋm]]
76a1yfqsy5fw70flsbkfi1mbrst1nu8
Kɔndɔtʋ
0
634
11453
9645
2018-02-17T12:34:46Z
Gnangbade
58
list, italics
11453
wikitext
text/x-wiki
[[Ɛvatʋ|Ɛvalʋ]] tɛŋ ɛ-lʋɖɛ pɩnzɩ naadozo wayɩ lɛ, ɛkayɩ. Pɩnzɩ kagbaanzɩ wayɩ lɛ, ɛ-ñɩma ɖizi-i waaɣ. Ɖɩtɩlɩ ɖeu se ɛhɔzɩyɛ nɖɩ ɖɩfɛyɩ nɔɔyʋ se pʋdʋ ɛlabɩ-ɩ sɔnzɩ yɔ, ɖɩcɛyɩɣ ɖɩ-tɩ nɛ ɖɩla ɖɩ-tɩ sɔnzɩ ńzɩ. Kabɩyɛ taa pɩfɛyɩ ɖeu se ɛyʋ ɛcaɣ kɩtɔtɔɔzʋʋ.
Alɩwaatʋ ndʋ ɛyʋ ɖiɣ waaɣ yɔ, ɛpɩsɩ sɔsɔ. Ɛlɛ, pɩkaza-ɩ sɔnzɩ kpaakpaa ñɩnzɩ se ɛtɛ ɛ-sɔnzɩ tɩŋa. [[Sɔnzɩ]] nzɩ lɛ ñʋhʋmɩŋ. Ɛyʋ eɖiɣ waaɣ kɔyɔ, ɛpɩzɩɣ ɛla you. Pʋ-tɔbʋʋ se yee you nakʋyʋ etulaa yɔ, ɛpɩzɩɣ eyoo-kʋ. Kɔndɔ caɣ ɛzɔkpaa ɛzɩ e-ɖoŋ pɩzʋʋ yɔ. Toovenum lɛ, ɛzɔkpaa cakɩ kpɩtaʋ mpilim kɔndɔ tɛ. Ɛ-tɛ pɔtɔkɩ, ɛ-tɛ pɔñɔʋ. Ɛzɔkpaa sɛyɩɣna kɔndɔ lɩgbaɖɛ nɛ ɛ-kɔkɔɖʋʋ. Ɛzɔkpaa kɛna kɔndɔ yɔɔ kandɩyaa. Kɔndɔ eewoki ɖoli nɛ esuu toko, ɛɛyɔɔdʋʋ yem yem, ɛɛtɔkɩna awayɩ. Ɛlɛ, yee kɔndɔ nɔɔyʋ ɛfɛyɩ alaafɩya yɔ, paɣtʋ tʋnɛ ɛɛñaŋ-tʋ. Kɔndɔ nɔɔyʋ ɛɛsʋʋ kɔndɔ lɛlʋ tɛ yem nɛ etetiyi ɛ-ɛzɔkpaa se pasʋʋ nɛ pɔpɔzɩ nʋmɔʋ nɛ pʋcɔ pɔ-kɔndɔ sʋʋ. Yee kɔndɔ nɔɔyʋ ɛsʋ kɔndɔ lɛlʋ tɛ nɛ ɛtɔpɔzɩ-ɩ nʋmɔʋ nɛ pʋcɔ ɛsʋʋ kɔyɔ, ɛ́lɛ siki-i ɛgbayɛ ɛ-ɖɩɣa nɔnɔɔ taa. Alɩwaatʋ ndʋ pesiki-i ɛgbayɛ yɔ, ɛɛtasɩɣ pɩzʋʋ ɛlɩɩ nɛ ɛ-ɛzɩkpaa tama kɔndɔ weyi pasʋ ɛ-tɛ yɔ kubuka.
Pamakɩ kubuka ŋga se ''Yooboboyi! Youwoo! Kpou, tɔɔyʋʋ!'' Pʋ-tɔbʋʋ se petendiɣ kɔndɔ weyi pasʋʋ ɛ-tɛ yɔ se ɛtaatɔɔ-wɛ. Toovenum lɛ, kɔndɔ kɛ kpou ɛtɛ ɛkɛ tɔɔyʋʋ. Peseɣ-i kamaɣ fɛyɩ. Kɔndɔ wɛna sɔmtʋ siŋ. Kɔndɔ ewoki ɖoli yɔ, eesuu toko, ɛɖɔkʋʋ cɔŋkɩyɛ, nɖɩɩ lɛ ɛ-malɩfa, ɛlɛɛ kɔkɔɖʋʋ e-nesi yɔɔ. Ɛlɛɛ lɩgbayaɣ e-liu tɛɛ. Kɔndɔ wondu lɛɛtʋ yɔ :
* ŋgbanɛ
* wɩnjanzɩ
* ɖooku
* celekaɣ
* ñɩɣñɩɣ tɔnɛ
* siziku
Wondu tʋnɛ tɩtɩŋa kɔndɔ sandɩɣ ɛ-yɔɔ nɛ ewolo kooka sʋsɔɔ taa nɛ ɛma ŋgbanɛ. Kpaŋgbamʋ hayɩsɩɣna ɛ-kɔndʋ, ɛnʋ kpɛlɛkɩɣna-ɩ ŋgbanɛ mabʋ ɖeu nɛ ɛ-kɔndʋ ɛtaacoɖi kookasɩ nzɩ pɔcɔʋ sɩ-taa payɩ yɔ sɩ-taa nakɛyɩ taa kɔzɩ kɔzɩ kɔndɔ poɖe yɔɔ. Toovenim lɛ, pɩkɛ fɛyɛ tɔm kpem se kɔndɔ nɔɔyʋ ecoɖi ŋgbanɛ mabʋ kɔndɔ poɖe yɔɔ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Kabɩyɛ ɛsakuliye]]
[[Category:Kabɩyɛ sɔnzɩ]]
2nj8507glbayhqrkm2oi1dq7fxx1ebz
Kɔngoo-Pirazaaviili (République du Congo)
0
635
16330
3244
2023-05-09T03:32:50Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Kɔŋgo Pirazaaviili]]
16330
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Kɔŋgo Pirazaaviili]]
e9n414haot4zy8eawqbmy8suqeac4xt
Kɔntrɩbasɩ
0
636
13225
10156
2018-12-26T11:25:26Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Kɔntrɩbasɩ (contrebasse)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Kɔntrɩbasɩ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suprresino traduction frnaçaise
10156
wikitext
text/x-wiki
[[File:AGK bass1 full.jpg|thumb|AGK Kɔntrɩbasɩ]]
Kɔntrɩbasɩ kɛna kɩlabɩnaʋ [[minziiki]] wonuu ŋgʋ kɩ-mabʋ kiwilaɣ wɛ muduleee yɔ. Ki-hɔʋ taa mba yɔ, mba palakɩ paba nɛ nimaɣ yɔ. Papɩzɩɣ pamabɩ kʋ nɛ nee tɛɛ archet (arɩchɛ), nɛ pɔɖɔŋna kinima yɔ.
Nɛ pʋhɔŋ yɛɛ nɛ peyeki lɛ awiluu lɩʋ. Papɩzɩɣ ɖɔɖɔ pamabɩyɛ nɛ nee. Hɔlʋʋ ŋgʋ kʋkʋ-taa lɛ pɔɖɔkʋ nimasɩ nsɩ nɛ pɔhɔŋ nɛ peyeki, ɛlɛ awiluu lɩʋ. Kɔntrɩbasɩ kʋnɛ, palakɩna kʋ kpem kɛ minziiki cɔlʋʋ lɩmaɣsaɣ ɖeɖe kɛ mʋsɩ tɩna ɖɩjaɣyɛ woŋgalaɣ tɛ.
[[File:Jennifer Leitham Trio at the Lighthouse Cafe, 10 June 2012 (7406813816).jpg|thumb|Jennifer Leitham Trio, Lighthouse Café taa, 10 [[Mɩsɩkʋm fenaɣ]] 2012]]
Kʋwɛ ɖɔɖɔ minziiki kpaɖʋ ŋgʋ taa ɖɔɖɔ. Jazz ɖeɖe lɛ, ɛwɛ hɔlʋʋ ŋgʋ kɩ-taa naŋgbaŋzɩ taa tisuu tɛ wɛ yɔ. Kɔntrɩbasɩ kʋnɛ, pɩtasɩna kʋ peɖe labɩnaʋ ɖeke ɛlɛ palakɩna kʋ ɖɔɖɔ hɔlɩŋ ɛnɛ ɛ-taa: blues taa, nɛ bluegrass taa, nɛ rock 'n' roll taa, nɛ rockabilly taa, nɛ jazz rap taa, nɛ tango yaa ɖooo pazɩɣ ɖɔɖɔ hard rock taa nɛ heavy metal taa ɖɔɖɔ.
Pʋwɛ mbʋ, nɛ ɖɩtɩlaɣ ɖɔɖɔ se Kɔntrɩbasɩ tɛkɛna minziiki wonuu ŋgʋ kɩ-wiluu taa lɛ, lɛɛzɩ tʋ fɛɣɩ. Wonuu kʋnɛ yɔ, kɩwɛna wilitu pɩsɩna nodozo. Ki-wiɣu pɩ-kpaɣ ɛlɛ ki-wili piti.
[[File:Written_range_double_bass.png|thumb|Kɔntrɩbasɩ étendue]]
Ɖasɩ keem nsɩ pakpakʋ-sɩ nɛ pamana Kɔntrɩbasɩ yɔ, wɛ ndɩ ndɩ. Ɛlɛ, ɖɩnaɣ l'épicéa ŋgʋ palakɩna tabɩlɩ yɔ, ɖɩnaɣ ɖɔɖɔ ébène ŋgʋ po-tukuna yɔ. Lɛdɩmɛlɛdɩ kpoŋgbolonaa nabɛyɛ palakɩna kpɛlɛkɩtʋ wonduu.
Ɖinaɣ ɖɔɖɔ kɔntrɩbasɩ waa nabɛyɛ palabɩ wɛ nɛ fam nɛ fam nɛ carbon (karɩbonɩ) tɔlɩm.
[[Category:Minziiki]]
[[Category:Minziiki wondu]]
b8ct1qpzq1cfs7l7rhvofbcxgunq52n
Kɔyɛ
0
637
10080
10079
2017-12-25T09:06:23Z
Gnangbade
58
liens
10080
wikitext
text/x-wiki
[[File:A YOUNG MAN AT PHARMACEUTICAL WORK.jpg|thumb|Kɔɔ ɖɩpɛdɩyɛ]]
Kɔyɛ kɛ lɩm pɩyʊʊ mbʊ pɩ-taa wɛ wonduu ndɩ ndɩ mbʊ pɩpɩzɩɣ pɩwaa ɛyʊ yaa kpɩnɛ [[Kʊdɔŋ kɩɖɛzʊʊ (Maladie infectueuse)|kʊdɔŋ]] yɔ. Ɖɩcɔna sakɩyɛ taa kɔyɔ kɔyɛ wɛʊ yɔ papɩzɩɣ paha-ɖɩ ɛyʊ kʊdɔŋ tʊ yaa kpɩnɛ ndɩ pʊwɩɣ-ɖɩ nɛ pɩsa nɛ patakɩ nɛ pana kʊdɔŋ ŋgʊ kɩwɩɣ pɩ-tɛ ɛyʊ ɛ-nʊ. Pɩsaŋ nɛ pɔñɔzʋʋ yaa pɛlɛzɩɣ ɛyaa mba pɛ-tɛ ajɔɔla tʊmɩyɛ kpɛlɛkʊʊ ɛlɛ paɖɩna-wɛ kʊdɔmɩŋ kpɛlɛkʊʊ tɛ kɔɔ yaa kpɩzɩmɩŋ kʊdɔŋ kpɛlɛkʊʊ tɛ kɔɔ yaa tomnaɣ kiɖe kpɛlɛkʊʊ tɛ kɔɔ.
[[File:A basic pharmacy (11237114666).jpg|thumb|Kɔɔ ɖɩpɛdɩyɛ]]
Kɔɔ cɛŋga kanɛyɔ kadɩŋ payɩ mbʊ yɔ (ñɩnɩtʊ nɛ labɩtʊ nɛ kɔɔ yɔ feŋgʊʊ nɛ tɛyɩtʊ sakɩyɛ taa nɛ kɔɔ tɛ haɖɛ kʊdɔnɩnaa nɛ kɔɔ yɔɔ camɩyɛ cɔnaʊ) pɩtɩŋga payɩ mbʊ yɔ kɔɔ tʊmɩyɛ laɖaa sɔsaa nɛ kɔɔ luɖaa kpɛlɩkɩyaa sɔsaa nesi tɛɛ pʊwɛ yaa cɔŋnɩna pʊyɔɔ. Payaʊ se kɔyɛ kuɖum taa yɔ pɩkɛ pʊdʊ weyi pɩwɩɣ ɛyʊ yaa kpɩnɛ yɔ padakɩɣ nɛ pana kʊdɔŋ ŋgʊ kɩwɩɣ-ɩ lɛ pahaɣ-ɩ kɔyɛ nɛ ɛ-yɔɔ waa cɩɖɩ cɩɖɩ yɔ.
[[File:Pharmacist in the pharmacy.jpg|thumb|Kɔɔ ɖɩpɛdɩyɛ]]
Payaʊ kɔyɛ pɩkɛ pʊyʊʊ mbʊ pɩwɛ camɩyɛ cɩɖɩ cɩɖɩ nɛ pɩ-taa wɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ wonduu yaa wezuu kpɛlɛkʊʊ tɛ wonduu ɛlɛ wonduu ndʊ tɩtɛkɛ tɔɔnaɣ tɩtɩtɩŋga ɛlɛ ɖɩcɔna kɔyɔ pʊwɛ ɛzɩ tɔɔnaɣ yɔ yaa fɛbɩbʊ tɛ ñɩnʊʊ siŋ tɛ kɔɔ camɩyɛ ñɩna yaa kʊdɔndɩtʊ alɩwaatʊ taa tɔɔnaɣ. Wonduu ndʊ palakɩ-tʊ nɛ tʊmɩyɛ se pɔɖɔnɩna kʊdɔmɩŋ ageetaa taa yɔ nɛ kelaa kuluba mbʊ yɔ tɛkɛ kɔɔ.
Kpaɣ nɛ ɛzɩ kpaɣɖʊ nɛɛlɛ mbʊ yɔ kɔɔ kaamana ɛzɩ hiu nɛ naalɛ mbʊ yɔ wena palakaɣ-yɛ tʊmɩyɛ alaafiya hɔɔlʊʊ taa nɛ tɩŋ lilaa kaakɩlɩ naa ɖɔɔ pɩtɛ alɩwaatʊ taa a-tɛ kɔɔ kaatalɩ ɛzɩ mɩnʊʊ mbʊ yɔ. Kpanɛ kpaɣɖʊ nɛɛlɛ nɛ kʊyʊmʊʊ alɩwaatʊ tʊnɛyɔ tɩ-taa, ɖɩlakɩ tʊmɩyɛ nɛ anasaayɩ kɔɔ nɛ kɔɔ lilaa ñɩnaa tatasɩ ɖɔʊ. Kpaɣɖʊ nɛɛlɛ alɩwaatʊ sɩma anasaayɩ kɔɔ sakɩyɛ pɩlɩna anasaayɩ kɔɔ tʊma ɖɩlaɖɛ ndɩ ndɩ yɔ. Alɩwaatʊ leɖa kɔyɔ kɔɔ wenaa a-taa wɛ yaɖɛ tɛ kʊlʊmʊm yɔ pakɩlɩɣ labɩnaʊ tʊmɩyɛ alaafiya nɔmɔʊ taa.
Nɔnɔ alɩwaatʊ tʊnɛ tɩ-taa pɩlɩna ɛyʊ yaa kpɩnɛ alaafɩya hɔɔlʊʊ taa palɩzɩɣ kɔɔ kɩfaɖɛ naɖɩyɛ nɛ ɖɩwɛ camɩyɛ nɛ pɛpɛdɩɣ-ɖɩ pɩtɩŋna krɛkɩ kɔɔ ñɩnɩyʊ sɔsɔ kɔɔ wɛtʊ yɔ (kɔɔ ndɩ pɛpɛdaɣ-ɖɩ kɔɔ ɖɩpɛdɩyɛ taa). Ɖɩ-tɛ pɛdʊʊ alɩwaatʊ talɩ ɛzɩ pɩnzɩ hiu nɛ hiu nɛ kɩgbanzɩ mbʊ yɔ nɛ liidiye Euro waa miiliyɔɔ waa mɩnʊʊ mbʊ yɔ tɛma ɖɛʊ pʊnɔmɔʊ taa.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Kɔyɛ lɛɣtʋ]]
0tawd5mtbo1oftdrrmd1i0c1dq15rqv
Kɔyɛ labʊ
0
638
11886
11885
2018-03-07T18:27:01Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Kɔyɛ labʊ (guérison traditionnelle)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Kɔyɛ labʊ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Supression traduction française
11886
wikitext
text/x-wiki
Kɔyɛ laɖʊ yaa kɔyɛ laɖaa yaa ɖɔɖɔ fɛɖʊ yaa fɛɖaa kɛna ɛyaa mba ɛsɔ ha-wɛ [[Tɩʊ|tɩŋ]] yaa ñɩtʊ wazaɣ yaa wazasɩ ndɩ ndɩ yɔ. Ɛzɩma se tɩʊ kɔnɛ ki-liɖe, kɩ-pɔɔɖɛ yaa kɩ-hatʊ wazɩɣ kʊdɔŋ kʊnɛ yaa kʊnɛ. Paalakɩ kɔyɛ kɛ yem. Weyi pɩha-ɩ camɩyɛ yɔ, ɛ-kɩnaʊ kɛ ɛtʊsʊʊ nɛ eleeu kɩpanʊ yaa aleewaa kɩpama wɩlɩ-ɩ ɛzɩma ɛkpaɣ kɔyɛ ɖɩnɛ yaa ɖɩnɛ nɛ ɛwaa kʊdɔŋ kʊnɛ yaa kʊnɛ. E-aleewaa kɩdɩɣna-ɩ se eheyi kʊdɔndʊ yaa kɔdɔndɩnaa ɛzɩma pakpaɣ kɔyɛ yɔ. Kɔyɛ labʊ tɛkɛ faalaa tʊmɩyɛ. Pɩkɛna mbʊ pɩlɩʊ hɔʊ hɔʊ yɔ nɛ liɖe pɩtɩŋɩɣ. Palakɩɣ ɛyʊ kɔyɛ yɔ, pɩtaha-ɩ waɖɛ nɛ ɛtasɩ pɩtɩŋa tɔɔʊ yem yem, kʊsɔmtʊ wɛɛ nɛ kɔyɛ laɖʊ heyɩɣna-mbʊ ŋla yaa ŋtaala yɔ, mbʊ ŋtɔɔ nɛ mbʊ ŋtaatɔɔ yɔ. Nabʊyʊ taa pɩtaha waɖɛ se kʊtɔndʊ eɖukina halʊ yaa ɛsʊʊna-ɩ. Kʊdɔndʊ yɔɔ cɛkɩ lɛ, kɔyɛ laɖʊ pɔzɩɣ-ɩ kileku yaa kilekiŋ nɛ yee pɩcɩoba-ɩ nɛ ɛtaha ɖozi yaa kileku ŋgʊ yɔ, ɛ-kʊdɔŋ ɖaɣnɩɣ pɩsɩʊ nɛ pɩkɩlɩ ɛzɩ kacalaɣ taa yɔ.
Kʊdɔmɩŋ weyi ɛkɩlɩ tɔyɩɣ yaa pakɩlɩ-ɩ wazɩɣ kɔ laɖaa tɛ yɔ ɛ-taa kɔyɔ:
* canɩɩ-canɩɩ kʊdɔŋ
* casaɣ
* efelemiŋ
* hemaɣ
* hɔkʊʊ
* kalaɣkalatʊ
* kamaɣ
* kaʊ
* kozuyaɣ
* kpaŋnikpohoo
* kpizim
* ladihoka
* [[Wɩsɩ kʋdɔŋ|wɩsɩ kʊdɔŋ]]
* lɩɩlɩɩtʊ
* sinaʊ
* sʊyɛ
* tɔbʊhutiye
* tɔɔbiyoo
* kozoŋa
* tuutu
* limiye
Tɩŋ, cɔka yaa ñɩtʊ ndʊ pakɩlɩʊ-tʊ wazɩnaʊ yɔ tɩ-taa kɔyɔ:
* caʊla
* eleezoniɣa
* kela kɔyɛ
* sotutʊ
* kɔzɔnsɔŋa
* kujunduu
* kpayɩkpayɩ
* naawɩsɩ
* ñaŋ kʊyɛ
* pimbɩnaɣ
* kalaaʊ
* sʊlʊʊ
* anasaayɩ kpaakpɛyɛ.
Yee pɩkɛ aleewaa kʊdɔŋ kɔyɔ, nabʊyʊ taa lɛ, tɩʊ weyi ɛlakɩ kɔyɛ yɔ ɛnʊ panaɣ. Pɩkɛ ɛzɩ kɩzɩŋdɔkɩm kʊdɔŋ kɔyɔ, pɩkɛna kʊdɔndʊ ɛnʊ se ɛla sɔnzɩ nzɩ payaɣ se nɔɔ pɩsɩnaʊ yɔ nɛ pʊcɔ ɛ-yɔɔ cɛ. Yee pañɩba hayɩm taa yaa haɖʊ ñazaa se lɛsɩ yaa tɛtɛ wondu ɛtaawɛɛkɩ ɛ-tɔɔnaɣ nɛ nɔɔyʊ mɩlɩ taŋgayɩ ɛnʊ yɔ, kʊdɔŋ kpaɣ-ɩ nɛ pɩkɛna mɩlʊ ɛnʊ kɩcɛyʊʊ se eheyi ɛkɩwɛkɩm taa samaɣ ɛsɩndaa kaɣlaa se ɛnʊ mɩlɩna pʊcɔ ɛ-yɔɔ cɛ. Yee pɩkɛ ɖɔm ɛñasɩna nɔɔyʊ kɔyɔ, pohokina-ɩ kɔyɛ pɩyɛ yɔɔ lɛ, kɔyɛ laɖʊ pɔzʊ-ɩ tɔm nɛ pʊcɔ. Yee ɛwɛna kɩnaʊ pɩwɛɛ se ɛyɔɔdɩ pʊcɔ. Ɛtɔyɔɔdɩ teevenim kɔyɔ pɛcɛlɩɣ-ɩ kɔyɛ nɛ ɛñɔɔ lɛ, ɛtɔʊ nɛ calɩm nɛ pɩlɩʊ ɛ-naŋgbaaŋ nɛ ɛ-mɔɔŋ taa nɛ ɛsɩkɩ. Pʊtɔbʊʊ se ɛcaɣ kɩdɛkɛdɩm labʊ kɛnɛ pʊcɔ ɖom ñasɩɣ-ɩ. Kɔyɛ laɖʊ cɛlɩɣ weyi ɖom ñasa mbʊyɔ lɛ ɛpaŋ ɛ-nɔɔ kɛ kɩcɩkpʊʊ taa nɛ ɛkpɛzɩ kela.
[[Category:!Main category]]
mhlk0ygc799okruz8ocdmch0qzt3n0a
Kɔŋgo Kinsasa
0
639
14994
14926
2021-07-04T22:05:36Z
Петров Эдуард
3162
14994
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛjaɖɛ
| Hɩɖɛ = Koŋo Kinsasa
| Hɩɖɛ2 = Kongo kinshasa
| Kɩɖaʋ kɩdɛɛka = [[File:Flag of the Democratic Republic of the Congo.svg|75px]]<br>Koŋo Kinsasa Kɩɖaʋ kɩdɛɛka
| Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ = [[File:Coat of arms of Congo-Kinshasa (1963-1971).svg|75px]]<br>Koŋo Kinsasa Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ
| image_map = [[File:LocationDRCongo.svg|190px]]<br>Koŋo Kinsasa tɛlɛŋa
| official_languages = [[Fransɩ kʊnʊŋ]]
| capital = [[Kinsasa (Kinshasa)|Kinsasa]]
| government = .
| president = Félix Thisekedi
| area_km2 = 2,345,409
| population_estimate = 81,680,000
| population_estimate_year = 2015
| population_density_km2 = 75.9
| cctld = .
}}'''Koŋo Kinsasa''' kɛna Afrikɩ nɛ hɛkʊ nɛ hɛkʊ taa ɛjaɖɛ naɖɩyɛ nɛ ajɛya wena ayɔɔdɩɣ [[Fransɩɩ kʊnʊŋ]] yɔ a-taa lɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa kɛ ɛyaa kɩlɩ ɖɔʊ. [[Afrɩka tɛtʊ tɔm|Afriki]] taa payɩ lɛ Koŋo Kinsasa kɛna nanza ñɩnɖɛ kɛ ɛyaa samaɣ ɖɔʊ taa. Payaɣ Koŋo Kinsasa yem se Koŋo yaa Demkarasii Koŋo se paɖʊ tʊkaɣ ŋga kɛwɛɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ nɛ [[Kɔŋgo Pirazaaviili (République du Congo)|Koŋo Pirazaviili]] pɛ-hɛkʊ taa yɔ.
Kpaɣ pinzi 1908 nɛ 1960 taa lɛ payawaɣ-ɖɩ se Koŋo Pɛlɩzɩ yaa Koŋo-Lewopolidivili pikɔɔ pɩsɩna pɩnaɣ 1966. Pɩnaɣ ŋga ka-taa kɛ Kɩnsasa pɩsa ɛjaɖɛ dɩnɛ ɖɩ-tɛtʊ sɔsɔtʊ. Pikɔma pɩtalɩ 1971 nɛ 1977 lɛ, ɛjaɖɛ ɖɩnɛ patʊʊ-ɖɩ hɩɖɛ se Sayiiri. Afriki kpeekpe taa lɛ, [[Alizeerii (Algérie)|Alizeeri]] wayi lɛ Koŋo kɛna ɛjaɖɛ naalɛ ñɩnɖɛ nɖɩ ɖɩkɩlɩ walɩɣ yɔ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩkpaɣna [[Atlantique teŋgu|Atilantiki Lɩŋgamʊʊ]] kɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa nɛ ɖɩlɩzɩna [[Koŋgo Pɔɔ]]. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ nɛ hayi kiŋ lɛ lakʊ sɔsɔʊ ɖeɖe wɛna, wɩsɩ ɖɩlyɛ taa lɛ pʊŋ nɛ piyasi ɖeɖe ñɛwɛna. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ nɛ hadɛ kiŋ lɛ pʊŋ weyi ɛ-ñʊŋ taa wɛ landammm yɔ nɛ tɛtɛɛ ñɩm wɛ peeɖe ɖɔɖɔ. Ɖooo wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa ɛzɩ kilomɛtanaa 40 mbʊ yɔ lɛ, ɛjaɖɛ ɖɩnɛ Atilantiki lɩŋgamʊʊ ñɛwɛna.
Kabindaa ([[Aŋgoola (Angola)|Aŋgola]] ɛjaɖɛ) nɛ Koŋo Pɩrazaviili ajɛya wɛna koŋo Kinsasa nɛ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa piyele nɛ [[Santrafriki (République centrafricaine)|Santirafriki]] ɛjaɖɛ nɛ [[Sudaanɩ Hadɛ Kiŋ (Soudan du Sud)|Sudanɩ Hadɛ kiŋ]] ɛjaɖɛ wɛna hayi kiŋ; wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa lɛ ajɛya wena awɛɛ yɔ anaa yɔ: [[Ugandaa (Ouganda)|Ugandaa]], [[Purundi]] nɛ [[Tanzani (Tanzanie)|Tanzanii]]; pɩkazɩ [[Sambii (Zambie)|Sambii]] nɛ Aŋola kiŋ ajɛya wɛna hadɛ kiŋ. Koŋo Kinsasa wɛ keteŋa kpeekpe ajɛya wena anɩɣ nɛ ayɔɔdɩɣ Fransɩɩ kʊnʊŋ yɔ aŋgbɛyɛ taa ɖooo pɩnaɣ 1977. Fransɩɩ kɛna kʊnʊŋ ŋgʊ pawɩlɣ sukilinaa taa nɛ pɔyɔɔdɩɣ komina tʊmaa taa yɔ.
Fransɩɩ wayɩ lɛ, kʊnʊmɩŋ naanza nɩyɛ wɛɛ nɛ pɔyɔɔdɩɣ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa, ɛnʊ yɔ: kiKoŋo, Liŋala, Tisiluba nɛ kiSiwahilii.
<gallery caption="Kɔŋgo Kinsasa" class="center">
File:Boulevard du 30 juin, Kinshasa.jpg|Kinsasa
File:Downtown Lubumbashi, Democratic Republic of the Congo - 20061130.jpg
File:An aerial view of the towering volcanic peak of Mt. Nyiragongo.jpg
File:Nord-Kivu, RD Congo - Vue sur un cratère aux abords de la ville de Goma. (22722760943).jpg
</gallery>
{{Afrɩka}}
[[Category:!Main category]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Koŋgo Kinsasa]]
div5w4436leif8bzhe2b1ob6lty3vha
Kɔŋgo Pirazaaviili
0
640
17858
16596
2024-01-06T17:06:51Z
Gnassingbé-Gnassingbé
4636
Catégorie
17858
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛjaɖɛ
| Hɩɖɛ = Kɔngoo-Pirazaaviili
| Hɩɖɛ2 = République du Congo
| Kɩɖaʋ kɩdɛɛka = [[File:Flag of the Republic of the Congo.svg|75px]]<br>Kɔngoo-Pirazaaviili Kɩɖaʋ kɩdɛɛka
| Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ = [[File:Coat of arms of the Republic of the Congo.svg|75px]]<br>Kɔngoo-Pirazaaviili Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ
| image_map = [[File:Congo-BrazzavilleLocatormap.png|190px]]<br>Kɔngoo-Pirazaaviili tɛlɛŋa
| official_languages = .
| capital = [[Pɩrazaviili]]
| government = .
| president = Ɖajaa Denis Sassou Nguesso
| area_km2 = 342,000
| population_estimate = 5,677,493
| population_estimate_year = <small>2023</small>
| population_density_km2 = 12.8
| cctld = .cg
}}
Ɖooo lɛ payawaɣ Kɔŋgoo -Pɩrazaaviili se Kɔŋgoo kɩmaɣnaʊ alɩwaatʊ ndʊ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩwɛ Fransɩ nesi tɛɛ lɛ.
Kɔŋgɔo-Pɩrazaaviili wɛ ndɩ nɛ Kɔŋgoo-Kiŋsasa. Payawaɣ Kɔŋgoo-Kɩŋsasa se Kɔŋgoo-Bɛlɩzɩ pɩnzɩ 1908 nɛ 1960 taa nɛ patasɩ ɛjaɖɛ nɖɩ yaʊ ɖɔɖɔ se Zayiiri kpaɣ pɩnzɩ 1971 nɛ 1997. Ŋgʊ ɖɔɖɔ payaɣ se Kabindaa.
Kɔŋgoo-Bɛlɩzɩ kɛna lɛlɛ tɛtʊ ndʊ payaɣ se Kɔŋgoo-Kɩŋsasa yɔ. Payaɣʊ kpem se Kɔŋgoo yɔ, pɩkɛna tɔm piye nɖɩ ɖɩwɩlɩɣ ɛyʊ weyi ɛkɛ ɛyʊ kɩkpɛdʊ tʊmlaɖʊ weyi poholay-ɩ nɛ yomiye taa yɔ.
{{Afrɩka}}
[[Catégorie:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Catégorie:Afrɩka]]
[[Catégorie:Ajɛya]]
[[Catégorie:Kɔngo Pirazaaviili]]
j550ft664o4p6kts3j8j3bzbro8025u
Kɔŋgoo Kinsasa (République Démocratique du Congo)
0
641
16331
3279
2023-05-09T03:33:00Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Kɔŋgo Kinsasa]]
16331
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Kɔŋgo Kinsasa]]
[[Category:!Main category]]
palv5s2gd9co3h80gx3uh7y3r9us6w7
Kɔɔrɩ(Cor d'harmonie)
0
642
16332
3281
2023-05-09T03:33:10Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Kɔɔrɩ]]
16332
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Kɔɔrɩ]]
4pq5dr0kivtvghjamamt2aji638gu18
Kɔɔrɩ
0
643
13215
10155
2018-12-26T11:20:15Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Kɔɔrɩ (Cor d'harmonie)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Kɔɔrɩ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suprression traduction française
10155
wikitext
text/x-wiki
[[File:French horn.jpg|thumb|Kɔɔrɩ]]
Kɔɔrɩ, pɩkɛna [[minziiki]] wonuu ŋgʋ kɩlakɩ nɛ hʋlʋtʋ kpɛndʋ ɖama taa yɔ. Ɛkɛ wonuu kɩhʋlʋʋ nɛ kuwiviɖi hɔʋ taa. Kɔɔrɩ kʋnɛ, kɩkɛna nɔɔ nɔ kɩfam cɛlʋʋ. Palɩza kʋ kpaɖʋ 19 taa kɛ kɔɔɖɩ mɔdɔya yɔ. Ɛ-wɛɖʋ taa keeke kɛlɛ ɛ-nɔɔ lakasɩ ɖeɖe. Ɛ-taa pɔʋ ŋgʋ pohuyu size pahosi heɣlim cɛlʋna wilitu kɩbandʋ leleŋ n̄ɩndʋ.
Nɛ tilitu yaa wilitu ndu tɩwɛ n̄ɩm ɖɔɖɔ siŋ camɩyɛ kɛ naŋgbaŋgʋ welesuu taa. Ɛ-tɛ kpekeduu ɖaala, nɛ pɩkɛna nɔsɩ yɔ cɛlʋʋ kpɛm. Ɖɔɖɔ lɛ pɩsɩna hʋlʋyʋ size ɛn̄ɔɔzɩ wiluu ŋgʋ ɛhʋʋlʋ nɛ kɩlɩɣʋ yɔ camɩyɛ. Peeɖe wonuu kʋnɛ yɔ, kɩtʋʋzʋ kʋhʋlʋʋ lɩʋ taa. Minziiki wonuu kʋnɛyɔ, kʋhʋlʋyʋ paya size [[nɔndɔʋ]] yayʋ yaa hʋlʋyʋ.
[[File:2010July22-HornsByVernBarber.JPG|thumb|Kɔɔrɩ tɩnaa]]
Paakpɛndʋ ɛna wendu teyu hɔʋ. Pɛwɛ ndɩ ndɩ. Teu nɛ hʋlʋʋ pifɛyɩ kɩmaŋ. Kɔɔrɩ kɩfalʋʋ yaa kɔɔrɩ kɩkpɛndʋ hʋlʋtʋ taa wɛ ɖɔɖɔ mʋsɩ tɩna ɖɩjaɣyɛ sɛnfoniiki (symphoniques) taa, nɛ minziiki kɩkpɛndɩŋ yaa kpeekpe kikpeliŋ nʋmɩŋ tɛɛ kɩhʋlɩŋ taa. Nɛ pɩtasɩna ɖɔɖɔ mʋsɩ tɩna loniye kɩpanɖɛ kpɛlɛkʋ camɩyɛ hʋlʋʋ size nɩʋ ɛwɛ leleŋ.
Nabʋyʋ taa nabʋyʋ taa lɛ, pɔpɔzʋ kɔɔrɩ hʋlʋyʋ ɛnɛ ɛyɔ kɛ kɛlɛm kɛlɛm waa minziiki waa ɖeɖe ndɩ ndɩ. Ɖɩkpaɣ ɛzɩ, kɛlɛm kɛlɛm mɛndɛkɛ ɛyʋ n̄ɩŋgʋ taa nɛ nɔɔ maɣzʋʋ ɖeɖe. paakɩlɩɩ labɩnaʋ kɛ jazz ɖeɖe. Kɔɔɖɩ kʋnɛ,kʋ-nɔɔ taa ɖeɖe wɛ n̄ɩʋ nɛ pɩɖalɩ pɩsɩna kɩmaɣmaɣ kɩɖalakɩŋ.
[[File:Britannica Horn Range with 3 Valves.png|thumb|Britannica Horn Range with 3 Valves]]
[[Category:!Main category]]
[[Category:Minziiki]]
[[Category:Minziiki wondu]]
daownz5p0zelgvv6fetynxnb2zo5htp
Kɛdɛɛka (voile)
0
644
10615
9702
2018-01-19T20:49:48Z
Gnangbade
58
liens
10615
wikitext
text/x-wiki
Kɛdɛɛka kɛna n̄ʋʋ wonuu kuhuzuu. Halaa sakɩyɛ tɔŋ size peteŋ kɛdɛɛka. Ɛyʋ ɛtɩnɩ tɔm piye yaa tɔmʋʋ tem tɔm kɔyɔ, ɛtɛma tɩlɩʋ kpaagbaa size kɛdɛɛka tem tɔm pɔyɔdʋ mbʋ yɔ. Wezuu taa lɛ, n̄ʋʋ tem kɩkɛ kɛdɛɛka ŋga, kabɩzʋʋ kɛkɛna wonuu ŋgʋ, halaa yaa pɛlaɣ sakɩyɛ suu kɛ yɔ.
Posuu kɛ mbʋ yɔɔ lɛ, pɩwɩlɩ size, pɛtɛma wɛnaʋ walaa. Kɛdɛɛka ŋga, keyeki nɛ abalaa ɛɛtasʋʋ cɔnaʋ pɛlaa nɛ halaa panɛ pe-ɖeɖe. Ɖɩpɩzɩɣ ɖɩkpaɣ ɛzɩ, malɩŋ Ɛsɔ sɛyaa kɛdɛɛka mbʋ yɔ. [[Iizilaam|Malɩŋ]] kɛdɛɛkasɩ nasɩyɛ hɩla kɔyɔ : Hijab, nɛ Niqab ɖɔɖɔ, nɛ ŋga payaɣ-kɛ size Burqa, nɛ pɩtasɩna Tchador.
Afrika kedeŋa taa lɛ, malɩŋ Ɛsɔ sɛyaa kɛdɛɛka wɛ nɛ pɩsaŋ kuzusuŋ ñɛwɛɛ ɖɔɖɔ. Pɛ-tɛ pɩsaŋ kɛdɛɛkasɩ wonduu panaɣ Krɩstʋ Ɛsɔ kɩlaŋ layaa cɔlɔ. Pɩ-tɛ kɛdɛɛkasɩ nzɩɩ payaɣna fransɩɩ kʋnʋŋ taa size "mantille", "Guimpe". Kuduyuŋ sɔsɔŋ maʋ hɔɔlʋʋ taa lɛ, kɛdɛɛka kɛna kuduyuŋ matʋ yaa mbʋ payaɣna fransɩ kʋnʋŋ taa size "charpente" yɔ pɩ-labʋ. Popuzuu ɖɔɖɔ kɛdɛɛkasɩ nɔnɔsɩ yɔɔ.
[[Category:!Main category]]
52jscoyttm2ndwm2mu82fpvp19ye6c2
Kɛɛmaɣ
0
645
13985
8136
2019-04-14T13:15:45Z
Atticmaker
127
Category Added
13985
wikitext
text/x-wiki
[[File:Meat eater ant feeding on honey02.jpg|thumb|Meat eater ant feeding on honey]]
Kɛɛmasɩ wɛ kekelikelasi nzɩ sɩñasɩɣ yɔ sɩ-tiɣye taa. Kɛɛmasɩ sɔɔlɩ ɖɔm com com nɛ nabʊyʊ taa lɛ pʊwɛ wɛɖɩɣ, mbʊ pʊyɔɔ yɔ sɩpɩzɩɣ sikpeɣli ɖama nɛ sɩtalɩ ɛzɩ miliyɔɔna sakɩyɛ kɛ mbʊ yɔ.
[[File:Oecophylla.jpg|thumb|Oecophylla longinoda, Gabon]]
Nasɩyɛ wɛɛ lɛ sɩ-ɖɔnɛ taa sɩpɩɣ ɖama cɛnzɩ pɩɖɛɛ ɛzɩ miliyɔɔnaa mɩnɩʊ yɔ nɛ kɛɛmasɩ huwa pɩzɩɣ pɩtalɩ ɛzɩ nɩɩnɩwa (50) yɔ nɛ nɩɩnɩwa waa mba pɛɛɖɛɛ ɛzɩ miliyɔɔ yɔ. Kɛɛmasɩ wɛ kekeklikelasi nzɩ sɩwɛna huɖuu keŋ nɩɩlɛ (2) yɔ, ɛzɩ tɛɛkpagbaŋ yaa tʊŋ yɔ. Payaɣ ŋgbam kɛ nabʊyʊ taa kɛɛmasɩ kʊlʊmʊm mbʊ pʊyɔɔ yɔ papalɩka taa nɛ pɔ-ɖɔnɛ taa wɛ ɖeyi ɖeyi ɛlɛ paatɩɩyaɣ ɖama nabʊyʊ.
[[File:Fire_ants.jpg|thumb|Widely disliked for their venomous, painful stings, fire ants have spread across much of the southern United States.]]
Kɛɛmasɩ wɛna tɛyɩtʊ ndɩ ndɩ sɩ-hɛkʊ taa: sɩ-tʊma taa, sɩɖɔnɛ taa, sɩ-ɖama nɩnaʊ taa, sɩ-ɖʊndɩyɛ taa nɛ sipɩzɩɣ nɛ sɩñɔɔzɩ ɖama kɩɩnɩnaʊ taa. Kɛɛmasɩ wɛɖɩɣʊ kʊnɛ paakɛdɩ kʊ-tɔm nɛ ɛyaa wɛɖɩɣʊ ɖooo lɔŋ taa nɛ piyele pɩkɛna ñɩnɩyaa kɛ tɔm piye nɖɩ ɖɩ-yɔɔ pʊwɛeɛ se ɛyaa ɛmaɣzɩ tɩyɔɔ siŋŋŋ yɔ.
Pɩnaɣ 2013 taa ɛjaɖɛ yɔɔ tɩlɩtʊ ñɩnɩyaa naa kɛɛmasɩ pɩlɩŋ ɛzɩ 12 000 yɔ ɛlɛ paapɩla ɛzɩ pɩkazɩɣ yɔ pɩkɩlɩ ɛzɩ kutokiŋ kutokiŋ kɛ mbʊ yɔ nɛ nɔɔyʊ tatɩɩsɩmda-ɩ. Kɛɛmasɩ wɛ ajɛya kpeekpe taa keteŋga kpeekpe taa ɛlɛ ajɛya naalɛ ɖeke taa: Krowelandi nɛ [[Antarɩtiki tɛtʋ wandamm|Antaariktiiki]] taa ɖeke.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Wezuu lɛɣtʋ]]
[[Category:Tɛtɛ wondu cikpetu]]
ja778tibyzibbt3su4oxx978xzkph9b
Kɛɛmaɣ Fourmi)
0
646
3296
3295
2017-06-24T00:03:38Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
3296
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Kɛɛmaɣ]]
e0snxq4yf4567cy2iycdv47ex07sw7h
Kɛɛrɩ (Caire)
0
647
16333
3298
2023-05-09T03:33:20Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Kɛɛrɩ]]
16333
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Kɛɛrɩ]]
eo18g3qf2xtus7r303w3eo14ye73wx0
Kɛɛrɩ
0
648
14590
9292
2020-04-30T11:31:22Z
Ji-Elle
482
+video
14590
wikitext
text/x-wiki
[[File:Chaos In Cairo.webm|thumb|Kɛɛrɩ]]
Kɛɛrɩ kɛna [[Egipiti (Égypte)|Egipiti]] ɛjaɖɛ taa tɛʈʊ sʊzɔtʊ nɛ ndʊ ɖɔɖɔ kɩlɩnja walanzɩ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa. Pɩnaɣ 2015 taa pakala kɩgalʊʊ tɛtʊ ndʊ tɩ-taa lɛ, pana ɛyaa 15 452 409. Mʊwayɛ-Oriyaŋ taa lɛ tɛtʊ ndʊ tɩ-taa kɛ ɛyaa kɩla ɖɔʊ nɛ yee pɩkɛ Afrika kpeekpe taa kɔyɔ, tɛtʊ ndʊ tɩŋgʊʊna Leegɔsɩ wayi. Pʊtɔbʊʊ se [[Legɔsɩ]] tɛtʊ kɛlɛ kacalaɣ ñɩndʊ ɛyaa ɖɔʊ taa kɛ Afrika tɛtʊ kpeekpe taa. Ɛlɛ pɩnaɣ 2014 lɛ ndʊ kaakɛŋna natʊlɛ ñɩndʊ ɛyaa ɖɔʊ taa kɛ keteŋa kpeekpe taa.
Kɛɛrɩ tɔbʊʊ nɛ Araabi taa se Waɖʊ. Kɛɛrɩ tɛtʊ tʊnɛ tɩwɛ [[Niili Pɔɔ]] ka-ñʊʊtaa kiŋ. Tɛtʊ tʊnɛ tɩwɛna Egipiti ɛjaɖɛ nɛ ɖɩ-hayʊ kiŋ, nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ nɛ hadɛ kiŋ lɛ [[Alɛkɩsandrii (Alexandrie)|Alɛkɩsandrii]] tɛtʊ ñɛwɛna nɛ piposinaa ɛzɩ kilomɛtanaa 220 yɔ; piyele wɩsɩ ɖɩɖuyɛ taa lɛ [[Suɛz Hɛŋa]] wɛna nɛ pɩmaɣna ɛzɩ kilomɛtanaa 150 yɔ. Kɛɛrɩ tɛtʊ walanzɩ landammm taa makɩɣna ɛkɩtaarɩnaa ɛzɩ 21 000 yɔ yaa kilomɛtanaa 210. Ɛlɛ yee pɛkpɛndɩna tɛtʊ tʊnɛ nɛ tɩ-tɛ ageeta wena acɔ-tʊ nɛ ataa yɔ, pɩ-walanzɩ taa wɛʊ ɛzɩ ɛkɩtaarɩnaa 149 200 yaa kilomɛtanaa 1 492.
Pɩnaɣ 641 taa kɛ malɩŋ woba Egipiti ɛjaɖɛ taa nɛ pacaɣ nɛ ɖenɖe paawɛɛ yɔ, payaa tɛtʊ ndʊ se Fusitaatɩ nɛ pɔ-nɔɔ yɔɔ ɖɛyʊ yɔ Amru ben al-As nɛ tɛtʊ tʊnɛ tʊ-tʊ tɛ tɛtʊ sʊzɔtʊ yɔ Paabiiloni. Pɩnaɣ 969 taa kɛ papaazɩ Fusitaati tɛtʊ yaʊ se Kɛɛrɩ.
Ɛzɩ ajɛya lɛɛna taa tɛtʊ sʊzɔtʊ lɛɛtʊ yɔ, Kɛɛrɩ tɛtʊ nɛ ajɛyaa 36 taa ñɩndʊ paɖʊ nɔɔ nɛ palakɩ tʊma kʊɖʊma nɛ a-taa kɔyɔ: Atɛɛnɩ (Krɛɛsɩ), Roomi (Italii), Sao-Poloo Pireeziili), Sitaatigraadɩ nɛ Hamburigi ([[Caama]]), [[Tunisi]] nɛ Kayiruwanɩ ([[Tuniizii]]), [[Tokiyo]] ([[Sapɔŋ]]), Toronto ([[Kanadaa]]), [[Wasɩŋtɔŋ]] ([[Etaazuunii]]), [[Puyenezɛrɩ]] ([[Arzantiini]]), [[Amstɛrɩdam]] ([[Peyibaa]]), Peyiiruu ([[Liibaŋ]]), Aamaŋ (Yɔɔridani), [[Isitambuli]] ([[Turki]]), Pagidaadɩ ([[Irakɩ]]), [[Lɔndrɩ]] ([[Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ]]).
Payaɣ Kɛɛrɩ tɛtʊ yɔɔ cɔnɩyʊ kɩfalʊ se Abdel Qawi Khalifa.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Tɛtʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Egipiti]]
hsqjkzddf07ld837858qxn3vwzlmucc
Kɩbɩnjaazɩ Egipiti
0
649
17859
10564
2024-01-06T17:07:07Z
Gnassingbé-Gnassingbé
4636
Catégorie
17859
wikitext
text/x-wiki
Kɩbɩnjaazɩ Egipiti pɩkɛ ɛsakuliye ɛyaa mba paawɛ Afrika nɛ Hayi kiŋ Wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa yɔ. Ɛyaa mba paawɛ [[Niili Pɔɔ|Niili]] lɩm pɔɣɔ cikpelaɣ yɔɔ kpɛɣɛ, mbʊ pɩpɩsɩ sɔnɔ [[Egipiti]] yɔ.
Kɩbɩnjaazɩ Egipiti tɛ ɛyaa ɛsakuliye kpaɣ kɩ-tɩ pɩnzɩ -3150 cɔlɔ mbʊ yɔ pɩkpɛndɩna Hayi-Egipiti tɛ politiki kpɛndʊʊ kɛ haɖɛ yɔɔ kiŋ nɛ pɩtɛɛ Egipiti nɛ hayi yɔɔ kiŋ kɛ kajalaɣ wɩyaʊ alɩwaatʊ taa nɛ kɩpaɣlɩ pɩtalɩ pɩnzɩ kudokiŋ naatozo mbʊ yɔ.
Egipiti ɛyaa hiɣ patɩ lɔŋ pɩtɩŋna ɛzɩma kɩ-tɛ ɛyaa nɛ Niili lɩm pɔɣɔ tɛ wɛtʊ pamʊna ɖama yɔ. Lɩm pɔɣɔ wadɩɣ nɛ lɩm hɔm se powona lonaa wenaa a-taa wɩlɩŋ wɛ yɔ yeba nɛ pehikiɣ tɔɔnasɩ sakɩyɛ mbʊ pɩsɩna ɛyaa tɔsʊʊ huu hɔɔlʊʊ taa yɔ. Pɩtɛ tɔɔnaɣ hiɣu kadadayaɣ ŋga kaha kewiyaɣ ɖoŋ se ketiyina liidiye sakɩyɛ kɛ tɛtɛɛ ñɩm tʊma kɛ kɛdɛŋga taa nɛ ageetaa wenaa a-taa wɩlɩŋ wɛ nɛ anɔtɩnaa yɔ.
Tɩyɔɔ wɛʊ tɛ matʊ, ɖama kpɛndʊʊ tʊma labɩyɛ nɛ haɖaŋ tambasɩ labʊ nɛ tadɩyɛ labʊ tɛ tabalɩyɛ nɛ ajɛyɛ lɛɛnaa wena añɔtɩna pɛ-tɛ ɛjaɖɛ pɩtasɩna sɔɔñɩnaa tɛ ɖoŋ tɩna se Egipiti ɛjaɖɛ ɛwa egeetiye ndɩ ɖɩ-taa.
Tʊma a-naa a-tɩŋga payɩ mbʊ yɔ kpelaɣ taa tʊma laɖaa mba pama takayasɩ taa yɔ nɛ Ɛsɔ sɛtʊ aŋgbaa ñʊntɩnaa nɛ tʊma yɔɔ cɔnɩyaa. Pɩtɩŋga payɩ mbʊ yɔ Egipiti ɛjaɖɛ wɩyaʊ kɩbɩnʊʊ ɖiyuna tʊma a-naa a-tɩŋga. Ɛnʊ tɩna ɛjaɖɛ taa ɛyaa nɔɔ kʊɖʊmaɣ pɩtɩŋna Ɛsɔ sɛtʊ ŋgbɛɣɛ kʊɖʊmɖɩyɛ wɛtʊ yɔɔ.
Kɩbɩnjaazɩ Egipiti taa ɛyaa kaalaba tʊma sakɩyɛ nɛ a-taa kɔyɔ, tɛtɛɛ ñɩm huyu nɛ tɛtʊ mazʊʊ nɛ matʊ laɣtʊ mbʊ pɩsɩɣana nɛ pamaɣ pɛ-tɛ pɩlaŋ ɛzɩ kumulaa tɩyɛ nɛ Ɛsɔ sɛtʊ kpamɩŋ cʊlʊ cʊlʊ ñɩŋ. Pɛ-tɛ alɩwaatʊ taa ɖɔɖɔ lɛ, ɖɩna akɔnta laɖaa tʊma nɛ ɖɔkɔtɔ naa nɛ lɩm hɔm (lɩm mbʊ pɔhɔŋ nɛ powokina wɩlɩŋ hayɩm naa taa yɔ) tʊma nɛ tɔɔnasɩ huu sakɩyɛ sakɩyɛ nɛ kajalaɣ mɛlɛ lubutu nɛ matʊ kɩfatʊ nɛ Egipiti cʊʊ wonduu matʊ.
[[Catégorie:!Main category]]
[[Catégorie:Caanaʋ tɔm]]
[[Catégorie:Afrɩka]]
[[Catégorie:Wɩsɩ ɖɩlɩyɛ hɛkʋ taa hɔlʋʋ wandamm]]
[[Catégorie:Egipiti]]
gl9pyesegxutayotlvk5icjmcc08xtq
Kɩbɩnjaazɩ Krɛsɩ
0
650
11393
11391
2018-02-13T21:50:19Z
Gnangbade
58
liens
11393
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Delphi_(XLVII)_(5526015227).jpg|vignette|Delphi (XLVII) (5526015227)]]
Tɔmpiye kɩbɩjaazɩ Krɛkɩ ɖɩkɛ ɖooo kɩbɩjaazɩ Krɛkɩ tɛ ɛsakuliye ɛyaa nɛ tɩlɩtʊ tɛ ɛyaa. Ɖɩnɩɣ keeke kɔyɔ pɔyɔɔdʊʊ kɩbɩjaazɩ Krɛkɩ tɔm lɛ, pɩkɛ Krɛkɩ kɩlɛɣzʊʊ yaa cɔlɩɩ tɛ Krɛkɩ, kɔzɩ kɔzɩ kpaɣɖʊ 5 alɩwaatʊ pʊcɔ palʊlɩ Yeesu Chrɩstʊ tɛ [[Atɛnɩ|Athènes]]. Tanɩm nɛ sɔndʊʊ tɔm alɩwaatʊ nɛ kpaɖʊ 4 pʊcɔ palʊlɩ Yeesu Chrɩstʊ, [[Platon]] nɛ [[Aristote]] pɛ-tɛ alɩwaatʊ.
Sakɩyɛ taa lɛ, Krɛkɩ lɔŋ laɣsɩ paɣlɩɣ lɔŋ lɔŋ. Takayasɩ maʊ taa kɩpaɣlaa panɛyɔ Iliade nɛ ɖɔɖɔ Odyssée kpaɣnɛ pɩfɛyɩ pekpoo kɛ kpaɣɖʊ 8 alɩwaatʊ pʊcɔ palʊlɩ Yeesu Chrɩstʊ. Ɛsakuliye ndɩ ɖɩsɩɣ ɖoŋ siŋ kpaɖɩŋ weyi ɛtɩŋgaɣ yɔ, alɩwaatʊ ndʊ tɩ-taa ɖɩ-wala sakɩyɛ halɩ pɩtalɩ ageeta lɛɛnaa taa.
[[Fichier:Apollo-WaltersArt.jpg|vignette|Apollo-WaltersArt]]
Wɩsɩ Ɖɩlɩyɛ ɛjaɖɛ taa, [[Alexandre Sɔsɔ|Alexandre]] kɩkɩlʊʊ tʊ yoŋ wabɩtʊ alɩwaatʊ wayɩ lɛ, Krɛkɩ ɛsakuliye sʊ ɖooo kɩbɩm ñɩnɖɛ taa se pɩsa nɛ palɩzɩ [[Room]] kewiɣsi tɛ ɛsakuliye.
Hɛkʊ taa ɛwadɩyɛ tɛ fɛʊ taa lɛ, Krɛkɩ ɛsakuliye laba tʊmɩyɛ siŋ kɔzɩ kɔzɩ ɛzɩma ɖɩpɩza nɛ ɖɩhiɣ yuŋ yaa ɖoŋ weyi Roma taa yɔ, ɖenɖe Krɛkɩ kʊnʊŋ pɩsa tɩlɩyɛ tɛ ɛyaa kʊnʊŋ, nɛ ɖoŋ tʊmɩyɛ ndɩ ɖɩlakaɣ arabɩ malɩŋ ɛsɔ sɛtʊ ɛjaɖɛ taa. Ɛjaɖɛ ndɩ ɖɩ-ɖɩ ñalɩzɩ nɛ arabɩ kʊnʊŋ taa Krɛkɩ takayasɩ sakɩyɛ.
[[Fichier:CarnegieMuseumofAncientGreek.jpg|vignette|CarnegieMuseumofAncientGreek]]
Pamazɩɣ se mba kɛna ɛyʊ yɔɔ maɣzɩm kɩɖe tɩnaa (ɛyaa mba pʊcɔ [[Socrate]] alɩwaatʊ yɔ, Socrate maɣmaɣ nɛ Platon nɛ Aristote nɛ ŋgbaɣ ndɛ mbʊ yɔ). Mba lubina cɔlʊʊ lɩmaɣzɩyɛ, pamaɣzɩɣ se mba tʊlɩna lɔŋ kpɛlɛkʊʊ tɛ tɔm piye piye ñɩnʊʊ (tomnasɩ dɔnɛ tɛ kpɛlɛkʊʊ nɛ akɔnta labʊ kpɛlɛkʊʊ nɛ tɩyɩnzɩ kpɛlɛkʊʊ tʊma). Krɛkɩ matʊ hiɣ pɩfɛyɩ pekpoo tɩlasɩ ŋñɩɩ, pɩtatalɩ ɖoŋ ɛzɩ pamazɩyaa Room mba yɔ.
Yomaa kpaʊ tʊmɩyɛ kɛpʊdʊʊ yuŋ tʊ weyi ɛtɩna kɩbɩnjaazɩ Krɛkɩ tɛ paɣlaka kɛ kɩbɩnjaazɩ alɩwaatʊ tɩŋga taa. Krɛkɩ taa maɣzɩm tɩnaa laɖaa nabɛyɛ ɛzɩ Aristote mbʊ yɔ tɔŋ se yomaa kpaʊ tʊmɩyɛ kiɖe tɛ kaʊ ŋgʊ kɩtɩna Krɛkɩ ɛjaɖɛ, ŋgʊ lalaa ñɔtɔndʊʊ lɩmaɣzɩyɛ ndɛ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Caanaʋ tɔm]]
[[Category:Eerɔpʋ]]
[[Category:Krɛsɩ]]
71o8dedjbg6gulamu3356v2o9muxm08
Kɩbɩnjaazɩ kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ
0
651
13266
13264
2019-01-10T10:59:18Z
Gnangbade
58
Harmonisation des domaines scientifiques
13266
wikitext
text/x-wiki
Kɩbɩnjaazɩ kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ, pɩkɛ tɩlɩyɛ kɩkpɛlɛkɩm mbʊ pɩ-lɩmazɩyɛ kɛlɛ se pɛkpɛlɛkɩ ɛyʊ tɔm ɖooo caanaʊ alɩwaatʊ pɩkɔɔ pɩtalɩ nɔɔnɔɔ wɛɛ pɩlɩna kɩ-tɛ lɛɣtʊ laɣsɩ yɔɔ pɩtɩŋna aseɣɖe wondu ndʊ tɩɩwɛɛ nɛ pɩkɛ kɩjɛyɩɣ se pɔtɔzɩ tɩ-yɔɔ (wondu, mɔɔ, tadasɩ, [[liidiye]] pɔyɩsɩ, ajana wondu, tɔɔlaa, naacalɩm, ɖɩɖɔnɖɛ, [[tɔlɩm]], [[you]] wondu, anja nɛ tʊma ɖɩlaɖɛ).
Kɩbɩnjaazɩ kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ, yee pɔñɔtɩna-kʊ nɛ tɔmɩŋ ɛsɩndaa ɖɛnaʊ yɔɔ kɔyɔ, pʊpɔza kʊ-tʊmɩyɛ labʊ taa tɛtʊ tʊmɩyɛ tɔm, ŋgʊ tɔm kɛdɩyʊ siɣye taa lɛ, takayɩsɩ kɛna kiɖe kajalaɣ nɖɩ. Ŋgʊ kɩbɩnjaazɩ tɔm kpɛlɛkɩyʊ lakɩ tʊmɩyɛ ɖɔɖɔ nɛ takayɩsɩ yee sɩwɛɛ kɔyɔ ɖɔɖɔ ɛzɩ ɛlakɩ tʊmɩyɛ nɛ ɛjaɖɛ fezuu labʊ kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ yaa ɛyʊ yɔɔ tɩlɩtʊ tʊmɩyɛ (ndʊ wɛna hadɛ yɔ).
Paa kiɖe tɛ kɩbɩnjaazɩ takayɩsɩ ɛɛwɛɛ yaa sɩ-fɛyɩ kɔyɔ pɩsama nɛ paɖʊ tʊkasɩ ndɩ ndɩ kɩbɩnjaazɩ tɔm kpɛlɛkʊʊ caɣyɛ hɔɔlɩŋ sɔsɔŋ naatozo: Kɩbɩnjaazɩ tɔm nɛ pʊcɔ canaʊ tɔm alɩwaatʊ (kiɖe tɛɛ kɩbɩnjaazɩ takayɩsɩ taafɛyɩ), kɩbɩnjaazɩ tɔm nɛ ɖeɖe tɔm ɛsɩndaa (ɛyaa mba patawɛna kiɖe tɛɛ canaʊ takayɩsɩ ɛlɛ pɔyɔɔda pɔ-tɔm nɔɔnɔɔ wɛɛ taa yɔ) nɛ kɩbɩnjaazɩ tɔm ndʊ tɩkɛ tɔm kɛdɩtʊ alɩwaatʊ ñɩndʊ (mbʊ lɛ, kiɖe tɛɛ kɩbɩnjaazɩ tɔm takayɩsɩ wɛɛ).
Tɔmpiye kɩbɩnjaazɩ kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ lɩna Krɛkɩ kɩbɩnʊʊ kʊnʊŋ taa archaiología nɛ pama-ɖɩ nɛ pʊtʊnaa pɛ-nɛ pa-naalɛ archaíos pʊ-tɔbʊʊ se kɩbɩm nɛ lógos tɔbʊʊ se tɔmpiye, tɔmʊʊ, yɔɔdaɣ. Paa ɛzɩmta lɛ pɩkɛ ɛyʊ lʊba mbʊ nɛ e-nesi yɔ pɩkpɛlɛkɩɣ mbʊ pɩpɔza lɛɣtʊ tʊmɩyɛ, mbʊ pɩkɛ kɩbɩnjaazɩ tɔm kpɛlɛkɩyʊ tʊmɩyɛ lɛ.
Matʊ ndʊ ɖɩsɩma sɔnɔ yɔ tɩlɩɣ yɔɔ pɩwɛɛ ɛzɩ pɩnzɩ kudokiŋ 5000 mbʊ yɔ nɛ ɛyaa mba pɛ-ɛsɛ kaatɛma cɛbʊ yeke lakaɣna matʊ ndʊ nɛ tʊmɩyɛ. Pɛtɛkɛ pɩyʊ yem nɛ pɩ-tɛ ɛyaa pa-hɩɖɛ kʊyɩ. Ɛlɛ, ɖɩcɔna ɖɔɖɔ kɔyɔ ɛyaa nabɛyɛ tɛ paa matʊ kaawɛɛ ɖɔɖɔ kɔyɔ pɩtɛkɛ tɔm tɩŋa papɩza pasɩɩ yaa tɛkɛ tɩtɩŋa palaba tɔsʊʊ. Pʊtʊnaa kɔɔnaɣ ñɩma mba pɔ-tɔm kaawɛ kɩjɛyɩɣ se patɩlɩ ɛyʊ yɔ nɛ ɛ-tɛ haɖaʊ ɛsɩnda ɖɛnaʊ yɔɔ, ɛ-tɛ wɛtʊ, kuduyuŋ kɩbɩŋ mbʊ yɔ kɩbɩnjaazɩ tɔm kpɛlɛkɩyʊ yebina nɛ patɩlɩ tɩtɩŋa payi.
[[Category:!Main category]]
nllci9pda4htnfmdokb3tbp10wokdxn
Kɩbɩnjaazɩ tɛtʋ (Angkor)
0
652
3315
3314
2017-06-24T00:03:39Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
3315
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Angkor]]
dw2vfmjpamr4ubt6s6btkw0e73dsfou
Kɩgbɩtɩnaʋ
0
653
13217
10154
2018-12-26T11:20:51Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Kɩgbɩtɩnaʋ (Trombone)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Kɩgbɩtɩnaʋ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suprresion traduction française
10154
wikitext
text/x-wiki
Kɩgbɩtɩnaʋ kɛna mbʋ paya size [[minziiki]] wonuu kɩhʋlʋʋ yɔ. Nɛ kɩ-wɛna ɖɩhʋlɩyɛ, pʋtɔbʋʋ size pahʋya pɔʋ nɛ paya peɖe size nɔɔ taa nɛ peɖe pahʋlʋʋna. Minziiki wonuu kɩhʋlʋʋ kʋnɛ, kɩ-hɔʋʋ kɛ paya size [[Kwivri|kwiviri]]. Kwiviri kʋnɛ kʋwɛ kelekele pɩŋŋ.
Tom piye ɖɩnɛ, ɖɩ-tɔbʋʋ kɛlɛ tobiye yem size kɩgbɩtɩnaʋ n̄ɩŋgʋ ŋgʋ kɩwɛna ɖɩduye yɔ. Ɖɩwaza kɛlɛ se palakɩna-kʋ se potugu telɛskɔpiki ɖeɖe. Ɛlɛ, kɩgbɩtɩnaʋ ŋgʋ kɩwɛna kɩkaɖʋ yɔ kɩwɛ ɖɔɖɔ.Kɩgbɩtɩnaʋ kudutuu n̄ɩŋgʋ kʋnɛ, kɩkɛ nakʋyʋ ŋgʋ kʋwɛ kɛdɛɖa siŋŋ yɔ kɛ minziiki wondu kɩhʋlʋtʋ taa.
Mbʋ pʋyɔ yɔ, kɩhʋlʋ sɩm camɩyɛ ɛ-ɛpɔzʋʋ ɛyʋ kʋɖʋm nee labɩnaʋ ɖeke. Pa kɩgbɩtɩnaʋ wonuu minziiki n̄ɩŋgʋ kʋnɛ kɩkɛ abalʋ tɛ kpaagba nɔɔ kʋyʋ tɛ, ɛzɩ ɖɩtɔŋgʋ size pʋwɛ muduleee yɔ yaa tiluu hɛɛɛ kɔyɔ, ɛ-suye tilitu yaa wilitu wɛ ɖoŋ pɩkɩlɩ ɛgandɩyɛ. Ɛ-wɛ lʋʋ, ɛ-ɖala nɛ ɛ-tɛ e-koti ɛzɩ maya S yɔ.
Nɛ mbʋ pɩkɩlɩ kpem yɔ mbʋ lɛ size, ɛwɛ ɛzɩ tilimiye yɔ nɛ alɩwaatʋ ndu pahʋlɩɩ yɔ lɛ, ɛ-lɩɣ camɩyɛ pɩŋŋ. Pɩtɛ ɖɔɖɔ lɛ, ɛnɩɣ taa yaa ewelesu taa wɛ leleŋ siŋŋ. Nɛ mbʋ lakɩna nɛ ɛwɛʋ ndɩ nɛ euphoniums yaa saxhorns waa nɛ soo n̄ɩɣyɩŋ lɛɛŋ mba pe-wiluu yaa pe-tiluu ndu tɩkɩlɩ wɛʋ feutré yɔ.
Kɩgbɩtɩnaʋ kɩhʋlʋʋ kʋnɛ, pahʋlʋʋ-kʋ soo kɩmaba ndɩ ndɩ taa. Naayɛ kɔyɔ: minziiki kɩ-cɔlʋʋ taa kɛ jazz ɖɩmabɩyɛ, nɛ pɩkɔ pɩtɩŋɩna salsa, nɛ ska, nɛ funk yaa minziiki sɔɔjana n̄ɩŋgʋ, nɛ pahʋlʋʋ-kʋ ɖɔɖɔ kɛ mʋsɩ tɩna ɖɩjaɣyɛ sɛmfoniki ɖeɖe, nɛ mʋsɩ tɩna ɖɩjaɣyɛ arimani ɖeɖe. Pɩtasɩna ɖɔɖɔ aŋganda soo ɖeɖe, nɛ big bands, nɛ brass bands taa ɖɔɖɔ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Minziiki]]
[[Category:Minziiki wondu]]
9xnb3e2jp9p0bzxb68uqdxgl0ksi9z8
Kɩkpɛɛdɩm
0
654
18160
11264
2024-06-17T09:32:15Z
Frank C. Müller
4871
([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Farfalla mit Tintenfischtinte fcm.jpg]] → [[File:Farfalla mit Tintenfischtinte (fcm).jpg]] to harmonize the names of a set of images.
18160
wikitext
text/x-wiki
Kɩkpɛɛdɩm kɛna tomnaɣ wɛtʊ sɛmɩŋ weyi ɛkɩla piyu yɔ. Pɩkɛna tomnaɣ wɛtʊ ndʊ tɩkɩla yʊ yɔ. Ɛ yʊ ɛɛnaɣ kpayɩ kpayɩ tomnasɩ wɛtʊ ndʊ tipiyi mbʊ yɔ mbʊ pʊyɔɔ yɔ tɩwɛ ɛzɩ cɩkpɛndɩɣ yɔ.
Pʊtɔbʊ kɛlɛ se kɩkpɛɛdɩm koyindu kɛlɛ kʊlʊmʊm nɛ tomnasɩ nzɩ sɩhʊlʊmɩ mbʊ yɔ nzɩ kɛŋna tomnasi sɛmɩŋ taa sɛmɩŋ weyi ɛkɩlɩ tʊ kpayɩ kpayɩ yɔ.
Tuuɖe ajɛya taa lɛ, sɩm ɛlaba kɔyɔ tokonaa kɩkpɛɛda posuu nɛ pɩwɩlɩ se pacaɣ kʊñɔŋ yaa posuu mbʊ se pɩwɩlɩ se pa-taa fɛyɩ leleŋ. Pɩtasɩ ɖɔɖɔ lɛ posuu mbʊ se pawɩlɩ se mba tanɩɩ pʊtɔbʊ.
Ɖoo taa [[fenaɣ]] ɛfɛyɩ kɔyɔ cɩkpɛndɩɣ wɛɛ nɛ piyu kpiɖi kpiɖi nɛ ɛyʊ ɛɛpɩzɩɣ nɛ ɛna camɩyɛ yee mɩŋ ɛfɛyɩ kɔyɔ.
<gallery widths="150px" heights="150px" align="center">
File:Stack of large dusty black plastic pipes.jpg|thumb|Stack of large dusty black plastic pipes
File:Farfalla mit Tintenfischtinte (fcm).jpg|thumb|Farfalla mit Tintenfischtinte fcm
File:Porsche 911 4S, mattschwarz vl.jpg|thumb|Porsche 911 4S, mattschwarz vl
File:Into The Black (8361688111).jpg|thumb|Into The Black (8361688111)
File:Black gaffer tape.jpg|thumb|Black gaffer tape
File:M0354 000727-005 1.jpg|thumb|M0354 000727-005 1
</gallery>
[[Category:!Main category]]
[[Category:Tɔlɩm]]
qimcmvuoy8lp7yafoat5euuu0h9r4kc
Kɩnatʋ
0
656
10925
3330
2018-01-29T21:32:01Z
Gnangbade
58
lien
10925
wikitext
text/x-wiki
Kɩnatʊ kɛna wezuu yaa kalɩzaɣ caɣʊ tɛ wɛtʊ natʊyʊ. Kɩnaʊ wɛtʊ tʊnɛ, tɩpɩzɩɣ tɩha ɖoŋ kɛ weyi ɛwɛna kʊyɔ size, ɛpɩzɩ ɛna mbʊ paanana ɛza pee anɛɛ kpeɖem yɔ. Kɩnaʊ kɛna [[Ɛsɔ]] tɛ pɩyʊ yaa Ɛsɔ tɛ ñɩm mbʊ nɔɔyʊ ɛpɩzɩɣ ɛpɔzɩ kɩpɔzʊ nɛ pɩcɔ paha-ɩ kʋ yɔ.
Nɔɔyʊ ɛɛpɩzɩɣ ɛpɔzɩ pʊʊ Ɛsɔ kɩlɩm weyi ɛhaɣ yɔ. Ɛsɔ haɣ ɛ-ñɩm mbʊ yaa kɩnaʊ ŋgʋ kɛ weyi ɛɖʊwa se ɛha-ɩ kʊ yɔ yaa weyi ɛsɔɔla se ɛha-ɩ kʋ yɔ. Weyi ɛsɔɔlɩ-ɩ haɣʊʊ yɔ, ɛlʊlʊkʊ wiye yaa ɖoo e-ɖoo lotu taa ɛha-ɩ kʊ nɛ pɩcɔ nɛ palʊlɩ-ɩ.
Paa weyi ɛpɩzɩɣ ɛkɛ kɩnatʊ. Kɩnaʊ ɛɛtɩŋgʊ hɔŋ yaa cejewaa. Ɛsɔ haɣna ɛzɩ-ɩ ɛsɔɔlʊʊ yɔɔ, hɔʊʊ yaa cejewaa wena ɛsɔɔla yɔ. Halaa kɛʊ kɩnatɩnaa, abalaa kɛʊ ɖɔɖɔ kɩna tɩnaa, nɛ piya kɛʊ ɖɔɖɔ. Kɩnatʋ tɛkɛna size, n̄ɔcɔzɔ kaawɛna yɔ yaa n̄ɔ-hɔʋ taa nɔɔyʋ kaawɛna yɔɔ lɛ pɩwɛ koŋŋ yaa pɩkɛna kɩcɛɣʋʋ size ŋwɛɛna. Kɩnatʋ ɛɛtɩŋgʋ hɔʋ yaa cejewiye liɖe. Nɔɔyʋ pɩzɩʋ ɛpɔzɩ ɛ-tɩ size yʋsaɣ ŋgaa patɩlɩʋna kɩnatʋ yaa weyi ɛwɛna kɩnaʋ yɔ?
Tobi yaa kɛlɛʋ yem lɛ, nɔɔyʋ ɛɛpɩzʋʋ ɛtɩlɩ kɩnatʋ yem n̄ata mbʋ, yʋsaɣ naka-ɩ fɛyɩ kɩnatʋ yɔ size patɩlɩna-ɩ. Kɩnatɩnaa wɛ ɖɔɖɔ ɛzɩ aduudama yɔ; tɛyɩtʋ natʋyʋ fɛyɩ pɛhɛkʋ taa. Pʋtɔbʋʋ size, kɩnatɩnaa nɛ aduudama patɩŋga pa-ɩ pɛwɛ kɩmaŋ samaɣ taa.
Ɛlɛ yee kɩnatʋ mamaɣ ɛsɔɔla kɔyɔ, patɩlɩ-ɩ size ɛwɛna kɩnaʋ. Ɛlɛ, ɖɩɖɔkɩ size kawɩlaɣ nakɛyɛ pɩzʋʋ kala nɛ pɩwɩlɩna yaa patɩlɩna ɖɔɖɔ kɩnatʋ. Ɖɩkpaɣ sɩzɩ, lʋlʋkʋ alɩwaatʋ taa kɔyɔ, ɖɩnaɣ size, pɩɣa kʋlʋlaɣ ŋga, kɛwɛna yaa kɛfɛyɩna kɩnaʋ.
Masɩ nasɩyɛ wɛ ɖɔɖɔ nɛ sɔsaɣ tɩlɩɣna. Ɛlɛ, pɩtɛkɛ piɣa tɩŋgɛ wɩlɩʋna kawɩlasɩ nzɩ nɛ patɩlɩɣ-sɩ size sɩwɛna kɩnaʋ. Kawɩlasɩ yaa wɛtʋnaa mba patɩlɩʋna kɩnatɩnaa yaa mba pɛwɛna kɩnaʋ yɔɔ yɔ : Hala lʋlʋʋ wayɩ calɩm kpeŋ nayɩ sakɩyɛ, ɛyʋtʋ maɣzɩm taa. Kɩnaʋ kɛ ɖoŋ weyi paana-ɩ nɛ ɛsɛ yɔ.
Kɩnaʋ kɛ Ɛsɔ tɛ n̄ɩm sɔsɔm nabʋyʋ. Pɩɩwɛɛ size palakɩna kɩnaʋ nɛ camɩyɛ lakasɩ ɖeke koŋ. Ɛlɛ ɛyaa tɛ kɩdɛkɛdɩm sɔɔlʋ labʋ yɔɔ lɛ, pakpakʋ kɩnaʋ ŋgʋ nɛ palakɩna kɩdɛkɛdɩm sakɩyɛ ndɩ ndɩ peeɖe ɖɩnaɣ afelaa nɛ kʋdɔnɖɩyaa.
[[Category:!Main category]]
9ws1y2nzjpgrrwszlqimhxjysqd9ut0
Kɩnatʋ (clairvoyance)
0
657
3332
3331
2017-06-24T00:03:39Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
3332
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Kɩnatʋ]]
26oanka7dlwzvafeuhxwdopxmxmqrip
Kɩyɛɛna
0
658
7854
7853
2017-08-14T19:23:28Z
Gnangbade
58
Category
7854
wikitext
text/x-wiki
Kajalaɣ tɔɔnaɣ ŋga [[Kabɩyɛ kʊnʊŋ|kabɩyɛ]] tʋ kpakɩɣ hayɩm taa yɔ, ka-kasandʋ payaɣ se kɩyɛɛna. Pʋ-tɔbʋʋ se poɖuu [[ɖomaɣ fenaɣ]] taa, pakʋ mɩsɩ, kɛtɛŋ nɛ hɛ naayɛ paɣzɩ pɩʋ [[hasɩyaɖɛ fenaɣ]] ɖɩtɛnɖɛ. Kajalaɣ tɔɔna ŋ́ga ka-kasandʋ kabɩyɛ tʋ tɔkɩ [[kɩyɛɛna fenaɣ]] taa. Pʋ-yɔɔ ɖɔɖɔ paya fenaɣ ŋ́ga se kɩyɛɛna fenaɣ.
Kɩyɛɛna kɩyakʋ wiye paa haɖʋ weyi ɛn̄ɩnɩɣ se panɩɩ sanɖaʋ taa ɛ-tɛ. Pʋ-tɔbʋʋ yee pɔsɔba sɔkɔɖɔ nɔɔyʋ tɛ kɩyɛɛna wiye yɔ, pʋwɩlɩɣ se pʋdʋ kɛ haɖʋ siŋŋ.
Kɩyɛɛna wiye ɖɔɖɔ papaɣ cɩmʋʋ akpema tɛ. Yee akpenu nɔɔyʋ ɛkɛwɛna ɖaŋ nɛ ɛ-ɖaŋ ɛnʋ ekpezina-ɩ kɔyɔ, kɩyɛɛna wiye ɛ-ɖaŋ ɛnʋ ɛɖʋʋ cɩmʋʋ ɛ-[[akpendu|akpenu]] ɛnʋ ɛ-tɛ nɛ ɛkpaɣ-ɩ halʋ puwiye.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Kabɩyɛ sɔnzɩ]]
[[Category:Kabɩyɛ ɛsakuliye]]
115i1bp7jov3mx7iouu4bhncnlwo3bn
Kɩzɩkʊ kɩkpɛdʊʊ
0
659
15805
15803
2022-01-20T18:55:03Z
Gnangbade
58
links, photos
15805
wikitext
text/x-wiki
[[File:1346-1353 spread of the Black Death in Europe map.svg|thumb|1346-1353 spread of the Black Death in Europe map]]
[[File:Black death XV.jpg|thumb|Black death XV]]
[[File:Hand necrosis caused by plague.jpg|thumb|Hand necrosis caused by plague]]
Kɩzɩkʊ kɩkpɛdʊʊ kɛ kedeŋga kpeekpe kʊdɔŋ ŋgʊ kɩlɩna kalɩmʊlaɣ tomiye kʊdɔŋ cɔlɔ yɔ. Kɩ-tɛ nɛ Yersinia pestis ŋñɩɩ kʊdɔŋ cɩkaɣ cɔlɔ. Kʊdɔŋ ŋgʊ kutukina [[Erɔpʊ]] ɛjaɖɛ taa ɛyaa pɩnzɩɣ 1347 nɛ 1352 pɛ-hɛkʊ alɩwaatʊ taa. Kɩ-tɛkɛ kajalaɣ yaa nabʊlɛ kʊdɔŋ kɩɖɛɖɛʊ ŋgʊ ɛzɩ kʊdɔmɩŋ lɛɛŋ yɔ, ɛlɛ, kiyeke koŋ kɩkpana hɩɖɛ ndɩ. Ɛlɛ ɖɩcɔna nɛ ɖɩnaɣ yɔ kɩkɛ kajalaɣ kʊdɔŋ kɩɖɛɖɛʊ ŋgʊ tɔm kɛɖʊʊ taa, kʊdɔŋ ŋgʊ canaʊ saawɩla tɔm mayaa pɩzaɣ nɛ patɩlɩɣ camɩyɛ yɔ.
Ɖɩcɔna nɛ ɖɩnaɣ yɔ Erɔpʊ ɛjaɖɛ taa lɛ ɛyaa mɩnʊʊ yɔ lɛ ɛyaa miiliyɔɔ naa nɛɛlɛ nɛ kɩgbanzɩ sɩkaɣna kʊɖɔŋ ŋgʊ kɛ pɩnzɩɣ kɩgbanzɩ taa. Kʊdɔŋ kɩɖɛɖɛʊ ŋgʊ kɩpaza kʊkɔna tɩlasɩ sakɩyɛ Erɔpʊ samaɣ ɛsakuliye nɔmɔʊ taa kɛ kajalaɣ wɛtʊ ndʊ tɩ-taa. Kudɔŋ ŋgʊ kʊkɔɔ kɩtasɩ lɩɣ ɖoŋ ɖoŋ ajɛyɛɛ wena pʊtʊkɩna yɔ a-taa pɩnzɩɣ 1348 nɛ 1355 alɩwaatʊ taa [[Fransɩɩ]] ɛjaɖɛ taa nɛ [[Aŋgɩlɩtɛɛrɩ]] ɛjaɖɛ taa kɛ pɩnzɩɣ 1360 nɛ 1369 alɩwaatʊ taa keeke.
Hɛkʊ Alɩwaatʊ sɩma kʊdɔmɩŋ kɩɖɛɖɛŋ sakɩyɛ pʊtɔbʊʊ se alɩwaatʊ ndʊ tɩ-taa kʊdɔŋ lɩɣ sakɩyɛ. Mbʊ lɛ, Justinien kɩzɩkʊ hazɩɣ Wɩsɩ Ɖɩlɩyɛ ɛjaɖɛ pajamɔyɔɔ kpaɣɖʊ loɖo alɩwaatʊ. Kʊdɔŋ kɩtɩna se ɛyaa kɩɩɖɔʊ Erɔpʊ ɛjaɖɛ taa Hayɩ Hɛkʊ Alɩwaatʊ taa. Kʊdɔmɩŋ lɛɛŋ weyi ɛwɛ ɖoŋ yaa ɛmaɣna nɛ ɛwɛ lonaa kʊyʊma taa yɔ paɣzɩ lɩɣ yem yem nɛ ɛtɔyʊʊ. Kʊdɔmɩŋ ɛ-tɩŋga mbʊ yɔ ɛlɩna tɔɔnasɩ kɩɩtalʊʊ ɛyʊ tomnaɣ taa cɔlɔ nɛ pɩhaɣ ɛjandʊ ɛyʊ tomnaɣ.
Kalɩmʊlaɣ tomiye kʊdɔŋ cɛyaɣ siŋ [[Aazii tɛtʋ wandamm|Azii]] hɛkʊ ɛjaɖɛ taa, ɛlɛ pʊwɛ ɛzɩ [[Moŋgolii|Mongolɩ]] nɛ [[Siini]] ɛyaa hɛkʊ taa you kaatɩna kʊdɔŋ ŋgʊ kɩ-tɛ lɩɣ. Kɩlɩɣ ɖɔɖɔ pɩnaɣ 1334 alɩwaatʊ taa [[Siini]] kewiyaɣ ajɛyɛ cikpena taa ɛzɩ Hubei nɛ kɩwalɩ nɛ kɩtalɩ ajɛyaa wenaa añɔtɩna yɔ a-taa Jiangxi nɛ Shanxi nɛ Hunan nɛ Guangdong nɛ Guangxi nɛ Henan nɛ Suiyuan nɛ ɛjaɖɛ kɩpɩnɖɛ ndɩ ɖɩ-yɔɔ kaawɛ tɔm kɛ Mongolɩ ɛyaa nɛ Siini ɛyaa pɛ-hɛkʊ taa yɔ.
Kpaɣ nɛ mbʊ tuda kɩzɩkʊ ŋgʊ kɩwalɩ Erɔpʊ tɩŋga taa ɖooo haɖɛ nɛ hayʊ nɛ lonaa wenaa a-taa kɩpɩzɩɣ se kɩsʊʊ yɔ. Ɛyaa taafɛyɩnaa tomnasɩ taa kaɖɩnayʊ yaa kɔyɛ ndɩ palʊbɩna kʊdɔŋ ŋgʊ yɔ. Kʊdɔmɩŋ sakɩyɛ tɛma camʊʊ ɛyʊ tomnaɣ pɩtɩŋna ñɔɔsɩ yɔ nɛ niikaɣ kadadayaɣ wɛtʊ ndʊ tɩɩwɛ kpaɣɖʊ 13 alɩwaatʊ taa nɛ kɩ-tɛ yoŋ yɔ.
Mbʊ pɩkpaɣna nɛ pɩtalɩ malɩŋ ajɛyɛ nɛ mʊzʊŋ tɛtʊ kɩkpaɖɩtʊ ageetaa pɩnaɣ 1345 nɛ 1350 alɩwaatʊ taa. kɩkpaɣ nɛ ɖooo Hayi [[Egipiti]] nɛ pɩtalɩ Alexandrie nɛ [[Kɛɛrɩ]] ageetaa pɩnaɣ 1348 [[aloma fenaɣ]] taa. Kɩtalɩ ɖɔɖɔ Palestine ɛjaɖɛ nɛ ɖɛfɛyɛ ɖɛfɛyɛ Acre, Sidon, [[Peehiruti]], [[Tripoli]] nɛ [[Tamasɩ]] kɛ [[mɩsɩkʊm fenaɣ]] taa. Kʊdɔŋ ŋgʊ kilesa ɛyaa sakɩyɛ weziŋ ajɛyaa a-naa a-taa.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Kʋdʋmɩŋ]]
qol1vpuhiahj1dwynm8idbbzj0duaip
Kʊdɔŋ kɩɖɛzʊʊ (Maladie infectueuse)
0
661
11735
3346
2018-03-05T19:52:31Z
Gnangbade
58
liens
11735
wikitext
text/x-wiki
Kʊdɔŋ kɩɖɛzʊʊ kɛ kʊdɔŋ ŋgʊ pʊtʊ ŋñɩɩ tomnaɣ tʊ nɔyʊ kɔŋna yɔ. Kʊdɔŋ sɔtʊ tʊ yaa ŋñɩɩ cɩkaɣ tʊ yaa sɔyɩyʊ yaa kpɛŋgbɛka yaa kajalaɣ kpɩnɛ. Pʊtʊna mba pɛɖɛzɩɣ-kʊ yɔɔ pɛ-tɛ kpɛlɛkʊʊ lɩna ɖɔkɔtɔ naa cɔlɔ nɛ wezuu kpɛlɛkʊʊ tɩna cɔlɔ nɛ kʊdɔmɩŋ kɩlɩlɩŋ kpɛlɛkʊʊ cɔlɔ.
Kedeŋga taa lɛ kʊdɔmɩŋ kɩɖɛɖɛŋ paɣlɩɣ mba pɛwɛna tomnasɩ nɛ pe-fezuu yɔ pɛ-tɛ. Ɛzɩ kpɩna nɛ tɩŋ nɛ pɩ-ñɩtʊ nɛ tomnasɩ cikpesi tɩna. Kʊdɔŋ sɔtʊ wɛ ɖɔɖɔ kʊdɔmɩŋ sɔtʊ taa. Kʊdɔmɔŋ ɛ-nʊ ɛ-tɛ ɖɛtʊ wɛ ndɩ ndɩ pɩlɩna pʊtʊ weyi kɩwɛ ɛ-yɔɔ yɔ ɛyʊ yaa kpɩnɛ yaa mbʊ payi pʊcɔ ɛyʊ nɛ pɩ-taa yɔ.
Kʊdɔŋ ŋgʊ kɩ-tɛ ɖɛʊ wɛ ɖoŋ siŋ yaa pʊtɔma pɩmana. Ɛzɩ tetanusi, pɩkɛ kʊdɔŋ kɩɖɛzʊʊ ŋgʊ kɩlɩna Clostridium tetani cɔlɔ yɔ, ŋñɩɩ cɩkɑɣ ŋga kɛwɛ tɛtɛ yɔ. Ɖɛtʊ natʊyʊ fɛyɩ tɩtɩŋna ɛyʊ yɔɔ. Kɩ-tɛ tɩŋgɩɣna ŋñɩɩ cɩkaɣ nakɛyɛ yɔɔ nɛ kasʊʊ ɛyʊ tomnaɣ taapɩtɩŋna heŋ weyi ɛ-taa wɛ azuuna yɔ. Kɔyɛ naɖɩyɛ wɛ nɛ pɔsɔkɩ-ɖɩ ɛyaa se kʊdɔŋ ŋgʊ kɩ-taa wɛ nɛ pɩkɛ kɩjɛyɩɣ se pɔsɔkɩ-ɖɩ paa ŋga ɛzɩ katalɩ sukuli wobu yɔ kɛ [[Fransɩɩ]] ɛjaɖɛ taa.
Ɖɩkpaɣ ɛzɩ [[Wɩsɩ kʋdɔŋ|wɩsɩ kʊdɔŋ]] mbʊ yɔ kɩtɩŋgɩna sɔyɩyʊ nɔyʊ yɔ, kɩnamɩyɛ tɛ kɔɔnaɣ ɖalʊ falciparum (ɖalaa lalaa wɛ ɖɔɖɔ), kɩtɩŋna pɔɖʊʊ yɔ nɛ kɩɖɛʊ ɛyaa, pɔɖʊ halɩ ŋgʊ. Ɛyʊ yɔɔ sɔyɩyʊ ɛ-nʊ ɛwɛ ɛlɛ ɛyʊ lɛlʊ nɔyʊ ɛɛpɩzɩɣ ɛɖɛzɩɣ lɛlʊ. Nɛ ɖɩyɔɔdʊʊ alɩwaatʊ tɩ-nɛ yɔɔ yɔ kɔyɛ kɩsɔbɩyɛ naɖɩyɛ pɩlɩna kʊdɔŋ ŋgʊ kɩ-yɔɔ. Kpeziwɩlaɣ kʊdɔŋ ɖɛʊ ɛyaa pɩtɩŋna helim taa. Ɛyʊ yɔɔ kɩwɛ nɛ kɩɖɛʊ ɛyaa siŋ.
Ɛzɩma ɖɩlakɩ nɛ kʊdɔŋ kɩɖɛzɩɣ ŋgʊ kɩtakpaɖʊ, mbʊ ɖɩwɩlɩɣ yɔ. Ɖe-feziŋ nɔnɔsɩ, ɖɩkpezɩɣ lɛ,pɩpɔzɩɣ se ɖɩkpezi pɩsacɩmɖɛ taa yaa ɖe-nesɩ taa nɛ ɖɩsaŋ kpagbaa nɛ ɖɩ-taɖɛzɩɣ nɔɔyʊ. Tɔɔnasɩ ɖeɖe pɩwɛ se ɖɩsaŋ ɖe-nesi camɩyɛ pɩcɔ ɖɩtɔkɩ ɖɔ-tɔɔnasɩ nɛ ɖɩsuluu lɩm naa yɔɔ camɩyɛ nɛ ɖɩtɩzɩɣ tɔɔnasɩ sɩ-bɩɣʊ camɩyɛ pɩcɔ ɖɩtɔkɩ. Ɖɩñalɩɣ ɖa-kɩcɩkpɩŋ taa ɖɔkɔtɔ naa cɔlɔ nɛ ɖɩsɔʊ lɩm ɖoŋ ɖoŋ. Lɩm mbʊ pɩta fɛyɩ asuma yɔ. Kʊzʊʊ nɔmɔʊ taa lɛ, ɖɩla tʊmɩyɛ nɛ kʊzʊʊ huyu.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Kʋdʋmɩŋ]]
mp2cszdysmf1jl7x1n2t8pk0mmm7wqx
Kʊlɔɔyʊ
0
662
11395
11394
2018-02-13T21:56:00Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Kʊlɔɔyʊ (Rate)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Kʊlɔɔyʊ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : suppression traduction française
11395
wikitext
text/x-wiki
[[File:Illu_spleen.jpg|thumb|Kʋlɔɔyʋ]]
Kʊlɔɔyʊ kɛna ɛyʊ yaa tɛtɛ kpɩna taa taŋɩyɩ nɔɔyʊ nɛ ɛwɛ sinaɣ hiu ŋga cɔlɔ. Kʊlɔɔyʊ ŋgʊ kɩwɛna nɩmɩyɛ yɔɔ kɩŋ. Ɛcaɣ wɛʊ ɛzɩ hʊzɩŋ yɔ ɛlɛ pɩtɛkɛ hʊzʊʊ. Kɩwɛ [[sɛmɩŋ]] kpaʊʊ yaa nabʊyʊ taa kɔyɔ kɩwɛ [[Yulee tɔlɩm|yuulee]] tɩyɛ. Kɩwazaɣ ɖɔɔ kamaɣ fɛyɩ: ŋgʊ haɣna ɛyʊ yaa tɛtɛ kpɩnɛ kɛ ɖɔŋ nɛ ɛpɩzɩɣ nɛ ɛlakɩ ɛ-tʊma nɛ pɩɩkɩlɩ-ɩ nɩʊ mbʊ pʊyɔɔ yɔ, kɩkpakɩɣ calɩm nɛ kɩtɛyʊ tomnaɣ kpeekpe taa.
[[File:Spleen.jpg|thumb|Kʋlɔɔyʋ]]
Pʊtɔbʊ se kɩ-tʊmɩyɛ nɛ [[Hʋzʋʋ|hʊzʊŋ]] pacaɣ wɛʊ kɩmaŋ. Kʊlɔɔyʊ malɩna hʊzʊŋ nɛ papɩzɩɣ pɑlɩzɩ-kʊ hʊzʊʊ yɔɔ. Palalasa-kʊ yɔ, pɩnaɣ camɩyɛ se kʊ-yɔɔ huɖuuvyaa anwa fɛlɛ fɛlɛ nakʊyʊ wɛɛ pʊcɔ nɛ pɩ-tɛɛ ŋgu ñɛwɛɛ. Kʊlɔɔyʊ yɔɔ nɛ calɩm hosi ndɩ ndɩ nɛ hosi nzɩ sɩ-taa kɛ calɩm tɩŋna nɛ pɩyɛlɩɣ ɛyʊ tɩŋa yaa tɛtɛ kpɩnɛ hɔɔlɩŋ tɩna taa.
[[Category:!Main category]]
s8efgxrypnoio4gj4fkhdq6p0kaf6yu
Kʊnʊmɩŋ kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ
0
663
18205
11176
2024-07-06T18:15:43Z
CommonsDelinker
130
Removing [[:c:File:Bamgbose.jpg|Bamgbose.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Krd|Krd]] because: No permission since 25 June 2024.
18205
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:02SubjectLoweringTagalogBefore.PNG|vignette|02SubjectLoweringTagalogBefore]]
[[Fichier:Fricatives-s-z.svg|vignette|Fricatives-s-z]]
Nzʊlɩmɩyɛ kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ yaa kʊnʊmɩŋ kpɛlɛkʊʊ kɛ tʊmɩyɛ nɖɩ ɖɩsɔɔlʊʊ kʊnʊŋ kpɛlɛkʊʊ yɔ. Tʊmɩyɛ nɖɩ ɖɩwɛ ndɩ nɛ [[Ŋzʋlʋmɩyɛ|nzʋlʋmɩyɛ]] yɔɔdaɣ paɣtʊ ɖenɖe pɛkɛdʊʊ. Matʊ lɛ tɩkɛ tovonum pɩyʊ mbʊ pʊyɔɔ yɔ nzʊlɩmɩyɛ kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ tɩnaa nɛ nzʊlɩmɩyɛ yɔɔdaɣ paɣtʊ tɩnaa cɔna nɛ petisi se ɛɛɛ pɩkɛ mbʊ nɛ pʊcɔ pama. Siɣye taa lɛ, ɖɩnaɣ se nzʊlɩyɛ kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ kɩkɛdɩyɛ kɛ ɖɩ-kpɛlɛkɩya cɔlɔ lɛ pɔyɔɔdʊʊ-ɖɩ ɛzɩ ɖɩwɛʊ yɔ pɩtɛkɛ ɛzɩ mbʊ pɩɩpɔza se ɖɩkɛ yɔ.
Ɖɩhɩɣ aseɣɖe maɣzɩm sakɩyɛ nzʊlɩyɛ yɔɔ kpaɣ ɖooo kɩbɩnjaazɩ alɩwaatʊ pɩtɩŋna ɛyʊ yɔɔ lɩmaɣzatʊmɩyɛ tɩnaa yɔɔ ɛzɩ [[Platon]]. Mbʊ lɛ, pʊwɛ se ɖɩɖaŋɩ kpaɣɖʊ 20 alɩwaatʊ nɛ pɩsa nɛ palɩzɩ lɛɣtʊ ndɩ ndɩ kʊnʊmɩŋ yɔɔ kpɛyɛ. Ferdinand de Saussure tʊ kɔna ɛ-tambɔyɛ siŋ yɔɔdaɣ nɛ kʊnʊŋ kɛdɩtʊ hɔɔlʊʊ taa kɔzɩ kɔzɩ nzʊlɩmɩyɛ kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ nɖɩ ɛlaba pɩnaɣ 1916 nɛ ɖɩpɩsɩ kɩcɔlɩyɛ hɔɔlʊʊ ŋgʊ kɩ-taa nɛ kɩsɩ kʊnʊŋ matʊ wɛtʊ ndʊ tɩwaba kpɛndɛ wɛɛ, alɩwaatʊ ndʊ yoŋ kaawɛ sukuli hɔɔlʊʊ taa yɔ.
Papɩzɩɣ patɩŋna nɔmɔŋ naadozo yɔɔ nɛ pala tʊmɩyɛ nzʊlɩmɩyɛ kɩkɛdɩyɛ yɔɔ. Pɛkpɛlɛkʊʊ wɛɛ kʊyʊma taa yɔɔdaɣ nɛ tɔmɩŋ ɛsɩnda wobu. Wɛɛ kʊyʊma taa yɔɔdaɣ kɛ kʊnʊŋ ŋgʊ pɔyɔɔdaɣ kɩ-tɛ alɩwaatʊ taa yeke, kɩ-tɛ ɛjaɖɛ taa yeke, ŋgʊ tɔmɩŋ tɛ ɛsɩnda wobu lɛ tʊmɩyɛ cɔŋna kɩ-alɩwaatʊ, kɩ-tɛ ɛsɩnda wobu, paɖʊ yɔɔdaɣ yɔɔdɩsɩ lɛɛsɩ taa nɛ pɛkɛdɩɣ lɛzɩtʊ ndʊ kɩlɛzʊɩɣ alɩwaatʊ nʊ tɩ-taa yɔ.
Pɛtɛyɩ nzʊlɩmɩyɛ lɩmaɣza hɔɔlɩŋ ndɩ ndɩ paa hɔɔlʊʊ ŋgʊ kɩwɛ kɩtɩ yɔɔ. Nɔɔ wiluu ñɩɣyʊ wɛɛ, nɔɔ salasɩ kpɛlɛkʊʊ wɛɛ, tɔmɩŋ matʊ kpɛlɛkʊʊ wɛɛ, tɔmɩŋ cɔlʊʊ kpɛlɛkʊʊ, tɔmɩŋ tɔbɩŋ kpɛlɛkʊʊ, tɔmpe kɩfana kpɛlɛkʊʊ, tɔm ɛsɩnda cɔnaʊ tʊmɩyɛ wɛɛ nɛ ɖama ɖʊ yaa kpɛndʊʊ tʊmɩyɛ wɛɛ ɖɔɖɔ.
[[Category:!Main category]]
mxeikzmr51svb1ejqlmmw267otq3qox
Kʋnʋmɩŋ taa lɩzɩnaʋ wiye
0
664
11181
3357
2018-02-06T20:09:18Z
Gnangbade
58
liens
11181
wikitext
text/x-wiki
[[Salaŋ fenaɣ]] kɩyakʋ 30 ñɩŋgʋ kɛ kʋnʋmɩŋ taa lɩzɩnaʋ wiye kedeŋga kpeekpe yɔɔ.
Ɛzɩ paa pɩnaɣ weŋga lɛ, pɩtʋʋzɩnaa Jérôme Kiɖeɖeu ciŋgaayɩ wiye, ɛnʋ weyi ɛkɛ kʋnʋmɩŋ taa lɩzɩnɩyaa halaa nɛ abalaa pa-ñʋʋdʋ yɔ. Paa anɩ ɛtɔzɩ se [[Jérôme de Stridon|Jérôme Kiɖeɖeu]] lɩzɩnɩna Ɛsɔ Tɔm Takayaɣ nɛ [[Latɛŋ kʊnʊŋ|Latɛɛ kʋnʋŋ]] taa, pɩnzɩ mɩnaɣ 3 ñɩŋga taa Krɩstʋ lʋlʋʋ wayɩ. Ɛsɔ Tɔm Takayaɣ kʋŋgʋ peɖiɣna yaʋ sɔnɔ se Vulgate.
[[Category:!Main category]]
mmifynep8gyo0jdi2ubp7tpjka9txtk
Laatriki miŋ
0
666
8166
7596
2017-08-25T23:53:37Z
Gnangbade
58
Lien, suppression de la catégorie 'chimie'
8166
wikitext
text/x-wiki
Laatriki nimasɩ taa pe yaa hɔɔlasɩ cikpesi nasɩyɛ wɛɛ. Laatriki nimasɩ taa pe ana alakɩna nɛ miŋ mʊʊ. Tomnasɩ kpɛlɛkʊʊ lɛɣtʊ piliŋa ñɩnɩɣna nɛ kanaɣ ɛzɩma laatriki miŋ ɖɔŋ ɖɔnɛ nɖɩ yɔ.
Laatriki miŋ wɛ wazaɣ pɩdɩɩfɛyɩ. Ajɛya wena aɖɛna ɛsɩndaa pɩkɩlɩ yɔ, a-taa laatriki miŋ kɩlɩ tɔyʊʊ. Ajɛya ana alakɩna laatriki miŋ nɛ tʊmɩyɛ hɔɔlɩŋ ndɩ ndɩ taa. Laatriki miŋ palakɩna tʊma anasaayɩ ñɩndʊ ndɩ ndɩ taa. Laatriki miŋ yɔɔ pɩtɩŋɩɣna nɛ palakɩ mbʊ payaɣ se ɛntɛɛrɩnɛɛtɩ yɔ. Laatriki miŋ ɛfɛyɩ kɔyɔ, ɛyʊ ɛɛpɩzɩɣ ɛla tʊmɩyɛ anasaayɩ ñɩɣyʊʊ ŋgʊ payaɣ se [[Ɔɔrɩdɩnatɛɛrɩ]] yɔ kɩ-yɔɔ. Poluba anasaayɩ ñɩɣtʊ sakɩyɛ nɛ laatriki miŋ nɛ yee laatriki miŋ ɛnʊ ɛfɛyɩ kɔyɔ, paapɩzɩɣ pala ñɩɣtʊ ndʊ nɛ tʊmɩyɛ.
Anasaayɩ ñɩɣtʊ ndʊ paapɩzɩɣ pala-tʊ nɛ tʊmɩyɛ yee laatriki miŋ ɛfɛyɩ kɔyɔ, tɩ-taa natʊyʊ kɔyɔ : laatriki mootinaa (moulins électriques) nɛ anasaayɩ ñɩɣyʊʊ ŋgʊ kɩcɔtʊʊ wondu kuzusutu (lavage à sec) yɔ.
[[Minziiki]] yɔɔlʊʊ ; taa ɖɔɖɔ lɛ, mbʊ payaɣna [[fransɩɩ kʊnʊŋ]] taa se ''sonorisation'' yɔ, yee laatriki miŋ ɛfɛyɩ kɔyɔ, paapɩzɩɣ nɛ paɖʊ-kʊ. Anasaayɩ ñɩɣyʊʊ nakʊyʊ wɛɛ nɛ payaɣ-kʊ nɛ fransɩɩ kʊnʊŋ taa se ''imprimante''. Tʊmɩyɛ nɖɩ ɛyʊ lakɩ oridinatɛɛrɩ yɔɔ yɔ, ''imprimante'' ñɩɣyʊʊ yɔɔ pɩtɩŋɩɣna nɛ ɛyʊ lɩzɩ tʊmɩyɛ nɖɩ ɛlaba yɔ takayɩhayʊʊ yɔɔ.
Yee laatriki miŋ ɛfɛyɩ kɔyɔ, ɛyʊ ɛɛpɩzɩɣ nɛ ɛlɩzɩ ɛ-tʊmɩyɛ nɖɩ takayɩhayʊʊ yɔɔ.
Ɖooo kpaɖʊʊ hiu nɛ lutozo ñɩŋgʊ taa pañɩnaa nɛ patɩlɩ ɛzɩma pɩtɩŋɩɣna nɛ laatriki miŋ lɩɣ yɔ. Laatriki miŋ yebina nɛ mbʊ payaɣna fransɩɩ kʊnʊŋ taa se ''révolution industrielle'' yɔ pɩtasɩ lɩʊ nɛ anasaayɩ ñɩɣtʊ lubu tɛzɩ ɖɛʊ nɛ ɛsɩndaa nɛ pɩkɩlɩ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Fiziiki]]
ioxty5xlhvk151l4z2rgoafrhfic1xd
Laatriki miŋ (électricité)
0
667
3366
3365
2017-06-24T00:03:40Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
3366
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Laatriki miŋ]]
i33mxz92o8yliy5vsu7upyqdku9ddcx
Lada
0
668
10328
3371
2017-12-30T19:01:29Z
Gnangbade
58
lien
10328
wikitext
text/x-wiki
Ladɩyɛ kɛna abalʊ tɛ abalɩtʊ kpou. Tɛtɛ kpɩna wɛna awɛna lada yɔ, atɩŋa awɛna ladɩyɛ naalɛ. Ladɩyɛ ana, a-taa kɛ abalɩtʊ ndʊ payaɣ se kɩjɛbɛyʊ yɔ, kɩñɔʊ. Pʊtɔbʊʊ se ladɩyɛ ana alʊlʊʊna kɩjɛbɛyʊ. Ɖooo kɩyakɩŋ 42 nɛ 45 taa kɛ mbʊ yɔ, alɩwaatʊ ndʊ ɛyʊ kɛʊ abalʊ lɛ, ɛ-ladɩyɛ taa wɛɣ kɩjɛbɛyʊ kpaagba. Ɛlɛ, kɩjɛbɛyʊ ŋgʊ kɩɩlakɩ tʊmɩyɛ, kɩɩpɩzɩɣ nɛ kʊlʊlɩ pɩɣa.
Abalʊ pɩɣa cɛkɩ lada lɛ, ɛ-tɛ abalɩtʊ ndʊ, tɩpɩzɩɣ tɩlʊlɩ pɩɣa; pɩwɛɛ mbʊ ɛna ɛ-akpadayɩtʊ. Ɛyʊ yaa paa nɛ tɛtɛkpɩna wena akɛ abalaa nɛ awɛna ladɩyɛ yɔ, ladɩyɛ ana awɛna awayɩ. Ɛlɛ lɩm taa kpɩna naayɛ ɖeke wɛŋna ladɩyɛ nɛ a-[[lotu]] taa. Abalʊ ladɩyɛ wɛ naalɛ nɛ awɛ ɛ-ladɩyɛ tɛɛ.
Pɩwɛɛ se ladɩyɛ nɛ lotu pataasaa miŋ kɛ kɩmaŋ. Ɛyʊ ladibiye naaʊ mbʊ yɔ, ɖɩ-ɖaalakɩŋ kɛ kpaʊ yɔɔ maɣna ɛzɩ santimɛtanaa naatozo, ɖaalakɩŋ kɩ-toboyuu yɔɔ lɛ, pɩwɛ ɛzɩ santimɛtanaa naalɛ yɔ, piyele liŋguu taa lɛ, pɩwɛsantimɛtanaa kagbaanzɩ. Ladibiye kʊɖʊmɖɩyɛ tɛ yʊŋ maɣna kraammnaa nɛɛlɛ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Ɛyʋ pilinzi]]
f8cu7pnaxh5braozqgbmah5wadxhpf3
Lada (Testicules)
0
669
3373
3372
2017-06-24T00:03:40Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
3373
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Lada]]
9r4p0wms8tvzfnj1wt04d21uo6e86sw
Ladibiye
0
670
3378
3377
2017-06-24T00:03:40Z
MF-Warburg
4
4 révisions importées : Importing from Incubator
3378
wikitext
text/x-wiki
Ladibiye kɛna ɛyʊ yaa tɛtɛ kpɩnɛ yɔɔ mbʊ pɩkɛna ɛ-tɛ abalɩtʊ yɔ. Ladibiye wɛ ladɩyɛ yaa hɩnɛ cɔlɔ kpam. Ladibe kpɛnda naalɛ kɛ ɛyʊ yaa tɛtɛ kpɩnɛ yɔɔ. Ɛlɛ ɛyʊ pɩzɩɣ ɛwɛna ladibiye kʊɖʊmɖɩyɛ. Tɛtɛ kpɩnɛ lɛ, ɛyʊ ɛtɔsɔɔlɩ se ɖɩtasɩ kpaʊ kɔyɔ, ɛpɩzɩɣ nɛ ɛpɛlɩ ɛ- kpɩnɛ nɖɩ. Pɩtasɩɩna kpaʊ yekɛ, ɛlɛ ɛyʊ ɛsɔɔlaa se ɛ-kpɩnɛ nɖɩ ɖɩpaɣlɩ camɩyɛ kɔyɔ, mbʊ ɖɔɖɔ ɛpɛlɩɣ-ɖɩ. Ladibe wɛna waɣzaɣ sɔsɔwa sɩŋŋŋ kɛ ɛyʊ yaa tɛtɛ kpɩna wezu caɣʊ taa.
Ladibe taa kɛ kɩjɛbɛyʊ wɛɛ nɛ pɩsaŋ se ɛyʊ ɛsʊna halʊ lɛ, ɛna ɛhalʊ ɛnʊ pakɩjɛbɛyɩŋ kpɛndɩɣ lɛ, pɩla se hɔɔ kɔma pɛ-hɛkʊ taa nɛ palʊilɩu pɩɣa. Pɩtasɩɩna pɩya lʊlʊʊ yeke. Ladibe taa kɛ hɩm cakɩ nɛ pʊcɔ nɛ ɛyʊ hɩɩ-pʊ. Ñɩnɩya ñɩna nɛ pana se, ɛyʊ calɩm taa lɩm mbʊ pɩwɛ nɛ pɩɩtasʊ-ɩ labʊ tʊmɩyɛ yɔ, ladibe hɔŋna-pʊ nɛ pɩlɩzɩ nɛ pisidi hɩm taa.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Ɛyʋ pilinzi]]
nn9cwa64hfp84wzj9dc2z1v9bvr9204
Ladibiye (Le rein)
0
671
3380
3379
2017-06-24T00:03:41Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
3380
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Ladibiye]]
182dryu50jln2pqbl0t40hvy6lbszf0
Lao Tseu
0
674
13372
13371
2019-03-08T20:40:08Z
2.99.165.119
Added country of residence, and place and year of birth.
13372
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Lao Tseu<br />老子
|image = Laozi a.jpg
|px = 190px
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = [[Siini (Chine)|Siini]]
|Ɛ-tʋmɩyɛ = Filosofii laɖʋ
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = Chujen village, state of Chu, [[Siini (Chine)|Siini]]
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = pɩnaɣ 601 BC
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ = ??
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ = ??
|E-nesi ñɩɣʋ =
}}
'''Lao Tseu''' kɛ abalʋ sɔsɔ nɔɔyʋ tɛ hɩɖɛ. Lalaa yayɩ size Laozi yaa ɛzɩ Lao Zi. Ɛkɛ ɛjaɖɛ nɖɩ payaɣ-ɖɩ size [[Siini (Chine)|Siini]] ɛjaɖɛ yɔ ɖɩ-tɛtʋ taa pɩɣa yaa ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa ɛyʋ. Ɛjaɖɛ [[Siini (Chine)|Siini]] tɛtʋ taa lɛ, paya-ɩ size Tàishàng lǎojn. Pʋtɔbʋʋ tobi kɛlɛ size "Ɛsɔnaa taa Ɛsɔ sɔsɔ Lao", papɩzɩʋ paya-ɩ ɖɔɖɔ size [[Siini (Chine)|Siini]] ɛjaɖɛ taa ɔgɔlɩmɩyɛ sɔsɔɖɛ.
[[Fransɩɩ kʊnʊŋ]] taa lɛ pɛcɛlɛyɩ hɩɖɛ size maatɛŋ tɛ Ɛsɔ. Ɛ-hɩɖɛ maɣmaɣ kɛlɛ Li Er. Paa pɩla ɛzɩma yɔ, pɔtɔma size ɛɛkɛ lɔnzɩnɖʋ tʋ sɔsɔ nɔɔyʋ yaa n̄amtʋ lɔn tɩlɩʋ sɔsɔ nɔɔyʋ. Ɛlɛ, yee pamaɣzʋʋna pɛtɛ taa sɔnzɩ taa kɔyɔɔ, ɛkɛ Confucius kpaɖʋ yaa wɛɛ taa. Pɩɩkɛ kpaɖɩŋ yaa wɛɛɛ loɖo (6) n̄ɩnɖɛ hɛkʋ nɛ hɛkʋ nɛ pɩcɔ palʋlʋʋ Yesu Krɩstʋ nɛ kagbanzɩ (5) n̄ɩŋgʋ tɛ hɛkʋ nɛ hɛkʋ ɖɔɖɔ nɛ pɩcɔ palʋlʋʋ Yesu krɩstʋ.
Pɩɩkɔɔ pɩsɩna kpaɖɩŋ kpiziuɖe tɛ wɛɛ taa yaa yoliheeɣye nɛ kpiziuɖe yaa lʋŋheeɣye taa. Ɖajaa Lao Tseu kɛ lɩzɩyʋ sɔsɔ nɔɔyʋ. Ɛnʋ lɩzana mbʋ payaɣna Fransɩ kʋnʋŋ taa size "taoïsme". Taoïsme kɛna Ɛsɔ tɔm kpɛlɛkʋʋ hɔɔlɩŋ nɩyɛ nɛ ɛyʋ yɔɔ lɩmaɣza tɩlɩʋ tʋma. Ɛlakɩ lɔnzɩnɖɛ tʋma kpɛlɛkʋʋ.
Sakɩyɛ tɔŋ size, paa pɩla ɛzɩma yɔ, ɛjaɖɛ nɖɩ payaɣ-ɖɩ size "pays de Chu" ɖɩ-taa palʋla-ɩ kɛ Zhou ajɛɛ kewiisi taa. Ɛzɩma ɛnʋ ɛzɩ, caanaʋ takayasɩ taa ɛ-tɔm tɔɖʋ yaa pɔtɔyɔdɩ ɛ-tɔm pʋɖɔɔ yɔɔ lɛ, patɩla-ɩ pɩtɩŋgɩna kewyaɣ hʋʋ ŋgʋ payaɣna Fransɩɩ kʋnʋŋ taa size "dynastie Han" yɔ.
Lao Tseu kɛ mba pɛkɛna Ɛsɔ tɔm kpɛlɛkʋʋ hɔɔlɩŋ nɩyɛ tɩna nɛ ɛyʋ yɔɔ lɩmaɣza tɩlɩʋ tʋma palaɖaa tɛ Ɛsɔ. Mbʋ yɔ, ɛnʋ kɛnɛ tʋmɩyɛ nɖɩ ɖɩlɩzɩyʋ. Ɛ-tʋmɩyɛ nɖɩ ɖɩlaɖaa payaɣna Fransɩ kʋnʋŋ taa size "taoïstes" waa. Ɛ-ɛjaɖɛ Siini taa peeɖe lɛ, paya-ɩ size Tàishàng lǎojūn pʋtɔbʋʋ size Ɛsɔ kɩlɩm Lao, paya tobi Fransɩ kʋnʋŋ taa «Seigneur suprême Lao».
Pama ɖajaa sɔsɔ Lao Tseu ɛnɛ ɛtɛ sɩɣʋʋ kpelaɣ. Pama-ɩ nɛ tandaʋ kʋlʋmʋʋ nakʋyʋ ɛ-tamaɣ tɛɛ. Ŋna-ɩ ŋtɔŋ size akpadɛyʋʋ mɛwɛna mɛ-ɛsa. Ɛkɛ,
[[Category:!Main category]]
[[Category:Ɛyaa sɔsaa]]
[[Category:Abalaa sɔsaa]]
[[Category:Filosofii laɖaa]]
[[Category:Lɛɣtʋ tɩnaa]]
[[Category:Siini]]
2hqt0nf1fyv3v3u4wapqk2gi0xjrx5g
Latɛŋ kʊnʊŋ
0
675
10035
10034
2017-12-17T19:50:59Z
Gnangbade
58
10035
wikitext
text/x-wiki
{{Kʋnʋmɩŋ|
| kʊnʊŋ = Latɛŋ kʊnʊŋ<br>Lingua Latīna
| ajɛya = [[Fatiikaŋ (Vatican)|Fatiikaŋ]]
| iso1 = la
| iso2 = lat
| iso3 = lat
| map =
}}
[[File:Latin_plaque_7_Jul_1883.jpg|thumb|Plaque en latin]]
'''Latɛŋ kʊnʊŋ''', Latɛŋ taa lɛ ''lingua Latīna'' ou ''Latīna lingua'' kɛ [[Itaalii (Italie)|Italii]] kʊnʊŋ nɛ kɩlɩna Ɛndɩ-Erɔpʊ cejewiye taa nɛ kiɖetɛ lɛ pɔyɔɔdʊʊ kʊ nɛ Latium nɛ [[Room]] antique pa-da. Nɛ paa pamaazɩɣ nabʊyʊ taa se kɩ-kɛ kʊnʊŋ kɩsɩbʊ kɔyɔ kɩ-tɛ tɩlɩtʊ nɛ kɩ-tɛ labɩnaʊ wɛɛ Sukuli kɩtɛzʊʊ taa nɛ ɛjaɖɛ taa sɔŋzi nasɩyɛ tɛ laya kpeekpe cɔlɔ. Kʊnʊŋ ŋgʊ paɖɩna kʊ wɩlɩʊ sukuli na cɩkpema taa nɛ sukuli kɩtɛzɩŋ sakɩyɛ taa.
[[File:Tempusfugit.JPG|thumb|Tempusfugit]]
Latɛŋ kʊnʊŋ ŋgʊ palakɩna kʊ tʊmɩyɛ paa ɖoye se palɩzɩna tɔmpe kɩfana sakɩyɛ kɛ kʊnʊmɩŋ cejewaa sakɩyɛ taa. Latɛŋ kʊnʊŋ nɛ kɩ-halɩbɩya, Romanɩ kʊnʊmɩŋ ɛlɛ payaɣ nabʊyʊ taa se Latɛŋ waa kɩfama, eyeke koŋ ɛwɛna Italii kʊnʊmɩŋ pɩlɩŋga taa. Pɩlɩnzɩ lɛɛsɩɣ wɛɛ cɩɖɩ cɩɖɩ ɖooo pʊcɔ italii romanɩ alɩwaatʊ takayasɩ taa, ɛlɛ paɖʊ-tʊ kɛ ɛjaɖɛ alɩwaatʊ taa yaa paɖʊ-tʊ ajɛyɛ tamsʊ nɔɣ alɩwaatʊ taa ndʊ paya se Empɩrɩ.
[[File:LatinAccents.jpg|thumb|LatinAccents]]
Roma kɩbɩnɩʊ tɛ tɛtʊ walʊ wɩlɩʊ ɛzima Latɛŋ mɩza sakɩyɛ sakɩyɛ kɛ pɩkpaʊ na kpaɖʊ naatozo ŋgʊ pʊcɔ palʊlʊʊ Yeesu Chrɩtʊ yɔ. kɩ-kɛ Romanɩ Empɩrɩ kʊnʊŋ sɔsɔʊ. kɩwalɩ sakɩyɛ kɛ Erɔpʊ nɛ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ hɔlʊʊ taa nɛ Afrika nɛ hayi kɩŋ nɛ Azii cɩkpelʊʊ taa nɛ Danubɩ ageetaa taa. Empɩrɩ tɛɛ lɛ Latɛŋ kɛ waɖɛ kʊnʊŋ kɩ-kɛ Romanɩ komina tʊmɩyɛ kʊnʊŋ nɛ sɔɔjɛtʊ kʊnʊŋ nɛRomanɩ ajɛyɛ sakɩyɛ tɛ kʊnʊŋ kɩnɛ Krɛsɩ kʊnʊŋ nɛ ageetaa taa kʊnʊmɩŋ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:kʋnʋmɩŋ]]
[[Category:Itaalii]]
qygwfbbsjxhusked4c5zrr0m41vr2jb
Laɖɩyɛ
0
677
12873
11457
2018-08-16T12:11:10Z
197.148.102.40
orthographe et contenu
12873
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Axt_zum_spalten1.jpg|vignette|Laɖɩyɛ]]
Laɖɩyɛ kɛ wonuu ŋgʋ palakɩna kʋ nɛ n̄ɩɣyʋʋ fɛlɛfɛlɛ hɔɔlaɣ yɔ. Laɖɩyɛ ɖɩnɛ, ɖɩwɛ n̄ɩɣtʋ n̄ɩɣɖɛ tɩyɛ. Ŋna laɖɩyɛ ɖɩnɛ kɔyɔ, ɖɩwɛ ɛzɩ pɩyɛ kɩsaɣyɛ tɩyɛ. Kpoŋgbolo ɖaʋ n̄ɩŋgʋ nakʋyʋ yɔɔ patama laɖɩyɛ nɖɩ.
[[File:Spalthammer1.jpg|thumb|Laɖɩyɛ]]
Laɖɩyɛ ɖɩnɛ, ɖɩwazaɣ kɛlɛ size, nabʋyʋ taa lɛ, nɖɩ pafakɩna ɖasɩ nɛ pɛcɛsʋʋna kpaɣkpa ɖɔɖɔ. Palakɩna laɖɩyɛ nɛ you ɖɔɖɔ siŋŋ. Powokina [[lakʋ]] ɖɔɖɔ nɛ laɖɩyɛ. Ɖɩwazʋʋ ɛyʋ mbʋ kpem kɛ e-wezuu caɣʋ taa yɔ, pɩfɛyɩ size pɔyɔɔdɩ.
Laɖɩyɛ nɖɩ-ɩ miŋ ɖiziyaa kpaɣkʋʋ nɛ patʋlʋʋna kuduyuŋ nɔnɔsɩ alɩwaatʋ ndʋ miŋ asɛɣyʋ nakʋyʋ lakɩ ɖolii lɛ yɔ.
[[File:Firefighter_with_axe.jpg|thumb|Sapeur pompier]]
[[Category:!Main category]]
lwxgdjn7gbetoajvleup4i1p67lwos4
Laɖɩyɛ (Hache)
0
678
3410
3409
2017-06-24T00:03:41Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
3410
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Laɖɩyɛ]]
dj7mckxymm0t26f8om4n6hqkjgsz4pk
Laʋ
0
679
11546
7017
2018-02-22T19:42:50Z
Gnangbade
58
liens
11546
wikitext
text/x-wiki
[[File:Mischwald.jpg|thumb|Mischwald]]
[[Tɩʊ|Tɩŋ]] sɔsɔŋ ndɩ ndɩ nɛ tɩŋ kɩmaɣnaŋ nɛ tɩŋ cikpeŋ pɛkpɛndɩɣ nɛ pɛwɛɛ hɔɔlʋʋ kɩwalʋʋ nakʋyʋ yɔɔ nɛ payaa se laʋ. Laŋ sɔsɔŋ wɛɛ nɛ laŋ cikpeŋ ñɛwɛɛ ɖɔɖɔ.
Laʋ kɛ ñɩm sɔsɔm ɛyʋ wezuu caɣʋ taa. Ɛyʋ pɩzɩɣ ɛcaɣ wezuu laʋ taa. Ɛyaa paɣzɩ caɣʋ laŋ taa kpaɣ ɖooo kpaɖʋʋ nɩɩlɛ ñɩŋʋ taa. Ɛyaa ɛzɩ miiliyɔɔ waa taŋa mbʋ yɔ, halɩ pɩɖɛɛ pʋ-yɔɔ kaca laŋ taa. Halɩ nɛ sɔnɔ mbʋ yɔ, ɛyaa ɛzɩ miiliyɔɔ waa mɩnʋʋ nɛ nɩɩnʋwa caɣ laŋ taa.
[[File:Bamboo Forest In Zhejiang.JPG|thumb|Bamboo Forest In Zhejiang]]
Awayɩ kpɩna sɔsɔna nɛ cikpena nɛ sumasɩ sɔsɔsɩ nɛ cikpesi pɛwɛ laŋ taa. Laŋ sɔsɔŋ taa tuŋ nɛ tɔɔyɩŋ nɛ tudusi nɛ awayɩ naŋ nɛ kpoŋ nɛ awayɩ kpɩna sɔsɔna lɛɛna pacakɩ wezuu. Ɖɩnaɣ ɖɔɖɔ awayɩ kpɩna kɩmaɣna ɛzɩ namɩŋ ndɩ ndɩ nɛ ahuwa ndɩ ndɩ nɛ tɩkpayɩŋ ndɩ ndɩ. Awayɩ kpɩna cikpena wena ɖɩpɩzɩɣ ɖɩna laŋ taa ɖɔɖɔ yɔ, a-taa naayɛ hɩla yɔ : [[Kozoŋa|kozonzi]] nɛ puda naa nɛ fɔɔ naa nɛ yuŋ nɛ awayɩ kpɩna cikpena lɛɛna.
[[File:Forest nature reserve Grady nad Moszczenica3, Poland, 6 May 2006.JPG|thumb|Forest nature reserve Grady nad Moszczenica3, Poland, 6 May 2006]]
[[Sumaɣ|Sumasɩ]] sɔsɔsɩ ndɩ ndɩ nɛ sumasɩ kɩmaɣnasɩ nɛ sumasɩ cikpesi kudokiŋ ɛgbɔŋ ɛgbɔŋ cakɩ wezuu laŋ taa. Sumasɩ sɔsɔsɩ taa lɛ, ɖɩnaɣ tataa naa. Sumasɩ kɩmaɣnasɩ taa lɛ, ɖɩnaɣ makɩyɛ naa ndɩ ndɩ nɛ atenda ndɩ ndɩ nɛ kpeliŋ ndɩ ndɩ nɛ awayɩ suŋ nɛ lesi ajalɩ kɔkɔ naa nɛ hoomataŋ ndɩ ndɩ nɛ kpɩɩtɔlɩ naa nɛ abɛntɛ naa ndɩ ndɩ akpaŋnaŋcaʋ waa.
[[File:Forest on San Juan Island.jpg|thumb|Forest on San Juan Island]]
Sumasɩ cikpesi taa lɛ, ɖɩnaɣ pɩtɛɛyɩsɩ ndɩ ndɩ nɛ ahowa ndɩ ndɩ nɛ kpɛŋkpɛsɩ ndɩ ndɩ nɛ awayɩ halɩkuku naa ndɩ ndɩ nɛ kʋdɔkɔyɩŋ nɛ atɛwa ndɩ ndɩ nɛ pɩɩdʋ naa ndɩ ndɩ nɛ hɩmcɩʋcɩʋ naa ndɩ ndɩ.
[[File:Bamboo maze.jpg|thumb|Bamboo maze]]
Ɖʋma sɔsaa ndɩ ndɩ nɛ ɖʋma cikpema ndɩ ndɩ wɛ laŋ taa ɖɔɖɔ.
Kayɩmasɩ sɔsɔsɩ nɛ kayɩmasɩ cikpesi wɛ ɖɔɖɔ laŋ taa.
Ɖɔɖɔ ɛzɩ lɩm taa wondu ndɩ ndɩ paɣtʋ yɔ, mbʋ laŋ taa wondu lakɩ. Pʋ-tɔbʋʋ se kpɩna wena akɩlɩ ɖoŋ yɔ, atɔkɩ kpɩna wena alɛ fɛyɩ ɖoŋ yɔ nɛ apɩzɩ acaɣ wezuu.
[[Category:!Main category]]
g62um85skse3m6vd5ukzfo9eefm5m88
Le désert de Gobi
0
682
3427
3426
2017-06-24T00:03:42Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
3427
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Gobi kañɩnbʊsaɣ]]
a7its0zdg03topl9h2a178f3i8b1vld
Leemu sɛmɩŋ
0
683
14379
11976
2019-09-12T20:34:57Z
LamBoet
2173
removing a misidentified picture
14379
wikitext
text/x-wiki
Tomnasɩ nzɩ sɩsɛ ɛzɩ leemu sɛmɩŋ yɔ sɩwɛ sɛmɩŋ weyi ɛkɛlɩɣ naʊ poliŋ taa yɔ. Leemu sɛmɩŋ ɛnʊ ɛwɛ sɛmɩŋ kpaŋ nɛ sɛmɩŋ weyi ɛwɛ ɛzɩ sʊtʊ lɩm yɔ ɩhɛkʊ taa. Leemu sɛmɩŋ wɛ tomnasɩ sɛmɩŋ weyi ɩwɛ haŋŋ yɔ ɩ-taa nɛ tomnasɩ nzɩ sɩwɛ mbʊ haŋŋ yɔ palɩzɩɣ pʊ-tɔbʊ ɛzɩ sɛmɩŋ weyi ɛwɛ ɛzɩ leemu lɩm sɛmɩŋ yɔ.
Tomnasɩ nzɩ sɩ-sɛmɩŋ wɛ ɛzɩ leemʊ sɛmɩŋ mbʊ yɔ sɩ-hɔŋ ɛyaa nɛ cɔnaʊ taa wɛ ɖeu ɖɔɖɔ. Tɩŋ pee nayɛ wɛ lɛ, apʊ lɛ paa aawɛ ɛzɩ tɩŋ hatʊ yɔ, apɩsɩɣ nɛ asɛɛ ɛzɩ leemu lɩm sɛmɩŋ yɔ nɛ mbʊ wɩlɩɣna se apʊwa. [[Leemuu]] maɣmaɣ mbʊ yɔ, kɩpʊ lɛ kɩsɛɣ ɛzɩ pɛkɛdʊ kɩ-lɩm nɛ kɩ-sɛmɩŋ yɔ. Mbʊ yebina nɛ leemu ɛtapɩta yɔ kɩ-taa lɩm ɛɛwɛʊ ɛzɩ leemu sɛmɩŋ yɔ nɛ kɩ-taa lɩm ɛɛwɛʊ leleŋ ɖɔɖɔ.
<gallery widths="150px" heights="150px" align="center">
File:Ambersweet oranges.jpg|thumb|Ambersweet oranges
File:ItsukushimaCorridor7445.jpg|thumb|ItsukushimaCorridor7445
File:Schleimpilz Urwald Sababurg.jpg|thumb|Schleimpilz Urwald Sababurg
File:Umbrella-orange-textile.jpg|thumb|Umbrella-orange-textile
File:RelojNaranja.JPG|thumb|RelojNaranja
</gallery>
[[Category:!Main category]]
[[Category:Tɔlɩm]]
6bt9bjk0vl83npuy9o3pm5wqpdxb5m8
Leemuu
0
684
14917
8315
2021-01-03T12:55:41Z
Iifar
710
+pic
14917
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Oranges - whole-halved-segment.jpg|vignette]]
Leemuu kɛ nandʊʊ piye tɩŋ, pɩkɛ leemuu tɩŋ piye kɩkɛ tɩŋ tamsʊʊ cejewiye taa nandʊʊ piye. Ɛ-ɖɔɔ sakɩyɛ nɛ kajalaɣ lɛ, ɛlɩnɛ Citrus simens tɩŋ tɛ ɛzɩ calɩm leemɩŋ nɛ ñaŋ leemɩŋ weyi ɛlɩnɛ leemɩŋ nɩ ndɩ cɔlɔ yɔ. Pɩkɛ tɩŋ piye ndɩ pɔtɔkɩ-ɖɩ yɔ, ɖɩ-hɩɖɛ sɛwa pɩlɩnɛ kɩ-tɛ fitamini C paa papɩzɩɣ se pɛkɛtɩna-kʊ nɛ tɩŋ pee lɛɛnaa nɛ tɩŋ hatʊ lɛɛtʊ yɔ. Pɩkɛ tɩŋ piye nanza ñɩndɛ ndɩ pakɩlɩ hayʊʊ kedeŋga kpeekpe taa yɔ.
Leemuu ɛzɩ ɖɩnɩɣ kɩ-hɩɖɛ yɔ wɛna leemuu tɛ sɛmɩŋ. Kɩ-tɔnʊʊ wɛ kpɩzɩŋ nɛ kɩ-yɔɔ wɛ ñɔkʊ ñɔkʊ. kɩ-taa wɛ hɔɔlɩŋ ndɩ ndɩ ɖɔɖɔ ɛzɩ kɩ-kopuu mandarini yɔ. Kɩ-taa lɩm wɛ lelemɩnaɣ nɛ pɩ-taa wɛ sikiri nɛ ñɩmɩŋ nɛ pɩ-taa wɛ fitamini C. Palakɩ-kʊ nɛ saladɩ nɛ anasaayɩ cotuu yaa pɔñɔʊ kɩ-lɩm. Calɩm leemɩŋ kpaɣ ɛ-hɩɖɛ ɖenɖe keeke ɛkɛ kɩsɛmɩŋ ɛ-tomnaɣ yɔ. Pɩtɛ sɛmɩŋ ɛnʊ ɛlɩnɛ antocyane cɔlɔ nɛ pɩkpeekpe pɩkpɛndʊʊ tɩŋ nɩɩyɛ tɛ lɛ, pɩpɩsɩɣ niikaɣ. Leemuu tɛ antocyane ɖoo kiɖe tɛ lɛ, pɩwɛ yuulee ɛlɛ pɩpɩsɩɣ kɩsɛmɩŋ pɩkatʊʊ leemuu ñɩmɩŋ lɩm.
Leemuu tɛ nɛ [[Siini (Chine)|Siini]] ɛjaɖɛ taa. Ɖɩpɩzɩɣ ɖɩtɩlɩɣ nɔmɔŋ sɔsɔŋ nɩɩlɛ weyi kɩtɩŋga nɛ kʊsʊʊ [[Eerɔpʋ tɛtʋ tɔm|Eerɔpʊ]] ɛjaɖɛ taa. [[Mediteranee teŋgu|Mediteranee]] nɔmɔʊ canaʊ katʊʊ alɩwaatʊ taa (kpaɣɖʊ 9 nɛ 13) pɩlɩnɛ leemuu ñaŋ ŋgʊ ŋgʊ Pɛrɩsɩ mba ɖɛzaɣ [[Araabʋ waa ŋgbɛyɛ|Arabɩ]] mba piye nɩ pɔsɔ-dɩ Sisili ɛjaɖɛ taa ɖenɖe kɩmɩzaa nɛ pɩtalɩ Erɔpʊ tɩŋga taa yɔ.
Nabʊlɛ alɩwaatʊ taa lɛ, kpaɣɖʊ 16 taa lɛ, Pɔrɩtɩkɛ mɛlɛ naa taa nɔmɔŋ woɖaa lɩɣ leleŋ leemuu yɔ siini nɛ papɩsɩna-kʊ Eerɔpʊ ɛjaɖɛ taa nɛ kɩwa leemuu ñŋ ŋgʊ. Ɖooo kpaɣɖʊ nɛɛlɛ hɛkʊ alɩwaatʊ taa lɛ leemuu kɛkɛ ajana pʊyʊʊ nɛ pahaɣ-kʊ ɛzɩ Nɔwɛlɩ kʊjɔʊ nɛ Nicolas kɩɖeɖeʊ ([[Peyibaa]]) kɛ piya. Kɩ-haɖaʊ kawaba mbʊ ɖooo lɔŋ lɛ kɩpɩsɩɣ maŋpɩza waa ɖoŋ pɩyʊʊ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Tɔɔnasɩ]]
1qak2fgq5v0fgo3et3mnt6r9638tgpt
Legɔsɩ
0
685
17847
9376
2024-01-06T16:54:20Z
Gnassingbé-Gnassingbé
4636
Catégorie
17847
wikitext
text/x-wiki
Legɔsɩ kɛŋna [[Naajeeriya (Nigeria)|Naajeeriya]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ ndʊ tɩkɩla walnzɩ yɔ nɛ Afrika ajɛya tɛtʊ sʊzɔtʊ kpeekpe taa ɖɔɖɔ lɛ Legɔsɩ tɛtʊ kɩlɩna walanzɩ ɖɔɖɔ. Tɛtʊ tʊnɛ tɩ-walanzɩ taa maɣna ɛkɩtaariwaa 99 960 ha yaa kilomɛtanaa 999,6. Pɩnaɣ 2013 taa pakalɩ ɛyaa kɛ tɛtʊ ndʊ tɩ-taa lɛ, pɛkpɛnda 12 090 000 ɛlɛ yee pɛkpɛndɩna tɛtʊ tʊnɛ nɛ ti-ageeta lɛɛna kɔyɔ, pɛkpɛnda miliyɔɔnaa nɛɛlɛ nɛ kʊɖʊm (21 000 000). Ɖooo pɩnaɣ 2000 taa lɛ [[Kɛɛrɩ (Le Caire)|Kɛɛrɩ]] tɛtʊ nɛ [[Kinsasa (Kinshasa)|Kinsasa]] tɛtʊ taa kɛ ɛyaa kaakɩla ɖɔʊ nɛ sɔnɔ taa yɔ Legɔsɩ ñɩndʊ kɩlɩna.
Pʊcɔ nɛ [[Abuuja (Abuja)|Abuuja]] tɛtʊ pɩsɩɣ [[Naajeeriya (Nigeria)|Naajeeriya]] tɛtʊ sʊzɔtʊ kɛ pɩnaɣ 1999 lɛ, Legɔsɩ kaakɛŋna mbʊ ɛlɛ tɩ-taa teŋu kidiiliŋ ŋgʊ kɩwɛɛ yɔ, kɩwɛ Afrika taa kidiiliŋ weyi ɛkɩla liŋgu yɔ ɛ-taa. Peeɖe kɛ tadɩyɛ t ʊmɩyɛ nɛ ñɩɩtʊ lubʊ kɩla wɛʊ [[Naajeeriya (Nigeria)|Naajeeriya]] ɛjaɖɛ kpeekpe taa. Legɔsɩ tɛtʊ maɣmaɣ kɛna tɛtʊ sakɩyɛ ndɩ ndɩ ndʊ lɩm cɔ-tʊ nɛ pɩta yɔ tɩkpɛndɩna nɛ pɩlɩɩ Legɔsɩ. Legɔsɩ nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ nɛ hayʊ kiŋ hɔɔlʊʊ taa ɛsɩndaa wobu wɛɛ sɩŋŋŋ pɩkɩlŋa ɖɛndɛ payaɣ se Ikeja nɛ Agege yɔ. Mbʊ pɔyɔɔ yɔ efebiya nɛ pɛlaa peseɣ ajɛya lɛɛna taa nɛ powoki peeɖe se pala tʊma nɛ payabɩ-wɛ wondu ɛzɩ kpokponaa, cɛɛcɛɛnaa, kancɩnaa yaa nabʊyʊ yem.
Legɔsɩ tɛtʊ ɖɛɛʊ nɛ ɛsɩnda nɛ pɩkɩlʊ ɖɔɖɔ yɔ pɩlɩna tadɩyɛ yɔɔ, sanzɩ yɔɔ nɛ pɩtasɩ ɖɔɖɔ lɛ komina tʊma sɔsɔna wɛ peeɖe ɖɔɖɔ. Legɔsɩ tɛtʊ maɣmaɣ taa lɛ, cɔɔcɩ laɖaa yaa mba patɩŋ gʊ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu Kristu]] wayɩ, mba kɩlɩna ɖɔʊ nɛ patala ɛzɩ ɛyaa 75 kɛ mɩnɩʊ yɔɔ nɛ malɩŋ ñɛwɛ ɛzɩ ɛyaa 15 kɛ mɩnɩʊ yɔɔ. Ɛlɛ mba pɛkɛ malɩŋ kpem yɔ mba lɛ [[Yʊrʊba kʊnʊŋ|Yʊrʊba]] mba nɛ Yʊrʊba mba kpeekpe taa lɛ, ɛyaa ɛzɩ nɛɛlɛ nɛ naanʊwa (25) kɛŋna malɩŋ. Payaɣ Legɔsɩ tɛtʊ yɔɔ cɔnɩyʊ kɩfalʊ se Akinwunmi Ambode.
[[Catégorie:!Main category]]
[[Catégorie:Tɛtʋ sɔsɔtʋ]]
[[Catégorie:Afrɩka]]
[[Catégorie:Naajeeriya]]
jftrts1c2ico4skbguzmgbtww7szd4k
Leonhard Euler
0
686
13998
10447
2019-04-19T08:57:54Z
Gnangbade
58
photos
13998
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Leonhard_Euler_2.jpg|vignette|Leonhard Euler 2]]
Leonhard Euler, palʊla-ɩ [[ɖomaɣ fenaɣ]] kɩyakʊ 15 pɩnaɣ 1797 alɩwaatʊ Bâle tɛtʊ kɛ [[Suwiisi]] ɛjaɖɛ taa. Ɛyʊ ɛnʊ ɛsɩ [[salaŋ fenaɣ]] kɩyakʊ 18 pɩnaɣ 1783 kɛ [[Sɛɛpetɛrsbuuri|Sɛɛpetersbuuri]] tɛtʊ ([[Ruusii|Ruusi]] tɛ Ampiiri taa) ɛlɛ ɛɛwɛna pɩnzɩ 76. Ɛyʊ ɛnʊ ɛɛkɛ lɛɣtʊ tɩlɩyʊ nɛ tomnasɩ ɖɔnɛ kpɛlɛkɩyʊ Suwiisi ɛjaɖɛ taa. Ɛlaba ɛtɛ fezuu caɣʊ sakɩyɛ kɛ Ruusi tɛ Ampiiri taa nɛ [[Caama]] ɛjaɖɛ taa.
Euler kaakɛ lɛɣtʊ tɩlɩyʊ sɔsɔ weyi paakɩlɩ kpaɣɖʊ 18 alɩwaatʊ taa nɛ ɛyʊ weyi ɛ-hɩɖɛ kaatɔya paale yɔ kɛ wɛɛ ana a-taa. Takayaɣ nakɛyɛ paawona-kɛ Laplace tɛ Simon Petro tɛ nɛ katasɩɣ cuuzuu mbʊ se Euler lɛɣtʊ tɩlɩyɛ wakɩna paale nɛ pɔtɔŋ ɛkalɩ Euler takayasɩ, ɛkalɩ Euler takayasɩ ɛnʊ kɛnɛ ɖa-wɩlɩyʊ. Ɛɛkɛ ɛyʊ weyi ɛmʊwa nɛ etisi piŋ Ɛsɔ yɔɔ yɔ, etisi Ɛsɔ tɔm takayaɣ yɔɔ nɛ ɛlʊkɩna mba petetisi Ɛsɔ yɔɔ yɔ ɛtɛ alɩwaatʊ taa.
[[Fichier:Euler-10_Swiss_Franc_banknote_(front_and_back).jpg|vignette|Euler-10 Swiss Franc banknote (front and back)]]
Palʊla Euler Bâle tɛtʊ taa, ɛ-caa Paul Euler, ɛkɛ lɛɣzɩtʊ tɛ cɔɔcɩ naa tɛ ninɖiyu, e-ɖoo Marguerite Brucker, ɛkɛ ninɖiyu nɔyʊ pɛlɛ. Ɛwɛna kɔɔnaa naalɛ mba yɔ Anna Maria nɛ Maria Magdalena. Pɩlaba alɩwaatʊ pazɩ yem ɛzɩ palʊlʊʊ Leonhard lɛ, ɛ-caa nɛ e-ɖoo pakʊ Bâle tɛtʊ taa nɛ powolo pɩjɔlɔ kpam tɛtʊ ndʊ payaɣ se Riechen tɩtaa. Peeɖe Euler lakɩ ɛtɛ pɩjatʊ fezuu caɣʊ siŋ. Paul Euler kaakɛ Bernoulli cejewiye taa ɛyʊ nɔyʊ ɛgbadʊ Jean Bernoulli, weyi pɔtɔŋgɔ se ɛɛkɛ kajalaɣ lɛɣtʊ Erɔpʊ pɩkpɖɩ evebu Leonhard yɔ.
Pɩnzɩ 13 wayi lɛ, Leonard ma ɛ-hɩɖɛ Bâle sukuli kɩtɛzɩ taa nɛ pɩnaɣ 1723 taa lɛ, ɛmʊ tɩ ɖɔkʊʊ takayaɣ pɩlɩna ɛyʊ yɔɔ lɩmaɣzɩyɛ kpɛlɛkʊʊ tɔm yɔ, pɩtɩŋna tɔm ta huyuu takayaɣ ŋga kɛwɛ ɛzɩ [[René Descartes|Descartes]] nɛ [[Isaac Newton|Newton]] pa-ñɩnzɩ yɔ. Alɩwaatʊ nddʊ tɩ-taa lɛ, Jean Bernoulli kpɛlɛka-ɩ mazasɩ ɖanasɩ tɩŋga, peeɖe ɛlɛ hiwa nɛ ɛna se e-sukuli pɩɣa kɩfala kanɛ kɛwɛ lɔŋ piŋ lɛɣtʊ kpɛlɛkʊʊ nɔmɔʊ taa. Euler pazɩ kpɛlɛkɛkʊʊ Ɛsɔ yɔɔ tɔm nɛ Kɗɛkɩ nɛ Hɛbra, mbʊ ɛ-caa pɔza lɛɛlɛ se pɩha waɖɛ nɛ ɛpɩsɩ ninɖɩyu. Peeɖe Jean cɛyɩ ɛtɩ nɛ eyele nɛ ɛ-caa nɩɩ pɩdaa se pʊmʊna ɛ-pɩɣa ɛpɩsɩ lɛɣtʊ tɩlɩyʊ.
Alɩwaatʊ ndʊ, Jean Bernoulli piyaa naalɛ, Daniel nɛ Nicolas, lakaɣ tʊmɩyɛ Ruusi tɩlɩyɛ kpɛlɛkʊʊ tɔm lɩzɩyaa ŋgbɛyɛ taa kɛ Sɛɛpetersbuuri tɛtʊ taa. Hasɩyaɖɛ fenaɣ pɩnaɣ 1726 alɩwaatʊ taa lɛ, Nicolas ñasɩbɩna lebiye kʊdɔŋ mbʊ lɛ, ɛlaba pɩnaɣ kɛlɛ Ruusi tɛtʊ taa. Kɛlɛ e-neu Daniel pazɩ ɛ-tʊma, lɛɣtʊ tʊmɩyɛ nɛ tomnasɩ ɖɔnɛ kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ nɛ ɛpɔzɩ se eeyeba ajɔɔla kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ yem nɛ nɔyʊ fɛyɩ yɔ Leonhard ɛkpaɣ ɖɩjayɛ nɖɩ.
[[Category:!Main category]]
gic0qhd4hpklact96921clxfmc5m0tz
Leonhard Euler (Lɛɣtʊ tɩlɩyʊ)
0
687
3445
3444
2017-06-24T00:03:42Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
3445
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Leonhard Euler]]
3ywxjn4m28k1qci0tbhvhs8mjgahb9d
Les frères Wright
0
688
3447
3446
2017-06-24T00:03:42Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
3447
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Orville nɛ Wilbur Wright]]
lbdfttj02gxerlywwthl1u9muyurexc
Lesi
0
689
11547
3452
2018-02-22T19:46:20Z
Gnangbade
58
liens
11547
wikitext
text/x-wiki
Kabɩyɛ tʋ sɩma ɖɔɖɔ se ɛyʋ sɩkɩɣ yɔ, ɛtasɩ. Pʋ-yɔɔ sɔsaa tuu eduye se "Ɛsɔ tɩna kpɩnɛ, tɛtʋ paɣ huyuu". Yee mbʋ, ɛyʋ tomnaɣ kɛ huyuu yem, keem wɛɛ. Keem mbʋʋ lɛ ciam yaa kalɩzaɣ. Ɛyʋ sɩkɩ lɛ, pʋwɛɛ se pala ɛ-leɣa nɛ pɩsa nɛ ɛ-kalɩzaɣ sʋʋ ɖɩɣa. Patala sɩɖʋ leɣa yɔ, ɛ-kalɩzaɣ wɛɣ nɛ kɔcɔʋ yem, kaanaɣ ɖɩsʋyɛ.
Lesi wɛ tɔm naadozo taa : lɛsɩ kɩbanzɩ wɛɛ, lesi kɩdɛkɛdasɩ n̄ɛwɛɛ nɛ piya lesi n̄ɛwɛɛ ɖɔɖɔ. Ɛyaa mba pasʋtʋyʋʋ nɛ pʋcɔ [[Ɛsɔ]] yaa-wɛ yɔ, pɛ-lesi kɛŋna lesi kɩbanzɩ. Mba paba tasɩ sɩm kɩbam yɔ, paba lesi payaɣ lesi kɩdɛkɛdasɩ. Mba paba sɩkɩ nɛ patatalɩ pɩnzɩ nɩɩnʋwa nɛ nɛɛlɛ yɔ, paba lesi wɛ ndɩ nɛ akpadɩyaa lesi. Weyi ɛwɛna pɩnzɩ nɩɩnʋwa nɛ nɛɛlɛ nɛ ŋkpaɣ pɩɖɛɛ yɔ payaɣ se akpadɩyʋ.
=Ɖɩcalɩɣna lesi kɩdɛkɛdasɩ tɔm yɔɔdʋʋ=
Ɛyaa mba patasɩ sɩm kɩbam yɔ, pe-lesi payaɣ lesi kɩdɛkɛdasɩ. [[Sɩm]] kɛ sɩm kɛlɛ, mbʋ payaɣ sɩm kɩdɛkɛdɩm ? Toovenim lɛ, ɛyʋ tɔkɔɔ wɩlʋʋ, ɛlɛ, pʋwɛɛ se Ɛsɔ Caabiyuu ɛyaɣ ɛ-ɛyʋ lɛ, ɛyaa-ɩ camɩyɛ yaʋ. Ɛkpaɣ-ɩ ɖiɣɖiɣ e-ɖom taa. Sɩm mbʋ ɖɩyaɣ se sɩm kɩdɛkɛdɩm yɔ, mbʋʋ yɔ : lɩm kpakʋʋ ɛyʋ yɔ, ɛyʋ yɔɔ canʋʋ yaa puhuu nɛ ɛsɩkɩ yɔ, miŋ n̄akʋʋ ɛyʋ nɛ ɛsɩkɩ yɔ, halʋ sɩkʋʋ nɛ lotu yɔ, ɛyʋ ɖɩɣʋ ɛ-tɩ nimiye nɛ ɛsɩkɩ yɔ, [[lɔɔɖɩyɛ]] yaa kpokpo yaa [[cɛɛcɛ]] makʋʋ ɛyʋ nɛ ɛsɩkɩ yɔ nɛ ɛyʋ tɔlʋʋ tɩʋ nɛ ɛsɩkɩ yɔ. Sɩm ndɩ ndɩ pʋnɛ payaɣ se sɩm kɩdɛkɛdɩm. Ɛyʋ weyi ɛsɩkɩna sɩm pʋnɛ pɩ-taa nabʋyʋ yɔ, yolim taa palakɩ pʋdʋ leɣa. Ɛ-n̄ɩma nɛ e-egbele panɩŋna ɖama nɛ paɖʋ kɩyakʋ nɛ pala e-leɣa. Palakɩ-kɛ yolim taa se tɛʋ ɛkɔɔ nɛ kikpesi ɛzaɣtʋ ńdʋ nɛ pʋɖʋna koozaɣ nɛ kɔ-tɔbʋʋ nɛ wiɖiyi sɩɖʋ ɖɩɣa taa tʋ nɔɔyʋ ɛtaatasɩ pɛ-tɛ sɩm kɩdɛkɛdɩm mbʋʋ sɩbʋnaʋ kaʋ. Kɔyɛ laɖʋ nɔɔyʋ lakɩna pɩdɛ leɣa ŋ́ga. Kɔyɛ laɖʋ ɛnʋ ɛpɩsɩna sɩɖʋ egbele. Pʋ-tɔbʋʋ se ɛnʋ kpakɩɣna sɩɖʋ wondu n̄anaɣ kuluu tɛŋ lɛ. Evemiye kʋɖʋmɖɩyɛ palakɩ leɣa ŋ́ga. Pʋ-tɔbʋʋ se puwiye pakaŋ kaŋga, palɩɩ kɩyakʋ, pahʋ n̄ɔsɩ nɛ pokuli n̄anaɣ. Paapazɩɣ pazɩtʋ. Paamaɣ sɩɖʋ ɛnʋ komoɖe.
=Ɛzɩma palakɩ mba patatalɩ paʋ yɔ pe-lesi?=
Mba patatalɩ paʋ yɔ, pɛwɛ tɔm naalɛ taa. Kajalaɣ lɛ, piya wɛɛ, kpaɣ pɩnaɣ kpɛɖɛ nɛ puwolo pɩsɩɩna pɩnzɩ hiu nɛ lʋbɛ. Paba lesi wɛ ndɩ nɛ mba paba wɛna pɩnzɩ hiu nɛ lutozo nɛ puwolo pɩsɩɩna pɩnzɩ nɩɩnʋwa nɛ hiu nɛ nakʋ yɔ. Egbele nɛ sɩɖʋ n̄ɩma panɩɣna ɖama nɛ paɖʋ sɩɖʋ leɣa kɩyakʋ. Palakɩ leɣa nɛ tɛʋ fe lɛ papazɩ pazɩtʋ, paaka kaŋga, paalɩɣ kɩyakʋ, paahʋŋ n̄ɔsɩ, paakuluu n̄anaɣ.
Ɛyaa mba pɛwɛna pɩnzɩ hiu nɛ lutozo nɛ puwolo pɩsɩɩna pɩnzɩ nɩɩnʋwa nɛ pɩnzɩ hiu nɛ nakʋ yɔ ɛzɩma palakɩ pe-lesi ? Palakɩ-sɩ ɖeyiɖeyi ɛzɩ palakʋʋ piya n̄ɩnzɩ yɔ, ɛlɛ, paba ɖeɖe lɛ, pakaŋ kaŋga, palɩɩ kɩyakʋ, pahʋ n̄ɔsɩ pɛtɛ pokuli n̄anaɣ. N̄anaɣ ɖikiliye wiye sɩɖʋ egbele kpakɩɣ e-koohu wondu.
=Akpadɩyaa lesi=
Lesi nzɩɩ payaɣ kasandʋ lesi. Pɔn̄ɔɔzʋʋ-sɩ nɛ pala-sɩ [[lɛlaɣ fenaɣ]] taa. Palakɩ-sɩ lɛlaɣ fenaɣ taa mbʋ pʋyɔɔ yɔ alɩwaatʋ ńdʋ tɛʋ fɛyɩ, pɩtasɩ ɖɔɖɔ lɛ, haɖaʋ tʋmɩyɛ takɩlɩ. Sɩɖʋ n̄ɩma taa wɛ leleŋ mbʋ pʋyɔɔ yɔ, Ɛsɔ tɔsɩ pɛ-ɛyʋ. Pɔyɔɔdʋʋ se pʋdʋ tɛma ɛ-mʋtʋ. Pʋ-tɔbʋʋ se ɛtɔɔ ɛjaɖɛ yɔɔ siŋŋ. Ɛyʋ yɛkɛ pɩyɛ se ɛwɛɣ tam, ɛwɛɛ se ɛkaɣ sɩbʋ. Sɩɖʋ n̄ɩma nɛ sɩɖʋ egbele panɩŋna ɖama nɛ paɖʋʋ pɛ-ɛyʋ leɣa kɩyakʋ. Pʋwayɩ lɛ petiyi nɛ peheyi sɩɖʋ ɛtɩnaa tɩŋa. Ɖoho wena afeŋ se pama so, pasʋsʋʋ, pʋ-tɔbʋʋ se palakɩ ɛza yɔɔ caɣʋ. Ɖoho ana, paa ɛtɩ weyi lɛ ewokina ɛ-nɔndɔʋ tʋ nɛ ɛ-sʋlʋm peeɖiɣa nɛ ɛcalɩsɩna mba pasɩŋna-ɩ ɛ-ɛtɩ yaa ɛ-yɔsɔ sɔŋ libu yɔ pɛ-ɛza. Lɛɛlɛyɔ lɛ, soɖabi lita powokina. Tɛʋ feŋ nɛ soo alɩwaatʋ talɩ ɖanaɣ yɔɔ lɛ, paa ɛtɩ weyi ɛ nɛ e-so nɛ ɛtalɩ ɛcɔɔ ɛ-ɛtɩ yaa ɛ-yɔsɔ ɖɩɣa.
Tɛʋ feŋ lɛ, leɣa kɩyakʋ maɣmaɣ kɛlɛ. Pazɩtʋ wɛɛ. Toovenum lɛ, paatɛma pazʋʋ sɩɖʋ sɩm wiye nɛ pana ɛ-sɩm lɩna ɖenɖe yɔ, ɛlɛ, pʋwɛɛ se leɣa wiye, tanaʋ tʋ nɔɔyʋ ɛlɩɩ nɛ ɛcɛtɩ ɛla pazɩyʋ tʋmɩyɛ nɛ ɛyaa woki pazɩ. Leɣa wiye paa ɛtɩ weyi ɛsaɣ mʋtʋ, ɛtaa tʋ-yɔɔ penim cɔɔ, ɛtɩnɩ tɩ-yɔɔ kelimiye yaa su, pɩ nɛ pu-ɖozi nɛ sʋlʋ pɛyʋ nɛ ewona ɛ-ɛtɩ yaa ɛ-yɔsɔ weyi papayɩ yɔ ɛ-tɛ.
Leɣa kɩyakʋ ɖɛɣ lɛ, paɖʋ kɩyakʋ lɛɛkʋ nɛ paka kaŋga, pʋwayɩ lɛ palɩɩ kɩyakʋ. Pʋpʋ wayɩ lɛ pahu n̄ɔsɩ kɩyakʋ lɛɛkʋ wiye. N̄ɔsɩ ɖɩhʋnɖɛ wiye paa ɛtɩ weyi lɛ ewokina e-kelimiye nɛ ɛ-sʋlʋm peeɖiɣa. Pʋbʋ wayɩ lɛ paɖʋ kɩyakʋ lɛɛkʋ nɛ pokuli n̄anaɣ. N̄anaɣ ɖikuliye wiye sɩɖʋ egbele kpakɩɣ e-koowu wondu nɛ ekpe. Leɣa tɛma lɛ.
=Kɩkpalaŋ=
Ɛyaa mba pɛwɛna pɩnzɩ mɩnʋʋ nɛ pɩkpaɣ pɩɖɛɛ yɔ papaɣ kɩkpalaŋ. Ɛlɛ pʋpɔzʋʋ se ɛyaa mba, pe-nesi tɛɛ ɛwɛɛ. Pʋ-tɔbʋʋ se pɛkɛ n̄ɩm tɩnaa siŋŋ, mbʋ pʋyɔɔ yɔ, pʋpɔzʋʋ mbʋ kɩkpalaŋ taa yɔ, pʋɖɔ pɩdɩɩfɛyɩ. Pakʋʋ kelime sakɩyɛ, pakʋ pʋŋ, pakʋ heŋ nɛ pɛtɛ pakʋ naŋ. Papaɣzɩɣ-sɩ ɛyaa mb ape-lesi ɖɔɖɔ ɛzɩ palakʋʋ akpadɩyaa n̄ɩnzɩ yɔ. Pʋ-tɔbʋʋ se n̄ɩma nɛ sɩɖʋ egbele panɩŋna ɖama nɛ paɖʋ pɛ-ɛyʋ kɩkpalaŋ kɩyakʋ. Paapaɣ kɩkpalaŋ evemiye kʋɖʋmɖɩyɛ ɛzɩ papaɣʋ akpadɩyʋ so yem yɔ. Kpɩtaʋ mpilim pamakɩ soo ana. Mbʋʋ payaɣ se kɩkpalaŋ. Sɔnzɩ nasɩyɛ n̄ɛwɛɛ ɖɔɖɔ nɛ palakɩ-sɩ kɩkpalaŋ paʋ taa.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Kabɩyɛ ɛsakuliye]]
rm9wh9zgl29hsnudglxstkjokiaqkwp
Lesoto
0
690
17860
15007
2024-01-06T17:07:26Z
Gnassingbé-Gnassingbé
4636
Catégorie
17860
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛjaɖɛ
| Hɩɖɛ = Lezoto
| Hɩɖɛ2 = Lesotho
| Kɩɖaʋ kɩdɛɛka = [[File:Flag of Lesotho.svg|75px]]<br>Lezoto Kɩɖaʋ kɩdɛɛka
| Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ = [[File:Coat of arms of Lesotho.svg|75px]]<br>Lezoto Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ
| image_map = [[File:Locator map of Lesotho in Africa.svg|190px]]<br>Lezoto tɛlɛŋa
| official_languages = .
| capital = .
| government = .
| president = Wiyaʋ Letsie III
| area_km2 = 30,355
| population_estimate = 2,203,821
| population_estimate_year = 2016
| population_density_km2 = 72.6
| cctld = .
}}
Lezoto kɛna Afrika nɛ hadɛ kiŋ ɛjaɖɛ nɛ ɛjaɖɛ nɖɩ-taa nɛ pʊŋ nɛ teŋu nakʊyʊ fɛyɩ ɖɩ-cɔlɔ. Ɖooo lɛ Piritaniki kakpacayaɣna-ɖɩ pɩkɔɔ pɩsɩɩna ɖɩ-tɩ yɔɔ wɛʊ pɩnaɣ 1966. Peeɖe ɛjaɖɛ ñʊʊtʊ kɔyɔ Letsie III nɛ kewiyaɣ ñʊʊtʊ yɔ Pakalitha Mosisili. Tetʊ sɔsɔtʊ yɔ Maseru. Lezoto taa ɛyaa kpɛndɩ miliyɔɔna naalɛ nɛ kristu mba kɩlɩna ɖɔʊ. Kʊnʊmɩŋ naalɛ pɔyɔɔdɩɣ peeɖe: Angilisinɛ lezoto.
Ɖooo lɛ mba paalɛɣ caɣʊ peeɖe yɔ mba lɛ Puusmɛɛnɩwaa, Ŋgʊniwaa nɛ Pozoto mba pɛkɛ Pantʊʊwaa yɔ.
Pɩnaɣ 1820 kɛ wiyau Moshoeshoe Ier nɛ ɛkpɛndɩ Sotowaa cejewa kpeekpe se pɩwa-ɩ ɖɔŋ nɛ ɛkaɖɩna Suuluuwaa. Nɛ pɩla mbʊ ɖɔɖɔ.
Mɩnzɛma fenaɣ 12 pɩnaɣ 1990 lɛ Moshoeshoe Ier pɩyalʊ lɛɣzɩ-ɩ kewiyaɣ yɔɔ. Kɔlaɣ fenaɣ 25 pɩnaɣ 1995 lɛ Moshoeshoe IIer kpaɣ kpelaɣ pɩkɔɔ pɩsɩɩna ɛ-sɩm Kɔlaɣ fenaɣ 15 pɩnaɣ 1996. Ɛlɛ kɩyɛna fenaɣ 30 pɩnaɣ 2014 sɔɔjana kpaɣ hɔzɩŋ nɛ pakʊ pɛ-ɛjaɖɛ ñʊʊtʊ. Mbʊ yebina pe-ɖe kewiyaɣ ñʊʊtʊ Thomas Thabane se nɛ ɛɖʊ kʊyʊʊ kɛ Afrika nɛ Hadɛ kɩŋ ɛjaɖɛ nɛ ɛmakɩ kobuka se pasɩna-ɩ. Nɛ pɩla mbʊ ɖɔɖɔ nɛ pɩya nakʊyʊ salaŋ fena kɩyakʊ naalɛ pɩnaɣ kʊɖʊmaɣ ŋga ka-taa lɛ ɛpɩsɩ ɛ-ɛjaɖɛ taa.
{{Afrɩka}}
[[Catégorie:!Main category]]
[[Catégorie:Afrɩka]]
[[Catégorie:Ajɛya]]
[[Catégorie:Lezoto]]
6u8f3k9v3innmdfc5ne6c2dve89xl90
Libreeviili
0
692
17846
14419
2024-01-06T16:54:08Z
Gnassingbé-Gnassingbé
4636
Catégorie
17846
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Libreville.jpg|vignette|Libreville]]
Libreeviili kɛna [[Kaabɔɔ (Gabon)|Kaabɔɔ]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ sʊzɔtʊ ndʊ tɩ-taa politiki tʊma nɛ komina tʊma sɔsɔna kpelasi wɛɛ ɖɔɖɔ yɔ. Pɩnaɣ 2014 taa pakalɩ kɩgalʊʊ lɛ, pana ɛyaa 850 000 nɛ Kaabɔŋ tɛtʊ sʊzɔtʊ taa payɩ lɛ, Libreeviili tɛtʊ taa kɛ ɛyaa kɩla ɖɔʊ. Pɩnaɣ 2010 taa pakali kɩgalʊʊ ŋgʊ Kaabɔŋ ɛjaɖɛ kpeekpe taa lɛ, ɛyaa kɩla ɛzɩ 1 534 300.
[[Fichier:Beach_scene_Libreville_4.JPG|vignette|Beach scene Libreville 4]]
Libreeviili tɛtʊ wɛ pɔɔ ŋga payaɣ-kɛ se Kaabɔŋ yɔ kɔcɔlɔ kpam nɛ pɩwɛna ɛjaɖɛ nɖɩ nɛ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ nɛ hatʊ kiŋ. Kʊnʊŋ ŋgʊ pɔyɔɔdɩɣ Libreeviili tɛtʊ taa yɔŋgʊ lɛ [[Fransɩɩ kʊnʊŋ|Fransɩɩ]]. Pɩnaɣ 2014 taa kɛ mbʊ yɔ, mba pɛwɛna pɩnzɩ 15 nɛ pɩɖɛɛ yɔ mɩnɩʊ yɔɔ lɛ, ɛyaa 71,9 yɔɔdʊʊ fransɩɩ nɛ pamaɣ-kʊ; piyele mba pɛwɛna pɩnzɩ 76,8 nɩʊ-kʊ nɛ pɔyɔɔdʊʊ-kʊ.
[[Fichier:Libreville_is_a_place_of_pleasure.JPG|vignette|Libreville is a place of pleasure]]
Tɛtʊ tʊnɛ tɩ-taa [[Krɩstʋ ŋgbɛyɛ|krɩstʊ mba]] kɩlɩna ɖɔʊ nɛ mba pɛkɛ malɩŋ yɔ pɔdɔɖɔɔ ɛlɛ pɩɩlɩna ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩñʊʊtʊ weyɩ payawaɣ-ɩ se Omar Bongo Ondimba ɛlɛ yɔɔ kɛ papɩsa malɩŋ. Kpaɣ pɩnaɣ 2014 lɛ Rose Christiane Ossouka Raponda1kɛŋna Libreeviili tɛtʊ yɔɔ cɔnɛyʊ kɩflʊ.
[[Catégorie:!Main category]]
[[Catégorie:Tɛtʋ sɔsɔtʋ]]
[[Catégorie:Afrɩka]]
[[Catégorie:Kaabɔɔ]]
mauipovj7hgcx5gqsw4nqgbc8n6sghn
Liibaŋ(Liban)
0
694
16337
3474
2023-05-09T03:34:00Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Liibaŋ]]
16337
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Liibaŋ]]
grp7xnbn2fe5zgo4y7u7lms5zauwiy2
Liibaŋ
0
695
16515
14670
2023-09-18T03:31:34Z
SpinnerLaserzthe2nd
3964
([[c:GR|GR]]) [[File:Flag of Lebanon (WFB 2004).gif]] → [[File:Flag of Lebanon.svg]]
16515
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛjaɖɛ
| Hɩɖɛ = Liibaŋ
| Hɩɖɛ2 = Liban
| Kɩɖaʋ kɩdɛɛka = [[File:Flag of Lebanon.svg|75px]]<br>Liibaŋ Kɩɖaʋ kɩdɛɛka
| Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ = [[File:Coat of arms of Lebanon.svg|75px]]<br>Liibaŋ Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ
| image_map = [[File:Map of Lebanon-sl.png|190px]]<br>Liibaŋ tɛlɛŋa
| official_languages = .
| capital = .
| government = .
| president = Ɖajaa Michel Aoun.
| area_km2 = 10,452
| population_estimate = 4,467,000
| population_estimate_year = 2015
| population_density_km2 = 560
| cctld = .
}}
[[File:Lebanese national anthem.ogg|vignette]]
[[Fichier:Beirutcity.jpg|vignette|Liibaŋ]]
Liibaŋ kɛna Prosɩ-Oriaŋ taa ɛjaɖɛ naɖɩyɛ nɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa pʊŋ kɩlɩna wɛʊ. Liibaŋ nɛ hayʊ kiŋ nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa lɛ Siirii ɛjɑɖɛ wɛna nɛ kilomɛtanaa talɩɣ ɛzɩ 376 yɔ nɛ hadɛ kiŋ lɛ, [[Izrɛɛlɩ (Israël)|Izrɛɛlɩ]] ɛjaɖɛ nɖɩ kilomɛtanaa 79.
Wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa lɛ bassin levantiŋ pɔlɔkʊ yaa fɛɛʊ nɛ kilomɛtanaa 220 kɛ pɩmaɣnaa. Ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-tɛtʊ sɔsɔtʊ yɔ Beyiiruti. Kʊnʊŋ ŋgʊ pɔyɔɔdɩɣ yɔ lɛ arabe; fransɩ ñatatasɩ kɛʊ kʊnʊŋ nakʊyʊ siŋŋŋ kɛ peeɖe, kɩcadaa. Liidiye nɖi pɔtɔkɩ yɔ lɛ libaŋ pɔɔyaɣ. Pɩnaɣ 1926 taa kɛ Liibaŋ ɛjaɖɛ ɖʊ ɖɩ-tɛ paɣtʊ takayaɣ nɛ pɩha-ɖɩ ɖɔɖɔ waɖɛ se ɖɩlɩzɩ ɖɩ-ɛjaɖɛ ñʊʊtʊ nɛ minisiriwaa kediizaɣ.
Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-paɣtʊ yɔɔdɩɣ se pʊwɛɛ se pɩkɛna kɩcɛyʊʊ ɖɩ-ñʊʊtʊ ɛkɛna krɩstʊ-tʊ nɛ paɣtʊ lɩzɩyaa lɩzɩɣna-ɩ nɛ pʊwɛɛ se ɛyaa naalɛ kɛ naatozo ɛlɩzɩna-ɩ; ɛlɛkɩ pɩnzɩ looɖo. Ɖooo agoza fenaɣ 25 pɩnaɣ 2014, Liibaŋ tatɩɩlɩzɩta ɖɩ-ɛjaɖɛ ñʊʊtʊ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Liibii]]
6fsyauxbbwt9qw359w9xj0akn0af5zf
Liiberiya
0
696
9779
8650
2017-11-20T07:04:02Z
Atticmaker
127
category added
9779
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛjaɖɛ
| Hɩɖɛ = Liiberiya
| Hɩɖɛ2 = Liberia
| Kɩɖaʋ kɩdɛɛka = [[File:Flag of Liberia.svg|75px]]<br>Liiberiya kiɖɑʋ kɩdɛɛka
| Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ = [[File:Coat of arms of Liberia.svg|75px]]<br>Liiberiya ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ
| image_map = [[File:Liberia (orthographic projection).svg|190px]]<br>Liiberiya tɛlɛŋa
| official_languages = .
| capital = [[Monrooviya (Monrovia)]]
| government = .
| president = Ɖoɖoo Ellen Johnson-Sirleaf
| area_km2 = 111,369
| population_estimate = 4,503,000
| population_estimate_year = 2015
| population_density_km2 = 35.5
| cctld = .
}}
Liiberiya kɛna Afrika wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa ɛjaɖɛ naɖɩyɛ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-hadɛ kɩŋ lɛ, Atɩlantiki lɩŋgamʊʊ nɛwɩsɩ ɖɩɖʊyɛ nɛ hayʊ kiŋ lɛ Siyeera –Leyɔnɩ, pɩyele hayʊ kiŋ lɛ Kinee, wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa lɛ, Kootidivuwarɩ. Liiberia kɛna kacalaɣ ɛjaɖɛ Afrika kpeekpe taa se ɖɩmʊ ɖɩ-tɩ yɔɔ caɣʊ ɖooo pɩnaɣ 1847.
Kpaɣ ɖooo kɔlaɣ fenaɣ hiu nɛ looɖo pɩnaɣ 2006 kɛ palɩza Ellen Johnson-Sirleaf se ɛkɛ peeɖe ɛjaɖɛ ñʊʊtʊ. Ɛnʊ kɛna kacalaɣ halʊ Afrika kpeekpe taa ɖɔɖɔ se ɛkɛ ɛjaɖɛ ñʊʊtʊ. Pɩtasɩ ɛlɛ, ɛmʊ Lanŋhɛzɩyɛ samtʊ nimiye pinaɣ 2011. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩwɛ ajɛya wena keteŋa kpeekpe taa kʊñɔntʊtʊ wɛɛ sɩŋŋŋ yɔ a-tɛ hiu taa. Ɖɩwɛ CEDEAO ŋgbɛyɛ taa ɖɔɖɔ.
Ɖooo pɩnaɣ 1821 kɛ Amerika yoma mba peyeba-wɛ pacaɣ peeɖe nɛ pɩla se pɔsɔza mba paatɛma wɛʊ peeɖe pazɩ yɔ pɔ-yɔɔ.
Paatɔ caca lɛ, Amerika-tʊ kpaɣnaɣ kewiyaɣ nɛ Amerika mba mba palaba tɛɛ peeɖe yɔ, pɔtɔyɩtʊ ɛyaa kɩkpɛdaa. Tʊmɩyɛ kaakɩlɩ wɛʊ pɩlɩɩna ketu labʊ yɔ. Pɩnaɣ 1931 kɛ keteŋa kpeekpe ajɛya kɩkpɛndɩɣ ŋgbɛyɛ nɖɩpayaɣ se SDN yɔ ɖikizi tɔm ndʊ.
Pɔtɔʊ cacanaa yɔ ɛyaa kɩkpɛdaa ɛɛtɔʊ pɩkɔɔ pɩsɩɩna pɩnaɣ 1945 nɛpʊcɔ ɛjaɖɛ ñʊʊtʊ William Tubman ha-wɛ waɖɛ se papɩzɩɣ papaazɩ tɔʊ caca.
{{Afrɩka}}
[[Category:!Main category]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Liiberiya]]
2apanda9t15rux2whl6i42fiw2ulljp
Liibii
0
697
14931
12381
2021-03-03T03:26:47Z
CommonsDelinker
130
Replacing Coat_of_arms_of_Libya-1970.svg with [[File:Coat_of_arms_of_Libya_(1969–1972).svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · To match with [[:c::File:Flag
14931
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛjaɖɛ
| Hɩɖɛ = Liibii
| Hɩɖɛ2 = Libye
| Kɩɖaʋ kɩdɛɛka = [[File:Flag of Libya (3-2).svg|75px]]<br>Liibii Kɩɖaʋ kɩdɛɛka
| Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ = [[File:Coat of arms of Libya (1969–1972).svg|75px]]<br>Liibii Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ
| image_map = [[File:Locator map of Libya in Africa.svg|190px]]<br>Liibii tɛlɛŋa
| official_languages = Araabɩ
| capital = Tripoli
| government = .
| president = Ɖajaa Fayez al-Sarraj
| area_km2 = 1,759,541
| population_estimate = 6,411,776
| population_estimate_year = 2015
| population_density_km2 = 3.55
| cctld = .
}}
Liibii kɛna Afrika nɛ hayʊ kiŋ ɛjaɖɛ nɛ ɖɩwɛ ajɛya wena awɛ Maagrɛbɩ taa yɔ. Liibii nɛ hayʊ kiŋ lɛ, [[Mediteranee teŋgu|Mediteraanee teŋgu]], wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa lɛ [[Alizeerii|Alzeerii]] nɛ [[Tuniizii|Tunizi]], Hadɛ kiŋ lɛ [[Nizɛɛrɩ|Niizɛɛrɩ]] nɛ [[Caadɩ]], pɩkazɩ nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa lɛ Liibii sɩ kamaɣ nɛ [[Sudaanɩ|Suudaŋ]] nɛ [[Egipiti]].
Walanzɩ taa lɛ, ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩkɛ naanza ñɩŋɖɛ Afrika taa nɛ 18 ñɩnɖɛ keteŋga kpeekpe taa. Ɖɩwalanzɩ taa maɣna 1 759 540 km2. Peeɖe ɛyaa makɩɣna ɛzɩ miliyɔɔnaa looɖo yaa litoozo yɔ. Tɛtʊ sɔsɔtʊ kɔyɔ [[Triipoolii (Liibii)|Tiripoolii]] nɛ ɛyaa kpɛndɩ miliyɔɔnaa kʊɖʊmʊʊ nɛ kutokiŋ litoozo. Pʊwayɩ lɛ Pɛŋgazɩ (650 000), Misirata (350 000) nɛ Ɛlɩ-Beyida (250 000). Ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-ñɩm kpilina karazɩm yɔɔ.
Liibii mʊ kɩ-tɩ yɔɔ wɛʊ kɛ mɩnzɛma fenaɣ pɩnaɣ 1949. Weyi ɛɛɖa kelaɣ yɔɔ caɣʊ yɔ ɛnʊ lɛ Wiyao Idris Ier. Ɛ-hɩɖɛ sɔsɔyɛ kɔyɔ Sidi Muhammad Idris al-Mahdi al-Sanoussi.
Pɩnaɣ 1969 kɛ Ɖiiyu Mouammar al-Kadhafi kʊ ɛjaɖɛ ñʊʊtʊ Idris Ier nɛ ɛkpaɣ kpelaɣ nɛ eɖiyu ɛ-ɛjaɖɛ ɛzɩ Egipiti ɛjaɖɛ ñɩnʊ Gamal Abdel Nasser yɔ.
Kpaɣ [[lɛlaɣ fenaɣ]] 2011, mba pakaɖɩɣna kewiyaɣ yɔ papazɩ ñɩnɩɣ se pʊwɛ ɛzɩmaa yɔ Kadhafi kʊyɩ kpelaɣ yɔɔ. Ñam ñam lakasɩ la nɛ minisri weyi ɛcɔŋna tɔm hʊʊ yɔɔ yɔ pasɩ-ɩ kpelaɣ yɔɔ se ɛcɔna ɛjaɖɛ yɔɔ nɛ ɛɛñɔɔzɩ takayasɩ ɖʊzʊʊ. Pɩla mbʊ nɛ hɛɛɛ hɛɛɛ pɔkɔɔ pehiu Mouammar al-Kadhafi pakpa-ɩ nɛ pakʊ-ɩ aliwaatʊ ndʊ ɛcaɣ se ese nɛ ɛmɛlɩ Siriti yɔ.
{{Afrɩka}}
[[Category:!Main category]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Liibii]]
8ypy9rls3019o3hslcjrz2kg57eiqac
Liidiye
0
698
18335
18334
2024-10-18T11:37:49Z
CommonsDelinker
130
Removing [[:c:File:2000_frank_cfa_UEMOA_a.jpg|2000_frank_cfa_UEMOA_a.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Rosenzweig|Rosenzweig]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:2000 frank cfa UEMOA a.jpg|]].
18335
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Full_set_of_usual_F_CFA_coins_of_the_West_African_monetary_union_XOF_BCEAO_UEMOA_franc.jpg|vignette|Full set of usual F CFA coins of the West African monetary union XOF BCEAO UEMOA franc]]
Liidiye wɛ tam nabʋlɛ taa : liidiye hatʋ wɛɛ nɛ liidiye pɔɔyaɣ ñɛwɛɛ ɖɔɖɔ. Liidiye pɔɔyasɩ wɛ ndɩ ndɩ ɖɔɖɔ. Faɖam pɔɔyaɣ wɛɛ nɛ piyee pɔɔyaɣ ñɛwɛɛ. Piyee naalɛ pɔɔyaɣ wɛɛ nɛ canta pɔɔyaɣ ñɛwɛɛ. Nɩɩnʋwa pɔɔyaɣ wɛɛ nɛ mɩnʋʋ pɔɔyaɣ ñɛwɛɛ. Pʋ-wayɩ lɛ, taŋga pɔɔyaɣ wɛɛ.
Ñɩnɩyʋ sɔsɔ weyi payaɣ se [[Aristote]] yɔ, ɛtɔma se liidiye pɔɔyaɣ tʋŋ tʋma naadozo. Kajalaɣ lɛ, liidiye pɔɔyaɣ palakɩna akɔntɔ. Nabʋlɛ lɛ, pazɩɣ liidiye pɔɔyasɩ se sɩkɛ wazaɣ pʋyʋ nɛ liidiye pɔɔyaɣ wazaɣ naadozo ñɩŋa lɛ se, ŋgaa palakɩna tʋmɩyɛ siŋŋ tadɩyɛ nʋmɔʋ taa.
Liidiye pɔɔyasɩ wɛ wazaɣ pɩdɩɩfɛyɩ. Ɛyʋ pɩzɩɣ ɛsɔɔlɩ se ɛyakɩ nabʋyʋ, ɛlɛ, ɛfɛyɩna liidiye pɔɔyasɩ nɛ pɛdɩyʋ ɖɔɖɔ ɛfɛyɩna cenji kɔyɔ, ɛɛpɩzɩɣ ɛya mbʋ ɛsɔɔlɩ yabʋ yɔ. Yee ɛyʋ ewoki poliŋ ɖoli nɛ ɛsɔɔlɩ se ɛsʋʋ takasii yaa nabʋyʋ taa kɔyɔ, ɛsɔɔlʋʋ se kpokponaa mba palakɩ tada yɔ, pa-taa nakʋyʋ ɛkpaɣna-ɩ nɛ ɛfɛyɩna liidiye pɔɔyasɩ nɛ kpokpo tʋ fɛyɩna ɖɔɖɔ kɔyɔ, pɩlakɩ-ɩ kaɖɛ siŋŋ. Nabʋyʋ taa kɔyɔ, pɩkɛ kɩjɛyʋʋ se ɛtalɩ ɖenɖe ewoki yɔ lɔŋ, ɛlɛ, liidiye pɔɔyasɩ yaa cenji kɩɩwɛʋ yɔɔ lɛ, ejiɣ wayɩ.
Ñɩɣlɩm ñɩɣtʋ polukina liidiye pɔɔyasɩ.
<gallery widths="150" heights="150" align="center">
</gallery>
[[Category:!Main category]]
jksd9s2gpeo09q3i93ir13qcipcsuvh
Liu ñɩm (volonté)
0
699
11916
8463
2018-03-10T20:05:54Z
Gnangbade
58
lien
11916
wikitext
text/x-wiki
Ɛyʊ lakɩ lɩmaɣzɩyɛ kɩbanɖɛ naɖɩyɛ nɛ ɛna se ɖɩwɛ ɖeu nɛ ɖɩmʊna lɛ, ɛla mbʊ ɛɖʊwa se ɛlakɩ yɔ nɛ ɛ-sɔɔlɩm. Ɛ-lɩmaɣzɩyɛ yɔɔ ɛtɩŋɩɣna nɛ ɛlakɩ mbʊ mbʊ e-liu wɛɛ yɔ pɩtɩŋɛ payɩ. Ɛyʊ maɣzɩɣ ɛ-ñʊʊ taa siŋŋ nɛ pʊcɔ ɛla mbʊ ɛɖʊwa se ɛlakɩ yɔ yaa pʊcɔ ɛla e-liu ñɩm. Ɛmaɣzɩɣ ɛ-ñʊʊ taa, mbʊ pʊyɔɔ yɔ, pʊwɛɛ se mbʊ ɛɖʊwa se ɛlakɩ yɔ, pɩkɛdɩna ɛ-cɔlɔ ñɩma. Pɩfɛyɩ se ɛla mbʊ puyozuu ɛ nɛ ɛ-cɔlɔ ñɩma kuyozu yɔ.
Ɖɩkpaɣ se ɛyʊ nɔɔyʊ liu wɛɛ se ewelesi miiziki. Ɛlɛ, sukuli pɩɣa nakɛyɩ ñɛwɛ ɛ-cɔlɔ nɛ kɔsɔɔlɩ kpɛlɛkʊʊ. Pɩfɛyɩ se pʊdʊ ɛɖʊ miiziki nɛ ɛkpazɩ ɖoŋ se ɛsɔɔlɩ welesuu, mbʊ pʊyɔɔ yɔ, ɛkpazɩ ɖoŋ kɔyɔ, pɩcɛyɩɣ sukuli pɩɣa ŋga kaka ñɔsɔɔlɩ kpɛlɛkʊʊ yɔ. Pa-naalɛ pa-taa paa weyi ɛsɔɔlɩ labʊ mbʊ e-liu wɛɛ yɔ. Yee mbʊ pʊwɛɛ se weyi e-liu wɛɛ se ewelesi miiziki yɔ, ɛɖʊ ɛ-tɛ miiziki, ɛlɛ, ɛtaakpazɩ foolim (volume) ɖoŋ.
Ɛyʊ lakʊʊ mbʊ e-liu wɛɛ yɔ, pʊwɩlɩɣ se ɛwɛ ɛ-tɩ yɔɔ. Pʊ-tɔbʊʊ se ɛyʊ liu ñɩm labʊ kɛ ɖɔɖɔ tɩ-yɔɔ wɛʊ.
[[Filozofii|Filozɔfʊwaa]] sakɩyɛ yɔɔdʊʊ se ɛyʊ ɖeke koŋ pɩzɩɣna nɛ ɛla mbʊ e-liu wɛɛ yɔ. Pɔtɔŋ se tɛtɛ kpɛna yaa wondu kɩlɩzɩtʊ lɛɛtʊ ndʊ tifezuu, tɩtɔkɩ nɛ tɩñɔʊ yɔ, tɩ-taa natʊyʊ ɛɛpɩzɩɣ tɩmaɣzɩ nɛ tɩla mbʊ ti-liu wɛɛ yɔ. Filozɔfʊwaa panɛ, Kant nɛ Descartes pakaɖɩna-tʊ mbʊ.
Filozɔfʊ weyi payaɣ se Schopenhauer yɔ, ɛlɛ yɔɔda se ɛyʊ pɩzɩɣ se ɛla e-liu ñɩm yɔɔ yɔ, pi-ɖeke koŋ piyebina nɛ kedeŋa caɣ wezuu. Ɛtɔŋ se mbʊ kɛŋna kedeŋa mɛɛzaɣ tɛɛ tɔm yeli.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Filozofii]]
47iiay83quea1ilmgck52au8nvi91mi
Loma
0
700
16004
11140
2022-05-09T15:30:43Z
CommonsDelinker
130
Removing [[:c:File:ECOWAS_Bank_for_Investment_and_Development_headquarters_in_Lomé.jpg|ECOWAS_Bank_for_Investment_and_Development_headquarters_in_Lomé.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:1234qwer1234qwer4|1234qwer1234qwer4]] because: per
16004
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:TG-Lomé.png|vignette|TG-Lomé]]
'''Loma''' kɛ [[Togo]] tɛtʊ sɔsɔtʊ. Tɩwɛ Togo nɛ hadɛ kiŋ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ hɔɔlʊʊ taa. Tɩwɛ mbʊ nɛ pɩɖɛɛna «Golfe de Guinée» teŋgu kidiilimiŋ nɔɔ kpɛɛɛ. Sakɩyɛ tɔŋ se
ɛyaa miiliyɔɔ wɛna Togo taa. Ɛlɛ, pɩnaɣ kudukuŋ naalɛ nɛ hiu (2010) ̃nɩŋga taa palaba kɩkalʊʊ lɛ, ɛyaa 1 477 660 wɛna Togo taa. Ɛyaa mba pa-taa lɛ, ɛyaa
[[Fichier:Lome_-_panoramio_-_Milos58_(4).jpg|vignette|Lome - panoramio - Milos58 (4)]]
837 437 wɛ Loma tɛtʊ taa.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Tɛtʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Togo]]
d6v0to9bt6dizn1w45ha7p3v8r51ii0
Lotu
0
702
10329
8163
2017-12-30T19:03:53Z
Gnangbade
58
liens
10329
wikitext
text/x-wiki
Lotu kɛna ɛyʊ yaa tɛtɛ kpɩnɛ taa mbʊ pɩwɛɛ nɛ pɩ-taa kɛ tɔɔnasɩ cakɩ yɔ. Ɛyʊ tɔkɩ tɔɔnasɩ nzɩ payɩ yɔ, sɩtɛzʊ likiyuu nɛ sɩtɩɩ hiluu taa nɛ pɩcɔ sɩtalɩ lotu taa siŋŋŋ. Lotu taa kɛ mooti ŋgʊ kɩnaŋgʊ tɔɔnasɩ nzi ɛyʊ tɔkɩ payɩ yɔ. Pɩnaŋgʊ-sɩ nɛ pɩtɛ lɛ, pɩcatɩ-sɩ camɩyɛ nɛ pɩpalɩ anaɣam mbʊ pɩpɩzɩ nɛ pɩha ɛyʊ tomnaɣ kɛ ɖoŋ, kpekpeka nɛ alafɩya yɔ.
Anaɣam mbʊ pɩ-nɔmɔʊ kɛlɛ calɩm. Calim kpakɩɣna-pʊ nɛ pɩyɛlɩna ɛyʊ tomnasɩ kpeekpe taa. Lotu paɣzɩɣna hiluu nɛ pɩtɛmna taabɩye.
Lotu wɛ nabʊlɛ taa: loyuu sɔsɔʊ wɛɛ nɛ loyuu cikpeluu wɛɛ, kʊkʊ ɖaɣlaa kɩkɩlɩ loyuu sɔsɔʊ nɛ kɩwɛ ɖɔɖɔ ɖɩm ɖɩm. Loyuu cikpeluu kʊnɛ kɩkɛna kaɣyʊʊ ŋgʊ kɩkakɩ kʊtɔmɩŋ ndɩ ndɩ se ɩtaasʊʊ calɩm taa yɔ ɛlɛ tɔɔnasɩ taa anaɣam ñɛɖɛʊ yem walaaa. Loyuu ɖɩm ɖɩm kʊnɛ kɩ-taa peeɖe kɛ kʊtɔmɩŋ weyi ɛtasɩ yaa ɛtapɩzɩ nɛ ɛsʊʊ calɩm taa yɔ, ɛcakɩ. Mbʊ yebina nɛ lotu ndʊ tɩfɛyɩna pɩtɛ ɖoŋ yɔ, pɩtɛ tomnaɣ ŋga kɛfɛyɩna alaafɩya siŋŋ. Mbʊ tɩna nɛ yee ɛyʊ ɛcaɣ se ɛtɔɔ nandʊ natʊyʊ taa lotu yɔ, pɩkɛna-ɩ kɩcɛyʊ se ɛtɩzɩ-tʊ nɛ tɩpɩɩ camɩyɛ siŋŋ.
Ɛyʊ taa lotu ɖalaakɩŋ taa wɛ ɛzɩ mɛtanaa lubɛ nɛ litoozo yɔ pɛ-hɛkʊ taa (7 yaa 8). Nɛ yee payasɩ-tʊ landammm kɔyɔn tɩ-walanzɩ taa wɛ ɛzɩ mɛtanaa 300 nɛ 400 yɔ pɛ-hɛkʊ taa. Pʊtɔbʊʊ se yee pakpaɣ pombo ŋgʊ payaɣ-kʊ nɛ anasayɩ kʊnʊŋ taa se tenisi yɔ kɔyɔ, pɩmaɣna ɛzɩ pɩ-tɛ katasɩ nasɩlɛ yɔ. Ɛyʊ mbilim lɛ, lotu kɩlɩna walanzɩ, pɩtɩŋna [[Hʋzʋʋ|hʊzʊŋ]] (80) nɛ tɔnʊʊ (1,73).
Alɩwaatʊ ndʊ tɔɔnasɩ tiki hiluu taa lɛ, kɩkpatʊʊ-sɩ yɔbɩ yɔbɩ nɛ pʊcɔ nɛ kiyekina loyuu ɖɩm ɖɩm. Loyuu kʊnɛ kɩhɔɔwʊna tɔɔnasɩ nzɩ mununu nɛ kɩcatɩ-sɩ nɛ kɩlɩzɩ sɩ-taa anaɣam nɛ siyekina calɩm se pɩtalɩ tomnaɣ kpeekpe taa. Pɩkasa caajaasɩ nzɩ nɛ sɩɩtasɩɣ tomnaɣ wazɩɣ yɔ, sɩɖɛɣ loyuu sɔsɔʊ taa nɛ sɩpɩsɩ pɩndʊ nɛ ɛyʊ nɩ-tʊ nɛ ɛ-taabiye.
Lotu lakʊʊ tɔɔnasɩ naŋgʊʊ nɛ sɩ-taa anaɣam palʊʊ yɔ, pɩtɛkɛ paa ɛzɩmtaa. Pɩfɛyɩ ɖeu se ɛyʊ ɛwɛɛ tɔɔnasɩ tɔɔwʊ yɔɔ nɛ pɩɖɛɛ ɖoo taa ñɩɩtʊ 11 nɛ hɔɔlʊʊ yɔɔ, yaa ñɩɩtʊ 22 nɛ hɔɔlʊʊ yɔɔ. Mbʊ yekina nɛ pusuyu ɛyʊ. Ɛyʊ taa loyuu ɖɩm ɖɩm kʊnɛ kɩ-ɖaalakɩŋ wɛ ɛzɩ kpaɣ mɛtanaa naatozo nɛ looɖo yɔ, pɛ-hɛkʊ taa.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Ɛyʋ pilinzi]]
8dmo6i4rdewsancrpu0qhhaab3y3o4m
Lotu (Intestin)
0
703
3523
3522
2017-06-24T00:03:44Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
3523
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Lotu]]
5rhd8exz2blhnm03v62bik9kk0fxu6n
Louis 14
0
704
3525
3524
2017-06-24T00:03:44Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
3525
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Wiyaʋ Louis 14]]
onx42x7ofon04xjfwaa2l2qrqs6eew8
Louis Pasteur
0
706
18426
16553
2025-04-01T07:37:55Z
193.43.70.16
/* Sukuli wobu */ Conservatoire national des arts et métiers
18426
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Louis Pasteur
|image = Louis Pasteur.jpg
|px = 190
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = [[Fransɩɩ (France)|Fransɩɩ]]
|Ɛ-tʋmɩyɛ = Kpɛlɛ ɖɔnɛ laɖʋ
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = Dole, [[Fransɩɩ (France)|Fransɩɩ]]
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = Saŋayɩŋ fenaɣ 27 wiye, pɩnaɣ 1822
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ = Marnes-la-Coquette, [[Fransɩɩ (France)|Fransɩɩ]]
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ = Salaŋ fenaɣ 28 wiye, pɩnaɣ 1895
|E-nesi ñɩɣʋ = Louis Pasteur Signature.svg
}}[[File:Monument à Louis Pasteur (8).jpg|thumb|Monument à Louis Pasteur (8)|Louis Pasteur]]
Palʊla Louis Pasteur kɛ Dole (Jura) egetiye taa [[saŋayɩŋ fenaɣ]] 27 pɩnaɣ 1822 nɛ ɛsɩ Marnes-la-Coquette (ɖenɖe payawaɣ se Seine-et-Oise) yɔ [[salaŋ fenaɣ]] 28 pɩnaɣ 1895<ref>[https://web.archive.org/web/20110516074719/http://www.academie-sciences.fr/fondations/lp_pdf/Pasteur_eloge.pdf Annonce de la mort à l'académie des sciences]</ref>. Ɛkɛ fransɩ tɛ scientifique, kpɛlɛkpɛlɛkʋʋ tʋ nɛ physicien. Ɛnʊ kɛna weyi ɛcala tomnaɣ taa wili wili waa taa tazɩɣ yɔ nɛ payaɣ se microbiologie yɔ. Pɩcɔ nɛ ɛsɩkɩ ɖɔɖɔ lɛ, ɛlɩza ɖatʊ ndʊ tɩzɩŋna se paa haɣ yaa tɛtɛ kpɩnɛ ɛñasa ɛyʊ yɔ nabʊyʊ ɛɛtaalabɩ-ɩ.
=Ɛ-pɩcatʊ=
Palʊla Louis Pasteur kɛ pɩnaɣ 1822 kɛ Dole tɛtʋ taa. Ɛkɛna pɩɣa naatozo ŋga. Payaɣ ɛ-caa se Jean-Joseph Pasteur nɛ e-ɖoo kɛlɛ Jeanne-Étienne Roqui<ref>Pour les points de chronologie, voir par exemple P. Debré, ''Louis Pasteur'', Flammarion, 1994, {{p.|529-538}}.; Louis naquit après Jean-Denis [R.Moreau donne Jean-Charles](1816, † 1817)et après Jeanne Antoine (1818, † 1880); après lui vinrent Joséphine (1825,† 1850), et Jeanne Émilie (1826, † 1853)</ref>{{,}}<ref name="Maison natale de Pasteur">Brochure de la maison natale ; selon elle, la mère de ce personnage s'appelait Jeanne-Étiennette Roqui.</ref>. Pɔsɔ-ɩ lɩm kɛ la Collégiale Notre-Dame de Dole kɛ [[kɔlaɣ fenaɣ]] 1823. Ɛ-caa kaakɛ sɔɔja kɛ Napoleon tɛ sɔɔjanaa taa nɛ ɛɖɛ hɛzɩɣ lɛ, ɛɖaɣnɩ paazɩɣ tɔna hɔɔʊ.Pɩnaɣ 1827 lɛ, pakʊya Dole nɛ powolo pacaɣ Marnoz ɖenɖe Roqui waa tɛ wɛɛ yɔ se pɩcɔ paakʊyɩ nɛ pacaɣ kpataa kɛ Arbois( Louis Pasteur Arbois tɛ) ɖenɖe tɔna hɔɔʊ wɛ camɩyɛ yɔ. Peeɖe kɛ evebu Pasteur paɣzɩɣ sukili wobu nɛ peeɖe ɖɔɖɔ panaɣ se ɛkɛ weyi e-nesi wɛ loŋ camɩyɛ yɔ.
=Sukuli wobu=
Ɛsʊ hɛkʊ taa sukili sɔsɔʊ lɛ, ewolo Lycée Royal, Besançon tɛtʋ taa<ref name="Maison natale de Pasteur"/>. Pɩnaɣ 1838 lɛ, ewolo [[Parɩɩ]] nɛ ɛma ɛ-hɩɖɛ kɛ l'Institution Barbet se ɛñɔɔzɩ ɛ-tɩ sukuli kɩtɛzɩɣ takayaɣ nɛ pɩwayɩ lɛ, ɛɖɛ mazɩtʊ ndɩ ndɩ nɛ ehiu tʊmɩyɛ. Ɛtatɩɩtɛmda pɩnaɣ lɛ, ɛpɩsɩ Parɩɩ tɛtʊ taa (pɩnaɣ 1838-1839) nɛ pamʊ-ɩ Arbois Collège taa. Pɩsɩŋgaa lɛ, ɛpɩsɩ collège royal de Franche-Comté kɛ Besançon. Pɩnaɣ 1840 kɛ ɛmʊ ɛ-takayaɣ baccalauréat en lettres nɛ pɩnaɣ 1842 lɛ ɛmʊ baccalauréat kɛ sciences mathématiques taa. Pɩsɩŋga ɖɔɖɔ lɛ ɛpɩsɩ ewolo Parɩɩ nɛ ewoki sukuli lycée Saint-Louis nɛ ewokaɣ ɖɔɖɔ ewelesiɣna ndʊ Jean-Baptiste Dumas nɛ Claude Pouillet pawɩlaɣ Sorbonne yɔ<ref>R Vallery Radot, "La vie de Pasteur-Enfance et jeunesse" in ''Revue politique et littéraire : revue bleue'', Bureau des revues, 1900,{{2e}} semestre</ref>. Pɩnaɣ 1843 ehiu sukuli taa (ɛɛkɛ nanza tʊ) kɛ École normale taa nɛ pʊwayɩ mbʊ yɔ lɛ, ɛpɩsɩ Jean-Baptiste Boussingault tɛ sukuli pɩɣa kɛ [[Conservatoire national des arts et métiers]] taa<ref>Jean Boulaine et Jean-Paul Legros, ''D'Olivier de Serres à René Dumont, portraits d'Agronomes''</ref>.
==Louis Pasteur halʊ-kpaɣyɛ nɛ e-piya==
Ɛkpaɣ halʊ kɛ [[agoza fenaɣ]] 29 wiye pɩnaɣ 1849. Ɛkʊsɔɔlaɣ payaɣ se Marie Laurent, Strasbourg sukuli sɔsɔʊ taa ñʊʊtʊ pɛlɔ<ref>Patrice Debré, ''Louis Pasteur'', Paris, 1994, {{p.|530}}.; le mariage est célébré en l'église Sainte Madeleine de Strasbourg cf http://php.pasteur.net/modules.php?name=News&file=article&sid=238</ref>. Pɛwɛna pɩya 5: Jeanne (1850-1859), Jean Baptiste (1851-1908), Cécile Marie Louise Marguerite weyi pɛɖɛyʊ yem se Cécile yɔ (1853-1866), Marie-Louise (1858-1934), René Vallery-Radot, nɛ Camille (1863-1865).
[[Category:!Main category]]
[[Category:Ɛyaa sɔsaa]]
[[Category:Abalaa sɔsaa]]
[[Category:Lɛɣtʋ tɩnaa]]
[[Category:Fransɩɩ]]
kjl2aj6r5z8ildojn2jmfq9szkvfxp2
Lubiyaa hɩlacanɖaʋ
0
707
13014
8378
2018-10-03T03:52:24Z
Holder
40
Révocation des modifications de [[Special:Contributions/92.20.246.19|92.20.246.19]] ([[User talk:92.20.246.19|discussion]]) vers la dernière version de [[User:MF-Warburg|MF-Warburg]]
3539
wikitext
text/x-wiki
'''Ɖɩñɩnɩyɛ :''' '''Hayu''' - A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z
A
* '''Nicolas Appert''', fransɩdʋ, eluba conserve (appertisation) pɩnaɣ1795 ;
* '''Clément Ader''', fransɩdʋ, eluba ɛsɔdaalɔɔɖɩyɛ pɩnaɣ 1890
* '''Mary Anderson''', amerikadʋ, eluba essuie-glace pɩnaɣ 1903
B
* '''Tabitha Babbitt''', amerikadʋ (halʋ), eluba scie circulaire pɩnaɣ 1812
* '''John Logie Baird''', Ekɔsɩ ɛnzeniyɛrɩ, televiziyɔ (ɛzɩ ɖɩsɩm-kʋ sɔnɔ yɔ) luɖaa kɔnɔɔñɩmba taa nɔɔyʋ. Eluba televiziyɔ nesikedekedeñɩŋgʋ, pɩnaɣ 1923 nɛ tɔlɩm ndɩndɩ kɩlɛmɩŋ televiziyɔ, pɩnaɣ 1928
* '''René-Louis Baron''', inventeur français du procédé de composition musicale cohérente et automatique, 1998 et 2012, pɛ-hɛkʋ taa ɛzɩ prevee nɛ copyrights nɛ payaa e-wondu tʋndʋ se « MedalComposer ».
* '''Édouard Belin''', eluba belinografʋ’ʋ pɩnaɣ 1907, kʋŋgʋ ɖɛna telekɔpiyɛɛrɩ nɔɔ
* '''Alexander Graham Bell''', Ekɔsɩdʋ, eluba kaŋgalaavu, pɩnaɣ 1876, pɩnzɩ 22, ɛ nɛ Charles Bourseul
* Édouard Bénédictus, simiilɛɣtʋsɩnɖʋ, fransɩdʋ, eluba verre feuilleté pɩnaɣ 1903 nɛ pɩnaɣ 1909 pɛ-hɛkʋ taa, pɛcɛla-ɩ prevee breveté aloma fenaɣ kɩyakʋ 10ñɩŋgʋ wiye pɩnaɣ 1909
* '''Karl Benz''', ɛ nɛ Gottlieb Daimler nɛ Wilhelm Maybach, pacalɩna lubu lɔɔɖɩyɛ ɛzɩ ɖɩwɛʋ sɔnɩ yɔ, pɩnaɣ 1889
[[Category:!Main category]]
2pcdw7v2idaxqc0kqe7wbeqczzkx9yw
Luwandaa
0
709
9266
8559
2017-10-29T07:00:28Z
Atticmaker
127
Category added
9266
wikitext
text/x-wiki
'''Luwandaa''' kɛŋna [[Aŋgoola (Angola)|Aŋgolaa]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ sʊzɔtʊ tɛtʊ tʊnɛ tɩwɛna Aŋgolaa ɛjaɖɛ nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ nɛ hayʊ kiŋ. [[Pɔritigaalɩ (Portugal)|Pɔritiigaalɩ]] ɛjaɖɛ taa ɛyaa ñɔzɩna tɛtʊ tʊnɛ ɖoooo kɔlaɣ fenaɣ 25 pɩnaɣ 1575. Pɩɩkɛ ɖenɖe lɩm wadaɣ yɔ nɛ pɔcɔna se paapizaa se pama teŋu. Mbʊ yebina nɛ kpaɣ pɩnaɣ 1627 lɛ tɛtʊ tʊne tɩpɩsɩ Pɔrɩtiigaalɩ ɛjaɖɛ taa ɛyaa mba pɛwɛ Aŋgolaa peeɖe yɔ pɛ-tɛ tɛtʊ sʊzɔtʊ.
Tɛtʊ tʊnɛ tɩ-walanzɩ landammm taa wɛ ɛkɩtaarɩnaa 241 800 yaa kilomɛtanaa 2 418. Pɩnaɣ 1975 taa kɛ Aŋgolaa mʊ kɩ-tɩ yɔɔ wɛʊ nɛ pɩ-tɛ alɩwaatʊ lɛ ɛyaa mba paawɛ Luwandaa yɔ paakpɛnda 600 000 nɛ Pɔrɩtiigalɩ mba kaaɖɔ pa-taa sɩŋŋŋ.
Pɩnzɩ 1975 nɛ 2002 taa you sɔsɔʊ nakʊyʊ pazaa nɛ kɩñamsɩ Aŋgolaa ɛjaɖɛ nɛ ɛyaa se pʊŋ taa nɛ powolo pɛmɛlɩ Luwandaa tɛtʊ taa, mbʊ yebina nɛ peeɖe ɛyaa pazɩ pohuu nɛ pɔñɔtɩna ezɩ miloyɔɔnaa kagbaanzɩ yɔ (5 000 000) kɛ pɩnaɣ 2008.
Tɔsʊʊ nɛ ɛsɩndaa wobu lɩna nesi tɛɛ tʊma yɔɔ, lubu nɛ karazɩm pɛdʊ, ñɩɩtʊ ndʊ payaɣ-tʊ se fɛɛrɩ yɔ, kɔfɩ nɛ kpakpasɩ kpaʊ pɔ-yɔɔ. Luwandaa tɛtʊ wɛ napʊlɛ taa: Luwandaa haɖɛ ŋgʊ yaa kataŋga taa ŋgʊ nɛ hatʊ ñɩŋgʊ yaa pʊʊ taa ñɩŋgʊ.
Ɛzɩ ajɛya lɛɛna taa tɛtʊ sʊzɔtʊ lɛɛtʊ yɔ, Luwandaa tɛtʊ nɛ ajɛyaa naayɛ taa ñɩndʊ paɖʊ nɔɔ nɛ palakɩ tʊma kʊɖʊma nɛ anaa yɔ: Pelo Orizɔnti ([[Biresiili (Brésil)|Pireeziili]]) ɖooo pɩnaɣ 1968, Pɔrɩtoo (Pɔrɩtiigaalɩ) ɖooo pɩnaɣ 1999, Husitɔnɩ ([[Etaazuunii]]) ɖooo pɩnaɣ 2003, Salɩvaadɔɔrɩ (Pireeziili) nɛ Tahuwa ([[Nizɛɛrɩ (Niger)|Niizɛɛrɩ]]).
[[Category:!Main category]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Tɛtʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Aŋgoola]]
qowea0la8jjdqlgpy24kt0zt9jibqa1
Lusakaaa
0
710
9378
8821
2017-11-03T13:44:12Z
Atticmaker
127
Category Added
9378
wikitext
text/x-wiki
[[File:Downtown Lusaka.JPG|thumb|Downtown Lusaka]]
Luzakaa kɛŋna [[Sambii (Zambie)|Sambii]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ sʊzɔtʊ nɛ tɛtʊ tʊnɛ tɩ-walanzɩ landammm taa maɣna ɛzɩ ɛkɩtaarɩnaa 7 000 yaa kilomɛtanaa 70. Pɩnaɣ 2010 taa pakala kɩgalʊʊ; lɛ ɛyaa mba panaa yɔ pɛkpɛnda 1 742 979. Tɛtʊ tʊnɛ tɩwɛ tɛtʊ ndʊ tɩ-taa ɛyaa hʊkʊʊ lɔŋ lɔŋ kɛ keteŋga kpeekpe taa yɔ.
[[File:Zambia Lusaka catholic church Krzysztof Błażyca 2011 P01.jpg|thumb|Zambia Lusaka catholic church Krzysztof Błażyca 2011 P01]]
Kʊnʊmɩŋ weyi pɔyɔɔdɩɣ Luzakaa tɛttʊ taa yɔ ɛnʊ lɛ aŋgilisi nɛ niyanja. Tɛtʊ tʊnɛ tɩ-taa kɛ [[Sambii (Zambie)|Sambii]] komina kpelasi wɛɛ nɛ peeɖe ɖɔɖɔ tadɩyɛ kɩlʊʊ yabʊ. Luzakaaa tɛtʊ wɛ [[Sambii (Zambie)|Sambii]] ɛjaɖɛ taa pʊʊ ŋgʊ kɩ-ñʊʊtaa wɛ landammm yɔ nɛ kɩ-hadɛ kiŋ. Pʊʊ ŋgʊ kɩkʊyɩmɩŋ taa wɛ ɛzɩ mɛtanaa 1 300 yɔ nɛ pɩwɛ [[Sambii (Zambie)|Sambii]] ɛjaɖɛ habɛɛ ɖɩ-katɩyɛ taa; pɩkpaɣna hayʊ pitii pɩsɩɩna hadɛ, pɩkpaɣna wɩsɩ ɖɩlɩyɛ piwolo pɩtalɩ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ.
Ɛzɩ ajɛya lɛɛna taa tɛtʊ sʊzɔtʊ lɛɛtʊ yɔ, Luzakaaa tɛtʊ nɛ ajɛyaa naayɛ taa ñɩndʊ paɖʊ nɔɔ nɛ palakɩ tʊma kʊɖʊma nɛ anaa yɔ: Tʊsambee (Taajikisitani) ɖooo pɩnaɣ 1966 nɛ Lɔsɩ Anzelɛsɩ ([[Etaazuunii (États-Unis)|Etaazuni]]) ɖooo agoza fenaɣ 7 pɩnaɣ 1968. Payaɣ Luzakaaa tɛtʊ yɔɔ cɔnɩyʊ kɩfalʊ se Stephen Chilatu.
[[File:Zambia Lusaka Independence Avenue Krzysztof Błażyca 2011.jpg|thumb|Zambia Lusaka Independence Avenue Krzysztof Błażyca 2011]]
[[Category:!Main category]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Tɛtʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Sambii]]
fe75wj50ko6sd7t2d6opka93ez6zsjl
Vladimir Lenin
0
711
18556
14697
2025-10-12T18:34:32Z
Ziv
5363
→ File has been renamed on Commons ([[:c:GR]])
18556
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Vladimir Lenin in July 1920 by Pavel Zhukov.jpg|vignette|Bundesarchiv Bild 183-71043-0003, Wladimir Iljitsch Lenin]]
Vladimir Ilitch Oulianov (Rusii kʊnʊŋ taa lɛ, Влади́мир Ильи́ч Улья́нов), pɛɖɛyɩ-ɩ se Lénine (Ленин), palʊla-ɩ Simbirsk (nɔɔnɔɔ Oulianovsk) [[ɖomaɣ fenaɣ]] kɩyakʊ 22 pɩnaɣ 1870 nɛ ɛsɩ Vichnie Gorki (nɔɔnɔɔ Gorki Leninskie) tɛtʊ taa [[kɔlaɣ fenaɣ]] kɩyakʊ 21 pɩnaɣ [[1924]]. Ɛɛkɛ caɣyɛ lɩmaɣzɩyɛ lɛɛzɩyʊ tʊ, politiki tɔm mayʊ nɛ [[Ruusii]] ɛjaɖɛ ñʊʊ tʊ.
[[Fichier:Lenin_-_signature.png|vignette|Lenin - signature]]
Pɩkɔma pɩnaɣ [[1917]], tsar kewiyitu yɔka lɛ, bolchevik waa kpaɣ kewiyaɣ Rusii ɛjaɖɛ taa [[aloma fenaɣ]] taa kpɛlɩ lɛzɩtʊ alɩwaatʊ taa. Lenine kewiyaɣ kpaɣtʊ tɩna Ruusii soviyetiki ñɔʊ, kajalaɣ politiki lɩmaɣza alɩzɩ kpɛndɛ tɔm yɔ nɛ pʊwayi yɔ palɩzɩ URSS. Lénine nɛ bolcheviks cɛyɩ pa-tɩ pakandɩ pɛ-tɛ politiki lɩmaɣza tɔm yɔɔ yɔ ŋgʊ palɩzɩ pa-tɩ ajɛyɛ hɛkʊ taa nɛ pɛwɛna ɖɔɖɔ ɖama hɛkʊ taa you.
Oulianov cejewiye, Maria Alexandrovna, Ilia Nikolaïevitch nɛ pe-piyaa, Olga, Maria, Alexandre nɛ Dimitri nɛ Anna nɛ Vladimir. Palʊla Vladimir Oulianov Simbirsk, ɖenɖe ɛ-ñɩma kaacaɣ fenasɩ cabɩ yɔ. Ɛcaɣ ɛyaa lɔŋ ñɩma nabɛyɛ hɛkʊ taa. Ɛzɩ Ilia Oulianov (1831 ŋtalɩ 1886) nɛ ɖɔɖɔ ɛzɩ ɛ-halʊ yɔ Maria Oulianova, palʊla-ɩ Blank liɖe taa pɩnzɩ 1835 ŋtalɩ 1916), pɛ-tɛ wɛ ndɩ ndɩ, papɩtɩɣ palʊlʊʊ tɔm, kɔzɩ Ilia hɔɔlʊʊ taa. Ilia caa, Nikolaï palʊla-ɩ haɖaa nabɛyɛ liɖe taa nɛ Astrakhan kiŋ. Payaɣa ɛ-cɔzɔ naa se Oulyanine nɛ pʊcɔ pʊwayi yɔ pakpaɣ hɩɖɛ se Oulianov.
Cejewiye nɖɩ pʊwɛ ɛzɩ ɖi-lilaa wɛ Nijni Novgorod egeetiye taa. Yee pakpaɣ Oulianov waa ɛzɩ pɩkɛ Ruusii ɛyaa kɔyɔ, Nijni Novgorod wɛʊna kɩkpɛndʊʊ natʊyʊ nɛ pɩwɛɛ ɛzɩ cejewiye ndɩ tchouvache waa yaa mordve waa liɖe kaawɛ ɖɩ-taa. Paasɩŋ Lenine cɛjɛ hɔɔlʊʊ taa neze liɖe keeke. Maria, Lenine kɔɔ kɛlɛ, kaatisa pɔ-cɔzɔ cejewiye kaawɛna tatar calɩm, pe-neze ñaakɛ kamouke yaa kirghize. Maria Oulianova nɛ Moshe Blank cɔzɔ kaakɛ Yuda pɛdɩyaa nabɛyɛ tɛ nɛ palɩna Volhynie kiŋ.
Cɔzɔ sɔsɔ Ilia Nikolaïevitch Oulianov, vassili, ɛɛkɛ haɖʊ weyi ɛtapɩzɩɣ se ekizi ɛ-tɛtʊ yɔ, mbʊ pʊyɔɔ yɔ ɛkɛ yom weyi ɛwɛ ɛ-tɩ yɔɔ pʊcɔ lɛɛzɩtʊ pɩnaɣ 1861 talɩ yɔ. Ilia caa lakaɣ ñɛyɩtʊ tʊmɩyɛ Astrakhan, nɛ Ilia maɣmaɣ lakaɣ tɩlɩyɛ sukuli sɔsɔʊ. Ɛmʊ sukuli waɖɛ takayaɣ pɩnaɣ 1854 lɛ, ehiɣ sukuli wɩlɩɣ tʊmɩyɛ Penza tɛtʊ taa. Peeɖe ɛkakɩ Marie Alexandrovna Blank, weyi ɛlaba-ɩ halʊ kɩyɛna fenaɣ pɩnaɣ 1863.
Ɛpazɩ ɛsɔɔlɩ Rusii Ampiiri tɛ ɛsɩnda ɖɛnaʊ lɩmaɣzɩyɛ tɔm mbʊ lɛ, ɛpɩsɩ wiliu tʊmɩyɛ tʊ sukuli naa taa. Hɔʊ ŋgʊ kɩwɛna pɩyaa lutozo. Anna, palʊla-ɩ pɩnaɣ 1864, Alexandre, palʊla-ɩ pɩnaɣ 1866, ɛwayɩ palʊla Vladimir palʊlɩ-ɩ, palʊla ɛlɛ maɣmaɣ pɩnaɣ 1870. Vladimir wayi palʊla, Olga pɩnaɣ 1871, Dmitri pɩnaɣ 1874 nɛ Maria pɩnaɣ 1878. Piyaa naalɛ hɔʊ kʊnɛyɔ ki-nesi tɛɛ sɩba pɩcatʊ taa. Halɩpɩɣa paaya ɖɔɖɔ se Olga pɩnaɣ 1868 nɛ abalɩpɩɣa Nikolaï pɩnaɣ 1873.
[[Category:!Main category]]
qjcpue9wo00jch9hcfzoztpv9cbbw8r
Léopold Senghor
0
714
13731
12043
2019-04-02T14:44:02Z
SFLord
142
Added photo, country of residence, occupation, places and dates of birth and death and signature.
13731
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Léopold Senghor
|image = Léopold Senghor, Pic, 5.jpg
|px = 190
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = [[Senegaalɩ (Sénégal)|Senegaalɩ]]
|Ɛ-tʋmɩyɛ = Ɛjaɖɛ ñʋʋdʋ
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = Joal, [[Senegaalɩ (Sénégal)|Senegaalɩ]]
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = Aloma fenaɣ 9 wiye, pɩnaɣ 1906
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ = Verson, [[Fransɩɩ (France|Fransɩɩ]]
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ = Saŋayɩŋ fenaɣ 20 wiye, pɩnaɣ 2001
|E-nesi ñɩɣʋ = Senghorsig.jpg
}}Palʋla ɖajaa Léopold Sédar Senghor [[aloma fenaɣ]] kɩyakʋ nakʋ (9) ñɩŋʋ wiye, pɩnaɣ [[1906]] taa. Palʋla-ɩ [[Senegaalɩ]] ɛjaɖɛ taa, Joal tɛtʋ taa. Sɔsɔ Léopold Senghor wona sɔsaa mʋlʋm [[saŋayɩŋ fenaɣ]] kɩyakʋ nɛɛlɛ (20) ñɩŋʋ wiye, pɩnaɣ [[2001]] taa. Verson tɛtʋ taa ɛsɩba. Verson tɛtʋ wɛ [[Fransɩɩ|Fransɩ]] ɛjaɖɛ taa.
Ɖajaa Léopold Senghor kɛkɛ takayaɣ taa mayʋ sɔsɔ nɔɔyʋ. Ɛɛkɛ ɖɔɖɔ [[Politiki tɩlɩyɛ lɩmaɣza|politiki]] laɖʋ sɔsɔ Fransɩ nɛ Senegaalɩ pa-ajɛya taa. Ɛnʋ kɛŋna kajalaɣ Senegaalɩ ɛjaɖɛ ñʋʋdʋ ɖi-yomiye taa lɩʋ wayɩ.
Ñʋʋdʋ Léopold kpaɣ kpelaɣ pɩnaɣ [[1960]] nɛ puwolo pɩsɩɩna pɩnaɣ [[1980]] ñɩŋa taa. Ɛ-maɣmaɣ ɛsɔɔlɩna nɛ etii kpelaɣ yɔɔ.
Fransɩɩ ɛjaɖɛ taa fransɩɩ kʋnʋŋ yɔɔ kandɩyaa ŋgbɛyɛ taa lɛ, Léopold Senghor kɛŋna [[Afrɩka tɛtʋ wandamm|Afrɩka]] tʋ kajalaɣ tʋ ŋgbɛyɛ ńɖɩ ɖɩ-taa.
Pʋcɔ nɛ Senegaalɩ ɛjaɖɛ lɩɣ yomiye taa nɛ ɖajaa Léopold Senghor kɛʋ ɛjaɖɛ ńɖɩ ɖɩ-kajalaɣ ñʋʋdʋ lɛ, ɛɛkɛ Minisi nɔɔyʋ Fransɩ ɛjaɖɛ taa.
Senegaalɩ ɛjaɖɛ ñʋʋdʋ yɔɔ pɩtɩŋnaa nɛ taabalɩyɛ nɛ ŋgbɛyɛ wɛɛ Fransɩ ɛjaɖɛ nɛ Afrɩka tɛ ajɛya wena Fransɩ ɛjaɖɛ kacaɣ a-ñʋŋ yɔɔ yɔ a-tɩŋa payɩ.
[[Category:Politiki laɖaa]]
[[Category:Senegaalɩ]]
[[Category:Ɛyaa sɔsaa]]
[[Category:Abalaa sɔsaa]]
20cwkthfzp30v2onnjk7hhaogx84j0n
Lɔndrɩ
0
715
18493
9155
2025-05-15T05:19:38Z
Onuphriate
5375
18493
wikitext
text/x-wiki
[[File:LocationLondon.jpg|thumb|Londrɩ]]
'''Lɔndrɩ''' kɛŋna [[Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ (Royaume-Uni)|Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ sʊzɔtʊ nɛ tɛtʊ tʊnɛ tɩwɛ Pireetaañɩ Sɔsɔʊ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ nɛ hadɛ kiŋ. Tɛtʊ tʊnɛ ndʊ kaakɛŋna Pireetaañɩ kewiyaɣ tɛtʊ sʊzɔtʊ ɖɔɖɔ ɖooo kɛ mbʊ yɔ nɛ tɩ-taa ɖɔɖɔ kɛ keteŋa kpeekpe ajɛya ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ-ɖɩ se kɛ Commonwealth yɔ ɖi-kpelaɣ wɛɛ.
[[File:Palace of Westminster, London - Feb 2007.jpg|thumb|Palace of Westminster, London - Feb 2007]]
Tɛtʊ tʊnɛ [[Roma (Rome)|Room]] mba kaalɩozɩna-tʊ pɩlakɩ ɛzɩ pɩnzɩ kutokiŋ naalɛ (2 000) yɔ nɛ ɖooo pɩnzɩ mɩnɩŋ 19 taa lɛ, Lɔndrɩ kaakɛŋna tɛtʊ ndʊ tɩ-taa ɛyaa kaakɩla ɖɔʊ kɛ keteŋa kpeekpe taa. Keteŋa kpeekpe taa lɛ peeɖe kɛ tɔsʊʊ kɩla wɛʊ ɛlɛ pɩlɩna mbʊ ɛzɩ tɛtʊ ndʊ tɩ-taa tɩ-taa kɛ liidiye tɔsʊʊ koozaɣ wɛɛ yɔ.
[[File:Buckingham Palace change.JPG|thumb|Buckingham Palace change]]
Tɛtʊ tʊnɛ tɩ-walanzɩ landammm taa maɣna ɛkɩtaarɩnaa 157 200 yaa kilomɛtanaa 1 572. Pɩnaɣ 2016 taa pakala kɩgalʊ peeɖe lɛ, pana ɛyaa ɛzɩ 8 787 892 yɔ ɛlɛ yee pɛkpɛndɩna ageeta wena acɔ tɛtʊ ndʊ nɛ ataa yɔ ɛyaa tala ɛzɩ 13 879 757 yɔ.
Keteŋa kpeekpe taa lɛ, Lɔndrɩ tɛtʊ taa ɖeke kɛ papɩɩza nɛ pɔñɔɔzɩ tomnaɣ taa hayɩsʊʊ tɛɛ santaɖaŋ pɩnzɩ naatozo: 1908, 1948, 2012. Paa pɩnaɣ ŋga ka-taa ɛsɩyɛ ekpena tɩna mba powoki peeɖe yɔ, pɛɖe; ɛzɩ miliyɔɔnaa 28 yɔ mbʊ pʊyɔɔ yɔ peeɖe lona naayɛ kpɛnda naanza nɛ awɛ kacuka sɩŋŋŋ yaa ɖeu kamaɣ fɛyɩ. Kondoloko nakʊyʊ wɛ peeɖe nɛ kɩwɛ camɩyɛ kʊlʊŋgʊlʊ.
[[File:Londres 04 07 131 8x6.jpg|thumb|Londres 04 07 131 8x6]]
Ɛzɩ ajɛya lɛɛna taa tɛtʊ sʊzɔtʊ lɛɛtʊ yɔ, Lɔndrɩ tɛtʊ nɛ ajɛyaa naayɛ taa ñɩndʊ paɖʊ nɔɔ nɛ palakɩ tʊma kʊɖʊma nɛ anaa yɔ: [[Pɛrɩlɛɛ (Berlin)|Pɛɛrɩlɛɛ]] ([[Caama (Allemagne)|Caama]]), Mumbee nɛ Niwudeelii ([[Ɛɛndɩ]]), [[Mɔsɩkʊʊ]] ([[Ruusii]]), Naaplɩ ([[Itaalii]]) nɛ [[Niyuu Yɔrɩkɩ]] ([[Etaazuunii]]). Payaɣ tɛtʊ tʊnɛ tɩ-yɔɔ cɔnɩyʊ kɩfalʊʊ se Sadiq Khan (PT).
[[Category:!Main category]]
[[Category:Tɛtʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Eerɔpʋ]]
[[Category:Aŋgilitɛɛrɩ]]
edmdsvadqsd3arkjfeuwyo2ehp9181n
Lɔsɩ Anzelɛsɩ
0
716
15718
15717
2022-01-13T18:23:40Z
Gnangbade
58
links, spelling
15718
wikitext
text/x-wiki
[[File:LA Skyline Mountains2.jpg|thumb|LA Skyline Mountains2]]
[[File:LosAngeles04.jpg|thumb|LosAngeles04]]
[[File:Skyscraper Los Angeles Downtown 2013.jpg|thumb|Skyscraper Los Angeles Downtown 2013]]
Lɔsɩ Anzelɛsɩ kɛna [[Etaazuunii]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ sʊzɔtʊ natʊlɛ ñɩndʊ ndʊ tɩtɩŋgʊʊ [[Niyuu Yɔrɩkɩ]] ñɩndʊ wayɩ yɔ. Tɛtʊ tʊnɛ tɩwɛ Kalifɔrinii nɛ hadɛ kiŋ nɛ pɩwɛna lɩm hɛɛʊ ŋgʊ payaɣ se pasifiiki yɔ kɩ-cɔlɔ. Lɔsɩ Anzelɛsɩ tɔbʊʊ sɩŋŋŋ kɛlɛ se «Ɖoɖoo Abiɖe Tiiyaa ñʊʊtʊ ɖicaɣyɛ».
Tɛtʊ tʊnɛ tɩ-walanzɩ landammm taa maɣna ɛkɩtaarɩnaa 129 060 yaakilomɛtanaa 1 2 906. Tɛtʊ tʊnɛ tɩkɩlɩ walanzɩ kɛ Niyuu Yɔrɩkɩ nɛ [[Sikaagoo]]. Pɩnaɣ 1887 paakalɩ kɩgalʊʊ kɛ tɛtʊ ndʊ tɩ-taa lɛ, ɛyaa kaawɛ 11 500 ɛlɛ pɩnaɣ 2013 paɖaanɩ-wɛɛ kalʊʊ lɛ, pɛkpɛnda ɛyaa 3 884 307.
Ɛlɛ yee pɛkpɛndɩna ageeta wena acɔ tɛtʊ tʊnɛ nɛ ataa yɔ, ɛyaa kpeekpe kpɛndɩɣ miliyɔɔnaa 18,5 (18 500 000). Mbʊ yebina nɛ yee pɛkɛdɩɣ Etazuni taa tɛtʊ ndʊ tɩ-taa ɛyyaa kɩlɩ ɖɔʊ kɔyɔ, Lɔsɩ Anzelɛsɩ kɛŋna natʊlɛ ñɩndʊ ndʊ tɩtɩŋgʊʊ Niuyɔrɩkɩ wayɩ yɔ.
Tɛtʊ tʊnɛ tɩ-taa tomnaɣ taa hayɩsʊʊ nɛ alɣya tʊma wɛɛ sɩŋŋŋ nɛ pʊyɔɔ lɛ, tɛtʊ tʊnɛ tɩ-taa ɛyaa ñɔɔzɩ pɩ-tʊmaa tɔm napʊlɛ: pɩnaɣ 1932 nɛ pɩnɣ nɛ 1984. Ɛzɩ ajɛya lɛɛna taa tɛtʊ sʊzɔtʊ lɛɛtʊ yɔ, Lɔsɩ Anzelɛsɩ tɛtʊ nɛ ajɛyaa naayɛ ɛzɩ 27 yɔ taa ñɩndʊ ɖʊ nɔɔ nɛ palakɩ tʊma kʊɖʊma.Payaɣ tɛtʊ tʊnɛ tɩ-yɔɔ cɔnɩyʊ kɩfalʊ se Eric Garcetti (D).
[[Category:!Main category]]
[[Category:Tɛtʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Amerika]]
[[Category:Etaazuunii]]
94bs5u4togrqr4a4gk79u0c5xiydp31
Lɔŋ pasʊʊ (morale)
0
717
8174
7670
2017-08-26T08:30:16Z
Gnangbade
58
liens
8174
wikitext
text/x-wiki
Wɛtʊ kɩbandʊ nʊmɔʊ tɩŋʊʊ payaɣna [[fransɩɩ kʊnʊŋ]] taa se mooraalɩ. Pɩkɛ lɔŋ pasʊʊ nabʊyʊ. Palʊlʊʊ pɩɣa lɛ, pʊwɛɛ se pɛkpɛlɛkɩ-kɛ wezuu caɣʊ kɩbam. Pʊwɛɛ se pɛkpɛlɛkɩ-kɛ ñamtʊ haʊ, ɖɔnɛ kɩbanɖɛ. Tʊmɩyɛ labʊ nɛ taa leleŋ.
Ɖɩɣa taa lɛ, pʊwɛɛ se pɛkpɛlɛkɩ-kɛ ka-ñɩma sɛʊ paa tanaŋ ŋgʊ. Pʊwɛɛ se kalɩɣna kuduyuu tɛɛ lɛ, kɔkɔ kɛ-ɛsɩndaa. Kɔkɔʊ kɛ-ɛsɩndaa nɛ pɩtɛ lɛ, kowolo kɛsɛɛ ka-caa nɛ ko-ɖoo. Kɛsɛɣ-wɛ pɩtɛ lɛ, kɛsɛɛ ɖɔɖɔ ka-ɖalaa nɛ kɔ-kɔɔnaa.
Sɛtʊ wayɩ lɛ, kala ka-tʊma cikpene wena paɖʊ-kɛ se kala yɔ.
Yee mbʊ mbʊ payaɣ se mooraalɩ yɔ yaa wɛtʊ kɩbandʊ yɔ, ɖɩɣa taa pɩpaɣzɩɣna nɛ pʊcɔ pɩlɩɩna awayɩ. Sukuli taa lɛ, pɛkpɛlɛkɩ pɩɣa ɛzɩma kaña ka-wɩlɩyaa nɛ ka-kɩkpaɖaa yɔ. Pɛkpɛlɛkɩɣ pɩɣa ɖɔɖɔ sukuli taa habɩyɛ yɔɔ paɣtʊ ndɩ ndɩ ndʊ pʊwɛɛ se ɛyʊ ɛña nɛ kɛkpɛdɛzaɣ nakɛyɛ ɛtaala habɩyɛ yɔɔ yɔ.
Yee pɩɣa nakɛyɛ ɛɖɔŋ habɩyɛ yɔɔ nɛ kaañaŋ habɩyɛ yɔɔ ɖɔnɛ paɣtʊ yɔ, pɔtɔŋ se pɩɣa ŋga kotowolo sukuli. Kɛkɛ kɩmɛlɛŋ. Patʊ pɩɣa nakɛyɛ mbʊʊ yɔ, pɩwɩzɩɣ ka-ñɩma siŋŋ. Ɖɔɖɔ lɛ, pɩɣa nakɛyɛ ɛwɛɛ nɛ kaasɩŋ sɛtʊ yɔ, pɔtɔŋ-kɛ se ka-ñɩma tɛkpɛlɛkɩ-kɛ wɛtʊ kɩbandʊ.
Wɛtʊ kɩbandʊ ndɩ ndɩ lɩɣna mooraalɩ cɔlɔ. Ɛlɛ, ɛyʊ fɩtɩyɩm taa wɛtʊ ndɩ ndɩ kɩbandʊ tɩŋa hosi ñɔʊ. Fɩtɩyɩm taa maɣzɩm kɩbam tɩŋa lɩɣna.
[[Category:Filozofii]]
r5k0dynp36n47uiuz3imsy3dqfzgz8n
Lɔɔɖa saʋ ahela
0
718
11550
7876
2018-02-22T19:58:09Z
Gnangbade
58
liens, photos
11550
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Autograss.jpg|vignette|Autograss]]
[[Fichier:A_Magracing_Ferrari_and_Porsche_race_out_of_the_village_on_my_Targa_Florio_mountain_circuit..JPG|vignette|A Magracing Ferrari and Porsche race out of the village on my Targa Florio mountain circuit.]]
[[Fichier:Auto_sport_montage.jpg|vignette|Auto sport montage]]
Lɔɔɖa ahela kɛ spɔɖɛ ŋgʋ [[Lɔɔɖɩyɛ|lɔɔɖa]] sayaa lakɩ yɔ. Pɛwɛʋ pɔ-lɔɔɖa kpelesi taa, pe-nesi lɔɔɖa tʋzʋ kʋcɔsaɣ yɔ (volant). Sayaa ka-tʋ ɖama nɛ pɔ-lɔɔɖa alɩwaatʋ ndʋ seu ahela anɛyɔ a-talʋ lɛ. Palakɩ yɛ nɛ lɛɣtʋ ndɩ ndɩ. Pʋtʋbʋ size kuluŋgulu tɛ saʋ wɛ, nɛ habɩyɛ yɔ tʋɖʋɖʋ saʋ wɛ yaa nʋmɔsɔkasɩ taa saʋ wɛ ɖɔɖɔ.
Lɔɔɖa saʋ ahela wɛna pilinzi nɛ takɩm mbʋ ɛyʋ ɛɛpɩzɩɣ ɛ-ɖɛna pʋyɔ yɔ sakɩyɛ. kuluŋgulu saʋ hɔɔlʋʋ taa lɛ, satʋ ndʋ pakɩlʋ tʋ sam yɔ, ndʋ yɔ kɔɔnɔɔ tɩŋgɩ-tʋ. Peseu-kʋ nɛ monoplasɩ (monoplaces), ɛlɛ seya lɛɛna ndɩ ndɩ wɛ ɖɔɖɔ. Wena pazɩmaɣ yɛ yɔ a-taa lɛ, pabɩzʋ paya Nascar nɛ IndyCar kɛ [[Etaazuunii]].
Habɛɛ nɛ nʋmɔsɔkasɩ taa, ɖɩnaɣ kedeŋa kpekpe lɔɔɖa saʋ waɖaa santaraŋ rallɩyɛ (rallyes). Rallye automobile Monte-Carlo, kɛna mazɩtʋ ndʋ tɩ-kɩla kʋm yɔ. Palɩzɩ tʋ pɩnaɣ [[1911]] taa. Ɖʋɖɔkɩ size lɔɔɖa wena palakɩna aleɣya seu santaraʋ kʋnɛyɔ, awɛ ndɩ ndɩ kɛ, aleɣya nʋmɔŋ wobu cikpeŋ nɛ sʋsɔŋ taa.
Kedeŋa kpekpe aŋgba nɛ ajɛɛ aŋgba cɔŋnana nɛ sɔlɩm lɔɔɖa saʋ ahela anɛyɔ aseu ɖeɖe.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Sɩpɔɔrɩ]]
t43gxzyy9hpsgnvu6hgwck5wsjitwpy
Lɔɔɖɩyɛ
0
719
14631
14630
2020-06-11T17:01:24Z
Nadzik
2637
Undid edits by [[Special:Contribs/1.10.188.42|1.10.188.42]] ([[User talk:1.10.188.42|talk]]) to last version by Gnangbade
14631
wikitext
text/x-wiki
[[File:Honda NSX red.jpg|thumb|Honda NSX kɩsɛmɖɩyɛ (1990-1996)]]
Lɔɔɖɩyɛ kɛ n̄ɩɣyʋʋ ŋgʋ kɩ-taa ɛyaa cakɩ nɛ powoki ɖoli yɔ. Paɖʋʋ ɖɩ-taa ɖɔɖɔ wondu ndɩ ndɩ nɛ ɖɩkpakɩɣ nɛ ɖiwokina ɖenɖe ɛyʋ sɔɔlʋʋ se ewona-tʋ yɔ. Lɔɔɖɩyɛ wɛna pɔpɔla nɛ a-yɔɔ ɖɩɖɔŋ. N̄ɩɣyʋʋ ɖoŋ n̄ɩŋgʋ nakʋyʋ lakɩna nɛ pɔpɔla ana acɔʋ nɛ pɩlakɩ se lɔɔɖɩyɛ ɖɔŋ. N̄ɩɣyʋʋ ŋgʋ payaɣ se "mootɛɛɖɩ".
Lɔɔɖa wɛ ndɩ ndɩ ndɩ: cikpena wɛɛ, kɩmaɣna n̄ɛwɛɛ, nɛ sɔsɔna n̄ɛwɛɛ ɖɔɖɔ. Kan̄ɩŋa lɔɔɖa n̄ɛwɛɛ nɛ wena alɛ kɩlɩ paɣlʋʋ kpem yɔ, alɛ n̄ɛwɛɛ ɖɔɖɔ. Alɛɣ payaɣ se "tiitaɣ waa". Lɔɔɖa cikpena kpakɩɣ ɛyaa ɛzɩ kagbaanzɩ mbʋ yɔ. Kɩmaɣna n̄akpaɣ ɛyaa patalɩ ɛzɩ hiu mbʋ yɔ nɛ sɔsɔna n̄akpaɣ ɛyaa patalɩ hiu nɛ kagbaanzɩ. Tiitaɣ waa n̄akpakɩɣna wondu ndʋ tɩkɩlɩ yuŋ kpem yɔ, alɛ ɛɛkpakɩɣ ɛyaa.
N̄ɩɣtʋ cikpetu nɛ sɔsɔtʋ ndɩ ndɩ wɛ lɔɔɖɩyɛ taa nɛ ndʋ lakɩna nɛ lɔɔɖɩyɛ ɖɔŋ. N̄ɩɣyʋʋ nakʋyʋ wɛɛ nɛ payaɣ-kʋ se "foolaɣ" nɛ ŋgʋʋ lɔɔɖɩyɛ sayʋ cɔzʋʋ nɛ lɔɔɖɩyɛ seɣ ɛzɩ ɛsɔɔlʋʋ yɔ. N̄ɩɣtʋ cikpetu lɛɛtʋ wɛɛ nɛ payaɣ-tʋ se "fɩɖɛɛ waa". Papa yɔɔ lɔɔɖɩyɛ sayʋ n̄ɩkɩɣ nɛ lɔɔɖɩyɛ sɩŋɩ.
N̄ɩɣyʋʋ nakʋyʋ n̄ɛwɛɛ ɖɔɖɔ, payaɣ-kʋ se "baateeɖii" nɛ ŋgʋ lakɩna nɛ lɔɔɖɩyɛ sayʋ pɩzɩ ɛn̄ɩɣ n̄ɩɣyʋʋ cikpeluu nakʋyʋ yɔɔ nɛ pʋhʋlɩ se "pɩpɩɩɩ" nɛ ɛyʋ wɛsɩ-ɩ nɛ ɛɖɛɛ. N̄ɩɣyʋʋ nakʋyʋ n̄ɛwɛ n̄eneɣ tɩyɛ nɛ kɩ-taa paɖʋʋ sanzɩ nɛ lɔɔɖɩyɛ n̄ɔʋ nɛ ɖɩpɩzɩɣ ɖiseɣ. Sanzɩ ɛtɛma lɔɔɖɩyɛ taa yɔ, ɖɩɩpɩzɩɣ ɖɩɖɔ.
[[File:Borgward Isabella de Luxe.JPG|thumb|"Borgward Isabella de Luxe" Lɔɔɖɩyɛ (Caama ɛjaɖɛ taa, 1954-1962)]]
N̄ɩɣyʋʋ lɛɛkʋ n̄ɛwɛɛ nɛ payaɣ-kʋ se "fitɛɛsɩ". Kʋ-yɔɔ lɔɔɖɩyɛ sayʋ n̄ɩkɩɣ nɛ lɔɔɖɩyɛ seɣ ɛzɩ ɛsɔɔlʋʋ yɔ. N̄ɩɣtʋ cikpetu natʋyʋ n̄ɛwɛɛ nɛ ndʋ lakɩna nɛ lɔɔɖɩyɛ taa niɣdi yaa pusoŋi. N̄ɩɣtʋ cikpetu lɛɛtʋ yɔɔ lɔɔɖɩyɛ sayʋ n̄ɩkɩɣ nɛ ɛtʋlɩ raadiyoo ŋgʋ ɛsɔɔlaa yɔ nɛ ɛnɩɩ kedeŋa yɔɔ tɔm ndɩ ndɩ yaa miziiki ŋgʋ ɛsɔla welesuu yɔ. Lɔɔɖa naayɛ n̄ɛwɛɛ, alɛ taa wɛ mbʋ payaɣ se televisiyɔɔ yɔ.
==Ɛzɩma pulubi lɔɔɖɩyɛ?==
Ɖooo pɩnaɣ 1769 taa ɖajaa Joseph Cugnot luba kajalaɣ lɔɔɖɩyɛ. Pɛɖɛyɩɣ-ɩ se Fardier de Cugnot. Ɛlɛ, pɩnzɩ sakɩyɛ ɖɛwa nɛ pʋcɔ polu lɔɔɖa wena ɖɩnaɣ sɔnɔ ɛzʋnɔɔ yɔ. Mbʋ pʋyɔɔ yɔ, pɩɩwɛɛ se anasaayɩ n̄ɩɣtʋ kɩfatʋ lubu ɛkpa ɖoŋ nɛ pʋcɔ papɩzɩ polu anasaayɩ wondu ndɩ ndɩ kɩfatʋ. N̄ɩɣyʋʋ ŋgʋ payaɣ se "Machine à vapeur" yɔ pɔcɔnaa nɛ polu lɔɔɖɩyɛ. Fefeku lakɩna nɛ n̄ɩɣyʋʋ ŋgʋ kʋcɔʋ. Ɛlɛ, cɛyɩtʋ ndɩ ndɩ yeba nɛ lɔɔɖa lubu kpaɣ alɩwaatʋ siŋŋ.
[[File:Unknown early car on hilly road, possibly a Humber and the 1905 Isle of Man TT? (6057363652).jpg|thumb|"Humber" lɔɔɖɩyɛ ([[Ɩnglɩtɛɛrɩ]] 1905)]]
[[Itaalii (Italie)|Itaalii]] ɛjaɖɛ taa, Aoste kajalaŋa taa pacalɩ kajalaɣ lɔɔɖɩyɛ saʋ se pana. Pasa-ɖɩ pɩnaɣ 1864 n̄ɩŋa taa. Ɖajaa Innocent Manzetti calɩna cɔʋ nɛ lɔɔɖɩyɛ nɖɩ fefeku lakɩ nɛ ɖɩɖɔŋ yɔ Aoste tɛtʋ taa habɛ yɔɔ. Kpaɣ pɩnaɣ 1869 nɛ puwolo pɩnaɣ 1870 pama tɔm ndʋʋ Aoste nɛ Turin pa-aseɣɖe tɔm heyuu takayɩsɩ taa. Piteleɖi nɛ patɩŋ polu lɔɔɖa ndɩ ndɩ nɛ aɖɔŋ habɛ yɔɔ. Lɔɔɖa 350 ɖɔŋaɣ [[France|Fransɩɩ]] ɛjaɖɛ taa pɩnaɣ 1890 n̄ɩŋa taa nɛ lɔɔɖa 75 n̄ɔɖɔŋ [[Caama (Allemagne)|Caama]] ɛjaɖɛ taa nɛ lɔɔɖa 80 n̄ɔɖɔŋ [[Etaazuunii (États-Unis)|Etaazuunii]] ɛjaɖɛ taa. Alɩwaatʋ ndʋ tɩ-taa lɛ, pataapɩzɩ se payaa mba polukaɣ lɔɔɖa ana yɔ se lɔɔɖa luɖaa, mbʋ pʋyɔɔ yɔ, atɛkɛ lɔɔɖa siŋŋ. N̄ɩɣtʋ ndɩ ndɩ panʋkaɣ ɖama yɔɔ nɛ palakɩ nɛ pʋɖɔŋ.
Pɩnaɣ 1899 n̄ɩŋa taa ɖajaa Henry Bauchel luba kajalaɣ lɔɔɖɩyɛ nɖɩ papɩzɩɣ payaa se lɔɔɖɩyɛ siŋŋ yɔ. Payaɣaɣ lɔɔɖɩyɛ nɖɩ se "Delco". Nɖɩ kɩlaɣna seu pɩnaɣ 1901 taa.Pɩnaɣ 1873 taa papazɩ lɔɔɖa pɛdʋʋ. Pɩnaɣ 1880 taa ɖajaanaa panɛ: Edouard Delamare Debouteville, ɛkɛ [[France|Fransɩɩ]] ɛjaɖɛ taa tʋ nɛ Gottlied Daimler, ɛ́lɛ n̄ɛkɛ [[Caama (Allemagne)|Caama]] ɛjaɖɛ taa tʋ, poluba mootɛɛɖɩ waa kɩfama mba palakɩ nɛ lɔɔɖa seɣ lɔŋ nɛ pɩkɩlɩ kajalaɣ lɔɔɖa yɔ.
Pʋwayɩ lɛ, lɛɣtʋ kɩfatʋ natʋyʋ tasɩ lɩʋ nɛ polu lɔɔɖa wena akɩlɩ kajalaɣ n̄ɩna ɖoŋ nɛ ɖeu yɔ. Lɛɣtʋ kɩfatʋ ndʋ tiyebina nɛ lɔɔɖa lubu ɖɛɛna ɛsɩndaa siŋŋ. Lɔɔɖa kɩfana wena poluba yɔ, pɩnaɣ 1899 taa lɛ, apɩzaɣ se ase kilomɛta waa mɩnʋʋ (100) n̄ɩɣyʋʋ kʋɖʋmʋʋ yɔɔ.
Lɔɔɖa lubu nʋmɔʋ yeba nɛ nesi tɛɛ tʋma labʋ ndɩ ndɩ lɩɩ. Alɩwaatʋ ndʋ tɩ-taa lɛ, ɛyʋ kʋɖʋm taapɩzɩɣ se elu lɔɔɖɩyɛ e-ɖeke. Pɔpɔla luɖu wɛɛ, mootɛɛɖɩ luɖu n̄ɛwɛɛ. Paa lɔɔɖɩyɛ taa n̄ɩɣyʋʋ ŋgʋ nɛ ku-luɖu. Pʋ-yɔɔ lɔɔɖa lubu pɔzɩ nesi tɛɛ tʋmlaɖaa ndɩ ndɩ.Habɛ hɛʋ nɛ a-n̄ɔɔzʋʋ nɛ lɔɔɖa n̄ɩɣtʋ kɩfatʋ lubu yeba nɛ lɔɔɖa lubu tʋma ɖɛɛna ɛsɩndaa pɩdɩɩfɛyɩ.
Mba pɔ-lɔɔɖa masɩ kɩlɩ ɖɔʋ yɔ, mbaa yɔ: Lancia, pɩnaɣ 1922; ɛ-mayaɣ yɔ "La lamdaa" nɛ [[Chrysler]], pɩnaɣ 1934; ɛ-mayaɣ yɔ "Airflow" nɛ [[Citröen]], pɩnaɣ 1934.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Kpaɣtʋ]]
dfoptdufpdvlo1a8wi6axht0bv9b78l
Lɛlʊ
0
721
11771
7671
2018-03-06T19:41:45Z
Gnangbade
58
liens
11771
wikitext
text/x-wiki
Weyi ɛtɛkɛ-ŋ yɔ, ɛnʊʊ payaɣ se lɛlʊ. Ɛyaa lɛlaa tɩŋa. Pʊ-yɔɔ Takayaɣ mayʊ sɔsɔ, Ɖajaa Baudelaire yɔɔda se : « Ɛyʊ lɛlʊ pɩzɩɣ ɛkɛ n̄ɔ-cɔlɔ tʊ, ɛpɩzɩ ɛkɛ poliŋ taa tʊ » Yee mbʊ, ɛyʊ lɛlʊ tɩlʊʊ caɣ kaɖɛ pɩdɩɩfɛyɩ. Ɛyaa wɛnɩ lɩmaɣzɛ ndɩ ndɩ pɩlɩɩna ɛyʊ lɛlʊ yɔɔ tɔm yɔɔ. Mba payaɣ-wɛ se « [[Filozofii|Filoosɔɔfʊ]] waa yɔ, pa-lɩmaɣzɛ wɛ ndɩ nɛ caanaʊ sɔnzɩ laɖaa nɛ Ɛsɔ ŋgba nʊmɔʊ taa tɩŋɩyaa.
Filoosɔɔfʊ waa n̄ɔtɔŋ se pʊwɛɛ se ɛyʊ ɛtɩlɩ ɛ-tɩtɩŋa fayɩɩ nɛ pʊcɔ ɛpɩzɩ ɛtɩlɩ lɛlʊ. Pʊ-yɔɔ Filoosɔfʊ weyi payaɣ se [[Jean-Paul Sartre|Sartre]] yɔ, ɛlɛ tɔŋ se, ɛyʊ ɩlɩɣ ɛ-ɩ nɛ pʊcɔ ɛtɩlɩ lɛlʊ. Se pɩtɩŋa pɩ-taa, pʊcɔ nɛ ɛyʊ pɩsɩ ɛyʊ siŋŋ yaa pʊcɔ nɛ ɛyʊ caɣ wezuu lɛ, pʊpɔzʊʊ se lɛlʊ ɛwɛɛ. Pʊ-nʊmɔʊ taa ɖɔɖɔ Filoosɔɔfʊ lɛlʊ, weyi payaɣ se Emmanuel Lévinas yɔ, ɛtɔma se pʊpɔsʊʊ se ɛyʊ ɛn̄ɔtɩnɛ lɛlʊ nɛ ɛ nɛ ɩ paɖʊ taabalɩɛ nɛ pʊcɔ ɛpɩzɩ ɛtɩlɩ-ɩ. Filoosɔɔfʊ sɔsɔ Mildred Szymkowiak tasɩ yɔɔdʊʊ ɛyʊ lɛlʊ tɩlʊʊ tɔm taa se pɩkɛna mbʊ ɛyʊ n̄azʊʊ pɩ-taa kpem se ɛpɩzɩ ɛsɔɔlɩ lɛlʊ yɔ.
Ɛyʊ lɛlʊ tɩlʊʊ tɔm
Sʊsɔ [[Aristote]] tɔŋ ɖɔɖɔ se lɛlʊ wɛna-ɖʊ kɛdɛɖaɣ siŋŋ se ɖɩpɩzɩ ɖɩtɩlɩ ɖa-tɩ : « Ɛyʊ ɛɛpɩzɩɣ ɛtɩlɩ ɛ-tɩ yee lɛlʊ weyi ɛkɛ ɛ-taabalʊ yɔ, ɛfɛyɩ kɔyɔ. Ɛyʊ weyi ɛɛtɛɖɩɣ pʊyʊ yɔ, Lɛlʊ sɔɔlʊʊ wɛna-ɩ kɛdɛɖaɣ siŋŋ se pʊcɔ ɛpɩzɩ ɛtɩlɩ ɛ-tɩ.»
[[Category:Filozofii]]
aep78nxywse33s7up6vhh64g1t96du4
Lɛɛtɔɔ (Laiton)
0
722
10272
9969
2017-12-30T12:30:31Z
Gnangbade
58
liens
10272
wikitext
text/x-wiki
[[Kwivri|Kwivr]]<nowiki/>i nɛ sɛnkɩ pa-ñɩɣla kpɛndʊʊ kɛ payaɣ se Lɛɛtɔɔ. Ñɩɣla anɛ afɛyɩ kɩmaŋ kɛ ɖɔʊ taa yaa ɖalakɩŋ taa nɛ pʊcɔ pɩkpɛŋndɩ mbʊ, nabʊyʊ taa pisidi yem. Yee pɔcɔna sɩŋŋŋ kɔyɔ ñɩɣla lɛɛna sida lɛɛtɔɔ ŋgʊ kɩ-taa ɖɔɖɔ: pʊlɔŋ, etɛŋ, nikɛlɩ, kiɖoom nɛ mañeziyɔmɩ.
Pɩtɩŋga paɩ mbʊ yɔ pɩkɛna ñɩɣtʊ hɔmtʊ natʊyʊ. Ɛsɔmɩnɩʊ pʊkɩ lɛ pɩkazʊʊ nabʊyʊ nɛ mbʊ lɛ lɛɛtɔɔ ŋgʊ kɩwɛ kpʊzʊyɛɛ ɛzɩ tɩŋ hatʊ yɔ. Ɛzɩma lɛɛtɔɔ wɛɛ yɔ pʊyɔɔ kɛ nabʊyʊ taa payɑɣ-kʊ se kwivri sʊtʊ lɩm ñɩŋgʊ. Ñɩɣtʊ ndɩ ndɩ ndʊ tɩkpɛndʊ nɛ pɩpɩsʊ lɛɛtɔɔ yɔ pʊyɔɔ lɛ papɩzʊ pana lɛɛtɔɔnaa ndɩ ndɩ: tɔbakɩ, aɖisalɩ, ñɩɣyʊ ŋgʊ kɩwɛ cɩŋjɩnɔɔ yɔ yaa fulorantɛnɩ pʊrɔnzɩ, similɔɖɩ yaa pinkibɛkɩ.
Pɩtɛkɛ sɛnkɩ ɖeke taa kɛ kuwiviɖi pɩzɩɣ kisidi nɛ pɩlɩɩ lɛɛtɔɔ; ñɩɣtʊ lɛɛtʊ wɛɛ ɖɔɖɔ nɛ tɩ-taa kɔyɔ: [[Alimiiniyɔɔm|aliiminiyɔmɩ]], [[Nɩkɛlɩ|nikɛlɩ]] nɛ sɛkɩ, pʊrɔnzɩ ŋgʊ kwivri nɛ nɛ [[etɛŋ]].
[[Category:!Main category]]
[[Category:Ñɩɣtʋ]]
[[Category:Wondu]]
1h70fqmz54y93mfayzbvcyvrfqmnqg0
Lɩm
0
723
13999
10601
2019-04-19T12:11:43Z
Gnangbade
58
Photos
13999
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Water_drop_001.jpg|vignette|Water drop 001]]
Lɩm kɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ pɩyʊʊ mbʊ pɩ-taa wɛ [[ɔkɩsɩzɛnɩ]] nɛ [[hɩdrɔzɛnɩ]]. Kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ matʊ kɛlɛʊ taa pama se H2O nɛ pɩwɛ camɩyɛ kele kele nɛ pɩwɛ paa tomnaɣt kpɩnɛ ndɩ lɛ ɖɩ-taa kɛ tɛtʊ yɔɔ nɛ niikaɣ hɔɔlɩŋ weyi ɛcɔtʊ nɛ ɛ-taa yɔ tɩ-taa. Lɩm wɛ wazaɣ paa kpɩnɛ ndɩ lɛ ɖɩ-tɛ. Pɩkɛ wezuu kpɛlɛkʊʊ tɛ wonuu kɩjɛyʊʊ ŋgʊ. Pɩ-tɛ sakɩyɛ yeba nɛ pikii nɛ pɩpɩsɩ kaʊ sɔsɔʊ ɛsɔtaa.
[[Fichier:A_Watched_Pot_Certainly_Boils_(44099640352).jpg|vignette|A Watched Pot Certainly Boils (44099640352)]]
Lɩm wɛna wɛtʊ naatozo ndʊ lɛ cololo wɛtʊ nɛ ɖɔm pɩyɛ yaa helim mbʊ pɩwɛ kedeŋga taa yɔ. Pɩkɛ pɩyʊʊ mbʊ pɩkɛ kɩjɛyʊʊ paa tomnaɣ kpɩnɛ ndɩ lɛ ɖɩ-taa. Pɩlɩna mbʊ pɩhaɣ wezuu yɔ lɛ, nɛ tɔsʊʊ huu nɔmɔʊ taa nɛ ɛzɩma pɩfɛyɩ kɩmaŋ tɛtʊ yɔ lɛ, pʊ-tɔm wɛ kaɖɛ pɩlɩna politiki tɔm cɔlʊʊ cɔlɔ.
[[Fichier:2006-02-13_Drop-impact.jpg|vignette|2006-02-13 Drop-impact]]
Lɩm ɖɔnɛ (mbʊ pazɩma cɩnʊʊ hɔɔlʊʊ taa se lɩm kajataɣ kpɛlɛkʊʊ nɔmɔʊ taa) ñɔtɩna lɩm kajataɣ nɛ ɛjaɖɛ nɛ tɛtɛɛ lɩm nɛ kedeŋga yɔɔ lɩm nɛ tɛtɛɛ lɩŋgamɩŋ nɛ tɩŋ. Lɩm colɔlo wɛʊ mbʊ yɔ pana-pʊ paa tɛtʊ lɩm mbʊ mbʊ pɩ-taa ɛzɩ lɩŋgamɩŋ nɛ teŋguu naa nɛ kujomiŋ nɛ lɩm pɔsɩ taa. Ɖɩcɔna nɛ ɖɩna yɔ lɩm kpaɣ tɛtʊ sakɩyɛ pɩkɩlɩ kedeŋga maɣmaɣ. Lɩm wɛ ɖɔɖɔ helim taa ɛzɩ muzuu tɩyɛ. Lɩm wɛ ɖɔɖɔ tɛtɛɛ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Wp/kbo/Sʋlʋm]]
jdeh86jje6yq1fgipoypbzpmsr1va3q
Lɩm yaʋ
0
725
3638
3637
2017-06-24T00:03:47Z
MF-Warburg
4
13 révisions importées : Importing from Incubator
3638
wikitext
text/x-wiki
[[File:Sgt. 1st Class Jeffrey Markle from 415th Civil Affairs Battalion, uses the breast stroke to complete the swim portion of the German Armed Forces military proficiency test at Twinsburg, Ohio, Aug. 15, 2011 110815-A-CL830-826.jpg|thumb|Nesi haduu tɛ yaʋ]]
Lɩm yaʋ kɛ lɩm taa aleɣya yaa amʋʋza. Pɩkɛna ɛyaa nɛ tɛtɛ kpɩna paleɣyaa lɩm taa. Lɩm taa yɛlʋ kaɣlɛtʋ tʋnɛ yɔ, tɩ-pɔzɩɣ tomna ɖoŋ ɖeke. Nɔyʋ fɛyɩ lɩm taa se ɛ-ɖʋ yayʋʋ nesi. Pɩpɔza yayʋʋ se ɛlɩsɩ e-tomna ɖoŋ kɛnɛ koŋ.
Lɩm yatʋ piliŋa kanɛ yɔ, kekpelɩɣ ka-taa piliŋsi sakɩyɛ. Nasɩ kɔyɩɔ : lɩm yɔɔ wɛʋ nɛ ŋwolo ɖoli, pɩtasɩna lɩm tɛɛ wɛʋ nɛ nɖɛɛ ɖoli mbɩyɔ (ntɔyʋ n̄a-tɩ lɩm taa, lɩm yaʋʋ), tɩ-lɔʋ lɩm taa, yaa lɛɣtʋ amʋʋza wena palakɩyɛ lɩm taa yɔ. Hɛkɩŋ yaa lonee yaa hɔlɩŋ weyi ɛ-taa pʋpɔza size paya lɩm yɔɔ yɔ : Pisiini (piscine) taa mbɩyɔ, nɛ lɩm sʋsɔm taa ɖɔɖɔ (lɩŋgamɩŋ nɛ teŋgunaa) yaa lɩm mbʋ tɛtɛ kpɩna sɔɔlɩ wɛʋ yɔ pɩ-taa.
[[File:U.S. Marine Corps Lance Cpl. Michael Ludvik, with India Company, 3rd Battalion, 7th Marine Regiment, swims the front crawl stroke during aquatic training in the base swimming pool at Marine Corps Air Ground 090519-M-GC698-026.jpg|thumb|Tɩ-hɔmm tɛ yaʋ]]
Lɩm yaʋ kɛ spɔɖɛ ŋgʋ lɛlɛyɔ paɣ weyi ɛpɩzɩɣ ɛ-lakʋ yɔ. Pɩkpaɣʋ nɛ ɖooo pɩnaɣ 1896 yɔ, ɖɩnaɣ size spɔɖɛ lɩm yaʋʋ n̄ɩŋgʋ kʋnɛ, kɩ-kɛ [[Olimpiiki aleɣya|Olimpiiki aleɣya]] abalaa spɔɖɛ kpem kɛlɛ nɛ halaa n̄a-paɣzɩɣ kʋ ɖooo pɩnaɣ 1912 taa kɛnɛ. Sɔnɔ ɖɩ-wɛna lɛɣtʋ naanaza se ɖɩ-kpɛlɛkɩna yaa ɖɩ-tɩlɩna lɩm yaʋ.
[[File:231000 - Swimming Daniel Bell reflections action - 3b - 2000 Sydney event photo.jpg|thumb|Yaʋ fiidiviu tɩ-yɛ]]
Nɛ ŋgbɛ nɖɩ ɖɩ-cɔnna aheela sʋsɔna ana a-paɣtʋ ɖɩlɩzɩɣ ne a-kpɛlɩkɩtʋ wɩlʋ yʋɔ yɔ alɩzɩna lɛɣtʋ ndʋ, aheela sakɩyɛ wayɩ. Ndʋ yɔ : nesi haduu tɛ yaʋ nɛ pɩtasɩna tɩ-hɔmm nɛ tʋʋzʋ tɛ yaʋ nɛ yaʋ fiidiviu tɩ-yɛ, kaɖɩ n̄ɩŋgʋ kpem kɛlɛ, nɛ siiye kotuu tɛ yaʋ.
[[File:DeCostas.jpg|thumb|Siɣye kotuu tɛ yaʋ]]
==Nesi haduu tɛ yaʋ==
* Kɛna lotu yɔ yaʋ. Ɖɩ-kɛ yayɛ nɖɩ, ɖɩ-wɛ camɩyɛ nɛ hɛɛ yɔ.
* 50 nɛ 100 nɛ 200 mɛtɩnaa.
==Tɩ-hɔmm tɛ yaʋ==
* Yayɛ ɖɩ-nɛ ɖɩ-taa lɛ, nesi ɛ-wɛʋ lɩm tɛɛ, ɛlɛ awayɩ. Nɩŋgbaŋzɩ ŋmakɩ lɩm nɛ pɩɖɛʋ naŋ.
* 50 nɛ 100 nɛ 200 nɛ 400 nɛ 800 nɛ 1500 mɛtɩnaa.
==Yaʋ fiidiviu tɩ-yɛ==
* Kɛna yatʋ ndʋ tɩ-wɛ lɔŋ lɔŋ kpem yɔ. Nɛ lɩm yaʋ pʋnɛyɔ pɔpɔzɩɣ lɛɣtʋ siŋŋ nɛ ɖoŋ ɖɔɖɔ pɩŋŋ, nɛ ɖɩna peeɖe nesi nɛ naŋgbaŋzɩ nɛ lotu, mbʋ pɩ-tɛ yaʋ wɛ kaɖɛ.
* 50 nɛ 100 nɛ 200 mɛtɩnaa.
==Siɣye kotuu tɛ yaʋ==
* Ŋgbɛɛ nɖɩ paya-ɖɩ size FINA yɔ lɩzɩna lɛɣtʋ lɩm yaʋʋ pʋnɛyɔ; nɛ ɖɩɖɔkʋ kɛnɛ size ŋkotuu siiye nɛ ncɔʋʋ pɔbɔɖɛ tɩ-yɛ lɩm taa.
* 50 nɛ 100 et 200 mɛtɩnaa.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Sɩpɔɔrɩ]]
gnjudmfianff4u2qlk4shrxsww29yko
Lɩm yaʋʋ
0
726
3640
3639
2017-06-24T00:03:48Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
3640
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Lɩm yaʋ]]
spopf33n4583jc7jkpq8rbq9hfkpsih
Lɩŋgamʊʊ (Barrage)
0
727
15591
11565
2022-01-08T16:07:35Z
Gnangbade
58
Gnangbade a déplacé la page [[Lɩŋgamʊʊ]] vers [[Lɩŋgamʊʊ (Barrage)]] par-dessus une redirection : Temporary addition of French title to disambiguate it from "Ocean"
11565
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Kurobe_Dam_survey.jpg|vignette|Kurobe Dam survey]]
Lɩŋgamʋʋ kɛna matʋ ndʋ tɩsɩʋna nɛ paɖʋ lɩm hɛkʋ yɔ. Pʋtɔbʋʋ size lɩŋgamʋʋ kɛna matʋ sɔsɔtʋ ndʋ pamaɣ tʋ nɛ tɩɖɛɛ tɩcɔɔ [[lɩm]] nɛ pɩta ɛzɩ koloŋga yɔ. Pɩkɛ matʋ sɔsɔtʋ tʋmɩyɛ nɖɩ pama-ɖɩ nɛ pɩɖɛɛ pɩcɔɔ yaa pɩtɩŋgʋʋna lɩm ɖikpenɖe hɔɔlʋʋ taa kiŋ yaa lɩm ɖɔnɛ hɔɔlʋʋ taa yɔ. Pama pʋcɔɔ pɩta nɛ lɩm n̄ɛwɛ hɛkʋ taa.
Pamaɣ lɩŋgamʋʋ size pɩsɩna nɛ pehuu lɩm lone yaa lɩm ɖɩcaɣyɛ nɛ pɩwazɩ nɛ palabɩna pʋ nɛ tʋmɩyɛ. Pɩpɩzʋʋ pɩkɛna lɩm kɩbam mbʋ pɩkɛ kɩn̄ɔn̄ɔm yɔ. Pamaɣ pɩtɛ matʋ sɔsɔtʋ ndʋ lɛ, pɩla size lɩm ɖɩkɔnɛ kiɖe lone pan̄ɩna mbɩ yɔ. Pɩkɛʋna lone nɖɩ ɖɩ-taa lɩm kaa calɩnaʋ lɩʋ paa ɛzɩmta. Lone nɖɩ ɖɩ-taa lɩm kaa mɩzɩnaʋ paa ɖoye.
[[Fichier:Volta_view_of_the_dam.jpg|vignette|Volta view of the dam]]
Lɩŋgamʋʋ kɛna ɖɔɖɔ hɛkʋ ŋgʋ kɩ-taa papɩzʋʋ pala tʋma ndɩ ndɩ yɔ. Pʋtɔbʋʋ size, lɩŋgamʋʋ kɛna payaʋ nɛ fransɩ kʋnʋŋ taa size "industrie" yɔ tʋmɩyɛ lone. Lɩŋgamʋʋ wazʋʋ ɖɔɖɔ siŋŋ kɛ lɩm hoɖe tɛ nazɩyʋ yaa lɩm nazɩyʋ tʋmɩyɛ labʋ hɔɔlʋʋ taa ɛzɩ payaʋ nɛ fransɩ kʋnʋŋ taa size "hydroélectricité" yɔ. Pɩtɛ miŋ n̄andʋna paa ɖɩya ŋga lɛ ahoda yaa ɖoo taa kɛ alɩwaatʋ ndʋ wɩsɩ n̄eɖiŋ yɔ.
[[Fichier:Blas_Brisoli_Dam.jpg|vignette|Blas Brisoli Dam]]
Lɩm koloŋga sɔsaɣ kɩmamaɣ kanɛ, ka-taa lɩm wazʋʋ siŋŋ nɛ pɔɖɔɔ pɩ-taa [[Kpakpayaɣ|kpakpasɩ]] yaa peɖizi kpakpasɩ. Tobii yem lɛ, pɔɖɔʋ pɩ-tɛ lim taa tɛtɛ wondu yaa tɛtɛ kpɩna wena asɔɔla lɩm taa caʋʋ yɔ. Lɩŋgamʋʋ taa peeɖe pɔn̄ɔɔzʋʋ lɩm kɩpam yaa kʋn̄ɔn̄ɔm kɩlabɩnam kɩfam. Pɩkɛ lɩm mbʋ, pɩwazʋʋ nɛ palabɩna paa ɛbɛ pʋ-tʋ.
[[Fichier:ClevelandDam-front.jpg|vignette|ClevelandDam-front]]
Kedeŋa yaa ɛjaɖɛ yɔɔ cɩnɛɛ lɛ, lɩŋgamɩŋ nɩyɩ wɛɛ nɛ paya-ɩ size Castors tɛ lɩŋgamɩŋ. Lɩm tɛɛ tʋmɩyɛ labʋnaʋ lɩŋgamʋʋ yaa lɩm tɛɛ sʋzʋʋ lɩŋgamʋʋ kɛ paya yaa pɛcɛla hɩla ndɩ ndɩ nayɛ. Hɩla ana yɔ : Pɔɔ kideŋ yaa lɩm kideŋ (chaussée), nɛ nɔnɔɔ kiɖe (seuil) ɖɔɖɔ yaa lɩm kamanaʋ yaa lɩm koloŋga (digue).
Lɩm koloŋga yaa kɩ-kamanaʋ hɩɖɛ ɖɩnɛ kɛ sakɩyɛ cɛlʋʋ size paya lɩŋgamʋʋ alɩwaatʋ ndʋ pacaɣ size pɔn̄ɔzɩ yaa paɖaɣnɩ mɛlɛ waa ɖɔnɛ taa yaa nʋmɔʋ taalɛ. Lɩŋgamɩŋ matʋ taa lɛ, sakɩyɛ wɛkʋʋ nɛ ɛtɛŋ ɖɔɖɔ ɛn̄ɔzʋʋ ageeta yaa ajɛɛ pɩlɩɩna ɛkʋkʋyɩmɩŋ ɛtɛ ɖoŋ hɔɔlʋʋ taa.
[[Category:!Main category]]
ln20f1uhsxr5c9odgu0pm4emu7x7e9u
Maadiriidi
0
729
9380
8916
2017-11-03T13:45:41Z
Atticmaker
127
Category Added
9380
wikitext
text/x-wiki
Maadiriidi kɛna [[Ɛsɩpaañɩ]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ suzɔtʊ nɛ ndʊ kɩlɩna walanɩ ɖɔɖɔ. Tɛtʊ ndʊ tɩ-taa kɛ ɛyaa kɩla ɖɔʊ nɛ pɩnaɣ 2014 taa pakalɩ kɩgalʊʊ ŋgʊ yɔ ɛyaa mba panaa yɔ pɛkpɛndaa miliyɔɔnaa looɖo nɛ hɔɔlʊʊ (6 500 000). [[Eerɔpʋ tɛtʋ tɔm|Eerɔpʊ]] tɛtʊ sʊzɔtʊ taa payɩ lɛ, ɛyaa ɖɔʊ taa lɛ, [[Lɔndrɩ]] nɛ [[Pɛrɩlɛɛ]] pa-wayɩ lɛ Maadiriidi tɩŋgʊna.
Tɛtʊ tʊnɛ tɩ-walanzɩ landammm taa maɣna ɛkɩtaarɩnaa 60 800 yaa kilomɛtanaa 608. Maadiriidi tɛtʊ taa kɛ komina tuma sɔsɔna wɛɛ, peeɖe ɖɔɖɔ kewiyaɣ kpelaɣ wɛɛ nɛ peeɖe ɖɔɖɔ paɣtʊ lɩzɩyaa ñɩŋga wɛɛ. Tɛtʊ sʊzɔtʊ tʊnɛ tɩ-taa kɛ keteŋga kpeekpe ɛsɩyɛ ekpena tʊmɩyɛ kpelaɣ sɔsɔɣa wɛɛ nɛ tʊma ndɩ ndɩ naayɛ ɖɔɖɔ ñɩnzɩ nɛ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa tʊma sɔsɔna nayɛ ɖɔɖɔ ɛzɩ Telefónica, Repsol nɛ Iberia.
Ɛzɩ ajɛya lɛɛna taa tɛtʊ sʊzɔtʊ lɛɛtʊ yɔ, Maadiriidi tɛtʊ nɛ ajɛyaa naayɛ taa ñɩndʊ paɖʊ nɔɔ nɛ palakɩ tʊma kʊɖʊma. Maadiriidi nɛ tɛtʊ ndʊ ndʊ palakɩ tʊma yɔ tɩkpɛnda hiuwaa naatozo (30). Payaɣ Tɛtʊ tʊnɛ tɩ-yɔɔ cɔnɩyʊ kɩfalʊ se Manuela Carmena (AM) nɛ ɛpaazɩɣ tɩ-yɔɔ cɔnɑʊ yɔ pɩnaɣ 2015 nɛ ɛ-tʊmɩyɛ tɛŋ pɩnaɣ 2019 taa.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Tɛtʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Eerɔpʋ]]
[[Category:Ɛsɩpaañɩ]]
4vkcd75pcukwz6zx8x41tn2ea4uozhx
Maalii
0
730
16481
16480
2023-09-04T23:27:53Z
SpinnerLaserzthe2nd
3964
([[c:GR|GR]]) [[File:Seal of Mali.gif]] → [[File:Coat of arms of Mali.svg]]
16481
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛjaɖɛ
| Hɩɖɛ = Maalii
| Hɩɖɛ2 = Mali
| Kɩɖaʋ kɩdɛɛka = [[File:Flag of Mali.svg|75px]]<br>Maalii Kɩɖaʋ kɩdɛɛka
| Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ = [[File:Coat of arms of Mali.svg|75px]]<br>Maalii Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ
| image_map = [[File:World Factbook (1982) Mali.jpg|190px]]<br>Maalii tɛlɛŋa
| official_languages = [[Fransɩɩ kʊnʊŋ]]
| capital = [[Pamakoo (Bamako)|Pamakoo]]
| government = .
| president = .
| area_km2 = 1,240,192
| population_estimate = 19,553,397
| population_estimate_year = 2020
| population_density_km2 = 11.7
| cctld = .
}}
'''Maalii''' kɛna Afrika nɛ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa ɛjaɖɛ naɖɩyɛ. Ajɛya wena acɔ-ɖɩ nɛ ata yɔ ana yɔ: hayʊ kiŋ lɛ [[Moritaanii]] nɛ [[Alizeerii (Algérie)|Alzeerii]], wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa lɛ [[Nizɛɛrɩ (Niger)|Niizɛrɩ]], hadɛ kiŋ lɛ [[Purkina Fasoo]] nɛ [[Kootidiivʊwarɩ (Côte d'Ivoire)|Kotidivuwari]], wɩsɩ ɖɩɖʊy ɛ taa lɛ [[Senegaalɩ (Sénégal)|Senegaalɩ]] nɛ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ nɛ hadɛ kiŋ lɛ [[Kinee-Konakrii (Guinée-Conakry)|Kiinee]].
Ɖooo kiɖe tɛɛ lɛ, Senegalɩ kɛ anasayɩnaa kakpacayaɣ nɛ ɖɛfɛɛɛ ɖɛfɛɛɛ lɛ pɩkɔɔ pɩtalɩ Maalii. F[[ransɩɩ] ɛjaɖɛ kpacayaɣna-ɖɩ nɛ Fransɩɩ ŋgʊ kɩkpɛndɩ kɩ-ajɛya nɛ kɩya se Lɩm-Pɔɔ-Kʊkuyaɣ. [[Kɩyɛɛna fenaɣ]] 18 pɩnaɣ 1888 kɛ Lɩm-Pɔɔ-Kʊkuyaɣ ŋga papaɣsa-kɛ yaʊ se Sudanɩ Fransɩ ŋ̃ɩŋgʊ. Pɩlaba mbʊ lɛ pasɩɩ Galliéni pʊcɔ nɛ Louis Archinard kɔɔ ɛlɛɣzɩ-ɩ.
[[Salaŋ fenaɣ]] 22 pɩnaɣ 1960 kɛ Maalii mʊ kɩ-tɩ yɔɔ caɣʊ. Maalii kɩɖaʊ kɛtɛɛka wɛna tɔlʊm naputozo: tɩŋ hatʊ ñɩmbʊ, sʊtʊ-lɩm nɛ kɩsɛɛmɩm.
Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa ɛyaa kpɛnda miliyɔɔnaa 15 nɛ akeeta wɛ ndɩ ndɩ: Pambaraawaa, Poobɔŋwaa, Poozɔwaa, Toogɔŋwaa, Kasɔŋgewaa, Malɩnkewaa, Miniyankawaa, Fɩlandɩnaa, Senufowaa,Sonɩnkewaa, Sɔnɖayɩwaa, Kpankurumwaa nɛ Mɛrʊmɛrʊwaa.
Fransɩɩ kɛna pa-kʊnʊŋ ŋgʊ pawɩlɩɣ sukili taa yɔ ɛlɛ Pambara kɛ ɛyaa kɩlɩɣ yɔɔdɩɣ.
Peeɖe tɛtʊ sɔsɔtʊ yɔ Pamakoo.
{{Afrɩka}}
[[Category:!Main category]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Maalii]]
cyzxkg6oemc7mkojpi6nwck41068qr3
Maarɩsɩ
0
731
15887
15844
2022-01-29T00:11:25Z
Kwamikagami
1467
15887
wikitext
text/x-wiki
[[File:Mars Valles Marineris.jpeg|thumb|Mars Valles Marineris]]
Maarɩsɩ (kɩɖaʊ: [[File:Mars symbol (fixed width).svg|16px|♂]]) kɛna wɩsɩ cɔɔʊ taŋgalam tɩyɩŋga nɛ tɩyɩŋga kanɛ ŋga kɛŋna naanza ŋga nzɩ sɩñɔtɩna wɩsɩ yɔ. Wɩsɩ cɔɔʊʊ taŋgalam tɩyɩnzɩ litoozo kpeekpe taa lɛ Maarɩsɩ kɛŋna naalɛ ŋga yʊŋ hɩlɩmaɣ tɔm taa nɛ paɣlɩka ɖɔɖɔ.
Wɩsɩ cɔɔʊ taŋgalam tɩyɩŋga kanɛ koposina wɩsɩ ɛzɩ 1,381 nɛ 1,666 UA (pʊtɔbʊʊ se pɩtalɩɣ kilomɛtanaa miiliyɔɔnaa 206,6 nɛ 249,2. Maarɩsɩ kpayaɣ hɛkʊ cɔʊ taa talɩ ɛzɩ afema 686,71 yɔ.
Ɛzɩ Mɛɛrkiiri, [[Feniisɩ (Vénus)|Feniisɩ]] nɛ [[Tɛtʋ|Tɛtʊ]] yɔ, tɩyɩnga kanɛ kɔ-yɔɔ nɛ tɛtʊ. Wɩsɩ cɔɔʊ taŋgalam tɩyɩŋga ŋga payaɣ se Tɛtʊ yɔ, tɩkɩla Maarɩsɩ kɛ yʊŋ hɩlɩmaɣ ɛzɩ tam hiu yɔ ɛlɛ tɩyɩŋga kanɛ kakɩla fenaɣ hɩlɩmaɣ ɛzɩ tam hiu ɖɔɖɔ.
[[File:PIA02405.jpg|thumb|PIA02405]]
Ɖooo ɛzɩ pɩkpaɣʊ yɔ ñɩnɩyaa mba pɔsɔɔla wɩsɩ cɔɔu taŋgalam yɔ pɩ-tɛ wɛɖɩʊ nɛ pɩlakasɩ yɔ paha tɩyɩŋga Maarɩsɩ nɛ ɛsɛ pɩkɩlɩ tɩyɩnzɩ lɛɛsɩ nzɩ paa-anɩ ɛzɩma yɔ. Tɩyɩŋga kanɛ kanɛ tɛtʊ cɔɔʊ taŋgalam tɩyɩŋga ŋga ɛyaa wɛ ka-taa yɔ, Tɛtʊ, pɛwɛna ɖama kpaɣʊʊ mbʊ yɔ pɩɖɔɔ pɩtɩɩfɛyɩ.
[[File:Mars caves from NASA orbiters.jpg|thumb|Mars caves from NASA orbiters]]
Pɩnaɣ 2008 taa ñɩnɩyaa loyuu kiluzuu ŋgʊ pañɩnɩʊna lɩm nɛ cukaŋ yɔ, kɩwɩlaa se tɩyɩŋga Maarɩsɩ taa wɛ lɩm ɖomba pɩtɛɛ nɛ pɩtakɩlɩ cukaŋ. Panɛ ɖomba ana kɛ Fasititasɩ Poriyalisi tɛtʊ taa.
[[File:Avalanche on Mars February 19th 2008 01.jpg|thumb|Avalanche on Mars February 19th 2008 01]]
[[Salaŋ fenaɣ]] 28 pɩnaɣ 2015 Naza ñɩna nɛ kɩna se wɩsɩ cɔɔʊ taŋgalam tɩyɩŋa Maarɩsɩ taa nɛ anaam nabʊyʊ nɛ payaɣ-pʊ se Soomiirɩ nɛ kɩ-taa nɛ ñɩm ndɩ ndɩ ɛzɩ Kloratɩ nɛ Pɛrɩkloratɩ mbʊ pɩwɛ mañeziyɔmɩ taa yɔ pɩtasɩna pɛɗikɩloratɩ ŋgʊ kɩwɛ sodɩyɔmɩ taa yɔ nɛ pizidina lɩm pazɩ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Wɩsɩ cejewiye]]
[[Category:Tɩnzɩ lɛɣtʋ]]
3ifq6nqktqk2oqmvdnu4m19pezcsj3v
Madakasɩkarɩ
0
733
16599
9782
2023-10-18T17:35:40Z
Петров Эдуард
3162
16599
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛjaɖɛ
| Hɩɖɛ = Madakasɩkarɩ
| Hɩɖɛ2 = Madagascar
| Kɩɖaʋ kɩdɛɛka = [[File:Flag of Madagascar (bordered)1.PNG|75px]]<br>Madakasɩkarɩ Kɩɖaʋ kɩdɛɛka
| Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ = [[File:Seal of Madagascar.svg|75px]]<br>Madakasɩkarɩ Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ
| image_map = [[File:Locator map of Madagascar in Africa.svg|190px]]<br>Madakasɩkarɩ tɛlɛŋa
| official_languages = .
| capital = [[Antananarivo]]
| government = .
| president = Ɖajaa Hery Rajaonarimampianina
| area_km2 = 587,041
| population_estimate = 28,812,195
| population_estimate_year = <small>2023</small>
| population_density_km2 = 35.2
| cctld = .mg
}}
'''Madakasɩkarɩ''' kɛna tɛtʊ ñabɩ ndʊ lɩm cɔ-tu nɛ pɩta yɔ.Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩwɛna Afririka nɛ hadɛ kiŋ. Keteŋa kpeekpe taa lɛ tɛtʊ ñabɩ ndʊ lɩm cɔ-tʊ nɛ pɩta yɔ tɩ-taa lɛ, Madakasɩkarɩ kɛna kagbanzɩ ndʊ malanzɩ taa. Kacalaɣ ñɩndʊ yɔ Ositiralii, pʊwayɩ lɛ Kurowelandɩ, Papuwazi-Kiinee-Kɩfalʊʊ nɛ Pɔrɩnewo.
Ɛjaɖɩ nɖɩ ɖɩ-walanzɩ taa maɣna 590 000 km2 nɛ kɩ-ɖalakiŋ taa lɛ kilomɛtanaa 1 580, kɩ-tobuu taa lɛ kilomɛtanaa 580. Tɛtʊ sɔsɔtʊ hɩɖɛ kɔyɔ Antananariivo n; liidiye nɖɩ pɔtɔkɩ yɔ nɖɩ lɛ ariyari. Tɛtʊ ñabɩ ntʊyʊ cɔ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ nɛ ata. Ana yɔ: Morisi, Seyisɛɛlɩ, Komɔɔrɩ nɛ Rewiniyɔɔ. Pɛtɛyɩ ɛjaɖɛ nɖɩ tam looɖo taa: Antananariivo yaa tananariivi, Antisiranana yaa Tɩyɛɛgo-Suyarɛzɩ, Fiyanarantiswa, Mahazaŋga yaa Mazʊŋga, Tuwamasina yaa Tamatavɩ nɛ Toliyara yaa Tuleyarɩ.
Malɩkaasɩ kɛna pa-kʊnʊŋ. Ɛyaa ɛzɩ nɛɛlɛ kɛ mɩnɩʊ yɔɔ yɔɔdɩɣna fransɩ.
Madakasɩkari tɛtʊ ñʊʊtʊ yɔ Hery Rajaonarimampianina.
{{Afrɩka}}
[[Category:!Main category]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Madakasɩkarɩ]]
gav7tvsg2x8kbecpi1c1t1j46p4xrs5
Talɩ ɖeu
0
734
15090
15089
2021-10-13T17:17:01Z
Amire80
158
Narrower input
15090
wikitext
text/x-wiki
__NOTOC__
{| wikitable border="2"
| align=center |
[[Image:Flag of Togo.svg|left|thumb|upright=.9]]
[[Image:LocationTogo.svg|right|thumb|upright=1.1]]
<div style="font-size:167%">
Talɩ ɖeu [[Kabɩyɛ kʊnʊŋ|Kabɩyɛ]] [[Wikipediya]] yɔɔ.<br>
Bienvenue dans la [[Wikipediya|Wikipédia]] en [[:fr:Kabiyè_(langue)|Kabiyè]].<br>
Welcome to the [[:en:Kabiye language|Kabiye]] [[Wikipediya|Wikipedia]].
</div>
<br style="clear:both" />
----
''Petendiɣ mba pasɩma [[Kabɩyɛ kʊnʊŋ|kabɩyɛ]] kalʊʊ nɛ maʊ yɔ se papɩzɩɣ patasɩ maʊ kabɩyɛ tɔm cɔɖɩŋ ɖeʊ nɛ pɔsɔzɩ''.
----
''Tous ceux qui savent lire et écrire le [[Kabɩyɛ kʊnʊŋ|kabiyè]] sont encouragés à créer autant d'articles de haute qualité que possible et d'améliorer les articles existants''.
----
''Anyone who knows how to read and write [[Kabɩyɛ kʊnʊŋ|Kabiye]] is encouraged to create as many top-quality articles as possible and to improve the existing articles''.
----
<div style="font-size:125%; margin:1em;">
{{NUMBEROFARTICLES}} Tɔm cɔɖɩŋ tɩŋa<br>
[[Special:PrefixIndex|Takayɩhatʊ tɩŋa]]<br>
[[Special:PrefixIndex/Category:|Pɩlɩŋ tɩŋa]]
</div>
<inputbox>
type=create
width=30
bgcolor=#ffffff
preload=Template:Standard content for new page
editintro=Template:Instructions
default=
</inputbox>
<hr style="height:2px; margin-top:1em;" />
|}<noinclude>
[[Catégorie:Wikipediya]]
</noinclude>
miydwgq8s34xibje0fn6iug7dxb79r7
Maka
0
735
12543
9930
2018-04-29T19:00:25Z
Gnangbade
58
fotos
12543
wikitext
text/x-wiki
[[File:Hadji Macca.jpg|thumb|Hadji Macca]]
Maka kɛna [[Arabii-Sahʊditi]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ sʊzɔtʊ nɛ tɛtʊ tʊnɛ nɛ teŋu ŋgʊ payaɣ-kʊ se Pɔɔ Kɩsɛɛmaɣ yɔ nɛ kilomɛtanaa 80. [[Iizilaam|Malɩŋ]] cɔlɔ lɛ peeɖe palʊla ɛsɔ tiiyu weyi payaɣ-ɩ se Mohamet yɔ nɛ pɩɩkɛ pɩnzɩ mɩnɩŋ looɖo taa. Maka kɛna-wɛ ɖɔɖɔ ɖenɖe pɩkɛna kɩcɛyʊ kɛ paa malʊʊ ŋgʊ lɛ se kɩɖɔ nʊmɔʊ kɩɖeɖeu nɛ payaɣ elewu kɛ pɛ nɛ pɩwayɩ lɛ pasʊlɩmɩ Ala kɛ ñɩm mbʊ pɔsɔɔla yɔ. Paaɖɔŋ pa-nʊmɔʊ kiɖeɖeu lɛ, pɔcɔʊ pɩyɛ kiɖeɖeye naɖɩyɛ nɛ payaɣ-ɖɩ se Kaaba nɛ kɩwɛ mɔsikee ŋgʊ payaɣ se Masjid Al-Haram yɔ (pʊtɔbʊ se mɔsikee kiɖeɖeu).
[[File:Ibrahim al Khalil road Makkah - panoramio.jpg|thumb|Ibrahim al Khalil road Makkah - panoramio]]
Malɩŋ cɔlɔ lɛ pɩtɛ sɔnzɩ nzɩ sɩñɔ pɔ-cɔzɔ weyi payaɣ-ɩ se [[Abrɩham|Ibrahim]] yɔ ɛ-cɔlɔ nɛ pɩtaha nɔɔyʊ nʊmɔʊ se ɛñɔtɩna Kaaba ŋgʊ yee ɛtɛkɛ malʊʊ kɔyɔ. Malɩŋ tɛ paɣtʊ taa lɛ pɩkɛna paa malʊ ŋgʊ lɛ kɩjɛyʊ se kɩɖɔ nɔmɔʊ kiɖeɖeu ŋgʊ tam kʊɖʊmbʊ e-wezu taa yee ɛpɩzʊ kɔyɔ. Maka tɛtʊ tʊnɛ tɩwɛ Arabii-Sauditi nɛ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa nɛ tɩwɛ Hɛjajɩ nɛ Aziri pɛ-hɛkʊ taa. Teŋu kidiiliŋ ŋga payaɣ-kʊ se Ceda yɔ kiposina tɛtʊ ndʊ nɛ kilomɛtanaa ɛzɩ 80 yɔ. Pɩnaɣ 2012 taa pakalɩ kɩgalʊ lɛ ɛyaa kpɛnda 1 547 360.
[[File:King Abdul Aziz Gate - panoramio.jpg|thumb|King Abdul Aziz Gate - panoramio]]
Tɛtʊ sʊzɔtʊ tʊnɛ tɩɖɛɣʊ nɛ ɛsɩnda kpem yɔ pɩlɩɣna nɔmɔʊ kiɖeɖeu ŋgʊ malɩŋ ɖɔŋ paa pɩnaɣ ŋga yɔ. Peeɖe ɛyaa pɩzɩɣ patalɩ miliyɔɔnaa naalɛ pɩkɩlɩna alɩwaatʊ ndʊ Ramadaŋ fenaɣ talɩɣ lɛ mbʊ pʊyɔɔ yɔ ɛyaa lɩɣna ajɛya ndɩ ndɩ se powoki atima. Malɩŋ wokɩɣ maka yɔ papɩsɩɣ nɛ pekpe lɛ papɩsa aljiwaa yaa pɩkɛ halaa kɔyɔ papɩsɩʊ aziyawaa. Maka wobu wɛ kaɖɛ; pɩpɔzʊ liidiye siŋŋŋ.
Pɩnaɣ 2012 taa Malɩŋ weyi ewoba yɔ pamaɣna ɛzɩ milɩyɔɔnaa naatozo ɖeke yɔ, ŋgʊ ɛjaɖɛ yɔɔ malɩŋ tala ɛzɩ miliyari kʊɖʊmʊ nɛ hɔɔlʊʊ yɔ. Pʊtɔbʊʊ se Malɩŋ mɩnʊʊ yɔɔ lɛ, 0,2 ɖeke wobina-kʊ. Kaaba kɩ-kʊyɩmɩŋ taa maɣna mɛtanaa hiu nɛ kagbanzɩ (15) nɛ Malɩŋ tɔŋ se kacalaɣ weyi ɛsɔ lɩza nɛ paya-ɩ se Adam ɛnʊ ɛmana kaaba ŋgʊ nɛ pʊcɔ Ibrahim nɛ ɛ-pɩyalʊ Ismaïl.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Tɛtʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Aazii]]
[[Category:Wɩsɩ ɖɩlɩyɛ hɛkʋ taa hɔlʋʋ wandamm]]
[[Category:Arabii-Sahʊditi]]
huc8yjkz5r95ypv2iqsrgcjcqb6d6o9
Maka (Mecque)
0
736
16340
3714
2023-05-09T03:34:30Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Maka]]
16340
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Maka]]
2ekpal9mbug9bvezyrfr8l4kghi3sjg
Malawii
0
737
18550
18549
2025-10-06T19:27:28Z
Martin Macha 2111
5193
18550
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛjaɖɛ
| Hɩɖɛ = Malawii
| Hɩɖɛ2 = Malawi
| Kɩɖaʋ kɩdɛɛka = [[File:Flag of Malawi (WFB 2004).gif|75px]]<br>Malawii Kɩɖaʋ kɩdɛɛka
| Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ = [[File:Coat of arms of Malawi.svg|75px]]<br>Malawii Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ
| image_map = [[File:Locator map of Malawi in Africa.svg|190px]]<br>Malawii tɛlɛŋa
| official_languages = .
| capital = .
| government = .
| president = [[Peter Mutharika]]
| area_km2 = 118,484
| population_estimate = 22,224,282
| population_estimate_year = 2025
| population_density_km2 = 187.6
| cctld = .
}}'''Malawii''' kɛna Afrika nɛ haɖɛ kiŋ ɛjaɖɛ naɖɩyɛ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩwɛ [[Moozambiki|Moozambiiki]], [[Sambii]] nɛ [[Tanzani|Tanzanii]] pɛ-hɛkʊ taa.
Ɖooo lɛ, [[Pɔritigaalɩ|Pɔrɩtigaalɩ]] mba kaakɛna anasayɩwaa mba paalɛɣ wobu peeɖe yɔ. Pɩɩkɛna alɩwaatʊ ndʊ tɩ-taa pɛpɛdaɣ yomaa yɔ, nɛ cɔɔcɩ ŋgʊ payaɣ se presipiteri yɔ kɩtʊlɩ ɛsɔ sɛtʊ kpaamɩŋ ndɩ ndɩ se pɩhʊʊ ɛlɛ pɩɩsaŋ.
Pɔritigalɩ wayɩ lɛ [[Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ|Piritaaniki]] mba kpacayaɣna ɛjaɖɛ nɖɩ. Pʊkɔma pɩtalɩ pɩnaɣ 1962 lɛ kɩmʊ kɩ-tɩ yɔɔ wɛʊ. Banda kɛ komina ñʊʊtʊ kɔlaɣ fenaɣ kacalaɣ wiye pɩnaɣ 1963 ɛlɛ Piritaaniki mba cɔŋnana liidiye nɛ tɔsʊʊ yɔɔ, sɔɔjanaa nɛ ɖiu ɖiu caɣʊ yɔɔ pɩtasɩna tɔm hʊʊ ɖeɖe. Pɩtalɩɣ hasɩ yaɖɛ fenaɣ looɖo pɩnaɣ 1964 kɛ Malawii mʊ kɩ-tɩ yɔɔ wɛʊ sɩŋŋŋ.
Ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa ɖiu ɖiu caɣʊ kɔma nɛ pɩwɛɛ lɛ, paɖʊ paɣtʊ se pɩnzɩ nanza wayɩ kɛ palɛzʊ ɛjaɖɛ ñʊʊtʊ. Pɩnaɣ 2004 paɖʊza takayasɩ lɛ palɩzɩ Bingu wa Mutharika se ɛkɛna peeɖe ɛjaɖɛ ñʊʊtʊ. Pɩkɔma pɩtasɩ ɖʊzʊʊ pɩnaɣ 2009 ɛlɛ patasɩ-ɩ lɩzɩɣ ɖɔɖɔ.
Ɛsɩba ɖomaɣ fenaɣ kɩyakʊ naalɛ pɩnaɣ 2012 nɛ ɛ-tɛɛ tʊ weyi payaɣ se Joyce Banda. Peter Mutharika yɔ ɛlɛɣzɩ-ɩ. Pɩkɔma paɖʊzɩ takayasɩ ɛlɛ Bingu wa Mutharika ɖalʊ kpaɣ kpelaɣ agoza fenaɣ 31 pɩnaɣ 2014.
{{Afrɩka}}
[[Category:!Main category]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Malawii]]
fdqrj0p86uz0e5hf6pivaesmbdzcylx
Malebo
0
738
15006
9381
2021-07-27T06:37:35Z
Tarih
2713
+image #WPWPTR #WPWP #WLA
15006
wikitext
text/x-wiki
[[File:Panoramic view of Malabo.jpg|thumb|315px|Malebo]]
Malebo kɛna lɩŋgamʊʊ ŋgʊ kɩwɛ [[Koŋgo Pɔɔ]] kɛ-tɛ nɛ pɩ-tɛɛ kiŋ. Yee pakpaɣ ɛzɩ kuduyuu nɔnɔɔ kɔyɔ, Malebo lɩŋgamʊʊ kʊnɛ kɩ-ɖaalakɩŋ sɔsɔŋ kitibiŋ taa wɛ ɛzɩ kilomɛtanaa 35 yɔ nɛ kɩ-ɖaalakɩŋ weyi ɛlɛ kaɣa yɔ ɛlɛ wɛ kilomɛtanaa 23; walanzɩ landammm taa lɛ, pɩkɩla ɛzɩ kɩlomɛtanaa 400.
Kɔŋgoo ajɛya tɛtʊ sʊzɔtʊ ndʊ tɩ-natʊlɛ ([[Kɔŋgo Kinsasa]] nɛ [[Kɔŋgo Pirazaaviili]]) wɛ Malebo lɩngamʊʊ cemeŋje. Ɖooo lɛ payaɣa lɩŋgamʊʊ ŋgʊ se Nkundaa. Kɔŋgoo ɛjaɖɛ nɛ hayʊ kiŋ lɛ, pʊcɔ nɛ ɛyʊ talɩ Kiisaŋganii nɛ kpɩyʊʊ lɛ, ɛpɩzʊ ɛtɩŋna Mbandaka nɛ Makanza. Lɩŋgamʊʊ kʊnɛ kɩ-hɛkʊ taa nɛ tɛtʊ natʊyʊ nɛ payaɣ-tʊ se Pamʊʊ. Malebo tɔbʊʊ se pɔʊ sɔsɔʊ. Peeɖe pɔŋ sɔsɔŋ kaawɛ nɛ ɩcɔɔ pɔsɩ nzɩ nɛ pɩta.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Tɛtʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Kinee-Ekwatoriyaaalɩ]]
ozsu8kgtlnsva0n0cxatag9pszqc3wz
Malɩŋ Ɛsɔ Sɛtʋ Kuduyuu
0
739
12881
10952
2018-08-16T14:04:52Z
197.148.102.92
orthographe et contenu
12881
wikitext
text/x-wiki
Malɩŋ Ɛsɔ Sɛtʋ Kuduyuu kɛna [[arabɩ kʋnʋŋ]] hɔɔlʋʋ taa, «Malɩŋ Ɛsɔ sɛtʋ agɔlɔma ɖijayɛ lone». Malɩŋ Ɛsɔ Sɛtʋ Kuduyuu ŋgʋ payaɣ-kʋ size Masjid al-Haram. Kuduyuu ŋgʋ kɩ-kɛna Malɩŋ Ɛsɔ Sɛtʋ Kuduyuu kiɖeɖeu. Kɩwɛ [[Mɛɛkɩ]] tɛtʋ taa kɛ [[Arabi saʋdiiti]] taa. Malɩŋ Ɛsɔ Sɛtʋ Kuduyuŋ matʋ hɔɔlʋʋ taa lɛ, Kuduyuu kʋnɛ kɩkɩlɩna walʋʋ nɛ paɣlʋ kedeŋa kanɛ kɔyɔ.
Ɛsɔ Sɛtʋ Kuduyuu sɔsɔʋ ŋgʋ ki-lone kɛna ɖɔɖɔ kɔɔnɔɔ lone kiɖeɖeɣ kɛ malɩŋ Ɛsɔ sɛtʋ hɔɔlʋʋ taa kedeŋa yɔɔ cɩnɛ. Malɩŋ Ɛsɔ Sɛtʋ Kuduyuu sɔsɔʋ ŋgʋ, kɩ-hɛkʋ taa ɖeyi ɖeyi ɖinaɣ Kaaba. Kʋkʋ yɔ peɖe lɛ, ɖɩnaɣ size pɛlɛka pɩyɛ pindimm kɩkpɛdɩyɛ naɖɩyɛ. Pɩyɛ nɖɩ, paa malʋʋ ɛsɔ sɛyʋ weyi lɛ, pɩɩwɛnayɩ size e-ɖukina-ɖɩ alɩwaatʋ ndʋ powoki kpalaaʋ yɔ.
Malɩŋ Ɛsɔ Sɛtʋ tisuu nɛ tɩ-luuzuu Ɛsɔ tɛɛ lɛ hɔɔlʋʋ taa lɛ, pɛ-ɛsɔ sɛtʋ tɔm lɩwa pileɖa. Nɛ Ɛsɔ tɛ tiyaa lɩzana sɛtʋ ndʋ nɛ pɩcɔ kedeŋa kpeekpe naɣ wɩsɩ. Allah pɛ-ɛsɔ sɛtʋ hɩɖɛ tiyina sɛtʋ ndʋ nɛ e-tiyaa. Malɩŋ maɣzɩm taa lɛ, tiyaa mana Kaaba nɛ pɩwayɩ lɛ Adam weyi ɛkɛ kajala ɛyʋ yɔ. Wayɩ wayɩ n̄ɩnʋ weyi pɩɖɩɣnayɩ Kaaba maʋʋ yɔ, ɛlɛ lɛ [[Abraham]].
[[Category:!Main category]]
luxj46tbets8kswnz9ifgcavdsz0grg
Mandarɛɛ kʊnʊŋ
0
740
16073
10037
2022-09-13T17:25:44Z
Kwamikagami
1467
16073
wikitext
text/x-wiki
[[file:Idioma mandarín.png|frameless|right]]
'''Mandarɛɛ''' kɩtɩzɩnaʊ [[Siini]] kɛlɛʊ, sɔnzɩ tɛ Sinii, matʊ taa lɛ, kɩ-kɛ ɖama tɛ kʊnʊŋ yaa Han waa tɛ kʊnʊŋ. Mandarɛɛ kʊnʊŋ kɛ Sinii ɛjaɖɛ tɛ kewiyaɣ kʊnʊŋ, [[Tayɩwanɩ]] ɛjaɖɛ taa nɛ [[Sɛŋgapuuri]] ɛjaɖɛ taa. Pʊyɔɔ lɛ, kɩ-wɛna yɔɔdaɣ tɛ paɣtʊ nɛ tɔm cɔɔlʊʊ tɛ paɣtʊ. Kʊnʊŋ ŋgʊ pɔyɔɔdʊʊ- kʊ pɩtɛ lɛ, pawɩlɩʊ-kʊ sukuuli na taa.
Paapɩzɩɣ pesidi-kʊ nɛ Mandarɛɛ ŋgʊ kɩ-maɣmɑɣ, wade : ganhua kewiyaɣ tɛ kʊnʊŋ. Kʊnʊŋ ŋgʊ pɔyɔɔdʊʊ-kʊ nɛ Hayi kɩŋ nɛ hɛkʊ taa nɛ Hadɛ Wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa Sinii kedeŋga taa.
Sɩnuwa Mandarɛɛ ŋgʊ payaɣ tam se Sɩnuwa yɔ kɛ kʊnʊŋ ŋgʊ pakɩlʊʊ yɔɔdʊʊ ɛjaɖɛ kpeekpe taa yɔ pɩlɩna Sinii samaɣ tɛ ɖɔʊ cɔlɔ nɛ Sinii tɛ ɛyaa mɩzɩ ajɛyɛ lɛɛna taa nɛ tadɩyɛ labʊ nɛ Sinii ɛjaɖɛ nɛ kɩ-tɛ kpaka huu nɛ Sinii ɛsakuliye hɔɔlʊʊ taa.
Ɖɔɖɔ lɛ, yee pa sɔnɔ pawɩlɩɣ Mandarɛɛ kʊnʊŋ Sɩnuwa tɩŋga yɔ, Sɩnuwa waa akpadɩyaa ɛyɔɔdʊʊ Mandarɛɛ kʊnʊŋ pa-tɩŋnɛ. Ɛlɛ, Mandarɛɛ tɛ yɔɔdɔɔsɩ yaa Sɩnuwa waa tɛ kʊnʊmɩŋ ɛzɩ Kantɔnɛ yaa Shanghaien (Han waa tɛ kʊnʊŋ) yaa kʊnʊmɩŋ agbela lɛɛna ɛzɩ weyi pɔyɔɔdɩ-ɩ ɛyaa tɩmɩŋ ndɩ ndɩ taa Sinii, Tibétain nɛ Mongol nɛ Mandchou nɛ Tadjik nɛ Ouigour…
Mandarɛɛ, Sinii samaɣ ɛjaɖɛ tɛ kpɛndɛ ŋgbɛ ñʊntɩna tɔŋ se kɩ-kɛ ɖama hɛkʊʊ taa kʊnʊŋ pɛ-tɛ ɛjaɖɛ taa. Pʊyɔɔ yɔ payaɣ-kʊ se samaɣ kʊnʊŋ, kɩ-kɛ kajalaɣ Sinii ɛjaɖɛ nɛ Hayi nɛ kewiyaɣ tɛ kʊnʊŋ.
Paa kɩwɛna ɖɔɖɔ ɖooo canaʊ tɔm kɩmamatʊ yɔ, kɩ-talɩna Sɩnuwa cɔlɩɩ ŋgʊ cɔlɔ, matʊ nɛ lʊbʊtʊ. Kʊnɛ nɩyɔ peyeba-kʊ pɩnaɣ 1919 Guomindang kewiyaɣ nɛ Sinii ɛjaɖɛ alɩwaatʊ taa. Pʊwayi pɛtɛm-kʊ labɩnaʊ nɛ tʊmɩyɛ ɛzɩ kewiyaɣ takayaasɩ taa kʊnʊŋ nɛ kʊnʊŋ kɩmamaʊ pɩnzɩ kudokiŋ nɩɩlɛ nɛ pʊyɔɔ mbʊ lɛ, kɩpɩsɩ ɛjaɖɛ tɛ kʊnʊŋ ŋgʊ pɔyɔɔdʊʊ-kʊ kɛlɛʊ ɛzɩ Mandarɛɛ tɩŋgʊ mbʊ yɔ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:kʋnʋmɩŋ]]
[[Category:Siini]]
2j2vhigs4u6wwfx2lq1ov436p9m4evr
Mandela
0
741
3738
3737
2017-06-24T00:03:50Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
3738
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Nelson Mandela]]
odh6qr4ecdsvb8sh9sg6txh2l0k2riu
Maputo
0
743
14444
9307
2019-11-08T10:57:25Z
Gnangbade
58
Photos
14444
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Maputo_Train_Station.jpg|vignette|Maputo Train Station]]
[[Fichier:Buildings_in_Maputo.jpg|vignette|Buildings in Maputo]]
Maputo kɛna [[Moozambiki]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ sʊzɔtʊ nɛ tɩkɛna ɖɔɖɔ Afrika nɛ hadɛ kiŋ tɛtʊ sʊzɔtʊ natʊyʊ. [[Ɛndɩ teŋgu]] wadɩɣ tɛtʊ tʊnɛ tɩ-yɔɔ nɛ tɩna Afrika nɛ Hadɛ kiŋ ɛjaɖɛ pazɩna ɖama kamɑɣ ɛzɩ kimlomɛtanaa 77 yɔ. Payaɣʊ se Maputo yɔ, ɖooo [[lɛlaɣ fenaɣ]] 3 pɩnaɣ 1976 taa; payaɣa se Telagowa.
Ɖooo lɛ Maputo kaakɛŋna teŋʊ naalɛ ŋgʊ ŋgʊ kɩ-yɔɔ tuuɖe taa wondu kɩlaɣ kʊm yɔ kɛ Afrika kpeekpe taa; kacalaɣ ñɩŋgʊ lɛ Turibaŋ. Mbʊ pakɩlʊ pɛdɩɣ nɛ ajɛya lɛɛna yɔ mbʊ lɛ: pɩzatʊ, sikiri, kromiiti, taŋgbak nɛ nikaɣ tokonaa.
Pɩnaɣ 1858 paakalɩ ɛyaa lɛ, paakpɛnda ɛyaa 888 ɖeke nɛ pa-taa lɛ yomaa kaakɩla ɛzɩ 400 yɔ, pɩnzɩ hiu wayɩ lɛ, ɛyaa kaawɛ 2 401 nɛ mɩnɩʊ yɔɔ lɛ ɛyaa kʊlʊmaa kaawɛ ɛzɩ 90 yɔ; pɩnaɣ 1920 taa lɛ ɛyaa kɩkpɛɛda kaaɖɔɔ nɛ pɛkpɛnda 9 445 nɛ kʊlʊmaa kɛ 8 304. Pɩnaɣ 2007 taa pakalɩ kɩgalʊʊ lɛ pana ɛyaa ɛzɩ 1 099 102 yɔ ɛlɛ yee pɛkpɛndɩna ageeta wena acɔ tɛtʊ ndʊ nɛ ataa yɔ ɛyaa ɖɛ ɛzɩ miliyɔɔnaa naalɛ yɔ. Pɩnaɣ 2008 taa patasɩ-wɛ kalʊʊ lɛ, ɛyaa kpɛnda 1 870 000.
[[Fichier:Fortaleza_Maputo-2.jpg|vignette|Fortaleza Maputo-2]]
Kʊnʊmɩŋ weyi pɔyɔɔɖɩɣ peeɖe yɔ ɛnʊ lɛ: [[Pɔrɩtɩgɛɛ kʊnʊŋ|Pɔrɩtiigɛɛ]], ikisizaŋganaa, rɔŋga, sopii nɛ kʊnʊmɩŋ nɩyɛ. Payaɣ Maputo malika yɔɔ cɔnɩyʊ kɩfalʊ se David Simango (Frelimo).
[[Category:!Main category]]
[[Category:Tɛtʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Moozambiki]]
gsxhuz0vdhw97f121gvgsapr2v9hz3s
Marcel Proust
0
744
18035
13993
2024-04-11T11:50:41Z
Gnassingbé-Gnassingbé
4636
Proust kɩlɛmʋʋ pɩnaɣ 1895 taa
18035
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Marcel Proust
|image = Marcel proust 2.jpg
|px = 190px
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = [[Fransɩɩ (France)|Fransɩɩ]]
|Ɛ-tʋmɩyɛ = Takayɩsɩ mayʋ
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = Auteuil, [[Fransɩɩ (France)|Fransɩɩ]]
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = [[Hasɩyaɖɛ fenaɣ]] kɩyakʋ 10 n̄ɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1871
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ = [[Paarii (Paris)|Paarii]], [[Fransɩɩ (France)|Fransɩɩ]]
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ = [[Kamɩŋ fenaɣ]] kɩyakʋ 18 n̄ɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1922
|E-nesi ñɩɣʋ = Marcel Proust signature.svg
}}[[Fichier:Marcel_Proust_1895.jpg|vignette|Proust kɩlɛmʋʋ pɩnaɣ 1895 taa]]
Ɖajaa Marcel Proust hɩɖɛ maɣmaɣ kɛlɛ se: Valentin Louis Georges Eugène Marcel. Palʋla-ɩ [[hasɩyaɖɛ fenaɣ]] taa kɩyakʋ hiu (10) wiye pɩnaɣ 1871 taa Fransɩ ɛjaɖɛ tɛtʋ sɔsɔtʋ [[Paarii]] taa. Nɛ ɛsɩ peeɖe [[aloma fenaɣ]] kɩyakʋ hiu nɛ lutozo (18) wiye pɩnaɣ [[1922|1922 taa]].
Marcel Proust ñɩma kɛlɛ mba pe-nisi tɛɛ wɛɛ ñɩm camɩyɛ yɔ. Ɛ-caa kɛ Paarii sukuli sɔsɔʋ taa wɩlɩyʋ nɛ ɛwɩlɩɣ ɖakʋta sukuli. Marcel Proust kɛna ɛyʋ weyi ɛtɛ alafɩya wɛ tɔtɔsɩɩɩ yɔ; mbʋ pʋ-yɔɔ yɔ ɖooo ɛ-pɩcatʋ taa ɛkawɛna kamaɣ kʋtɔŋ. Ɛ-pɩcatʋ taa ɛcakaɣ luɖaa nɛ takayasɩ mayaa cɔlɔ kpeɖem, mbʋ yebina nɛ ɛkatɩ nesi tɛɛ tʋmalaɖaa sakɩyɛ nɛ pɩsɩna-ɩ nɛ ɛpɩsɩ tanaʋ tʋ. E-tomnaɣ taa fɛyɩ leleŋ mbʋ yɔ lɛ, ɛtapɩzɩ nɛ ehiu tʋmɩyɛ ɖoŋ nɖɛ naɖɩyɛ. Pɩnaɣ 1900 taa lɛ, eyele takayasɩ maʋ tɔm nɛ ɛpaɣzɩ yɛlɩʋ ajɛya taa se ɛla anjaʋnaa lɩzʋʋ tʋmɩyɛ. Ɛɛwɛɛ nɛ ɛsɔɔlʋ se ɛtɩŋ John Ruskin naŋgbanzɩ taa. Ewoba [[Feeniizi]] nɛ Padoue tɛtʋ taa. Ɛma takayasɩ cabɩ John Ruskin yɔɔ nɛ ɛlɩzɩ nasɩyɛ tɔbɩŋ.
[[Fichier:Illiers-Combray_place_du_gué_Bellerin_mural_Proust_Eure-et-Loir_(France).jpg|vignette|Illiers-Combray place du gué Bellerin mural Proust Eure-et-Loir (France)]]
[[Category:!Main category]]
[[Category:Ɛyaa sɔsaa]]
[[Category:Abalaa sɔsaa]]
[[Category:Takayɩsɩ mayaa]]
[[Category:Fransɩɩ]]
sd265x2mkwxfd320r11f92kd7r0fclm
Marco Polo
0
745
12944
12884
2018-09-13T22:24:05Z
196.168.214.122
orthographe et contenu
12944
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Marco Polo
|image = Marco Polo portrait.jpg|thumb|Marco Polo portrait
|px = 190
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = [[Itaalii]]
|Ɛ-tʋmɩyɛ =
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = Venise
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = [[Salaŋ fenaɣ]] 15 kɩyakʋ 1254
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ = Venise
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ = [[kɔlaɣ fenaɣ]] kɩyakʋ 8 1324
|E-nesi ñɩɣʋ =
}}
Marco Polo kɛ ɛjaɖɛ nɖɩ payaɣ-ɖɩ size [[Itaalii]] yɔ ɖɩ-tɛtʋ taa tʋ. [[Salaŋ fenaɣ]] tɛ kɩyakʋ hiu nɛ kagbanzɩ (15) n̄ɩŋgʋ wiye palʋla-ɩ pɩnaɣ 1254 n̄ɩŋga taa. Egeetiye nɖɩ ɖɩ-taa palʋla-ɩ yɔɔ payaɣ size Venise, ɖɩwɛ Itaalii ɛjaɖɛ taa peeɖe.
Ɛsɩba [[kɔlaɣ fenaɣ]] taa efemiye nutozo (8) n̄ɩŋgʋ wiye Itaalii ɛjaɖɛ taa peeɖe e-egeetiye kʋlʋlɩyɛ kʋɖʋmɖɩyɛ nɖɩ payaɣ size Venise yɔ, ɖɩ-taa peeɖe pɩnaɣ 1324 n̄ɩŋga taa. Ɛsɩkaɣ lɛ, ɛkawɛna pɩnzɩ hiŋ loɖo nɛ nakʋ (69) mbɩ yɔ. Ɖajaa Marco Polo ɛnɛ, ɛkɛna tadɩyɛ tʋ sɔsɔ nɔɔyʋ Itaalii ɛjaɖɛ tɛtʋ taa. Ɛ-hɩɖɛ sɛwa nɛ ɖɩ-tɛ ɖɩkʋyɩ siŋŋ takayaɣ kanɛ kɔyɔ : Camɩyɛ samm labʋ takayaɣ. Ɛn̄ɩnʋʋ tɔm pama takayaɣ kanɛ kan̄ʋʋ yɔ.
Takayaɣ kanɛ, ŋga sɩnana n̄ɩnɩyaa nɛ patɩlɩ [[Aazii tɛtʋ wandamm|Azii]] ɛjaɖɛ tɛtʋ anasaayɩ waa tɛ ɛjaɖɛ tɛtʋ sɔsɔ tʋ taa. Pʋyɔɔ peeɖe wabɩtʋ sɔsɔtʋ lɩnaɣ ɖɔɖɔ kpem. Ɛ-caa payaɣ size Niccolò nɛ e-ekpele lɛ Maffeo.
Tovonum taa lɛ, ɛtɛkɛ anasaayɩ waa tɛ ɛjaɖɛ taa kɔɔnaɣ pɩɣa ŋga kowoba nɛ katalɩ [[Siini (Chine)|Siini]] ɛjaɖɛ tɛtʋ yɔ. Mbʋ yɔ, ɖajaa sɔsɔ Christophe Colomb kɛna kajalaɣ tʋ. Ɛlɛ, ɖajaa Marco polo tʋma kpaɖa pazɩ kajalaɣ tʋ ɛnɛ nɛ nʋmɔʋ woɖaa lalaa. <gallery widths="150px" heights="150px" align="center">
File:Marco Polo traveling.JPG|thumb|Marco Polo travelling, Miniature from the Book "The Travels of Marco Polo" ("Il milione")
File:Caravane Marco Polo.jpg|thumb|La caravane de Marco Polo voyageant vers les Indes.
File:Marco Polo - costume tartare.jpg|thumb|Marco Polo - costume tartare
</gallery>
[[Category:!Main category]]
[[Category:Wobiyaa]]
[[Category:Itaalii]]
jlnk2ptjnvvke2ajwfoe3bo6m3mc5j2
Marie Curie
0
746
14161
13428
2019-05-01T14:27:25Z
SFLord
142
Added photo, country of residence, occupation, places and dates of birth and death and signature
14161
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Marie Curie
|image = Marie Curie (Nobel-Chem).jpg
|px = 190px
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = [[Fransɩɩ (France)|Fransɩɩ]]
|Ɛ-tʋmɩyɛ = Tomnasɩ ɖɔnɛ laɖʋ
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = [[Farsoovii (Varsovie)|Farsoovii]], [[Pɔlɔɔñɩ (Pologne)|Pɔlɔɔñɩ]]
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = [[Kamɩŋ fenaɣ]] kɩyakʋ 7 n̄ɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1867
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ = Passy, Haute-Savoie, [[Fransɩɩ (France)|Fransɩɩ]]
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ = [[Hasɩyaɖɛ fenaɣ]] kɩyakʋ 4 n̄ɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1934
|E-nesi ñɩɣʋ = Marie Curie Skłodowska Signature Polish.svg
}}[[File:Marie and Pierre Curie (centre) in their laboratory, Paris Wellcome V0030700.jpg|thumb|Marie and Pierre Curie (centre) in their laboratory, Paris Wellcome V0030700]]
Palʊla '''Marie Curie''' (ɛ-hɩɖɛ sɔsɔyɛ kɛlɛ se: '''Maria Salomea Skłodowska''' herbu Dołęga) [[aloma fenaɣ]] lʊbɛ ŋgʊ wiye pɩnaɣ 1867 kɛ [[Farsoovii]], [[Pɔlɔɔñɩ]] ɛjaɖɛ taa. Ɛsɩba [[hasɩyaɖɛ fenaɣ]] 4 wiye pɩnaɣ 1934 kɛ sanatorium de Sancellemoz, kɩwɛ Passy, Haute-Savoie kɛ [[Fransɩɩ]] ɛjaɖɛ taa. Ɛkɛ fiziki tʋ nɛ chimiste kɛ Pologne ɛjaɖɛ taa, nɛ ɛpɩsɩ ɛ-tɩ kɛ fransɩɩ tʊ.
Payaɣ ɛ-walʊ se [[Pierre Curie]]; ɛ-na-ɩ pamʊ ñɩnya tɛ samtʊ nimiye naɖɩyɛ hɔɔlʊʊ kɛ pɩnaɣ 1903 nɛ paya-ɖɩ se [[Prix Nobel]] de physique. Hɔɔlʊʊ lɛɛkʊ lɛ, Henri Becquerel ñamʊna-kʊ. Nima ana, pɩlɩna pa-tʊma wena palaba nɛ pɩlɩɩna pa-tʊma kɛ radiations waa yɔɔ yɔ. Pɩnaɣ 1911 lɛ, e-ɖeke ɛmʊ samtʊ nimiye lɛɛɖɛ nɛ ɖɩɖɩ lɛ prix Nobel de chimie pɩlɩɩna ɛ-tʊma kɛ polonium nɛ radium pɔ-yɔɔ. E-ɖekɛ ɛkɛna halaa taa halʊ weyi ɛmʊ samtʊ nima naalɛ kɛ hɔɔlɩŋ nɩɩlɛ taa yɔ. ɛ-wayɩ lɛ, ɖɩnaɣ ɖɔɖɔ Linus Pauling weyi ɛlɛ mʊ chimie tɛ samtʊ nimiye naɖɩyɛ nɛ paya-ɖɩ se prix Nobel de chimie pɩnaɣ 1954 pɩtasɩna laŋhɛzɩyɛ samtʊ nimiye pɩnaɣ1962; ɖɩɖɩ lɛ [[Prix Nobel]] de la paix. Marie Curie kɛna halʊ weyi ɛkɛna kacalaɣ-tʊ halaa taa se ɛna ɛ-walʊ pamʊ samtʊ sɩka lɩyʊʊ nɛ pɩlɩɩna pa-tʊma kɛ radium yɔɔ yɔ nɛpayaɣ-kʊ se médaille Davy yɔ.
Paa ɛɛpɩsa ɛ-tɩ fransɩɩ tʊ nɛ pɩlɩɩna ɛ-walɩtʊ yɔɔ kɔyɔ, Marie Curie tɔsɔɔ ɖenɖe ɛlɩnaa yɔ. Ɛsɩma mbʊ se ɛkɛ Pɔlɔɔñɩ ɛjaɖɛ taa tʊ nɛ ɛkpɛlɛka e-pɛlaa kɛ Pɔlɔɔñɩ kʊnʊŋ nɛ paa ɛzɩmtaa lɛ, ewokina-wɛ peeɖe ɖɔŋ ɖoŋ. Payaɣ heelim mbʊ se Polonium yɔ, Marie Curie lɩzɩna-ɖɩ nɛ ɛɛsɔɔla camɩyɛ mbʊ se ɛ-ɛjaɖɛ hɩɖɛ ɛsɛɛ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Ɛyaa sɔsaa]]
[[Category:Halaa sɔsaa]]
[[Category:Lɛɣtʋ tɩnaa]]
3gnd4ieclporx4jw5y8uzio4au4j3f3
Marie Curie Maria Sklodowska
0
747
3778
3777
2017-06-24T00:03:51Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
3778
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Marie Curie]]
ci5smk3a2sgnjqsnotqmxoe8taeir2a
Marilyn Monroe
0
748
18043
17972
2024-04-11T12:42:23Z
Gnassingbé-Gnassingbé
4636
Marilyn Monroe kɩlɛmʋʋ pɩnaɣ 1954 taa
18043
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Marilyn Monroe
|image = Marilyn Monroe, Korea, 1954 (cropped).jpg
|px = 190px
|text = Marilyn Monroe kɩlɛmʋʋ pɩnaɣ 1954 taa
|Ɛ-ɛjaɖɛ = [[Etaazuunii (États-Unis)|Etaazuunii]]
|Ɛ-tʋmɩyɛ = Amʋʋza laɖʋ
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = [[Lɔsɩ Anzelɛsɩ (Los Angeles)|Lɔsɩ Anzelɛsɩ]], [[Kalɩfɔrnii (Californie)|Kalɩfɔrnii]], [[Etaazuunii (États-Unis)|Etaazuunii]]
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = [[Mɩsɩkʋm fenaɣ]] kɩyakʋ 1 n̄ɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1926
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ = [[Lɔsɩ Anzelɛsɩ (Los Angeles)|Lɔsɩ Anzelɛsɩ]], [[Kalɩfɔrnii (Californie)|Kalɩfɔrnii]], [[Etaazuunii (États-Unis)|Etaazuunii]]
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ = [[Kɩyɛɛna fenaɣ]] kɩyakʋ 4 n̄ɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1962
|E-nesi ñɩɣʋ = Marilyn Monroe Signature.svg
}}[[Fichier:Monroe_sings_from_the_trailer_of_Niagra_2.jpg|vignette|Marilyn Monroe singing in the film Niagra]]
Marilyn Monroe kɛ halʋ sɔsɔ nɔɔyʋ. Ɛkɛ Amerika ɛjaɖɛ tɛtʋ taa tʋ. Palʋla-ɩ [[mɩsɩkʋm fenaɣ]] taa kɩyakʋ kajalaɣ (1) n̄ɩŋgʋ wiye kɛ pɩnaɣ 1926 n̄ɩŋga taa.
Egeetiye nɖɩ ɖɩ-taa palʋla-ɩ yɔ, nɖɩ payaɣ size Los Angeles. Ɖoɖoo Marilyn Monroe ɛnɛ, ɛsɩba Los Angeles egeetiye nɖɩ ɖɩ-taa [[kɩyɛɛna fenaɣ]] taa kɩyakʋ kagbanzɩ (5) n̄ɩŋgʋ wiye pɩnaɣ 1962 n̄ɩŋga taa. Ɖoɖoo sɔsɔ Marilyn Monroe kɛ lakɩyaɣ tʋmɩyɛ laɖʋ sɔsɔ nɔɔyʋ ɛ-ɛjaɖɛ Amerika nɖɩ ɖɩ-taa. Eteu ɖɔɖɔ wendu pɩtatɩɩ fɛyɩ naʋ.
[[Fichier:Gentlemen Prefer Blondes Movie Trailer Screenshot (16).jpg|vignette|Gentlemen Prefer Blondes Movie Trailer Screenshot]]
Amerika ɛjaɖɛ halʋ sɔsɔ ɛnɛ, eteu wendu ɛzɩ ɔgɔlɩmɩyɛ naɖɩyɛ yɔ. Ɛ-nɔɔ taa wɛ leleŋ pɩfɛyɩ pɔyɔɔdɩ. Ɛkɛ halʋ weyi ɛsɔɔla aleɣya pɩtatɩfɛyɩ naʋ siŋŋ yɔ.
Ɛkɩlaa lʋbʋʋ kpeɖem ɛ-tʋmɩyɛ taa.
[[Fichier:Marilyn Monroe in The Misfits trailer 2.jpg|vignette|Marilyn Monroe in The Misfits trailer]]
[[Catégorie:!Main category]]
[[Catégorie:Ɛyaa sɔsaa]]
[[Catégorie:Halaa sɔsaa]]
[[Catégorie:Amʋʋza laɖaa]]
[[Catégorie:Etaazuunii]]
8pzuzqer26hmwm0as72cl0imdu4fbi4
Mark Twain
0
749
18034
17928
2024-04-11T11:48:05Z
Gnassingbé-Gnassingbé
4636
Mark Twain kɩlɛmʋʋ pɩnaɣ 1871 taa
18034
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Mark Twain
|image = Mark Twain photo portrait, Feb 7, 1871, cropped Repair.jpg
|px = 190px
|text = Mark Twain kɩlɛmʋʋ pɩnaɣ 1871 taa
|Ɛ-ɛjaɖɛ = [[Etaazuunii (États-Unis)|Etaazuunii]]
|Ɛ-tʋmɩyɛ = Takayɩsɩ mayʋ
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = Florida, [[Misuurii (Missouri)|Misuurii]], [[Etaazuunii (États-Unis)|Etaazuunii]]
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = [[Kamɩŋ fenaɣ]] kɩyakʋ 30 n̄ɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1835
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ = Redding, [[Kɔnɛkɩtiikuwitii (Connecticut)|Kɔnɛkɩtiikuwitii]], [[Etaazuunii (États-Unis)|Etaazuunii]]
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ = [[Ɖomaɣ fenaɣ]] kɩyakʋ 21 n̄ɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1910
|E-nesi ñɩɣʋ = Mark Twain Signatures-2.svg
}}[[Fichier:MarkTwain.LOC.jpg|vignette|MarkTwain.LOC]]
Mark Twain hɩɖɛ keekee kɛlɛ Samuel Langhorne Clemens. Ɖajaa sɔsɔ Mark Twain kɛ [[Etaazuunii|Amerika]] ɛjaɖɛ tɛtʋ taa tʋ. Ɖajaa ɛnɛ, ɛfɛyɩ felendu kaʋ. Palʋla-ɩ [[kamɩŋ fenaɣ]] taa kɩyakʋ hiŋ naadozo (30) n̄ɩŋgʋ wiye pɩnaɣ 1835 n̄ɩŋga taa.
E-egeetiye kʋlʋlɩyɛ payaɣ size Florida egeetiye. Egeetiye nɖɩ, ɖɩwɛ tɛtʋ sɔsɔtʋ ndʋ payaɣtʋ size Missouri yɔ tɩ-taa Etaazuunii ɛjaɖɛ tɛtʋ taa peeɖe. Ɛkɛ n̄amtʋ pɩɣa ɛ-taabalaa nɛ samaɣ ŋga ɛwɛ ka-taa yɔ kɛ-sɩnda. Ɛ-pɩcatʋ taa ɛɛkɛ pɩɣa ŋga kɛwɛ lɛɣtʋ siŋŋ yɔ.
Ɖajaa sɔsɔ Samuel Langhorne Clemens sɩba [[ɖomaɣ fenaɣ]] taa kɩyakʋ hiŋ naalɛ nɛ kʋɖʋmʋʋ (21) n̄ɩŋgʋ wiye pɩnaɣ 1910 n̄ɩŋga taa. Egeetiye nɖɩ ɖɩ-taa ɛsɩba yɔ, nɖɩ payaɣ size Redding. Redding tɛtʋ wɛɛ tɛtʋ sɔsɔtʋ ndʋ payaɣtʋ size Connecticut yɔɔ Etaazuunii ɛjaɖɛ tɛtʋ taa peeɖe. Ɛsɩkaɣ lɛ, ɛɛwɛna pɩnzɩ hiŋ lʋbɛ nɛ pɩtɩnɩ pʋ yɔ pɩnzɩ kagbanzɩ (75) mbʋ yɔ.
[[Fichier:Mark_Twain_c1851.jpg|vignette|Mark Twain c1851]]
[[Fichier:Yankee_in_KAC_book.JPG|vignette|Yankee in KAC book]]
Ɖajaa sɔsɔ Mark Twain kɛna maɣzɩm takayasɩ kɩkalasɩ mayʋ tʋmɩyɛ laɖʋ, ɛtɛ ɛkɛ ɖɔɖɔ, takʋʋ nɛ tɔm ɖɛzʋʋ kʋnʋmɩŋ lɛɛn taa takayasɩ mayʋ sɔsɔ siŋŋ masɩma matʋmɩyɛ tʋ nɔɔyʋ. Ɖajaa sɔsɔ Amerika tʋ ɛnɛ, ɛnʋ kɛnɛ ɖɔɖɔ, aleɣya tanaŋ nɛ woŋa lakasɩ laɖʋ. Ɛlaba sɔjɛɛtʋ tʋmɩyɛ ɖɔɖɔ..
[[Catégorie:!Main category]]
[[Catégorie:Takayɩsɩ mayaa]]
[[Catégorie:Ɛyaa sɔsaa]]
[[Catégorie:Abalaa sɔsaa]]
[[Catégorie:Etaazuunii]]
er8kcqgzfdqitpfxtl921gbywnqrol8
Marlene Dietrich
0
750
14268
12947
2019-05-16T14:37:57Z
SFLord
142
Added photo, occupation, country of residence and places and dates of birth and death.
14268
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Marlene Dietrich
|image = Marlene Dietrich in No Highway (1951).jpg
|px = 190px
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = [[Caama (Allemagne)|Caama]]
|Ɛ-tʋmɩyɛ = Amʋʋza laɖʋ
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = [[Pɛrɩlɛɛ (Berlin)|Pɛrɩlɛɛ]], [[Caama (Allemagne)|Caama]]
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = [[Saŋayɩŋ fenaɣ]] kɩyakʋ 27 n̄ɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1901
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ = [[Paarii]], [[Fransɩɩ]]
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ = [[Agoza fenaɣ]] kɩyakʋ 6 n̄ɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1992
|E-nesi ñɩɣʋ =
}}[[File:Marlene Dietrich in Stage Fright trailer.jpg|thumb|Marlene Dietrich in Stage Fright trailer]]
Marie Magdalene Dietrich kɛ halʋ sɔsɔ lɔŋ tʋ ɛnɛ, ɛkɛ ɛjaɖɛ nɖɩ payaɣ-ɖɩ size [[Caama (Allemagne)|Caama]] yɔ ɖɩ-ɛjaɖɛ taa tʋ. Halʋ sɔsɔ ɛnɛ ɛ-maɣmaɣ ɛlaba takayɩsɩ nɛ ɛpɩsɩ [[Etaazuunii|Amerika]] ɛjaɖɛ tɛtʋ taa pɩɣa. Palʋla-ɩ [[saŋayɩŋ fenaɣ]] taa kɩyakʋ nɛɛlɛ nɛ lʋbɛ (27) n̄ɩŋgʋ wiye pɩnaɣ 1901 n̄ɩŋga taa.
Egeetiye nɖɩ ɖɩ-taa ɛsɩba yɔ, nɖɩ-ɩ payaɣ size [[Pɛrɩlɛɛ (Berlin)|Pɛrɩlɛɛ]] egeetiye Caama tɛtʋ taa peeɖe. Ɖoɖoo Marie Magdalene ɛnɛ, ɛsɩba [[agoza fenaɣ]] taa kɩyakʋ loɖo (6) n̄ɩŋgʋ wiye pɩnaɣ 1992 n̄ɩŋga taa. Fransɩ ɛjaɖɛ tɛ tɛtʋ sɔsɔtʋ taa ɛsɩba.
[[File:Marlene Dietrich 02.jpg|thumb|Marlene Dietrich 02]]
Fransɩ ɛjaɖɛ tɛtʋ sɔsɔtʋ ndʋʋ payaɣ size [[Paarii]] tɛtʋ. Ɛcalɩna ɛ-tɩ ɖʋzʋʋ minziiki tʋmɩyɛ labʋ taa. Pɩkɔma pɩtalɩ pɩnzɩ 1920 n̄ɩnzɩ pazɩtʋ taa mbʋ yɔ lɛ, ɛha ɛsɛ nɛ maɣzɩm tʋmɩyɛ ɖɩlaɖɛ. Kpakpaɣ mbʋ ɖɔɖɔ lɛ, ɛ-ɖɩɩna labʋ sinimaɣ tʋmɩyɛ ɖɔɖɔ.
Ɖoɖoo Marlene ɛnɛ, ɛna Audey nɛ von Sternberg pataabalɩyɛ nʋmaʋ taa palaba filim waa lʋbɛ.
[[File:Marlene Dietrich Stage Fright Trailer 2.jpg|thumb|Marlene Dietrich Stage Fright Trailer 2]]
Pʋyɔɔ yɔ paya-ɩ nɛ Fransɩ kʋnʋŋ taa size "Femme Fatale". Pʋwayɩ lɛ, ɛkɛzɩ ɛ-tɩ nɛ tanaʋ filim waa ɖɩlaɖɛ. Ɛna ɛ-taabalaa ndɩ ndɩ. Filim waa nɛ mba ɛna wɛ palaba yɔ pa-taa nabɛyɛ kɔyɔ : ɛna Ernst Lubitsch pe-filim kɛlɛ "Angel" kɛ pɩnaɣ 1937 n̄ɩŋga taa. Ɛna René Clair pala ''La Belle Ensorceleuse'' tɛ filim kɛ pɩnaɣ 1941 n̄ɩŋga taa yaa Billy Wilder tɛ filim "La Scandaleuse de Berlin" kɛ pɩnaɣ 1948 n̄ɩŋga taa.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Ɛyaa sɔsaa]]
[[Category:Halaa sɔsaa]]
[[Category:Amʋʋza laɖaa]]
[[Category:Caama]]
0fnrd0bd7jrb5pgq3ou1sqhbq6d89mn
Marthe Robin
0
751
15858
15857
2022-01-25T18:59:50Z
Gnangbade
58
links
15858
wikitext
text/x-wiki
[[File:Marthe e Jochen.jpg|thumb|Marthe e Jochen]]
[[File:Châteauneuf-de-Galaure - Ferme Robin - 1.jpg|thumb|Châteauneuf-de-Galaure - Ferme Robin - 1]]
Palʊla Marthe Robin kɛ [[lakɩŋ fenaɣ]] 13 pɩnaɣ [[1902]] kɛ Châteauneuf-de-Galaure, [[Fransɩɩ|Fransɩ]] ɛjaɖɛ taa, nɛ ɛsɩ [[Lɛlaɣ fenaɣ|Lɛlaɣ Fenaɣ]] 6 pɩnaɣ 1981. Pʊtɔbʊʊ se pɩnzɩ 78 kɛ ɛcaɣ ɛjaɖɛ yɔɔ cɩnɛ. Marthe Robin kɛna Fransɩ ɛjaɖɛ taa Ɛsɔ sɛtʊ taa sɔdʊʊ sɔsɔʊ nakʊyʊ. Efezu caɣʊ taa nɛ maamaacinaa sakɩyɛ. Ɛkpaɣ ɛ-tɩ pilim nɛ ɛcɛlɛ Ɛsɔ nɛ ɛnʊ btʊlɩna ɛsɔ sɛtʊ aŋgba wena payaɣ-yɛ se sɔɔlɩm aŋgba yɔ. E-fezuu caɣʊ taa pɩwɛ ɛzɩ ɛnɛ Ɛsɔ pɛwɛna ɛzɩ ɛyaa wɛʊ ɖama cɔlɔ panaɣ ɖama nɛ pɔyɔɔdɩɣna ɖama yɔ, mbʊ pʊyɔɔ yɔ paa ɛzɩmtaa Ɛsɔ yɔɔdɩɣna-ɩ nɛ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu]] maɣmaɣ wʊlɩɣ-ɩ ɛtɩ nɛ ɛyɔɔdʊna-ɩ ɖɔɖɔ kaɣlaa.
Ɛsɩba nɛ pɩla pɩnzɩ looɖo lɛ, powona ɛ-tɔm kɛ [[Room]] tɛtʊ kiɖeɖetu taa se pɩwɛ ɛzɩmaa yɔ paɖʊ-ɩ ɛyaa kiɖeɖema taa. Pɩlaba pɩnzɩ nakʊ lɛ, pʊtɔbʊʊ se pɩnaɣ [[1996]], ɛ-tɔm talɩ [[Papa]] camɩyɛ siŋŋŋ. Pɩkɔma [[agoza fenaɣ]] 6 pɩnaɣ [[2010]] lɛ, pekpeɣla ɛ-yɔɔ tɔm kɩpandʊ nɛ ɛ-hama lakasɩ kpeekpe nɛ pɩkɔma [[kamɩŋ fenaɣ]] lʊbɛ pɩnaɣ 2014 lɛ, paɖʊ-ɩ kiɖeɖema mba poyo you sɔsɔʊ nɛ pawa yɔ pa-taa.
Weyi ɛlɛɣ yɔɔdʊ se pakpa Mathe Robin kɛ kiɖeɖeu yɔ, ɛnʊ lɛ Layʊ Bernard Peyyrous. Takayaɣ ŋga ɛma ka-taa kɛ Marthe Robin wezu caɣʊ yɔ, ka-taa lɛ, panaɣ se Robin ɛnɛ ɛtɔlɩ kʊdɔŋ kɛ saŋgayɩŋ kacalaɣ wiye pɩnaɣ [[1918]]. Powona-i ɖakʊta lɛ, fada maazaɣ se pɩtatɩlɩ ɛ-ñʊʊtaa kɛ nabʊyʊ laba pazɩ. Kpaagbaa mbʊ lɛ efiini nɛ powona-ɩ pasɩ-ɩ ɖakʊta taa ɖenɖe pɩtaha waɖɛ se ɛyaa ɛsʊʊ se panaɣ-ɩ nɛ payaɣ peeɖe se koma. Ɛla peeɖe kɛ kɩyakɩŋ 40.
Pɩwayɩ lɛ pɩla ɛzɩ pɩlaba-ɩ sooci pazɩ yɔ. Piteleɖi lɛ, ɖomaɣ yaa [[agoza fenaɣ]] pɩnaɣ 1821 taa lɛ, pɩcamɩ-ɩ nɛ ɛyʊlɩmɩ ɖɔɖɔ. Pɩlaba cabɩ lɛ, ɛ-kʊtɔŋ kpa ɖoŋ nɛ ɛ-nɩŋgbanzɩ tɛzɩ sɩbʊ kpaɣ [[agoza fenaɣ]] taa pɩnaɣ [[1928]]. Pɩlaba mbʊ lɛ ɛwɛɛ ɛ-ɖɩɣa taa, ɛlɛ pɩɖɩɣzɩ-ɩ nɛ mba pɔcɔ-ɩ nɛ pata yɔ mbʊ pʊyɔɔ yɔ pɔcɔŋna-ɩ se ɛnɩ-wɛ. Ɛzɩma ɛɛpɩzɩɣ ɖɔm yɔ nɛ ɛzɩma ɖɔɖɔ ɛɛtasɩɣ pɩzɩɣ se ɛcɔna mɔŋ yɔ lɛ, pasɩ-ɩ kuduyuu ŋgʊ kɩ-tɛɛ mɩŋ takɩlɩ yɔ kɩ-tɛɛ eɖeke. Peeɖe kɛ ɛwɛɛ nɛ powokina-i Kristu tomnaɣ nɛ ɛ-calɩm.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Halaa sɔsaa]]
npbeys1pflpzg4c1qleukz59ndtdcfo
Marthe Robin (1902-1981)
0
752
3798
3797
2017-06-24T00:03:52Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
3798
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Marthe Robin]]
kxxk02joie3mmmgzdo4dlk2cyzhzjkl
Martin Heidegger
0
753
12948
7618
2018-09-14T00:24:46Z
196.168.211.80
orthographe et contenu
12948
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Ɖajaa Martin Heidegger
|image = Heidegger 4 (1960) cropped.jpg
|px = 190
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = [[Caama (Allemagne)|Caama]]
|Ɛ-tʋmɩyɛ = Filozɔɔfʋ
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = Meßkirch, [[Caama (Allemagne)|Caama]]
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = 26 Salaŋ fenaɣ 1889
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ = 26 Agoza fenaɣ 1976
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ = Meßkirch, [[Caama (Allemagne)|Caama]]
|E-nesi ñɩɣʋ = Heidegger Signature.jpg
}}
26 September 1889 – 26 May 1976
Martin Heidegger kɛ ɛjaɖɛ nɖɩ payaɣ-ɖɩ size [[Caama (Allemagne)|Caama]] yɔ ɖɩ-tɛtʋ taa tʋ. Ɛkɛ abalʋ weyi ɛfɛyɩ felendu kpataa yɔ. Ɛsɔɔla n̄ɩnʋʋ paa alɩwaatʋ ndʋ lɛɛ tovonum nʋmɔʋ. Ɛwɛ lɔŋ ɛzɩ pʋyʋ yɔ. Palʋla ɖajaa Martin Heidegger kɩyakʋ hiŋ naalɛ nɛ loɖo (26) n̄ɩŋgʋ wiye Salaŋ fenaɣ taa pɩnaɣ 1889 n̄ɩŋga taa.
[[Caama (Allemagne)|Caama]] ɛjaɖɛ taa tɛtʋ cikpetu ndʋ payaɣtʋ size Messkirch yɔ tɩ-taa peeɖe palʋla-ɩ. Ɛkɛ n̄amtʋ pɩɣa ɛ-taabalaa nɛ samaɣ ŋga ɛwɛ ka-taa yɔ kɛ-sɩnda. Ɖajaa Martin ɛnɛ, ɛsɩba agoza fenaɣ taa kɩyakʋ kʋɖʋmʋ ŋgʋ paalʋla-ɩ kɩ-taa yɔ ki-wiye ɖɔɖɔ. Pʋ-tɔbʋʋ size ɛsɩba evemiye hiŋ naalɛ nɛ loɖo (26) n̄ɩŋgʋ wiye Agoza fenaɣ taa pɩnaɣ 1976 n̄ɩŋga taa.
[[File:Martin Heidegger - Durf te Denken.webm|thumb|Martin Heidegger - Durf te Denken]]
Egeetiye nɖɩ ɖɩ-taa ɛsɩba yɔ, nɖɩ payaɣ size Fribourg-en-Brisgau [[Caama (Allemagne)|Caama]] ɛjaɖɛ tɛtʋ taa peeɖe. Ɖajaa ɛnɛ, e-wezuu caɣʋʋ paza pʋwɛɛna ndɩkʋ kpem. Ɛlakasɩ taa kaawɛ ɛzɩ kpaaŋ tʋ yɔ. Paa lee ŋna-ɩ kɔyɔ, ɛwɛ ɛzɩ weyi pɔtɔ size lɛɣya laba-ɩ yɔ. Pʋ-tɔbʋʋ size ɛwɛ ɛzɩ e-koobu nɔɔyʋ sɩba yɔ. Mbʋ yɔ, ɛ-lɩmaɣza wɛ lim lim paa ɛzɩm taa. Ɛkɛkɛ pɩɣa ŋga kaawɛ lɛɣtʋ siŋŋ yɔ.
Ɖajaa sɔsɔ Martin Heidegger kɛ filozofii tʋmɩyɛ kpɛlɛkʋʋ laɖʋ sɔsɔ nɔɔyʋ [[Caama (Allemagne)|Caama]] ɛjaɖɛ tɛtʋ taa. Filozofii tʋmɩyɛ laɖʋ payaɣ size filozɔɔfʋ. Filozɔɔfʋ kɛ lɔnzɩnɖɛ tʋ sɔsɔ weyi ɛ-tʋmɩyɛ kɛlɛ size, ɛn̄ɩnɩ ɛyʋ yɔɔ lɔnzɩnɖɛ kpɛlɛkʋʋ yɔ.
Pʋwɛna filozɔɔfʋ siŋŋ taa lɛ ɛtɩlɩ mbʋ ɛyʋ kɛwa yɔ, nɛ mbʋ ɛyʋ ɛnʋ ɛtɛŋna yɔ. Pɩcɔ nɛ ɖajaa Heidegger paazʋ filozofii tʋmɩyɛ lɛ, ɛcalɩna labʋ ɛtɛ sukili kɩ-tɛzʋʋ ɖajaa sɔsɔ Edmund Husserl cɔlɔ. Peeɖe, ɛpɩza ɛkpɛlɛkɩ mbʋ ɛyʋtʋ kɛ siŋŋ yɔ. Paa weyi ɛkɛ filozɔɔfʋ, ɛlɛ toovonum taa lɛ, ɖajaa ɛnɛ, ɛtɛ n̄ɩŋgʋ wɛ ɖoŋ nɛ yuŋ siŋŋ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Filosofii laɖaa]]
[[Category:Caama]]
nv5ratqbda7hlfluvft4em8jkefwos2
Martin Luther King
0
754
17974
17973
2024-01-20T14:20:47Z
Gnassingbé-Gnassingbé
4636
Catégorie
17974
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Martin Luther King
|image = Martin-Luther-King-1964-leaning-on-a-lectern.jpg
|px = 190px
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = [[Etaazuunii (États-Unis)|Etaazuunii]]
|Ɛ-tʋmɩyɛ =
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = Atlanta, [[Zɔɔrziyaa (Georgia)|Zɔɔrziyaa]], [[Etaazuunii (États-Unis)|Etaazuunii]]
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = [[Kɔnaɣ fenaɣ]] kɩyakʋ 15 n̄ɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1929
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ = Memphis, [[Tenesii (Tennessee)|Tenesii]], [[Etaazuunii (États-Unis)|Etaazuunii]]
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ = [[Ɖomaɣ fenaɣ]] kɩyakʋ 4 n̄ɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1968
|E-nesi ñɩɣʋ = Martin Luther King Jr Signature2.svg
}}[[Fichier:Martin Luther King Jr with medallion NYWTS.jpg|vignette|Martin Luther King Jr]]
Martin Luther King Jr. kɛ kedenzi naalɛ hɛkʋ taa pɩɣa. Kedenzi nzɩ-ɩ lɛ [[Afrɩka tɛtʊ tɔm|Afrika]] nɛ [[Etaazuunii (États-Unis)|Amerika]]. Ajɛɛ anɛyɛ yɔ a-naalɛ a-hɛkʋ taa pɩɣa kɛlɛ Martin Luther King Jr. Mbʋ pʋyɔɔ yɔ, e-liɖe lɩnɛ Afrika nɛ palʋla-ɩ Amerika ɛjaɖɛ taa kɛnɛ. Palʋla ɖajaa ɛnɛ [[kɔlaɣ fenaɣ]] taa kɩyakʋ hiu nɛ kagbanzɩ (15) n̄ɩŋgʋ wiye pɩnaɣ 1929 n̄ɩŋga taa.
[[Fichier:Lyndon Johnson meeting with civil rights leaders.jpg|vignette|President Lyndon B. Johnson meets with Civil Rights leaders Martin Luther King, Jr., Whitney Young nɛ James Farmer, 18 janvier 1964]]
Egeetiye nɖɩ payaɣ-ɖɩ size Atlanta Géorgie tɛtʋ taa yɔ, tɩ-taa palʋla-ɩ. Ɛ-pɩcatʋ taa ɛɛwɛna lɔŋ siŋŋ ɛ-tabalaa nɛ ɛ-samaɣ ŋga ka-taa ɛwɛɛ yɔ kɔ-cɔlɔ. Ɖɩtaasɔɔ size ɛɛwɛ ndɩ kpem nɛ lalaa. Ɛlakasɩ nɛ ɛ-n̄ʋʋ taa hʋhʋyɛ kaawɛ ɖoŋ siŋŋ. ɛkɛ pɩɣa ŋga kamaɣzɩm ɖɔwa kpeɖem nɛ kaatɛŋ maɣzɩm wiɖi yɔ. Ɛkɛ abalʋ pasamam nɔɔyʋ ɛ-ɛjaɖɛ taa peeɖe.
[[Fichier:MartinLutherKingMalcolmX.jpg|vignette|MartinLutherKing nɛ Malcolm X en attente d'une conférence de presse]]
Ɖajaa Martin Luther King sɩba [[ɖomaɣ fenaɣ]] kɩyakʋ naanza (4) n̄ɩŋgʋ wiye pɩnaɣ 1968 n̄ɩŋga taa. Pɩlaba size ɛwɛna pɩnzɩ hiŋ naadozo nɛ nakʋ (39) lɛ ɛsɩba. Egeetiye nɖɩ ɖɩ-taa ɛsɩba yɔ payaɣ size Memphis. Ɛlɩmaɣza kam kɛlɛ size ɛla ɛzɩma nɛ laŋhɛzɩyɛ tɔyɩ ɛjaɖɛ taa nɛ kedeŋa kpeekpe yɔɔ. Ɖajaa sɔsɔ Luther King lʋkaa siŋŋ lanhɛzɩyɛ hɔɔlʋʋ taa.
Ɖajaa ɛnɛ, ɛkɛ ɛyʋ weyi ɛlʋkɩ ɛyʋ wezuu caɣʋʋ waɖɛ yɔɔ yɔ. Amerika ɛjaɖɛ taa peeɖe lɛ, ɛnʋ kɛna yoyu yaa lʋbɩyʋ ka-hɛza tʋ weyi ɛ-kandɛyʋ Afrika samaɣ waɖɛ yɔɔ yɔ. Ɛlʋkaɣ siŋŋ size tɛyɩtʋ natʋyʋ ɛtaawɛ. Ɛlɩmaɣza taa lɛ, ɛyaa kɩkpɛdaɣ nɛ anasaayɩwaa pɛhɛkʋ taa.
Ɖajaa sɔsɔ Martin Luther King mʋ pɩnaɣ 1964 n̄ɩŋga taa samtʋ takayaɣ. Samtʋ takayaɣ kanɛ, pɛcɛlɛyɩ kɛ nɛ kamʋna-ɩ pɩlɩɩna ɛzɩma ɛnʋ ɛzɩ, ɛlʋkɩ ka-hɛzaa ɖiu ɖiu caɣʋʋ yɔɔ nɛ laŋhɛzɩyɛ wɛʋʋ kedeŋa kpeekpe yɔɔ yɔ. Ɖajaa ɛnɛ, ɛ-caa payaɣ size Martin Luther King Sr., nɛ e-ɖoo kɛlɛ Alberta Williams King. Ɛ-caa kɛ Ɛsɔ lɩm sɔʋʋ lɩmaɣza tɩŋgɩyʋ.
==Martin Luther King tɛ ɖoziye==
« Monɖozaa se... » Martin Luther King Kɩyɔɔdɩm Washington D.C. tɛ Lincoln Memorial, [[Kɩyɛɛna fenaɣ]] 28, [[1963]].
[[Fichier:Martin Luther King Jr NYWTS 3.jpg|vignette|Martin Luther King Jr NYWTS 3|Martin Luther King]]
Pɩwɛ-m leleŋ ɛzɩ ma nɛ mɩ ɖɩwɛʋ sɔnɔ̄ kigbeeluu kʋnɛ kɩ-taa yɔ, weŋgu kɩwɛɣ tam se pɛɛyɛɛyɔɔlʋbʋ tɔm taa kɩkɩlʋʋ yɔɔ ɖɛ-ɛjaɖɛ taa. Pɩlaba waasɩ nɛɛlɛ kɔyɔ [[Etaazuunii|Amerika]] tʋ sɔsɔ nɔɔyʋ, weyi sɔnɔ ɛ-kɩlɛmʋʋ weluu huzuu ɖɔ-yɔɔ yɔ, ñɩkaɣ nesi ɖɛ-pɛɛyɛɛtaawɛʋ takayaɣ taa. Kubukamabʋ kɔɔnɔɔñɩmbʋ pʋmbʋ pʋtʋsa lidaʋ ñalamɩyɛ̄ yomaa kɩkpɛdaa miliyɔɔwaa ɛsɩndaa, ɛzɩ miŋɛsɩyɛ yɔ, pamba wemba kɩɩtʋʋzʋtʋ mamala tɔndɔlɩŋ wɛ pɔ-yɔɔ yɔ. Pɩkɛwɛ ɛzɩ laŋhʋlʋmɩyɛ tɛbɩyɛ kefemna se yomiye ɖoho kɩɖaɣla ɛtɛ mbʋ yɔ.
Kɛlɛ pɩnzɩ mɩnʋʋ ɖɛwa nɛ Kɩkpɛdʋ, pʋdɔdɩyɛ tɔm, tatɩɩwɛda pɛɛyɛɛ taa. Pɩnzɩ mɩnʋʋ ɖɛwa nɛ mɔɔŋseɣumɔndɔndʋ, tʋkaɣlabʋñɩŋgbasɩ, padɩɣ Ɛyʋ Kɩkpɛdʋ e-fezuu caɣʋ taa ; pɩnzɩ mɩnʋʋ ɖɛwa nɛ Kɩkpɛdʋʋ kpɛndɩ ɛwɛ kʋñɔndʋtʋ tɛtʋ yɔɔ, tʋtʋ wɛ ti-ɖeke solō ñɩmkoboyaɣ taa kɛ lɩmwadaɣ hɛkʋ taa; pɩnzɩ mɩnʋʋ ɖɛwa nɛ Kɩkpɛdʋʋ fezuu ɖɔna tɛm Amerika samaɣ taa nɛ ɛwɛɛ ɛzɩ hʋyʋʋɖʋyʋ̄ ɛ-maɣmaɣ ɛ-ɛjaɖɛ taa.
Pʋ-yɔɔ̄ ɖʋkɔmna seya sɔnɔ̄ lone ɖɩnɛ ɖɩ-taa se ɖikoo fɛyɛ tɔm tʋndʋ. Piyebina nɛ ɖɩkɔɔ ɖɛ-ɛjaɖɛ Ɖoŋɖoŋgiye taa se ɖɩmʋ nɔɔ haʋ takayaɣ. Ɖa-paɣtʋ ɛjaɖɛ mayaa hɛwaɣ tɔmbe kajʋkañɩnā ɖɛ-ɛjaɖɛ ɖɔkʋʋ paɣtʋ takayaɣ nɛ ɖa-tɩyɔɔwɛʋkubukamabʋ takayaɣ taa lɛ, lidaʋ nakʋyʋ yɔɔ pañɩɣ nesi se paa Amerika pɩɣa weŋga kakʋyaa’lɛ, pɩwazɩ-kɛ.
Meheyi-mɩ sɔnɔ cɩnɛ, man-taabalaa: paa ɖɩtasɩɣ kʋñɔmɩŋ tɔɔʋ sɔnɔ nɛ cee, monɖoza natʋyʋ. Mon-ɖoziye lila wɛ Amerika ɖoziye taa.
Monɖozaa se, wiɖii, ɖɛ-ɛjaɖɛ kaɣ kʋyʋʋ nɛ ɖɩna toovonim taa tʋtʋʋyɛ kaɣlaa kɛ ɖɩ-paɣtʋ taa se : « Ɖo-toovenim lɩna toovenim pʋmbʋ pɩ-maɣmaɣ pu-ɖoŋ cɔlɔ se ɛyaa tɩŋgɛ wɛ kɩmaŋ pa-mayʋ cɔlɔ. »
Monɖozaa se, wiɖii, Georgie piyisi kɩsɛmsɩ yɔɔ, yomaa kɩbɩma pɩyalaa nɛ yomadɩnaa kɩbɩma pɩyalaa pakaɣ saŋgʋʋ ñanâ kʋɖʋmaɣ taa.
Monɖozaa se, wiɖii, Mississipi tɛtʋ maɣmaɣ, ɖenɖe mulum miŋ mʋʋ pelupelu yɔ, ɖenɖe kʋñɔŋɖʋʋmiŋ mʋʋ pelupelu yɔ, tɩkaɣ pɩsʋʋ pɛɛyɛɛ nɛ siɣsiɣtʋ kaɖaɣ.
Monɖozaa se, wiɖii, halɩ Alabama tɩtɩŋgɛ, ɖenɖe tomnaɣ tɔlɩm kañatʋ cɔlʋʋna ɛyaa yɔ, ɖenɖe tɔmbe « Nɔɔɖʋʋ » nɛ « Kaawazatʋ » su Tɛtʋ wiyaʋ nɔɔ taa co yɔ, wiɖii, Alabama peeɖe, Kɩkpɛdaa piya cikpesi abalibiya nɛ halɩbiya kaɣ pɩzʋʋ, pa nɛ Kʋhʋlʋmaa piya cikpesi abalibiya nɛ halɩbiya pɔɖɔkɩ ɖama nesi taa ɛzɩ kɔɔnaa nɛ ɖalaa yɔ.
Monɖozuu ɖoziye sɔnɔ.
Monɖozaa se, wiɖii, paa kɛdɛŋga weŋga kakʋyʋʋ ñaba, paa pʋʋ yaa piyaɣ weŋga ketiki tɛɛɛ, lona tokomtokom kaɣ suu, lona kotaakotaa kaɣ tʋʋzʋʋ nɛ Ɛsɔ samtʋ lɩɩ kaɣlaa nɛ tomnasɩ tiŋgɛ kpɛndɩ-tʋ̄ naʋ.
Pʋmbʋ kɛnɩna me-lidaʋ. Pʋmbʋ kɛnɩna tisim wembu mɛnkpɛndɩɣna se menkpemna mɛn-tɛ hadɛ yɔ.
Kɩyakʋ weŋgu ɖɩpɩzɩɣ ɖɩla nɛ pɛɛyɛɛñɩɣyʋʋ ma, kɩyakʋ weŋgu ɖiyeki nɛ kɩhʋlɩ paa fɩlanzɩ weŋgu kɩ-taa, paa cokiye wenɖi ɖɩ-yɔɔ, paa tɛtʋ wendu tɩ-taa nɛ paa ɖoŋgiye wenɖi ɖi-taa yɔ, ki-wiyē ɖɩnaɣ se kɩyakʋ ñɔtaa se Ɛsɔ piya, Kɩkpɛdaa nɛ Kʋhʋlʋmaa, Yudaañɩmba nɛ Maasɛɣɛsɔwaa, Pilimaanɩwaa nɛɛ Krɩstʋʋñɩma pɔɖɔkɩ ɖama nesi taa nɛ petee Kɩkpɛdaa tɛ Ɛsɔsamtʋhendu kɩbɩndʋ natʋyʋ se : « Ɖihiɣ pɛɛyɛɛ kɛlɛ ! Ɖihiɣ pɛɛyɛɛ kɛlɛ ! Ɛsɔ Ɖoŋtɩŋgɛdʋ Ŋlaba’lɛ, sɔnɔ ɖihiɣ pɛɛyɛɛ kɛlɛ ! »
===Liens externes===
*[https://www.youtube.com/watch?v=qRuT_Xxsp94 ''Martin Luther King, Jr. "I have a dream" Full speech (1963 Washington)''] on Youtube (13 min., English)
[[Catégorie:!Main category]]
[[Catégorie:Ɛyaa sɔsaa]]
[[Catégorie:Abalaa sɔsaa]]
[[Catégorie:Politiki laɖaa]]
[[Catégorie:Ɛsɔ sɛʋ aŋgba yɔɔ cɔnɩyaa]]
[[Catégorie:Etaazuunii]]
lw3hnki6mh9qumfyq4lsjn2zsd26ov1
Marɔkɩ
0
756
10589
9784
2018-01-18T20:07:43Z
Gnangbade
58
liens
10589
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛjaɖɛ
| Hɩɖɛ = Marɔkɩ
| Hɩɖɛ2 = Maroc
| Kɩɖaʋ kɩdɛɛka = [[File:Flag of Morocco (solid).svg|75px]]<br>Marɔkɩ Kɩɖaʋ kɩdɛɛka
| Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ = [[File:Coat of arms of Morocco Escutcheon.svg|75px]]<br>Marɔkɩ Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ
| image_map = [[File:Mapa Marrocos em português Map of Morocco in Portuguese.png|190px]]<br>Marɔkɩ tɛlɛŋa
| official_languages = .
| capital = .
| government = .
| president = Wiyaʋ Mohammed VI
| area_km2 = 710,850
| population_estimate = 33,848,242
| population_estimate_year = 2014
| population_density_km2 = 73.1
| cctld = .
}}'''Marɔkɩ''' kɛna Afrika nɛ hayʊ kiŋ ɛjaɖɛ naɖɩyɛ nɛ tɛtʊ sɔsɔtʊ yɔ [[Raabaa]]. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-walanzɩ taa makɩɣna 710 850 km² nɛ pakalɩ ɛyaa kɛ pɩnaɣ 2014 lɛ patalɩ ɛzɩ miliyɔɔnaa 34 yɔ.
Palaba kɩgalɩʊ kɛ pɩnaɣ 2014 ɛlɛ pana se Maarɔkɩ ɛjaɖɛ taa ɛyaa kpɛnda miliyɔɔnaa 33,8. Ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa tɛtʊ sɔsɔtʊ talɩ ɛzɩ hiuwaa naatozo yɔ nɛ paa tɛtʊ ndʊ tɩ-taa ɛyaa ɖɛ ɛzɩ kutokiŋ mɩnɩʊ yɔ.
Peeɖe malɩŋ kɩlɩna ɖɔʊ nɛ patala ɛzɩ 99 kɛ mɩnɩʊ yɔɔ yɔ. Tɛʊ feŋ lɛ pucʊʊtʊ yem: [[Iizilaam|malɩŋ]] woki ciŋgirinaa taa tam kagbanzɩ ɛzɩ Mohamet pɔzɩɣ yɔ. [[Fransɩɩ|Fransɩ]] kɛ pɔyɔɔdɩɣ peeɖe. Ŋgʊ pawɩlɩɣ sukilinaa taa kpaɣ ɖaŋ kʊɖʊmʊʊ yaa hɛkʊ taa sukuli pɩtalɩ sukulinaa sɔsɔŋ taa. Pɔyɔɔdɩɣ ɖɔdɖɔ ɛsɩpañɔlɩ, aŋgilisi, caama nɛ itaalɩ.
Pɩkɛna kɩjɛyʊʊ kɛ paa pʊɣa ŋgaalɛ se kowolo sukuili. Pɩkilɩna pɩya nzɩ sɩwɛna pɩnzɩ looɖo pɩsɩna hiu nɛ kagbanzɩ. Pɩnzɩ 2004 lɛ, mɩnɩʊ yɔɔ ɛyaa 43 taala sukili ɛlɛ pɩnaɣ 2012 taa lɛ mɩnɩʊ yɔɔ ɛyaa 28 towobina sukuli.
Tɔnʊʊ taa hayɩɣ nʊmɔʊ taa lɛ Marɔɔkɩ wɛ ɖɔŋ: Said Aouita kɛna efebu weyi ɛɖɛwaɣ nɔɔ kɛ seɣa taa mɛtanaa 1 500, 2 000, 3 000 nɛ 5 000 yɔ; Nawal El Moutawakel ñɛkɛna pɛlɛɣ weyi ɛkɛna Afrika taa kacalaɣ halɩbʊwa ŋga kamʊ ɔɔrɩ lɩyʊʊ kɛ hasʊʊ taa yɔ.
Nawal El Moutawakel ñawaba seɣa keteŋa kpeekpe taa ɖɔɖɔ. Hicham Arazi ñɛkɛna efebu weyi ɛwaba teniisi ɖɔɖɔ yɔ. Badr Hari ñɛkɛna weyi ɛmakɩna nesi camɩyɛ nɛ payaɣ se kickboxeur K-1 yɔ. Pɩkazɩ Medhi Benatia ñɛkɛna pombo maɖʊ sɔsɔ nɔɔyʊ kɛ Bayern Munich taa.
{{Afrɩka}}
[[Category:!Main category]]
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Marɔkɩ]]
3nayysz4mzv3atbccow4bmjyietz6tx
Bashō Matsuo
0
758
13855
12950
2019-04-07T19:35:12Z
Gnangbade
58
photos
13855
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:MatuoBashou_2.jpg|vignette|MatuoBashou 2]]
Matsuo Bashō kɛ [[Sapɔŋ]] tʋ. Ɛkɛ abalʋ weyi ɛfɛyɩ felendu kaʋ yɔ. Palʋla ɖajaa sɔsɔ Matsuo Bashō ɛnʋ pɩnaɣ 1644 n̄ɩŋga taa. Tɛtʋ sɔsɔtʋ ndʋ tɩ-taa palʋla ɖajaa Matsuo Bashō ɛnʋ yɔ, payaɣ size Iga-Ueno.
Ɛkɛ n̄amtʋ pɩɣa ɛ-taabalaa nɛ samaɣ ŋga ɛwɛ ka-taa yɔ kɛ-sɩnda. Ɛ-pɩcatʋ taa ɛɛkɛ pɩɣa ŋga kɛwɛ lɛɣtʋ siŋŋ yɔ. Ɖajaa sɔsɔ Matsuo Bashō sɩba kamɩŋ fenaɣ taa kɩyakʋ hiŋ naalɛ nɛ lutozo (28) n̄ɩŋgʋ wiye pɩnaɣ 1694 n̄ɩŋga taa ɛ-ɛjaɖɛ [[Sapɔŋ]] nɖɩ ɖɩ-tɛtʋ taa peeɖe.
[[Fichier:Matsuo+Basho.jpg|vignette|Matsuo+Basho]]
Egeetiye nɖɩ ɖɩ-taa ɛsɩba yɔ nɖɩ-ɩ payaɣ size Ōsaka. Sakɩyɛ sɩma-ɩ siŋŋ nɛ ɛ-hɩɖɛ cikpeɖe kʋɖʋmɖɩyɛ nɖɩ paya-ɩ size Bashō yɔ. Hɩɖɛ cikpeɖe nɖɩ, nɖɩ-ɩ pakɩla-ɩ yaʋ ɛ-pɩcatʋ taa. Ɛ-hɩɖɛ cikpeɖe nɖɩ, ɖɩ-tʋbʋʋ kɛlɛ kɛlɛʋ size "ɛyabɩyɛ tɩʋ".
Ɖajaa sʋsɔ ɛnɛ, ɛkɛ koowa maɖʋ sɔsɔ ɛ-ɛjaɖɛ Japɔŋ tɛtʋ taa.
[[Sapɔŋ]] ɛjaɖɛ tɛtʋ taa koosi maɖaa naanaza sɔsaɣ hɩla kɔ yɔ : ɖajaa sɔsɔ Bashō, nɛ ɖajaa sɔsɔ Buson, nɛ pɩtasɩna ɖajaa sɔsɔ Issa, nɛ pɩtɛmna ɖajaa sɔsɔ Shiki. Koosi maɖʋ sɔsɔ weyi ɛna-ɩ palʋkaɣna ɖama yɔ, ɛlɛ hɩɖɛ lɛ Akira Kisaï.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Keesi maɖa]]
[[Category:Sapɔŋ]]
5hh9nwd81n7m2zgns44kvxf5qb358pi
Maurice Ravel
0
759
16604
15650
2023-10-23T21:37:10Z
Kalle Petäinen
4488
16604
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Ɖajaa Maurice Ravel
|image = [[File:Maurice_Ravel_1925.jpg|thumb|Ɖajaa Maurice Ravel]]
|px = 190
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = [[Fransɩɩ]]
|Ɛ-tʋmɩyɛ = Hendu lɩzɩyʋ
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = Ciboure, Saint-Jean-de-Luz cɔlɔ kpam, Pireenee pɔŋ taa.
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = Lakɩŋ fenaɣ kɩyakʊ 7 pɩnaɣ 1875
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ = [[Paarii]]
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ = Saŋayɩŋ fenaɣ kɩyakʊ 28 pɩnaɣ 1937
|E-nesi ñɩɣʋ =
}}
Joseph Maurice Ravel kɛ [[Fransɩɩ]] hendu lɩzɩyʊ. Palʊla-ɩ Ciboure lakɩŋ fenaɣ kɩyakʊ 7 pɩnaɣ 1875 alɩwaatʊ taa nɛ ɛsɩ [[Paarii]] saŋayɩŋ fenaɣ kɩyakʊ 28 pɩnaɣ 1937 taa.
Pasɩma ɛ-tʊmɩyɛ nɛ wɛtʊ ndɩ ndɩ, Ravel tɛ miziiki ñaŋ cɔlɩɩ tɛ sɔnzɩ nɛ kɩɖaɣlɩ pɩtalɩ lɩzɩtʊ alɩwaatʊ pɩkɔɔ pɩtalɩ pɩnzɩ ɛzɩ hiŋ nanza mbʊ yɔ nɛ kɩpɩsɩ lɛlɛɛyɔ alɩwaatʊ tʊ nɛ [[Gabriel Fauré|Fauré]] nɛ [[Claude Debussy|Debussy]] ñɩmba yɔ nɛ ɖɔɖɔ [[Igor Stravinsky|Stravinsky]] nɛ [[Serge Prokofiev|Prokofiev]] nɛ [[Béla Bartók|Bartok]] ne [[George Gershwin|Gershwin]] yɔ. Ɛ-tʊma sakɩyɛ tɩŋa ɖama taa soo ɖʊʊ cɛŋa.
[[File:Ravel au piano.jpg|thumb|Ravel au piano (1928)]]
Maurice Ravel, palʊla-ɩ lakɩŋ fenaɣ kɩyakʊ 7 pɩnaɣ 1875 alɩwaatʊ taa, Nivelle lɩm pɔɔ nɔɔ yɔ kideŋ kɛ Ciboure, pɩñɔtɩna Saint-Jean-de-Luz tɛ ñɩnʊ cɔlɔ kpam kɛ Pireenee pɔŋ taa. Ɛ-caa kɔyɔ Joseph Ravel (1832-1908), e-liɖe kɛnɛ [[Suwiisi (Suisse)|Suwiisi]] nɛ savoyard, ɛɛkɛ tambaɣ lɩzɩyʊ sɔsɔ nɛ ɛlakaɣ tʊmɩyɛ koŋ kɛ suluku kpasɩ ɖɩmayɛ taa nɛ lɔɔɖa tʊma sɔsɔna taa nɛ ɛtasɩ walanzɩ Etienne Lenoir lɔŋ yaa lɩmaɣza yɔ pɩlɩna mɩzʊʊ ciduu ñɩɣyʊ. E-ɖoo kɛlɛ Marie Delouart-Ravel (1840-1917), ɛɛkɛ mɩzaɣ yɔɔ halʊ nɛ ɛtɛ kaakɛ nɛ basque kiŋ, ɖooo canaʊ [[Ɛsɩpaañɩ (Espagne)|ɛsɩpaañɔlɩ]] cejewiye kɩbɩnɖɛ naɖɩyɛ taa (Deluarte).
[[File:Montfort-l'Amaury Maison Ravel.jpg|thumb|Montfort-l'Amaury Maison Ravel]]
Ɛɛwɛna ɖalʊ nɔɔyʋ, ɛnʊ payaɣ Edouard Ravel (1878-1960), nɛ ɛpɩsɩ tambaɣ lɩzɩyʊ, weyi ɛ-cɔlɔ ɛlaba ɛ-tɛ wezuu caɣʊ tɩŋa yɔ. Mɩsɩkʊm fenaɣ pɩnaɣ 1875 alɩwaatʊ lɛ, Ravel cejewiye wolo ɖɩca mbilim kɛ [[Paarii]] tɛtʊ taa. Ɛsɩpañɔlɩ mba cɔlɔ lɛ, pɩɩwɛ se Ravel tɛ miziiki ɛkɛnɛ basque liɖe taa nɛ kɩpɩzɩ kɩtadayɩ, mbʊ piyebina nɛ Ravel tapɩzɩ ɛpɩsɩ basque ajɛyɛ taa pʊcɔ ɛwɛna pɩnzɩ 25.
[[File:Boléro thème manuscrit.png|thumb|Boléro thème manuscrit]]
[[File:Maurice Ravel - Gaspard de la nuit - 1. Ondine.flac|thumb|Maurice Ravel - Gaspard de la nuit - 1. Ondine]]
Pʊwayɩ lɛ, ɛpɩsɩ ɛkɔŋ ɖoŋ ɖoŋ nɛ ɛcakɩ ɛzɩ fenasɩ naalɛ nɔmɔŋ haʊ mbʊ yɔ Saint-Jean-de-Luz tɛ ñɩnʊ taa nɛ pɩcɔlɔ kpɛɣɛ lonaa taa nɛ ɛpɩzɩɣ ɛlakɩ tʊmɩyɛ. Ravel pɩcatʊ wezuu caɣʊ kaawɛ ɖeu. Ɛ-caana kaakeŋaɣ ɛ-cɔlɔ nɛ pɛ-ɛsa kaakula ɖɔɖɔ nɛ paasɩma nesi tɛ ñɩlɩ ñɩlɩ tʊma kɛlɛ peseɣti-ɩ ɛ-kajalaɣ lɩmaɣza taa. Maurice Ravel kapaɣza [[piyaanoo]] kpɛlɛkʊʊ lɛ, ɛwɛna pɩnzɩ loɖo yeke. Henry Ghys ɛɛkɛ hendu lɩzɩyʊ nɛ ɛ-cɔlɔ ɛkpɛlɛka 1839-1908).
[[Category:!Main category]]
[[Category:Abalaa sɔsaa]]
[[Category:Minziiki laɖaa]]
ecma10lvtf8liwipwzngyrfqppway6b
Maurice Ravel (compositeur Français)
0
760
3835
3834
2017-06-24T00:03:53Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
3835
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Maurice Ravel]]
tpr9xjcrclq66v30yjp58r2i5twmeic
Max Planck
0
761
14665
10458
2020-08-18T19:37:50Z
Tarih
2713
+image #WPWPTR #WPWP
14665
wikitext
text/x-wiki
[[File:Max planck.jpg|thumbnail|right|200px|Max Planck]]
Palʊla-ɩ Max Karl Ernest Ludwig Planck [[ɖomaɣ fenaɣ]] kɩyakʊ 23 pɩnaɣ 1858 Kiel, Schleswig awiyaa ɖɩɣa taa (ɖenɖe pɩsa ɖeɖe nɛ sɔnɔ Caama yɔ). Ɛyʊ ɛsɩ [[aloma fenaɣ]] kɩyakʊ 4 pɩnaɣ 1947 Göttingen, [[Caama]] alɩwaatʊ ndʊ pataŋa ɛgbaatɩna liɖe yɔ. Ɛɛkɛ tomnasi ɖɔnɛ kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ laɖʊ Caama ɛjaɖɛ taa. Ɛyʊ ɛnɛ yɔ ɛmʊ pɩlɩna ɛ-tʊmɩyɛ ɖɩnɛ ɖɩ-yɔɔ lɛ, ɛmʊ Nobel liidiye kɩhɛyʊ pɩnaɣ 1918 pɩtɩŋa ɛ-lɩmaɣza quanta hɔɔlʊʊ taa.
Max Planck, palʊlɩ-ɩ ɖomaɣ fenaɣ kɩyakʊ 23 pɩnaɣ 1858 Kiel tɛtʊ taa Schleswig awiyaa ɖɩɣa taa, e-liɖe taa ɛyaa kaaɖɔ piŋ nɛ pɛwɛɛ ñɩm. Ɛ-cɔzɔnaa kɩbɩma nɛ ɛ-cɔzɔna ɛ-caa naa ñɩma kaakɛ Ɛsɔ tɔm wɩlɩyaa, ɛ-caa maɣmaɣ kaakɛ paɣtʊ wɩlɩyʊ (halɩ ɛdʊ nesi Caama paɣtʊ takayaɣ tɔm ɖɩmayɛ), ŋgʊ e-ɖoo kaakɛ Pasɩtɔɣɔ waa ɖɩɣa taa ɛyʊ. Max Planck laba sukuli hɛkʊ taa hɔɔlʊʊ kajalaɣ ŋgʊ Munich ɖenɖe ɛ-caa wɩlaɣ sukuli yɔ.
Ɛpʊtʊʊ ɛ-taa se ɛsɩŋ se ɛcɛlɛ ɛ-tɩ lɛɣtʊ tʊmɩyɛ naa yaa ɛcɛlɛ ɛ-tɩ miiziki. Pʊkɔma pɩnaɣ 1874 ɛpazɩ tɩlɩyɛ sukuli labʊ nɛ tomnasi ɖɔnɛ kpɛlɛkʊʊ kɛ sukuli kɩtɛzɩɣ taa. Ɛmʊ ɛ-tɛ BAC 1 ɛlɛ ɛɛwɛna pɩnzɩ 17 nɛ pɩnzɩ natozo wayi lɛ, ɛtɛzɩ e-sukuli tʊmɩyɛ [[Pɛrɩlɛɛ|Perɩlɛɛ]] ɛ-nɛ Hermann von Helmholtz nɛ Gustav Kirchhoff mba paakɛ ɛwɩlɩyaa yɔ.
Ɛ-nɛ Walther Nernst, Planck ñɔɔzɩ [[kamɩŋ fenaɣ]] pɩnaɣ 1911 Bruxelles kajalaɣ ketizaɣ sɔsɔ Solvay, ketizaɣ ŋga kekpeli ñʊŋ tɩna mba paakɛ tomnasi ɖɔnɛ tʊmɩyɛ tɩnaa alɩwaatʊ ndʊ tɩ-taa. Marie Curie maɣmaɣ kaawoba-kɛ ɖɔɖɔ. Wɛɛ kʊyʊma a-na a-taa, ɛha siɣye nɛ Ernest Mach cɔɔlɩ tʊmɩyɛ. Ɛmʊ ɛ-tɛ hɛzʊʊ takayaɣ pɩnaɣ 1927 ɛlɛ ɛtasɩ wɩlɩɣ pʊwayɩ. Pɩnaɣ ŋga ɛmʊ Lorentz ñɩɣlɩm pɔya, liidiye nɖɩ tɔmɩŋ lɩzɩyaa lɛɣtʊ yɔɔ niye mʊya mba pɛkɛ [[Peyibaa]] ɛyaa yɔ cɛlɩ naa ɖɩ.
Ɛkpaɣ halʊ Marie Merck (pɩnaɣ 1861 ŋtalɩ 1909), 1887 alɩwaatʊ taa ɛpɩsɩ baaba pʊtɔbʊʊ se ɖɩɣa cɛjɛ pɩnaɣ 1888. Mbʊ lɛ, ewolo ɛwɛɛ Gruewald, Perɩlɛɛ egeetiye naɖɩyɛ taa. Ɛlʊlɩ pɩya naanza, patɩŋɛ pasɩ pʊcɔ ɛnʊ sɩ. Natozo sɩba alɩwaatʊ ndʊ palakaɣ kedeŋga kpeekpe you kajalaɣ ŋgʊ yɔ. Ɛ-pɩɣa kajalaɣ ŋga Karl sɩba Verdun nɔnɔɔ taa pɩnaɣ 1916 nɛ ɖomaa naalɛ pɩnaɣ 1917 ŋtalɩ 1919. Erwin ɛ-pɩɣa tɩnʊʊ ñɩnʊ pakpa-ɩ pɔttɔ-ɩ salaka Fransɩɩ ɛjaɖɛ.
Pɩɣa kanɛ yɔ ŋga caɣna ka-caa cɔlɔ kpam wɛɛ hɛkʊ nɛ hɛkʊ ñɩna taa nɛ ɛmʊ tʊma sɔsɔna ɛ-caa cɔlɔ kɛ Weimar ɛjaɖɛ taa. Pakpa-ɩ pɩnaɣ 1944 se ɛñɩnaɣ kʊʊ [[Adolph Hitler|Hitler]] pɩlɩna nɔɔ kʊyʊmaɣ ŋga palaba hasɩyaɖɛ kɩyakʊ 20 pɩnaɣ 1944. Pakpa Erwin nɛ pakʊ-ɩ [[lɛlaɣ fenaɣ]] taa pɩnaɣ 1945. Ɛ-halʊ sɩ pɩnaɣ 1909 nɛ ɛɖanɩɣ kpaʊ Marga von Hößlin (pɩnaɣ 1882 ŋtalɩ 1948 alɩwaatʊ taa).
[[Category:!Main category]]
k0i8t0n3a2z4wxdo0rc8zaps670l0bb
Max Weber
0
762
12476
8138
2018-04-22T18:25:55Z
Gnangbade
58
fotos
12476
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Max_Weber_1894.jpg|vignette|Max Weber 1894]]
Max Weber, palʊla-ɩ [[ɖomaɣ fenaɣ]] kɩyakʊ 21 pɩnaɣ 1864 nɛ ɛsɩ [[mɩsɩkʋm fenaɣ]] kɩyakʊ 14 pɩnaɣ 1920. Ɛɛkɛ tɔsʊʊ tʊmɩyɛ tʊ nɛ ɛkɛ ɖɔɖɔ samaɣ kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ tʊ, ɛkɛ [[Caama (Allemagne)|Caama]] ɛjaɖɛ taa ɛyʊ weyi ɛlaba waɖɛ sukuli yɔ. Pakpaɣa-ɩ se ɛnʊ kɛnɛ samaɣ kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ kiɖe ɖʊyʊ. Ɛ-lɩmaɣza pɔsɔɣ se ɛzɩma ɛla nɛ ɛlɛzɩ ɛyaa lɩmaɣza nɛ pakpaɣ wɛtʊ kɩfatʊ.
Emile Durkhein siɣye taa lɛ, ɛlɛ ɖɔɖɔ pamaza se ɛkɛ samaɣ tʊmɩyɛ kpɛlɛkʊʊ caa mbʊ yɔ, Max Weber kaawɩla sukuli pazɩ ɛlɛ ɛtala a-alɩwaatʊ taa tɛ sukuli. Ɛ-tʊmɩyɛ taasɩna ñɩnʊʊ yeke ɛlɛ, ɛsʊza ɛ-tɩ [[Politiki tɩlɩyɛ lɩmaɣza|politiki]] nɔmɔʊ taa. Paya-ɩ ɖoŋ ɖoŋ se ɛɖʊ nesi nɛ pɔcɔlɩ tɔm Weimar ɛjaɖɛ paɣtʊ takayaɣ taa pɩnaɣ 1919 alɩwaatʊ taa.
[[Fichier:Max_and_Marianne_Weber_1894.jpg|vignette|Max and Marianne Weber 1894]]
Weber kaasɔɔlɩ ɖɔɖɔ Ɛsɔ sɛtʊ aŋgba nɛ ɛñɩnɩɣ a-hɛkɩŋ taa tʊkasɩ nzɩ sɩwɛ nɛ pɩ-tɛ wazaɣ. Pɩtasɩna Ɛsɔ sɛtʊ tʊma yeke ɛlɛ, Weber ñɩna ɖɔɖɔ cɔlɩtʊ pɩlɩna wondu lɛtʊ tʊmɩyɛ labʊ yɔɔ ɛzɩ wabɩtʊ, Ɛjaɖɛ, waɖɛ nɛ [[minziiki]] nɛ ŋgbaɣ nɖɛ. Karl Emil Maximilian Weber, kajalaɣ pɩɣa piyaa lutozo hɛkʊʊ taa, palʊla-ɩ pɩɣyɩyaa cejewiye ñɩm nɖɛ naɖɩyɛ taa. E-neu nɔɔyʊ kaɣ kɛʊ ɖɔɖɔ samaɣ kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ tʊ sɔsɔ nɔyʊ.
Ɛ-caa (Max ɖɔɖɔ paya-ɩ), kaakɛ ɖɔɖɔ tʊmɩyɛ tʊ sɔsɔ nɔyʊ nɛ paka-ɩ lɩzʊʊ se paɣtʊ lɩzɩyʊ Reichstag Caama ɛjaɖɛ kpɛndʊʊ wayi. E-ɖoo (Hélène, palʊla-ɩ Fallenstein liɖe taa kɛnɛ), ɛ-tɛ nɛ Huginoti pɩtɩŋna e-ɖoo liɖe yɔɔ (Souchay waa), kaakɛ halʊ mɛɛsakula nɛ Ɛsɔ tɔm mʊyʊ nɔyʊ siŋ. Mbʊ lɛ, Max Weber paɣlɩ mɛɛsakula nɛ ñɩm hɔʊ taa. Ɛ-caa kaakɛ peyebinam pɩɣa nɛ e-ɖoo kɛ lɔŋ ñɩm ɖɩɣa taa ɛyʊ. Kpaɣ nɛ pɩnaɣ 1869 hɔʊ ŋgʊ kɩkɔɔ kɩcaɣ [[Pɛrɩlɛɛ (Berlin)|Pɛrɩlɛɛ]] tɛtʊ taa.
Pɩwɛyɩ alewondu nɛ ɛsɩŋ ɛyaa sakɩyɛ e-sukuli taa mbʊ lɛ, Max Weber sɔɔlɩ takayasɩ kalʊʊ sakɩyɛ nɛ ɛñɩzɩɣ kaʊ nɛ kalɩtʊ ɛzɩ (Cicéron, Kant nɛ Machivel nɛ ŋgbaɣ nɖɛ) lɩzɩɣ aseɣɖe ɛzɩma ɛwɛ lɛɣtʊ lɔŋ lɔŋ yɔ. Pɩtasɩna ɛ-tɛ kpɛlɛkɩtʊ yeke ɛlɛ, ehiɣ ñʊʊ leleŋ weyi se ɛkpɛlɛka loŋ sakɩyɛ politiki ɛyaa cɔlɔ kɔɔnaɣ lɔnsɩɖaa cɔlɔ mba ɛ-caa yawaɣ nɛ pɔkɔŋ ɛ-tɛ ɖɩɣa yɔ. Ɛmʊ ɛ-tɛ Abitur wayi lɛ, ewona ɛ-tɩ kɛ Heidelberg waɖɛ sukuli ɖɩlaɖɛ taa.
[[Fichier:Max_Weber_1917.jpg|vignette|Max Weber 1917]]
Pɩnaɣ 1883 alɩwaatʊ taa lɛ, Max Weber wolo Straasbourg se ɛla sɔɔjɔnaa sukuli. Peeɖe ɛɖanɩɣ katʊʊ ɛ-hɔʊ lɛɛkʊ. Weber caɣ e-neŋ cɔlɔ (e-ɖoo kɔɔ), ɛsʊ ɛkpaɣdɩyɛ sɔsɔyɛ naɖɩyɛ taa nɛ e-neŋ walʊ nɛ ɛsɔzɩ-ɩ lɔŋ, tɔm kɛdɩyʊ Hermann Baumgarten, weyi ɛcɔlɔ ɛkpɛlɛka wezuu caɣʊ lɛɛkʊ tɩlɩyɛ kɩfaɖɛ pɩkɩlɩ ɛ-caa maɣmaɣ. Mbʊ kpem ɛkɩlɩ nɛ ɛ-caa yɔ mbʊ lɛ Baumgarten kaakɛ ɛyʊ walaa tʊ nɛ e-nesi tɛ lɩɣ camɩyɛ nɛ ɛtasɔɔlɩ Bismark tɛ politiki tɔm.
[[Category:!Main category]]
7dxsztbtcvn63yikbh32snclp3onp2v
Maya
0
763
11680
11678
2018-03-02T19:46:15Z
Gnangbade
58
fotos, orthographe
11680
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Carte2_tous_sites_Maya.pdf|vignette|Carte2 tous sites Maya]]
Maya ɛsakuliye, pɩkɛ kɩbɩnjaazɩ ɛsakuliye nɖɩ ɖɩɩwɛ Amerika nɛ hɛkʊ taa ɖenɖe pʊcɔ [[Kolombi|Kolombii]] ɛyaa kaawɛ yɔ nɛ pasɩma-ɖɩ nɛ ɖɩ-tɛ ɛsɩnda wobunau yɔɔ kɛ hɔɔlɩŋ ɛnɛ ɛ-taa, matʊ, nesi tɛɛ keɖeɣa tʊma, kuduyuŋ sɔsɔŋ matʊ tʊma, haɖaʊ tʊmɩyɛ, tʊʊzɩyɛ tʊmɩyɛ labʊ nɛ tɩyɩnzɩ tʊmɩyɛ kpɛlɛkʊʊ. Pɩkɛ pʊcɔ Kolombii waa wɛɛ taa ɛsakuliye taa naɖɩyɛ nɖɩ pakɩlɩ-ɖɩ labɩnaʊ nɛ tʊmɩyɛ yaa pɛkpɛlɛka ɖɩ-yɔɔ siŋ yɔ pɩtasɩna [[Azɩtɛkɩ (Aztèques)|Azɩtɛkɩ]] waa nɛ Inka waa pa-ñɩna. Paawɛ wɛɛ ana a-taa kɛ lonaa wena sɔnɔ akɛ [[Mɛkɩsiiki (Ɛjaɖɛ)|Mekɩsiki]] nɛ hadɛ yɔɔ kiŋ nɛ [[Peliizi]] nɛ [[Kuwatemala|Guatemela]] nɛ [[Hɔndurasi|Honduras]] nɛ [[Salɩvaadɔɔrɩ|Salvador]] yɔ.
[[Fichier:Arco_maya.jpg|vignette|A fine example of a corbelled arch from the mayan site of Uxmal, Yucatán.]]
Pɩkɛ Amerika tɛ ɛsakuliye kɩbɩnɖɛ naɖɩyɛ. ɖɩlɩna ɖooo pʊcɔ canaʊ tɔm alɩwaatʊ taa. Lone kʊyʊmɖɩyɛ taa caɣyɛ paasɩma, maya taa, wɛɛ kɩbɩna, kpaɣ 7 nɛ 3 pɩnzɩ kudoku pʊcɔ palʊlɩ Yeesuu Krɩstʊ wɛɛ, ɛyaa kɩbɩma mba paana-wɛ [[Karayiibɩ Teŋgu|Karayibi teŋgu]] nɛ [[Pasifiki Lɩŋamʋʋ|Pasifiki lɩŋgamʊʊ]] nɔɔ kpɛɣɛ.
Maya ajɛyɛ tɛtʊ kɛ hadɛ yɔɔ tɛtʊ cikpetu taa ɛzɩ Kopan, Tikal yaa Palenk, hiɣ sooci wɛtʊ cɔlɩɩ kpaɣɖʊ alɩwaatʊ taa, kpaɣ nɛ kpaɣɖʊ 6 nɛ ŋtalɩ 9 ŋgʊ ɖa-kpaɣɖʊ taa, nɛ pʊcɔ lɔŋ lɔŋ yɔɔ lɛ, peyebu-kʊ Kpaɣɖʊ 8 nɛ 9 tɛmtʊ alɩwaatʊ taa. [[Ɛsɩpaañɩ]] ɛjaɖɛ ɛyaa tasɩna-wɛ haʊ sooci tɛ ɖoŋ alɩwaatʊ ndʊ powoba you nɛ Amerika ɛjaɖɛ yɔ kpaɣɖʊ 16 alɩwaatʊ taa yɔ. Maya ɛsakuliye wɛtʊ lɛɛzɩ siŋ pɩtɩŋna Ɛsɩpaañɩ ɛjaɖɛ tɛ caɣyɛ pɛ-tɛ ɛjaɖɛ ñʊʊ yɔ.
[[File:Maya jade plaque.jpg|thumb|Maya jade plaque]]
Kedeŋga taatɩlɩ natʊyʊ paa ŋñɩɩ pɩlɩna mayaa waa yɔ pɩtalɩ pɩnzɩ mɩnʊʊ. Lakʊ kaakpaɣ kɩ-paɣtʊ pɩtɩŋna lonaa kɩbɩna yɔ nɛ pɩtasɩ pazɩ ɛzɩ Ɛsɩpañɔɔlɩ you wayi lɛ, kpaɣ kpaɣɖʊ 16 ŋtalɩ 17 taa lɛ, [[Eerɔpʋ tɛtʋ wandamm|Erɔpʊ]] taa layaa ñɔtɩ mɩŋ keŋkeŋ ekɔrɩsɩ takayasɩ nzɩ mayaa waa kaama yɔ. Nanza yeke koŋ pɩpɩza pana yaa pehiɣ sɩ-taa.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Caanaʋ tɔm]]
[[Category:Amerika]]
546lii8ql3sxzsrph1y72fa11e372d5
Maŋgʊ
0
764
9594
3848
2017-11-12T19:28:40Z
Gnangbade
58
liens
9594
wikitext
text/x-wiki
Maŋgʊʊ tɩŋ lʊʊlʊna maŋgʊʊ piye pɩkɛ tɩŋ sɔsɔɔ sɔŋgɔɔ ajɛyɛ taa. Kɩ-tɛ nɛ Anacardiaceae cejewiye taa. Kɩlɩna [[Ɛndɩ]] nɛ [[Pakisitaanɩ]] nɛ Pirimanii laaŋ taa ɖeeɖe kʊñɔʊ yem yem yɔ. Tɩŋ ŋgʊ Mangifera indica wɛna kɩ-hatʊ nɛ ndɩ nɛ tɩwɛ Kpɛdɩŋ sɛmɩŋ pɩndɩɩm. Kɩ-hɩɖɛ lɩna Pɔrɩtɩkɛ kʊnʊŋ taa ɖeede paya-kʊ se manga nɛ Malayalam ɖanɩɣ yaʊ se മാങ്ങ, māṅga tʊtʊ ñalɩna tamuuli மாங்காய், māṅgāy .
Payaɣ-kʊ se maŋgʊʊ yem tɩŋ lɛɛŋ pee Irvingia tɩŋ weyi ɛwɛ kpɛɛdɩŋ sɛmɩŋ yɔ nɛ ɛ-yɔɔ wɛ takɩŋ kɩkpɛɛdɩŋ nɛ ɛ-daa mʊtʊ wɛ lemuu sɛmɩŋ nɛ sɔzɩŋ yɔ ɛtamsɩna Irvingiaceae tɩmʊʊ liɖe. Maŋgʊʊ wɛna mʊtʊ nɛ tɩhɛkʊʊ taa wɛ piye naɖɩyɛ ɖɩwɛ tayi nɛ ɖɩ-yɔɔ tuu. Ɖɩwɛ kulukulu ɛzɩ yaɖɛ yɔ nɛ kɩwɛna sʊtʊ sɛmɩŋ tɔnʊʊ yaa kpɛɛdɩŋ yaa sɛmɩŋ nɛ pɩcɛyʊʊ se ŋkuli mbʊ pʊyɔɔ yɔ pɩtɛ lɩm kpɛɛdʊʊ ɛyʊ taa nɛ mbʊ lɛ, pɩsaŋ tɔʊʊ.
Kɩ-mʊtʊ wɛ sɛmɩŋ caʊʊ pʊwɛ num pʊɖɔkʊʊ pʊwɛ leleeŋ nɛ pɩlɩɣ sɔzɩŋ ɛzɩ tɩŋ hɛtʊ yɔ. Pɩlɩna maŋgʊʊ naa ndɩ ndɩ yɔ lɛ, yaa yee maŋgʊʊ piye ɛkɩlɩɣ sɛʊ kɔyɔ kɩyɔɔ cɔntʊlʊʊ nɛ pɩhɛ cɛɛnzɩ. Pɩtɩŋna Puda ɛsɔ tɔm yɔ lɛ maŋgʊʊ yɛla pɩtalɩ kpaɣɖʊ kikpanzɩ ŋgʊ pʊcɔ palʊlɩ Yeesu Chrɩtʊ Malɛzii nɛ Wɩsɩ ɖɩlɩyɛ kpagba ɛjaɖɛ taa. Siini nɔmɔŋ woɖa nɛ lonaa cɩɖɩ cɩɖɩ taa woɖa talɩna-ɖɩ Siini ɛjaɖɛ taa nɛ Ɛndɩ. Arabɩ mba ñataŋna-ɖɩ Orient nɛ Afrika ajɛyɛ taa nɛ pɔrɩtɩkɛ waa wona-ɖɩ Preezili nɛ pɩtalɩ ɛjaɖɛ kɩfaɖɛ taa. Sɔnɔ alɩwaatʊ tʊnɛyɔ tɩ-taa yɔ pahayʊʊ maŋgʊʊ sɔŋgɔɔ ajɛyɛ taa nɛ a-hadɛ kiŋ taa ajɛyɛ taa kedeŋga kpeekpe taa nɛ maŋgɩŋ ɛ-nʊ ɛ-talɩɣ mɩnɩŋ sakɩyɛ ndɩ ndɩ nɛ pɛpɛɖɩ-ɩ sakɩyɛ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Tɔɔnasɩ]]
hyndm48o5el4bnepftjivrm9oodhncg
Maɣzɩm (conscience)
0
765
14235
14181
2019-05-06T08:20:22Z
Hugo.arg
49
Annulation des modifications 14181 de [[Special:Contributions/76.21.114.155|76.21.114.155]] ([[User talk:76.21.114.155|discussion]])
14235
wikitext
text/x-wiki
[[File:RobertFuddBewusstsein17Jh.png|thumb|250px|Maɣzɩm]]
Pɔtɔŋʊʊ yaa payaʊ se '''maɣzɩm''' yɔ, ɛyʊ pɩzɩɣ ɛtɔ se pɩkɛ we. Lɛɣtʊ piliŋa nakɛyɛ wɛɛ nɛ payaɣ-kɛ se [[filozofii]]. Lɛɣtʊ piliŋa ŋga kɔyɔɔdʊʊ se hɔɔlɩŋ naanza taa ɛyʊ pɩzɩɣ ɛlɩzɩ maɣzɩm tɔbʊʊ. Hɔɔlɩŋ naanza ɛnʊʊ yɔ :
Kajalaɣ hɔɔlʊʊ kɔyɔ hɔɔlʊʊ ŋgʊ payaɣ se sikoloziiki yɔ. Sikolozii hɔɔlʊʊ taa lɛ, maɣzɩm kɛna ɖoŋ weyi ɛyʊ nɛ lakɩ ɛ-fɩtɩyɩm taa se pɩtamsɩ ɛ nɛ kedeŋa yɔ. Pɩpɩzɩɣ ɖɔɖɔ pɩkɛ ɖoŋ weyi ɛyʊ wɛna nɛ ɛlakɩ se ɛ-fɩtɩyɩm nɛ ɛ-maɣmaɣ patamsɩna ɖama yɔ. Sikolozii hɔɔlʊʊ kʊnɛ kɩ-taa lɛ, maɣzɩm nɛ mbʊ payaɣ se sɩmtʊ (connaissance) yɔ patamsɩna ɖama. Maɣzɩm nɛ mbʊ payaɣ se hɔyɛ pɩsɩʊ yaa taa leleŋ labʊ yaa ɖɩɣzɩʊ (émotion) yɔ patamsɩna ɖama ɖɔɖɔ. Maɣzɩm nɛ wɛʊ (existence) nɛ mbʊ ɛyʊ sɩma kpayɩ kpayɩ yaa mbʊ pɩtɩkpaɣ ɛyʊ ñʊʊ taa yɔ patamsɩna ɖama ɖɔɖɔ. Maɣzɩm nɛ lɩmaɣzɩyɛ (pensée) patamsɩna ɖama ɖɔɖɔ.
Hɔɔlʊʊ naalɛ ñɩŋgʊ lɛ mbʊ payaɣna [[fransɩɩ kʊnʊŋ]] taa se «moral» yɔ. Pɩkɛ ɛyʊ hɔyɛ yaa ɛ-[[ñʊʊ]] taa lɩmaɣzɩyɛ. Hɔɔlʊʊ kʊnɛ kɩ-taa lɛ, maɣzɩm kɛna ɖoŋ weyi ɛyʊ wɛna se ɛpɩzɩ ɛhʊʊ lɩmaɣza kɩbana tɔm yɔ. Pɩpɩzɩɣ pɩkɛ ɛ-maɣmaɣ ɛ-lɩmaɣza yaa pɩpɩzɩɣ pɩkɛ lɛlʊ tɛ lɩmaɣza.
Hɔɔlʊʊ naadozo ñɩŋgʊ taa lɛ, maɣzɩm kɛ mbʊ payaɣna ɛyʊtʊ (humanité) yɔ.
Hɔɔlʊʊ naanza ñɩŋgʊ ɖeɖe lɛ, papɩzɩɣ pakpaɣ maɣzɩm se pɩkɛ ɛyʊ ñʊʊ taa lɩmaɣza ndɩ ndɩ tɩŋa payɩ.
Ɖajaa André Comte-Sponville tɔ se toovenum lɛ, tɔmbiye maɣzɩm caɣ kaɖɛ siŋŋ ɖɩ-tɔbʊʊ lɩzʊʊ taa. Tɔmbiye nɖɩ, ɖɩ-tɔbʊʊ lɩzʊʊ caɣ kaɖɛ mbʊ pʊyɔɔ yɔ, ɛyʊ maɣzɩm kʊɖʊmbʊ mbʊ ɛyʊ lakɩ se ɛpɩzɩ ɛlɩzɩ maɣzɩm tɔbʊʊ. Pɩlaba se maɣzɩm lɩzɩɣna tɔmbiye «maɣzɩm» tɔbʊʊ, pɩcaɣ kaɖɛ siŋŋ. Pʊ-nʊmɔʊ taa ɖɔɖɔ Ɛsɔ sɛyaa mba payaɣ se «[[Buudiyism|bouddhistes]]» waa yɔ, potuu eduye se « saɣ nakɛyɛ ɛɛpɩzɩɣ kɛsɛtɩ ka-tɩ». Pʊ-nʊmɔʊ kʊɖʊmʊʊ ŋgʊ kɩ-taa ɖajaa Auguste Comte yɔɔdaa se «ɛyʊ ɛɛpɩzɩɣ ɛsɩŋ nɛ mundoɖe pɔʊ nɛ ɛcɔŋna ɛ-tɩ habɩyɛ yɔɔ ɛɖɔŋ ɖɔm».
[[Category:Filozofii]]
nw6u5klptweznknbegjqunov3brl6rc
Maɣzɩyɛ tɔm
0
766
12880
12879
2018-08-16T13:57:51Z
197.148.102.92
orthographe et contenu
12880
wikitext
text/x-wiki
Maɣzɩyɛ tɔm kɛna ɖeyi ɖeyi laɣsɩ. Tʋmɩyɛ yaa ɖeyi ɖeyi laɣsɩ labʋ sɩnɛ, sɩzɩɣnana nɛ pawɩlʋʋ tanaʋ, amʋʋza maɣzɩm laɣsɩ kpeekpe. Amʋʋza maɣzɩm laɣsɩ nzɩ, palabɩzɩ sakɩyɛ kpem nɛ matʋ taa kɛnɛ payɩ.
Ɛlɛ, sɩtɛma sɩwɛɛ ɖɔɖɔ, kuduyuŋ sɔsɔŋ weyi ɛtɛɛ palakɩ maɣzɩm tɔm tanaŋ ɛnʋ yɔ. [[Krɛsɩ kɩbɩnʊʊ kʊnʊŋ|Krɛsɩ mba kʋnʋŋ]] taa lɛ, tɔm biye maɣzm tʋmɩyɛ tɔbʋʋ tobi kɛlɛ yem size ɖɩmaɣzɩyɛ.
N̄ʋʋ maɣzʋʋ taa keɣkeɣ lɛ, maɣzɩm tɔm tʋmɩyɛ tɔbʋʋ kɛlɛ size, lone nɖɩ palakɩ ɖɩ-taa lɩmaɣza sɔsɔna sɔsɔna yɔ. Ɖɩpɩzɩɣ ɖɩkpaɣ ɛzɩ, sɔjanaa yoŋ lɩmaɣza ɖɩgbɛlɛkɩyɛ.
[[Category:!Main category]]
pdnuy481rfyag81mjwnpfg9rr702zwp
Mediteranee Teŋgu
0
767
15743
12534
2022-01-15T13:15:11Z
Siam2019
3284
Fix a typo
15743
wikitext
text/x-wiki
[[File:Mediterranean Sea 16.61811E 38.99124N.jpg|thumb|alt=Mediterranian Sea 16.61811E 38.99124N|Meditɛranee teŋgu]]
Mediteraniya kɛna teŋgu ŋgʊ ketenzi cɔ; kpɛɛɛ nɛ pɩta yɔ. Ɛlɛ kɩyɔɔlʈaɖɩɣ kpɩɖɩ kpɩɖɩ. Pɩtʊlɩna ɖoli pazɩ. Teŋgu ŋgʊ kɩwɛ Eerɔpɩ, Afrika nɛ Azia pɛ-hɛkʊ taa. Pamaazɩ-kʊ nɛ pɔcɔɔ pɩtaa yɔ, pɩlakɩ ɛzɩ 2,5 millions km2 mbʊ yɔ. Kɩna Atlantiki lɩŋgamʊʊ patamsɩ ɖama nɛ ɖoli nɛ ɖɩnɛ walanzɩ taa maɣnɩ ɛzɩ 14km2 yɔ.
Hɩɖɛ nɖ paya teŋgu ŋgʊ mbʊ yɔ, ɖɩlɩna latin kʊnʊŋ taa; nɛ ɖɩtɔbʊʊ kɛlɛ se lɩm mbʊ tɛtʊ cɔɔ-pʊ kpɛɛɛ nɛ pɩta yɔ. Ɖooo lɔŋ taa lɛ, Mediterrania kaakɛ teŋgu ŋgʊ kɩ-yɔɔ palakaɣ tadɩyɛ yɔ. Lɔŋsɩnɖaa nɛ tɩlɩya ndɩ ndɩ pakataɣ ɖɔɖɔ peeɖe. Ɖɩnaɣ Mezopotania tɩlɩtʊ, Egypti nɛ Persia nɛ Fenecia nɛ Kartyagen nɛ Berbernaa nɛ Grecia nɛ Romaa mba patɩlɩtʊ. Pɩkpaɣʊ nɛ ɖooo kiɖe tɛɛ yɔ mbʊ mbʊ pɩɖɔma peeɖe yɔ pɩwɛna wazaɣ sɩŋŋŋ kɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ ɛsa-kuliye taa pɩlɩna kapaɣlɩka yɔɔ.
Mediteraniya teŋgu nɛ [[Atɩlantiki Lɩŋamʋʋ|Atlantiki lɩŋgamʊʊ]] patamsɩ ɖama nɛ Gibraltar lɩɩyɛ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa nɛ. Wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa lɛ, Marmara Teŋgu nɛ [[Teŋgʊ kɩkpɛdʊʊ|Teŋgʊ Kɩkpɛdʋʋ]] patamsɩ ɖama nɛ Dardanelles nɛ Bosphore. Suez Teŋgu nɛ Mediteraniya teŋgu patamsɩ ɖama nɛ Teŋgu Kɩsɛɛmʋʋ. Pɩkɛ teŋgu ŋgʊ kɩɖɩɣ hɔɔlʊ kʊɖʊmʊʊ yɔ nɛ ajɛya 23 nɔnɔsɩ tʊlɩ nɛ kʊyɔɔ. Ɛlɛ ajɛya nayɛ wɛɛ nɛ acɔʊ a-taa kikiii nɛ Mediteraniya Teŋgu tɔm. Rusii ajɛya kɩgaʊ ŋgba tɔŋ se Mediteraniya Teŋgu kɛ teŋgu ŋgʊ paapɩzɩɣ payaa-kʊ kʊɖʊmʊʊ kpayɩ yɔ. Size teŋgunaa sakɩyɛ tɩŋgʊ nɛ kɩ-taa nɛ pɛɖɛʊ hɔɔlɩŋ lɛɛŋ taa. Adriyatiki Teŋgu tɔm pakpakɩɣna nɛ pɔyɔɔdɩɣ tɔm ndʊ.
Mediteraniya teŋgu hɔɔlʊ taa nikaɣ nɛ sʊŋga pɔ-tɔm wɛ hɛɛɛ. Ɛlɛ wɩlɩŋ alɩwaatʋ taa lɛ wɩlɩŋ nɛ sʊŋga pɛwɛ ɖɔɖɔ sɩŋŋŋ. Peeɖe ɖɔɖɔ mbʊ yɔ, yolim taa ɛsɔtaa wɛ kaɖɛ. Tɛʊ ɛtɔmaa kɩnɩɣ, kɩnɩɣ ɖɔɖɔ kadadayaɣ nɛ tɛtʊ ɖɛɛ lɩm ɖɔɖɔ. Alɩwaatʋ natʊyʊ taa tɛʊ pɩzɩɣ kɩnɩɩ ɛzɩ fenasɩ naadozo yaa pɩɖɛɛ pɩyɔɔ. Pʋyɔɔ yɔɔ yolim tɩkɩ lɛ, lim kɩlɩʊ nɛ pɩsʊʊ ɛyaa yɔɔ yem yem. Mbʊ pɩlaba Vaison-la-Romaine taa pɩnaɣ 1992 nɛ ɖɔɖɔ Aude taa pɩnaɣ 2000 taa. Mediteraniya Teŋgu taa lɩm sɔʊ nɛ pɩkɩlɩɣ Atlantiki Teŋgu taa lɩm mbʊ pʋyɔɔ yɔ pɩkpeŋ kamaɣ fɛyɩ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Teŋgunaa]]
jpbn7a2uuob8gw2zzrq2v1hnzcz855f
Mediterrannée teŋgu
0
768
16341
3864
2023-05-09T03:34:40Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Mediteranee Teŋgu]]
16341
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Mediteranee Teŋgu]]
2wlgb1i91e1wratrpq6y1fdsifwp4q1
Mejii wɛɛ yaa alɩwaatʊ
0
769
12753
9611
2018-07-01T11:07:41Z
DARIO SEVERI
138
Added wikilink
12753
wikitext
text/x-wiki
[[File:Gekkin Yueqin Moon Guitar kimono girls 1889 Japan.jpg|thumb|Gekkin Yueqin Moon Guitar kimono girls 1889 Japan]]
Mejii wɛɛ (明治時代, meijijidai) pɩkɛ [[Japɔŋ (Japon)|Japɔŋ]] tɛ kɩbɩnjaazɩ tɔm alɩwaatʊ ndʊ tɩwɛ pɩnaɣ 1868 nɛ 1912 hɛkʊ taa yɔ. Pɩpaɣzɩna Mejii tɛ ɖaɣnɩɣ kɔm, tɩwɛ Keiō wɛɛ (Edo wɛɛ tɛmtʊ) nɛ Taishō wɛɛ hɛkʊ taa. Pɩkɛ alɩwaatʊ ndʊ tɩwɩlɩɣ tɩ-yeke caɣɛ ndʊ payaɣ se sakoku nɛ [[Japɔŋ (Japon)|Japɔŋ]] tɛ politiki lɛzɩtʊ paɣzʊʊ.
[[File:Meiji period Japanese pack horse.jpg|thumb|Meiji period Japanese pack horse]]
[[Japɔŋ (Japon)|Japɔŋ]] Mejii alɩwaatʊ taa kaawɛ kʊñɔŋ taa siŋ, nɛ kɩñɩnaɣ se kɩhiɣ kɩ-tɩ ɛlɛ, pɩɩwɛ-kʊ kaɖɛ ajɛyɛ lɛɛna pɩtɩŋga pɩwɛnaʊ ɛsɩnda nɛ pe-kpiɖi [[Japɔŋ (Japon)|Japɔŋ]] kɩbɩnɩɣ yɔɔ. Ɛlɛ, kɩ-tɛ maɣzɩm ɛzɩma se kɩlɛzɩɣ kɩ-tɩ yeba nɛ kɩ-taa wɩɣna kɩ-canaʊ tɔm. Mbʊ tɩna kɩ-tɛ lʊbɩyɛ sɔsɔyɛ naɖɩyɛ pɩnzɩ nzɩ sɩ-taa kpɛlɩ kpɛlɩ tɔm kɔma pʊsʊʊ ɛyaa taa nɛ politiki nɛ ɛsakuliye tɔm taa yɔ. Pɩtɩŋga lʊbɩyɛ nɖɩ ɖɩyɔɔ nɛ palɩzɩ ŋgbɛɣɛ nɛ poɖozuu nɛ patʊlʊʊ tʊma sɔsɔna nɛ pala lɩmaɣza ndɩ ndɩ wena akaɣ awazɩ-wɛ tʊma sɔsɔna hɔɔlʊʊ taa nɛ tɔsʊʊ huu nɔmɔʊ taa nɛ tadɩyɛ ɖɔnɛ nɔmɔʊ taa.
[[File:Higasiaimon-cho Street in Toyama City in late Meiji era.jpg|thumb|Higasiaimon-cho Street in Toyama City in late Meiji era]]
Pɩnaɣ 1853, [[Etaazuunii (États-Unis)|Etaazuunii]] komina tiyi commodore Perry nɛ aɖɔka takayaɣ nakayɛ ɛjaɖɛ ñʊʊ tʊ Millard Fillmore cɔlɔ kalɩna nɛ ka-taa tɔm kɛlɛ se patʊlɩ tadɩyɛ nɔmɔŋ yaa haba. Palaba mbʊ lɛ, ɛkɔna mɛlɛ naa kɩkpɛda Uraga yɔɔ kpɛɣɛ kɛ Tokyo tɛtʊ nzʊlɩmɩyɛ taa. Shogun kizaa se ɛɛtʊlʊʊ-wɛ ɛ-tɛtʊ nɔnɔsɩ lɛ, Commodore ñaŋgasʊʊ se ɛkpazɩɣ hɔzʊʊ sɔsɔʊ tɛtʊ ndʊ tɩ-taa pɩtɩŋna hɔzɩŋ weyi ɛ-tɛ mɛlɛna kɔna yɔ.
[[File:Horsecar between Nihonbashi and Kyobashi in Tokyo.jpg|thumb|Horsecar between Nihonbashi and Kyobashi in [[Tokiyo]]]]
Pɩkɛda lɛ, pɩnɩ ɛjaɖɛ pɩtɩŋna ajɛyɛ ɖoŋ ñɩna ñaŋgasʊʊ yɔ nɛ pɛtɛzɩ tʊlʊʊ nɔnɔsɩ. Pɩtɩŋna Wɩsɩ Ɖɩɖʊyɛ taa ajɛyɛ tɛ sɔɔjɔɔna anasaayɩ ñɩɣtʊ ɖoŋ yɔ lɛ, bakufu cɛlɛ pɩtɩŋna Amerika cɛyɩtʊ yɔ nɛ ɛñɩɣ nesi Kanagawa nɩnaʊ takayasɩ ɛlɛ, nɩnaʊ mbʊ pɩtafɛyɩ kɩmaŋ nɛ pʊwayɩ lɛ ɛñɩɣ [[Japɔŋ (Japon)|Japɔŋ]] nɛ Ɛnglɩsɩ ajɛyɛ tabalɩyɛ nɩnaʊ takayaɣ taa pɩnaɣ 1854 alɩwaatʊ taa.
Kamɩŋ fenaɣ taa kɛ pɩnaɣ 1867, Shogun Tokugawa 15 tʊ weyi ɛɛwɛ kewiyaɣ yɔɔ Yoshinobu Tokugawa taa yɔ kizi kewiyaɣ ɛ-maɣmaɣ ɛlɛ, ekizi ɖɔɖɔ se ɛɛkpaɣ nɔyʊ e-loniye taa nɛ ɛtɔŋ se ɛtʊmɩyɛ kaakɛ ɛkʊlɩ ɛjaɖɛ ɛsa nɛ pɩsa nɛ ɖɩɖɛna ɛsɩnda. Pʊwayɩ lɛ, wiyaʊ sɔsɔ Kōmei kɔlaɣ fenaɣ taa kɛ pɩnaɣ kʊyʊmaɣ ŋga kadaa ha ñʊʊ leleŋ wiyaʊ pɩɣa Mutsuhito se ɛlɛzɩ ɛ-caa lone taa, nɛ ɛɖɩzɩ shogunat wayi tɩŋyaa tɩŋga (Boshin you sɔsɔʊ) nɛ pɩsa nɛ ɛpɩsɩ lɛzɩtʊ ndʊ tʊ-ñʊʊ tʊ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Caanaʋ tɔm]]
[[Category:Sapɔŋ]]
[[Category:Sapɔŋ ɛjaɖɛ caanaʋ tɔm]]
5voulaluo9jopums6xi5jxid9mkkk8d
Mesopotami
0
770
14417
11284
2019-11-03T18:29:40Z
Gnangbade
58
Fotos
14417
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Fertile_Crescent.svg|vignette|Fertile Crescent]]
Mesopotami (Krɛkɩ tɛ lɛ, Μεσοποταμία / Mesopotamíos, μεσο / meso hɛkʊ nɛ ποταμός / potamós lɩm pɔɔ matʊ taa lɛ, pɩkɛ ɛjaɖɛ ndɩ ɖɩwɛ pɔsɩ hɛkʊ taa yɔ nɛ Hɛkʊ taa Wɩsɩ Ɖɩlɩyɛ tɛ egeetiye naɖɩyɛ tɛ tɔm, egeetiye ndɩ ɖɩwɛ mʊzʊŋ sɔsɔŋ ɛjaɖɛ taa yɔ kɛ Tigre nɛ Euphrate pɛ-hɛkʊ taa yɔ. Ɛjaɖɛ ndɩ ɖɩ-hɔɔlʊʊ sɔsɔʊ kɛna nɔnɔ tɛ [[Irakɩ|Irak]].
Ɖɩkpaɣ ɛjaɖɛ mazɩtʊ hɔɔlɩŋ ndɩ ndɩ taa kɔyɔ ɛjaɖɛ ndɩ pɛtɛyɩ-ɖɩ hɔɔlɩŋ sɔsɔŋ nɩɩlɛ. Hɔɔlʊʊ lɛɛkʊ hayi yɔ kiŋ (hayi wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa kɛ [[Siirii|Siiri]] nɛ nɔnɔ Irak nɛ hayi). Egeetiye lɛɛɖɛ kɛ pʊŋ kɩmaɣnɩŋ, weyi ɛ-taa tɛʊ nɩɣ nɛ pahayʊ yɔ nɛ hɔɔlʊʊ lɛɛkʊ nɛ hadɛ yɔɔ kiŋ ŋgʊ kɩ-taa wɩlɩŋ wɛ nɛ pɔhɔ lɩm nɛ pɩtalɩ peeɖe nɛ pahayɩna yɔ.
[[Fichier:O.1054_color.jpg|vignette|O.1054 color]]
Mesopotami tɔmpiye tɛ nɩɣ paɣlʊʊ ɛzɩ alɩwaatʊ wɛʊ kpaɣɖʊ yɔɔ kpaɣɖʊ yɔɔ yɔ. Krɛkɩ cɔlɩɩ ŋgʊ tɛ nɩɣ nɛ [[Room]] ɛyaa tɛ nɩɣ taa lɛ, Mesopotami kɛ hayi yɔɔ kiŋ ɛjaɖɛ ndɩ payaɣ ɖɔɖɔ se Djézireh kɛ ɖooo arabɩ ɛyaa tɛ yoŋ alɩwaatʊ pɩnaɣ 637 kɛ Yeesu Krɩstʊ alɩwaatʊ wayi), ŋgʊ haɖɛ yɔɔ niikaɣ hɔɔlʊʊ kɛ payaɣ se Sawâd kɛ arabɩ tɔm takayaasɩ taa.
[[Fichier:Tablet_V_of_the_Epic_of_Gilgamesh.jpg|vignette|Tablet V of the Epic of Gilgamesh]]
Sɔnɔ tɛ kpaɣɖʊ taa tɔm kɩbɩndʊʊ kɛdɩyaa nɛ canaʊ taa wonduu taa wiliyaa tisiɣ nɛ ɖama se Mesopotami ɛyaa tɩna matʊ kiɖe. Palakaɣna tʊmɩyɛ kpezelasɩ yɔɔ matʊ nzɩ sɩkɛ kɩwɩlɩsɩ nzɩ payaɣnɛ anasaayɩ taa se pictogramme waa nɛ ɖɛfɛyɛ ɖɛfɛyɛ yɔɔ lɛ, pʊkɔma ɛzɩ kpaɣɖʊ 4 ŋgʊ cɔlɔ mbʊ yɔ pʊcɔ palʊlʊʊ Y-C lɛ, ɛya mba papɩsɩ Suma ɛyaa nɛ Akkad ɛyaa mba palakaɣ tʊmɩyɛ mɛsaɣ tɛ wɩlɩɣ yɔ [[Latɛŋ kʊnʊŋ|latɛŋ]] taa lɛ, cuneus pʊtɔbʊʊ se ɖɩcɔsɩyɛ.
Nɔnɔ avema a-nɛ a-taa yɔ palakɩ tʊmɩyɛ tɔmpiye Mesopotami nɛ pamazɩna ɖooo egeetiye kɩbɩndɛ ndɩ ɖɩ-tɛ kɩbɩnjaazɩ tɔm pɩlɩna ɛsakuliye tɛ ɛyaa mba pɛwɛ yaa pacaɣ peeɖe tɛtʊ taa yɔ pʊkɔɔ pɩtalɩ wayɩ wayɩ kpaɖɩŋ alɩwaatʊ pʊcɔ pɩtalɩ Krɩstʊ alɩwaatʊ yaa kpaɣɖʊ 7 ŋgʊ alɩwaatʊ kɔzɩ kɔzɩ pɩnaɣ 637 Yeesu Krɩstʊ alɩwaatʊ wayɩ kɛɛkɛ pɩkpɛndɩna malɩŋ ɛsɔ sɛtʊ tɛ yoŋ wabɩtʊ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Caanaʋ tɔm]]
bf82f7vw0xe9380ftiuvee7ww1c92sd
Metafiiziki (métaphysique)
0
771
11182
7672
2018-02-06T20:14:52Z
Gnangbade
58
11182
wikitext
text/x-wiki
Filozofii (philosophie) hɔɔlʊʊ taa lɛ, mbʊ payaɣ se metafiiziki (métaphysique) yɔ, pɩkɛ kedeŋa tɩlɩtʊ yaa kedeŋa sɩm, pʊ-tɔbʊʊ se ɛyʊ tɩlɩ ɛzɩma kedeŋa wɛɛ yɔ. Ɛyʊ sɩma mbʊ se nabʊyʊ wɛ kedeŋa ñʊʊ yɔɔ nɛ ɛyʊ maɣzɩm eehikiɣ-pʊ. Mbʊ pʊwɛ kedeŋa ñʊʊ yɔ mbʊ yɔ, pʊwɛ pɩ-tɩ yɔɔ, pʊ-tɔbʊʊ se pɩlɩzɩ pɩ-tɩ. Yee mbʊ, pʊyʊ kɩlɩzɩm ɛɛpɩzɩɣ pihiɣ-pʊ. Pɩcɛzɩ ɛyʊ maɣzɩm. Takayɩsɩ mayaa ɛɛkɛdɩ pʊ-tɔ kʊyʊmʊm, pʊ-tɔbʊʊ se paayɔɔdʊʊ tɔm kʊɖʊmtʊ pɩlɩɩna pʊyʊ mbʊ pʊwɛ kedeŋa ñʊʊ yɔ pʊ-yɔɔ. Ɖɔɖɔ lɛ, caanaʊ taa ñɩma kɔyɔɔda ndʊ yɔ, pɩtɛkɛ ndʊ ɖɔ-cɔzɔnaa ñɔyɔɔdaa. Ndʊ ɖɔ-cɔzɔnaa ñɔyɔɔdaa yɔ, pɩtɛkɛ ndʊ ɖa-caanaa ñɔyɔɔdaa. Ndʊ sɔnɔ takayɩsɩ mayaa ñɔyɔɔdʊʊ yɔ, tʊtʊ wɛ ɖɔɖɔ ndɩ nɛ ndʊ ɖa-caanaa yɔɔdaa yɔ.
Lɛɣtʊ piliŋa nakɛyɛ wɛɛ nɛ payaɣ-kɛ se «science normative». Metafiiziki lɛɣtʊ piliŋa wɛ ndʊ nɛ kaka. Metafiiziki kɛ filozofii lɛɣtʊ piliŋa. Lɛɣtʊ piliŋa ŋga ka-tʊmɩyɛ kɛlɛ se kañɩnɩ nɛ katɩlɩ ɛzɩma wondu wɛɛ yɔ, pʊ-tɔbʊʊ se ɛzɩma pɩtɩŋaa nɛ wondu kɩlɩzɩtʊ cakɩ wezuu.
Metafiiziki lɛɣtʊ piliŋa taatɩɩwɛnda hɩɖɛ. [[Filozofii|Filozɔfʊ]] sɔsɔ weyi payaɣ se [[Aristote]] yɔ ɛcalɩna lɩzʊʊ lɛɣtʊ pilŋa ŋga payaɣ se metafiiziki yɔ kɔ-tɔbʊʊ. Filozɔfʊ sɔsɔ ɛnɛ ɛtɔma se metafiiziki lɛɣtʊ piliŋa kɛ filozofii kajalaɣ ñɩŋgʊ. Ɛtɔŋ se lɛɣtʊ pilinzi tɩŋa taa payɩ lɛ, filozofii kajalaɣ ñɩŋgʊ ŋgʊ kɩkɩlɩna wazaɣ kpem. Ɛkaɖaa se ɛyʊtʊ hɔɔlʊʊ taa ɖɔɖɔ lɛ, metafiiziki lɛɣtʊ piliŋa ɖɛna ɛsɩndaa. Filozɔfʊ sɔsɔ Aristote yɔɔda se metafiiziki lɛɣtʊ piliŋa ñɩnɩɣna nɛ katɩlɩ wondu kɩlɩzɩtʊ kpeekpe taa ndʊ tɩkɩlɩ keɖewa nɛ ndʊ tɩkɩlɩ ɖɔʊ yɔ. Metafiiziki lɛɣtʊ piliŋa ñɩnɩɣna ɖɔɖɔ nɛ kana tokaɣ ŋga kɛwɛ wondu kɩlɩzɩtʊ kpeekpe hɛkʊ taa yɔ.
Filozɔfʊ sɔsɔ lɛlʊ weyi payaɣ se Emmanuel Kant yɔ, ɛlɛ tɔŋ se metafiiziki lɛɣtʊ piliŋa kɛŋna lɛɣtʊ pilinzi taa piliŋa ŋga kasɩma ɛyʊ lɔŋ yaa ɛ-tɩlɩtʊ ɖɩlɩyɛ yɔ.
[[Category:Filozofii]]
jbjf3q4ubef34r6q0cjst5d6mx4l8y7
Michel-Ange
0
772
16226
16060
2023-02-18T21:08:57Z
83.61.231.21
Annulation des modifications 16060 de [[Special:Contributions/37.161.186.152|37.161.186.152]] ([[User talk:37.161.186.152|discussion]])
16226
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Michel-Ange
|image = Michelangelo-Buonarroti1.jpg
|px = 190px
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = [[Itaalii (Italie)|Itaalii]]
|Ɛ-tʋmɩyɛ = Keɖeyaɣ laɖʋ
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = Caprese, [[Florɛnsɩ (Florence)|Florɛnsɩ]], [[Itaalii (Italie)|Itaalii]]
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = [[Lakɩŋ fenaɣ]] kɩyakʋ 6 n̄ɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1475
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ = [[Room (Rome)|Room]], [[Itaalii (Italie)|Itaalii]]
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ = [[Lɛlaɣ fenaɣ]] kɩyakʋ 18 n̄ɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1564
|E-nesi ñɩɣʋ = Michelangelo Signature2.svg
}}[[File:Michelango Portrait by Volterra.jpg|thumb|Michel-Ange Portrait by Volterra]]
Ɖajaa Michelangelo di Lodovico Buonarroti Simoni payaɣ ɖɔɖɔ se Michel-Ange.
Abalʋ ɛnɛ yɔ ɛkɛ Florɛntiini (Florentine) ɛjaɖɛ taa tʋ. Palʋla-ɩ [[Roma (Rome)|Room]] tɛtʊ taa [[lakɩŋ fenaɣ]] taa kɩyakʊ loɖo (6) ñɩŋgʊ wiye, pɩnaɣ 1475 taa. Rooma kɛ [[Itaalii]] ɛjaɖɛ tɛtʊ sɔsɔtʊ. Ɖajaa Michel-Ange sɩba [[lɛlaɣ fenaɣ]] kɩyakʊ hiu nɛ lutozo (18) wiye, pɩnaɣ 1564 taa. Rooma tɛtʊ taa ɛsɩba.
Ɖajaa Michel-Ange cɛyaɣ ɛ-tɩ siŋŋ se ɛ-hɩɖɛ ɛsɛɛ kedeŋa yɔɔ cɩnɛ. Ɛlʊba siŋŋ se ɛsɩbaa lɛ, pataasɔɔ ɛ-yɔɔ kaʊ. Ɛlakaɣ tʋma wena yɔ, a-taa naayɩ kɔyɔ: sɩʋkpelasɩ saɣʊ, nɛ tɔlɩm ndɩ ndɩ taʊ tʊmɩyɛ, nɛ keɣsi maʊ nɛ matʊ sɔsɔtʊ tʊmɩyɛ. Ɛɛkɛ ɖɔɖɔ tɛtʊ lɛɣzʊʊ tʊmɩyɛ laɖʊ. Michel-Ange caa payaɣ se Lodovica di Leonardo Buonarroti Simoni. E-ɖoo kɛlɛ Franesca di neri del Miniato di Siena. Ɛ-caa kɛkɛ tɔmhʋyʋ. Pɩɖɩɩzaɣ mba pa-tɩŋɛ paawɛ ɖajaa Michel-Ange cɔlɔ yɔ nɛ ɛ-tʊma kpeekpe labʊ. Ɛkɛwɛ kpekpeka pɩdɩɩfɛyɩ nɛ ɛtɛ ɛwɛɛ ɖɔɖɔ lɛɣtʊ siŋŋ.
[[File:'David' by Michelangelo JBU0001.JPG|thumb|'David' by Michel-Ange]]
[[File:Creación de Adán.jpg|thumb|Michel-Ange - Creation of Adam, Sistine Chapel, Room]]
[[File:Rome Sistine Chapel 01.jpg|thumb|Michel-Ange, Dernier jugement, Sistine Chapel, Room]]
[[Category:!Main category]]
[[Category:Keɖeyaɣ laɖaa]]
[[Category:Itaalii]]
[[Category:Abalaa sɔsaa]]
[[Category:Ɛyaa sɔsaa]]
tjo8z2ewztrojjk5u60qqyc5dnhj0wr
Michele Secondo Maria Puccini
0
773
3883
3882
2017-06-24T00:03:54Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
3883
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Giacomo Puccini]]
gcs0g3yjgov193wyd2nzmod96feh6hv
Miguel de Cervantes
0
774
14408
12954
2019-10-21T14:26:42Z
SFLord
142
Added name, picture, occupation, country of residence, places and dates of birth and death and signature.
14408
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Miguel de Cervantes
|image = Cervantes Jáuregui.jpg
|px = 190px
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = [[Ɛsipaañɩ (Espagne)|Ɛsipaañɩ]]
|Ɛ-tʋmɩyɛ = Takayɩsɩ mayʋ
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = Alcalá de Henares, [[Ɛsipaañɩ (Espagne)|Ɛsipaañɩ]]
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = [[Salaŋ fenaɣ]] kɩyakʋ 29 n̄ɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1547
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ = [[Maadiriidi (Madrid)|Maadiriidi]], [[Ɛsipaañɩ (Espagne)|Ɛsipaañɩ]]
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ = [[Ɖomaɣ fenaɣ]] kɩyakʋ 22 n̄ɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1616
|E-nesi ñɩɣʋ = Miguel de Cervantes signature.svg
}}'''Miguel de Cervantes Saavedra''' kɛ ɛjaɖɛ nɖɩ payaɣ-ɖɩ size Ɛsɩpan̄ɔlɩ yɔ ɖɩ-tɛtʋ taa tʋ. Abalʋ ɛnɛ, ɛkɛ abalʋ weyi ɛfɛyɩ felendu kaʋ yɔ. Palʋla ɖajaa sɔsɔ Miguel de Cervantes Saavedra ɛnʋ [[salaŋ fenaɣ]] taa kɩyakʋ hiŋ naalɛ nɛ nakʋ (29) n̄ɩŋgʋ wiye pɩnaɣ 1547 n̄ɩŋga taa.
Tɛtʋ sɔsɔtʋ ndʋ tɩ-taa palʋla ɖajaa Miguel de Cervantes Saavedra ɛnʋ yɔ, ndʋ payaɣ size Alcalá de Henares tɛtʋ [[Ɛsɩpaañɩ (Espagne)|Ɛsɩpaañɩ]] ɛ-ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa. Ɛkɛ n̄amtʋ pɩɣa ɛ-taabalaa nɛ ɛ-samaɣ ŋga ɛwɛ ka-taa yɔ kɛ-sɩnda. Ɛkɛ pɩɣa ŋga kɛwɛ lɛɣtʋ siŋŋ yɔ.
Ɖajaa sɔsɔ Miguel de Cervantes Saavedra sɩba [[ɖomaɣ fenaɣ]] taa kɩyakʋ hiŋ naalɛ (28) n̄ɩŋgʋ wiye pɩnaɣ 1616 n̄ɩŋga taa ɛjaɖɛ Japɔŋ nɖɩ ɖɩ-tɛtʋ taa.
Egeetiye nɖɩ ɖɩ-taa ɛsɩba yɔ nɖɩ-ɩ payaɣ size [[Maadiriidi (Madrid)|Maadiriidi]]. Sakɩyɛ sɩma-ɩ siŋŋ nɛ ɛ-tʋma sakɩyɛ sɔsɔna kɩlaba. Ɖajaa sɔsɔ Miguel de Cervantes Saavedra kɛ maɣzɩm takayasɩ kɩkalasɩ mayʋ sɔsɔ nɔɔyʋ. Ɖajaa ɛnɛ, ɛkɛ ɖɔɖɔ koowa maɖʋ siŋŋ tʋ nɔɔyʋ ɛ-ɛjaɖɛ Ɛsɩpan̄ɩ ta peeɖe. Ɛkɛ maɣzɩm takayasɩ kɩkalasɩ mayʋ kpim kpim.
Ɖajaa sɔsɔ Miguel de Cervantes Saavedra ɛnɛ, ɛ-hɩɖɛ kʋyɩ siŋŋ pɩlɩɩna ɛmaɣzɩm takayaɣsɩ kɩkalaɣsɩ yɔɔ. Takayaɣ kɩkalaɣ ŋga patɩla sɩze, kɛkɛ kɔɔnɔɔ maɣzɩm takayaɣ kɩkalaɣ wɛɛ kɩfaɖɛ alɩwaatʋ taa.
Ɖajaa sɔsɔ Cervantes kaasɔɔla n̄ɛlʋʋ siŋŋ. Ɛsʋʋwaa n̄ɩtʋ pɩtatɩ-ɩ fɛyɩ naʋ. Ɛlaba sɔɔjɛtʋ tʋmɩyɛ, nɛ ɛla you ŋgʋ payaɣ size Lépante tɛ you yɔ, pɩnaɣ 1571 n̄ɩŋga taa. You ŋgʋ kɩ-taa ɖajaa sɔsɔ Cervantes lɩmɩyɛ nesi camaɣ. Pʋtɔbʋʋ size ɛ-lɩmɩyɛ nesi yeba tʋmɩyɛ labʋʋ.
[[Salaŋ fenaɣ]] kɩyakʋ nɛɛlɛ nɛ loɖo (26) n̄ɩŋgʋ wiye pɩnaɣ 1575 n̄ɩŋga taa ɛpɩsaɣ ɛ-jaɖɛ Ɛsɩpan̄ɩ taa mbɩ yɔ lɛ pakpa-ɩ nʋmɔʋ taa ɛna ɛ-ɖalʋ Rodrigo.
Mba pakpa wɛ yɔ, mba payaɣ size mɛzadokuli waa tɩnaa nabɛyɛ. Ɖajaa ɛnɛ, ɛna ɛ-ɖalʋ pɛcɛya pa-tɩ tam naanaza se peseu, ɛlɛ, patapɩzɩ nɛ pɛtɛzɩ caɣʋ Alger peeɖe mbʋ. Pɩnaɣ 1580 n̄ɩŋga taa peyeba ɛna salaka tɩnaa nabɛyɛ nɛ ɛɖɛɛ ɛpɩsɩ ɛ-jaɖɛ tɛtʋ taa Ɛsɩpan̄ɩ.
[[Category:Abalaa sɔsaa]]
[[Catégorie:Ɛyaa sɔsaa]]
[[Category:Takayɩsɩ mayaa]]
7f1mxnb6bnwfxrd52qu7c9rnbzd0p3e
Miguel de Cervantes Saavedra
0
775
3889
3888
2017-06-24T00:06:28Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
3889
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Miguel de Cervantes]]
cxrolt2jy8b2kkud3wxkov9t9zzoskf
Miiloo tɛ Fiyatiki (Viaduc de Millau)
0
776
16342
3891
2023-05-09T03:34:50Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Millau tɛ Fiyatiki]]
16342
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Millau tɛ Fiyatiki]]
m0pm6mf7nc1p0as2126n5zabftu39q3
Miiloo tɛ Kondoloko (Viaduc de Millau)
0
777
16343
3894
2023-05-09T03:35:00Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Millau tɛ Fiyatiki]]
16343
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Millau tɛ Fiyatiki]]
m0pm6mf7nc1p0as2126n5zabftu39q3
Mikayɛlɩ (Michel (archange)
0
778
16344
3896
2023-05-09T03:35:10Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Ñazɩyʊ sɔsɔ Mikayɛlɩ]]
16344
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Ñazɩyʊ sɔsɔ Mikayɛlɩ]]
sg396nmpblh0xh9pmdqm3qp39yb3fsp
Millau tɛ Fiyatiki
0
779
10126
9921
2017-12-26T08:33:13Z
Gnangbade
58
lien
10126
wikitext
text/x-wiki
[[File:Autoroutes_Nord-Sud_et_viaduc_de_Millau.JPG|thumb|Millau tɛ Fiyatiki]]
Millau tɛ Fiyatiki kɛna kondoloko ŋgʋ kɩwɛ ñɩɣtʋ nimaɣ (haubans) yɔ. Tarn kɛdɛɛŋga yaa kɩ-fɛɛʋ lɩm kpeŋna kɩ-tɛɛ. Kɩ-wɛ [[Fransɩɩ]] ɛjaɖɛ taa kɛ Aveyron egeetiye hɔɔlʋʋ taa. Habɩyɛ sʋsɔyɛ yaa lɔɔɖa habɩyɛ ɖɩnɛ paya-ɖɩ size A75. Lɔɔŋ ɛnɛ: Causse Rouge nɛ Larzac parɩkpɛndɩ kɛna kondoloko ŋgʋ.
[[File:Viaduc de Millau 1.jpg|thumb|Millau tɛ Fiyatiki]]
Kondoloko ŋgʋ, kɩ-ɖalakɩŋ yaa kɩ-kʋkɩyɩmɩŋ taa talɩɣ ɛzɩ mɛtɛwaa 2460 mbɩ yɔ. Nɛ kilingiŋ yaa kʋjʋkazŋ taa ma-kʋʋna ɛzɩ mɛtɛwaa 343 mbɩ yɔ. kɩ-wɛna Panorama ŋgʋ yɔ, kɩ-paɣla siŋŋ nɛ kɩwɛ camɩyɛ pɩdɩ fɛyɩ. Helim mbʋ pɩmakɩ yaa pɩfɛtʋ peɖe yɔ, pɩtalɩɣ ɛzɩ mɛtɛwaa kudokiŋ ɛzɩ 200 mbɩ yɔ.
Habɩyɛ sʋsɔyɛ tɛ kondoloko ɖɩnɛ, ɖɩ-ɛjaɖɛ nɛ ajɛɛ lɛɣna lakɩ tadɩyɛ yaa ɖɔŋna tadɩyɛ wonduu kondoloko habɩyɛ nɖɩ ɖɩyɔ. Habɩyɛ sʋsɔyɛ A75 ɖɩnɛ, nɖɩ yekina nɛ Clermont-Ferrand kpɩtɩna Béziers. Tʋmɩyɛ ɖɩnɛ, ɖɩlɩmazaɣ lɛɣtʋ nɛ liidiye nɖɩ pɩɩpɔzʋ yɔ kpaɣʋ kpɛlɩkɩtʋ pɔza Pɩnzɩ hiu nɛ naadozo (13) mbʋ yɔ.
[[File:Vue panoramique du viaduc de Millau et de la ville du même nom.jpg|thumb|Millau tɛ Fiyatik]]
Pabazaɣ kɩmaʋ kpɛlɩkɩtʋ lɩmaza pɩnaɣ 1987 taa. Nɛ pɩcaɣ size pabazɩ tʋmɩyɛ pɩnaɣ 2004 taa kɛ evemiye hiu loɖo n̄ɩŋgʋ wiye kɛ saŋayɩŋ fenaɣ alɩwaatʋ taa mbɩ yɔ. Pɩnzɩ naadozo wayɩ ɖeke koŋ mbɩ yɔ nɛ pasɩɩ kɔɔnɔɔ kaaʋ.
Liidiye n̄ʋʋ ŋgʋ pagba-kʋ nɛ palabɩna tʋmɩyɛ ɖɩnɛ yɔ, ɖɩtala ɛzɩ miiliyɔɔwaa mɩnɩŋ naadozo nɛ hiŋ naalɛ (320) mbɩ yɔ ɛzɩ payaʋ anaasayɩwaa tɛ size euro yɔ. Ŋgbɛ nɖɩ paya-ɖɩ size Eiffage yɔ, nɖɩ cɛlɩna liidiye n̄ʋʋ kʋnɛ nɛ pɩbɩzɩ pɩsɩna tʋmɩyɛ ɖɩnɛ ɖiɖeɖe.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Matʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Eerɔpʋ]]
[[Category:Fransɩɩ]]
t0bvxsaydbv7momqtmj2oul9ea9wsbd
Milton Friedman
0
780
8498
7581
2017-09-09T11:04:06Z
Gnangbade
58
8498
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Ɖajaa Milton Friedman
|image = Milton Friedman, July 25, 2005.jpg|thumb|Milton Friedman, July 25, 2005
|px = 190
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = [[Etaazuunii (États-Unis)|Etaazuunii]]
|Ɛ-tʋmɩyɛ = tɔsʊʊ tʊmɩyɛ laɖʋ
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = [[Niyuu Yɔrɩkɩ (New York)|Niyuu Yɔrɩkɩ]]
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = [[Hasɩyaɖɛ fenaɣ]] kɩyakʊ 31 pɩnaɣ 1912
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ = San Francisco
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ = [[Kamɩŋ fenaɣ]] kɩyakʊ 16 pɩnaɣ 2006
|E-nesi ñɩɣʋ = Milton friedman signature.svg
}}
Milton Friedman, ɛyʊ ɛnɛyɔ ɛkɛ [[Etaazuunii (États-Unis)|Amerika]] ɛjaɖɛ taa tɔsʊʊ tʊmɩyɛ tʊ nɔɔyʊ. Palʊla-ɩ [[Hasɩyaɖɛ fenaɣ]] kɩyakʊ 31 pɩnaɣ 1912 kɛ [[Niyuu Yɔrɩkɩ (New York)|Niyuu Yɔrɩkɩ]] tɛtʊ taa nɛ ɛsɩ [[Kamɩŋ fenaɣ]] kɩyakʊ 16 pɩnaɣ 2006 kɛ San Francisco. Ɛɛkɛ ɛyʊ ɛ-tɛ tɔsʊʊ tʊmɩyɛ labʊ alɩwaatʊ taa lɛ, ɛ-hɩɖɛ kʊyaa kpaɣɖʊ 20 wɛɛ taa yɔ. Ɛmʊ [[Sʊyɛdɩ (Suède)|Sʊyɛdɩ]] liidiye koozaɣ pɩtɩŋna tɔsʊʊ tɩlɩyɛ yɔ tɛ kɩhɛyʊʊ pɩlɩna Alfred Nobel cɔlɔ pɩnaɣ 1976 pɩlɩna ɛ-tʊmɩyɛ nɖɩ ɛlaba nɛ ɛwɩlɩ ɛzɩma tɔʊ pɔza yɔ nɛ liidiye tɔm yɔ. Ɛyʊ ɛnʊ ɛkɛ tɩ yɔɔ wɛʊ lɩmaɣzɩyɛ yɔɔ kandɩyʊ. Ɛnʊ tʊlɩna Chicagot sukuli.
Ɛ-tʊma naalɛ naayɛ paza pɩkɛdɩna ɛyaa siŋ. Kajalaɣ lɛ, yeke koŋ ñɩm lɩmaɣzɩyɛ nɛ tɩ yɔɔ wɛʊ lɩmaɣzɩyɛ nɖɩ posusa ɖɩ-tɔm pɩnaɣ 1962 nɛ pʊwayɩ lɛ, ɛ-tʊma lɛɛna wena paawɩlɩ-yɛ kɛlɛm kɛlɛm yɔɔ ɛɛlabɩyɛ pɩnaɣ 1980 nɛ paya-yɛ se ''Free to Choose'' (pʊ-tɔbʊʊ se ŋsɔɔla ŋlɩzɩ). Yeke ñɩm lɩmaɣza nɛ tɩ yɔɔ wɛʊ lɩmaɣza takayaɣ taa lɛ, ɛlɩzɩ tɔbʊʊ se ɛzɩma paɖaŋga komina se kɩtaa ɖʊ kʊ-nɔɔ taɖɩyɛ tɔsʊʊ nɔmɔʊ taa yɔ, yeke koŋ pɩzɩɣna nɛ pɩsɩna patalɩ tɩ yɔɔ wɛʊ politiki lɩmaɣza nɛ tɔsʊʊ huu tɛ lɩmaɣza. Pʊwayɩ lɛ, nsɔɔla ŋlɩzɩ takayaɣ taa lɛ, ɛwɩlɩ ɛzɩma tɩ yɔɔ wɛʊ tɔsʊʊ huu wiza tɔsɩŋ huu lɛɛŋ wɛtʊ naa ndɩ ndɩ yɔ.
Ɛ-lɩmaɣza ana awalɩ wobu yɔɔ wobu yɔɔ nɛ pɔkɔɔ palakɩ-yɛ nɛ tʊmɩyɛ politiki ageeta ndɩ ndɩ taa kpaɣ nɛ pɩnzɩ 1980 alɩwaatʊ taa nɛ putukina hɔɔlɩŋ ndɩ ndɩ sakɩyɛ ɖɔɖɔ Amerika ɛjaɖɛ taa. Ɛ-lɩmaɣza pɩlɩna liidiye yɔɔ, kɩhɛyʊʊ paɣtʊ, ɛyʊ tɛ ñɩm tɛ pɩsʊʊ nɛ paɣtʊ lɛzʊʊ yaa pɩsʊʊ kɔna maɣzɩm kpaagba kɛ politiki tɔsɩŋ ajɛyɛ sakɩyɛ taa kedeŋga kpeekpe taa kɔzɩ kɔzɩ Ronald Reagan Etazuunii, Margaret Thatcher Kewiyaɣ Ɛjaɖɛ taa, Augusto Pinochet kɛ [[Silii (Chili)|Silii]] ɛjaɖɛ taa, Mart Laar Estonie ɛjaɖɛ taa, Davíð Oddsson [[Isilandɩ (Islande)|Isilandɩ]] ɛjaɖɛ taa nɛ Brian Mulroney [[Kanadaa (Canada)|Kanadaa]] ɛjaɖɛ taa.
Milton Friedman, palʊla-ɩ Brooklyn (New York) Yuda caɣyaa liɖe naɖɩyɛ taa, palɩna Transcarpathie taa, [[Hɔŋirii (Hongrie)|Hɔŋirii]] hɔɔlʊʊ nakʊyʊ (nɔɔnɔɔ [[Ukurɛnɩ (Ukraine)|Ukurɛnɩ]] ɛjaɖɛ taa). Ɛkɛ kɔɔnaɣ pɩɣa kɛ Sarah Ethel Landau nɛ Jenő Saul Friedman, patɩŋɛ mbʊ yɔ pɩkɛ tadɩyɛ laɖaa yeke. Friedman kaawɛna pɩnaɣ kʊyʊmaɣ lɛ, ɛ-hɔʊ kʊya nɛ kiwolo Rahway, New Jersey taa, ɖenɖe ɛpaɣlʊʊ yɔ. Ɛ-caa sɩba lɛ, ɛɛwɛna pɩnzɩ 15. Ɛkɛ sukuli pɩɣa lɔŋ ŋga mbʊ lɛ, ɛtɛzɩ e-sukuli labʊ Rahway sukuli kɩtɛzʊʊ taa pɩnaɣ 1928, mbʊ lɛ ɛtɔkaɣ ɛ-tɛ lʊlʊʊ yɔɔ tɔzʊʊ kazandʊ 16 ndʊ kɛlɛ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Ɛyaa sɔsaa]]
[[Category:Abalaa sɔsaa]]
3n5nuiejhxf76fwn274vyhdje6abd3n
Minziiki
0
781
13752
12979
2019-04-05T07:53:34Z
Gnangbade
58
orthographe
13752
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:RDBurman_and_Asha_Bhosle_MI'81.JPG|vignette|RDBurman and Asha Bhosle MI'81]]
[[Fichier:Jongmyo_DSC_6892.jpg|vignette|Jongmyo DSC 6892]]
Minziiki kɛ taŋ nɩʋ tʋmɩyɛ labʋ nɛ ɖiɣɖiɣ sum, ɛzɩ pɔtɔŋʋʋ size tamɩyɛ tʋmɩyɛ lakasɩ mbɩ yɔɔ yɔ. Tisitu kɛnɛ, kɩtɩlɩsɩnaɣ ɛzɩ payaɣʋ size katɩlaɣ yɔ.
Kɩtɩlɩsɩnaɣ ŋga keyekina nɛ pɩtɩnɩ camɩyɛ kpaʋ tibu taa sakɩyɛ talʋʋ taa. Minziiki kʋnɛ, kɩkɛ kɔɔnɔɔ yaa kajalaɣ taa mbɩ yɔ kɛ, keɖeɣaɣ tʋmɩyɛ labʋ lɩzʋʋ, kɛkɛ ɖɔɖɔ mbɩ yɔ kawɩlaɣ nɛ wɩlɩtʋ wonu.
Ɛyaa sakɩyɛ tɩŋgʋʋna minziiki wonu kʋnɛ kɩ yɔ nɛ pɔyɔɔdʋna samaɣ. Kɔɔnɔɔ lɛ, paɖʋʋ tɔm ndʋ kajaa kɔ yɔdɩ yɔ hendu taa nɛ pɩkpɛmdɩ pɩwɛ minziiki taa. Samaɣ yɔɔdɩnaʋ pɩtɩŋgɩna minziiki yɔ kɛna nʋmɔʋ sɔsɔʋ ŋgʋ hendu teyaa kɩlɩʋ tɩŋgɩnaʋ yɔ.
Minziiki wendu natʋyʋ natʋyʋ kɔ yɔ : nɔɔ ŋga ɖɩyɔɔdʋna yɔ, tomnaɣ ŋga ɖɩwɛna yɔ nɛ pɩtasɩna wendu lɛɛtʋ sakɩyɛ.
Minziiki wɛ paa ɛjaɖɛ egeetiye nɖɩ-ɩ lɛ ɖɩ-taa. Nɛ paa ɛjaɖɛ nɖɩ-ɩ lɛ nɛ ɖɩ-hɔɔlɩŋ taa minziiki nɛ hendu. Minziiki wɛ nɛ pɩcɔ caanaʋ mamaɣ tɔm talɩʋ. Kɩhaɣ taa leleŋ kazandʋ hendu teu taa ɖɔɖɔ kɛ mbɩ yɔ.
[[Fichier:Anoushka_Shankar.jpg|vignette|Anoushka Shankar]]
[[Category:!Main category]]
[[Category:Minziiki]]
bu3brixa3tbmzq44pt42p0jb8tofy0q
Minziiki (Musique)
0
782
3919
3918
2017-06-24T00:06:29Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
3919
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Minziiki]]
87xrwy8n90grmyn585dha76ny32qkiw
Misisipii Pɔɔ
0
783
15904
14490
2022-02-15T18:42:38Z
Gnangbade
58
links
15904
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Mississippi_River_Watershed_Map_North_America.png|vignette|Mississippi River Watershed Map]]
Misisipii kɛ lɩm pɔɔ sɔsɔ ŋga kɛwɛ [[Amerika nɛ hayi tɛtʋ wandamm|Amerika nɛ hayi kiŋ]] ɛjaɖɛ taa nɛ kɛtɛzɩɣ [[Etaazuunii]] hɛkʊ taa hɔɔlʊʊ. Kekpeŋna [[Minesootaa|Minnesota]] nɛ hayi kiŋ Mɛkɩsɩkɩ teŋguu lɩm kɩsʊsʊm nɛ kɛ-tɛ kpem ɖɛnɩɣ nɛ haɖɛ yɔ kiŋ. Misisipii ɖalakɩŋ maɣna kilomɛta waa 3780 nɛ kɛ-tɛ pɔɔ kɩkpɛndaɣ kʊyʊmaɣ ŋga payaɣ se [[Misuurii|Misuuri]] kɩlɩna ɖalɩɩɣ Amerika nɛ hayi kiŋ. Pɔsɩ nzɩ sɩ-naalɛ sɩ-tɛ kpɛndɩɣ ɖalakɩŋ cɛzɩɣ kilomɛta waa 6800 nɛ kɛ-tɛ fɛɛʊ kitibuu walanzɩ yeba se Misipii pɔɔ ɛpɩsɩ pɔsɩ sɔsɔsɩ taa pɔɔ sɔsɔ kedeŋga kpeekpe taa nɛ Misuuri-Misisipii fɛɛʊ pɩsɩ kɩkɩlʊʊ ɛjaɖɛ yɔ cɩnɛ.
Pɔcɔ [[Christophe Colomb]] alɩwaatʊ taa lɛ, Misisipii kɛtɛma kɛʊ mɛlɛna nɔmɔʊ sɔsɔʊ nɛ ka-hayi kiŋ Ojibwés waa yawaɣ se Misi-ziibi, pʊtɔbʊʊ se pɔɔ sɔsɔ nɛ paɖanɩ kpaʊ nɛ anasaayi taa pɩnaɣ 1666 nɛ paya se Mesipi. Misisipi kɛdɛŋga kɩtɛyʊʊ cɔnɩna pʊyɔ mbʊ lɛ, kpɛndʊʊ ŋgbɛɛ ndɩ ɖɩlɩɣ pɩnaɣ 1879 yɔ pɔɔ ŋga kɛkɛ sɔnɔ pɔyʊ siŋ tɔsʊʊ huuu nɛ ɛsakuliye ñɩnɩɣnɔmɔʊ taa Amerika ɛjaɖɛ taa.
[[Fichier:Mississippi_River_-_New_Orleans.jpg|vignette|Mississippi River - New Orleans]]
Misisipii lɩna Itaska teŋguu nɛ hayi kiɖe tɛ (Minnesota nɛ hayi kiŋ) pʊposa ɛzɩ mɛt waa 450 yɔ nɛ teŋguu nɛ kɩ-hayi kiŋ. Pɔɔ talɩ kpɛdɛ kpɛdɛ mɛta waa 220 Anthony kiɖeɖeʊ lɩm ɖɩfalɩyɛ wayi pʊñɔtɩna kpam Minneapoli. Illinois nɛ Misuuri pɛkpɛndʊʊ ka-ta Louis kiɖeɖeʊ nɛ Ohio nɛ Kairo.
[[File:Mississippi River at Prairie du Chien.jpg|thumb|Mississippi River at Prairie du Chien]]
Misisipii ɛwadɩyɛ fɛɛʊ lɩm kpɛlɛkʊʊ kɛnɛ sɔsɔʊ Amerika nɛ hayi taa nɛ kɩ-kɛ natozo ŋgʊ kedeŋga kpeekpe taa ɛlɛ [[Amazonii Pɔɔ|Amazonii]] nɛ [[Koŋgo Pɔɔ|Koŋgo]] pakɩlɩɣ-kʊ. Kɩ-tɛ walanzɩ kpeekpe maɣna kilomɛta waa 3238000 kpɛɛ ko. Misisipii fɛɛʊ kitibuu kpaɣ mbilim Etaazuunii ajɛyɛ 31 nɛ [[Kanadaa]] kewiyaɣ tɛ ajɛyɛ naalɛ. Pɛtɛyi fɛɛʊ sɔsɔʊ ŋgʊ fɛɛʊ cɩkpeŋ loɖo weyi ɛmʊna pɔsɔ cɩkpesɩ nɛ pɔsɩ sɔsɔsɩ yɔ ɖɔɖɔ ɛzɩ pɔsɩ kɩkpɛdasɩ nzɩ sɩ-kɩlɩɣ ɖalɩɣ yɔ Misuuri (kilomɛta waa 4370) [[Arakanzaa|Arkansas]] nɛ [[Ohiyo|Ohio]]… Tɛzʊʊ taa lɛ, pɔɔ fɛɛʊ ŋgʊ kɩwadɩɩ walanzɩ kɔyɔ kilomɛta waa 90000 kpɛɛ ko. Ɛyaa miilliyɔɔ waa 72 wɛ Misisipii kɛdɛŋga taa yaa Amerika tʊ kʊyʊm naanza yɔɔ.
[[File:Paddleboat Natchez.jpg|thumb|Paddleboat Natchez]]
Misisipii faɣzɩɣ hɔɔlʊʊ sɔsɔʊ ŋgʊ kɩwɛ kaŋ pʊʊ yɔ nɛ apalasɩ waa pɛ-hɛkʊ taa ɛlɛ hɔɔlʊʊ ŋgʊ kɩñɔtɩna kujomɩŋ sɔsɔŋ yɔ fɛyi pɩta. Kɛtɛzɩɣ ajɛyɛ sakɩyɛ [[Minesootaa|Minnesota]] nɛ [[Wiskɔnsɛɛ|Wisconsin]] nɛ [[Iyowa|Iowa]] nɛ [[Ilnuwaa|Illinois]] nɛ Misouri nɛ [[Kɛntuukii|Kentucky]] nɛ Arkansas nɛ [[Tenesii|Tennessee]] nɛ [[Misisipii|Mississipi]] nɛ [[Luwiiziyaana]] pʊcɔ kɛkpɛndɩ Mɛkisiki kɩdaŋgʊʊ lɩm taa, kilomɛta waa 160 kɛ lɩm ɖɩgbende tɛ nɛ Orléans Kɩfalʊʊ. Tɛʊ lɩm ɛtosa toyi Itaska teŋguu taa kɔyɔ pɩkpakʊʊ kɩyakɩŋ 90 pʊcɔ pɩkpɛndɩɣ Mɛkisiki kɩdaŋgʊʊ lɩm taa.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Pɔsɩ]]
[[Category:Etaazuunii]]
7095p5qc4qsuzuq94bywxh9uwqzf39q
Misisipii lɩm pɔɔ sɔsɔ
0
784
3926
3925
2017-06-24T00:06:29Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
3926
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Misisipii Pɔɔ]]
jgnrrkxgb80q3mfd169797506kvyl7e
Miŋ
0
785
12988
8171
2018-09-17T15:58:02Z
CommonsDelinker
130
Replacing FirePhotography.jpg with [[File:Fire_inside_an_abandoned_convent_in_Massueville,_Quebec,_Canada.jpg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: giving meaningful name to the file).
12988
wikitext
text/x-wiki
Miŋ kɛ wazaɣ pʊyʊ siŋŋ. Ɛwazɩ pɩdɩɩfɛyɛ. Miŋ patɩzɩɣna tɔɔnasɩ tɩŋa. Ɛlɛ, ɛkɛ [[sɩm]] ɖɔɖɔ. Ɛpɩzɩɣ eyele nɛ kedeŋa kpeekpe wɛɛkɩ. Miŋ haɣ ñalɩmɩyɛ, [[wɩsɩ]] ha ñalɩmɩyɛ, [[fenaɣ]] ha ñalɩmɩyɛ, tɩnzɩ ha ɖɔɖɔ ñalɩmɩyɛ. Ɛlɛ, mbʊ pɩhaɣ yaa pɩkɔŋna ñalɩmɩyɛ kedeŋa yɔɔ cɩnɛ mbʊ yɔ pɩ-taa payɩ lɛ, miŋ kɩlɩna ɖoŋ. Pʊcɔ nɛ [[Ɛsɔ]] wɩlɩɣ ɛyʊ lɛɣtʊ ndʊ ɛkpaɣna nɛ ɛlɩzɩ miŋ yɔɔ lɛ, ɖɔ-cɔzɔnaa tatɩzɩɣ tɔɔnasɩ. Pɔtɔkaɣ tɩŋ pe nɛ hayɩm taa tɔɔnasɩ kɩtatɩzʊʊ. Halɩ pɔtɔkaɣ nandʊ maɣmaɣ kɩtatɩzʊʊ. Pʊwayɩ lɛ, Ɛsɔ ha ɛyʊ lɛɣtʊ natʊyʊ nɛ elu miŋ.
Ɖɔ-cɔzɔnaa cɔnaa se pɛkɛtɩɣ pɩjakpalɩma naalɛ nɛ ɖama lɛ, mamatʊsɩ lɩɣ yʊbʊlɛɛ. Pʊ-yɔɔ patɩŋnaa nɛ pala lɩmaɣzɛ se yee pasɩ kpootu nɛ pɛkɛtɩ pɩjakpalɩma nɛ ɖama nɛ mamatʊsɩ nzɩ sɩlɩɣ yɔ, sɩtɔlɩ kpootu ndʊ tɩ-yɔɔ yɔ, kpootu mʊʊ. Nabʊyʊ taa kɔyɔ, pakpakɩɣ pɩjakpalɩmɩyɛ nɛ pɛkɛtɩna nɛ hakuu ñɩɣyʊʊ yɔɔ nɛ mamatʊsɩ lɩɩ nɛ pʊtɔlɩ kpootu yɔɔ nɛ tʊtʊ mʊ miŋ. Pʊ-tɔbʊʊ se soŋaɣ sɔsaɣ nakɛyɛ yekina nɛ miŋ mʊʊ. Soŋaɣ ŋga ka-taa wɛ hakuu.
<gallery widths="150px" heights="150px" align="center">
File:FIRE 01.JPG|thumb|Miŋ
File:Lightmatter firebreath.jpg|thumb|Fire breather
File:Streichholz.jpg|thumb|Allumettes
File:Fire inside an abandoned convent in Massueville, Quebec, Canada.jpg|thumb|Des pompiers luttent contre un gros incendie survenu dans un couvent abandonné à Massueville, au Québec (Canada).
File:Tree on fire in active lava flow, Hawaii Volcanoes National Park, USA.jpg|thumb|Tree on fire in active lava flow, Hawaii Volcanoes National Park, USA
</gallery>
[[Category:!Main category]]
[[Category:Tɛtʋ maʋ tʋʋzʋʋ lɛɣtʋ]]
4ju0z83jpe7b436cti2w458p2lsn6zf
Miŋ Kewiyaɣ Kɩɖɛzaɣ
0
786
11364
11362
2018-02-13T16:50:02Z
Gnangbade
58
liens
11364
wikitext
text/x-wiki
[[File:Chine Ming - provinces Yongle.svg|thumb|Chine Ming - provinces Yongle]]
Miŋgi kewiyaɣ kɩɖɛzaɣ pɩkɛ liɖe taa ɛyaa awiyaa mba pɔtɔɔ kewiɣtu [[Siini]] ɛjaɖɛ kpaɣna pɩnaɣ 1368 ŋtalɩ pɩnaɣ 1644 taa yɔ. Ɖɩyaɣ se kewiyaɣ kɩɖɛzaɣ pɩkɛ kewiyaɣ ŋga kɛwɛʊ ɖɩɣa taa ɛyaa kʊɖʊma tɛ tɩmʊʊ taa nɛ pamʊʊ-kɛ ɖama alɩwaatʊ ndʊ wiyaʊ weyi ɛɖɔka-kɛ yɔ ɛsɩkɩ yɔ. Miŋ kewiyaɣ pɩɖɩna Siini ɛjaɖɛ kɛ [[Han kewiyaɣ|Han]] tɛ.
Kamʊ kewitu alɩwaatʊ ndʊ Yuan kewiyaɣ tɔla [[Moŋgolii|Mɔŋgɔlɩ]] ɛyaa nesi tɛ yɔ nɛ keleɖi kakaa pɩtalɩ alɩwaatʊ ndʊ pamʊ [[Peekɛɛ]] tɛtʊ sɔsɔtʊ yɔ pɩnaɣ 1644 taa. Alɩwaatʊ ndʊ Li Zicheng ñaŋgasaɣ kewiyaɣ yɔ ɛlɛ, kpɛdɛɣɛ mbʊ lɛ, Kiŋgi mandchoue kewiyaɣ ɖɩzɩɣ-ɩ yaa lɛɣzɩ-ɩ. Miŋ kewiyaɣ paɣtʊ e-kewiyaɣ alɩwaatʊ (pɛkpɛndaɣ payaɣ se Hadɛ Miŋ) kaawɛ pɩtalɩ pɩnaɣ 1662, pɩnaɣ ŋga poluuzi pa-tɩ [[Kiŋ Kewiyaɣ Kɩɖɛzaɣ|Kiŋ]] kewiyaɣ tɛɛ.
[[File:Bottle jar with dragon and arabesque design, China, Jingdezhen kiln, Ming dynasty, Yongle period, 1403-1424 AD, blue and white - Matsuoka Museum of Art - Tokyo, Japan - DSC07353.JPG|thumb|Bottle jar with dragon and arabesque design, China, Jingdezhen kiln, Ming dynasty, Yongle period, 1403-1424 AD, blue and white - Matsuoka Museum of Art - Tokyo, Japan - DSC07353]]
Kewiyaɣ ɖɛzɩɣ kɩɖe ɖʊyʊ, ɛnʊ yɔ wiyaʊ sɔsɔ Hongwu (pɩnzɩ 1368-1398) taka se ɛla ɛ-samaɣ nɛ kɛwɛ ke-yeke ɖoli kʊyʊm haɖaa tɩyɛ nɛ katuu lone kaʊ se kowoki ɖoli nɛ ka-maɣmaɣ kamakʊna ka-tɩ ko-ɖoŋ taa yeke nɛ nabʊyʊ ɛkaɣ pɩtɛɖɩ-kɛ se kaakpɛndɩ ka-tɩ nɛ tɛtʊ sɔsɔtʊ taa ɛyaa tɛ tadɩyɛ wezuu labʊ taa. Ɛ-tɛ ɖanɩɣ maʊ Siini haɖaʊ kiɖe yɔ nɛ haba nɔmɔŋ ɖʊʊ sɩna sakɩyɛ nɛ haɖaʊ tʊmɩyɛ kpa ɖoŋ Ampiiri taa ŋgʊ kɩpaɣzɩna tɔɔnasɩ sakɩyɛ sakɩyɛ kɔnaʊ mbʊ papɩzaɣ se pɛpɛdɩ kɩyakɩŋ weyi ɛɛwɛ kpɛɛ haba nɔsɩ yɔɔ yɔ ɛ-taa.
[[File:PingYaoCityWall.jpg|thumb|PingYaoCityWall]]
Pɩlaba mbʊ lɛ, ɛyaa ɖɔɔ tɛtʊ sɔsɔtʊ taa pɩŋ nɛ tadɩyɛ tʊmɩyɛ cɛyɩ siŋ nɛ ɖɔɖɔ nesi tɛ tʊma ɖɔɔ kɛlɛ pɩsɩna nɛ patʊlɩ nesi tɛɛ tʊma ɖɩlaɖɛ sakɩyɛ nɛ pamʊ tʊmɩyɛ ɛyaa kpanɖaŋ sakɩyɛ. Ɛyaa taa pɩlɩŋ sɔsɔŋ weyi pekpele-i weewe tɩnaa taa yɔ ɖɔɖɔ sɩma ɛsakuliye kɩfaɖɛ ndɩ, ndɩ ɖɩ-lɩmaɣzɩyɛ keeke kɛ kʊtɔm nɔmɔʊ yɔ. Papazɩ pa-tɩ posunau canaʊ tɔm mbʊ lɛ, wonduu pɛdɩyaa paɣzɩ pa-tɩ sʊzʊʊ ɛjaɖɛ kewiyaɣ tʊma taa nɛ kpeɣlasi taa caɣyaa tʊma taa, kɛlɛ pakpaɣ ɛsakuliye tɛ wɛtʊ nɛ ɛyaa sɔsaa tɛ laɣsɩ.
Kpaɣna kpaɣɖʊ 16 alɩwaatʊ taa Miŋ tɔsʊʊ tasɩ huu pɩtɩŋna polinda ajɛyɛ naayɛ tadɩyɛ yɔɔ ɛzɩ [[Pɔritigaalɩ|Pɔrɩtɩkalɩ]], [[Ɛsɩpaañɩ|Ɛsɩpañɔɔlɩ]] nɛ [[Peyibaa]]. Siini kaawɛ ɖɔɖɔ pɩ-taa kolombii kɩlɛzɩɣ taa, pɛlɛzaɣ ɖama pa-ñɩm, tɩŋ nɛ kpɩnaa kɛ kɩbɩndɛ nɛ kɩfaɖɛ ajɛyɛ hɛkʊ taa. Tadɩyɛ labʊ nɛ [[Eerɔpʋ tɛtʋ wandamm|Erɔpʊ]] ajɛyɛ nɛ [[Sapɔŋ]] ñɩndɛ kɔna liidiye sakɩyɛ nɛ pɩpɩsɩ kɩlɛzʊʊ kɩbaŋgʊʊ nakʊyʊ Siini ɛjaɖɛ taa.
Wayi wayi kpaɣɖʊ alɩwaatʊ taa kɛ kewiyaɣ kɩɖɛzaɣ, niikaɣ pɩnaɣ cikpeɣla wɛtʊ caɣa haɖaʊ tʊmɩyɛ, ɛjaɖɛ taa azɛyʊʊ naa nɛ kʊdɔmɩŋ, ŋgʊ politiki fezuu caɣʊ tɔm ɖɩhʊyɛ taa nɛ Ampiiri taa taawɛ ɖiɣɖɩɣ. Tʊma yɔɔ cɔnaʊ tʊmɩyɛ tɔlɩtʊ tɩna kewiyaɣ ɖɛzɩtʊ tɛ ɖɩzɩɣ mbilim.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Caanaʋ tɔm]]
[[Category:Siini]]
3roiwfp0ltgrsp9cp7i0nlfld5dzgxn
Miŋgi kewiyaɣ kɩɖɛzaɣ (Dynastie Ming)
0
787
16345
3938
2023-05-09T03:35:20Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Miŋ Kewiyaɣ Kɩɖɛzaɣ]]
16345
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Miŋ Kewiyaɣ Kɩɖɛzaɣ]]
5xz68mujxzu117j4vnepujuokix2x6p
Mogaadisiyo
0
788
13028
12941
2018-10-11T10:10:48Z
Vermont
1612
Annulation des modifications 12941 de [[Special:Contributions/195.143.129.132|195.143.129.132]] ([[User talk:195.143.129.132|discussion]]) excessive image adding
13028
wikitext
text/x-wiki
[[File:So-map.png|thumb|So-map]]
Mogaadisiyo kɛŋna [[Soomaali (Somalie)|Soomalii]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ sʊzɔtʊ nɛ ndʊ ɖɔɖɔ kɩlɩna walanzɩ tɛtʊ lɛetʊ kɛ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa. Tɛtʊ tʊnɛ tɩñɔtɩna [[Ɛndɩ teŋgu]] kpam. Tɛtʊ tʊnɛ tɩ-walanzɩ landammm taa wɛ ɛzɩ ɛkɩtaarɩnaa 63 700 yaa kilomɛtanaa 637.
[[File:Bakaara Market (6152931203).jpg|thumb|Bakaara Market (6152931203)]]
Pɩnaɣ 2001 taa pakalɩ ɛyaa lɛ, pɛkpɛnda 1 212 000. Pɩnaɣ 2009 taa patasɩ kɩgalʊʊ kalʊʊ lɛ ɛyaa mba panaa yɔ paakpɛnda 1 353 000 nɛ pɩkɔma pɩnaɣ 2015 lɛ, patasɩ ɛyaa kalʊʊ lɛ, palɩ miliyɔɔnaa 2 120 000.
[[File:Mosque of Islamic Solidarity.jpeg|thumb|Mosque of Islamic Solidarity]]
Ɖooo pɩnaɣ 1991 kɛ you nakʊyʊ lɩ tɛtʊ ndʊ tɩ-taa nɛ kɩfɛyɩ tɛm, kɩtalɩ ɛzɩ pɩnzɩ nɛɛlɛ mbʊ yɔ.
[[File:Liido beach Mogadishu Somalia.jpg|thumb|Liido beach Mogadishu Somalia]]
[[Category:!Main category]]
[[Category:Tɛtʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Soomaali]]
tbdia8qvm3qry2uv3kpi1qgooybc9jb
Molière
0
789
14409
13305
2019-10-21T14:32:25Z
SFLord
142
Minor edit
14409
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Molière
|image = Molière Mignard Chantilly.jpg
|px = 190
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = [[Fransɩɩ]]
|Ɛ-tʋmɩyɛ = Aleɣya takayɩsɩ mayʋ
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = [[Paarii]], [[Fransɩɩ (France)|Fransɩɩ]]
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = [[kɔlaɣ fenaɣ]] 15 pɩnaɣ 1622
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ = [[Paarii]], [[Fransɩɩ (France)|Fransɩɩ]]
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ = [[lɛlaɣ fenaɣ]] 17 pɩnaɣ 1673
|E-nesi ñɩɣʋ = Firma de Moliere.jpg|thumb|Firma de Moliere
}}
Payaɣ Molière hɩɖɛ maɣmaɣ se Jean-Baptiste Poquelin, palʊla-ɩ [[kɔlaɣ fenaɣ]] taa kɩyakʋ hiu nɛ kagbanzɩ (15) wiye pɩnaɣ 1622 Saint-Eustache cɔɔcɩ taa nɛ ɛsɩ [[lɛlaɣ fenaɣ]] 17 pɩnaɣ 1673 taa [[Paarii]] tɛtʊ taa. Ɛkɛ dramatiiɖizinɛ tanaʊ tʊ. Ɛkɛ mba palakɩ teyatiɖi fransɩ tɛtʊ taa yɔ, pɩɩkɛna wiyau [[Louis 14]] alɩwaatʊ taa. Jean-Baptiste Poquelin ñɩma kɛ tadɩyɛ laɖaa nɛ ɛ-caa kɛ naataŋgbala ñɛyɩyʊ ɖɔɖɔ. Ɛwɛna pɩnzɩ 21 lɛ ɛna Madeleine nɛ Joseph Béjart ɛpaɣza teyatiɖi labʊ. Ɛma takayasɩ nzɩ sɩ-taa wɛ hoŋga yɔ. ɛlɛ, pala amʊʊza ndɩ ndɩ ɛyaa ɛsɩnda. Palaba: Scarron nɛ Thomas Corneille, pamaɣza Pierre Corneille pɩkɩlɩna ɛ-tayaɣ Nicomède nɛ Cinna, palaba ɖɔɖɔ Rotrou nɛ Tristan L'Hermite. Mɩnzɛma fenaɣ taa pɩnaɣ 1659 taa, ɛma takayaɣ nakɛyɛ nɛ kɛkɛdɩna ɛyaa sakɩyɛ: ''Les Précieuses ridicules''. ''Le médecin malgré lui'' (1666) yaa ''Les Fourberies de Scapin'' (1671), ''L'École des femmes'' (1662) yaa ''L'Avare'' (1668), ''Le Bourgeois gentilhomme'' kɛ 1670 (ɛna Lully pamana-kɛ), ''Le malade imaginaire'' Charpentier) kɛ pɩnaɣ 1673, ''Le Misanthrope'' (1665), ''Tartuffe'' (1664-1669), ''Les Femmes savantes'' (1672), Ɛnʊ ɛmana ɖɔɖɔ ''Dom Juan'' kɛ pɩnaɣ1665.
Wiyau sɔsɔ [[Louis 14]] teɣma-ɩ ɛ-tʊma taa cabɩ.
Ɛmaʊ taa lɛ, ɛtʊlaɣ mbʊ mbʊ ɛyaa lakaɣ nɛ pɩfɛyɩ ɖeu yɔ ɛlɛ ɛyɔɔdaɣ nɛ ɛyaa mba ɛ-maɣmaɣ eluba hɩla yem yɔ. Ɛyɔɔda walɩtʊ yaa halɩkpaɣyɛ pɩtɩŋgɩna ñɩm yɔɔ yaa nabʊyʊ yɔɔ yɔ pɩ-tɔm, ɛzɩma nabɛyɛ waɣna kewiyaɣ yaa po-lona nɛ pomuluu lalaa yɔ, halaa ɖɩcaɣyɛ yaa tɔm ndɩ ndɩ. Mba ɛyɔɔdɩna pɔ-nɔsɩ yɔ, pa-taa kɛlɛ: Monsieur Jourdain, Harpagon, Alceste nɛ Célimène, Tartuffe nɛ Orgon, Dom Juan, Sganarelle, Argan weyi ɛkpaɣ ɛzɩ kʊtɔndʊ yɔ.
=Ɛ-hɔʊ=
Palʊla Jean-Baptiste Poquelin kɛ [[kɔlaɣ fenaɣ]] 15 pɩnaɣ 1622 kɛ Saint-Eustache, Paris tɛtʊ taa. Payaɣ ɛ-caa se Jean Poquelin; ɛkɛ tadɩyɛ laɖʊ nɛ naataŋgbala ñɛɛyʊ; e-ɖoo payaɣ se Marie Creusé. Ɛ-cɔzɔnaa tɩŋga kɛ tada laɖaa nɛ naataŋgbala ñɛyɩyaa. Payaɣ ɛ-halʊ se Armande Béjart nɛ ɛ-ɖɛdʊ yɔ Jean Poquelin. Molière ñɩma tɩnga kɛna mb ape-nesi tɛɛ wɛɛ yɔ nɛ pɩha-wɛ ɖɔɖɔ wondu teu nɛ cɩmɩŋ mabʊ ɖɔɖɔ sɩŋŋŋ.
Palʊla Jean-Baptiste Poquelin, weyi pɛɖɛyɩɣ-ɩ se Molière yɔ, ɛwɛna ɖalaa naatozo nɛ kɔɔnaa naalɛ. E-ɖoo sɩba lɛ, ɛɛwɛna pɩnzɩ hiu ɖeke nɛ ɛ-caa ɖaɣnɩ halʊ kpaɣʊ ɛlɛ lɛ Catherine Fleurette. ƐLɛ wɛna-ɩ pɩyaa naatozo ɛlɛ e-ɖoo cikpelu ɛnʊ ɛɖɛɛ ɛsɩ pɩnaɣ 1636. Pɩlaba mbʊ ɖɔɖɔ lɛ, ɛ-caa tatasɩ halʊ nɔɔyʊ kpaɣʊ.
<gallery widths="150px" heights="150px" align="center">
File:LeMaladeImaginaire.jpg|thumb|Le malade imaginaire
File:LeBourgeoisGentilhomme.jpg|thumb|Le bourgeois gentilhomme
File:LesFemmesSavantes.jpg|thumb|Les femmes savantes
File:LeMedecinMalgreLui.jpg|thumb|Le médecin malgré lui
File:LesPrecieusesRidicules.jpg|thumb|Les précieuses ridicules
</gallery>
[[Category:!Main category]]
[[Category:Ɛyaa sɔsaa]]
[[Category:Abalaa sɔsaa]]
[[Category:Takayɩsɩ mayaa]]
[[Category:Fransɩɩ]]
j258zsb1uoztjyrwq17h9ojyubz24wq
Molière Jean Baptiste Poquelin
0
790
3957
3956
2017-06-24T00:06:30Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
3957
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Molière]]
m3mw6z8v1vcqmqeoqk1d1uxjgetymsw
Monrooviya
0
791
9389
8897
2017-11-03T14:04:12Z
Atticmaker
127
c
9389
wikitext
text/x-wiki
[[File:Map of Monrovia.png|thumb|Map of Monrovia]]
Monrooviya kɛna [[Liiberiya (Liberia)|Liiberiya]] nɛ tɛtʊ tʊnɛ tɩwɛ [[Atlantique teŋgu]] cɔlɔ; pɩwɛ pɔɔ ŋga payaɣ-kɛ se Paulo kiɖeɖeu yɔ ka-lɩm ɖi-kpɛndɩyɛ. Pɩnaɣ 2008 taa pakalɩ kɩgalʊʊ lɛ, pana ɛyaa pɛɖɛ ɛzɩ mɩlɩyɔɔ yɔ.
[[File:(1954) Fig.186 Aerial view of downtown Monrovia.jpg|thumb|(1954) Fig.186 Aerial view of downtown Monrovia]]
Monrooviya wɛ tɛtʊ ndʊ lɩm cɔ-tʊ nɛ pɩta nɛ payaɣ-tʊ se Pusiroodi yɔ nɛ Mesiiraado yɔ pɩcɔlɔ. Tɛtʊ ndʊ ɖɔɖɔ kɛŋna Liiberiya ɛjaɖɛ taa tɛtʊ ndʊ tɩkɩla walanzɩ ɖɔɖɔ yɔ.
Tɛtʊ tʊnɛ tɩ-taa kɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɔsʊʊ tiŋga wɛɛ : ñɩɩtʊ pɛdʊʊ nɛ ajɛya leɛna, tɔɔnasɩ ndɩ ndɩ pɛdʊʊ, kaɖazɩm, ɖakʊta kɔ nɛ kutuyiŋmaʊ wondu ndɩ ndɩ.
Payaɣ [[Liiberiya (Liberia)|Liiberiya]] ɛjaɖɛ ñʊʊtʊ se Ellen Sirleaf Johnson, ɛwɛ kpelaɣ yɔɔ ɖooo pɩnaɣ 2006.
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Tɛtʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Liiberiya]]
tpo4ss7qrnow5xsnvxd5f4g45wblwoj
Monɖooviya (Monrovia)
0
792
16346
3965
2023-05-09T03:35:30Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Monrooviya]]
16346
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Monrooviya]]
989dqskt3mtu0pwyryg1iwmtxqyg2ac
Mooti
0
793
8238
7501
2017-08-27T16:32:17Z
Gnangbade
58
liens
8238
wikitext
text/x-wiki
[[File:MTR Mills 1A.jpg|thumb|MTR Mills 1A]]
Mooti kɛ anɩsaayɩ ñɩɣyʊʊ ŋgʊ kɩnaŋʊʊ tɔɔnasɩ pe ndɩ ndɩ nɛ pɩpɩzɩɣ mʊlʊm yɔ. Ɛlɛ, ɛyʊ ɛsɔɔlaa se pɛñɛyɩ kɩñɛyʊ, mooti naŋɩyʊ ñɛyɩɣ ɖɔɖɔ kɩñɛʊ. Mootinaa wɛ ndɩ ndɩ. Mootinaa nabɛyɛ wɛɛ lɛ [[Laatriki miŋ]] panaŋʊʊna. Lɛlaa lɛ, [[lɩm]] paɖʊʊ toonoonaa taa nɛ pɩñɔʊ nɛ panaŋʊʊ. Lɛlaa ñɛcɛyɩɣ num kɩcɛyʊʊ. Pʊ-tɔbʊʊ se panaŋɩɣ tɩŋ pe naayɛ nɛ palɩzɩ num nɛ hɔɔlʊʊ. Mootinaa nabɛyɛ lɛ, ɖozi paba naŋʊʊ. Mba ɖɔɖɔ naŋʊʊna soojaa pe nɛ palakɩ [[waagasɩ]].
[[File:Argenstein water mill.jpg|thumb|Argenstein water mill]]
Ɖooo caanaʊ taa lɛ, ɛyʊ doŋ yaa tɛtɛ kpɩnɛ ɖoŋ mooti naŋʊʊna. Payawaɣ mootinaa mba se « calɩm mootyinaa». Pʊwayɩ lɛ, polu mootinaa mba pɔñɔʊ lɩm nɛ panaʊʊ yɔ. Pʊpʊ wayɩ lɛ polu mootinaa mba [[heelim]] cɔzʊnaa pe-keŋ nɛ papɩzɩɣ panaŋʊʊ yɔ. Mootinaa panɛ papa wayɩ poluba mba panaŋʊʊna laatriki miŋ yɔ. Halɩ nɛ sɔnɔ mbʊ yɔ, caanaʊ mootinaa nabɛyɛ wɛɛ. Pasɩ mootinaa mba nɛ palakɩna-wɛ nɛ tʊma lɛɛna. Pakpakɩɣ mootinaa mba po-wondu natʊyʊ nɛ lalakɩna laatriki miŋ.
[[File:De konijnenbelt Ommen.jpg|thumb|De konijnenbelt Ommen]]
[[Category:!Main category]]
[[Category:Pʋyʋ kɩlɩzɩm]]
avnxbqdt4fyd9accooln14o2jq0fm9y
Moozambiki
0
794
16609
15109
2023-10-25T06:57:02Z
Chqaz
4403
([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Flag of Mozambique (2004 World Factbook).gif]] → [[File:Flag of Mozambique (WFB 2004).gif]] [[c:COM:FR#FR4|Criterion 4]] (harmonizing names of file set)
16609
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛjaɖɛ
| Hɩɖɛ = Moozambiki
| Hɩɖɛ2 = Mozambique
| Kɩɖaʋ kɩdɛɛka = [[File:Flag of Mozambique (WFB 2004).gif|75px]]<br>Moozambiki Kɩɖaʋ kɩdɛɛka
| Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ = [[File:Coat of arms of Mozambique 1975 - 1982.png|75px]]<br>Moozambiki Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ
| image_map = [[File:Locator map of Mozambique in Africa.svg|190px]]<br>Moozambiki tɛlɛŋa
| official_languages = [[Pɔrɩtɩgɛɛ kʊnʊŋ]]
| capital = [[Maputo]]
| government = .
| president = Ɖajaa Filipe Nyusi
| area_km2 = 801,590
| population_estimate = 24,692,144
| population_estimate_year = 2014
| population_density_km2 = 28.7
| cctld = .mz
}}'''Moozambiki''' kɛna Afrika wɩsɩ rɩlɩyɛ taa ɛjaɖɛ naɖɩyɛ. Ajɛya wena acɔ Moozambiki nɛ ata yɔ, anaa yɔ: [[Afrika Hadɛ kiŋ (Afrique du Sud)|Afrika nɛ Hadɛ kiŋ]] ɛjaɖɛ, [[Suwazilandɩ (Swaziland)|Suwaaziilandɩ]], [[Madakasɩkarɩ (Madagascar)|Madakasɩkarɩ]], [[Simbaabuwee (Zimbabwe)|Sɩmbaabuwe]], [[Sambii (Zambie)|Sambii]], [[Malawii (Malawi)|Malawii]] nɛ [[Tanzani (Tanzanie)|Tanzaanii]].
Ɖooo lɛ [[Pɔritigaalɩ (Portugal)|Pɔrɩtiigaalɩ]] kakpacayaɣna-ɖɩ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩwɛ ajɛya wena anɩɣ nɛ ayɔɔdɩɣ pɔrɩtiigaalɩ kʊnʊŋ yɔ a-ŋgbɛɛ taa nɛ wena anɩɣ nɛ fransɩ kʊnʊŋ yɔ a-taa ɖɔɖɔ pɩtasɩna wena alɛ ñanɩɣ nɛ ayɔɔdɩɣ angilisi ɖɔɖɔ yɔ.
Pɔyɔɔdɩɣ se ɖooo lɔŋ taa lɛ Muwaayɛnaazɩ taa kɛ tada laɖaa ndɩ ndɩ kataɣ peeɖe nɛ pɛpɛdɩɣ po-wondu. Kpɩyʊʊ sayʊ sɔsɔ nɔɔyʊ, Ibn Shahriyar, ñeɖiu aseɖe se Aarabɩ tadɩyɛ-tʊ nɔɔyʊ, Lakis, na pɩnaɣ 945 taa kɛ kpɩyʊʊ nakʊyʊ tɩsa ɛyaa kutokiŋ kutokiŋ kɛ Moozambiki kidiiliŋ yɔɔ nɛ pɛkɛ Waa-Waa mba nɛ palɩna Siini hɔɔlɩʊ. Ɛyaa mba pañɩnaɣ kɔ nɛ Afrika taa yomaa.
Pɩkɔma nɛ pɩtalɩ pɩnaɣ 1498 ɛlɛ Pɔrɩtiigaalɩ-tʊ weyi payaɣ-se [[Vasco da Gama]] yɔ ɛtalɩ peeɖe. Nɛ pɩpaazɩ mbʊ hɛɛɛ hɛɛɛ nɛ Pɔrɩtiigaalɩ mba tɔyɩ pɛeɖe. Pakpacaya Moozambiki pɩtalɩ ɛzɩ pɩnzɩ mɩnɩŋ kagbaanzɩmbilim yɔ.
Kpaɣ pɩnzɩ 1976 nɛ 1992 taa yoŋ ɖeke wɛna nɛ ɛyaa ɛzɩ miliyɔɔ yɔ sɩ. Pʊwayɩ yɔ laŋhɛzɩyɛ paazɩ kɔm pazɩ pazɩ.
{{Afrɩka}}
[[Category:!Main category]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Moozambiki]]
73ioylmr4k3cabk5hxantmqj25vi3jd
Moritaanii
0
795
12690
11742
2018-05-16T17:23:58Z
DerBar37
45
12690
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛjaɖɛ
| Hɩɖɛ = Moritaanii
| Hɩɖɛ2 = Mauritanie
| Kɩɖaʋ kɩdɛɛka = [[File:Flag of Mauritania.svg|75px]]<br>Moritaanii Kɩɖaʋ kɩdɛɛka
| Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ = [[File:Seal of Mauritania.svg|75px]]<br>Moritaanii Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ
| image_map = [[File:Locator map of Mauritania in Africa.svg|190px]]<br>Moritaanii tɛlɛŋa
| official_languages = .
| capital = .
| government = .
| president = Ɖajaa Mohamed Ould Abdel Aziz
| area_km2 = 1,030,000
| population_estimate = 4,067,564
| population_estimate_year = 2015
| population_density_km2 = 8.8
| cctld = .
}}'''Moritaanii''' kɛna Afrika nɛ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa ɛjaɖɛ naɖɩyɛ. Ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩwɛ Afrika ajɛyaa kpeekpe kɩkpɛndɩɣ ŋgbɛyɛ taa nɛ ɖɩwɛ ɖɔɖɔ Afrika malɩŋ kɩkpɛndɩɣ ŋgbɛyɛ taa.
Ɖɩwɛ ajɛya wena anɩɣ nɛ ayɔɔdɩɣ fransɩ kʊnʊŋ yɔ a-taa. Moritaanii wɛ Atilantiki kitiiliŋ yɔɔ kpɛɛɛ nɛ pɩtalɩɣ ɛzɩ kilomɛtanaa 600 yɔ kpaɣna ɖooo hadɛ kiŋ Ndiyaagoo nɛ pɩsɩɩna haʊ kiŋ Nuwatibuu. Kɩzɩna wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa kɛ Alizeerii, SaharaWisiɖɩlɩyɛ nɛ Malii, pɩkazɩ Senegalɩ ñɛna hadɛ kiŋ.
Moritaanii wɛ Afrika nɛ hayʊ kiŋ nɛ Afrika-Subusahara pa-nʊmɔɔyasa taa. Mbʊ yebina peeɖe ɛtiniiwaa ɖɔɔ sakɩyɛ. Afrika taa ɛyaa kɩkpɛdaa wɛɛ, Fɩlandɩnaa, Sonikewaa, Wolɔfʊwaa (mɩnɩʊ yɔɔ patalɩɣ 30), Afrika nɛ hayʊ kiŋ mba mba payaɣ-wɛ se Arabo-Bɛrɩbɛrɩ yɔ (mɩniʊ yɔɔ patalɩɣ ɖɔɖɔ 30) nɛ Haratɩŋwaa.
Moritaanii tɛtʊ sɔsɔtʊ payaɣ se Nuwakɩcɔtɩ.
{{Afrɩka}}
[[Category:!Main category]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Moritaanii]]
lm6duh9g1uckolxar8e6ansdmesuj7t
Mostafa Terrab
0
796
14210
14204
2019-05-06T08:15:14Z
Hugo.arg
49
Annulation des modifications 14204 de [[Special:Contributions/76.21.114.155|76.21.114.155]] ([[User talk:76.21.114.155|discussion]])
14210
wikitext
text/x-wiki
Palʋla ɖajaa Mostafa Terrab [[aloma fenaɣ]] kɩyakʋ hiu nɛ nakʋ (19) ñɩŋʋ wiye, pɩnaɣ [[1955]] taa. Palʋla-ɩ [[Marɔkɩ]] ɛjaɖɛ taa, Fès tɛtʋ taa. Ɖooo pɩnaɣ 2006 ñɩŋa taa sɔsɔ Mostafa Terrab kɛ OCP ŋgbɛyɛ ñʋʋdʋ.
Sɔsɔ Mostafa Terrab laba haba hɛʋ nɛ [[Kondoloko|kondolokonaa]] paɖʋʋ sukuli sɔsɔʋ. Pɩnaɣ 1979 taa ɛlaba e-sukuli ŋ́gʋ. Ɛlaba ɖɔɖɔ kuduyiŋ sɔsɔŋ maʋ sukuli. Pɩnaɣ [[1982]] taa ɛlaba kʋkʋ. Mostafa Terrab tɛma ɛla ɖɔɖɔ ñɩnʋʋ sukuli nɛ ɛmʋ kʋkʋ takayaɣ kɩtɛzaɣ pɩnaɣ [[1990]] taa. Sukuli sɔsɔʋ ŋgʋ payaɣ se ''Massachusetts Institute of Technology'' (MIT) yɔ, kɩ-taa ɛlaba e-sukuli kʋkʋ.
Ɖajaa Mostafa Terrab tɛma e-sukulinaa sɔsaa ndɩ ndɩ mbaa labʋ lɛ, ɛpɩsɩ wɩlɩyʋ sɔsɔ nɛ ñɩnɩyʋ sɔsɔ MIT sukuli sɔsɔʋ taa. [[Salaŋ fenaɣ]], pɩnaɣ [[1986]] taa ɛpaɣzɩ sukuli ŋ́gʋ kɩ-taa sukuli wɩlʋʋ nɛ puwolo pɩsɩɩna kɩyɛɛna fenaɣ, pɩnaɣ [[1989]] ñɩŋa taa.
Ɖajaa Mostafa Terrab wɩla ɖɔɖɔ sukuli, ñɩɣtʋ ndɩ ndɩ lubu sukuli sɔsɔʋ ŋgʋ payaɣ se ''Institut Polytechnique Rensselaer'' yɔ kɩ-taa. Ñɩɣtʋ ndɩ ndɩ lubu sukuli sɔsɔʋ ŋ́gʋ, kɩwɛ [[Niyuu Yɔrɩkɩ|New York]] tɛtʋ taa. New York tɛtʋ wɛ [[Etaazuunii|Etazuunii]] ɛjaɖɛ taa. Etazuunii ɛjaɖɛ taa lɛ, New York tɛtʋ kɩlɩna paɣlʋʋ. Kpaɣ pɩnaɣ [[1990]] nɛ puwolo pɩsɩɩna pɩnaɣ [[1992]] ñɩŋa taa ɖajaa Mostafa Terrab wɩla ñɩɣtʋ ndɩ ndɩ lubu sukuli sɔsɔʋ ŋ́gʋ New York tɛtʋ taa peeɖe.
[[Category:!Main category]]
s7zrck8ryxn2hgrw7b82zdm846rz941
Moyen-Orient tɛtʋ wandamm
0
797
12613
10558
2018-05-05T16:14:25Z
Gnangbade
58
liens
12613
wikitext
text/x-wiki
[[File:Middle East (orthographic projection).svg|thumb|Middle East (orthographic projection)]]
Tɛtʋ ndʋ payaɣ se Moyen-Orient yɔ, tɩwɛ kpaɣna [[Mediteranee teŋgu]] pɔɔ nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ hɔɔlʋʋ taa nɛ tiwolo Iiran ɛjaɖɛ kamaɣ yɔɔ nɛ tɩɖɛɛ [[Pakisitaanɩ (Pakistan)|Pakisitaanɩ]] ɛjaɖɛ nɛ [[Afganistani (Afghanistan)|Afganistani]] ɛjaɖɛ pɛ-hɛkʋ taa.
Moyen-Orient tɛtʋ hɔɔlʋʋ sɔsɔʋ wɛ [[Aazii tɛtʋ wandamm]] taa. Ɛlɛ, tɩ-hɔɔlʋʋ cikpeluu nakʋyʋ sʋ [[Afrɩka tɛtʋ wandamm (Continent africain)|Afrɩka]] nɛ hayi kiŋ hɔɔlʋʋ taa.
[[File:Middle east.jpg|thumb|Middle east]]
Ajɛya ndɩ ndɩ wena awɛ Moyen-Orient tɛtʋ taa yɔ, a-hɩla yɔ :
* [[Iranɩ (Iran)|Iranɩ]]
* [[Izrɛɛlɩ (Israël)|Izrɛɛlɩ]]
* [[Palɛstiinii|Palɛsɩtiini]]
* Yɔrdaanii
* [[Irakɩ (Irak)|Irakɩ]]
* [[Siirii]]
* [[Liibaŋ (Liban)|Liibaŋ]]
* [[Arabii-Sahʊditi (Arabie Saoudite)|Arabii-Sahʊditi]]
* Yemɛnɩ
* Omaɣ
* Emiratɩ arabʋ aaa kɩkpɛndʋ
* Kataarɩ (Qatar)
* Pareyɩnɩ (Bahreïn)
* Kowɛɛtɩ
* [[Egipiti (Égypte)|Egipiti]]
* [[Tuurkii (Turquie)|Turikii]]
* [[Pakisitaanɩ (Pakistan)|Pakisitaanɩ]]
* [[Afganistani (Afghanistan)|Afganistani]]
Halɩ [[Etaazuunii (États-Unis)|Etazuunii]] ɛjaɖɛ taa ɛyaa ñɔtɔŋ se [[Moritaanii]] nɛ [[Marɔkɩ (Maroc)|Marɔkɩ]] nɛ [[Alizeerii (Algérie)|Alizeerii]] nɛ [[Tuniizii (Tunisie)|Tuniizii]] nɛ [[Liibii (Libye)|Liibii]] pa-ajɛya wɛ ɖɔɖɔ Moyen-Orient tɛtʋ taa.
Ajɛya wena awɛ Moyen-Orient tɛtʋ taa awɛna sɔnzɩ ndɩ ndɩ sakɩyɛ. Ajɛya ana, alakɩ ɖɔɖɔ Pɛɛrɩsɩ (Perse) nɛ Turikii nɛ Aarabʋ nɛ Kuridi (Kurde) nɛ Juwifu (Juives) pa-ajɛya taa sɔnzɩ.
[[File:Middle_East_geographic.jpg|thumb|Middle East geographic]]
Kʋnʋmɩŋ weyi pakɩlɩɣ yɔɔdʋʋ ajɛya wena awɛ Moyen-Orient tɛtʋ taa yɔ ɛnʋʋ yɔ Iiraɣ ɛjaɖɛ kʋnʋŋ nɛ Turikii ɛjaɖɛ taa kʋnʋŋ nɛ [[Arabɩɩ kʊnʊŋ]] nɛ [[Hɛbra kʊnʊŋ]].
Pɩnaɣ 1902 taa pacalɩ Moyen-Orient tɛtʋ hɩɖɛ haʋ. Sɔɔja sɔsɔ Alfred Mahan hana tɛtʋ ndʋʋ hɩɖɛ ńɖɩ. Sɔɔja sɔsɔ ɛnʋ, ɛkɛ Amerika tɛtʋ taa tʋ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:tɛtʋ wandamm]]
pl79wd9ualso2n2ht4h9w88inq7erwb
Moŋgooli kewiyaɣ
0
798
11298
4005
2018-02-10T23:11:12Z
Gnangbade
58
liens
11298
wikitext
text/x-wiki
Ajɛyɛ pacaɣ ma-ñʊʊ yɔɔ waa naayɛ kpɛndɩ kpɛm nɛ payaa a-kewiyaɣ se Moŋgooli kewiyaɣ. Moŋgooli kewiyaɣ ŋga, kapaɣlɩ pɩdɩɩfɛyɩ. Ajayɛ pacaɣ ma-ñʊʊ yɔɔ waa kewiyaɣ nakɛyɛ tapaɣlɩ nɛ pɩtalɩ moŋgooli ñɩŋga. Ɖooo kpaɖʊʊ hiu nɛ naadozo ñɩŋgʊ taa paɖʊ moŋgooli kewiyaɣ. Sʊsɔ [[Gengis Khan]] nɛ e-piya nɛ ɛ-sɛyɩnaa nɛ ɛ-sɔɔjanaa pasɩna kewiyaɣ ŋga. Moŋgooli kewiyaɣ walaa pɩtalɩ kilomɛtanaa miiliyɔɔwaa niidozo nɛ naadozo.
Kpaɖʊʊ hiu nɛ naadozo ɖɩtɛnɖɛ Gengis Khan kewiyaɣ kpa ɖoŋ siŋŋ nɛ pɩkɩlɩ. Alɩwaatʊ ndʊ tɩ-taa lɛ, moŋgooli kewiyaɣ walanzɩ kpaɣna Meditɛɛraanee, [[Pasifiki Lɩŋamʋʋ|Pasifiiki lɩŋgamʊʊ]] hɔɔlʊʊ taa nɛ powolo Siiberii tɛtʊ taa [[Ɛndɩ]] ɛjaɖɛ taa nɛ pɩɖɛɛ [[Ɛndonezi|Ɛndoziini]] ñɩnɖɛ taa. Ɛlɛ, pɩtɛkpɛndɩna [[Ruusii]] ɛjaɖɛ kɩpɩnɖɛ nɛ Ɛɛndoziini ɛjaɖɛ maɣmaɣ.
Kpaɣna pɩnaɣ 1260 taa lɛ, moŋgooli kewiyaɣ tɛyɩ hɔɔlɩŋ naanza. Hayi kiŋ nɛ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ hɔɔlʊʊ taa lɛ, tɛtʊ ndʊ payaɣ se «steppes russes» yɔ tɩwɛɛ. Tɩkɛ «Horde d’or» ɛjaɖɛ. Sʊsɔ Djötchi liɖe taa ñɩma ɖiyiɣna ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa ñɩma. Djötchi liɖe taa ñɩma mba, pɛkɛ Gengis Khan kajalaɣ piya. Hadɛ kiŋ nɛ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ hɔɔlʊʊ taa lɛ, mba payaɣ se Ilkhans waa yɔ, paba ñɛwɛna. Pɛkɛ [[Iranɩ|Pɛɛrɩsɩ]] (Perse) ɛjaɖɛ taa ñɩma. Pɛkɛ Hülegü liɖe taa ñɩma. Hülegü kɛ Tolui pɩyalʊ. Tolui ñɛkɛ Gengis Khan pɩyalʊ tɩnʊʊ.
Hɛkʊ taa lɛ, sɔzɔ weyi payaɣ se Djaghataï yɔ, e-liɖe taa ñɩma ñɛwɛna. Djaghataï kɛ Gengis Khan pɩyalʊ naalɛ tʊ. Piyele wɩsɩ ɖɩlɩyɛ hɔɔlʊʊ taa lɛ, pɩkɛ [[Moŋgolii|Moŋgooli]] nɛ [[Siini]] pa-ajɛya. Mba payaɣ se Yuan waa yɔ, mba wɛna Siini ɛjaɖɛ taa. Sɔsɔ weyi payaɣ se Kubilai Khan yɔ, ɛnʊ tɩna Siini ɛjaɖɛ tikiɖe yaa ɛnʊ yebina nɛ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩwɛɛ. Kubilai Khan kɛ Hülegü ɖalʊ. Ɛkɛ weyi payaɣ se Tolui yɔ ɛ-pɩyalʊ. Tolui ñɛkɛ Gengis Khan pɩyalʊ. Kubilai Khan cɔŋnana [[Marco Polo]] tɛtʊ yɔɔ.
Moŋgooli kewiyaɣ kɔma kɔyɔkɩ alɩwaatʊ ndʊ sɔsɔ Kubilai Khan nɩna Siini ɛjaɖɛ yɔɔ ɖeke cɔnaʊ yɔ. Peeye e-koyindinaa paɣzɩ ɖʊ kewiisi ndɩ ndɩ. Moŋgooli kewiisi ndɩ ndɩ ñʊŋ tɩnaa lʊba kpem se paɖaɣnɩ Moŋgooli kewiyaɣ kpɛndʊʊ kpɛm, ɛlɛ pawɩɩ tɔnʊʊ.
Sɔsɔ Gengis Khan tɔɔ kewiyaɣ Moŋgooli ɛjaɖɛ taa kpaɣ pɩnaɣ 1187 nɛ puwolo pɩsɩɩna pɩnaɣ 1196 ñɩŋga taa. Ɛ nɛ Tayitchi'out ñɩma palaba you nɛ ɛwabɩ-wɛ. Tayitchi'out ñɩma wɛ Bouriatie tɛtʊ taa. Bouriatie tɛtʊ ndʊ tɩpɩsɩna Siberii ɛjaɖɛ lɛlɛɛyɔ. Wiyaʊ Gengis khan laba you ɖɔɖɔ nɛ Tatars ñɩma nɛ ɛwabɩ-wɛ ɖɔɖɔ. Mbʊ yebina nɛ ɛwɛɛna ɖoŋ nɛ eɖiyiɣ Moŋgooli ɛjaɖɛ nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ hɔɔlʊʊ taa.
[[Category:!Main category]]
msfndd6vbt99oljntx3phrqzq19y98s
Muzulee tɔlɩm
0
800
11061
9549
2018-02-01T14:33:46Z
Gnangbade
58
Lien
11061
wikitext
text/x-wiki
Tɔlɩm mbʊ pʊwɛ ɛzɩ kɛdaɣ yɔ, pʊwɛ muzulee. Tɔlɩm mbʊ pʊwɛ ɛzɩ kɛdaɣ lɩm yɔ, pɩ-taa wɛ tɔlɩm hakuu ñɩmbʊ sakɩyɛ.
Nesi tɛɛ tʊma wondu sakɩyɛ wɛna kɛdaɣ lɩm tɔlɩm. Nesi tɛɛ tʊmlaɖʊ weyi payaɣ se Van Dyck yɔ, ɛsaɣ [[sumaɣ]] sɔsaɣ ŋga payaɣ se Urisi (Ours) yɔ ka-sɩʊkpelaɣ nɛ kɔ-tɔlɩm wɛɛ ɛzɩ kɛdaɣ lɩm yɔ.
Tɔlɩm mbʊ pʊwɛ ɛzɩ kɛdaɣ lɩm yɔ, pʊwɛ ndɩ ndɩ kpem. Ñɔsɩ hʊm yaa ñɔsɩ hɔkʊʊ hɔɔlʊʊ taa lɛ, tɔlɩm mbʊ pʊwɛ ɛzɩ kɛdaɣ lɩm yɔ, payaɣ-pʊ se «châtain» nɛ pɩla se tɔlɩm mbʊ, pɩfɛyɛ ɖeyi ɖeyi ɛzɩ kɛdaɣ lɩm yɔ. Tɔlɩm mbʊ payaɣ se «châtain», nabʊyʊ wɛ kpayɩ kpayɩ nɛ nabʊyʊ ñɛwɛɛ yulee. Ɛlɛ, ñɔsɩ nzɩ sipiyi kini kini yɔ, nzɩɩ pɔtɔŋ se sɩwɛ «brun».
Lɛɣtʊ piliŋa ŋga kañɩnɩɣ nɛ katazɩɣ tɔlɩm ndɩ ndɩ wɛtʊ yɔ, ka-taa ñɩnɩyaa yɔɔdʊʊ se tɔlɩm mbʊ pɩfɛyɩ kpayɩ kpayɩ yɔ pʊwɛ huwa ndɩ ndɩ taa. Nabʊyʊ ñɛwɛ mbʊ payaɣ se kaakii (kaki) yɔ pɩ-pɩlɩʊ taa. Tɔlɩm mbʊ, pʊwɛ sʊtʊ lɩm nɛ tɩŋ hatʊ tɔlɩm nɛ kɛdaɣ lɩm . Tɔlɩm lɛɛbʊ ñɛwɛ ɖɔɖɔ ɛzɩ sʊtʊ lɩm nɛ pɩ-taa wɛɛ ɛzɩ leemuu yɔɔ yɔ. Pɩ-taa wɛ ɖɔɖɔ calʊlʊ tɩyɛ. Kʊnʊmɩŋ ndɩ ndɩ taa tazɩyaa tɔŋ se tɔlɩm ndɩ ndɩ mbʊ, pɩkɛ mbʊ payaɣ se «brun» yɔ. Ɖajaa panɛ, Berlin nɛ Kaɣ pañɩnɩna nɛ pana mbʊ pɩlakɩ nɛ pɩkɛɣ tɔlɩm.
<gallery widths="150px" heights="150px" align="center">
File:Tonna galea (5925233234).jpg|thumb|Tonna galea (5925233234)
File:Aladdin mörk choklad.JPG|thumb|Aladdin mörk choklad
File:At the beach - Boomer Depp.jpg|thumb|At the beach - Boomer Depp
File:Früchte des Kakaobaumes.JPG|thumb|Früchte des Kakaobaumes
File:Yes, they are Free Range^ Claverley, Shropshire - geograph.org.uk - 422986.jpg|thumb|Yes, they are Free Range^ Claverley, Shropshire - geograph.org.uk - 422986
File:Vom Fass Weinfässer.jpg|thumb|Vom Fass Weinfässer
</gallery>
[[Category:!Main category]]
[[Category:Tɔlɩm]]
mfg3j4d70hdsafgdc7zsfjxva6o7d2e
Mɔndɔnʋʋ kulubuu (Fibre synthétique)
0
801
12975
10273
2018-09-14T13:20:38Z
196.168.210.97
orthographe et contenu
12975
wikitext
text/x-wiki
Pɩsatʋ lʋnaʋ wɛɖʋʋ payaɣ size mɔndɔnʋʋ kulubu. lalaa yaa-kʋ size nimaɣ. Nimaɣ ŋga, palaba kɛ pɩlɩɩna wonu kulubuu n̄ɩŋga nakɛyɛ.
Pɩkɛ mɔndɔnʋʋ ŋgʋ palaba kʋ nɛ wondu kulubutu ndɩ ndɩ kazʋwa wayɩ yɔ. Wonu kulubuu kɛna wonu ŋgʋ pehiu kʋ n̄ɩnɩtʋ sakɩyɛ kazʋwa wayɩ yɔ. Pɩkɛna wonu ŋgʋ pehiu kʋ kpɛlɩ kpɛlɩ hɔɔlʋʋ taa yɔ.
Kpɛlɩ kpɛlɩ wondu ndʋ, tiliɖe lɩna keekee nɛ, ɩɖɩɖɔgɛnɩ nɛ kaɖɩbɔnɩ tomnaɣsɩ taa. Papɩzɩʋ pehiu pɩ-tɛ tomnaɣ ŋga ɖɔɖɔ cɛŋgbɛ mʋlʋm taa ɖɔɖɔ yem kɛlɛʋ. Kajalaɣ nimaɣ tanɩɩ wɛɖʋ n̄ɩŋga kɛlɛ nɩlɔŋ.
Nɩlɔŋ nimaɣ yaa pɩsaɖʋ ŋgʋ n̄ɩnɩyaa sɔsaɣ lɩ kɩ yɔ yaa lɩzɩ kʋ pɩnaɣ 1938 n̄ɩŋga taa. Nimaɣ tanɩɩ wɛɖʋ n̄ɩŋga kanɛ, kawazaɣ ɖɔɔ siŋŋ kɛ kɩyakʋ pɛdʋ taa yaa tadɩyɛ hɔɔlʋʋ taa.
Ɖoo lɔŋ taa mbɩ yɔɔ lɛ, pɩsatʋ yaa ɖama taa lɛɣtʋʋ wondu kulubutu sakɩyɛ kaatɛma lɩɩ. Natʋyʋ natʋyʋ hɩla kɔ yɔ nɛ Fransɩ kʋnʋŋ taa : fibres acryliques, nɛ aramide, nɛ oléfine ɖɔɖɔ nɛ pɩtasɩna polyester.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Wondu kususutu]]
[[Category:Wondu]]
bp4jv0lv509bj866m4gz7kaqv420wlt
Mɔsɩkʊʊ
0
802
18491
9157
2025-05-15T05:09:27Z
Onuphriate
5375
18491
wikitext
text/x-wiki
'''Mɔsɩkʊʊ''' kɛna [[Ruusii]] ɛjadɛ taa tɛtʊ sʊzɔtʊ nɛ ndʊ kɩlɩna walanzɩ ɖɔɖɔ kɛ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa nɛ [[Eerɔpʋ tɛtʋ tɔm|Eerɔpʊ]] ajɛya kpeekpe taa. Tɛtʊ tʊnɛ tɩwɛ pɔɔ ŋga payaɣ-kɛ se Mɔsɩkoova yɔ kɔ-yɔɔ. Pʊyɔɔ kɛ pakpaɣ hɩɖɛ nɖɩ nɛ payaa tɛtʊ tʊnɛ se Mɔsɩkʊʊ, pʊ-tɔbʊʊ se tɛtʊ ndʊ tɩ-taa nɛ nikaɣ yɔ.
Mɔsɩkʊʊ tɛtʊ wɛ tɩ-tɩ yɔɔ ɛzɩ ɛjaɖɛ mpilim yɔ. Tɛtʊ ndʊ tɩ-taa kɛ ɛyaa kɩla ɖɔʊ kɛ Eerɔpʊ ajɛya kpeekpe taa. Tɛtʊ tʊnɛ tɩ-walanzɩ landammm taa wɛ ɛzɩ ɛkɩtaarɩnaa 251 100 yaa kilomɛtanaa 2 511. Pɩnaɣ 2014 pakalɩ kɩgalʊʊ lɛ ɛyaa mba panaa yɔ pɛɖɛ ɛzɩ miliyɔɔnaa hiu nɛ naalɛ yɔ (12 000 000) ɛlɛ yee pɛkpɛndɩna ageeta wena awɛ pɩcɔlɔ kpɛɛɛ yɔ kɔyɔ, ɛyaa ɛzɩ miliyɔɔnaa hiu nɛ kagbaanzɩ yɔ (15 000 000).
Ndʊ kɩlɩna walanzɩ ɖɔɖɔ nɛ tɩ-walanzɩ landammm taa wɛ ɛzɩ kilomɛtanaa kutoku yɔ (1 000). Peeɖe kɛ Ruusii tɔsʊʊ ñʊʊ wɛɛ, politiki kpelasɩ ɖɔɖɔ pɩna sukuli kɩtɛzʊʊ wɛɛɖɔɖɔ. Ɛzɩ ajɛya lɛɛna taa tɛtʊ sʊzɔtʊ lɛɛtʊ yɔ, Mɔsikuu tɛtʊ nɛ ajɛyaa 36 naayɛ taa ñɩndʊ paɖʊ nɔɔ nɛ palakɩ tʊma kʊɖʊma se pɛ-tɛtʊ ɛɖɛɛna ɛsɩndaa.
Payaɣ Mɔsɩkʊʊ komina yɔɔ cɔnɩyʊ kɩfalʊ se Sergueï Sobianine.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Tɛtʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Eerɔpʋ]]
[[Category:Aazii]]
[[Category:Ruusii]]
tq0gzd8cp9c1ladjrzga3myxyaqcl6t
Mɔɔ sʊndʊ
0
803
10380
10330
2018-01-01T13:37:45Z
Gnangbade
58
fotos
10380
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Human_skeleton_front_en.svg|vignette|Human skeleton front en]]
Mɔɔ sɔʊndʊ kɛna ɛyʊ yaa tɛtɛ kpɩnɛ yɔɔ mbʊ pɩwɛ nɛ pɩɖɔkʊ tomnaɣ yɔ. Mɔɔ sʊndʊ kɛna ɖɔɖɔ mɔɔ kpeekpe kpɛndʊ kɛ tomnaɣ taa. Mɔɔ sʊndʊ wɛ nabʊlɛ taa: sʊndʊ lɛɛtʊ wɛna pʊ-yɔɔ kiŋ nɛ naalɛ ñɩndʊ ñɛwɛna pɩ-taa kiŋ. Mɔɔsʊndʊ ndʊ tɩwɛna pʊ-yɔɔ kiŋ yɔ panaɣ-tʊ tɛtɛ kpɩna naayɛ yɔɔ ɛzɩ mukuuliŋ, caafela yaa lɩm taa kamayɩŋ yɔ. Pɩkzɩ mɔɔ sʊndʊ ndʊ tɩwɛna pɩ-taa yɔ, pakatʊ-tʊ ɛzɩ ɛyʊ yaa tɛtɛ kpɩna sakɩyɛ yɔɔ. Mɔɔ sʊndʊ nɛ nimvela mba yekina nɛ ɛyʊ yaa tɛtɛ kpɩnɛ pɩzɩɣ nɛ pɩɖɔ camɩyɛ. Mɔɔ sakɩyɛ kpɛndɩna nɛ pɩpɩsɩ mɔɔ sʊndʊ.
[[Fichier:Human_skeleton_back_en.svg|vignette|Human skeleton back en]]
Mɔɔyɛ kɛna ɛyʊ pilinzi taa hɔɔlʊʊ ŋgʊ kɩkɩla ɖoŋ kaŋ kaŋ yɔ. Yee pakpaɣ ɛyʊ mɔɔ sʊndʊ kɔyɔ, ɛwɛna [[Mɔɔyɛ|mɔɔ]] mɩnɩŋ naalɛ nɛ looɖo (206). Ɛlɛ ɛyaa nabayɩ wɛɛ lɛ, pɔ-mɔɔ tatalɩ mbʊ mbʊ pʊyɔɔ yɔ naayɛ ɔɔ kɛ nandʊ naayɛ kpagba. Mɔɔ ana a-yɔɔ kɛ nandʊ wɛɛ nɛ hokazi yaa lila naayɛ ɖɔkɩna nanzɛmɩyɛ kɛ mɔɔ ana a-yɔɔ. Hokazi nzɩ ɖɔɖɔ tamna mɔɔ ana nɛ ɖama. Piya afolomwaa mɔɔ wɛɛ ɖɔfɩɩ nɛakpaɣ ɖoŋ nɛ akpaɣ ɛɖɩɣna paɣlʊʊ lɛ. Mbʊ yebina nɛ pɩɣa ɛcam mɔɔyɛ ɛpɛlaa kɔyɔ, ɖɩɩlaazɩɣ tam.
Mɔɔ wɛna wazasɩ ndɩ ndɩ kɛ mɔɔ sʊndʊ taa. Kacalaɣ taa lɛ, mɔɔ yebina nɛ ɛyʊ nandʊ ɖɔkɩ ɖama yɔɔ nɛ ɛpɩzɩɣ nɛ ɛsɩŋgʊ ɛ-naŋgbanzɩ yɔ nɛ ɛɖɔŋ nɛ ɛkpaɣ nɛ etiki nɛ ekotuu nɛ pɩwayɩ lɛ, mɔɔ kʊɖʊma ana ahʊʊzʊʊna ɛyʊ hɔɔlɩŋ nɩɩyɛ yɔɔ ɛzɩ: ɛyʊ taa [[Hɔyɛ|hɔ]], [[lotu]], [[Hʋzʋʋ|hʊzʊŋ]], ñalamɩyɛ, hosaɣ lawubu. Ɛyʊ mɔɔ taa lɛ, nakpaɖaɣ taa mɔɔyɛ kɩlɩna ɖaalʊʊ. Mɔɔ taa payɩ lɛ, mɔɔyɛ nɖɩ ɖɩkɩla ɖoŋ yɔ, nɖɩɩlɛ keɖe.
Pɩwɛɛ se ɛyʊ ɛtɩlɩ se paa ɛtɔkɩ nandʊ ndʊ ndʊ nɛ ɛsalɩɣ tɩ-mɔɔ se a-taa anaɣam wɛɛ nɛ pɩwɛ ɖeu nɛ leleŋ kɔyɔ, pɩfɛyɩ se ɛtamna anasayɩ kpɩna ñɩna. Payaʊ se anasayɩ kpɩna yɔ, pɩwɛɛ se ɛyʊ ɛnɩɩ se pɩkɛna kpɩna wena pɔɖɔʊ-yɛ nɛ avema naalɛ yaa naatozo nɛ atɛma talʊʊ tɔɔʊ yɔ. Mbʊ pʊyɔɔ yɔ, tɔɔnasɩ nzɩ pɩtɛ kpɩna ana atɔkɩ yɔ, poluki-sɩ kulubu nɛ ñɩma wena pɔsɔkɩ-yɛ ɖɔɖɔ se apaɣlɩ lɔŋ lɔŋ yɔ, nabʊ yʊ taa pɩkɛna ɛyʊ kɛ kʊdɔŋ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Ɛyʋ pilinzi]]
lm1kdcdlfw9kh2wc8kxfhrybmwab8wo
Mɔɔ sʊndʊ (squelette)
0
804
4027
4026
2017-06-24T00:06:32Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
4027
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Mɔɔ sʊndʊ]]
qzpdybas4wedt6iklyqu80vohuntn1z
Mɔɔyɛ
0
805
10383
10382
2018-01-01T13:45:00Z
Gnangbade
58
fotos
10383
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Bone_Pile,_Sedlec_Ossuary_(6283364666).jpg|vignette|Bone Pile, Sedlec Ossuary (6283364666)]]
Mɔɔyɛ kɛna ɛyʊ pilinzi taa hɔɔlʊʊ ŋgʊ kɩkɩla ɖoŋ kaŋ kaŋ yɔ. Ɛyʊ wɛna mɔɔ mɩnɩŋ naalɛ nɛ looɖo (206). Ɛlɛ ɛyaa nabayɩ wɛɛ lɛ, pɔ-mɔɔ tatalɩ mbʊ mbʊ pʊyɔɔ yɔ naayɛ ɔɔ kɛ nandʊ naayɛ kpagba. Mɔɔ ana a-yɔɔ kɛ nandʊ wɛɛ nɛ hokazi yaa lila naayɛ ɖɔkɩna nanzɛmɩyɛ kɛ mɔɔ ana a-yɔɔ. Hokazi nzɩ ɖɔɖɔ tamna mɔɔ ana nɛ ɖama. Piya afolomwaa mɔɔ wɛɛ ɖɔfɩɩ nɛakpaɣ ɖoŋ nɛ akpaɣ ɛɖɩɣna paɣlʊʊ lɛ. Mbʊ yebina nɛ pɩɣa ɛcam mɔɔyɛ ɛpɛlaa kɔyɔ, ɖɩɩlaazɩɣ tam.
[[File:Human_jawbone_num.JPG|thumb|machoire humain]]
Mɔɔ wɛna wazaɣ ndɩ. Kacalaɣ taa lɛ, mɔɔ yebina nɛ ɛyʊ nandʊ ɖɔkɩ ɖama yɔɔ nɛ ɛpɩzɩɣ nɛ ɛsɩŋgʊ ɛ-naŋgbanzɩ yɔ nɛ ɛɖɔŋ nɛ ɛkpaɣ nɛ etiki nɛ ekotuu nɛ pɩwayɩ lɛ, mɔɔ kʊɖʊma ana ahʊʊzʊʊna ɛyʊ hɔɔlɩŋ nɩɩyɛ yɔɔ ɛzɩ: ɛyʊ taa [[hɔyɛ]], [[lotu]], [[Hʋzʋʋ|hʊzʊŋ]], ñalamɩyɛ, hosaɣ lawubu. Ɛyʊ mɔɔ taa lɛ, nakpaɖaɣ taa mɔɔyɛ kɩlɩna ɖaalʊʊ. Mɔɔ taa payɩ lɛ, mɔɔyɛ nɖɩ ɖɩkɩla ɖoŋ yɔ, nɖɩɩlɛ keɖe.
[[Fichier:TrexPelvis.jpg|vignette|TrexPelvis]]
Pɩwɛɛ se ɛyʊ ɛtɩlɩ se paa ɛtɔkɩ nandʊ ndʊ ndʊ nɛ ɛsalɩɣ tɩ-mɔɔ se a-taa anaɣam wɛɛ nɛ pɩwɛ ɖeu nɛ leleŋ kɔyɔ, pɩfɛyɩ se ɛtamna anasayɩ kpɩna ñɩna. Payaʊ se anasayɩ kpɩna yɔ, pɩwɛɛ se ɛyʊ ɛnɩɩ se pɩkɛna kpɩna wena pɔɖɔʊ-yɛ nɛ avema naalɛ yaa naatozo nɛ atɛma talʊʊ tɔɔʊ yɔ. Mbʊ pʊyɔɔ yɔ, tɔɔnasɩ nzɩ pɩtɛ kpɩna ana atɔkɩ yɔ, poluki-sɩ kulubu nɛ ñɩma wena pɔsɔkɩ-yɛ ɖɔɖɔ se apaɣlɩ lɔŋ lɔŋ yɔ, nabʊ yʊ taa pɩkɛna ɛyʊ kɛ kʊdɔŋ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Ɛyʋ pilinzi]]
r97vdbngmfb0kuhq4mcg64xv4y1mlzg
Mɔɔyɛ (Os)
0
806
4034
4033
2017-06-24T00:06:32Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
4034
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Mɔɔyɛ]]
qyt6iv71gwsblhh9rz7fbq8d49egnyk
Mɔɔʊ
0
807
10384
10332
2018-01-01T13:49:17Z
Gnangbade
58
fotos
10384
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Neus1.jpg|vignette|Neus1]]
Mɔɔʊ kɛna ɛyʊ ɛsɩndaa taŋgɩyɩ hɔɔlʊʊ nakʊyʊ nɛ kɩwɛ ɛsa nɛ hayʊ ndomiye nɛ lɩkpaɣzasɩ pɛ-hɛkʊ taa. Mɔɔʊ wɛna pɔŋ naalɛ nɛ peeɖe kɛ ɛyʊ feziɣna. Pʊtɔbʊʊ se ɛkpakʊ [[heelim]] nɛ awayɩ nɛ ɛsʊzʊ ɛ-taa nɛ pɩcalɩɣ tomnaɣ nɛ pɩtaa anaɣam tɛŋ nɛ pɩkazɩ azulima lɛ, peeɖe ɖɔɖɔ kɛ heelim mbʊ yaa azulima ana aɖaanɩɣna lɩʊ.
[[Fichier:Nostrils_by_David_Shankbone.jpg|vignette|Nostrils by David Shankbone]]
Mɔɔʊ wazaɣ tasɩɩna se efezɩ ɛlɛ, ŋgʊ ɖɔɖɔ yɔɔ kɛ ɛyʊy pɩzɩɣ ɛyɔɔdʊ nɛ pɩwɛʊ leleŋ. Ɛyaa nabayɩ mɔɔŋ wɛɛ kpatayaa kpatayaa nɛ laala ñɩŋ wɛɛ sɛŋŋ sɛŋŋ. Mɔɔŋ wɛ mɔɔŋ taa nɛ pɛkɛdɩɣ se, weyi ɛ-mɔɔʊ kaakɩla yɔ, ɛnʊ payawaɣ se [[Cléopatre|Cléopâtre]]. Sɔdʊʊ ŋgʊ payawaɣ se [[Blaise Pascal]], ɛɖɛyɩ ɛyʊ ɛnʊ ɛmɔɔʊ nɛ ɛtɔŋ se: Yee [[Cléopatre]] mɔɔʊ kaatasa wɛʊ tobi kɔyɔ, tɛtʊ kpeekpe kaalɛɛzaa.
[[Fichier:Nose_piercing.jpg|vignette|Nose piercing]]
Ɛyʊ sʊtʊyʊʊ lɛ, ɛ-mɔɔŋtɛɛ nɔʊ hundʊ. Tʊʊtʊ kpaɣ ɛyʊ lɛ tɩlɩɣna ɛ-mɔɔŋ tɛɛ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Ɛyʋ pilinzi]]
n5yjpylwkwqqqf116xjuilc2dfvidqu
Mɔɔʊ (Nez)
0
808
4041
4040
2017-06-24T00:06:32Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
4041
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Mɔɔʊ]]
2zmr8t9rx1owjn5je9foy420stdnz4w
Mɔʋ
0
809
10093
4046
2017-12-25T11:05:41Z
Gnangbade
58
Liens, photos
10093
wikitext
text/x-wiki
[[File:Ricegrains1100ppx.jpg|thumb|Mɔʋ]]
'''Mɔʋ''' kɛna tɔɔnasɩ nzɩ sɩkɛ pe yɔ sɩ-taa nakɛyɛ. Pahayɩɣ-kʋ hɔɔlɩŋ weyi ɛ-taa soŋgaɣ nɛ niikaɣ pɛwɛɛ yɔ. Papɩzɩɣ pahayɩ-kʋ ɖɔɖɔ hɔɔlɩŋ weyi ɛ-taa niikaɣ nɛ wɩsɩ pɛwɛ pazɩ pazɩ yɔ. Pahayɩɣ mɔʋ fɛɛŋ taa, pɩkɩlɩna ɖenɖe lɩm wɛ fɛndɛlɛɛɛ yɔ. Payaɣ pɩ-tɛ hayɩm se mɔʋ ɛjɛŋ. Pahayɩɣ-kʋ ki-pe yɔɔ. Kɩ-taa n̄ɩm ɖɔ pɩdɩɩfɛyɩ.
[[File:Oryza sativa.JPG|thumb|Oryza sativa]]
Mɔʋ wɛna hɩla ndɩ ndɩ. Payaɣ [[Aazii tɛtʋ wandamm]] taa mɔʋ se "''Oryza sativa''", payaa Afrika wɩsɩ ɖɩɖʋyɛ taa mɔʋ se "''Oryza glaberrima''" yaa "Casamance" mɔʋ.
[[File:Terrace field yunnan china denoised.jpg|thumb|Terrace field yunnan china denoised]]
Ɛyaa sakɩyɛ sɔɔlɩ mɔʋ pɩkɩlɩ tɔɔnasɩ lɛɛsɩ, kɔzɩ kɔzɩ [[Amerika nɛ hadɛ tɛtʋ (Amérique du Sud)|Amerika nɛ hadɛ kiŋ]] tɛtʋ taa n̄ɩma nɛ [[Afrɩka tɛtʋ wandamm (Continent africain)|Afrika]] nɛ Aasii pɛ-tɛtʋ taa n̄ɩma. Mɔʋ kɛna kajalaɣ tɔɔnaɣ ŋga ɛyaa kɩlɩɣ tɔɔʋ kedeŋa yɔɔ cɩnɛ yɔ. Pʋ-yɔɔ pakɩlɩɣ-kʋ hayʋʋ kedeŋa yɔɔ cɩnɛ. Huŋ nʋmɔʋ taa lɛ, saamɩla wayɩ lɛ, mɔʋ tɩŋɩɣna tɔɔnasɩ pe n̄ɩnzɩ ɛsɩndaa. [[Siini]] nɛ [[Ɛɛndɩ]] nɛ [[Sapɔŋ]] pa-ajɛya taa pakɩlɩɣ mɔʋ tɔɔʋ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Tɔɔnasɩ]]
obq17jizrngga3dk7x54994yzk37oqv
Mɛkisiikoo (Mexico)
0
810
16347
4048
2023-05-09T03:35:40Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Mɛkisiikoo (Tɛtʋ sɔsɔtʋ)]]
16347
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Mɛkisiikoo (Tɛtʋ sɔsɔtʋ)]]
jftmzwmfcrxtlzrj8e1yfa7oo3fq2zg
Mɛkisiikoo (Tɛtʋ sɔsɔtʋ)
0
811
14239
14185
2019-05-06T08:21:10Z
Hugo.arg
49
Annulation des modifications 14185 de [[Special:Contributions/76.21.114.155|76.21.114.155]] ([[User talk:76.21.114.155|discussion]])
14239
wikitext
text/x-wiki
[[File:15-07-12-Ciclistas-en-Mexico-RalfR-N3S 8977.jpg|thumb|15-07-12-Ciclistas-en-Mexico-RalfR-N3S 8977]]
Mɛkisiikoo kɛna [[Mɛkɩsiiki (Ɛjaɖɛ)|Mɛkisiiki]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ sɔsɔtʊ nɛ tɩwɛ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-hɛkʊ taa ɖeyi ɖeyi. Mɛkisiiki ɛjaɖɛ lɛ, ajɛya cikpena ɖɔɔ nɛ ana akpɛndɩna nɛ pɩla ɛjaɖɛ kʊɖʊmɖɩyɛ kpayɩ nɛ ajɛya ana a-taa kɔyɔ Mɛkisiko, ŋgʊ kɩkɛ ɛjaɖɛ 32 ñɩnɖɛ yɔ.
[[File:15-07-12-Mexico-D-F-RalfR-N3S 9012.jpg|thumb|15-07-12-Mexico-D-F-RalfR-N3S 9012]]
Tɛtʊ tʊnɛ tɩwɛ pʊŋ nɩƴɛ hɛkʊ taa nɛ ɩ-kuyɩmɩŋ taa maɣna mɛtanaa ɛzɩ 2 400 yɔ ɛlɛ yee pamaazɩɣna teŋu yɔ pɩɖɛ ɛzɩ mɛtanaa 5 000 yɔ. Tɛtʊ tʊnɛ tɩwɛ Mɛkisiiki ɛjaɖɛ hɛkʊ taa ɖɛyi ɖeyi nɛ ndʊ kɛŋna tɛtʊ natutozo ñɩndʊ keteŋa kpeekpe taa ɛyaa ɖɔʊ taa.
[[File:Museo Soumaya, Ciudad de México, México, 2015-07-18, DD 12.JPG|thumb|Museo Soumaya, Ciudad de México, México, 2015-07-18, DD 12]]
Tɩ-ɖaalakɩŋ sɔsɔŋ taa maɣna ɛzɩ kilomɛtanaa mɩnɩʊ (100) yɔ nɛ ɖaalakɩŋ topoyuu taa lɛ pɩmaɣna kilomɛtranaa hiuwaa looɖo (60). Pɩnaɣ 2015 pakalɩ kɩgalʊʊ kɛ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa lɛ ɛyaa kpɛnda 8 918 653.
Ɛzɩ ajɛya lɛɛna taa tɛtʊ sʊzɔtʊ lɛɛtʊ yɔ, [[Mɛkɩsiiki (Mexique)|Mɛkisiiki]] tɛtʊ nɛ ajɛyaa naayɛ taa ñɩndʊ paɖʊ nɔɔ nɛ palakɩ tʊma kʊɖʊma nɛ anaa yɔ: [[Pɛrɩlɛɛ (Berlin)|Pɛrɩlɛɛ]] ([[Caama (Allemagne)|Caama]]), Sikaagoo ([[Etaazuunii (États-Unis)|Etaazuuni]]), [[Maadiriidi (Madrid)|Maadiriidi]] ([[Ɛsipaañɩ (Espagne)|Ɛsɩpaañɩ]]), Nagoya ([[Japɔŋ (Japon)|Japɔŋ]])), [[Paarii (Paris)|Paarii]] ([[Fransɩɩ]]), [[Peekɛɛ (Pekin)|Peekɛɛ]] ([[Siini]]), [[Sewuuli (Séoul)|Sewuuli]] ([[Kooree Hadɛ Kiŋ (Corée du Sud)|Koree nɛ Hadɛ Kiŋ]]).
Payaɣ Mɛkisiikoo maalika yɔɔ cɔnɩyʊ kɩfalʊ se Miguel Ángel Mancera.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Amerika]]
[[Category:Tɛtʋ sɔsɔtʋ]]
6zxx6swwbslnyqdzxuroqylwofqdq39
Mɛkɩsiiki (Ɛjaɖɛ)
0
812
14549
13538
2020-03-23T03:03:53Z
Renamed user 23o2iqy4ewqoiudh
112
14549
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛjaɖɛ
| Hɩɖɛ = Mɛkɩsiiki
| Hɩɖɛ2 = Mexique
| Kɩɖaʋ kɩdɛɛka = [[File:Flag of Mexico.svg|75px]]<br>Mɛkɩsiiki Kɩɖaʋ kɩdɛɛka
| Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ = [[File:Coat of arms of Mexico.svg|75px]]<br>Mɛkɩsiiki Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ
| image_map = [[File:Blank map of Mexico.svg|190px]]<br>Mɛkɩsiiki tɛlɛŋa
| official_languages = .
| capital = .
| government = .
| president = Ɖajaa Andrés Manuel López Obrador
| area_km2 = 1,972,550
| population_estimate = 119,530,753
| population_estimate_year = 2015
| population_density_km2 = 61
| cctld = .mx
}}
'''Mɛkɩsiiki''' kɛna Amerika nɛ hayʊ nɛ hɛkʊ nɛ hɛkʊ taa ɛjaɖɛ naɖɩyɛ. Hadɛ kiŋ lɛ, ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩsɩna kamaɣ kɛ [[Kuwatemala]] nɛ Peelizi, hayʊ kiŋ lɛ [[Etaazuunii]], wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa lɛ Mɛkɩsiiki lɩŋgamʊʊ nɛ [[Karayiibɩ Teŋgu|Karayiibi teŋgu]] piyele nɛ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa lɛ [[Pasifiki Lɩŋamʋʋ|Pasɩfiki Lɩŋamʋʋ]]. Keteŋa kpeekpe taa lɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩkɛ hiu nɛ naanza ñɩnɖɛ kɛ walanzɩ taa. Ɖɩ-walanzɩ taa wɛ ɛzɩ 2 000 000 km2 yɔ nɛ ɖɩkɛ 11 ñɩnɖɛ kɛ ɛyaa ɖɔʊ taa.
Keteŋa kpeekpe liidiye koozaɣ sɔsɔwa tɔŋ se pɩnaɣ [[2014]] taa lɛ ɛyaa kpɛnda miliyɔɔna 123,8 nɛ pa-taa lɛ sakɩyɛ yɔɔdɩɣ [[Ɛsɩpaañɔlɩ kʊnʊŋ|ɛsɩpañɔɔlɩ]]. Mɛkɩsiiki taa ajɛya cɩkpena wɛ hiuwaa naatozo nɛ kʊɖʊm nɛ pɩtasɩna ɖenɖe tɛtʊ sɔsɔtʊ [[Mɛkisiikoo (Tɛtʋ sɔsɔtʋ)|Mɛkɩsiikoo]] wɛɛ yɔ.
Ɖooo pɩnzɩ 1521 taa kɛ [[Ɛsɩpaañɩ]] paɣzɩ Mɛkɩsiiki kpacayʊʊ pɩkɔɔ pɩtalɩ ɛzɩ pɩnzɩ 300 yɔ nɛ pɩkɔma pɩtalɩ pɩnaɣ 1810 ɛlɛ Mɛkɩsiiki ñɩnɩʊ kpem se kɩwɛɛ kɩ-tɩ yɔɔ. Pɩnaɣ 1813 taa lɛ, M;kɩsiiki se kɩwɛ kɩ-tɩ yɔɔ ɛlɛ pɩnaɣ 1821 taa kɛ pɔkɔma papɩzɩ nɛ pɛwɛɛ pa-tɩ yɔlɔ yelie.
Kpana mbʊ yɔ, yoŋ ɖeke wɛna nɛ ɖiuɖiu caaʊ fɛyɩ. Pɩkɔma pɩla se Porfirio Diaz kpaɣ kpelaɣ lɛ laŋhɛzɩyɛ nɛ ɖiuɖiu caaʊ wɛɛ. Pɩnaɣ 1910 taa kɛ pakʊ Porfirio Diaz.
Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩkɛna kacalaɣ ñɩnɖɛ kɛ Ameriki-latiini taa se ɖɩsʊʊ OCDE taa. Mɛkɩsiiki wɛ [[ONU ŋgbɛyɛ|ONU]] taa, OMC taa, G20 taa nɛ keteŋa yɔɔ aŋgba sɔsɔna taa. Ɛsɩyɛ ekpena nʊmɔʊ taa lɛ, ɖɩkɛna hiu nɛ naatozo ñɩnɖɛ wena a-taa ɛyaa kɩlɩɣ wobu yɔ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Amerika]]
[[Category:Ameriki nɛ hɛkʋ taa wandamm]]
[[Category:Mɛkɩsiiki]]
tih9lfyxbl2qwsi7sw2yuodl9jzvhai
Mɛlɛ
0
813
12951
11319
2018-09-14T01:00:44Z
196.168.215.137
orthographe et contenu
12951
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Yacht_Lady_Moura_in_Monaco.jpg|vignette|Yacht Lady Moura in Monaco]]
Mɛlɛ kɛna n̄ɩɣʋ ŋgʋ ɛyʋ maamaa lɩza nɛ kɩwɛ [[lɩm]] yɔɔ nɛ kɩwɛna ɖoŋ size kɩcaɣ lɩm yɔɔ yɔ. Mɛlɛ kʋnɛ, kɩwɛ lɩm yɔɔ yem nɛ kɩɩpɩzʋʋ kɩɖɛ lɩm tɛɛ yem nɛ pɩtɛkɛ kɛgbɛdɛsaɣ nakɛyɛ laba kʋ.
Mɛlɛ, lɩm yɔɔ n̄ɩŋgʋ kʋnɛ, mba pazaɣ-kʋ yɔ, pɛwɛna ɖoŋ siŋŋ. Kʋɖɔŋ lɩm hɔɔlɩŋ kpeekpe. Wondu ndʋ payɩ pʋwɛ size pɛɖɛzɩna lɩm yɔɔ yɔ, mɛlɛ kʋnɛ kɩpɩzʋʋna nɛ kɩla tʋmɩyɛ nɖɩ.
[[Fichier:SchiffeMaxau.jpg|vignette|SchiffeMaxau]]
Ɖɩtaasɔɔ ɖɔɖɔ size lɩm yɔɔ mɛlɛ kʋnɛ, palakɩ kʋnɛ tʋma sakɩyɛ ndɩ ndɩ. Mɛlɛ kʋnɛ, palakɩ-kʋ nɛ you, ŋgʋ ɖɔɖɔ palakɩna [[Kpakpayaɣ|kpakpasɩ]] lakʋ. Pʋtɔbʋʋ size pagbaɣ yaa pɔlɔʋʋ kʋnɛ lɩm taa kpɩna nandʋ n̄ɩna kpeekpe pɩkɩlɩna kpakpasɩ.
[[Fichier:Rccl-brillance-of-the-seas.jpg|vignette|Rccl-brillance-of-the-seas]]
Sakɩyɛ kpakʋʋ mɛlɛ ŋgʋ ɖɔɖɔ siŋŋ nɛ pakpakʋ ɛyaa nɛ pɛɖɛzɩʋ nɛ kideŋ. Mɛlɛ ŋgʋ kɩ-taa sakɩyɛ sʋʋ nɛ powoki ajɛɛ sakɩyɛ lɛɣna taa. Mɛlɛ ŋgʋ, sakɩyɛ sʋʋ kɩ-taa ɖɔɖɔ nɛ palakɩ aleeya yaa tanaŋ ndɩ ndɩ.
Pakpakʋʋ ɖɔɖɔ mɛlɛ ŋgʋ nɛ paɖaŋgʋna mɛlɛ waa sakɩyɛ lalaɣ yɔɔ. Mɛlɛ waa ɖʋʋ nesi siŋŋ kɛ ɛyʋ kɛ e-wezuu kpeekpe caɣʋ taa. Kɩzɩna ɛyʋ pɩtatɩɩ fɛyɩna kɛ tadɩyɛ hɔɔlʋʋ taa. Pɩnaɣ [[2007]] n̄ɩŋga taa mbɩ yɔɔ lɛ, mɛlɛ waa ɛzɩ kudokiŋ niidozo nɛ kagbanzɩ (35 000) kaakɛ tadɩyɛ tɛ mɛlɛ waa. Pɛkɛya ɛzɩ ɛyaa 7,4 tɔnɩɩ mbɩ yɔɔ.
[[Category:!Main category]]
435gs2rwe5u9vztz2mahqruem8xlws1
Mɛlɛ (Bateau)
0
814
4072
4071
2017-06-24T00:06:33Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
4072
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Mɛlɛ]]
defvi1yvwk7jgi93kwmcj9g2ry80fwj
Mɛɛrkiiri
0
815
16251
16250
2023-04-06T10:33:07Z
Kwamikagami
1467
16251
wikitext
text/x-wiki
[[File:Mercury in color - Prockter07 centered.jpg|frameless|right]]
Mɛɛrkiiri (kɩɖaʊ: [[File:Mercury symbol (fixed width).svg|16px|☿]]) kɛna wɩsɩ cɔɔʊ taŋgalam tɩyɩŋga. Tɩyɩŋga kɛna ŋga kɩlɩna wɩsɩ ñɔtɩnaʊ kpam. Mɛɛrkiiri kɛŋna wɩsɩ cɔʊʊ taŋgalam yɔ pɩ-tɩyɩŋga ŋga pʊtɔyɩna-kɛ hɩlɩmaɣ yɔ.
Katakɩlɩ tɛtʊ posinaʊ nɛ ɛzɩma kɔñɔtɩna tɛtʊ yɔ pɩmaɣna ɛzɩ 0,3075 nɛ 0,4667 UA yɔ, pʊtɔbʊʊ se ɛzɩma tɩyɩŋga ŋga koposinau nɛ wɩsɩ cɔʊ kpayaɣ hɛkʊ yɔ pɩmaɣna ɛzɩ O,2056 yɔ. Posinau pɔnɛ pɩɖaɣla pɩkɩlana tɛtʊ kɛ tam hiu nɛ naalɛ. Tɛtʊ cɔʊʊ taŋgalam tɩyɩŋga kɛnɛ papɩzɩɣ pana-kɛ nɛ ɛsɛ pee anɛ ɖooo tataa cɩnɛ pɩsɩna ɖaɣlakɩŋ hɛkʊ taa faaʊ ciŋga nɛ pɩtalɩɣ ɛzɩ tɛlm kɛlɛmwaa 4,5 nɛ 13 yɔ.
Tɩyɩŋga kɛnɛ ka-ñɩlɩnzʊʊ taa talɩ ɛzɩ 5,7 nɛ 2,3 yɔ. Ɛlɛ pɩcaɣ kaɖɛ sɩŋŋŋ se pana-kɛ paa ɛzɩm taa mbʊ pʊyɔɔ yɔ tɩŋga kanɛ kakɩla wɩsɩ ñɔtɩnaʊ nɛ wɩsɩ calasɩɣ ɛyaa ɛsɛ. Merkuri wɛna kɩ-nɖɩ nɛ wɩsɩ cɔʊʊ taŋgalam yɔ tɩyɩŋzɩ lɛɛsɩ mbʊ pʊyɔɔ yɔ kɩ-tɛ kpayaɣ hɛkʊ taa cɔɔʊ pɩnaɣ taa yɔ pɩmakɩɣna ɛzɩ afema 87,646 yɔ.
[[File:Tránsito de Mercurio - 09.05.2016 (cropped).JPG|frameless|right]]
Tɩyɩnga kanɛ kɛ-tɛ sizika taa kɩlɩna wɛʊ kpɛɛlɛ kpɛɛlɛ tɩyɩnzɩ lɛɛsɩ nɛ pɩ-tɛ cɔʊ taa ɛɛtalɩɣ camɩyɛ kɛ cɛcɛsɩ naalɛ. Mɛɛrkiiri wɛna tɛtʊ ɖɔɖɔ ɛzɩ tɛtʊ cɔʊʊtɩyɩŋzɩ nzɩ payaɣ se [[Feniisɩ (Vénus)|Feeniisi]], [[Tɛtʋ|Tɛtʊ]] nɛ [[Maarɩsɩ (Mars)|Maarsi]] yɔ. Tɛtʊ cɔʊʊ taŋgalam tɩyɩŋga ŋga payaɣ se Tɛtʊ yɔ kakɩla Mɛrkurɩ kɛ paɣlʊʊ ɛzɩ tam naputozo yɔ nɛ tam nɛɛlɛ kɛ hɩlɩmaaɣ tɔm taa. Mɛrkurɩ wɛ kuluŋkulu ɖɔɖɔ ɛzɩ wɩsɩ cɔʊʊtaŋgalam tɩyɩŋga ŋga payaɣ se Feenuusi yɔ.
[[Room]] mba tɛ sɔdɩŋ tɔm kpɛlɛkɩtʊ taa lɛ, wɩsɩ cɔɔʊ taŋgalam tɩyɩŋga kanɛ ka-hɩɖɛ lɩna sɩʊ ŋgʊ payaɣ se Mɛɛrkiiri yɔ kɩ-taa. Sɩʊ ŋgʊ kɩcɔŋnana tadɩyɛ labʊ yɔɔ nɛ sɩwaa lalaa yɔɔ tɔm tɩlɩɣ ɖɔɖɔ. Tɩyɩŋga kanɛ ŋga cɛlɩna ka-hɩɖɛ kɛ kpɩtaʊ taa kɩykʊ naatozo ŋgʊ nɛ payaɣ-kʊ nɛ fransɩ taa se mɛɛrkredii.
[[File:Mercury - complete mono basemap 2500mpp equirectangular.png|frameless|right]]
[[Category:!Main category]]
[[Category:Wɩsɩ cejewiye]]
[[Category:Tɩnzɩ lɛɣtʋ]]
brqy3igjqs8dt6gn3fpndo205js9sbm
Mɩla
0
816
7461
7460
2017-07-12T15:48:03Z
Gnangbade
58
7461
wikitext
text/x-wiki
[[File:Sorghum bicolor Bild0902.jpg|thumb|Sorghum bicolor]]
Mɩɖɛ kɛ tɩʊ ŋgʊ kɩwɛ ɛzɩ ñɩyʊʊ yɔ nɛ kɩlɩna tɩŋ weyi ɛwɛna pee yɔ ɛ-tɛ cejewiye taa. Ɖɩ-tɛ lɛ, Afrika taa nɛ pahayʊʊ-ɖɩ yɔ ɖɩ-pee nɛ ɖɩ-hatʊ pɔyɔ yɔ. Mɩɖɛ kɛ mʊlʊm pee tɩŋ taa kagbanzɩ ŋgʊ samɩɖɛ nɛ mɔʊ nɛ kpɔnɔ mʊlʊm camɖɩyɛ nɛ tɩŋ piye ndɩ pahayɩɣ-ɖɩ kpɩna ɖʊʊ nɛ anasayɩ sɔlʊm puu hɔɔlʊʊ taa yɔ ndɩ ɖɩyaɣ se ɔrɩgɩ.
[[File:A closeup of Thinai millet with husk..JPG|thumb|A closeup of Thinai millet with husk.]]
Pɩkɛ tɩŋ ŋgʊ kɩ-ɖalakɩŋ makʊna mɛta kʊyʊmʊ yaa naatozo mbʊ yɔ nɛ kɩwɛ kulukulu kpaɣʊ yɔ ɛlɛ pɩ-ta sʊwa nɛ kɩyɔ wɛ hɛtʊ kpaɣʊ yɔ kpaɣʊ yɔ nɛ paa hayʊʊ tikuu cɩkpeluu ŋgʊ lɛ, kɩ-tɛ wɛ abalɩtʊ nɛ halɩtʊ kpakpa. Pakʊŋ mɩɖɛ pɩnaɣ taa paa ɛzɩmta nɛ ɖɩtɛ kʊmtʊ alɩwaatʊ taa lɛ ɖɩ-tɛ niika ɖɔɔ pazɩ nɛ pakʊŋ-ɖɩ pʊpɔzʊʊ se patɩŋ pelem-ɖɩ kpagbaa.
Mɩɖɛ tɩʊ ŋgʊ kɩ-ta wɛ lelemɩnaɣ nɛ durrhine ŋgʊ kʊ-kʊ nɛ kʊ-ɖoŋ pasɩ pazɩ pazɩ alɩwaatʊʊ ndʊ tɩŋ pɩɣ nɛ kʊɖʊ pee yɔ. Mbʊ yebina nɛ pɩkɩlɩ ɖeʊ se patɩzɩ nɛ pʊcɔ pɔtɔɔ. [[Fransɩɩ]] ɛjaɖɛ taa lɛ, pahayɩɣ mɩla pɩtalɩ ɛkɩtarɩ waa 100000 pɩnaɣ 2012 taa pɩkɩlɩna haɖɛ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa kiŋ nɛ pehiɣ mbʊ ɛkɩtarɩ kʊyʊmʊ taa talɩ kɩnto waa 58.
[[File:Pearl millet in bag.JPG|thumb|mɩsɩ pee huyuu taa]]
Mɩla lɩnɛ [[Etiyoopii (Ethiopie)|Etiyoopii]] ɛjaɖɛ taa nɛ amɩzɩ [[Afrɩka tɛtʊ tɔm|Afrika]] ajɛyɛ kpeekpe taa. Pasɩma yɛ [[Roma (Rome)|Roma]] ɛjaɖɛ taa Pline kɩpɩnʊʊ alɩwaatʊ taa. Xénophon kaakalɩnɩyɛ pɩnaɣ 401 pʊcɔ palʊlɩ Yeesʊ Chrɩtʊ Silisi fɛɛɩŋ taa nɛ [[Aazii tɛtʋ wandamm|Azii]] cɩkpelʊʊ taa nɛ nɔnɔɔ [[Tuurkii (Turquie)|Turkii]] taa. Ɖeeɖe nɛ sɔnɔ yɔ pahayɩɣ-yɛ paa kedeŋga ŋga ka-ta. Pɩkɛ sʊŋga tɩŋ, nɛ ɖɔɖɔ ɛzɩ samɩla yɔ pewɩla nɛ pɔtɔzɩ ɖomasɩ ndɩ ndɩ pɩlɩna ajɛyɛ wɛtʊ cɔlɔ. [[Eerɔpʋ tɛtʋ tɔm|Erɔpʊ]] taa lɛ, ahaɖaʊ wɛ keeke [[Mediteranee teŋgu|Mediteranee]] ajɛyɛ taa.
Mɩla kɛ tɔnaɣ ajɛyɛ sakɩyɛ taa [[Afrɩka tɛtʊ tɔm|Afrika]] taa nɛ [[Aazii tɛtʋ wandamm|Azii]] ajɛyaa taa. Pɔtɔkɩ a-tɛ pee ɖɔɖɔ ɛzɩ mɔʊ yɔ yaa panaŋgʊ mʊlʊm. Erɔpʊ ajɛyaa taa lɛ, palakɩ-yɛ pɩsɩkɩtɩ naa nɛ pɔtɔkɩ. Pɔtɔkɩ a-camɩyaa ɖɔɖɔ ɛzɩ pɔtɔkʊʊ fɩŋ fɩŋ naa yɔ. Popuu mɩla sʊlʊm kɔzɩ kɔzɩ [[Purkina Fasoo]] ɛjaɖɛ taa nɛ [[Siini (Chine)|Siini]] ɛ jaɖɛ taa. [[Siini (Chine)|Siini]] taa lɛ, mbʊ kɩlɩ nɛ ɖeʊ nɛ Pékin sɔsɔɔ er guo tou 二锅头酒 yaɣ se mɩla sʊlʊm kʊhʊlɩmʊm nɛ paɖʊ pɩta tilali kɩsɛmʊʊ caʊʊ. Dolo nɛ cakpalo sɔnzɩ sʊlʊm hayi kiŋ ajɛyɛ taa popuu-pʊ nɛ mɩla nɛ patɩzɩ-pʊ lɩm taa pɩpɩɩna tɛɛtʊ.
[[File:MG 5639 (Copy).jpg|thumb|millet ceremonial adornment in
Nigeria]]
[[Category:!Main category]]
[[Category:Tɔɔnasɩ]]
f43wrqo7cuvoy0lpqo7q97zrelkeypl
Mɩndʋ
0
817
9128
8065
2017-10-17T19:51:10Z
Gnangbade
58
Correction catégorie
9128
wikitext
text/x-wiki
N̄ɩnɩyaa cɔlɔ lɛ, ɛsɔtaa mɩndʊ kɛna mbʊ ɛyʊ naɣ nɛ ɛ-ɛsa pe yɔ. Pɩkɛna ɖoluu tɩyɛ yaa ɛzɩ ɖɔm pe sɔsɔna kpeeliɣ na nɛ pɩwɛɛ ɛsɔtaa nɛ pɩcɔʊ keteŋga nɛ pɩtaŋ.Ɛsɔtaa mɩndʊ tɛ hʊlʊnzɩ yaa wɛtʊ lɩɣna wɩsɩ nzɩ sɩwɛɛ yɔ yaa hɔɔlʊ ŋgʊ kɩtaa tɩwɛɛ yɔ. nabʊyʊ taa lɛ pɩlɩɣna tɩtɛ posiɣ nɛ tɛtʊ yaa ɖɔɖɔ ɛzɩ mbʊ nɛ mbʊ pɩwɛ tɩtaa yɔ.
Ɖolu ŋgʊ kɩwɛ Ɛsɔtaa mɩndʊ taa yɔ, kɩlɩna lɩm pɛ wena awɛ ɛsɔtaa mɩndʊ ndʊ tɩtaa yɔ. Lɩm pɛ ana, ana ayɔlɩɣna nɛ piniidiɣ keteŋga yɔɔ ɛzɩ ɖolu tɩyɛ yɔ. Lɩm [[Fefeku|feveku]] ŋgʊ kɩpɩzɩɣ nɛ kɩwɛ ɛsɔtaa mɩndʊ taa yɔ, kɩtɛ ɖɔʊ lɩɣna wɩsɩ feveku ŋgʊ kɩwɛ yɔ kɩ-cɔlɔ: Soŋgaɣ ɛwɛɛ, ɛsɔtaa mɩndu pɩsɩɣ tɩwɛna feveku pɩɖɔɔ sɩŋŋŋ ɖɔɖɔ.
<gallery widths="150px" heights="150px" align="center">
File:Apparition du Soleil sous les nuages.jpg|thumb|Apparition du Soleil sous les nuages
File:Cirrus clouds mar08.jpg|thumb|Cirrus clouds mar08
File:Cirrocumulos clouds.JPG|thumb|Cirrocumulos clouds
File:Cahokia 1.jpg|thumb|Cahokia
File:Wall cloud with lightning - NOAA.jpg|thumb|Wall cloud with lightning
</gallery>
[[Category:Ɛsɔkaaɣ ɖɔnɛ lɛɣtʋ]]
gntc0kvcsay4hp7wgmb6np1dg82u044
Mɩnjɩ mɩnjɩ wɛtʋ wɛʋ
0
818
15992
12955
2022-04-19T00:16:47Z
Zache
3683
changed handstand animation to historical animation
15992
wikitext
text/x-wiki
[[File:Muybridge race horse animated.gif|thumb]]Anjaʋ waa nabɛyɛ mɩnjɩ mɩnjɩ wɛtʋ wɛʋ kɛna lɛɣtʋ ndʋ, tɩwazaɣ kɛlɛ size aseɣɖe tɩnaa nabɛyɛ ɛna cɛzɩm taa mbɩ yɔ kɛ ɛyaa mba peciɣdiɣ patɩ nɛ payaɣ wɛ size mɛmvɛyɩ mɩnjɩ mɩnjɩ waa yɔ. Pɩtɛ ɖɔɖɔ lɛ, ɛyaa mba pɛwɛ ɛzɩ anjaʋ waa yɔ.
Mɩnjɩ mɩnjɩ samaɣ ŋga, kɛwɛ ɖɔɖɔ ɛzɩ, mba pataɣ wɛɛ tɔlɩm nɛ pɛwɛ ɛzɩ, anjaʋ waa yɔ. Mba papɩzɩʋ pala mɩnjɩ mɩnjɩ wɛtʋ ndʋ yɔ, pɛkɛ mba pɛwɛna wezuu, piciɣdiɣ nɛ pɔɖɔŋ powolo nɛ pɔkɔ nɛ papɩzɩɣ ɖɔɖɔ, pala kaayɔɔdasɩ laɣsɩ yɔ.
Hʋnʋ hʋnʋ laɣsɩ tɩna panɛ, pɛkɛ yɔɔdɩyaa siŋŋ tɩna nabɛyɛ ɖɔɖɔ. Hʋna hʋna lakasɩ wɛtʋ paɖaɣna lɛɣzɩnaʋ sinimaɣ.
[[Sinimaɣ]] kʋnɛ kʋkʋʋ lɛ, kɩɖanɩʋ wɩlɩʋ mɩnjɩ mɩnjɩ wɛtʋ tʋnɛ kɛ, takayaɣ nakɛyɛ yɔɔ. Samaɣ caɣ kilingli nɛ kɔcɔŋna mbʋ pɩɖɩɩna labʋ nɛ pɩɖɛɣ yɔ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Naŋgaŋgʋʋ nɛ ɛsɩyɛ tɛɛ]]
0rvpc2btsa9ccaw511z5lyg0j81iysd
Mɩzʋʋ (Explosion)
0
821
12956
12378
2018-09-14T03:45:08Z
196.168.215.137
orthographe et contenu
12956
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Challenger_explosion.jpg|vignette|Challenger explosion]]
[[Fichier:US_Navy_020712-N-5471P-010_EOD_teams_detonate_expired_ordnance_in_the_Kuwaiti_desert.jpg|vignette|US Navy 020712-N-5471P-010 EOD teams detonate expired ordnance in the Kuwaiti desert]]
Mɩzʋʋ kɛna kɛlɛʋ pɩyʋ pɩsʋʋ. Pɩpɩzʋʋ pɩkɛ pɩyʋ kʋɖʋmʋm. Pɩyʋ mbʋ, pɩkɛ wondu kɩmanaʋ. Wonu kɩmanaʋ ŋgʋ, kɩkɛ wonu ŋgʋ kʋɖoŋ ɛkɩla lɛɛkʋ nɖɔ mɩzʋʋ lakɩ yɔ.
Wonu kɩmamanaʋ ŋgʋ, pɩcɔ kiyele nɛ mɩzʋʋ laa lɛ, kɩcalʋʋna pɩsʋʋ heɣlim kɛnɛ. Alɩwaatʋ ndʋ pɩkɩlʋ pɩsʋʋ heɣlim lɛɛlɛɛ yɔ, pɩkɛna alɩwaatʋ ndʋ ɖɛlɛsʋ n̄ɩɣʋ wonu ŋgʋ kɩpɩsʋʋ lɛɛlɛɛ wɛʋ ɖoŋ yɔ.
Mɩzʋʋ wonu kɩmamanaʋ ŋgʋ, kɩhɔŋ kɩ-tɩ nɛ kɩwɛ ɖeyi ɖeyi nɛ n̄azʋʋ ɛzɔkɩyɛ tɩyɛ. Alɩwaatʋ ndʋ tɩ-taa lɛ, kɩhɔŋ kɩcɔlɔ kiŋ nɛ heɣlim mbʋ payaɣna fransɩ kʋnʋŋ taa size "déflagrant" yaa "détonant" yɔ. Peeɖe pɩmɛʋ ɖoŋ nɛ pɩcɛlɛ wilitu yaa tilitu natʋyʋ.
Pɔcɔlʋʋ mɩzɩtʋ yaa kɩmɩzɩtʋ wɛtʋ ndɩ ndɩ taa pɩlɩɩna paa mɩzɩtʋ ndʋ lɛ ti-ɖoŋ lakasɩ taa. Mɩzɩtʋ natʋyʋ hɩla kɔyɔ nɛ [[Fransɩɩ kʊnʊŋ|fransɩ kʋnʋŋ]] taa : déflagration, nɛ détonation, nɛ onde de choc, détonateur yaa explosif brisant.
== Mɩzɩyʋ (explosif) ==
[[Fichier:Dynamite-5.svg|vignette|Dynamite-5]]
Mɩzʋʋ kɛna lɛɛzɩtʋ kpɛdɛ kpɛdɛ wonu kɩmamanaʋ nakʋyʋ kʋɖʋmʋʋ ɛzɩ-ɩ wondu sakɩyɛ n̄ɩndʋ natʋyʋ ɖɔɖɔ yɔ. Wonu kɩmamanaʋ ŋgʋ, kɩ-pɩzʋʋ kɩkɛ cʋʋ pɩyʋ. Mizʋʋ yekina nɛ wonu kɩmamanaʋ pɩsɩ pɩpɩsɩ-ɩ wonu ndɩ ŋgʋ nakʋyʋ.
Ɛlɛ wonu lɛɛkʋ kɩpɩsʋʋ kʋnɛ, kɩ-tɛ paɣlɩka kɩla wonu kɩpɩnʋʋ tɛ paɣlɩka. Ɖɩtaasɔɔ size pɩ-tɛ wɛtʋ wɛ ɛzɩ-ɩ heɣlimaɣ (gaz) yɔ. Ɛzɩma ɛnʋʋ sɩzɩ wonu kɩpɩsʋʋ ŋgʋ kɩlɛɛzʋʋ wɛ lɛɣlɛɣ yɔ, mbʋ ɖɔɖɔ pɩtɛ wonu ŋgʋ kɩtɛŋ lɔŋ ɖɔɖɔ lɛɣlɛɣ.
Wonu kɩpɩsʋʋ yaa kɩlɛɛzʋʋ kʋnɛ, kɩ-tɛ miŋ saʋʋ nɛ ɛsɔkaɣ n̄ɩɣʋʋ pamakʋʋna ɖama ɖeyi ɖeyi lɛ kɛ mɩzʋʋ lakɩ. Alɩwaatʋ ndʋ tɩ-taa mɩzʋʋ lakɩ ɛlɛ, ŋnɩɣ kɔkɔɖɛ yaa wilitu ɖoŋ yɩndʋ natʋyʋ. Pʋtɔʋ nɛ ɛsɔɔdaa kiŋ ɖoŋ nɛ mba pɔyɔtɩna pɩ-tɛ hɔɔlʋʋ ŋgʋ kɩ-taa yɔ, panɩɣ pɩ-tɛ tiliuu.
Kɩmɩzʋʋ kʋnɛ, kɩpɩzʋʋ kɩla pɩlɩɩna cosuu (réaction chimique) yɔɔ. Pɩ-tɛ alɩwaatʋ ndʋ tɩ-taa lɛ, ŋnaɣ size Cosuu wɛ ɖoŋ nɛ pɩ-tɛ ɖɔɖɔ lɛ, pɩwɛ soŋga siŋŋ. Pɩtɩŋgɛ payɩ mbɩ yɔ, pɩkpɛndʋna nɛ piyeki size kɩmɩzʋʋ lakɩ.
Cosuu kɔyɛ tomnasɩ nzɩ sɩwɛ ɖoŋ yɔ, yeee ɖikpaɣ ɛzɩ-ɩ puyuu tɛ yaa lɩm ɖeɖe tɛ mbɩ yɔɔ yɔ, ɖɩnaɣ size pɛwɛ ɖoŋ pakɩlɩ soŋga. Ɛlɛ, ɖɩtaasɔɔ size cosuu (réaction chimique) pɩzʋʋ pɩkɛ ɖɔɖɔ soŋga tomnaɣ nakɛyɛ ɖɔɖɔ. Ɖɩɖɔkɩ ɖɔɖɔ size, soŋga ŋga kɩmɩzʋʋ pɩzʋʋ kala yɔ, kakɩla ŋga kaka n̄ɛwɛ ɖoo kiɖe tɛɛ yɔ.
[[Category:!Main category]]
3rdlv5h8c3i727qgd5d3vzj9e1lvdm7
Mʊndʊsʊʊ kpaɣɖʊ (Siècle des lumières)
0
822
10961
9598
2018-01-30T16:21:25Z
Gnangbade
58
Liens
10961
wikitext
text/x-wiki
Ɛsakuliye yaa tɩlɩtʊ yaa mʊndʊsʊʊ kpaɣɖʊ, pɩkɛ lɔŋsɩɖaa nabɛyɛ wɩlɩyɛ Erɔpʊ ɛjaɖɛ kpaɣɖʊ 18 alɩwaatʊ taa (1715 ŋtalɩ 1789 pɩnzɩ taa) nɛ pamaɣzɩm kaakɛ se palʊbɩna cɩkpɛndʊʊ tɔm nɛ pɛkpɛlɛkɩ lɔŋ. Lɔnzɩnɖɛ kpɛlɛkɩyaa nɛ lɔŋ sɩnɖaa seɣtana tɩlɩtʊ kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ pɩtɩŋna lɩmaɣza lɛɛzʊʊ cɔlɔ mbʊ pʊlʊkaɣna maɣzɩm kɩdɛkɛda nɛ kɩɩkpeɣtʊ Ɛsɔ sɛtʊ aŋgba tɛ kañatʊ nɛ ajɛyɛ kewitu kajatʊ cɔlɔ.
Kpɛlɩ lɛɛzɩtʊ tɛ ñʊʊ yabɩtʊ pɩnaɣ 1688 alɩwaatʊ kaakɛna kajalaɣ maŋgbaŋgaɣ. Ɛlɛ, Fransɩɩ tʊ nɔyʊ yeki se ɖɩnɩɣ se alɩwaatʊ ndʊ tɩkɛ [[Louis 14]] kewiyutu tɛmtʊ tɛ wɛɛ (pɩnzɩ 1670 ŋtalɩ 1820 taa). [[Fransɩɩ]] tɛ kpɛlɩ lɛɛzɩtʊ ɖɩzɩna tɔm ndʊ.
Keɖeɣa tʊmɩyɛ wondu laɖaa cɔlɔ lɛ, pɩkɛ cɔɔlɩɩ nɛ rokoko nɛ miiziki pɛhɛkʊ taa alɩwaatʊ, barok nɛ [[miiziki]] nɛ cɔɔlɩɩ alɩwaatʊ tɛ miiziki. Tɔmpiye ndɩ ɖɩlɩna ɛzɩma ɖeɖe nɛ sɔnɔ alɩwaatʊ taa ɛyaa sakɩyɛ lakɩ-ɖɩ nɛ tʊmɩyɛ yɔ. Pʊwayɩ lɛ, ɛzɩma ɖɩ-tɛ ɛsɩnda wobinaʊ nɛ ɛsakuliye nɛ ɛyaa tɛ lɛɛzɩtʊ kpaɣna pɩnaɣ 1970 alɩwaatʊ taa yɔ.
Mʊntʊsʊʊ kpaɣɖʊ. Pɩkɛ kpaɣɖʊ ŋgʊ kɩsɔɔla mʊntʊsʊʊ nɛ tɩlɩtʊ sakɩyɛ sakɩyɛ pɩtakɛ Ɛsɔ pɩyʊ tɛ maɣzɩm kikpeɣtu mbʊ pɩlɩna maasɩŋ pɩyʊ cɔlɔ yɔ. Mbʊ palakɩna tʊmɩyɛ kʊɖʊmɖɩyɛ yeke koŋ mbʊ se pɩɩkɛ canaʊ tɔm ndʊ paawɩla yɔ. Pʊlʊkɩ ɖɔɖɔ se ɛyʊ ɛtɩlɩ pʊwɛ ɖeu nɛ pɩfɛyɩ ɖeu, ɖenɖe keeke ɛyʊ ɛsakula yɔ.
Palʊkɩ se paha siɣye cɩkpɛndʊʊ yaa mbʊ payi pʊwɛ cɩkpɛndʊʊ taa yɔ. Maɣzɩm pɩɩwɛ ɛyaa cɔlɔ nɛ pʊwɛ ɖɔɖɔ paale. Pɩlɩna lɔnsɩɖɛ kpɛlɛkɩyaa tɛ kalɩhʊnʊʊ yɔɔ lɛ, mʊtʊsʊŋ pɩwɩlɩɣ se pɩkɛ masɩma lɔŋ waa Erɔpʊ ɛjaɖɛ taa tʊlɩna kɩfam wondu ndʊ tɩyɔɔ. Pɩkɛ mʊtʊsʊʊ takayasɩ ɛjaɖɛ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Caanaʋ tɔm]]
[[Category:Eerɔpʋ]]
ih84p3yho3zgdezuazvxntpzl3dpez6
Naajeeriya
0
823
9792
8695
2017-11-21T06:50:17Z
Atticmaker
127
Category added
9792
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛjaɖɛ
| Hɩɖɛ = Naajeeriya
| Hɩɖɛ2 = Nigeria
| Kɩɖaʋ kɩdɛɛka = [[File:Flag of Nigeria (3-2).svg|75px]]<br>Naajeeriya Kɩɖaʋ kɩdɛɛka
| Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ = [[File:Coat of arms of Nigeria.svg|75px]]<br>Naajeeriya Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ
| image_map = [[File:Locator map of Nigeria in Africa.svg|190px]]<br>Naajeeriya tɛlɛŋa
| official_languages = .
| capital = [[Abuuja (Abuja)|Abuuja]]
| government = .
| president = Ɖajaa Muhammadu Buhari
| area_km2 = 923,768
| population_estimate = 182,202,000
| population_estimate_year = 2015
| population_density_km2 = 188.9
| cctld = .
}}'''Naajeeriya''' kɛna Afrika nɛ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa ɛjaɖɛ naɖɩyɛ. Ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa ɛyaa wɛ miliyɔɔnaa 177 nɛ n:̀ɖɩ-taa kɛ ɛyaa kɩlɩ ɖɔʊ Afrika kpeekpe taa nɛ pɩkɛ keteŋa kpeek̂pe kɔyɔ ɖɩkɛlʊbɛ ñɩnɖɛ ɛyaa ɖɔʊ taa. Afrika taa lɛ, Naajeeriya taa kɛ tɔsʊʊ hʊʊ kɩlaa.
Paanɛ karasɩm ɛɛtɩ wɛ peeɖe ɛzɩma ɖɔɖɔ yɔ, peeɖe kʊñɔntɩnaa ɖɔɔ mbʊ pʊyɔɔ yɔ mulum kɩlɩ tɔyʊʊ kpem. Takayasɩ nzɩ paɖʊsa wayi nɛ wayi kʊnɛyɔ pɩɩkɛ lakɩŋ fenaɣ pɩnaɣ 2015 nɛ Muhammadu Buhari kɛ palɩzaa se ɛkɛ peeɖe ɛjaɖɛ ñʊʊyʊ. Ɛjaɖɛ ñʊʊtʊ kɩfalʊ ɛnɛ ɛlɛɣza ñʊʊtʊ kɩpɩnʊ weyi payaɣ se Abasanjo.
Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛtʊ sɔsɔtʊ yʊŋ ñɩndʊ yɔ Abuja. Ɖɩwɛ Afrika nɛ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa ajɛya wena aɖʊ ŋgbɛyɛ tɔsʊʊ hʊʊ tɔm taa nɛ paya-ɖɩ se CEDEAO yɔ ɖɩ-taa.
Ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa Iboowaa, Yurubawaa nɛ Fulaaniwaa, mba payaɣ-wɛ ɖɔɖɔ se fɩlandinaa yɔ pakɩlɩna wɛʊ.
Pɩnaɣ 2014 taa palɩzɩ paɣtʊ se pakpa nabɛyɩ halaa ɖeke yaa abalaa ɖeke se pasʊʊna-ɖama yɔ, paɖʊʊ-wɛ salaka pɩnzɩ hiu. Nɛ yee halaa pa-taa peɖeke yaa abalaa pa-taa peɖeke ɖɔɖɔ se pɛwɛ ɖama cɔlɔ se pawala-ɖama yaa pakpaɣ-ɖama yɔ, paɖʊ-wɛ salaka pɩnzɩ hiu nɛ naanza.
{{Afrɩka}}
[[Category:!Main category]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Naajeeriya]]
h12iivmm1758ahto5p3pwjha5z9qegj
Naakpaɖaɣ
0
824
10323
4119
2017-12-30T18:03:55Z
Gnangbade
58
Lien
10323
wikitext
text/x-wiki
Nakpaɖaɣyekina ɛyʊ ɖɔŋ nɛ ɛkpaɣ nɛ etiki. Nakpaɖaɣ wɛ nʊmbɛɖɛ nɛ naatalʊʊ pɛhɛkʊ taa. Yaʊ ta yem lɛ, payaɣ nakpaɖaɣ se [[Nɩŋgbaŋaɣ|naŋgbaŋaɣ]]. Ɛzɩma nɩmbɛɖɛ nɛ naatalʊʊ pɔcɔʊ yɔ, mbʊ yekina nɛ ɛyʊ pɩsɩɣ ɛɖɔŋ.
Nɩmbɛɖɛ taa mɔɔ naalɛ yeke wɛna: sɔsɔyɛ nɛ cikpeɖe. Nɩmbɛɖɛ cɛ mɔɔ ana a-hɛkʊ taa nɛ hola nayɛ kpayɩ kpayɩ nɛ ataŋ nakpaɖaɣ nɛ yuye pɛ-hɛkʊ taa mɔɔ wena alɛ ñɛwɛ nɩmbɛɖɛ cɔlɔ yɔ.
Nakpaɖaɣ taa hola sɔsɔna naatozo wɛna. Lɛɛɖɛ wɛna nakpaɖaɣ ɛsɩnda, naalɛ ñɩnɖɛ wɛɛna ka-hɔɔlʊʊ yɔɔ nɛ kpaagbaa ñɩnɖɛ ñɛwɛna wayɩ kiŋ nɛ nɖɩ payaɣ se nɔndakʊ. Hola naa naatozo naayɛ lɩɣna nɛ cuiosse taa nɛ ataŋna naakpaɖaɣ ñɩna.
Mɔɔ wena awɛ nakpaɖaɣ nɛ naatalʊ pɔcɔlɔ yɔ ana payaɣ se nɔɔtʊʊlasɩ yaa nakpaɖaɣ ɛsɛ. Mɔɔ ana alɩ tʊʊ tʊʊ nɛ awɛ kuŋgulum tɩyɛ. Yee pʊkʊ ɛyʊ kɛ a-yɔɔ nɛ ɛtatɩlɩ labʊ koyɔ, pɩzɩɣ pɩkɔna ɛ-nakpaɖaɣ kɛ kaɖɛ mbʊ pʊyɔɔ yɔ peeɖe heŋ ɛɛwaɣna waɣʊ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Ɛyʋ pilinzi]]
ekb63byqzn1uy4r63im2qibmf7a7oti
Naakpaɖaɣ (Jambe)
0
825
4121
4120
2017-06-24T00:06:34Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
4121
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Naakpaɖaɣ]]
2fxfe44cff92dntmhc9m4w3xsgd99w2
Naalɩm
0
826
18359
18356
2024-11-02T12:45:23Z
WikiBayer
1920
Révocation d’une modification réalisée par [[Special:Contributions/181.3.38.72|181.3.38.72]] ([[User talk:181.3.38.72|discussion]]) et restauration de la dernière version réalisée par [[User:Gnangbade|Gnangbade]]
8240
wikitext
text/x-wiki
Nalɩm yaa hɩlɩm pɩkɛ wezuu kpɛlɛkʊʊ tɛ lɩm mbʊ pɔtɔkɩ yɔ. Lɩm mbʊ pʊhʊlʊma nɛ palɩzɩɣ-pʊ kpɩnaa halɩñɩna wena awɛna hɩlaa yɔ a-taa. Hɩlaa a-naa a-taa wɛ nalɩm [[sikiri]], mbʊ kɛna kajalaɣ tɔɔnaɣ kɛ mbɔsɩ nɛ pɔcɔ paapɩzɩɣ papazɩɣ tɔɔʊ tɔnasɩ lɛɛsɩ. Pʊcɔ pɩtalɩ hɩlɩm maɣmaɣ alɩwaatʊ lɛ, pʊtɔbʊʊ se kajalaɣ hɩlɩm alɩwaatʊ lɛ, hɩlɩm taa wɛ tɔmnaɣ kaɖɩnayʊ weyi ɛ-taa wɛ pʊtʊnaa mba palʊkɩna kʊdɔmɩŋ mbɔka cikpelaɣ tomnaɣ taa yɔ. Hɩlɩm mbʊ pɩ-taa wɛ ñɩm tɔɔnasɩ sakɩyɛ.
Ɛyaa lakɩ tʊmɩyɛ nɛ naalɩm mbʊ ɖɩɣa kpɩnaa haɣ ɛzɩ tɔɔnaɣ yɔ. Ɛjaɖɛ kpeekpe taa lɛ, ñɩtʊ ajɛyɛ wenaa ahaɣ hɩlɩm yɔ, hɩlɩm mbʊ pɩtalɩ tɔnɩ naa miliiyɔɔ naa 730 pɩnaɣ 2011 taa nɛ ajɛyaa wenaa akɩlɩɣ tɔɔʊ tɔɔnaɣ ŋga yɔ a-naa yɔ Ɛndɩ nɛ [[Eerɔpʋ tɛtʋ tɔm|Eerɔpʊ]] nɛ [[Ositraalii (Australie)|Ositralii]] nɛ [[Etaazuunii]] nɛ [[Siini (Chine)|Siini]] nɛ [[Ruusii]].
Naalɩm lɩzɩɣ pɩkɛ tʊmɩyɛ ndɩ kpɩnaa halɩ ñɩnaa yeke koŋ pɩzɩɣ yɔ. Palɩzɩɣ hɩlɩm kɛ kpɩnaa halɩ ñɩnaa hɩlaa taa yaa ɛyʊ weyi paya-ɩ se halʊ yɔ ɛ-tɛ hɩla taa. Kajalaɣ hɩlɩm mbʊ palɩzɩɣ hɩlaa taa payaɣ se kɔɔnaɣ hɩlɩm nɛ pɩ-taa wɛ tomnaɣ taa kʊdɔmɩŋ lʊbɩnayʊ.
Kajalaɣ naalɩm tʊmɩyɛ lɛ se pacalɩ-pʊ pʊdʊ weyi palʊla-ɩ cɩɩɩ yɔ. Tɔɔnaɣ ŋga kamɩna nɛ kɛwɛ ɖeu se pahaɣ-kɛ weyi palʊla-ɩ cɩɩɩ yɔ mbʊ pʊyɔɔ yɔ ka-taa ñɩm sakɩyɛ mbʊ piyeki se cɩɩɩ ɛnʊ ɛpɩsɩɣ sɔsɔ yɔ. Pʊtɔbʊʊ se ɛzɩma ɛɛkɔɔ ɛtalɩ ɛ-maɣmaɣ ɛ-tɔɔnaɣ ñɩnʊʊ nɛ tɔɔʊ alɩwaatʊ. Nalɩm lɩzɩɣ kɛ tʊmɩyɛ ndɩ ɖɩkɛ hɩlaa kpɩnaa tɛ pɩyʊʊ yɔ alɩwaatʊ ndʊ ɛlʊlʊʊ pɩɣa yɔ.
Naalɩm hʊlʊma nɛ pɩ-taa wɛ pɩyɩŋ tɩyɛ nɛ pɩwɛ ɖɔɖɔ ɛzɩ sʊtʊ lɩm sɛmɩŋ tɩyɛ nɛ pɩcaɣ sotu. Mbʊ pɩwɛ pɩ-taa nɛ pɩwɛna tomnasɩ ɖɔnɛ nɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ wɛtʊ lɩɣna ɖɔɖɔ kpɩnaa tɛ wɛtʊ cɔlɔ nɛ kpɩnaa liɖe cɔlɔ. Pɩtɛ wɛtʊ naa mba palɩɣna kajalaɣ hɩlɩm lɩɣ alɩwaatʊ cɔlɔ nɛ mʊzʊʊ alɩwaatʊ cɔlɔ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Sʋlʋm]]
0ff2m2rcjqpyr8buqvejb21lehyxmyz
Naalɩm yaa hɩlɩm (Le Lait)
0
827
4128
4127
2017-06-24T00:06:35Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
4128
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Naalɩm]]
rm1b1bxhuwglnownql5ji3jrxjzxa9d
Najib Mahfouz
0
828
16450
14144
2023-06-19T23:10:38Z
CommonsDelinker
130
Replacing Naguib_Mahfouz_in_1980s.jpg with [[File:Nagib_Mahfouz.jpg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: Replace non-free photo with free photo).
16450
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Nagib Mahfouz.jpg|vignette|Naguib Mahfouz in 1980s]]
'''Najib Mahfouz''' kɛ [[Egipiti]] tʋ. Pʋtɔbʋʋ size ɛkɛ malɩŋ ajɛɛ tɛtʋ taa pɩya. Palʋla ɖajaa ɛnɛɛ [[saŋayɩŋ fenaɣ]] taa kɩyakʋ hiu nɛ kʋɖʋmʋ (11) n̄ɩŋgʋ wiye pɩnaɣ 1911 n̄ɩŋga taa.
Ɖajaa sɔsɔ Najib Mahfouz ɛnɛ, ɛkɛ pɩya ŋga kaawɛ lɔŋ nɛ lɛɣtʋ kpekpekaɣ siŋŋ yɔ kɛ ka-pɩcatʋ taa. Pasaŋga kɛ siŋŋ kɛ ka-tabalaa ɛsɩnda. Ɖajaa sɔsɔ ɛnɛ, ɛsɩba [[kɩyɛɛna fenaɣ]] taa kɩyakʋ hiŋ naadozo (30) n̄ɩŋgʋ wiye pɩnaɣ 2006 n̄ɩŋga taa. Pɩlaba size ɛwɛna pɩnzɩ hiŋ lutozo nɛ kagbanzɩ (85) lɛ ɛsɩba.
[[Fichier:Moh_.Naguib.jpg|vignette|Moh .Naguib]]
Tɛtʋ lone nɖɩ ɖɩ-taa ɛsɩba yɔ patatɩlɩ ɖɩ keekee. Ɖajaa sɔsɔ Najib Mahfouz kɛna ɛ-ɛjaɖɛ Egipiti tɛtʋ taa maɣzɩm takayasɩ kɩkalɩsɩ mayʋʋ sɔsɔ nɔɔyʋ. Ɛmaɣ ɛ-takayasɩ kɩkalasɩ sɩnɛ nɛ ɛ-kʋnʋŋ arabɩ taa. Ɛkɛ ɖɔɖɔ abalʋ lɔŋ tʋ yaa lɛɣtʋ tʋ ma-hɩɖɛ sɛwa tʋ nɔɔyʋ Egipiti tɛtʋ taa nɛ kedeŋa yɔɔ.
Pɛcɛla ɖajaa sɔsɔ Najib Mahfouz Egipiti tʋ ɛnɛ, maɣzɩm takayasɩ kɩkalasɩ maʋ samtʋ takayaɣ pɩnaɣ 1988 n̄ɩŋga taa. Ɛmaɣzɩm takayasɩ kɩkalasɩ maʋ tʋmɩyɛ kaatʋzɩna ɖɔɖɔ, wɛɛ kɩfam nɛ caanaʋ tɔm alɩwaatʋ taa.
[[Fichier:ElDessoukiMahfouz.jpg|vignette|ElDessoukiMahfouz]]
Ɖajaa Najib ɛnɛ, ɛ-hɔʋ wɛ n̄ɩm pazɩ. Pʋyɔɔ pɩsɩna-ɩ siŋŋ nɛ ɛla ɛyʋ yɔɔ lɩmaɣzɩyɛ tʋmɩyɛ kpɛlɛkʋʋ sukuli kɩtɛzʋʋ taa.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Egipiti]]
[[Category:Takayɩsɩ mayaa]]
3f9qcombd7xqn9fg4hva7sbe8pci76a
Namibi
0
829
18435
18014
2025-04-13T14:40:05Z
Martin Macha 2111
5193
18435
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛjaɖɛ
| Hɩɖɛ = Namibi
| Hɩɖɛ2 = Namibie
| Kɩɖaʋ kɩdɛɛka = [[File:Flag of Namibia (2004 World Factbook).gif|75px]]<br>Namibi Kɩɖaʋ kɩdɛɛka
| Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ = [[File:Coat of arms of Namibia.svg|75px]]<br>Namibi Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ
| image_map = [[File:LocationNamibia.svg|190px]]<br>Namibi tɛlɛŋa
| official_languages = .
| capital = .
| government = .
| president = Ɖajaa Nangolo Mbumba
| area_km2 = 825,615
| population_estimate = 3,092,816
| population_estimate_year = 2025
| population_density_km2 = 3.7
| cctld = .
}}
Namibi kɛna Afrika nɛ hadɛ kiŋ ɛjaɖɛ naɖɩyɛ. Ɖooo lɛ payawaɣ Namibi se Afrika-Wɩsɩ -Ɖɩɖʊyɛ nɛ Hadɛ kiŋ ɛjaɖɛ nɛ [[Caama]] ɛjaɖɛ kakpacayaɣna-ɖɩ 1884-1915). Pʊwayɩ lɛ Afrika nɛ Hadɛ kiŋ ɛjaɖɛ nesi tɛɛ nɛ ɖɛfɛɛɛ ɖɛfɛɛɛ lɛ kɩmʊ kɩ-tɩ yɔɔ caɣʊ kɛ lakɩŋ fenaɣ kɩyakʊ nɛɛlɛ nɛ kʊɖʊm pɩnaɣ 1990.
Namibi nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa lɛ [[Atɩlantiki teŋgu|Atɩlantiki tɛŋgu]], hayʊ kiŋ lɛ [[Aŋgoola]] ɛjaɖɛ wɛna kamaɣ yɔɔ piyele hadɛ kiŋ lɛ [[Afrika Hadɛ kiŋ|Afrika nɛ Hadɛ kiŋ]] ɛjaɖɛ. Namibi nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa lɛ, [[Pɔcɩwaanaa|Pɔɔcɩwaanaa]] nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ nɛ hayʊ kiŋ lɛ [[Sambii]]. Namibi takɩlɩ poliŋ nɛ [[Simbaabuwee]].
Afrika kpeekpe taa lɛ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa kɛ ɛyaa takɩlɩ ɖɔʊ kilomɛta kʊɖʊmʊ taa nɛ pɩkɛ keteŋa kpeekpe taa kɔyɔ, ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩkɛ naalɛ ñɩnɖɛ. Namibi wɛ keteŋa kpeekpe ajɛya kɩkpɛndɩɣ [[ONU ŋgbɛyɛ]] ɖɩ-taa, ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩwɛ Afrika ajɛya kɩkpɛndɩɣ ŋgbɛyɛ taa ɖɔɖɔ.
Paalaba ketiizaɣ sɔsɔɣa nakayɛ kɛ Dili tɛtʊ taa pɩnaɣ 2014 ɛlɛ, pakpaɣ Namibi nɛ pɔsɔzɩ ajɛya wena pʊwɛɛ se acɔna ajɛya wena anɩɣ nɛ ayɔɔdɩɣ pɔrɩtigaalɩ kʊnʊŋ yɔ.
{{Afrɩka}}
[[Category:!Main category]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Namibi]]
ft40rrdq0xkat4y1udf370bthdx6cfe
Nandaka
0
830
10363
10333
2018-01-01T11:51:11Z
Gnangbade
58
fotos
10363
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:13.BouCountaNdiaye.SFF41.TudorRose.WDC.28jun07_(658333747)_(2).jpg|vignette|13.BouCountaNdiaye.SFF41.TudorRose.WDC.28jun07 (658333747) (2)]]
Ɛyʊ tɛ lɛ, nandaka kɛna nesi tɛ hɔɔlʊʊ ŋgʊ kɩkpaɣna nesi ajɔɔ taa nɛ pɩkɔɔ pɩsɩɩna cɩkpaŋ yɔ. Tɛtɛ kpɩna taa lɛ, ahʊwaa nɛ [[Tɩgbayʋ|tɩgbayɩŋ]] nɛ tɛtɛ kpɩna nayɛ cabɩ yeke wɛŋna nandasɩ. Paa ɛyʊ tɛ yaa tɛtɛ kpɩna ana a-tɛ tɛ yɔ, nandasɩ nasɩlɛ wɛna: lɩmɩyɛ nandaka nɛ nesi kɩpanzɩ ñɩŋga.
Ɛyʊ nesi wɛna hɔɔlɩŋ naatozo: [[nimviɖe]], nɛŋgbɛŋga nɛ nandaka. Noŋgoloŋga tamna nɛŋgbɛŋga nɛ nimviɖe, nesi ajɔɔ ñɛwɛna avnt-bras nɛ nandaka pɛhɛkʊ taa. Hɔɔlɩŋ niitozo ɩnʊ ɩ-taa payɩ lɛ, nimviɖe kɩlana kpeetʊʊ. Nimviɖe kpeetaa, ɛlɛ, nɛŋgbɛŋga kɩlɩna ɖaalʊʊ. Ɛyʊ wɛʊ toma taa ɖɔŋ siŋŋ yɔ, pɩlɩna ɛzɩma ɛ-mɔɔ cɛyaa yɔ; pɩkɩlɩna e-nimviɖe taa ɖoŋ. Nimviɖe taa ɖoŋ kɩla wɛʊ ɛyʊ nesi hɔɔlɩŋ tɩŋga taa. Ɛyʊ pɩzʊʊ nɛ ɛɖɔŋ yaa eseu yɔ, pɩlɩna e-nesi fiiduu yɔɔ.
[[Fichier:071228_human_hands.JPG|vignette|071228 human hands]]
Ɛyʊ nesɩ wɛna hɔɔlɩŋ ndɩ ndɩ nɛ ɛ-taa kɔyɔ: hamʊ, nimviɖe, noŋgoloŋga, nɛŋgbɛŋga, nesi ajɔɔ taa, nɛ nandaka. Hamʊʊ taa wɛ mɔɔ sɔsɔna naatozo. Nimviɖe taa ñɛwɛna mɔɔyɛ kʊɖʊmɖɩyɛ kpayɩ, pʊtɔbʊ se peeɖe ɖɔɖɔ tomnaɣ nandʊ kɩla wɛʊ kɛ nesi yɔɔ, piyele noŋgoloŋga ñɛwɛna nimviɖe nɛ nɛŋgbɛŋga pɛhɛkʊ taa; noŋgoloŋga ŋga, kɔyɔɔ kɛ ɛyʊ pɩzʊ ekotiɣu yaa eposiɣu e-nesi.
Nɛŋgbɛŋga taa nɛ mɔɔ sɔsɔna naalɛ. Nesi ajɔɔ taa peeɖe wɛna wazaɣ ɖɔɖɔ ɛzɩ noŋgoloŋga yɔ; pʊtɔbʊʊ se nesi ajɔɔ yekina nɛ nɛŋgbɛŋga nɛ nandaka pɔcɔʊ nɛ ɛyʊ pɩzʊ ɛlakɩ ɛ-tɔma; pɩkazɩ nɛ nandaka yɔɔ kɛ nee kagbaanzɩ wɛɛ. Paatɔŋ se mbʊ paale pɩwɛɛ, mbʊ pʊyɔɔ yɔ, nabayɩ wɛna nee pɩɖɛɛ kagbaanzɩ yɔɔ yaa pɩtatalɩ mbʊ. Nee ana a-taa kɔyɔ: abalɩ niye, niye ɛzaɣʊ, hɛkʊ taa niye, cʊcʊlɩ paŋga nɛ kɔcɔlɔ ñɩndɛ.
[[Fichier:2009championshiprings.JPG|vignette|2009championshiprings]]
Abalɩ niye wɛna ɖiɖeke kpayɩ nɛ nabayɩ tɛ lɛ, ɛyʊ ɛlaba nabʊyʊ nɛ pɩwɛ ɖeu kamaɣ fɛyɩ kɔyɔ, pakpazɩɣ-ɩ abalɩ niye nɖɩ tʊʊʊ nɛ pɩwɩlɩ se pasama-ɩ. Niye ɛzaɣʊ yaa paɣtʊ niye lɛ, ɛyʊ ɛlaba mbʊ pɩtatɩɩ fɛyɩ ɖeu kɔyɔ, nɖɩ pawɩlɩɣna-ɩ nɛ papaɣ-ɩ paɣtʊ se wiɖii ɛtaatasɩ mbʊ labʊ yaa pakalɩ-ɩ.
Pɩwɛ mbʊ ɖɔɖɔ lɛ, niye ɖɩnɛ ɖɩwɛna wazaɣ ɖɔɖɔ kamaɣ fɛyɩ: nɖɩ ɛyʊ ɛtɔɔ tɔɔnaɣ nɛ e-nesi kɔyɔ, ekonuuna ñanaɣ taa camɩyɛ. Paakpazʊʊ nee ana mbʊ yɔ, pokotuu lɛɛna. Hɛkʊ taa niye kɩlɩna nee ana atɩŋgaa ɖaalʊʊ. Nee taa ɔɔ wɛɛ nɛ paa niye nɖɩ lɛ, ɖikotuu tɔm nabutozo taa ɛlɛ abalɩniye ɖeke kotuuna tɔm nabʊlɛ nɛ nɖɩ ɖɔɖɔ kɩlɩna toboyuu. Paa niye nɖɩ ɖɩtɛzɩna cikpalʊʊ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Ɛyʋ pilinzi]]
tnyrnc452c7hgs8jdn0glppe18n5kjc
Nandaka (Main)
0
831
4148
4147
2017-06-24T00:06:35Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
4148
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Nandaka]]
rqhggrzn74eme4rdht8ja0ru4e35s4z
Nandʊ
0
832
10094
4152
2017-12-25T11:13:44Z
Gnangbade
58
liens, photos
10094
wikitext
text/x-wiki
[[File:Carni bovine macellate.JPG|thumb|Carni bovine macellate]]
Nandʊ kɛ tɔnaɣ ŋga kɛkɛ tɛtɛ kpɩnaa nayɛɛ tɛ nimfila nɛndɛtʊ, kɔzɩ kɔzɩ naŋgbanzɩ nanzaa tɩnaa nɛ simaasi nɛ rʊmaa ɛlɛ, [[kpakpayaɣ|kpakpasɩ]] nasɩyɛ wɛ pɩtaa ɖɔɖɔ ɛzɩ ŋga payaɣ se [[requin]]. Payaʊ se nandʊ yɔ pɩkpɛndɩnɛ num nɛ holaa nɛ calɩm nɛ pɩkpɛndɩnɛ nɛndɛtʊ nɛ mɔɔ nɛ a-taa num nɛ a-ñʊʊ yɔ num.
[[File:Preparing for lunch - Flickr - Al Jazeera English.jpg|thumb|Preparing for lunch - Flickr - Al Jazeera English]]
Ɖooo kpaɣdʊ nɛɛlɛ taa lɛ, payaɣ se nandʊʊ pamazɩɣ se pɩkpɛndɩnɛ kpakpasɩ nɛ paa tɔnaɣ ŋga. [[Fransɩɩ]] kɩbɩnʊʊ alɩwaatʊ taa lɛ, payaɣ se nandʊ pʊtɔbʊʊ se tɔɔnaɣ, vivenda tɔbʊʊ [[Latɛŋ kʊnʊŋ]] taa se mbʊ pʊwaazʊʊ wezʊʊ yɔ. Nandʊ kɛ kpɩnɛ nɛndɛtʊ nɛ pɩwɩlaɣ nɩtʊʊ natʊyʊʊ taa se pɩkɛ tɩmʊʊ liɖe naɖɩyɛ taa yatʊʊ, karnɛ (carne) pʊtɔbʊʊ se nandʊʊ kɩdɛkɛdɩtʊʊ.
[[File:HK Kwun Tong Shui Wo Street Market Cold Meats.JPG|thumb|Kwun Tong Shui Wo kɩyakʋ, Hong Kong]]
[[Erɔpʊ]] paɣtʊ taa lɛ, nandʊ kɛ taata cɩnɛ kpɩnaa tɛ pʊyʊʊ mbʊ pɔtɔkɩ yɔ pɩkpɛndɩnɛ calɩm. Fransɩɩ lambʊʊ tʊmɩyɛ ɖʊʊ tʊkaɣ nandʊʊ nɛ mbʊ payaɣ se abas yɔ pɛhɛkʊʊ taa. Pɩlɩnɛ pʊyɔɔ lɛ, onglet kɛ abat ɛlɛ pɩtɛkɛ nandʊʊ. Hɔɔyɛ kɛ nandʊʊ nimfiɖe ɛlɛ ɖoo pitihiɣ pɩkɛ abat pɩtɛkɛ nandʊʊ. Payaɣ se abat mbʊ pɩkɛ kpɩnaa ɖɩkʊ hɔɔlʊʊ kɩgbanzɩ ŋgʊ pɔtɔkɩ yɔ. Pawɩlɩɣ nɛ hɩɖɛ abat kʊlʊmʊʊ lɛ, pɩkɛ ñʊʊ nɛ naŋgbanzɩ nɛ hiluu. Abat kɩsɛmʊʊ kɔyɔ hɔɔyɛ nɛ hʊzʊʊ nɛ nzʊlɩmɩyɛ nɛ fiteenim nɛ calɩm fʊwaa nɛ hʊzɩŋ nɛ pondone nɛndɛtʊʊ.
Nandʊʊ ndʊ tɩ-wɛ ndɩ ndɩ, kɩsɛmtʊʊ yaa ndʊ pakʊwa yɔ, naŋ nandʊʊ nɛ kpaŋnʊ nandʊʊ nɛ afa nandʊʊ nɛ heeŋ nɛ pʊŋ nandʊʊ pɩwɛ ŋkpaɣ ndɛ. Nandʊʊ kʊlʊmʊtʊ ndʊ kelemiye nandʊʊ. Nandʊʊ kɩkpɛdɩtʊʊ ndʊ lɛ lakʊʊ kpɩnɛ nandʊʊ. Nandʊʊ kɩwɩtʊʊ nɛ lakʊʊ taa nandʊʊ. Nandʊʊ natɩyʊʊ wɛ tɩzɔzʊʊ ɛyʊʊ tɔmnaɣ taa ɖoŋ ndʊ yɔ kpakpasɩ nɛ sɛyaa nɛ pɩcɛɛnɛɛ tɛtɛ ñɩtʊʊ hʊndʊʊ ñndʊʊ nɛ lɔbɩ lɔbɩ kpɩna ɛlɛ pɛ-nɛndɛtʊʊ fɛyɩ ɛzɩ nandʊʊ yɔ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Tɔɔnasɩ]]
dtj1vccyyiq17g12a89yjqzz3s0qn88
Napoléon Bonaparte
0
833
14401
9719
2019-10-10T14:35:57Z
SFLord
142
Added portrait, country of residence, occupation, places and dates of birth and death and signature
14401
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Napoléon Bonaparte
|image = Jacques-Louis David - The Emperor Napoleon in His Study at the Tuileries - Google Art Project 2.jpg
|px = 190
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = [[Fransɩɩ (France)|Fransɩɩ]]
|Ɛ-tʋmɩyɛ = Wiyaʋ sɔsɔ
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = Ajaccio, Corsica, [[Fransɩɩ (France)|Fransɩɩ]]
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = [[Kɩyɛɛna fenaɣ]] kɩyakʋ 15 n̄ɩŋʋ wiye, pɩnaɣ 1769
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ = Longwood, Saint Helena, [[Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ (Royaume-Uni)|Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ]]
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ = [[Agoza fenaɣ]] kiyakʋ 5 n̄ɩŋʋ wiye, pɩnaɣ 1821
|E-nesi ñɩɣʋ = Napolean Bonaparte Signature.svg
}}Palʊla Napoléon Bonaparte kɩyɛɛna fenaɣ kɩyakʊ hiu nɛ kagbaanzɩ wiye, pɩnaɣ 1769 taa. Palʊla-ɩ Kɔrɩsɩ ɛjaɖɛ taa Ajaccio tɛtʊ taa. Ɛsɩba agoza fenaɣ kɩyakʊ kagbaanzɩ ñɩŋgʊ wiye, pɩnaɣ 1821 taa. Ɛsɩba lɩm hɛkʊ taa tɛtʊ ndʊ payaɣ se Sainte-Hélène yɔ.
Napoléon kajalaɣ tʊ kɛŋna [[Fransɩɩ (France)|Fransɩɩ]] ɛjaɖɛ ñʊʊdʊ. Ɛtɔɔ kewiyaɣ kpaɣ agoza fenaɣ kɩyakʊ hiu nɛ lutozo (18) pɩnaɣ 1804 nɛ puwolo pɩsɩɩnɩ ɖomaɣ fenaɣ kɩyakʊ loɖo (6) wiye, pɩnaɣ 1814 taa. Ɛtasɩ tɔɣʊ kewiyaɣ kpaɣ lakɩŋ fenaɣ kɩyakʊ nɛɛlɛ (20) wiye pɩnaɣ 1815 nɛ puwolo pɩsɩɩnɩ mɩsɩkʊm fenaɣ kɩyakʊ nɛɛlɛ nɛ naalɛ (22) wiye ñɩŋgʊ wiye, pɩnaɣ 1815 kʊɖʊmaɣ ŋga ka-taa.
Napoléon Bonaparte kɛ pɩɣa naalɛ ñɩŋga pa-caa lʊlʊʊ taa. Payaɣ ɛ-caa se Charles Bonaparte nɛ e-ɖoo hɩɖɛ lɛ Létitia Ramolino. Napoléon kɛ sɔɔja sɔsɔ [[Fransɩɩ (France)|Fransɩɩ]] ɛjaɖɛ sɔɔjanaa hɛkʊ taa. Pʊ-tɔbʊʊ se paha-ɩ sɔɔjatʊ taa nimiye sɔsɔyɛ nɖɩ ɖɩkɩlɩ lɛɛna payɩ yɔ. Ɛnʊ ɖiyaɣna [[Itaalii (Italie)|Itaalii]] ɛjaɖɛ sɔɔjanaa. Pʊwayɩ lɛ eɖiyi wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa ajɛya sɔɔjanaa. Ɛmʊ kpelaɣ nɛ sɔɔjatʊ ɖoŋ pɩnaɣ 1799 taa. Pʊ-tɔbʊʊ se etisi weyi ɛɛwɛ kpelaɣ yɔɔ yɔ nɛ malɩfɔnaa tɔʊ. Ɛcaɣ kpelaɣ yɔɔ pɩkɔɔ pɩtalɩ kɩyɛɛna fenaɣ kɩyakʊ naalɛ ñɩŋgʊ wiye, pɩnaɣ 1802 taa. Ɛkɛ [[Fransɩɩ (France)|Fransɩɩ]] ɛjaɖɛ kpeekpe wiyaʊ pɩnaɣ 1804 taa. Pʊwayɩ lɛ pakpa-ɩ wiyaʊ sɔsɔ Paarii tɛtʊ taa Ɛsɔ kpaaŋ sɔsɔʊ ŋgʊ payaɣ se « Notre-Dame » yɔ kɔ-yɔɔ. Pʊ-tɔbʊʊ se ɛnʊ cɔŋnana Kpaaŋ sɔsɔʊ ŋgʊ kʊ-yɔɔ.
Napoléon lʊba se ɛmɩzɩ ɛtɛlɛmwaa mba pakʊyaɣ [[Fransɩɩ (France)|Fransɩɩ]] ɛjaɖɛ yɔɔ yɔ. [[Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ (Royaume-Uni)|Krandɩ-Pretaañɩ]] hɛyaɣna ɛtɛlɛmwaa mba nɛ papa kʊyʊʊ [[Fransɩɩ (France)|Fransɩɩ]] ɛjaɖɛ komina yɔɔ. Kpaɣ pɩnaɣ 1792 taa [[Eerɔpʋ tɛtʋ tɔm|Eerɔpʊ]] tɛtʊ taa ɛtɛlɛmwaa paɣzɩ kʊyʊʊ [[Fransɩɩ (France)|Fransɩɩ]] ɛjaɖɛ komina yɔɔ. Ɛ-ɛjaɖɛ yɔɔ kʊyʊʊ mbʊ pʊ-yɔɔ Napoléon ɖiya [[Fransɩɩ (France)|Fransɩɩ]] ɛjaɖɛ sɔɔjanaa mba pɛwɛ [[Itaalii (Italie)|Itaalii]] ɛjaɖɛ taa yɔ nɛ ewona-wɛ Niili pɔɔ hɔɔlʊʊ taa. Nɛ eɖiyi [[Fransɩɩ (France)|Fransɩɩ]] ɛjaɖɛ sɔɔjanaa mba papa ñɛwɛ [[Otirisi (Autriche)|Otirisi]] ɛjaɖɛ taa yɔ nɛ ɛkpɛndɩ papa nɛ [[Fransɩɩ (France)|Fransɩɩ]] ɛjaɖɛ sɔɔjanaa mba papa ñɛwɛ Prusi nɛ [[Pɔlɔɔñɩ (Pologne)|Pɔlɔɔñɩ]] pa-ajɛya taa yɔ. Napoléon kajalaɣ tʊ lʊba nɛ ɛwa Arcole nɛ Rivoli nɛ Pyramides nɛ Marengo nɛ Austerlitz nɛ Iéna nɛ Friedland pɛ-tɛtʊ ndɩ ndɩ taa. Ɛ-wabɩtʊ ndʊ tiyebina nɛ ɛtɛlɛmwaa yaa mba pakʊyaɣaɣ [[Fransɩɩ (France)|Fransɩɩ]] ɛjaɖɛ yɔɔ yɔ, pamɩzɩ ɖama. Mbʊ yebina ɖɔɖɔ nɛ [[Fransɩɩ (France)|Fransɩɩ]] ɛjaɖɛ hiɣ laŋhɛzɩyɛ nɛ pɩtasɩ haʊ ɖɩ-ñʊʊdʊ Napoléon kajalaɣ tʊ ɖoŋ sɔsɔŋ siŋŋ pɩnaɣ 1807 taa. Kpaɣna alɩwaatʊ ndʊ laŋhɛzɩyɛ sʊ Tilsit ɛjaɖɛ taa Eerɔpʊ tɛtʊ taa nɛ pɩkɔɔ pɩsɩɩna pɩnaɣ 1807 ñɩŋga taa yɔ, [[Fransɩɩ (France)|Fransɩɩ]] ɛjaɖɛ tehiɣda laŋhɛzɩyɛ nɖɩ.
Kpaɣna pɩnaɣ ŋga lɛ, Napoléon kajalaɣ tʊ ñɔɔzɩ nɛ ɛlɛɣzɩ [[Fransɩɩ (France)|Fransɩɩ]] ɛjaɖɛ komina paɣtʊ. Elaba nɛ [[Fransɩɩ (France)|Fransɩɩ]] ɛjaɖɛ tasɩ walasʊʊ. Ɖɩwɛna hɔɔlɩŋ 134 pɩnaɣ 1812 ñɩŋga taa. Eyeba nɛ Room nɛ Hambourg nɛ Barcelone nɛ Amsterdsam pɛ-tɛtʊ ndɩ ndɩ ndʊ tɩpɩsɩ [[Fransɩɩ (France)|Fransɩɩ]] ɛjaɖɛ tɛtʊ sɔsɔtʊ sɔsɔtʊ. Napoléon kajalaɣ tʊ kɛ ɖɔɖɔ [[Itaalii (Italie)|Itaalii]] ɛjaɖɛ ñʊʊdʊ kpaɣ pɩnaɣ 1802 nɛ puwolo pɩtalɩ pɩnaɣ 1805 taa. Pʊwayɩ lɛ ɛkɛ [[Itaalii (Italie)|Itaalii]] ɛjaɖɛ wiyaʊ sɔsɔ kpaɣ pɩnaɣ 1805 nɛ puwolo pɩsɩɩna pɩnaɣ 1814 taa. Ɛkɛ ɖɔɖɔ Suwisi ageeta ndɩ ndɩ loluyu kpaɣ pɩnaɣ 1803 nɛ puwolo pɩsɩɩna pɩnaɣ 1813 ñɩŋga taa. Ɛkɛ ɖɔɖɔ Rhin ageeta ndɩ ndɩ yɔɔ kandɩyʊ kpaɣ pɩnaɣ 1806 nɛ puwolo pɩsɩɩna pɩnaɣ 1813 ñɩŋga taa. Napoléon kajalaɣ tʊ wabɩtʊ ndɩ ndɩ ha-ɩ waɖɛ nɛ ɛwalasɩ [[Fransɩɩ (France)|Fransɩɩ]] ɛjaɖɛ pɩdɩɩfɛyɩ. Pʊ-tɔbʊʊ se eɖiyaɣ Erɔpʊ tɛtʊ hɔɔlʊʊ sɔsɔʊ mpilim. Ɛsɩ ɛ-hɔʊ taa ñɩma [[Fransɩɩ (France)|Fransɩɩ]] ɛjaɖɛ ageeta ndɩ ndɩ ñʊŋ yɔɔ : Joseph cɔŋaɣna Naples tɛtʊ nɛ [[Ɛsɩpaañɩ (Espagne)|Ɛsɩpaañɩ]] ñɩndʊ pɔ-yɔɔ. Louis ñɔcɔŋnana Olandɩ tɛtʊ yɔɔ. Jérôme ñɔcɔna Westphalie tɛtʊ yɔɔ nɛ piyele ɛ-halʊ neu, Joachim Murat ñɔcɔna Naples tɛtʊ yɔɔ. Napoléon kajalaɣ tʊ kpacayaɣna ajɛya wena ɛ nɛ-yɛ palaba you nɛ ɛwa-yɛ yɔ. Ajɛya ana a-taa kɔyɔ Prusi nɛ [[Otirisi (Autriche)|Otirisi]].
Napoléon kajalaɣ tʊ sɔɔjatʊ lɛɣtʊ nɛ tɩtɩlʊ pɔ-yɔɔ ɛ-hɩɖɛ sɛ kedeŋa kpeekpe. Ɛwaba yoŋ sakɩyɛ taa.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Ɛyaa sɔsaa]]
[[Category:Abalaa sɔsaa]]
[[Category:Fransɩɩ]]
[[Category:Politiki laɖaa]]
iw6xe0m9vi9xkjoeaip3551y6eimhzk
Napoléon kajalaɣ tʊ
0
834
4163
4162
2017-06-24T00:06:36Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
4163
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Napoléon Bonaparte]]
lp8rsfikj2dw96wfwpkvormv56nk6zg
Nayiiroobii
0
835
13134
13133
2018-12-24T14:17:36Z
Gnangbade
58
lien corrigé
13134
wikitext
text/x-wiki
Nayiiroobii kɛna [[Keniya]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ sʊzɔʊ nɛ ndʊ kɩlɩna ɖɔɖɔ walanzɩ ɛjaɖɛnɖɩ ɖɩ-taa. Tɛtʊ tʊnɛ tɩwɛɛjaɖɛ nɖɩ nɛ ɖɩ-haɖɛ kiŋ nɛ piposina ɛjaɖɛ nɖɩ payaɣ-ɖɩ se Ekuwatɛɛɖɩ yɔ nɛ kilomɛtanaa ɛzɩ 150 yɔ. Pɩnaɣ 2009 pakalɩ kɩgalʊʊ kɛ tɛtʊ ndʊ tɩ-taa lɛ, pana ɛyaa 3 138 295. Nayiiroobii tɛtʊ tʊnɛ tɩ-walanzɩ landammm taa maɣna ɛkɩtaarɩnaa 69 600 yaa kilomɛtanaa 696.
Tɛtʊ tʊnɛ tɩwɛ pʊʊ nakʊyʊ yɔɔ nɛ kɩ-kuyɩmɩŋ taa wɛ mɛtanaa 1600 nɛ 1850 pɛ-hɛkʊ taa. Pʊʊ ŋgʊ kɩ-walanzɩ landammm taa makɩɣna kilomɛtanaa 150. Peeɖe pɩɩwɛɛ se soŋgaɣ ɛwɛɛna se ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩwɛ [[Afrɩka tɛtʊ tɔm|Afrika]] hɔɔlʊʊ ŋgʊ wɩsɩ ñakɩ yɔ, ɛlɛ nɩkaɣ yebina kɛwɛɛ mbʊ pʊ-yɔɔ yɔ peeɖe pʊŋ yeke wɛna. [[Ɖomaɣ fenaɣ]] nɛ [[Mɩsɩkʋm fenaɣ|mɩsɩkʊm fenaɣ]] taa kɛ tɛŋ nɩɣ, pɩtasɩna mɩnzɛma fenaɣ nɛ [[saŋayɩŋ fenaɣ]] taa ɖɔɖɔ tɛŋ tasɩɣ nɩʊ pɩnaɣ taa.
Kʊnʊmɩŋ weyi pawɩlɩɣ sukulinaa taa nɛ yɔɔdɩɣ komina tʊma taa yɔ, ɩnʊ lɛ [[Suwahilii kʊnʊŋ|Swahili]] nɛ [[Englɩsɩɩ kʊnʊŋ|aŋgilisi]]; puwayɩ lɛ weyi ɛyaa kɩlɩɣ yɔɔdɩɣ yɔ ɩnʊ lɛ kikuyu nɛ luwo. Piyele efebiya nɛ pɛlaa kpem lɛ, sɛŋgɩ kɛ pakɩlɩɣ yɔɔdʊʊ. Payaɣ Nayiiroobii komina yɔɔ cɔnayʊ kɩfalʊ se Evans Kidero. Ɛzɩ ajɛya lɛɛna taa tɛtʊ sʊzɔtʊ lɛɛtʊ yɔ, Nayiiroobii tɛtʊ nɛ Denver (Etaazunii) ñɩndʊ paɖʊ nɔɔ nɛ palakɩ tʊma kʊɖʊma.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Tɛtʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Keniya]]
fy0vn9kye7syvkgmdlbgwndlh87l62o
Nazɩyʊ pe (électron)
0
836
10611
7597
2018-01-19T20:41:23Z
Gnangbade
58
liens
10611
wikitext
text/x-wiki
Pʊyʊ kɔtɩɩɩ yaa pʊyʊ ñɩɩɩ mbʊ payaɣna [[fransɩɩ kʊnʊŋ]] taa se «atome» yɔ, pɩ-taa wɛ nazɩyʊ pe (électrons). Mbʊ payaɣna fransɩɩ kʊnʊŋ taa se «tubes de Crookes» yɔ pa-taa paɖʊ pʊyʊ kɔtɩɩɩ nɛ pañɩnɩna anasaayɩ wonuu ŋgʊ payaɣ se luupu (loupe) yɔ nɛ pana se atoomwaa taa nɛ nazɩyʊ pe. «Tubes de Cookes» waa wɛ ɛzɩ tiiyoonaa cikpema yɔ.
Paɖʊ mbʊ payaɣna fransɩɩ kʊnʊŋ taa se «cathode» yɔ tiiyoo ŋgʊ paɖʊ kɩ-taa atoom yɔ kɩ-nɔɔ nɛ nɩmɩyɛ yɔɔ kiŋ. Paɖʊ mbʊ payaɣna fransɩɩ kʊnʊŋ taa se «anode» yɔ nɛ tiiyoo ŋgʊ nɛ kɩ-tɛɛ. Pɩtɛŋ lɛ, paɖʊ laatriki miŋ sɔsɔŋ «cathode» nɛ «anode» pɛ-hɛkʊ taa.
Paɖʊ laatriki miŋ ɛnʊ nɛ «cathode» saa miŋ siŋŋ lɛ, mbʊ payaɣna fransɩɩ kʊnʊŋ taa se «electrons» waa yɔ, palɩɩ papɩlɩ caŋa lɩɩɩ nɛ laatriki miŋ nɩɩyɛ ñalɩɩ tiiyoo hɛkʊ taa. [[Laatriki miŋ]] ɛnʊ ɛ-tɔlɩm wɛ ɛzɩ ɛsɔmɩnʊʊ yɔ (bleue). Tiiyoo ŋgʊ nɛ kɩ-nɩwaŋ yɔɔ lɛ, ñɩɣyʊʊ ñɩɣlɩm ñɩŋgʊ nakʊyʊ lɩɩ nɛ kɩkaɣ « électrons » waa mba nʊmɔʊ. Ñɩɣlɩm ñɩɣyʊʊ ŋgʊ kɩ-wɛtʊ wɛ ɛzɩ mbʊ payaɣna fransɩɩ kʊnʊŋ taa se «Croix de ̌Malte» yɔ. Pɩlakɩ mbʊ lɛ, cɩkpɛndʊʊ nakʊyʊ ñɛwɛɛ tiiyoo ŋgʊ nɛ kɩ-nɩwaŋ yɔɔ kiŋ. Piyele «électrons» waa lalaa yɔ, paba tii tiiyoo tɔbʊʊ tɛɛ nɛ pɩhaɣ ñalɩmɩyɛ naɖɩyɛ. Ñalɩmɩyɛ nɖɩ ɖɩ-tɔlɩm wɛ ɛzɩ tɩŋ hatʊ yɔ. « Anode » ñalɩzɩɣ « électrons » waa mba yɔ, paba ñaalɩɣ lɛ, kaazɩ ŋgʊ kʊkʊ wɛ tiiyoo tɔbʊʊ tɛɛ yɔ, kʊkʊ ɖɔɖɔ ñɩlɩɣzɩɣ pelu pelu. Kɩ-ñalɩmɩyɛ tɔlɩm ñɛwɛ ɛzɩ ɛsɔmɩnʊʊ yɔ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Siimi]]
[[Category:Fiziiki]]
69uhr2ppj3ap3uz4xj61or0hivzr8os
Nazɩyʊ pe (électrons)
0
837
4173
4172
2017-06-24T00:06:36Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
4173
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Nazɩyʊ pe (électron)]]
21verp4tk5e8cq6hm7pp4fqwbsbtfzr
Naŋgbaŋzɩ pom pom
0
838
4175
4174
2017-06-24T00:06:36Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
4175
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Pɔɔlɩ maɖʋ]]
ptotzyyjm0su81c43on5pg2yq1bt2wl
Naŋgbaŋʊʊ
0
839
16093
10377
2022-10-11T13:47:23Z
Sarang
3947
([[c:GR|GR]]) [[File:Ear-anatomy-notext-small.png]] → [[File:Ear-anatomy-notext-small.svg]] now⛶svg
16093
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Ear.jpg|vignette|Ear]]
Naŋgbaŋʊʊ kɛna ɛyʊ yaa tɛtɛ kpɩnɛ yʊʊ yɔ hɔɔlʊ ŋgʊ kɛwɛ nimaɣ nɛ lɩkpaɣzasɩ pɛhɛkʊ taa yɔ. Yee [[ɛsɩyɛ]] wɩlɩɣna ɛyʊ se pʊnɛ pɩsɛwa yaa pipiya, pɩpaɣlaa yaa pɩwɛ ñɩɩ, pɩwɛ poliŋ yaa pɩñɔtinaa, pɩkpeetaa yaa pɩwɛ caŋgaliii kɔyɔ, naŋ,gbaŋgʊʊ yekina nɛ ɛyʊ nɩɩ se tɔm tʊnɛ kɛ pɔyɔɔdaa, pʊtɔbʊ kɔyɔ, pʊnɛ pitiluu yaa piitiluu, pʊnɛ piwuu yeŋŋ yaa pitiluu kpooluu.
[[Fichier:Studearring.JPG|vignette|Studearring]]
Cɔnaʊ taa yem lɛ, naŋgbaŋʊʊ wɛna tɔnʊʊ nakʊyʊ fɛŋgɛlɩm nɛŋgʊ hʊʊzʊna naŋgbaŋʊʊ maɣmaɣ yɔɔ. Ɛzɩ ɛsɛ ɖɔɖɔ yɔ, ɛyʊ wɛna naŋgbaaŋ naalɛ. Naŋgbaŋʊʊ wɛna hɔɔlɩŋ sɔsɔŋ naalɛ: naŋgbaɖɛɣtʊ yaa naŋgbatɔndʊ nɛ naŋgbaŋʊʊ taa maɣmaɣ. Naŋgbatɔndʊ wɛna hɔɔlɩŋ naalɛ ɖɔɖɔ: kacalaɣ ñɩŋgʊ lɛ tɔndʊ ndʊ panaɣ-tʊ nɛ tɩwɛ cɔndʊlʊm cʊndʊlʊm yɔ. Nɛ hɔɔlʊʊ naalɛ ŋgʊ lɛ ŋgʊ kakpakɩɣ tɔm nɛ kɩtaŋna ɛyʊ nɛ ɛnɩɣʊ yɔ.
[[Kabɩyɛ kʊnʊŋ|Kabɩyɛ]] taa sɩŋŋŋ lɛ, pɔtɔma se pɔhɔma nɔɔyʊ naŋgbaŋʊʊ kɔyɔ, pʊtɔbʊʊ se, pokota ɛñʊʊ taa yaa panaza-ɩ yaa ɛzɩɖɔɖɔ paɖʊ-ɩ kʊñɔŋ nakʊyʊ pɩlɩna mbʊ ɛlaba nɛ pɩfɛyɩ ɖeu yɔ pʊ-yɔɔ. Ɛzɩ paa ɛyʊ piliŋa nga yɔ, naŋgbaŋʊʊ tɔɔsɔɔlɩ asulima nɛ kʊtɔmɩŋ nɩyɛ sakɩyɛ wɛɛ nɛ ɛpɩzɩɣʊ nɛ ɩkɔna ɛyʊ kɛ ndamtʊ.
[[Fichier:Ear-anatomy-notext-small.svg|vignette|Ear-anatomy-notext-small]]
Pɩwɛ mbʊ ɖɔɖɔ lɛ, pɩtɛkɛ ɛyaa mba pɛwɛna nɩŋgbaaŋ yɔ patɩŋa panɩɣna. Nabɛyɩ wɛɛ lɛ palʊla-wɛ ndamaa nɛ lalaa lɛ, kʊtɔmɩŋ yebina nɛ patamɩ. Pɩtɛ. Ɛyʊ ɛtamaa, ɛtasɩɣ pɩzɩɣʊ nɛ ɛyɔɔdɩ kpayɩ kpayɩ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Ɛyʋ pilinzi]]
6zp9e6r0v0t1241c9q5ct92t7b9p1tm
Naŋgbaŋʊʊ (Oreille)
0
840
4182
4181
2017-06-24T00:06:36Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
4182
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Naŋgbaŋʊʊ]]
an7yy0vugyni57v5dctlh9kamfzsw7r
Neeyerɩlandɛ kʊnʊŋ
0
841
10038
9438
2017-12-17T19:54:10Z
Gnangbade
58
liens
10038
wikitext
text/x-wiki
Neeyerɩlandɛ (Needɛrɩlandɩ, nɛ kɩyɔɔdʊʊ kɔyɔ se [ˈneː.dəɾ.ˌlɑnts]) kɛ Gɛrɩmanikii hɔʊ taa kʊnʊŋ, pɔyɔɔdʊʊ-kʊ keeke [[Peyibaa]] nɛ kɩ-tɛ outre mèr tɛtʊ nɛ [[Pɛliziki]] (Flamande nɛ Bruxelloise agetaa taa) nɛ tɛtʊ hɔɔlʊʊ cɩkpelʊʊ ŋgʊ kɩ-wɛ Fransɩɩ nɛ hayi kiŋ (Westhoek) nɛ Suriname ajɛyɛ taa.
Ajɛyɛ hɛɛkʊʊ kpɩyɩɖʊʊ ŋgbɛ, Neeyerɩlandɛ kʊnʊŋ nɔɔ kʊyʊmaɣ ŋgbɛ tɩna se ɖɩ-ɖʊʊ kʊnʊŋ ŋgʊ kɩ-paɣtʊ. Neeyerɩlandɛ kʊnʊŋ ŋgʊ nabʊyʊ taa payaɣ-kʊ se Holandɛ yaa Flamandɩ.
Neeyerɩlandɛ kʊnʊŋ lɩna Gɛrimanikii agnela Ɛndɩ-Erɔpʊ kʊnʊmɩŋ taa. Pɩkɛna Fransiki hadɛ kiŋ yɔɔdaɣ, yaa siiduu siiduu kʊnʊmɩŋ weyi pɩhayɩ waɖɛ se kɩ-kɛ ɛjaɖɛ taa kʊnʊŋ.
Samaɣ kʊnʊmɩŋ kpɛlɛkɩyaa saŋ Neeyerɩlandɛ kʊnʊŋ nɛ payaɣ-kʊ se kʊnʊŋ sɔsɔʊ mbʊ pʊyɔɔ yɔ pama-kʊ nɛ yɔɔdaasɩ sakɩyɛ nzɩ pɛgɛdɩna yɔ nɛ politiki ɖoŋ yɔ lɛ, kɩ-pɩsɩ wazaɣ pʊyʊʊ pɩŋ tɔm matʊ kʊɖʊmtʊ hɔɔlʊʊ taa.
Tɔmpiye Neeyerɩlandɛ lɩna Nedɛrɩlandɩ tɔm taa, Peeyibaa matʊ taa. Nedɛrɩlandɩ wɩlɩʊ Neeyerɩlandɛ kʊnʊŋ ɛjaɖɛ sɩm ɖɩlɩyɛ yaa lɩzʊʊ se kʊnʊŋ ŋgʊ pɔyɔɔdʊʊ egetiye ŋɖɩ ɖɩ-taa. Nɛ ŋsɔɔla wɩlɩʊ Neeyerɩlandɛ abalʊ kɔyɔ ndɔŋ se Nedɛrɩlandɛrɩ nɛ halʊ lɛ, Nedɛrɩlandsɛ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:kʋnʋmɩŋ]]
[[Category:Peyibaa]]
fdr6kzdezd4qqbc41m7dtjzrde2c8jp
Nelson Mandela
0
842
14404
14364
2019-10-16T14:30:11Z
SFLord
142
Minor changes to places of birth and death
14404
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Nelson Mandela
|image = Nelson Mandela-2008 (edit).jpg|thumb|Nelson Mandela - pɩnaɣ 2008 taa
|px = 190
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = [[Afrika Hadɛ kiŋ (Afrique du Sud)|Afrɩka nɛ hadɛ kiŋ]]
|Ɛ-tʋmɩyɛ = Ɛjaɖɛ ñʋʋdʋ
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = Mvezo, Cape Province, [[Afrika Hadɛ kiŋ (Afrique du Sud)|Afrɩka nɛ hadɛ kiŋ]]
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = [[hasɩyaɖɛ fenaɣ]] kɩyakʋ 18 n̄ɩŋʋ wiye, pɩnaɣ 1918
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ = Yowanɛɛsɩbuur, Gauteng, [[Afrika Hadɛ kiŋ (Afrique du Sud)|Afrɩka nɛ hadɛ kiŋ]]
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ = [[saŋayɩŋ fenaɣ]] kiyakʋ 5 n̄ɩŋʋ wiye, pɩnaɣ 2013
|E-nesi ñɩɣʋ = Nelson Mandela signature 2000.xcf|thumb|Nelson Mandela signature 2000
}}
'''Nelson Rolihlahla Mandela''', payaɣ e-cejewiye se, "Madiba". Palʋla-ɩ [[hasɩyaɖɛ fenaɣ]] kɩyakʋ hiu nɛ lutozo n̄ɩŋʋ wiye, pɩnaɣ 1918 taa Mvezo [[Afrika Hadɛ kiŋ (Afrique du Sud)|Afrɩka nɛ hadɛ kiŋ]] ɛjaɖɛ taa. Ɛsɩba [[saŋayɩŋ fenaɣ]] kiyakʋ kagbaanzɩ n̄ɩŋʋ wiye, pɩnaɣ 2013 taa Yowanɛɛsɩbuur tɛtʋ taa. Nelson Mandela kɛkɛ Afrɩka nɛ hadɛ kiŋ ɛjaɖɛ taa [[Politiki tɩlɩyɛ lɩmaɣza|politiki]] laɖʋ nɔɔyʋ. Kajalaɣ caca ŋgʋ pɔtɔ Afrɩka nɛ hadɛ kiŋ ɛjaɖɛ taa se palɩzɩ ɖɩ-n̄ʋʋdʋ yɔ, ki-ɖeɖe lɛ, tɛyɩtʋ taafɛyɩ ansaayɩnaa nɛ ɛyaa kɩkpɛdaa pɛ-hɛkʋ taa. Caca ŋgʋʋ pɔtɔɔ nɛ palɩzɩ Nelson Mandela nɛ ɛpɩsɩ ɛjaɖɛ ńɖɩ ɖɩ-n̄ʋʋ tʋ pɩnaɣ 1994 nɛ puwolo pɩsɩɩnɩ pɩnaɣ 1999 n̄ɩŋa. Ɛkɛ ajɛɛ n̄ʋŋ tɩnaa mba palʋba siŋŋ se, tɛyɩtʋ natʋyʋ ɛtaawɛɛ ɛyaa hɛkʋ taa yɔ, pa-taa lɛlʋ. Toovenim lɛ, tokaɣ sɔsɔɔ nakɛyɛ kɛwɛ ansaayɩnaa nɛ ɛyaa kɩkpɛdaa pɛ-hɛkʋ taa Afrɩka nɛ hadɛ kiŋ ɛjaɖɛ taa. Ansaayɩnaa takpakaɣa ɛyaa kɩkpɛdaa nɛ payaa se pʋyʋ. Tɛyɩtʋ ndʋ tɩɩwɛ ɛyaa hɛkʋ taa mbʋ yɔ, ndʋʋ payaɣ se, apartɛyɩdɩ.
Nelson Mandela sʋ ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ se, "Congrès National Africain" (ANC) yɔ ɖɩ-taa pɩnaɣ 1943 taa. Ɛsʋ ɖɩ-taa se, pɩsa nɛ ɛlʋbɩna tɛyɩtʋ ndʋ tɩwɛ ansaayɩnaa nɛ ɛyaa kɩkpɛdaa pɛ-hɛkʋ taa yɔ. Ŋcɔna Afrɩka nɛ haɖɛ kiŋ ɛjaɖɛ taa yɔ, ansaayɩnaa tɔɖɔɔ patalɩ ɛyaa kɩkpɛdaa, ɛlɛ, ḿba ɖʋna tɛyɩtʋ pa nɛ ɛyaa kɩkpɛdaa pɛ-hɛkʋ taa nɛ ponuutuu-wɛ siŋŋ. Ɛkɔma ɛpɩsɩ tɔmhʋyʋ lɛ, ɛwɛɛ mba palʋkɩ se, ɛyaa ɛtaatɩŋɩɣna heluhelu lakasɩ yɔɔ se, pekisi tɛyɩtʋ paɣtʋ yɔɔ ɖɔm yɔ, pa-taa. Ɛyaa hɛkʋ taa tɛyɩtʋ paɣtʋ ńdʋ, ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ se, "Partie nationale" yɔ, ɖi-kewiyaɣ ɖʋna-tʋ kpaɣna pɩnaɣ 1948 taa. Pekizaa se pataatasɩ ANC ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩlʋkɩ se tɛyɩtʋ natʋyʋ ɛtaawɛ ɛyaa hɛkʋ taa yɔ ɖɩ-taŋ nɩʋ pɩnaɣ 1960 taa. Mbʋ labɩna nɛ lʋɖɛ nɖɩ palʋkaɣ se tɛyɩtʋ natʋyʋ ɛtaawɛɛ ansaayɩnaa nɛ ɛyaa kɩkpɛdaa pɛ-hɛkʋ taa yɔ, ɖɩtawazɩ pʋyʋ. Ɛlɛ, Mandela ɖaɣnɩ ŋgbɛyɛ ńɖɩ ɖʋʋ pɩnaɣ 1961 taa nɛ ɛkɛ ɖɩ-n̄ʋʋ tʋ. Ŋgbɛyɛ ńɖɩ, ɖɩ-taa n̄ɩma lʋbɩna paɣtʋ ɖoŋ n̄ɩndʋ ndʋ komina nɛ sɔɔjanaa paɖʋwa yɔ siŋŋ, halɩ pakʋyʋʋ tɩ-yɔɔ nɛ kɩn̄azʋʋ. Afrɩka nɛ hadɛ kiŋ ɛjaɖɛ tɛ polisinaa kpa-ɩ pɩnaɣ 1962 taa. Ɛlɛ, ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ se, "CIA" yɔ, ńɖɩ yebina nɛ pakpa-ɩ. Pahʋ ɛ-tɔm "Rivonia" tɛtʋ taa nɛ pɩtɛ lɛ, paɖʋ-ɩ salaka. Pɩkpaɣnɩ mbʋ yɔ lɛ, Mandela pɩsɩ mba palʋkɩ se, ɛyaa kɩsɛmaa nɛ kʋhʋlʋmaa nɛ kɩkpɛdaa nɛ sʋtʋ lɩm n̄ɩma pɛwɛɛ kɩmaŋ, tɛyɩtʋ natʋyʋ ɛtaawɛɛ yɔ, pa-kɩlɛmʋʋ. Peeye kedeŋa kpeekpe ajɛɛ sɩna-ɩ ɛ-lʋɖɛ ńɖɩ ɖɩ-lʋbʋ yɔɔ nɛ pɩkɩlɩɣ kɩlʋʋ yɔɔ.
Ɛcaɣ salaka taa pɩnzɩ nɛɛlɛ nɛ lʋbɛ mpilim nɛ ɛtɔɔ kʋn̄ɔŋ siŋŋ. Ɛ-lʋɖɛ nɖɩ ɛlʋkaɣ yɔ, ɖɩ-yɔɔ lɛ, ekizaa se, ɛɛlɩɣ salaka taa yee, patanɩɩna-ɩ kɔyɔ. [[Kɔlaɣ fenaɣ]] kɩyakʋ hiu nɛ kʋɖʋmʋʋ wiye, pɩnaɣ 1990 taa patɔla-ɩ nɛ peyebi-i. Ɛ-lɩmaɣza wena ɛwɛna ɖooo ɛ-pɩcatʋ nɛ ɛkɔɔ ɛpaɣlɩ yɔ, a-yɔɔ lɛ, etisi se ɛ nɛ ɛjaɖɩ ńɖɩ ɖɩ-n̄ʋʋdʋ, Ɖajaa Frederik de Klerk tɛ komina pacaɣ pɔyɔɔdɩ nɛ peceyi. Paha ɛ nɛ n̄ʋʋdʋ Frederik de Klerk ɛnʋ Laŋhɛyɛ yɔɔ kandɩyaa samtʋ nima pɩnaɣ 1993 taa, mbʋ pʋyɔɔ yɔ, ɛ nɛ ɩ panɩnɩ ɖama ɖɛfɛɛ yem nɛ tɛyɩtʋ ndʋ tɩɩwɛ ansaayɩnaa nɛ ɛyaa kɩkpɛdaa pɛ-hɛkʋ taa yɔ tɩsɩɩ tɩnaɣ. Peeye papazɩ sɩʋ loma kaɖasɩm Afrɩka nɛ hadɛ kiŋ ɛjaɖɛ kɩfɑɖɛ tikiɖe.
Kewiyaɣ ŋga keɖiyaɣ ɛjaɖɛ ńɖɩ se pʋcɔ pɔtɔ caca nɛ palɩzɩ ɛjaɖɛ n̄ʋʋdʋ yɔ, pʋkɔna-kɛ kaɖɛ siŋŋ. Peeye ɛ nɛ n̄ʋʋdʋ de Klerk palʋba se, you ɛtaalɩɩ aparɩtɛɛdɩ taa n̄ɩma nɛ ANC nɛ "Inkhata" pa-aŋgba pɛ-hɛkʋ taa. [[Suluu kʊnʊŋ|Suluu]] cejewiye taa n̄ɩma wɛna "Inkhata" ŋgbɛyɛ taa sakɩyɛ. Pɩnaɣ 1994 n̄ɩŋa taa pɔtɔ caca nɛ palɩzɩ Nelson Mandela nɛ ɛkɛ kajalaɣ ɛyʋ kɩkpɛdʋ weyi ɛkɛ Afríka nɛ hadɛ kiŋ ɛjaɖɛ n̄ʋʋdʋ yɔ. Ɛlʋba siŋŋ se, ceyuu nɛ ɖama nɩnaʋ pɛwɛɛ ansaayɩnaa nɛ ɛyaa kɩkpɛdaa pɛ-hɛkʋ taa. Ɛlʋba se, ɛyaa ɛwɛɛ kɩmaŋ tɔzʋʋ nʋmɔʋ taa. Ɛlɛ, kʋdɔŋ sɔsɔʋ ŋgʋ patanada kɩ-hayʋʋ nɛ payaɣ-kʋ se, siidaa yɔ, ɛtɔcɔna ki-ɖeɖe, ŋgʋ kɩsa miŋ siŋŋ Afrɩka nɛ hadɛ kiŋ ɛjaɖɛ taa. Ɛkpaɣ kpelaɣ nɛ pɩsɩɩnɩ pɩnzɩ nzɩ pʋpɔzʋʋ se, ɛyʋ ɛla Afrɩka nɛ hadɛ kiŋ ɛjaɖɛ taa yɔ lɛ, eyele-kɛ nɛ ɛlɩzɩ e-nesi politiki tɔm taa. Ɛlɛ, ɛwɛɛ ɛsɩŋna "ANC" ŋgbɛyɛ kaɣlaa nɛ ekiziɣ mbʋ ɖɩlakɩ nɛ pɩɩcɔlʋʋ yɔ.
Ɛkɔma lɛ, ɛsʋʋ aŋgba sakɩyɛ wena alʋkɩna kʋn̄ɔŋdʋtʋ nɛ siidaa kʋdɔŋ yɔ a-taa. Mbʋʋ pɩlaba nɛ ɛkɔɔ ɛpɩsɩ kedeŋa kpeekpe tɛ n̄ɩm sɔsɔm. Ɛyʋ waɖɛ yɔɔ kandayʋʋ nʋmɔʋ taa lɛ, ɛkɛ weyi kpedeŋa kpeekpe welesiɣna siŋŋ yɔ. Ɛ-yɔɔ ɛyaa kʋhʋlʋmaa nɛ kɩsɛmaa nɛ kɩkpɛdaa nɛ sʋtʋ lɩm n̄ɩma pɛkpɛndaa pacaɣ ɛjaɖɩ ńɖɩ ɖɩ-taa. Ɛ-yɔɔ ɖɔɖɔ loma kaɖasɩm lɩ ɖɩ-taa. Pakpaɣ-ɩ se, ɛnʋʋ lɛ ɛjaɖɛ ńɖɩ ɖɩ-caa. Pɛɖɛyɩ ɛjaɖɛ ńɖɩ se, " kaɣʋʋ ɛjaɖɛ". Paa mbʋʋ yɔ, cɛyɩtʋ kaɖɛ n̄ɩndʋ ndɩ ndɩ wɛ ɖɩ-taa. Mulum wɛ tɔzʋʋ nʋmɔʋ taa nɛ ɛyaa kʋyʋʋ komina yɔɔ nɛ helu helu lakasɩ labʋ.
=E-wezuu caɣʊ tɔm=
==Ɛ-hɔʊ nɛ e-sukuli==
==Ɛlʊbʊ se tɛyɩtʊ ɛtaawɛɛ ɛyʊ kɩkpɛdʊ nɛ anasaayɩ pɛ-hɛkʊ taa yɔ==
===Pɩtɛkɛ helu helu taa ɛlʊba ɛ-lʊɖɛ nɖɩ===
===Ɛ̃nɔzʊʊ sɔɔjanaa se pakpaɣ malɩfɔnaa yɔ===
==Pakpaɣ-ɩ nɛ pahʊna-ɩ tɔm Rivania tɛtʊ taa yɔ==
==Paɖʊ-ɩ salaka yɔ==
===Robben Island===
===Paɖʊ-ɩ salaka Pɔlɩsɩmuurɩ tɛtʊ taa yɔ nɛ ɛjalʊ kpaɣʊ hɛɛɛ se ɛwa yɔ===
==Palɩzɩɣ-ɩ nɛ salaka taa nɛ ɛmʊʊ samtʊ nimiye nɛ ɛlɛɣzʊ kewiyaɣ paɣtʊ yɔ==
==Ɛkɛʊ Afrɩka nɛ hadɛ kiŋ ɛjaɖɛ ̃nʊʊdʊ yɔ==
===Politiki ŋgʊ ɛwɛna ɛ-ɛjaɖɛ yɔɔ yɔ===
====Ɛlɩzʊ nabɛyɛ se palʊ nɛ ceyuu wɛ ɛyaa hɛkʊ taa yɔ====
====Ceyuu wɛʊ ɛ-ɛjaɖɛ taa yɔ====
====Tɔsʊʊ nʊmɔʊ kɩfalʊʊ====
====Ɛjaɖɛ paɣtʊ kɩfatʊ====
====Ɛlʊbʊ se siidaa kʊdɔŋ ɛtaatalɩ ɛ-ɛjaɖɛ taa yɔ====
====Tɔm lɛɛtʊ====
===Politiki ŋgʊ ɛwɛna ajɛya lɛɛna yɔɔ yɔ===
====Ɛlʊbʊ se ɛjɛya kpeekpe ɛnɩnɩ ɖama yɔ====
====Ɛ-ɛjaɖɛ nɛ Liibii ɛjaɖɛ paɖʊ taabalɩyɛ yɔ====
====Ɛ-ɛjaɖɛ nɛ Etaazuunii ɛjaɖɛ paɖʊʊ taabalɩyɛ yɔ====
====Ɛ-ɛjaɖɛ nɛ Taalayi-Lama ɛjaɖɛ paɖʊʊ taabalɩyɛ yɔ====
==Ɛkɛʊ ɛjaɖɛ ̃nʊʊdʊ wayɩ yɔ==
===Ɛ-tɔnʊʊ taa alaafɩya tɔm nɛ ɛ-sɩm===
===Ɛ-leɣa===
====Politiki ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩ̃nʊ ɛ-hɩɖɛ taa yɔ====
====Peseɣtiɣ-ɩ ɛ-lʊɖɛ taa ndɩ ndɩ yɔ====
===Ɛɖʊʊ ɛ-nɔɔ politiki tɔm taa ɛ-ɛjaɖɛ taa yɔ===
===Ɛɖʊʊ ɛ-nɔɔ kedeŋa kpeekpe politiki tɔm taa yɔ===
====Ɛlʊbʊ se laŋhɛzɩyɛ ɛwɛɛ Purɔndii ɛjaɖɛ taa yɔ====
====Ɛlʊbʊ se you ɛtaawɛɛ Irakɩ ɛjaɖɛ taa yɔ nɛ ekizu George W. Bush lɩmaɣzɛ yɔ====
====Zimbabwe Robert Mugabe====
====You ŋgʊ kɩwɛ Izirɛɛlɩ ɛjaɖɛ nɛ Palɛsɩtiini ̃nɩnɖɛ pɛ-hɛkʊ taa yɔ====
===Papɩzʊʊ ɛ-kɩlɛmʊ tadɩyɛ nɛ you ŋgʊ kɩwɛ tɔm hʊyaa hɛkʊ taa yɔ===
===Tɔm lɛɛtʊ===
=Ɛ-lɩmaɣzɛ=
==Mbʊ piyeba nɛ ɛcalɩna kpaɣʊ ɖɛfɛɛ nɛ pʊcɔ eyeki se sɔɔjanaa ɛkpaɣ hɔzɩŋ yɔ==
==Caɣʊ nɛ yɔɔdʊʊ nɛ kpaɣʊ nɛ kpeyuu po-ɖoŋ==
==Ɛlʊbʊ se ɛyʊ kɩkpɛdʊ nɛ anasaayɩ pɛwɛɛna waɖɛ kʊɖʊmɖɩyɛ nɛ kʊ̃nɔndʊtʊ ɛtaawɛɛ yɔ==
=̃Nɩm mbʊ eyeba yɔ=
==Kedeŋa kpeekpe sɩmɩ-ɩ yɔ==
==̃Naɖʊ ŋgʊ kɩwɛ mba pɔɖɔŋ e-politiki nʊmɔʊ taa nɛ mba papa kiziɣ-kʊ yɔ==
=Ɛ-hɔʊ=
==Ɛ-kajalaɣ halɩkpaɣyɛ==
==Ɛ-halɩkpaɣyɛ naalɛ ̃nɩnɖɛ==
==Ɛ-halɩkpaɣyɛ naadozo ̃nɩnɖɛ==
=Ɛ-samtʊ nima=
=Ɛ-takayɩsɩ nzɩ ɛmawa yɔ=
=Ɛ-aduwa wena etuwaa yɔ=
==Minziiki==
==Silimaɣ==
=Takayɩhayʊʊ tɛɛ tɔm nɛ ɖenɖe panaɣ-tʊ yɔ=
=Ɩcɔna ɖɔɖɔ=
==Tɔm lɛɛtʊ==
==Awayɩ kpasɩ==
[[Category:!Main category]]
[[Category:Ɛyaa sɔsaa]]
[[Category:Abalaa sɔsaa]]
[[Category:Politiki laɖaa]]
[[Category:Afrikihadɛ kiŋ]]
h6ke2wldkmmzps8d0fudv0dsnle6c3u
Nepaalɩ
0
843
16103
14684
2022-11-06T22:46:36Z
CommonsDelinker
130
Removing [[:c:File:New_Emblem_of_Nepal.svg|New_Emblem_of_Nepal.svg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Kadı|Kadı]] because: [[:c:COM:CSD#G2|CSD G2]] (unused and implausible, or broken redirect).
16103
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛjaɖɛ
| Hɩɖɛ = Nepaalɩ
| Hɩɖɛ2 = Népal
| Kɩɖaʋ kɩdɛɛka = [[File:Flag of Nepal.svg|75px]]<br>Nepaalɩ Kɩɖaʋ kɩdɛɛka
| Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ = <br>Nepaalɩ Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ
| image_map = [[File:Nepal in its region.svg|190px]]<br>Nepaalɩ tɛlɛŋa
| official_languages = .
| capital = .
| government = .
| president = Ɖajaa Bidhya Devi Bhandari
| area_km2 = 147,181
| population_estimate = 26,494,504
| population_estimate_year = 2011
| population_density_km2 = 518
| cctld = [[.np]]<br>[[.नेपाल]]
}}
Nepaalɩ nɛ hadɛ kiŋ lɛ Siini ɛjaɖɛ wɛna piyele kpaɣna wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa lɛ Ɛndɩ tɛtʊ wadɩna. Nepaalɩ ɛjaɖɛ taa nikaɣ wɛ camɩyɛ Terayɩ hɔɔlʊʊ pɩkɔɔ pɩtalɩ ɖenɖe keteŋa kpeekpe taa pʊŋ kɩla kʊyʊʊ yɔ.
Keteŋa kpeekpe taa pʊŋ hiu weyi ɛkɩlɩ kʊyʊʊ yɔ ɛ-taa lɛ panaɣ litozo Nepaalɩɛjaɖɛ taa; ɛ-taa kɔyɔ Everɛstɩ, pʊ kʊnɛ nɛ Tibɛtɩ pasɩna ɖama kamaɣ. Nepaalɩ kɛna ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩwɛna kajʊka kpem ɛsɩyɛ ekpena tɔm taa pɩlɩɩna mbʊ pɩwɛ peeɖe yɔ.
Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛtʊ sɔsɔtʊ nɛ ndʊ tɩ taa :es:indaa wobu kɩlaa yɔ lɛ Katɩmandʊ. Tɛtʊ sɔsɔtʊ lɛɛtʊ yɔ: Pokara, Lalipiiri, Paktaapiiri, Pirandranaagaari, Hɛtoda, Piitiwaali, Paratipuuri, Sidaritanagari, Pirigaani, Sankipuuri, Nepaaligaani, Taraŋ, Taŋgadɩ nɛ Mahɛndranagaarɩ.
Nepaalɩ ɛjaɖɛ mʊ ɖɩ-tɩ yɔɔ wɛʊ pɩnaɣ 1768 nɛ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩñʊʊtʊ kɩfalʊ payaɣ se ɖo-ɖoo Bidhya Devi Bhandari, piyele kewiyaɣ ñʊʊtʊ yɔ Khadga Prasad Sharma Oli. Kʊnʊŋ ŋgʊ pɔyɔɔdɩɣ komina tʊma taa yɔ lɛ Nepaalɩ nɛ liidiye yɔ nepaalɩ rʊpii. Kʊnʊmɩŋ ndɩ ndɩ tɩnaa ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa ɛyaa ɖɛ ɛzɩ 60 yɔ.
<br><gallery class=center caption="Nepaalɩ">
Kathmandu-Basantapur Chowk-01-2007-gje.jpg|Kathmandu
Pashupatinath-Vatsala-18-Lakshmi-2013-gje.jpg|Pashupatinath
Bhaktapur-Yaksheshvara-350-erotische Schnitzerei-gje.jpg|Bhaktapur
Changu Narayan-Skulptur-14-Vaikuntha Vishnu-2013-gje.jpg|Changu Narayan
Patan-Cyasilim Devar-16-Degutale-Palast-2015-gje.jpg|Patan
Gorak Shep to Everest Base Camp-76-Khumbu-Gletscher-Eisspitzen-2007-gje.jpg|Himalaya
Dzongla to Lobuche-49-Flechten-Tarnmuster-2007-gje.jpg|Himalaya
Mustang-Ghami to Lo Gekar-58-2015-gje.jpg|Mustang
Mustang-Tsarang-Lo Manthang-76-2015-gje.jpg|Mustang
</gallery>
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Aazii]]
[[Category:Nepaalɩ]]
op5tbgnmfrq0h49d37ijho9tpbz0avs
Netrɔɔ
0
844
11596
11595
2018-02-27T10:47:09Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Netrɔɔ (Neutron)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Netrɔɔ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
11596
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Neutron_anime.gif|vignette|Neutron anime]]
Mbʋ payaɣ se netrɔɔ yɔ, pɩkɩlɩ kɔzʋʋ mbʋ payaɣ se atoom yɔ. Ŋgʋ, atoom ñɛwɛ kpaakpaa ñɩɩɩ. Paapɩzɩɣ pana atoom waa nɛ ɛza pe anɛ, ɛlɛ, anasaayɩ ɛzañɩnɩŋ nɩɩyɛ taa pɔcɔŋna nɛ papɩzɩ pana atoom waa.
Kpɛɖɛ elɛkɩtriki waa wɛna netrɔɔ waa taa. Atoom waa pet aa netrɔɔ waa wɛɛ. Netrɔɔ waa nɛ mbʋ payaɣ se [[protɔɔ]] waa yɔ, patamsɩna ɖama atoom waa taa. Ɖoŋ sɔsɔŋ nɩɩyɛ tamsɩna netrɔɔ waa nɛ protɔɔ waa ḿba atoom waa taa.
[[Fichier:Neutron_quark_structure.svg|vignette|Neutron quark structure]]
Protɔɔ waa ɖɔʋ ɖɔʋ mbʋʋ atoom piye taa yɔ, yekina se piye ńɖɩ, ɖɩkɛ kpɛlɩkpɛlɛkʋʋ wonuu. Piyele netrɔɔ waa ñʋʋ ñalakɩna nɛ atoom piye kɛ mbʋ payaɣ se izotɔpʋ yɔ. Netrɔɔ waa mba patamsɩna ɖama atoom piye taa yɔ, paatuu lone, ɛlɛ, netrɔɔ waa mba paba tatamsɩna ɖama yɔ, paba tuu nɛ pɛkɛɣ lona.
[[Fichier:Experiment_using_an_electronic_neutron_generator.jpg|vignette|Experiment using an electronic neutron generator]]
Netrɔɔ waa mba patatamsɩna ɖama atoom piye taa yɔ, piileɖiɣ nɛ pamʋʋ. Mbʋ payaɣ se nikiliyɛɛrɩ waa atoom taa yɔ, mba yɔlʋʋna nɛ pɩpɩzɩɣ netrɔɔ waa mba patatamsɩna ɖama yɔ.
Mbʋ payaɣ se quark up nɛ quarks down yɔ, mba wɛna netrɔɔ waa taa. Quark up kʋɖʋm wɛna netrɔɔ taa nɛ piyele quarks down waa ñɛwɛ naalɛ.
[[Category:!Main category]]
c6r082u201sxkaio6clexwj93jlhu83
Nicolas Copernique
0
845
14403
9444
2019-10-16T14:26:20Z
SFLord
142
Added picture, country of residence, occupation, places and dates of birth and death and signature.
14403
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Nicolas Copernique
|image = Nicolaus Copernicus Profil.jpg
|px = 190
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = [[Pɔlɔɔñɩ (Pologne)|Pɔlɔɔñɩ]]
|Ɛ-tʋmɩyɛ = Matematiki laɖʋ
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = Toruń (Thorn), Royal Prussia, [[Pɔlɔɔñɩ (Pologne)|Pɔlɔɔñɩ]]
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = [[Lɛlaɣ fenaɣ]] kɩyakʋ 19 n̄ɩŋʋ wiye, pɩnaɣ 1473
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ = Frombork (Frauenburg), Prince-Bishopric of Warmia,
Royal Prussia, [[Pɔlɔɔñɩ (Pologne)|Pɔlɔɔñɩ]]
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ = [[Agoza fenaɣ]] kiyakʋ 24 n̄ɩŋʋ wiye, pɩnaɣ 1543
|E-nesi ñɩɣʋ = Nicolaus Copernicus Signature.svg
}}[[File:Copernicus.jpg|thumb|Copernicus|Nicolas Copernic]]
Palʊla Nicolas Copernic kɛ [[lɛlaɣ fenaɣ]] 19 pɩnaɣ 1473 kɛ Toruń, Prusse royale (Royaume de [[Pɔlɔɔñɩ]]) tɛtʊ taa nɛ ɛsɩ [[agoza fenaɣ]] 24 pɩnaɣ 1543 kɛ Frombork, Prusse royale (Royaume de Pɔlɔɔñɩ) ɛjaɖɛ taa. Ɛkɛ Pɔlɔɔñɩ tʊ nɛ ɛkɛ ɖakʊta, chanoine nɛ astronome. Ɛnʊ ɛñɩnɩna nɛ ɛna se wɩsɩ wɛ sɩ-ɖeɖe nɛ sɩɩcɩɣdɩɣ ɛlɛ tɛtʊ cɔʊna-sɩ nɛ tɩtaŋ. Ndʊ ndʊ ɛñɩnaa nɛ ɛna yɔ, pɛɖɛyʊ-pʊkɛlɛʊ se révolution copernicienne.
Palʊla Nicolas Copernic kɛ [[lɛlaɣ fenaɣ]] 19 pɩnaɣ 1473 kɛ Hanséatique tɛtʊ taa kɛ Toruń egetiye taa. Ɛ-ñɩma wɛ ñɩm kamaɣ fɛyɩ. Payaɣ ɛ-caa se Nicolas nɛ ɛkɛ Cracovie tʊ. Powoba pɛwɛɛ Thorn tɛtʊ taa pɩtakɩlɩ leɖuu nɛ Pɔlɔɔñɩ mba paɣzɩ-wɛɛ kpacayʊ. E-ɖoo kɛ Silésia tʊ nɛ payaɣ-ɩ se Barbara Watzelrode (yaa Watzenrode). Copernic caa sɩba pɩnaɣ 1483 mbʊ yɔ nɛ e-egbele weyi payaɣ-ɩ se Lukas Watzelrode (yaa Lucas Watzenrode) yɔ; ɛlɛ kɛ Varmie tɛtʊ taa eevɛkɩ.
Pɩwayɩ kɛ ɛma takayasɩ sɩnɛ:
* Nicolaus Copernicus-Gesamtausgabe : 1974
* Kacalaɣ taa lɛ, De Revolutionibus : Faksimile des Manuskriptes ; hrsg. von Heribert M. Nobis. Hildesheim : A. Gerstenberg, 1974. (ISBN 978-3-8067-0331-3).
* Nabʊlɛ taa lɛ, De Revolutionibus libri sex [kritischer Text] ; hrsg. von Heribert Maria Nobis und Bernhard Sticker. Hildesheim : Gerstenberg, 1984. (ISBN 978-3-527-28326-2).
* Naputozo taa lɛ ɛma, Kommentar zu De revolutionibus ; hrsg. von Heribert Maria Nobis und Felix Schmeidel. Berlin : Akademie Verlag, 1998. (ISBN 978-3-05-003123-1).
* Pɩwayɩ kɛ ɛtasa maʊ, Opera minora ; hrsg. von Stefan Kirschner und Andreas Kühne. Berlin : Akademie Verlag, 1994. (ISBN 978-3-05-003498-0).
==Copernic tʊma taa wɛ ɛyʊ lɛlʊ sɔɔlɩm==
E-egbele ɛnʊ ewona-ɩ sukuli nɛ pɩnaɣ 1491 lɛ, ɛsʊʊ Cracovie sukuli kɩ-tɛzɩɣ taa nɛ ɛpaɣzɩ kpɛlɛkɩɣ mathématiques nɛ astronomie (quadrivium), droit nɛ trivium.
Copernic pɩsa Pɔlɔɔñɩ lɛ, ɛwɛɛ e-egbele weyi ɛkɛ evɛkɩ yɔ ɛ-tɛ kɛ Lidzbark Warmiński. Ɛtɛŋgaɣ e-egbele ɛnʊ kɛ ɛtʊma sakɩyɛ taa nɛ ɛsɩɣ-ɩ ɖɔɖɔ ɛyaa sɔsɔwa cɔlɔ; ɛlɛ wokaɣ Pɔlɔɔñɩ wiyau cɔlɔ ɖɔŋɖɔŋ. Mbʊ yebina ne ɛpaɣzɩ wiyau ɛnʊ e-tomnaɣ taa alafiya yɔɔ cɔnaʊ. E-gbele Lukas Watzelrode sɩm wayɩu ɖɔdɖɔ mbʊ yɔ, ɛɛwɛɛ nɛ ɛcɔŋ na fadaanaa lalaa(ɛzɩ Maurice Ferber nɛ Johannes Dantiscus) tomnasɩ taa alafɩya yɔɔ cɔnaʊ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Ɛyaa sɔsaa]]
[[Category:Abalaa sɔsaa]]
[[Category:Lɛɣtʋ tɩnaa]]
[[Category:Pɔlɔɔñɩ]]
276urn5n4ddq9ugdj5ynvae58nym867
Niels Bohr
0
846
14459
10459
2019-11-27T17:58:00Z
Buccinek
2145
+ image
14459
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Niels Bohr.jpg|vignette|Niels Bohr]]
Niels Henrik David Bohr ([[aloma fenaɣ]] kɩyakʊ 7 pɩnaɣ 1885 [[Kopɛnhaagɩ|Kopɛnhaagi]], [[Tanimarikɩ|Tanemarkɩ]] [[kamɩŋ fenaɣ]] kɩyakʊ 18 pɩnaɣ 1962, ɛkɛ tomnasi ɖɔnɛ tʊmɩyɛ tʊ Danemark ɛjaɖɛ taa. Pasɩma-ɩ pɩlɩna ɛzɩma ɛɖʊ nesɩ ñʊŋ ñɩɣyɩŋ tɛ matʊ, pɩlɩna pʊyɔɔ lɛ, ɛmʊ samtʊ sakɩyɛ sakɩyɛ. Pɩtaa lɛ,ɛmʊ [[Prix Nobel|Nobel]] liidiye kɩhɛyɩɣ tomnasi ɖɔnɛ nɔmɔʊ taa pɩnaɣ 1922.
Ɛ-caa kɔyɔ Christian Bohr, ɛlɛ kaakɛ ɖɔkɔtɔ sukuli wɩlɩyʊ nɛ ɛtɛ ɛkɛ ɖɔɖɔ sukuli kɩtɛzɩɣ taa wɩlɩyaa ñʊʊ tʊ. Niel Bohr kaawɛna ɖalʊ Harald Bohr, ɛlɛ ñɛkɛ lɛɣtʊ tɩlɩyʊ nɛ ahelesa laɖʊ sɔsɔ. Ɛmakaɣ pombo ɛ-tɛ ɛjaɖɛ taa nɛ ahelesa lɛna wena palakaɣ-yɛ [[Lɔndrɩ]] tɛtʊ taa yɔ). Ɛwɛna kɔɔ payaɣ ɛlɛ se Jenny. Ɛ-maɣmaɣ ɛkɛ pombo maɖʊ sɔsɔ.
Niels sʊ sukuli kɩtɛzɩ tɛ Kopenhaagɩ pɩnaɣ 1903. Pɩkɔma pɩnaɣ 1906 tɛ pazɩ taa lɛ, ɛla tʊmɩyɛ lɩm seluu yɔ yɔɔ nɛ ɛ-takayaɣ mʊna kɩhɛyɩɣ pɩlɩna Tanemarkɩ kewiyaɣ taa lɛɣtʊ nɛ takayasɩ tʊma yɔɔ cɔnɩya yaa tɔmɩŋ lɩzɩya yɔɔ. Ɛmʊ sukuli kɩtɛzɩɣ taa takayaɣ sɔsɔ ŋga payaɣ se dokitora yɔ Kopenhaagɩɩ peeɖe pɩnaɣ 1911. Fenasɩ labɩ cabɩ lɛ, ɛma ka-takayaɣ kɩtɩnaɣ nɛ pʊwayi lɛ, ɛɖʊ tablɩyɛ nɛ Margrethe Norlung (pɩnzɩ 1890 ŋtalɩ 1984).
Ɛmʊ liidiye kɩhɛyɛ pɩlɩna Carsberg kiɖe yɔ nɛ ɛsɔɔlɩ kajalaɣ taa se ɛla tʊmɩyɛ Cambridge sukuli kɩtɛzɩɣ taa ɛ-nɛ wɩlɩyʊ Joseph John Thomson pɩlɩna :nñɩɩ kɔtɩɩ waa yɔɔ ɖenɖe ɛ-kɔɖɛyɩ tasɩ yɔ. Bohr caŋ eyele ɛcatɩ Ernest Rutherfort weyi ɛkatɩɣ Manchester ([[Aŋgɩlɩtɛɛrɩ|Angleterre]] tɛtʊ taa yɔ).
Ɛsʊ Danemark pɩnaɣ 1912 nɛ ɛkpaɣ halʊ alɩwaatʊ ndʊ tɩ-taa. Hɔʊ ŋgʊ kɩlʊlɩ piya abalɩpiya loɖo, weyi pakɩlɩ sɩm ɛnʊ yɔ Aage Bohr, ɛmʊ Nobel liidiye kɩhɛyʊ tomnasi ɖɔnɛ nɔmɔʊ taa pɩnaɣ 1975. Ɛpɩsɩ sɩnayʊ tomnasi ɖɔnɛ hɔɔlʊʊ taa Copenhague.
Pɩkɔma pɩnaɣ 1921, ɛmʊ Hughes tataɖɛ. Pɩnaɣ 1922, ɛmʊ Nobel liidiye tomnasi ɖɔnɛ nɔmɔʊ taa pɩlɩna ñɩɣyɩŋ ñʊŋ tɛ . Ɛpɩsɩ ɛyʊ ɛkɔm kewiyaɣ ŋgbɛyɛ taa pɩnaɣ 1926. Ɛmʊ ɖɔɖɔ Franklin tataɖɛ pɩnaɣ 1926 nɛ Faraday Lectureship [[Siini]] kewiyaɣ ŋgbɛyɛ taa pɩnaɣ 1930 nɛ Copley tataɖɛ pɩnaɣ 1938 alɩwaatʊ taa.
[[Category:!Main category]]
ka3qilqa0h6divaunw8f6xnt4fvazo6
Nizɛɛrɩ Pɔɔ
0
847
8947
8945
2017-09-17T17:19:22Z
Gnangbade
58
liens
8947
wikitext
text/x-wiki
[[File:Map of River Niger-es.svg|thumb|Nijɛɛri pɔɔ]]
Nizɛɛrɩ Pɔɔ kɛ [[Afrɩka tɛtʋ wandamm (Continent africain)|Afrika]] wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa pɔɔ. Yee pɛkɛdɩɣ kɩ-ɖaɣlakɩŋ nɛ pɔsɩ lɛɛsɩ kɔyɔ, kɩkɛ naatozo ŋga. Ŋga tɩŋgʊna [[Niili Pɔɔ]] nɛ [[Koŋgo Pɔɔ]] wayɩ ɖaɣlakɩŋ taa. Nizɛɛrɩɩ Pɔɔ ŋga kapaazɩɣna [[Siyeeraa Leyɔɔnɩ (Sierra Leone)|Siyeeraa Leyɔɔnɩ]]. Peeɖe kʊyɩ cɛlɛɛmɛɛɛ nɛ pɩtalɩɣ ɛzɩ mɛtanaa 800 yɔ nɛ ɖenɖe payaɣ se Loma pʋŋ yɔ, peeɖe kapaazɩɣna. Katɩŋŋʊna [[Sahara Kañɩnbʊsaɣ|Sahara]] nɛ pɔkɔɔ katalɩ [[Atlantique teŋgu|Atɩlantiki teŋgu]] taa, [[Naajeeriya (Nigeria)|Naajeeriya]] hɔɔlʊʋ taa. Nizɛɛrɩ Pɔɔ ŋga, katɩŋgʊ ajɛya looɖo nɛ kayaɣ-kɛ nɛ ajɛya naalɛ hɩlɑ.
[[File:Voyage sur le fleuve Niger (6950574817).jpg|thumb|Voyage sur Nizɛɛrɩ Pɔɔ]]
=Ɖenɖe tɔmpiye Nizɛɛrɩ lɩnaa yɔ=
=Ɖenɖe kɛwɛɛ yɔ=
==Tɔm ndʊ pɔyɔɔdɩ kɔ-yɔɔ ==
==Kɩ-lɩŋgamɩŋ==
==Lemesi nzɩ kɩcɔlʊʊ yɔ==
==Tɛtʊ sɔsɔtʊ ndʊ kɩ-lɩm falʊʊ tɩ-taa yɔ==
==Ɖenɖe kɩ-lɩm lɩɣna yɔ==
==Ɖenɖe kɩ-lɩm falʊʊ teŋgu taa yɔ==
=Kewiyaɣ cɔŋna kɩ-yɔɔ cɔnaʊ mbʊ yɔ=
=Kondolokonaa=
* Wiyaʋ Fahd tɛ kɔndɔlɩkʋ, [[Pamakoo]] tɛtʋ, [[Maalii]] ɛjaɖɛ taa.
* Martyrs tɛ kɔndɔlɩkʋ, [[Pamakoo]] tɛtʋ, [[Maalii]] ɛjaɖɛ taa.
* Taabalɩtʋ sino-malienne tɛ kɔndɔlɩkʋ, [[Pamakoo]] tɛtʋ, [[Maalii]] ɛjaɖɛ taa.
* Barrage à Markala tɛtʋ, [[Maalii]] ɛjaɖɛ taa.
* Wabaria tɛ kɔndɔlɩkʋ, Gao tɛtʋ, [[Maalii]] ɛjaɖɛ taa.
* Kennedy tɛ kɔndɔlɩkɛ, Niamey tɛtʋ, [[Nizɛɛrɩ]] ɛjaɖɛ taa.
* Taabalɩtʋ sino-nigerienne, Niamey tɛtʋ, [[Nizɛɛrɩ]] ɛjadɛ taa. Pamaɣ-kʋ 2012.
* Gaya Malanville tɛ kɔndɔlɩkʋ, [[Nizɛɛrɩ]] nɛ [[Peenɛɛ]] ɛjaɖɛ hɛkʋ taa.
* Barrage Kainji, [[Naajeeriya]] ejaɖɛ taa.
* Onitsha tɛ kɔndɔlɩkʋ, [[Naajeeriya]] ɛjaɖɛ taa.
=Awayɩ kpasɩ=
=Ɩcɔna ɖɔɖɔ=
=Takayɩhayʊʊ tɛɛ tɔm nɛ ɖenɖe panaɣ-tʊ yɔ=
==Takayɩhayʊʊ tɛɛ tɔm==
==Ɖenɖe panaɣ-tʊ yɔ==
[[Category:!Main category]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Pɔsɩ]]
1vbng27frs1orkbmbz5m8wi8874zp3w
Niili Pɔɔ
0
848
16147
16139
2023-01-01T14:40:32Z
Minorax
2000
Révocation des modifications de [[Special:Contributions/Tjjtjfjfjf|Tjjtjfjfjf]] ([[User talk:Tjjtjfjfjf|discussion]]) vers la dernière version créée par [[User:Atticmaker|Atticmaker]]
9520
wikitext
text/x-wiki
[[File:Africa.NileMap.01.png|thumb|Carte du Nil]]
Niili kɛ Afrika lɩm pɔɔ sɔsɔ. Kaɖalakɩŋ maɣna ɛzɩ kilomɛta waa 6700, kɛnɛ [[Amazonii Pɔɔ]] ŋga kakɩlɩɣ ɖalɩɣ kedeŋga tɩŋga yɔ yɔ. Kalɩna Niili kʊhʊlʊmʊ nɛ Niili yuulee pɔsɩ ɖɩkatɩyɛ taa. Niili kʊhʊlʊmʊ (Nahr-el-Abiad ) lɩna [[Fikitoriya Kujomuu]] taa ([[Ugandaa (Ouganda)|Ugandaa]] nɛ [[Keniya]] nɛ [[Tanzani (Tanzanie)|Tanzani]]). Niili yuulee pɔɔ (Nahr-el-Azrak ) lɩna Tana kujomuu taa [[Etiyoopii (Ethiopie)|Etioyoopi]] ɛjaɖɛ taa.
Kɛ-pilinzi naalɛ kpɛndʊʊ ɖama [[Kaartum (Khartoum)|Kaartum]], [[Sudaanɩ (Soudan)|Suudanɩ]] tɛtʊ sɔsɔtʊ nɔnɔ, Niili kpɛndʊʊ [[Mediteranee teŋgu]] taa nɛ pɩpɩsɩ handala fɛʊʊ [[Egipiti (Égypte)|Egipiti]] nɛ hayi kiŋ. Pagbaɣ kɩ-pɩlɩnzɩ nzɩ sɩ-naalɛ yɔ Niili pɔɔ tɛzʊʊ [[Ruwandaa (Ruanda)|Ruwandaa]] nɛ [[Purundi]] nɛ Tanzaani nɛ Uganda nɛ Etiyopi nɛ [[Sudaanɩ Hadɛ Kiŋ (Soudan du Sud)|Sudaanɩ nɛ haɖɛ kiŋ]] nɛ Sudanɩ nɛ Egipiti ajɛyɛ. Kaɖalakɩŋ talɩ Keniya nɛ [[Koŋo Kinsasa (Kongo kinshasa)|Koŋgo]] waɖɛ tɛ ŋgʊ ɛjaɖɛ nɛ Fikitoriya teŋguu nɛ Albert teŋguu ɖɔɖɔ kɛkɛ. Kɛ-tɛ fɛʊʊ kitibuu kɛ ɖɔɖɔ [[Eriitree (Érythrée)|Eriitree]] ɛjaɖɛ pɩlɩna Tekezé pɔɔ kɩkpɛndaɣ yɔ.
[[File:IlhaElefantina.jpg|thumb|Elephantine Island, Aswan]]
Niili pɔɔ kɛkɛ nɔmɔʊ ŋgʊ Egipiti ñɩma tɩŋga nɛ pɛyɛlɩɣ yɔ. Pɔɔ ŋga katɩna Egipiti tɛtʊ mʊzʊŋ nɛ mbʊ katɩna pɛ-tɛ ñɩm. Kaa-tɩna ɖoŋ sɩŋ Egipiti kɩpɩnʊʊ alɩwaatʊ taa kpaɣ ñim ñnʊʊ hɔɔlʊʊ taa nɛ samaɣ tɛ (piikɛ kɔjɔlɔ kpɛɛ tɛtʊ sɔsɔtʊ kɛwɛ) nɛ haɖaʊ tʊmɩyɛ pɩlɩna mʊzʊŋ weyi lɩm wadɩyɛ kɔŋgɔnaɣ yɔ nɛ Esɔ kɩlaʊ hɔɔlɩŋ taa payi mbʊ yɔ. Pɔɔ ŋga kajalɩɣ ɛyaa sakɩyɛ nɛ paha-kɛ samtʊ hɩɖɛ se Hâpy nɛ pamazɩ pa-ta se pa-kɔlɔma ɖoŋ yɔ yɔ pɔɔ wadɩ.
Sɔnɔ ɖa-kɩyakɩŋ alɩwaatʊ tʊnɛ tɩ-taa yɔ, pɩkpaɣ Niili pɔlʊʊ tɛtʊ lɩm nɛ pɩ-ɖanʊʊ pʊʊ tɛyʊʊ hayɩm naa taa pɩlɩna lɩm kɩkam pɔsɩ sɩ-nɛ sɩ-yɔ Ziftah nɛ Assiout nɛ Hammadi nɛ Esna pɩkɩlɩna lɩm kɩkam pɔsɩ sɔsɔsɩ sɩ-nɛ yɔ Assouan kɩpɩnʊʊ nɛ kɩkpaɖʊʊ ŋgʊ kɩ-tɛ matʊ pɩnzɩ 1970 kɛpɔza se pakʊsɩ Ɛsɔ sɛtʊ kuduyiŋ sakɩyɛ yɔ pada kɛlɛ Abou Simbel ñɩŋ weyi lɩm kpayɩ alɩwaatʊ ndʊ paɖɩkaɣ Nasser teŋgu lɩm yɔ.
[[File:Egypt.Luxor.Nile.01.jpg|thumb|Niili Pɔɔ, Luxor tɛtʋ taa]]
Niili lɩm kajataɣ fɛʊʊ walanzɩ maɣna kilomɛta waa 3254555 kpɛɛ ko pɩmakʊna 10 % kpam Afrika kedeŋga. Niili pɔsɩ sɔsɔsɩ naalɛ ɛzɩ yɔ Niili kʊhʊlʊmʊ ŋgʊ kɩwɛ tʊtʊ kijeɣa tɛ yɔ nɛ Niili yuulee ŋgʊ kɩlɩna Etiyopi yɔ. Paa pɩlɩŋga ŋga lɛ, kɛwɛ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ kpɛŋga yɔ kɛ Afrika wɩsɩ ɖɩlɩyɛ hɔɔlʊʊ taa. Atbara kɛ ɖɔɖɔ pɔɔ kɩkpɛnda Niili taa ɛlɛ kɔ-tɔm tɛcɛyɩ nɛ kegbeŋna tɛʊ alɩwaatʊ taa kɛnɛ nɛ kalazɩɣ wɩlʊʊ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Pɔsɩ]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Egipiti]]
[[Category:Sudaanɩ]]
9trzmql6gsohlv6gfniexhbd5odgvw6
Niili lɩm pɔɔ
0
849
4243
4242
2017-06-24T00:06:38Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
4243
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Niili Pɔɔ]]
disjzztwoxkhumrq9cj8qu9y2142jvs
Niizeriya
0
850
16349
4246
2023-05-09T03:36:00Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Naajeeriya]]
16349
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Naajeeriya]]
[[Category:!Main category]]
1r5cj3wl5rt8a9mqj4jt5lmjawoh0xx
Nimasi fɛyɩ kaŋgalafu heyinau
0
851
13230
13132
2018-12-26T11:29:15Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Nimasi fɛyɩ kaŋgalafu heyinau (Radiodiffusion)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Nimasi fɛyɩ kaŋgalafu heyinau]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suprresion traduction francáise
13132
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Antennes_radiodiffusion.jpg|vignette|Antennes radiodiffusion]]
Nimasi fɛyɩ kaŋgalafu heyinau (Radiodiffusion), kɛna tiyinau heyuu mayaa pɩtɩŋgɩna sɩɣlʋʋ piɖe yɔ. Sɩɣlʋʋ piɖe payaɣna [[Fransɩɩ kʊnʊŋ|Fransɩ kʋnʋŋ]] yɔɔdɩtʋ taa kɛlɛʋ size "ondes électromagnétiques". Kɩwaza keekee kɛlɛ lɛlɛʋ size, samaɣ ɛnɩɩ kpaɣkpaɣ kɛ mbʋ pɩɖɔŋ labʋ yɔ.
Sɩɣlʋʋ piɖe yekina nɛ, ɛyʋ kʋɖʋm nɩɩɩ camɩyɛ tɔm kiheyitu yaa sakɩyɛ pɩzɩ panɩ camɩyɛ ɖɔɖɔ tɔm kiheyitu ndʋ. Tʋmɩyɛ ɖɩnɛ, ɖɩpɩzʋʋ ɖitiyina wiliuu yaa tiliuu. Nɖɩ yekine nɛ nimasi fɛyɩ kaŋgalafu heyinau kʋnɛ, kɩnɩʋ taa tiliuu wɛ ɖoŋ yaa tɔtɔsɩɩ.
[[Televisiyɔɔ]] wɛ camɩyɛ pɩtɩŋgɩna yaa pɩlɩna sɩɣlʋʋ piɖe (ondes électromagnétiques) ɖɩnɛ ɖɩ-yɔ. Wɛɖɩʋ ŋgʋ, kɩkɛna nimasi fɛyɩ kaŋgalafu yɔɔdɩnaʋ yaa nimasi fɛyɩ polindaa yɔɔdɩnaʋ.
Tɔm piye nimasi fɛyɩ kaŋgalafu kɛ mbʋ payaɣ nabʋyʋ taa kpɛm size kpasɩ alɩkpɛ yaa yoma kpasɩ nzɩ ,payaɣna Fransɩ kʋnʋŋ taa size "chaîne" yɔ nɛ sɩmʋʋ kɩmʋʋ yɔ yɔ. Kpasɩ alɩkpɛ yekina nɛ panɩʋ paa tɔm ndʋ lɛ kɛ nimasi fɛyɩ kaŋgalafu taa.
[[Fichier:Old_radio.jpg|vignette|Old radio]]
Palɩza kɔɔnɔɔ yaa kajalaɣ nimasi fɛyɩ kaŋgalafu heyinau (Radiodiffusion) kɛ lakɩŋ fenaɣ taa kɛ evemiye nɛɛlɛ nɛ lutozo yaa hiŋ naalɛ nɛ lutozo (28) n̄ɩŋgʋ wiye kɛ pɩnaɣ [[1914]] n̄ɩŋga taa. Pɩɩkɛ kewiyaɣ ɖaɣ ŋga paya kɛ size palais de Laeken kɛ [[Pɛliziki|Pɛlɩziki]] ɛjaɖɛ taa kɛ ɖajaa sɔsɔ Pɛlɩgɩ wiyau sɔsɔ Albert Ier n̄azɩtʋ alɩwaatʋ taa.
[[Category:!Main category]]
cvtlyy65huj72wv620fq3vjjetnsixv
Nimiye
0
852
16473
11388
2023-08-18T18:22:53Z
CommonsDelinker
130
Replacing Rope-03235.JPG with [[File:Coiled_rope_03235.jpg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR2|Criterion 2]]).
16473
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Metters_rope_serpentine_vtm.jpg|vignette|Metters rope serpentine vtm]]
[[File:Old man braiding a rope.jpg|thumb|upright]]
[[Fichier:Coiled rope 03235.jpg|vignette|Rope-03235]]
Nimiye patasaɣ payaɣ yaa pɛcɛla hɩɖɛ ɖɔɖɔ size mɩnʋʋ. Mɩnʋʋ yaa nimiye kɛna tomnaɣ yaa wonuu kɩɖaɣlʋʋ nakʋyʋ ŋgʋ kɩwɛ lɛbɛ lɛbɛ, nɛ kɩwɛ ɖoŋ nɛ kɩwɛtʋ taa wɛ kulukulu yɔ. Nimiye nɖɩ, ɖɩkɛ pɩzatʋ ndʋ tɩwɛ mɩlɩ mɩlɩ mɩlɩ mɩlɩtʋ lʋtʋ yɔ.
Mɩnʋʋ yaa nimiye nɖɩ, ɖɩlɩtʋ tɩŋgɛ payɛ kɛ pɛgbɛnda nɛ payaɣ size "toron". Ɛwadɩyɛ yɔɔ nʋmɔʋ woɖa tɛ [[mɛlɛ]] tɛ nima paya size "filin" nɛ "cordage". Nima yaa mɩnɩŋ ɛnɛ, akɛna n̄ɩɣlɩm nima sɔsɔna nayɛ.
Mɩnʋʋ yaa nima ana, palʋ n̄ɛ nɛ n̄ɩɣlɩm wondu, nɛ palakɩyɛ nɛ ɛwadɩyɛ nʋmɔʋ woɖa tɛ mɛlɛ taa kɛ tʋmɩyɛ. Pɩtɛ nima ana payaɣ size "câble" nɛ fransɩ kʋnʋŋ taa. Nima lʋʋ tʋmɩyɛ payaɣna fransɩ kʋnʋŋ taa size "corderie". Weyi ɛlɛ lʋʋ nima yɔɔ payaɣ size "cordier".
Nima wondu kʋlʋtʋ natʋyʋ hɩla kɔyɔ : puuyu [[Pɩsatʋ|pɩzatʋ]] (coton), nɛ pɩtasɩna taŋgbaka (sisal), nɛ pɩtasɩna mbʋ payaɣna fransɩ kʋnʋŋ taa size "chanvre commun" nɛ "chanvre de Man" ɖɔɖɔ yɔ.
[[Category:!Main category]]
jq99pyfslgj07g10lyvl2jt4djiygbx
Nimviɖe
0
853
10362
10335
2018-01-01T11:45:16Z
Gnangbade
58
fotos
10362
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Biceps_brachii.png|vignette|Biceps brachii]]
Ɛyʊ tɛ lɛ, nimviɖe kɛna nesi tɛ hɔɔlʊʊ ŋgʊ kɩkpaɣna noŋgoloŋa nɛ pɩsɩɩna hamʊʊ yɔ. Ɛlɛ yee pɩkɛ tɛtɛ kpɩnɛ tɛɛ yɔ, nimviɖe kɛŋna hamʊ tɛ hɔɔlʊʊ ŋgʊ kɩkpaɣna ɛcɩɖɛ nɛ pɩsɩɩna hamʊ yɔ. Paa ɛyʊ tɛ yaa tɛtɛ kpɩnɛ tɛ yɔ, nimvela naalɛ wɛna: lɩmɩyɛ nimviɖe nɛ nesi kɩpanzɩ ñɩŋɖɛ.
Ɛyʊ nesi wɛna hɔɔlɩŋ naatozo: nimviɖe, nɛŋgbɛŋga nɛ [[nandaka]]. Noŋgoloŋga tamna nɛŋgbɛŋga nɛ nimviɖe, nesi ajɔɔ ñɛwɛna avnt-bras nɛ nandaka pɛhɛkʊ taa. Hɔɔlɩŋ niitozo ɩnʊ ɩ-taa payɩ lɛ, nimviɖe kɩlana kpeetʊʊ. Nimviɖe kpeetaa, ɛlɛ, nɛŋgbɛŋga kɩlɩna ɖaalʊʊ.
[[Fichier:Arm_flex_supinate.jpg|vignette|Arm flex supinate]]
Ɛyʊ wɛʊ toma taa ɖɔŋ siŋŋ yɔ, pɩlɩna ɛzɩma ɛ-mɔɔ cɛyaa yɔ; pɩkɩlɩna e-nimviɖe taa ɖoŋ. Nimviɖe taa ɖoŋ kɩla wɛʊ ɛyʊ nesi hɔɔlɩŋ tɩŋga taa. Ɛyʊ pɩzʊʊ nɛ ɛɖɔŋ yaa eseu yɔ, pɩlɩna e-nesi fiiduu yɔɔ.
Ɛyʊ nesɩ wɛna hɔɔlɩŋ ndɩ ndɩ nɛ ɛ-taa kɔyɔ: hamʊ, nimviɖe, noŋgoloŋga, nɛŋgbɛŋga, nesi ajɔɔ taa, nɛ nandaka.
[[Fichier:Kelly_Lynn_bicep_flex_2.jpg|vignette|Kelly Lynn bicep flex 2]]
Hamʊʊ taa wɛ [[Mɔɔyɛ|mɔɔ]] sɔsɔna naatozo. Nimviɖe taa ñɛwɛna mɔɔyɛ kʊɖʊmɖɩyɛ kpayɩ, pʊtɔbʊʊ se peeɖe ɖɔdɔ tomnaɣ nandʊ kɩla wɛʊ kɛ nesi yɔɔ, piyele noŋgoloŋga ñɛwɛna nimviɖe nɛ nɛŋgbɛŋga pɛhɛkʊ taa; noŋgoloŋga ŋga, kɔyɔɔ kɛ ɛyʊ pɩzʊ ekoti yaa eposi e-nesi. Nɛŋgbɛŋga taa nɛ mɔɔ sɔsɔna naalɛ. Nesi ajɔɔ taa peeɖe wɛna wazaɣ ɖɔɖɔ ɛzɩ noŋgoloŋga yɔ; pʊtɔbʊʊ se nesi ajɔɔ yekina nɛ nɛŋgbɛŋga nɛ nandaka pɔcɔʊ nɛ ɛyʊ pɩzʊ ɛlakɩ ɛ-tɔma; pɩkazɩ nɛ nandaka yɔɔ kɛ nee kagbaanzɩ wɛɛ. Paatɔŋ se mbʊ paale pɩwɛɛ, mbʊ pʊyɔɔ yɔ, nabayɩ wɛna nee pɩɖɛɛ kagbaanzɩ yɔɔ yaa pɩtatalɩ mbʊ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Ɛyʋ pilinzi]]
a3cuz3talrxlcjj51e1x31h1t2mveym
Nimviɖe (Bras)
0
854
4259
4258
2017-06-24T00:06:38Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
4259
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Nimviɖe]]
ef8irs4exzboamrct2qzoclj625wkzr
Niyuu Yɔrɩkɩ
0
855
18494
12326
2025-05-15T05:21:39Z
Onuphriate
5375
18494
wikitext
text/x-wiki
'''Niyuu Yɔrɩkɩ''' ('''New York''') kɛna [[Etaazuunii]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ ndʊ tɩ-taa ɛyaa kɩla ɖɔʊ yɔ nɛ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa lɛ, tɛtʊ ndʊ, tɩ-hɩɖɛ kɩlɩɣna yaʊ Amerika ajɛya kpeekpe taa. Niyuu Yɔrɩkɩ tɛtʊ wɛ Etaazuunii nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ nɛ hayʊ kiŋ nɛ pɩwɛ [[Atɩlantiki Lɩŋamʋʋ|Atilantiki Lɩŋamʋʋ]] cɔlɔ kpam. Ageeta kagbaanzɩ kpɛndɩna nɛ apɩsɩ tɛtʊ tʊnɛ.
Keteŋa kpeekpe taalɛ, Niyuu Yɔrɩkɩ tɛtʊ wɛna ɖoŋ sɩŋŋŋ kɛ tadɩyɛ tɔm taa, tɔsʊʊ nɛ liidiye yɔɔ, tɔm sʊsʊʊ taa, lubu, wendu ñɛyʊʊ taa, ñɩnʊʊ taa, sukuli tɔm taa nɛ aleɣya. Niyuu Yɔrikɩ tɛtʊ taa mbʊ mbʊ pɩwɛ tɛtʊ sʊzɔtʊ taa yɔ, pɩwɛ peeɖe. Pʊ-yɔɔ kɛ pɔtɔŋ se Niyuu Yɔrɩkɩ kɛna keteŋa kpeekpe tajɛya tɛtʊ sʊzɔtʊ.
Ɖooo lɛ, Niyuu Yɔrɩkɩ kaakɛŋna Etaazunii taa tɛtʊ sʊzɔtʊ (1785 nɛ 1790). Etaazunii taa lɛ, Niyuu Yɔrɩkɩ tɛtʊ kɛŋna tɛtʊ ndʊ tɩ-taa ɛyaa kɩla ɖɔʊ ɖooo pɩnaɣ 1790. Pɩnaɣ 2015 taa pakalɩ kɩgalʊʊ kɛ peeɖe lɛ, ɛyaa kpɛnda miliyɔɔnaa 8 550 405. Amerika keteŋa kpeekpe taa lɛ, tɛtʊ natʊlɛ ɖeke kɩlɩna Niyuu Yɔrɩkɩ kɛ walanzɩ. Kacalaɣ tɛtʊ yɔ [[Mɛkisiikoo (Mexico - ville capitale)|Mɛkɩsiko]], piwayɩ lɛ [[Sao Poolo]] nɛ naatazo tɛtʊ yɔ Niyuu Yɔrɩkɩ.
Ɛsɩyɛ ekpena tɔm taa lɛ, paa pɩnaɣ ŋga ɛyaa mba powoki Niyuu Yɔrɩkɩ tɛtʊ taa yɔ, pɛɖɛɣ ɛzɩ ɛyaa miliyɔpɔnaa nɩɩnɩwa yɔ (50 000 000). Payaɣ Niyuu Yɔrɩkɩ maalika yɔɔ cɔnayʊ kɩfalʊ se Bill de Blasio (D) (2014-2020).
[[Category:!Main category]]
[[Category:Tɛtʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Amerika]]
[[Category:Etaazuunii]]
mvfqnb4e7htmogflxcd0ybsj67dcy9j
Nizɛɛrɩ
0
856
14941
14930
2021-04-04T18:42:24Z
197.2.73.196
14941
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛjaɖɛ
| Hɩɖɛ = Nizɛɛrɩ
| Hɩɖɛ2 = Niger
| Kɩɖaʋ kɩdɛɛka = [[File:Flag of Niger (5-3).svg|75px]]<br>Nizɛɛrɩ Kɩɖaʋ kɩdɛɛka
| Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ = [[File:Coat of arms of Niger.svg|75px]]<br>Nizɛɛrɩ Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ
| image_map = [[File:Locator map of Niger in Africa.svg|190px]]<br>Nizɛɛrɩ tɛlɛŋa
| official_languages = [[Fransɩɩ kʊnʊŋ]]
| capital = [[Ñamɛɛ (Niamey)|Ñamɛɛ]]
| government = [[Ouhoumoudou Mahamadou]]
| president = Mohamed Bazoum
| area_km2 = 1,267,000
| population_estimate = 17,138,707
| population_estimate_year = 2012
| population_density_km2 = 12.1
| cctld = .
}}
Nizɛɛrɩ kɛna Afrika nɛ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ ɛjaɖɛ naɖɩyɛ. Ɖɩwɛ ajɛya anɛ a-hɛkʊ taa: [[Alizeerii (Algérie)|Alizeerii]], [[Peenɛɛ (Bénin)|Peenɛɛ]], [[Purkina Fasoo]], [[Caadɩ (Tchad)|Caadɩ]], [[Liibii (Libye)|Liibii]], [[Maalii (Mali)|Malii]] nɛ [[Niizeriya]]. Ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-tɛtʊ sɔsɔtʊ yɔ [[Ñamɛɛ (Niamey)|Ñamɛɛ]]. Ɛjaɖɛ nɛ nɖɩ wɛna Afrika nɛ hayʊ kiŋ nɛ Afrika kañɩmbusaɣ pɛ-hɛkʊ taa.
Ɖɩwɛ Afrika ajɛya kɩkpɛndɩɣ ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩcɔŋna tɔsʊʊ hʊʊ nɛ liidiye kʊɖʊmɖɩyɛ tɔɔʊ yɔ ɖɩ-taa nɛ payaɣ-ɖɩ se [[Afrika Wɩsɩɖʋɖʋyɛ Ajɛyɛ Tɔsʋʋ Ŋgbɛyɛ (CEDEAO)|CEDEAO]] yɔ ɖɩ-taa. Ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-tɛɛ tɛtɛɛɛ ñɩm mbʊ pɩkɩlɩ wɛʊ yɔ mbʊlɛ: [[N̄ɩɣlɩm sika]], [[ñɩɣtʊ ñɩɣɖɛ]], saarɩbɔŋ, iiraaniyɔm nɛ karasɩm. Pɩnaɣ 2012 taa ajɛya kɩkpɛndɩɣ ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩcɔŋna tɔsʊʊ hʊʊ nɛ ɛsɩnda wobu yɔɔ yɔ, ɖɩcɔnaa lɛ ɖɩna se Nizɛɛrɩ wɛɛ ajɛya wena a-taa kʊñɔntɩtʊ wɛɛ kpem yɔ.
Ɖooo lɛ mba paalɛɣ wɛʊ peeɖe yɔ paakɛ Pɛɛrɩbɛɛrɩwaa nɛ pesidi mba paawɛ peeɖe cabɩ yɔ. Pɩkɔma pɩnzɩ mɩnɩŋ lʊbɛ taa mbʊ yɔ lɛ, Sɔŋgayɩ kewiyaɣ ñɔ nɛ kɛ-tɛtʊ yʊŋ ñɩndʊ yɔ Kaao. Pɩkɔma pɩnzɩ mɩnɩŋ hiu nɛ kʊɖʊm mbʊ yɔ lɛ, Muka awiya pɩsɩ palaŋga nɛ pa-anɩ ɛbɩsɩ malʊʊ. Pɩlakaɣ pɩnaɣ 1591 lɛ, kewiyaɣ ŋga Saadɩwaa yɔkɩ-kɛ. Kpaɣ pɩnzɩ mɩnɩŋ lʊbɛ nɛ hiu nɛ nakʊ lɛ Kpankurumwaa nɛ Fɩlandɩnaa kɩlɩna wɛʊ peeɖe.
{{Afrɩka}}
[[Category:!Main category]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Nizɛɛrɩ]]
ienhbjv4w0aokb6cclmq17f2569hly7
Njamena
0
857
14967
14966
2021-06-12T08:52:28Z
CommonsDelinker
130
Removing [[:c:File:NDjamena_(4951715331).jpg|NDjamena_(4951715331).jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Taivo|Taivo]] because: [[:c:COM:DW|Derivative work]] of non-free content ([[:c:COM:CSD#F3|F3]]): [[:c:Commons:Deletion requests/File:ND
14967
wikitext
text/x-wiki
Njamena kɛna [[Caadɩ (Tchad)|Caadɩ]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ sʊzɔtʊ nɛ tɩ-taa ɖɔɖɔ kɛɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-tɛ komina tʊma nɛ tʊma sɔsɔna sɩŋŋŋ wɛɛ. Pɛeɖe ɖɔɖɔ tʊsʊʊ nɛ ɛsɩndaa wobu kɩla wɛʊ.
Tɔsʊʊ nɛ ɛsɩndaa wobu ɖɛ nɛ ɛsɩndaa tɛtʊ ndʊ tɩ-taa sɩŋŋŋ pɩkɩlɩna kpaɣ pɩnaɣ 2009. Alɩwaatʊ ndʊ tɩ-taa kɛ you hɛ [[Caadɩ (Tchad)|Caadɩ]] tɛtʊ taa. Paa ɛzɩ you ɛɛhɛ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa kɔyɔ, ɛjaɖɛ nɖɩ pɩɩhaɣ-ɖɩ waɖɛ sɩŋŋŋ se ɖɩla mbʊ ɖɩsɔɔlaa yɔ, mbʊ pʊ-yɔɔ yɔ ajɛya wena acɔ tɛtʊ ndʊ kpɛɛɛ nɛ ata yɔ a-taa ɖieu ɖiu caaɣʊ fɛyɩ.
Ɛyaa nabɛyɩ wɛɛ nɛ pesidɩɣ ɛyaa ñʊŋ taa nɛ payaɣ-wɛ se Pokoo Haram. Pɩtaakɛ mbʊ yɔ [[Caadɩ (Tchad)|Caadɩ]] ɛjaɖɛ kaapɩzaa se kɩpɛdɩ camɩyɛ kɩ-kpɩna pɩkɩlɩna [[Niizeriya]] mba yaa kɩla tʊma wena [[Caadɩ (Tchad)|Caadɩ]] lɩm fɛɛʊ haɣ-wɛ yɔ: haɖaʊ, ɖɔɖɛ nɛ karazɩm mbʊ pɩwɛ peeɖe yɔ. Tɛtʊ ndʊ, ndʊ kɛŋna ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa tɛtʊ ndʊ tɩkɩla walanzɩ ɖɔɖɔ. Njamena tɔbʊʊ se tɛtʊ ndʊ tɩ-taa ɛyʊ hɛzʊʊ yɔ yaa ɖɩhɛzɩyɛ lone.
Ɖooo pɩnaɣ 1911 lɛ, ɛyaa kaakpɛnda 4 000. Pɩnaɣ 2012 taa pakalɩ kɩgalʊʊ kɛ tɛtʊ sʊzɔtʊ ndʊ tɩ-taa lɛ, pana ɛyaa 1 092 066. Njamena tɛtʊ tʊnɛ tɩ-taa nɛ kʊñɔmɩŋ nɩyɛ cabɩ: [[Laatriki miŋ|laatiriki miŋ]] wɛ kaɖɛ pazɩ, ɛyaa kɩlɩɣ hʊʊʊ tɛtʊ ndʊ tɩ-taa, mbʊ pʊ-yɔɔ yɔ, efebiya nɛ pɛlaa peseeɣ pʊŋ taa yaa hɔɔlɩŋ ndɩ ndɩ taa nɛ powoki pacakɩ tɛtʊ ndʊ tɩ-taa.
[[Fichier:Ndjamena0.jpg|vignette|Ndjamena0]]
Ɛyaa mba powoba peeɖe mbʊ yɔ, pa-taa sakɩyɛ fɛyɩnaa tʊma nɛ haba nɔsɩ pahɩnɩʊ wɩsɩ nɛ ɖoo. Paa nɛ mbʊ yɔ, [[Caadɩ (Tchad)|Caadɩ]] ɛjaɖɛ nɔɔ ɖɛyaa tosu yem, papaaza tʊma sɔsɔna nɛ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩwɛ ɖɩlɩɣ ɖɩ-kɩma wena ɖɩɩwɛna yɔ a-taa.
Ɛzɩ ajɛya lɛɛna taa tɛtʊ sʊzɔtʊ lɛɛtʊ yɔ, Njamena tɛtʊ nɛ ɛjaɖɛ naɖɩyɛ taa ñɩndʊ paɖʊ nɔɔ nɛ palakɩ tʊma kʊɖʊma nɛ ndʊ yɔ: Tuuluuzi ([[Fransɩɩ]], ɖooo pɩnaɣ 1988) Marisɛɛyɩ ([[Fransɩɩ]], ɖooo pɩnaɣ 1989).
Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa tɔm wɛna ndɩ kpem nɛ lɛɛna: ɖɩɖʊ ɛyʊ nɔɔyʊ nɔɔyʊ nɛ ɛyɔɔdɩɣna maalikanaa nɔsɩ yɔɔ ɖɛyaa, ɛnʊ lɛ sɔɔja sɔsɔ zeneralɩ Hachim Haroun Deby (2016). Payaɣ njamena maalika nɔɔ yɔɔ cɔnayʊ kɩfalʊ se Ali Haroun (2013- ).
[[Category:!Main category]]
[[Category:Tɛtʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Caadɩ]]
jznbhxpn552ymbd9pfjdtys01vt7lwc
Nucléaire
0
858
10314
4281
2017-12-30T17:43:14Z
Gnangbade
58
10314
wikitext
text/x-wiki
Payaɣʋ se "nucléaire" yɔ, pʋwɛ tɔm naadozo taa :
1. Kajalaɣ lɛ, "nucléaire" kɛnɛ mbʋ pɩkɛ mbʋ payaɣ se "cellule" yɔ pi-piye. Ɛzɩ mbʋ payaɣ se "enveloppe nucléaire" yɔ.
2. Nabʋlɛ lɛ, mbʋ pakpaɣ se pʋwɛ piye tɩyɛ yɔ, payaɣ-pʋ ɖɔɖɔ se "nucléaire". Ɛzɩ mbʋ payaɣ se "Famille nucléaire" yɔ.
3. Nabʋdozo ɖeɖe lɛ, mbʋ pɩkɛ "atome" piye yɔ. Ɛzɩ mbʋ payaɣ se "énergie nucléaire" yɔ nɛ "centrale nucléaire" yɔ nɛ "bombe nucléaire" yɔ.
=="Nucléaire" hɩɖɛ tɔm==
Mbʋ payaɣ se "nucléaire" yɔ, pu-lubu nʋmɔʋ wɛɛ kɩɖɛɣna ɛsɩndaa ɖɛʋ mbʋ yɔ pʋ-yɔɔ lɛ, hɩɖɛ "nucléaire" caŋ ɖɩmalɩna ɛyaa tɩŋa. Sɔɔjanaa wondu lubu nʋmɔʋ taa nɛ mba pɛtɛkɛ sɔɔjanaa yɔ, po-wondu lubu yaa lɩzʋʋ nʋmɔʋ taa payɔɔdʋʋ "nucléaire" tɔm.
Mba pɛtɛkɛ sɔɔjanaa yɔ, po-wondu natʋyʋ hɩla yɔ :• Mbʋ payaɣ se "mines d'uranium" yɔ pɩ-labʋ;
• Mbʋ payaɣ se "combustible nucléaire" yɔ p-lubu;
• Mbʋ payaɣ se "centrale nucléaire" yɔ pɩ-labʋ;
• Pɔn̄ɔɔzʋʋ "combustible" ŋgʋ kɩsɩba yɔ;
• Pakpakɩɣ mbʋ payaɣ se "plutonium" nɛ "uranium appauvri" nɛ polukina mbʋ payaɣ se "combustible MOX" yɔ;
• Palakʋʋ tʋmɩyɛ nɛ mbʋ payaɣ se "radioactifs" waa yɔ, pa-pɩndʋ yɔ;
• Palakʋʋ ɖɔkɔtɔ nʋmɔʋ taa mbʋ payaɣ se "radio-isotopes" yɔ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Ɖoŋ]]
pclwx4gp0b0ejl95rh5fqt525ahajya
Nuwakicɔɔtɩ
0
859
12554
9309
2018-04-30T12:02:09Z
Gnangbade
58
fotos
12554
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Nouakchott-mosquee.jpg|vignette|Nouakchott-mosquee]]
Ɖooo lɛ [[Moritaanii]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ sʊzɔtʊ kaakɛna tɛtʊ ndʊ paya;waɣ se Louis kiɖeɖeu yɔ. ƐLɛ pɩkpaɣna pɩnaɣ 1957 yɔ, ɛjaɖɛ nɖɩ ɖi-tɛtʊ sʊzɔtʊ yɔ Nuwakicɔɔtɩ. Tɛtʊ tʊnɛ tɩwɛ [[Atlantique teŋgu|Atlantique lɩŋgamʋʋ]] cɔlɔ kpam. Tɛtʊ tʊnɛ, kpaŋkuɖumwaa lɩzɩ-tʊ, mbʊ pʊ-yɔɔ yɔ pacakaɣ peeɖe nɛ ɛzɩma pɔɖɔɔ yɔ lɛ, paa ɛzɩmtaa powoki n; epacakɩ lone nɖɩ ɖi-taa.
[[File:Nouakchott-marche.jpg|thumb|Nouakchott-marche]]
Mbʊ yebina nɛ pazɩ pazɩ lɛ, tɛtʊ ndʊ tɩkɔɔ tɩpɩsɩ tɛtʊ sʊzɔtʊ. Tɛtʊ tʊnɛ tɩ-walanzɩ landammm taa makɩɣna ɛkɩtaarɩnaa ɛzɩ 100 000 yaa kilomɛtanaa 1 000 nɛ ɛyaa kpɛnda 958 399. Nuwakicɔɔtɩ tɛtʊ tʊnɛ, tɩ-tɛ tɔsʊʊ lɩɣna somtu ndʊ pasaɣ peeɖe nɛ payaa-tʊ se Mafci yɔ tɩ-yɔɔ. Somtu ndʊ, Itaalii ɛjaɖɛ tʊlɩna tʊmɩyɛ nɖɩ peeɖe.
[[File:NouakchottMosquéeTentes.JPG|thumb|NouakchottMosquéeTentes]]
Payaɣ Nuwakicɔɔtɩ komina yɔɔ cɔnɩyʊ kɩfalʊ se Ahmed Hamza. Ɛzɩ ajɛya lɛɛna taa tɛtʊ sʊzɔtʊ lɛɛtʊ yɔ, Nuwakicɔɔtɩ tɛtʊ nɛ ajɛyaa naayɛ taa ñɩndʊ paɖʊ nɔɔ nɛ palakɩ tʊma kʊɖʊma nɛ anaa yɔ: Tukisɔnɩ ([[Etaazuunii]]), Lanzuu ([[Siini (Chine)|Siini]]), Maadiriidi ([[Ɛsɩpaañɩ (Espagne)|Ɛsɩpañɩ]]), Amanɩ (Yɔridaanii), Bamako ([[Maalii (Mali)|Maalii]]) nɛ [[Fransɩɩ]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ ndʊ lɩm cɔ-tʊ nɛ pɩtaa yɔ, tɩ-taa lɔŋ tasɩya ŋgbɛyɛ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Tɛtʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Moritaanii]]
ovh92et6l15d7w4py87w7ul23svfs5p
Nɔɔ
0
860
14913
10376
2020-12-29T13:11:06Z
151.247.17.45
14913
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Adult_human_mouth.jpg|vignette|Adult human mouth]]
Kacalaɣ taa lɛ, nɔɔ kɛna pɔʊ ŋgʊ kɩ-taa ɛyʊ yaa tɛtɛ kpɩnɛ tɔkɩna yɔ tɔɔnaɣ nɛ pitiki ɛ-taa yɔ. Ɛlɛ yee pɩkɛ simaɣ yaa tɛtɛ wondu ndʊ ndʊ tɩwɛna kalɩ hʊndʊ, keŋ nɛ [[Naŋgbaŋʊʊ|naŋgbanzɩ]] naalɛ kɔyɔ, paatasɩɣ yaʊ se nɔɔ ɛlɛ payaɣ ne njʊyɛ. Yee ɛyʊ ɛkɩla kataɣzaɣ yaa cɩmɖɛ kɔyɔ, pɔtɔŋ-kɩ-ɩ se ɛkɩla ŋjʊyɛ yaa ɛ-nɔɔ kɩla cɩmɖɛ.
[[Fichier: close up man lips.jpg|vignette|]]
Nɔɔ wɛ [[ñʊʊ]] yɔɔ nɛ kɛwɛna ɛsɩndaa kiŋ. Kɛwɛ mɔɔʊ, tamaɣ nɛ lɩkpaɣzasɩ pɛhɛkʊ taa. Payaɣ kʊɖʊmbʊ taa se nɔɔ yɔ, kpaɣ ndoma, nzʊlɩmɩyɛ nɛ kela pɛkpɛndaa nɛ payaɣ mbʊ. Kela wazaɣ kɛlɛ se, atɔɔ yaa anaŋgɩ tɔɔnasɩ nzɩ pɛwɛ se sitiki ɛyʊ yaa tɛtɛ kpɩnɛ taa yɔ.
Nzʊlɩmɩyɛ wazaɣ kɛlɛ se ɛyʊ ɛpɩzɩ nɛ ɛyɔɔdʊʊ camɩyɛ yaa ɛcɔzɩɣ tɔɔnaasɩ nɛ kela ñɔyɔɔdɩɣ. Ndoma kɛŋna nɔɔ toko. Pʊtɔbʊʊ se ndoma ɛfɛyɩ kɔyɔ, kʊtɔmɩŋ sʊʊ ɛyʊ yaa tɛtɛ kpɩnɛ lotu taa yem yem. Pɩtasɩ ɖɔdɔ lɛ, ndoma ɛfɛyɩ kɔyɔ, ɛyʊ ɛɛpɩzʊɣ nɛ ɛyɔɔdɩ camɩyɛ. Ɛyaa nabɛyɩ wɛɛ lɛ, pɔnɔsɩ taa kela fɛyɩ nɛ payaɣ-wɛ se nɔɔtaa kpɛɖɛ tɩnaa. Pɩtɛkɛ peɖeke, mbʊ pʊyɔɔ yɔ, palʊlʊʊ ɛyʊ lɛ, ɛpaɣlʊ pazɩ lɛ, ɛ-nɔɔtaa kela tɔʊ nɛ kɩfana ñɔ. Pɩtasɩ lɛ, ɛyaa nabɛyɩ kpadayʊʊ siŋŋŋ lɛ, pɔ-nɔsɩtaa kela tɔʊ.
[[Fichier:Head_lateral_mouth_anatomy.jpg|vignette|Head lateral mouth anatomy]]
Tɛtɛ hʊndʊ natʊyʊ wɛɛ lɛ, tɩ-nɔsɩ taa kɛ tɩnɩʊ nɛ pɩndʊ, ŋgʊ pɩɩwɛɛ se pɔtɩkɩna nɔɔ lɛ, tɔbʊʊ kɛ panɩʊna pɩndʊ. Tɛtɛ kpɩna wena atɔkɩna anɔɔ nɛ anɩʊna a-tɔbɩŋ yɔ, yee tɔɔnaɣ ɛfɛyɩ ɖeu yaa pɩwɩɣ yɛ kɔyɔ, nabʊyʊ taa lɛ, tɔɔnasɩ nzɩ atɔkɩ yɔ, alɩɣna a-nɔsɩ. Pɔtɔŋ se atɔʊ tɔɔnasɩ nzɩ. Tɛtɛ kpɩna naayɛ wɛɛ lɛ, afɛyɩna nɔsɩ yaa tɔbɩŋ. Mbʊ pɔyɔɔ yɔ, awɛʊ tɛtɛ kpɩna lɛɛna lotu taa kɛnɛ. Tɛtɛ kpɩna ana, a-taa kɔyɔ ɖalaa. Yee ɛyʊ ɛɛtɔkɩ sɩnaʊ kɔyɔ, ɛ-nɔɔ ɖazɩɣ nɛ nɔɔ tɔsɔɔlɩ mbʊ. Pɩtɛ ɛyaa nɔsɩ taa lɩʊ sɔŋ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Ɛyʋ pilinzi]]
f3nsb21uoh620joq8y0zd2h5d0g1z9j
Nɔɔ (Bouche)
0
861
4293
4292
2017-06-24T00:06:39Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
4293
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Nɔɔ]]
7h4s7uljsbmckirsyfpsoexyvcl2bmo
Nɔɔrɩvɛɛzɩ
0
862
18413
18018
2025-02-28T13:16:37Z
Magnefl
1902
population_estimate
18413
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛjaɖɛ
| Hɩɖɛ = Nɔɔrɩvɛɛzɩ .
| Hɩɖɛ2 = [[Fransɩɩ kʊnʊŋ|Fransɩɩ]]: Norvège.
| Hɩɖɛ3 = [[Nɔɔrɩvɛɛzɩ kʊnʊŋ|Fransɩɩ]]: Norge/Noreg/Norgga.
| Kɩɖaʋ kɩdɛɛka = [[File:Flag of Norway (3-2).svg|75px]]<br>Nɔɔrɩvɛɛzɩ Kɩɖaʋ kɩdɛɛka
| Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ = [[File:Coat of arms of Norway.svg|75px]]<br>Nɔɔrɩvɛɛzɩ Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ
| image_map = [[File:Europe-Norway.svg|300px]]<br>Nɔɔrɩvɛɛzɩ tɛlɛŋa
| official_languages = Nɔɔrɩvɛɛzɩ kʋnʋŋ
| capital = Osɩloo
| government = .
| president = Wiyaʋ Harald V
| area_km2 = 385,207<ref name="kart">[https://www.kartverket.no/Kunnskap/Fakta-om-Norge/Arealstatistikk/Arealstatistikk-Norge/ Arealstatistics for Norway 2020, Kartverket, mapping directory for Norway] Accessdate=2020-03-11</ref>
| population_estimate = 5,594,340<ref name="ssbf">[https://www.ssb.no/en/befolkning/folketall/statistikk/befolkning Population, january 01 2025, Statistics Norway] Accessdate=2025-02-26</ref>
| population_estimate_year = 2025
| population_density_km2 = 14.5 /
| cctld = .no
}}
[[File:Map_Norway_political-geo.png|thumb|upright=1.2]]
Nɔɔrɩvɛɛzɩ kɛna [[Eerɔpʋ tɛtʋ tɔm|Eerɔpɩ]] nɛ hayɩ kiŋ ɛjaɖɛ naɖɩyɛ nɛ ɖɩwɛna Sɩkandiinavɩ tɛtʊ nzʊlɩmɩyɛ nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ hɔɔlʊʊ. Ajɛya wena ɖɩnɛ-yɛ pɛkpɛnda kamasɩ yɔ ana yɔ: [[Sʊyɛdɩ (Suède)|Sʊyɛdɩ]], [[Fɛɛlandɩ (Finlande)|Fɛɛlandɩ]] nɛ [[Ruusii (Russie)|Ruusii]]. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩwalanzɩ taa wɛ 385 199 km2 nɛ ɖenɖe tɛtʊ wɛ ñabɩ yɔ pɩmakɩɣna ɛzɩ 307 860 km2.
[[File:Geirangerfjord Wasserfaelle I.jpg|thumb|Geirangerfjord Wasserfaelle I]]
Ɖɩ-ɛyaa kpɛnda miliyɔɔwaa kagbanzɩ kɛ saŋgayɩŋ fenaɣ 2015. Erɔpɩ kpeekpe taa lɛ [[Isilandɩ (Islande)|Isilandɩ]] taa kɛ ɛyaa takɩlɩ ɖɔʊ kilomɛta yɔɔ pɩtɩŋna Nɔɔrɩvɛɛzɩ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛtʊ sɔsɔtʊ payaɣ se Osɩloo nɛ kʊnʊŋ ŋgʊ pɔyɔɔdɩɣ komina taa yɔ ŋgʊ lɛ nɔɔrɩveezɩyɛɛ pɩyele liidiya kɔyɔ Nɔɔkɩ.
Keteŋa kpekpe you naalɛ ŋgʊ tɛma lɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩpazɩ ɖɩhɩʊ ɖɩ-tɩ nɛ tɔsʊʊ nɛ ɛsɩndaa wobu pazɩ pɩɖɛɛ; nɛ ɛsɩndaa kpem. Sɔnɔ taa mbʊ yɔ Nɔɔrɩvɛɛzɩ wɛ keteŋa kpeekpe taa ajɛya wena akɩlɩ ñɩm yɔ a-taa. Ɛjaɖe ɖɩnɛ ɖɩ-ñɩm pʊnɛ pɩlɩna tɛtɛɛ ñɩm mbʊ palɩ pʊyɔɔ yɔ pɩkɩlɩna kaɖazɩm nɛ helimaɣ ŋga kɛwɛ ɛsɔtaa yɔ payaɣ-kɛ se kaazɩ yɔ.
[[File:Oslofjord.jpg|thumb|Oslofjord]]
Ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa kɛ temokirasii kɩlɩ wɛʊ keteŋa kpeekp ajɛya taa. Ɛjaɖɛ ndɩ ɖɔɖɔ ɖɩ-taa kɛ laŋhɛzɩyɛ kɩlɩ wɛʊ keteŋa kpeekpe taa ɖɔɖɔ. Nɔɔrɩvɛɛzɩ wɛ ajɛya wena acaɣ nɛ alɩzɩ ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ se [[OTAN ŋgbɛyɛ]] yɔ.
==References==
<references>
</references>
[[Category:!Main category]]
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Eerɔpʋ]]
[[Category:Nɔɔrɩvɛɛzɩ]]
nxkbo27mpc5f3r9c8mwj8p8zec4razi
Nɛptiini
0
863
17867
15871
2024-01-14T18:27:38Z
Kwamikagami
1467
17867
wikitext
text/x-wiki
[[File:Neptune Voyager2 color calibrated.png|thumb|Neptune]]
Neptune (kɩɖaʊ: [[File:Neptune symbol (fixed width).svg|16px|♆]]) kɛŋna wɩsɩ cɔɔʊ taŋgalam tɩyɩŋga litoozo ŋga, yee pakpaɣ ɛzɩma tɩyɩnzɩ poinaʊ wɩsɩ yɔ yɔ. Nɛptiini cɔɔʊ wɩsɩ kpee yɔ pɩmakɩɣna ɛzɩ 30 UA yɔ nɛ tɩyɩŋga ŋga kɔcɔɔʊ wɩsɩ nɛ kosulukuu yɔ pɩmaɣna pɩnsɩ ɛzɩ 164,79 yɔ. Yee pakpaɣ tɩyɩnzɩ nzɩ sɩtakɩlɩ yʊŋ hɩlɩmaɣ kɔyɔ, Nɛptiinɩ kɛŋna naatozo ñɩŋga. Ɛlɛ tɩyɩŋga kɛnɛ kakɩlɩ [[Tɛtʋ|Tetʊ]] tɩyɩŋga yʊŋ tam 17 taa nɛ [[Siipitɛɛrɩ (Jupitère)|Siipitɛɛrɩ]] yɔ tam 19 taa. Tɩyɩŋga Nɛptiini kɛnɛ kɛkɛ nanza ŋga tɩyɩnzɩ nzɩ sɩtakɩlɩ paɣlʊ yɔ. Planɛɛtɩ kanɛ kɩ-tɛ demi-grand axe maɣna kilomɛtanaa 4 503 443 661. Planɛɛtɩ kanɛ kɛ-tɛ walanzɩ taa maɣna ɛzɩ 7,6408×109 km2 yɔnɛ kɛ-tɛ volume taawɛ ɛzɩ 62,526×1012 km3 yɔ.
[[File:Voyager 2 Neptune and Triton.jpg|thumb|Voyager 2 Neptune and Triton]]
Nɛptiini tɩyɩŋga taa nɛ [[Hɩdrɔzɛnɩ|hidrozɛɛnɩ]], [[Hɛlɩyɔm|heliyɔm]]. Panaɣ ɖɔɖɔ iidrokarbiiri, [[azɔɔtɩ]], lɩm, amoniyakɩ nɛ metanɩ. Wɩsɩ cɔɔʊ taŋgalam tɩyɩnzɩ keekpe taa lɛ Neptiini ɖeke ñɩnɩya naa pɩlɩɩna akɔnta labʊ yɔɔ. Mbʊ pʊyɔɔ yɔ [[Fransɩɩ]] taa tʊ weyi ɛkpɛlɛkʊʊ tɩyɩnzɩ wɛtʊ yɔ, Alexis Bouvard, kaawɛɛ ɛlakɩ tɩyɩŋga Iiranisi yɔɔ akɔnta nakʊyʊ lɛ, ɛna se pɩɩcakɩ camɩyɛ mbʊ yɔ paapɩɩla ɛzɩma yɔ tɩyɩŋga nakɛyɛ wɛɛ nɛ ko-yuŋ makɩ.
[[File:Neptune rings PIA02224.jpg|thumb|Neptune rings PIA02224]]
Ñɩinɩyaa mba paalɛɣ plutɔɔ naʊ yɔ pa-taa kɔyɔ Greg Buchwald, Michel DiMario nɛ Walter Wild. Pɩɩkɛ Siikagoo sukuli kɩtɛzʋʋ taa pɩnaɣ [[1909]] taa. Pɩwayɩ lɛ, ñɩnɩyaa sakɩyɛ na-kʊ ɛzɩ tɔm hiu nɛ naanza (14) mbʊ yɔ nɛ pa-taa kɛlɛ Heidelberg [[kɔlaɣ fenaɣ]] 23 pɩnaɣ 1914. Pɩnaɣ [[1930]] taa siŋŋŋ kɛ pana plutɔɔ nɛ panya-kʊ se planɛtɩ X. Patana-kʊ yem ɛlɛ Percival Lowell ñɩnaɣna se ɛna mbʊ piyiiduu tɩŋga ŋga payaɣ-kɛ se nɛptunɩ yɔ. Pɩwayɩ lɛ, astronaute weyi payaɣ-ɩ se Tombaugh yɔ ɛñɔɔzɩ ɛ-tɩ camɩyɛ nɛ ɛpaɣzɩ lɩzʊ fotonaa kpaɣ kɔlɑɣ fenaɣ 29 pɩnaɣ 1930 Taa. Ɛcɛkaɣ fotonaa mba tɔm naputozo taa ɖama yɔɔ nɛ [[lɛlaɣ fenaɣ]] 18 pɩnaɣ kʊɖumaɣ ŋga ka-taa lɛ, ɛ-lɩmaaza wolo nɛ ɛna se nabʊyʊ ciidiɣ hɛkʊ taa. Pɩla mbʊ lɛ, Lowell ñɩnɩyaa lala tasɩ ñɩnɩʊ kɛ Harvard College Observatory taa nɛ palɩzɩ ɖɔɖɔ fotonaa [[lakɩŋ fenaɣ]] 13 pɩnaɣ 1930 nɛ panacamɩyɛ nɛ petizi se tɩŋga nakayɩ wɛɛ nɛpayaɣ-kɛ plutɔɔ. Tɛʊ fema lɛ, ''Union Astronomique Internationale'' susaa kpaaa kɛ tɔm kɩfatʊ tʊnɛ.
[[Fransɩɩ]] ɛjaɖɛ tʊ weyi payaɣ-ɩ se Alexis Bouvard yɔ ɩnʊ kaalɛɣna naʊ se nabʊyʊ wɛɛ nɛ piyiidu akontanaa mba paawɛ palakɩ [[Iiranisi (Uranus)|Uranusi]] tɩŋga cɔlɔ nɛ ɛmaɣzɩ se paapɩɩla ɛzɩma yɔ, tɩŋga nakayɩ wɛɛ nɛ ŋga yiiduna akɔnta ŋgʊ. Pɩlaba mbʊ lɛ, pɩnaɣ 1843 taa ŋgilisi tʊ weyi payaɣ-ɩ se John Couch Adams yɔ, ɛla akɔnta nakʊyʊ nɛ ɛna mbʊ, pɩnzɩ naatozo wayɩ lɛ Fransɩɩ tʊ Urbain Le Verrier ñatɩŋna nʊmɔʊ nakʊyʊ nɛ ɛla ɖɔɖɔ akɔnta nakʊyʊ nɛ ɛnʊ ɖɔɖɔ ɛna siŋŋŋ se tɩŋga nakayɩ wɛɛ tovenim taa. Pɩkɔma pɩtalɩ [[salaŋ fenaɣ]] 23 pɩnaɣ 1846 lɛ, [[Caama]] tʊ, Johann Gottfried Galle, cɔna ñɩɩtʊ taa nɛ ɛna Nɛptuni camɩyɛ.
Pɛkɛdɩɣ se ɖooo [[saŋayɩŋ fenaɣ]] 28 pɩnaɣ 1612 taa [[Galilée]] kaatɛma naʊ kɛ tɩŋga kanɛ ɛlɛ tɩŋga payaɣ-kɛ Siipitɛrɩ yɔ, ŋga ɛ-taa kaawɛɛ se ɛcɔŋna. Fenaɣ lɛɛka taa, [[Kɔlaɣ fenaɣ]] 28 pɩnaɣ 1613, ɛtasa cɔnaʊ lɛ, ɛna se tɩŋga ŋga kecida pazɩ. Ɛna pɩtɩŋga payɩ mbʊ ɛlɛ, ɛtaamaɣzɩ se pɩkɛna tɩŋga sɔsɔɣa nɛ ɛtatasɩ-tʊ yɔɔdʊ nɔɔyʊ cɔlɔ, mbʊ yebina nɛ paapɩzɩɣ pɔtɔ se ɛnʊ ɛcalɩna Nɛptuni naʊ. Pɩla ɛzɩ ɛlabʊ Tɛtʊ yɔɔ tɔm ɖɔɖɔ yɔ. Ɛnʊ kaalɛɣna naʊ se Tɛtʊ kɛna tɩŋga ŋga kɔcɔʊ yɔ, ɛlɛ pɩsa miŋ lɛ, ekizi-tʊ.
<br />
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Wɩsɩ cejewiye]]
[[Category:Tɩnzɩ lɛɣtʋ]]
5pv0oko3kj3go793f0t7xxs2siyzkcs
Nɩŋgbaŋaɣ
0
864
10366
10365
2018-01-01T11:58:58Z
Gnangbade
58
foto légende
10366
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Male_legs_01.jpg|vignette|Male legs 01]]
Ɛyʊ wɛʊ yɔ, ɛwɛna hɔɔlɩŋ ndɩ ndɩ nɛ paa hɔɔlʊʊ ŋgʊ kɩna kɩ-hɩɖɛ nɛ kɩ-wazaɣ. [[Ñʊʊ]] wɛɛ, nesi wɛɛ, (pɩkpaɣ pɩɖɛɛ) nɛ [[Naŋgbaŋʊʊ|naŋgbanzɩ]] wɛɛ ɖɔɖɔ. Nɩgbaŋaɣ yɔɔ kɛ nɩŋgbaŋaɣ hɔɔlɩŋ ɩnɛ ɩwɛɛ: nɩŋgbaŋaɣ, [[ɛsɩyɛ]], naatalʊʊ, naakiɖe, nɩŋgbaŋaɣ hoɖe nɛ nimba pɛwɛɛ.
[[Fichier:A_human_female_left_leg_&_foot_2014-07-31_15-50.jpg|vignette|A human female left leg & foot 2014-07-31 15-50]]
Ɛyʊ sʊtʊyʊ nɩŋgbaŋaɣ taa mɔɔ wena awɛ yɔ akpɛnda 26. Pʊtɔbʊʊ kɛlɛ se yee pɛtɩyɩ ɛyʊ yɔɔ mɔɔ kpeekpe kɛ tom naanza taa kɔyɔ, nɛ yee pɛkpɛnda nɩŋgbanzɩ nzɩ sɩ-naalɛɛ yɔ, sɩ-taa mɔɔ kɛna hɔɔlʊʊ kʊɖʊmʊʊ kɛ naanza yɔɔ. Nɩŋgbaŋaɣ taa ɖenɖewaa pʊcɔʊ yɔ, pɩkpɛnda hɔɔlɩŋ 16; nɛ hola kpɛnda 107 piyele nimvela ñɛkpɛnda nɛɛlɛ (20).
[[File:Leg_extensor.png|thumb|Nɩŋgbaŋaɣ]]
Nɩŋgbaŋaɣ yɔɔ kɛ ɛyʊ fɛyʊ nɛ ɛsɩŋʊ yiu yiu, kɔ-yɔɔ ɖɔɖɔ kɛ ɛfɛyʊ nɛ ɛɖɔŋ nɛ ɛkpaɣ nɛ etiki nɛ ɛlakɩ ɛ-tʊma ndɩ ndɩ. Ɛyʊ nɩŋgbaŋaɣ yɔɔ nɛ nimbee kagbanzɩ nɛ nimbiye sɔsɔyɛ kɛ payaɣ se nimbiye abalʊ ñɩnɖɛ nɛ cikpeɖe payaɣ se ccuculibaŋa. Pɩwɛɛ mbʊ ɖɔlɛ, ɛzɩ nandaka yɔɔ nee yɔ, nɩŋgbaŋaɣ yɔɔ nimbe wɛ ndɩ ndɩ: ɛyaa nabɛyɛ wɛna nimbe looɖo nɛ lalaa ñɛɛna pɩɖɛ mbʊ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Ɛyʋ pilinzi]]
346awra2jqm762qmt7eyi36uzujzz1r
Nɩŋgbaŋaɣ (Pied)
0
865
4309
4308
2017-06-24T00:06:40Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
4309
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Nɩŋgbaŋaɣ]]
b3ax4nrg7qeieq2usv6r9szwy6t18i5
Nɩŋgbaŋgʊʊ hɔmtʊ (Sanction)
0
866
7742
7632
2017-08-05T13:13:21Z
Gnangbade
58
Liens
7742
wikitext
text/x-wiki
Wɛɖɔyɛ tɛ nɩŋgbaŋgʊʊ hɔm [[Fransɩɩ]] ɛjaɖɛ kɛ kewiyaɣ tɛ paɣtʊ ndʊ paɖʊʊ ɛyʊ weyi ɛɖɔwɛɛ tɔm natʊyʊ ɖeɖe yɔ. Wɛɖɔyɛ nɩŋgbaŋgʊʊ hɔmtʊ wɛ ɖɔɖɔ ɛzɩ hɔɔlɩŋ lɛɛŋ taa nɩŋgbaŋgʊʊ hɔm yɔ. Ɖɩkpaɣ ɛzɩ samaɣ cɔlɔ yaa namtʊ tɛ yee tɩwɛ paɣtʊ takayaɣ taa nɛ tɔm hʊʊ waɖɛ ɛyɔɔdʊʊ-tʊ yɔ.Nɩŋgbaŋgʊʊ hɔmtʊ ndʊ tɩkɩlɩɣ ɖoŋ ndʊ lɛ, maatɛŋ maatɛŋ nɩŋgbaŋgʊ hɔm.
Ɖɩnaɣ wɛɖɔyɛ nɩŋgbaŋgʊʊ hɔmtʊ ndʊ palaba pɩlɩna mbʊ ɛyʊ laba yɔ pɩcɔlɔ nɛ tɔm hʊyʊ yɔɔdɩ hɔm mbʊ keekee pɔhɔmɩ-ɩ yɔ pɩcɔlɔ. [[Paɣtʊ (Loi)|Paɣtʊ]] yɔɔ ɖɔnɛ tɛ wɛtʊ ɖʊna-ɩ se ɛlɩzɩɣ nɩŋgbaŋgʊʊ hɔm mbʊ paɣtʊ ɖʊwa yɔ.
Nɩŋgbaŋgʊ hɔm paɣtʊ ndʊ paɖʊ-tʊ pɩlɩŋ ndɩ ndɩ nɛ ndʊ ɖɩnaɣ yɔ. Kɔɔnaɣ nɩŋgbaŋgʊʊ wɛ nɛ nɩŋgbaŋgʊʊ kɩsɔzɩtʊ nɛ nɩŋgbaŋgʊʊ hɔmtʊ kɩ-malɩsɩnatʊ nɛ pɩkpaɣ mbʊ puwolo. Paɣtʊ yɔɔ ɖɔnɛ tɛ wɛtʊ ɛɛhaɣ tɔm hʊyʊ waɖɛ se ɛcɛzɩɣ nɩŋgbaŋgʊʊ hɔmtʊ natʊyʊ yɔ. Paɣtʊ ha waaɖɛ pɩsɩna ɖenɖe ɛcɛzɩɣ yɔ ɛlɛ, ewelesi nɛ yee natʊyʊ ɛkɔma tɩkpaɖɩ kɔyɔ.
Yee ɛyʊ ɛtasa labʊ kʊwɛkɩm sɔsɔm kɔyɔ, tɔm hʊyʊ pɩzɩɣ ɛkpaɣ paɣtʊ tɩmaɣna yaa tɩkpaɖɩ pɩlɩna paɣtʊ takayaɣ taa hɔɔlaɣ 132-18-1 tɛ maɣzɩm yɔ. Pɩpɩzɩɣ ɖɔɖɔ pɩkɛ lɩmaɣzɩyɛ ndɩ tɔm hʊyaa mba pahʊʊ tɔm ndʊ palaba yɔ ɛzɩ paɣtʊ takayaɣ taa lɔŋ tasɩyaa lɩmaɣzɩyɛ nɛ paɣtʊ ndɩ ndɩ ndʊ paayɔɔda pʊ-tɔm yɔ.
Wɛɖɔyɛ wenaa amʊna se pɔtɔ ɛyʊ salaka pɩtalɩ pɩnzɩ hiu mbʊ yɔ lɩna paɣtʊ takayaɣ taa hɔɔlaɣ 131-1 tɛ tɔm yɔɔ, kɔɔnaɣ wɛɖɔyɛ nɩŋgbaŋgʊʊ hɔmtʊ (pɩtalɩ alɩwaatʊ maatɛŋ maatɛŋ). Pɩtɛ alɩwaatʊ taa tɔm hʊyaa pɩzɩɣ palɩzɩɣ pamaɣmaɣ nɩŋgbaŋgʊʊ hɔm paɣtʊ. Tɔm hʊyaa kedizaɣ pɩzɩɣ ɖɔɖɔ palabɩna tʊmɩyɛ nɩŋgbaŋgʊʊ hɔm paɣtʊ kɩsɔzɩtʊ ndʊ paasɩma yɔ. Pakakɩŋ kaʊ waɖɛ nɔmɔʊ taa nɛ pamʊʊ ñañɩm nɛ pahaŋ paɣtʊ kɩ-haʊ.
Tɔm hʊyʊ maɣmaɣ tɛ ɖoŋ wala sakɩyɛ yee pɩpɔzɩɣ paɣtʊ lɩzɩɣ. Ɛpɩzɩɣ yɔɔdʊʊ nɛ ɛwɩlɩɣ ñaŋ ɛzɩ paɣtʊ pɔzʊʊ yee wɛɖɔyɛ tʊ ɛɛpɩsɩna ɛ-tɩ kɔyɔ. Yee wɛɖɔyɛ tʊ ɛpɩsɩna ɛ-tɩ kɔyɔ tɔm hʊyʊ pɩzzɩɣ eyele pʊtɔlɩ pɩtɩŋga nɛ ɛkpayɩ salaka pɩnaɣ kʊyʊmaɣ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Paɣtʋ lɛɣtʋ]]
an3fpmiqvigv7bd972lbvmcn4mn1pn8
Nɩŋgbaŋgʊʊ hɔmtʊ (la Sanction)
0
867
4315
4314
2017-06-24T00:06:40Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
4315
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Nɩŋgbaŋgʊʊ hɔmtʊ (Sanction)]]
s83i5jha7rldyoitp7fyxjv3gst76bw
N̄ɩɣlɩm sika
0
868
10087
7620
2017-12-25T09:23:21Z
Gnangbade
58
liens
10087
wikitext
text/x-wiki
[[File:Gold on display.jpg|thumb|Gold on display]]
Ñɣlɩm sika kɛna élément chimique nɛ kɩ-mayaɣ kɛna 79 ŋga. Mayɩsɩ lɛɛsɩ hɛkʊ taa lɛ, payaɣ-kɛ tobi taa yem se Au. Ñɩɣlɩm sika kɛna kɛwɛ ɖeu kamaɣ fɛyɩ nɛ paa anɩ ɛsɔɔla se ɛwɛna-kɛ mbʊ pʊyɔɔ yɔ ŋga palakɩn a liidiya nɛ kɛkɛna acana pʊyʊ ɖooo lɔŋ taa ɖɔɖɔ.
Pʊcɔ nɛ ñɩɣlɩm sika kɛna pamakɩ-kɛ nɛ kañɩlɩzɩʊ pɛlɛ pɛlɛ lɛ kaawɛ ɛzɩ putoo yaa kesi tɩyɛ yɔ yaa ɖɔɖɔ ɛzɩ pʊʊɖɛ yɔ. Ñɩlɩm sika ŋga kalɩna kaaŋ weyi tɛʊ tɔɔ-ɩ nɛ ɛ-taa kaawɛ ñɩɩtʊ ndʊ yɔ. Ñɩlɩm sika kanɛ kɛwɛ ndɩ ndɩ alɩwaatʊ ndʊ kɛwɛ caaɣ yɔ: kapɩzɩɣ kɛkɛ filon, ñɩɣlɩm pʊnɛ pʊbʊ ñalɩɣna kaaŋ ultrabasique taa nɛ ɖɔɖɔ lɩm ɖɔŋna ñɩzɩɣ kaaŋ pazɩ pazɩ nɛ pikpeɣli nɛ pɩpɩsɩ sika.
[[File:Dubai-Gold-Souq-4.JPG|thumb|Dubai-Gold-Souq-4]]
Ñɩlɩm sika ŋga patatɩɩlubita-yɔ, kɛwɛ ɖeu nɛ papɩzɩɣ pamɩlɩtɩ-kɛ yaa polubi-kɛ mbʊ pɔsɔɔlaa yɔ; pɩtasɩ ɖɔɖɔ lɛ, pɩkɛna ñɩɣñɩʊ ŋgʊ kɩsa miŋsiŋŋŋ kuhukuu yɔ. Pɩkɛna ñɩɣʊyʊʊ ŋgʊ kɩwɛ ɛzɩ sʊtʊ lɩm yɔ nɛ kɩɩmʊʊkalɩkɔdaɣ yɔ, paa kɩɩwɛ lɩm taa yaa awayɩ yem kɔyɔ. Mbʊ yebina kpem nɛ ñɩɣlɩm sika ŋga paa anɩ ɛsɔɔlɩ kɔ-tɔm ɛzɩ pʊyʊ yɔ.
[[File:Philharmoniker 99 front.jpg|thumb|Philharmoniker 99 front]]
Ɖooo ɛzɩ pɩlɩɣ ñɩɣlɩm sika kanɛ kɔyɔɔ nɛ papaɣzɩ-kɛ huyuu yɔ, pakpaɣ nɛ pamaɣzɩ nɛ pʊkɔɔ pɩsɩɩna pɩnaɣ 2010 kɔyɔ pɩɖɛ ɛzɩ tɔɔnɩwaa 166 000 yɔ. Pɔtɔma se pamaɣzɩɣna sikiɖi pɔɔyʊʊ kɔyɔ, ɖaalakɩŋ hɔɔlʊ kʊɖʊmʊʊ ɖɛ ɛzɩ mɛtanaa nɛɛlɛ yɔ.
Keteŋa kpeekpe taa lɛ, [[Afrika Hadɛ kiŋ]] ɛjaɖɛ kaakɛŋna ɖenɖe ñɩɣlɩm sika kanɛ kaakɩla wɛʊ yɔ. Ɛlɛ sɔnɔ taa yɔ [[Siini]] ɛjaɖɛ ɖɛ-ɖɩ nɔɔ mbʊ pʊyɔɔ yɔ, ɖɩna ɖɩ-ɛjaɖɛ taa kɛ filon pʊɖɔɔ siŋŋŋ. Pɩtɛkɛ Siini ɖeke, mbʊ pʊyɔɔ yɔ ajɛya cabɩ wɛɛ ɖɔɖɔ.
Ñɩɣlɩm sɩka kanɛ maawʊʊ yaa ñɩɣlɩm momoɖe taa kɛ palakɩ ka-tʊmɩyɛ.
[[File:Gold-crystals.jpg|thumb|Gold-crystals]]
[[Category:!Main category]]
[[Category:Siimi taŋgayɩ ñɩɩɩ waa]]
1j4cpqij5z4of1pv22pzzb84f6yd9y6
N̄ɩɣlɩm tʋmɩyɛ laɣsɩ (Métallurgie)
0
869
4323
4322
2017-06-24T00:06:40Z
MF-Warburg
4
2 révisions importées : Importing from Incubator
4323
wikitext
text/x-wiki
N̄ɩɣlɩm tʋmɩyɛ laɣsɩ kɛna tɩlɩtʋ yaa ɛzakuliye lɔŋ n̄ɩnʋʋ tʋmɩyɛ labɩnaʋ nɛ n̄ɩɣlɩm wondu yaa n̄ɩɣtʋ (métaux). N̄ɩɣlɩm wondu yaa n̄ɩɣtʋ ndʋ, ɛzakuliye n̄ɩnɩtʋ yeki nɛ patɩlɩ tɩwaza siŋŋ kɛ tʋma ndɩ ndɩ ɖɩlaɖɛ pɩlɩʋ yaa hɔʋ taa.
Peeɖe patɩlɩʋ, ŋna palabɩna n̄ɩɣtʋ yaa n̄ɩɣlɩm wondu ndʋ nɛ tʋmɩyɛ, nɛ patɩlɩ tiɖoŋ nɛ tɩwazaɣ yɔ. Tʋma ndɩ ndɩ tɩlaɖɛ yaa hɔʋ taa peeɖe papɩsɩʋ n̄ɩɣlɩm yaa n̄ɩɣtʋ wondu (métaux) tʋnɛ kɛ mbʋ pɔsɔɔla yɔ nɛ pɩwɛna wazaɣ.
Ɖakpaɣ nɩtʋ yaa welesitu sakɩyɛ taa kɔyɔ, ɖɩnɩʋ size, payaɣ tʋma ndɩ nɖɩ ɖɩlaɖɛ pɩlɩʋ ŋgʋ kɩ-taa poluki n̄ɩɣtʋ yaa n̄ɩɣlɩm wondu ndɩ ndɩ wazaɣ n̄ɩndʋ yɔ size kpabʋ hɔʋ. Mbʋ yɔ, ɛzakuliye yaa tɩlɩtʋ ɖoŋ sɩɩʋnana tʋma ndɩ ndɩ pɩlɩʋ yaa hɔʋ ŋgʋ.
N̄ɩɣlɩm tʋmɩyɛ laɣsɩ (métallurgie) tɔbʋʋ paza wɛʋ ɖɔŋ yaa hukaɣ pɩgbaʋ nɛ kpaɖʋ hiu nɛ nakʋ (19) n̄ɩŋgʋ taa kɛ mbɩ yɔ. Pɩpazɩna lubiyaa. Ɛzɩ pɔtɔŋʋ size hakiŋ yaa loozana lubu kɛ mbɩ yɔ. Ɖɛfɛɛ ɖɛfɛɛ nɛ pɩkɔ pɩn̄ɔ siŋŋ kɛ tʋma ndɩ ndɩ pɩlɩʋ taa.
[[Category:!Main category]]
ask7q9gcoa3n4qw6rmzfzcfs6pji6vv
N̄ɩɣlɩm Ɛsɔ Kuduyuu (Temple d'Or)
0
870
10127
9902
2017-12-26T08:34:57Z
Gnangbade
58
liens
10127
wikitext
text/x-wiki
[[File:Akal Takht and Harmandir Sahib, Amritsar, Punjab, India.jpg|thumb|Akal Takht and Harmandir Sahib, Amritsar, Punjab, India]]
N̄ɩɣlɩm Ɛsɔ Kuduyuu kɛna matʋ ndʋ tɩfɛyɩ yɔ tɩmatʋ kɛ Harmandir Sahib. Pʋtɔbʋʋ tobi kɛlɛ size «Ɛsɔ Kuduyuu hɩɖɛ sɛwa yaa hɩɖɛ kʋya». N̄ɩɣlɩm Ɛsɔ Kuduyuu ŋgʋ, kɩkɛ Sikhs nɩma kaɖɛ kuduyuu. Kuduyuu kʋnɛ, kɩwɛna Amritsar tɛtʋ hɛkʋ taa kiŋ kɛ Pɛnjab ɛjaɖɛ taa. Ɛjaɖɛ nɖɩ, ɖɩɖɩ wɛna nɛ [[Ɛɛndɩ]] nɛ hayuu kiŋ nɛ wɩsɩ ɖɩɖʋyɛ hɔɔlʋʋ taa kiŋ.
[[File:Sarovar and the Golden Temple.jpg|thumb|Sarovar and the Golden Temple]]
Pɩcɔ nɛ payaɣ hɩɖɛ ɖɩnɛ size, N̄ɩɣlɩm Ɛsɔ Kuduyuu lɛ, pɔjɔna ɛzɩ ɛnʋ ɛzɩ, pata kuduyuu kʋnɛ kɩtɩŋgɛ payɩ kɛ sika sɛmɩŋ tɔlɩm nɛ puhuzi katɩŋgɛ payɩ kɔyɔɔ yɔ. Pɩcɔ nɛ paɣtʋ lɩʋ yaa lɩmaɣza lɩʋ size pama n̄ɩɣlɩm Ɛsɔ kuduyuu kʋnɛ yɔ lɛ,ɖajaa sɔsɔ Gurû Arjan ka-hana nɔɔ yaa nʋmɔʋ nɛ matʋ tʋnɛ tɩpaɣzɩ pɩnaɣ 1601 tɛ alɩwaatʋ taa.
Sɔsɔ ɛnɛ ɛkɛ kɛna Sikhwaa tɛ ciyam yaa kalaza tɔm wɩlɩyʋ kagbanzɩ n̄ɩnʋ.
[[File:Ceiling of the Golden Temple in gold and precious stones.JPG|thumb|Ceiling of the Golden Temple in gold and precious stones]]
N̄ɩɣlɩm Ɛsɔ Kuduyuu ŋgʋ kɩ-tɛɛ peeɖe kɛ padaɣ kɔɔnɔɔ tʋ ɖajaa sɔsɔ Gurû Nanak wokaɣ nɛ ɛ-tɩmʋʋ yaa ɛ-lakɩ ɛ-kɩlaŋ a-tɩma. Ɖɩnɩ size N̄ɩɣlɩm Ɛsɔ Kuduyuu kʋnɛ, [[Afganistani]] ɛjaɖɛ taa mba tʋlaɣ youu kɩ-tɛ peɖe kɛ pɩnaɣ 1757 alɩwaatʋ taa. Alɩwaatʋ ndʋ tɩ-taa pɔyɔka kʋ naŋga naŋga. Ɛlɛ paɖanɩ kʋ maʋʋ pɩnzɩ nutozo wayɩ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Matʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Ɛsɔ sɛʋ]]
[[Category:Aazii]]
[[Category:Ɛɛndɩ]]
2wzs5pybv424b72l4vvf3w6wph85815
N̄ɩɣyʋʋ kɩn̄ɛyʋʋ
0
871
10198
4333
2017-12-27T17:11:52Z
Gnangbade
58
liens
10198
wikitext
text/x-wiki
N̄ɩɣyʋʋ kɩn̄ɛyʋʋ, pɩkɛ n̄ɩɣyʋʋ ŋkʋ palakɩna tʋmɩyɛ ɖɩɣa taa yɔ yaa n̄ɩɣtʋ ɖuluɖe taa yɔ. Pɩzatʋ naalɛ kɩlakɩna tʋmɩyɛ. Patʋʋ n̄ʋʋ yɔɔ n̄ɩndʋ ɛjɔʋ pɔʋ taa nɛ pɩtɛɛ n̄ɩndʋ n̄alɩɣna n̄ɩɣyʋʋ tɛɛ.
[[File:Elna no. 1.jpg|thumb|Elna no. 1|N̄ɩɣyʋʋ kɩn̄ɛyʋʋ]]
Pɩlaba pɩnzɩ nɩɩnʋwa nɛ nɩɩnaza nɛ kagbaanzɩ yɔ polubu kajalaɣ n̄ɩɣyɩŋ kɩn̄ɛyɩŋ yɔ. Nesi pɔcɔzaɣna-ɩ nɛ pʋcɔ ɛn̄ɛyɩɣ. Sɔnɔdaa lɛ, latiri miŋ pɛn̄ɛyɩɣna-ɩ. Pʋpɔzʋʋ [[Laatriki miŋ|latiriki miŋ]] wondu natʋyʋ wuɖuwuɖu nɛ pʋcɔ lɛɛlɛɛyɔ papɩzɩ pɛn̄ɛyɩna-ɩ nɛ pɩkɩlɩ kɛlɛʋ. Pʋwɛ ɖɔɖɔ ɛzɩ pʋpɔzʋʋ wondu natʋyʋ n̄ɩɩɩ n̄ɩɩɩ se, pʋcɔ papɩzɩ pacɔnɩna mayaɣ nakɛyɛ yɔ yaa pʋyʋ weyi ɛ-tɔm wɛ kaɖɛ siŋŋ yɔ.
Pɔsɔ kajalaɣ ɖajanaa mba pɛlɛyɩ lubu n̄ɩɣyʋʋ kɩn̄ɛyʋʋ yɔ pɔ-yɔɔ sɔnɔ. Mbaa yɔ: [[Etaazuunii|Amerika]] tʋ weyi payaɣ se, Elias Howe yɔ nɛ [[Caama]] tʋ weyi payaɣ ɛ́lɛ se, Balthasar Krems yɔ nɛ Thomas Saint ɛ́lɛ kɛ [[Aŋgɩlɩtɛɛrɩ|Enkilisi]] tʋ nɛ [[Otirisi]] tʋ, payaɣ ɛ́lɛ se, Yoosɛfʋ Maderspeger.
Toovenum lɛ, kajalaɣ weyi ɛlɛyɩ lubu n̄ɩɣyʋʋ kɩn̄ɛyʋʋ siŋŋ yɔ, ɛnʋʋ lɛ ɖajaa N̄ɛyɩyʋ Barthélemy Thimonnier. Ɛkɛ francɩɩ tʋ, Lyon egetiye taa palʋla-ɩ. Pɩnaɣ 1830 n̄ɩŋga taa n̄ɩɣyʋʋ kɩn̄ɛyʋʋ takayaɣ. Ɛsaɣ-kʋ nɛ ɖasɩ nɛ ɛmɛyɩ-kʋ nɛ nɩmaɣ kʋɖʋmaɣ caŋ caŋ, kɛwɛ ɛzɩ lɩyʋʋ yɔ. N̄ɩɣyʋʋ kɩn̄ɛyʋʋ ŋ́gʋ kɩpazaɣ kɩn̄ɛyʋʋ pɔŋ 200 miniti kʋɖʋmʋʋ taa. Pɩɩpɔzaa se, sɔɔjanaa isuu aŋkoo; pʋ-yɔɔ n̄ɛyɩ tokonaa 80 se ɛɖʋna-wɛ hɩɖɛ. Alɩwaatʋ ndʋ tɩ-taa, luɖaa sakɩyɛ lakaɣ tʋma nɛ pe-nesi kɛnɛ. Pʋ-yɔɔ palakaɣ n̄ɩyɩtʋ tʋmɩyɛ nɛ ɛjɔʋ ɖeke. Piyebina nɛ payaa Madesperger n̄ɩɣyʋʋ se, "Nesi nzɩ sɩn̄ɛyɩɣ yɔ".
Amerika tʋ, ɖajaa Walter Hunt calɩna labɩnaʋ tʋmɩyɛ nɛ n̄ɩɣyʋʋ ŋgʋ payaɣ se, "Naavɛɛtɩ" yɔ pɩnaɣ 1834 taa. Pɩzatʋ naalɛ ɛtʋwaɣ kɩ-taa nɛ ɛlakɩna tʋmɩyɛ. Lɩmaɣzɩyɛ ńɖɩ ɖɩ-yɔɔ ɖajaa Elias Howe tɩŋnaa nɛ ɛ́lɛ lu n̄ɩɣyʋʋ ŋgʋ payaɣ se, "Brevet" yɔ pɩnaɣ 1846 taa. N̄ɩɣyʋʋ kʋnɛ kɩkɩlɩ kajalaɣ n̄ɩŋgʋ ɖeu, ɛlɛ, piteɖena-ɩ. Pʋ-yɔɔ ɛkʋyaa ewolo Ɛngilisi ɛjaɖɛ taa se ɛtasɩ-kʋ maɣzʋʋ nɛ ɛna. Ɖajaa Isaac Merrit Singer lubi n̄ɩɣyʋʋ kɩn̄ɛyʋʋ nakʋyʋ nɛ kʋkʋ kɩlɩ ɖeu lɛɛŋ pɩnaɣ 1851 taa, ɛlɛ, pʋwɛɛ se, ɛɖaɣnɩ-kʋ n̄ɔɔzʋʋ nɛ pɩkɩlɩ. Mbʋ hana-ɩ waɖɛ nɛ kɩyɛna fenaɣ kɩyakʋ 12 n̄ɩŋgʋ, pɩnaɣ 1851 taa ɛsɩɩ kajalaɣ "Brevet" nɛ ɛtʋlɩ tʋmɩyɛ nɖɩ ɖɩpɛdɩɣ n̄ɩɣyɩŋ kɩn̄ɛyɩŋ weyi palakɩ-ɩ nɛ tʋmɩyɛ ɖɩɣa taa yɔ pɩnaɣ kʋɖʋmaɣ ŋ́ga ka-taa. Tʋmɩyɛ nɖɩɩ payaɣ se " I.M. Singer & Co". Mbʋ yebina nɛ piɖena-ɩ. Peeye ɖajaa Elias Howe ya-ɩ tɔm Tɔm hʋyaa sɔsaa cɔlɔ nɛ pahʋʋ ɛ-tɔm ndʋʋ pɩnaɣ 1854 taa. Ɛlɛ, ɛtakpaɣ pʋyʋ ɖajaa Isaac Merrit Singer cɔlɔ tɔm hʋʋ taa, mbʋ pʋyɔɔ yɔ, ɛ́lɛ n̄ɔɔzɩ kʋ camɩyɛ kpem se paa anɩ ɛpɩzɩ ɛlabɩna-kʋ nɛ tʋmɩyɛ.
N̄ɩɣyɩŋ kɩn̄ɛyɩŋ weyi Fransɩɩ n̄ɩma luba yɔ, ekeɖewaɣ pɩŋŋ kewiyaɣ naalɛ n̄ɩŋga taa. Ɖajanaa pɛnɛ polubina-ɩ: Peugeot nɛ Hurtu nɛ Journaux Leblond nɛ Brion nɛ Reimann. [[Agoza fenaɣ]] kɩyakʋ 12 n̄ɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1868 taa payaɣ takayaɣ ŋga payaɣ se, "brevet" yɔ naavɛɛtɩ n̄ɩɣyʋʋ kɩn̄ɛyʋʋ. Sʋsɔ Pierre Cobet yana takayaɣ ŋ́ga. Pɛpɛdɩna Pegeot hɔʋ "Brevet" nɛ "hɩɖɛ". Ŋ́gʋ lubina takayaɣ ŋgaa "Audincourt" tɛtʋ taa. Pasɩwaɣ n̄ɩɣyɩŋ kɩn̄ɛyɩŋ ndɩ ndɩ Fransɩɩ tɛtʋ sɔsɔtʋ ndʋ payaɣ se [[Paarii]] yɔ tɩ-taa se pana ŋgʋ kɩkɩlɩ ɖeu lɛ, ɖajaa Benjamin Peugeot paha "Hɩɖɛ Ɖʋʋ" Samtʋ takayaɣ. Ɛnʋʋ pakpaɣa se, eluba n̄ɩɣyʋʋ kɩn̄ɛyʋʋ. Pɩnaɣ 1871 taa [[Caama]] tʋ ɖajaa Kayser maɣzaa nɛ elu wonuu nakʋyʋ nɛ kɩpɩzɩɣ kʋcɔzʋʋ n̄ɩɣyʋʋ kɩn̄ɛyʋʋ ɛjɔʋ hɔɔlɩŋ tɩŋa. Mbʋ yebina nɛ papɩzɩɣ pɛn̄ɛyʋʋ awiya tokonaa laŋa taa mɛɖʋmɛɖʋ nɛ pacanɩɣna-wɛ. Alɩsaasɩ ɛjaɖɛ taa tʋ, ɖajaa Caroline Garcin maɣzaa nɛ ɛ́lɛ lu n̄ɩɣyʋʋ ŋgʋ kʋhɔŋ nɛ kɩpɩsɩɣ yɔ, mbʋ pʋyɔɔ yɔ, alɩwaatʋ ndʋ tɩ-taa lɛ, piiliwaa ɖeke paɖʋwaɣ nɛ pehikiɣ laatriki miŋ. Pɩnaɣ 1873 taa ɖajaa Ward luba kajalaɣ n̄ɩɣyʋʋ kɩn̄ɛyʋʋ ŋgʋ kɩwɛ yem waaa, kɩ-tɛɛ fɛyɩ pʋyʋ yɔ. [[Suwiisi|Suwisi]] ɛjaɖɛ mayaɣ "Elna" polubina-kʋ nɛ kɩn̄ɛyɩɣ nesi tokonaa nɛ pantalaŋ.
Pɩnaɣ 1937 n̄ɩŋga taa ɖajaa Pfad luba n̄ɩɣyʋʋ nakʋyʋ nɛ kɩkɛ n̄ɩɣyʋʋ kɩn̄ɛyʋʋ ŋ́gʋ ki-mootɛɛrɩ.
N̄ɩɣyʋʋ kɩn̄ɛyʋʋ pazɩ kiwoni n̄ɛyɩtʋ nɛ ɛsɩndaa siŋŋ. Ŋ́gʋ yebina nɛ pɛn̄ɛyɩɣ wondu ndɩ ndɩ sakɩyɛ. Pʋ-yɔɔ tʋtʋ yɔɔ takɩlɩ liidiye caaa.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Pʋyʋ kɩlɩzɩm]]
3ehl2ibd1qr085f0d3hiunqdjffkmh2
N̄ʋʋ
0
872
12366
11358
2018-04-15T08:25:22Z
Gnangbade
58
liens, photos
12366
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Arabic_Numerals_origin.png|vignette|Arabic Numerals origin]]
[[Fichier:Nicolaus_Kesler,_about_1486.PNG|vignette|Nicolaus Kesler, about 1486]]
[[Fichier:Compa.jpg|vignette|Compa]]
N̄ʋʋ kɛ sakɩyɛ yaɣ ɖɔɖɔ size kalɩyaɣ. N̄ʋʋ yaa kalɩyaɣ kɛna mayaɣ yaa yʋsaɣ ŋga kasɩɣna yaa pakpakʋ kɛ nɛ pamana matʋ paa ndʋ yɔ. N̄ʋʋ yaa kalɩyaɣ wasɩɣ nɛ pama tem n̄ʋʋ yaa pilim n̄ʋʋ. Pilim n̄ʋʋ yaa tem n̄ʋʋ ŋgʋ kɩkɛ n̄ʋʋ sɔsɔʋ. Pɩkɛ mɩnaɣ n̄ʋʋ ŋgʋ paɖaɣna kʋ yaʋ ɖɔɖɔ size pɩlʋʋ tɛ n̄ʋʋ yaa cɔlʋʋ tɛ n̄ʋʋ kɛ laɣsɩ pɩlɩtʋ ɖʋʋ hɔɔlʋʋ taa. Hiu hiu laɣsɩ yaa hiu hiu ɖɔnɛ kɛna lakayaɣ ŋga pakɩla tɩlɩʋ siŋŋ kɛ matʋ hɔɔlʋʋ taa yɔ.
Hiu hiu laɣsɩ sɩnɛ, sɩwɛnɛ n̄ʋŋ matʋ mayasɩ hiu nɛ nzɩ lɛɣzʋna n̄ʋŋ masɩ yee ŋgba kpɛɖɛ (0) ŋgɔ nzɩna nakʋ (9) kɔyɔ. Ɖakpaɣ ɛzɩ-ɩ hiu hiu laɣsɩ taa yaa hiu hiu ɖɔnɛ taa kɔyɔ, ɖɩpɩzʋʋ ɖɩma n̄ʋʋ nɩyɛ : ɖɩkpaɣ ɛzɩ-ɩ, pamaʋ size hiŋ naalɛ nɛ lʋbɛ (27) kɛ mbɩ yɔ, ɖɩnaɣ size pɩkɛna n̄ʋŋ naalɛ matʋ. Pʋtɔbʋʋ size ɖɩmaɣ naalɛ (2) nɛ pɩkɔɔ lɛ ɖɩtasɩ maʋ lʋbɛ nɛ pakpɩtɩna ɖama.
Pɩtɛ matʋ ndʋ tɩ-naalɛ pɛkpɛm kɛ pakalɩʋ size hiŋ naalɛ nɛ lʋbɛ. Hiŋ naalɛ nɛ lʋbɛ n̄ʋʋ kʋnɛ, kɩkɛ ɖɔɖɔ wondu cɛŋga nakayɛ. Ɖɔɖɔ ɛzɩ pakalɩʋ nɛ pama size hiŋ naalɛ nɛ lʋbɛ kɛ mbɩ yɔ, mbʋ ɖɔɖɔ kɛ ɖɩnaɣ n̄ʋʋ naalɛ wɛ matʋ natʋlɛ taa. N̄ʋʋ naalɛ ɖeke ɛzɩ pamaʋ size naalɛ (2) yɔ, wɛ wɛtʋ natʋlɛ taa.
Papɩzʋʋ pama naalɛ (2) ɖeke kɛ kɔɔnɔɔ taa, pama ɖɔɖɔ naalɛ nɛ n̄ʋʋ nakʋyʋ ɖɔɖɔ ɛzɩ-ɩ pamaʋ size naalɛ nɛ pakpɩtɩ-ɩ nɛ n̄ʋʋ lʋbɛ ɖɔɖɔ nɛ pɩpɩsɩ size naalɛ kɛ hiu ɛlɛ pɩtɛkɛ naalɛ yɔ. Paa n̄ʋʋ ŋgʋ lɛ, kɩkɛ manaʋ yaa tɔm kɩmamatʋ mayaɣ. Yee ɛyʋ ɛcaɣ size ɛyɔɔdɩ n̄ʋʋ nakʋyʋ tɔm yaa ɛzɩ-ɩ ɛyaɣ kʋ kɔyɔ, pɩtɛkɛ size ɛmaɣ kʋ nɛ panɩ kʋ-tɔm ndʋ ɛcaɣ size ɛyɔɔdɩ yɔ, ɛlɛ, ɛyaɣ kɩ-hɩɖɛ nɛ ɛyʋ nɩɩ lɛ ɛpɩzɩ nɛ ɛma-kʋ ɖɔɖɔ nɛ kɩ-tɛ masɩ tɩŋgɛ.
N̄ʋʋ nakʋyʋ hɩɖɛ pɩsɩɣ pʋwɛ kɛlɛʋ ɛzɩ payaɣʋ size hiu nɛ loɖo (16) nɛ pamaɣ kɛlɛʋ nɛ fransɩ kʋnʋŋ taa "seize" yɔ. N̄ʋʋ kʋyʋ masɩ pɩsɩɣ pʋwɛ kaɖɛ ɛzɩ payaɣ size hiu nɛ lʋbɛ nɛ pamaɣna [[Fransɩɩ kʊnʊŋ|fransɩ kʋnʋŋ]] taa size "dix-sept" yɔ. N̄ʋʋ matʋ sɔsɔtʋ kaɖɛ n̄ɩndʋ natʋyʋ wɛ ɖɔɖɔ, tɩɖɔɖɔkʋ ɛzɩ-ɩ n̄ʋŋ nanza yaa pɩɖɛ mbʋ yɔ. N̄ʋʋ naaza n̄ɩŋgʋ nakʋyʋ kɔyɔ : kudoku nɛ taŋga nɛ canta (1525).
[[Category:!Main category]]
azfxdgvbvurkiawher57enfbldtbdnz
OIF ŋgbɛyɛ
0
873
13517
13516
2019-03-24T10:11:52Z
Gnangbade
58
liens
13517
wikitext
text/x-wiki
[[File:Emblem of La Francophonie.svg|thumb|Emblem of La Francophonie]]
Kedeŋa yɔɔ cɩna ajɛya kpeekpe wena a-taa pɔyɔɔdʊʊ [[Fransɩɩ kʊnʊŋ|fransɩɩ kʊnʊŋ]] yɔ, awɛna ŋgbɛyɛ naɖɩyɛ. Ŋgbɛyɛ nɖɩ potobi yaʊ taa nɛ payaa se OIF. Ajɛya nɩɩnʊwa nɛ niidozo (80) pɛkpɛndɩna nɛ paɖʊ OIF ŋgbɛyɛ nɖɩ. Ajɛya ana a-taa lɛ, ajɛya nɩɩnʊwa nɛ lʊbɛ (57) kɛŋna ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩ-taa ñɩma siŋŋ. Piyele ajɛya nɛɛlɛ nɛ naadozo (23) ñɛkɛ OIF ŋgbɛyɛ taa ajɛya yɔɔ feŋiyaa. Pʊ-tɔbʊʊ se feŋiyaa ajɛya ana acɔŋnana nɛ ana se OIF ŋgbɛyɛ taa ajɛya ñaŋ yaa ɖɔŋ paɣtʊ ndʊ paɖʊ pa-tɩ yɔ tɩ-yɔɔ yaa paaɖɔŋ.
[[File:Map-Francophonie organisation 2011-fr.png|thumb|Map-Francophonie organisation 2011-fr]]
OIF ŋgbɛyɛ lʊkɩ se ɖiɣɖiɣ caɣʊ nɛ laŋhɛzɩyɛ pɛwɛɛ ajɛya kpeekpe wena ayɔɔdʊʊ fransɩɩ kʊnʊŋ yɔ a-taa. OIF ŋgbɛyɛ lʊkɩ se ajɛyɛ wena awɛ ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩ-taa yɔ, a-tɔzʊʊ ɛɖɛɛna ɛsɩndaa nɛ pɩkɩlɩ.
OIF ŋgbɛyɛ lʊkɩ se ajɛya wena awɛ ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩ-taa yɔ, a-taa paa nɖɩ ɖɩcɛyɛ ɖɩ-tɩ ɖɩ-maɣmaɣ nɛ ɖɩ-tɔzʊʊ ɖɛɛna ɛsɩndaa. OIF ŋgbɛyɛ tamaɣ kɔyɔ se ajɛya wena awɛ ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩ-taa yɔ, a-taa ɛyaa tɩŋa ehiɣ nɛ pɔtɔɔ nɛ pɔñɔɔ ɛzɩ pe-liu wɛʋ yɔ. OIF ŋgbɛyɛ lʋkɩ siŋŋ se ɖama nɩnaʋ ɛwɛɛ ajɛya wena awɛ ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩ-taa yɔ a-hɛkʋ taa. OIF ŋgbɛyɛ taa ajɛya kpeɣlaa nɛ pala kedizaɣ sɔsaɣ nakɛyɛ nɛ palɩzɩ pɛ-ŋgbɛyɛ tamaɣ tʋma. Tʋma naanza paɖʋwa se pɛ-ŋgbɛyɛ ɛlʋ yaa aɖʋ nesi siŋŋ a-labʋ taa. Tʋma naanza ana, anaa yɔ :
* Fransɩɩ kʋnʋŋ yɔɔ kandɩylʋʋ yaa kʋ-yɔɔ lʋbʋ se kɩɖɛɛna ɛsɩndaa.
* Ɛyʋ yɔɔ waɖɛ nɛ laŋhɛzɩyɛ nɛ temokrasii pɔ-yɔɔ kandɩyʋʋ.
* Sukuli labʋ nɛ ɛsakuliye nʋnɔʋ nɛ ñɩnʋʋ tʋmɩyɛ pɔ-yɔɔ lʋbʋ.
* Ajɛya wena awɛ OIF ŋgbɛyɛ taa yɔ, a-ɖama sɩnnaʋ ɛsɩndaa ɖɛnaʋ tʋmɩyɛ.
[[File:Les 10 pays francophones les plus peuplé.PNG|thumb|Les 10 pays francophones les plus peuplé]]
OIF ŋgbɛyɛ tʋma tɩŋa ñʋʋ wɛ Fransɩ ɛjaɖɛ tɛtʋ sɔsɔtʋ taa. Fransɩ ɛjaɖɛ tɛtʋ sɔsɔtʋ ndʋʋ payaɣ se [[Paarii]]. Ŋgbɛyɛ sɔsɔyɛ naɖɩyɛ payaɣ se ACCT. ACCT ŋgbɛyɛ lʋkɩ se sɔnzɩ nɛ ɛsakuliye nɛ lɛɣtʋ tʋma ndɩ ndɩ ɛɖɛɛna ɛsɩndaa. [[Lakɩŋ fenaɣ]] kɩyakʋ nɛɛlɛ (20) ñɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1970 taa paɖʋ ACCT ŋgbɛyɛ. [[Nizɛɛrɩ]] tɛtʋ sʋsɔtʋ taa palaba kedizaɣ sɔsɔɣ nɛ palɩzɩ ACCT ŋgbɛyɛ. [[Nizɛɛrɩ]] tɛtʋ sɔsɔtʋ ndʋ tɩ-taa palaba kedizaɣ ŋga yɔ payaɣ se [[Ñamɛɛ]]. OIF ŋgbɛyɛ takayaɣ taa mayʋ sɔsɔ kɛŋna ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖʋ-tʋma tɩŋa nɔɔ yɔɔ ɖɛyʋ. Ajɛya wena awɛ OIF ŋgbɛyɛ taa yɔ, akpeɣli [[Senegaalɩ]] tɛtʋ sɔsɔtʋ taa pɩnaɣ [[2014]] taa nɛ palɩzɩ pɛ-ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩ-takayaɣ taa mayʋ. Ŋgbɛyɛ nɖɩ, ɖɩ-takayaɣ taa mayʋ weyi palɩzaa yɔ, ɛnʋʋ lɛ ɖajaa Michaëlle Jean.
OIF ŋgbɛyɛ takayaɣ taa mayʋ sɔsɔ lɩzɩɣna weyi ɛcɔŋna ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩ-tʋma tɩŋa yɔɔ yɔ. Ɖajaa Kpaɣna pɩnaɣ 2015 nɛ pɩsɩɩnɩ sɔnɔ yɔ, Adama Ouane cɔŋnana OIF ŋgbɛyɛ tʋma tɩŋa yɔɔ. Pɩnzɩ naalɛ wayɩ OIF ŋgbɛyɛ taa ñɩma lakɩ pe-kedizaɣ sɔsaa.
OIF ŋgbɛyɛ tamaɣ kɔyɔ se kalʋ nɛ ajɛya wena awɛ ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩ-taa yɔ, a-taa ɛyaa tɔɔ nɛ kahaɣ cmɩyɛ. Ɛzɩma ɛyaa tɩŋa pɩzɩɣ pehiɣ nɛ pɔtɔɔ nɛ pahaɣ camɩyɛ? OIF ŋgbɛyɛ sɩŋna paa weyi se ɛtɩlɩ mbʋ ɛla nɛ ehiɣ ɛ-mamaɣ e-nesi yɔɔ yɔ. OIF ŋgbɛyɛ tɩŋɩɣna lɩmaɣza sɔsɔna naanza yɔɔ nɛ ɖɩsɩnna ajɛya wena awɛ ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩ-taa yɔ.
[[Category:!Main category]]
5wadvp8r47x35hrwb5xcfo7zajt271o
OMS ŋgbɛyɛ
0
874
17808
15793
2023-12-10T20:06:31Z
CommonsDelinker
130
Replacing World_Health_Organisation_headquarters,_Geneva,_north_and_west_sides.jpg with [[File:World_Health_Organisation_headquarters,_Geneva,_north_and_west_sides_2007.jpg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File rename
17808
wikitext
text/x-wiki
[[File:Flag of WHO.svg|thumb|OMS ŋgbɛyɛ tɛlɛŋa]]
[[File:World Health Organisation headquarters, Geneva, north and west sides 2007.jpg|thumb|World Health Organisation headquarters, Geneva, north and west sides]]
[[File:Dr. David Nabarro, UN Secretary-General's Special Envoy on Ebola speaks at World Organisation for Animal Health.jpg|thumb|Dr. David Nabarro, UN Secretary-General's Special Envoy on Ebola speaks at World Organisation for Animal Health]]
Kedeŋa kpeekpe ajɛya kpɛndʋʋ ŋgbɛyɛ payaɣ se ONU. Ŋgbɛyɛ ńɖɩ ɖɩlabɩna tamaɣ nɛ kedeŋa kpeekpe ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ se OMS yɔ, ɖɩñɔ. OMS ŋgbɛyɛ tɔbʋʋ kɔyɔ se kedeŋa kpeekpe ɛyʋ tɔnʋʋ taa alaafɩya yɔɔ kandɩyʋ ŋgbɛyɛ. Pɩnaɣ 1948 ñɩŋa taa OMS ŋgbɛyɛ ñɔɔ.
Kedeŋa kpeekpe ajɛya kpɛndʋʋ ŋgbɛyɛ (ONU) koozaɣ cɔŋnana OMS ŋgbɛyɛ tʋma tɩŋa yɔɔ. Pʋ-tɔbʋʋ se ONU ŋgbɛyɛ koozaɣ taa palɩzɩ liidiye nɛ palakɩna OMS ŋgbɛyɛ tʋma tɩŋa.
Kedeŋa kpeekpe ɛyʋ tɔnʋʋ taa alaafɩya yɔɔ kandɩyʋ ŋgbɛyɛ tʋma ñʋʋ wɛɛ Genève tɛtʋ taa. Genève tɛtʋ kɛŋna [[Suwiisi (Suisse)|Suwiisi]] ɛjaɖɛ tɛtʋ sɔsɔtʋ.
Kedeŋa kpeekpe ɛyʋ tɔnʋʋ taa alaafɩya yɔɔ kandɩyʋ ŋgbɛyɛ kajalaɣ tamaɣ kɔyɔ se ɖɩlʋ siŋŋ se kedeŋa kpeekpe ajɛya tɩŋa taa ɛyaa ɛwɛɛna tɔnʋʋ taa alaafɩya ɖeu nɛ pɩkɩlɩ. Pɩtɛkɛ kʋdɔmɩŋ kɩɩhɩnʋʋ ɖeke pɔtɔŋna se ɛyʋ wɛ alaafɩya. Pʋwɛɛ se ɛyʋ ɛwɛɛ alaafɩya ɛ-tɩŋa mpilim, pʋ-tɔbʋʋ se ɛyʋ ɛnʋ, kʋdɔŋ nakʋyʋ ɛtaawɛɛ ɛ-calɩm taa. Ɛ-maɣzɩm tɩŋa ɛcaɣ pi-ɖeɖe camɩyɛ. Pʋwɛɛ se ɛwɛɛ laŋhɛzɩyɛ nɛ laŋhʋlʋmɩyɛ pa-taa ɛ-samaɣ taa.
Yee ḿbʋ, ɖiɣɖiɣ caɣʋ nɛ laŋhʋlʋmɩyɛ pɛfɛyɩ ɛjaɖɛ naɖɩyɛ taa kɔyɔ, pʋwɛ ɖɔɖɔ ɛzɩ kʋdɔŋ nakʋyʋ sʋʋ ɛjaɖɛ ńɖɩ ɖɩ-taa yɔ. Kedeŋa kpeekpe tɔnʋʋ taa alaafɩfa yɔɔ kandɩyʋʋ ŋgbɛyɛ takayaɣ taa mayʋ sɔsɔ yɔ, Ɖoɖoo ɖakʋta sɔsɔ Margeret Chan. Ɖooo [[kɔlaɣ fenaɣ]] kɩyakʋ naanza (4) ñɩŋʋ wiye, pɩnaɣ 2007 palɩza-ɩ nɛ ɛkɛ OMS ŋgbɛyɛ takayaɣ taa mayʋ sɔsɔ nɛ sɔnɔ.
[[Category:!Main category]]
cbt9mzxl336gs6wkus33pxc6frecv61
ONU ŋgbɛyɛ
0
875
18007
18006
2024-02-01T01:20:19Z
Kwamikagami
1467
18007
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Emblem_of_the_United_Nations.svg|vignette|Emblem of the United Nations]]
Kedeŋa kpeekpe ajɛya kpɛndʊʊ ŋgbɛyɛ (ONU). Pɩtakazɩ ɛjaɖɛ naɖɩyɛ tɛtʊ yɔɔ cɩnɛ se ɖɩfɛyɩ ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩ-taa. Ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩ-tamaɣ yaa ɖɩ-lɩmaɣzɛ lɛ se ɖɩkandɩ kadeŋa kpeekpe ajɛya laŋhɛzɩyɛ yɔɔ. Pʊ-tɔbʊʊ se ONU ŋgbɛyɛ lʊkɩ se laŋhɛzɩyɛ ɛwɛɛ paa ɛjaɖɛ nɖɩ lɛ ɖɩ-taa kedeŋa kpeekpe yɔɔ cɩnɛ. ONU ŋgbɛyɛ kandɩɣ ɛyʊ waɖɛ yɔɔ siŋŋ. Ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩlʊkɩ se kedeŋa kpeekpe tɔsʊʊ ɛɖɛɛnɩ ɛsɩndaa. Pɩnaɣ [[1945]] taa ONU ŋgbɛyɛ ñɔwa. Kedeŋa kpeekpe you naalɛ ñɩŋgʊ hɛwa lɛ paɖʊ ONU ŋgbɛyɛ nɖɩ. ONU ŋgbɛyɛ lɛɣzɩna ŋgbɛyɛ nɖɩ payawaɣ se «SN» yɔ, pʊ-tɔbʊʊ se ajɛya kpeekpe kpɛndʊʊ. Paɖʊ ONU ŋgbɛyɛ se ɖɩlʊ nɛ yoŋ ɛtaatasɩ wɛʊ ajɛya hɛkʊ taa. ONU ŋgbɛyɛ lʊkɩ se ajɛya kpeekpe ɛcaɣ ayɔɔdɩ nɛ anɩna ɖama. ONU ŋgbɛyɛ wɛna pilinzi yʊʊʊ nzɩ sɩlʊkɩ kedeŋa jkpeekpe laŋhɛzɩyɛ yɔɔ yɔ.
[[File:UNO_New_York.JPG|thumb|upright|ONU ŋgbɛyɛ, Niwuu Yɔrkɩ tɛtʋ taa]]
[[File:UN 62nd General Assembly.jpg|thumb|ONU ŋgbɛyɛ 62nd General Assembly]]
[[Fichier:United Nations Office at Geneva- The Allée des Nations- Flags of the member nations- Geneva- Switzerland-20150915.jpg|vignette|ONU ŋgbɛyɛ, [[Zeenɛɛvɩ]]]]
[[fichier:United Nations (Member States and Territories).svg|frameless|center|upright=2]]
[[Category:!Main category]]
[[Category:Kedeŋa kpeekpe aŋgba]]
7zza6iti681oe3c7resciv44xyhwd72
OPEP ŋgbɛyɛ
0
876
15755
8153
2022-01-17T18:56:30Z
Gnangbade
58
photos
15755
wikitext
text/x-wiki
[[File:158ava Reunión de países miembros de la OPEP (5251358805).jpg|thumb|158ava Reunión de países miembros de la OPEP (5251358805)]]
[[File:158ava Reunión de países miembros de la OPEP (5251954102).jpg|thumb|158ava Reunión de países miembros de la OPEP (5251954102)]]
[[File:OPEP - País membres.png|thumb|OPEP - País membres]]
Kedeŋa kpeekpe ajɛya naayɛ nɩna ɖama nɛ aɖʋ ŋgbɛyɛ naɖɩyɛ nɛ payaɣ-ɖɩ se OPEP. Ajɛya wena awɛ OPEP ŋgbɛyɛ taa yɔ, añɩnɩɣ se a nɛ ajɛye wena a-taa kaɖazɩm wɛɛ yɔ, paɖʋ taabalɩyɛ kaɖazɩm pɛdʋʋ nɛ pɩ-lɩzʋʋ nʋmɔʋ taa.
OPEP ŋgbɛyɛ takayaɣ taa mayʋ sɔsɔ kɛlɛ ɖajaa Mohammed Barkindo. [[Kɩyɛɛna fenaɣ]] kɩyakʋ kajalaɣ ñɩŋʋ wiye, pɩnaɣ 2016 taa palɩza-ɩ nɛ ɛkɛ OPEP takayaɣ taa mayʋ sɔsɔ nɛ pɩsɩɩna sɔnɔ. Ɖajaa Mohammed Barkindo kɛkɛ ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ se NNPC ɖɩ-ñʋʋdʋ. NNPC ŋgbɛyɛ kɛ [[Naajeeriya (Nigeria)|Naajeeriya]] ɛjaɖɛ taa ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩcɔŋna tɛtɛɛ ñɩm mbʋ payaɣ se Hidrokaarɩbiiri yɔ pʋ-yɔɔ.
[[Salaŋ fenaɣ]] kɩyakʋ hiu nɛ naanza (14) ñɩŋʋ wiye, pɩnaɣ 1960 taa OPEP ŋgbɛyɛ ñʋwa. Kedizaɣ sɔsaɣ nakɛyɛ palaba Bagdad tɛtʋ taa nɛ ɖajaa Abdullah Tariki nɛ ɖajaa Juan Pablo Pérez Alfonso palɩzɩ lɩmaɣzɩyɛ se pʋwɛɛ se paɖʋ OPEP ŋgbɛyɛ. Ɖajaa Abdullah Tariki kɛ [[Arabii-Sahʊditi (Arabie Saoudite)|Arabii-Sahʊditi]] ɛjaɖɛ taa tʋ.
Piyele ɖajaa Juan Pablo Pérez Alfonso ñɛkɛ [[Fenezuyeelaa (Vénézuela)|Fenezuyeelaa]] ɛjaɖɛ taa tʋ. Ɖajaa Juan Pablo Pérez Alfonse kɛkɛ Fenezuwelaa ɛjaɖɛ taa Minisi weyi ɛcɔŋna tɛtɛɛ ñɩm tʋma yɔɔ yɔ. Dajaanaa panɛ palɩzɩ lɩmaɣzɩyɛ ɖɩnɛ se ajɛya wena a-taa kaɖazɩm wɛɛ yɔ, alʋ siŋŋ nɛ kaɖazɩm toonoo liidiye ɛtaatii tibu yɔɔ, ɛlɛ, pɩkpa kpaʋ yɔɔ. Alɩwaatʋ ndʋ palakaɣ kedizaɣ sɔsaɣ ŋga se paɖʋ OPEP ŋgbɛyɛ lɛ, kaɖazɩm toonoo liidiye taatalɩ dollars waa kagbaanzɩ. Amerika ñɩma liidiye payaɣ se dollar.
Kiɖe tɛɛ lɛ, ajɛya kagbaanzɩ ɖeke kɛwɛna OPEP ŋgbɛyɛ taa. Ajɛya ana, a-hɩla yɔ : Arabii sawudiiti nɛ [[Iranɩ (Iran)|Iiranɩ]] nɛ [[Irakɩ (Irak)|Irakɩ]] nɛ Kowɛɛtɩ nɛ Fenezuwelaa.
Pʋ-wayɩ lɛ, ajɛya sakɩyɛ sʋʋ OPEP ŋgbɛyɛ taa. Ajɛya ana, alɛ hɩla yɔ :
Qatar ɛjaɖɛ sʋ ɖɩ-taa pɩnaɣ 1961 piyele [[Ɛndonezi (Indonésie)|Ɛndoneezii]] nɛ [[Liibii (Libye)|Liibii]] paba ajɛya ñasʋ OPEP ŋgbɛyɛ taa pɩnaɣ 1962 taa. Ɛndoneezii ɛjaɖɛ lɩ OPEP ŋgbɛyɛ taa pɩnaɣ 2008 taa, ɛlɛ, kɩɖaɣnɩ ɖɩ-taa sʋʋ pɩnaɣ 2016 ñɩŋa taa. Abu Dabi ɛjaɖɛ ñasʋ ŋgbɛyɛ ńɖɩ ɖɩ-taa pɩnaɣ 1967 taa.
[[Alizeerii (Algérie)|Alizeerii]] ɛjaɖɛ ñasʋʋ pɩnaɣ 1969 taa nɛ [[Naajeeriya (Nigeria)|Naajeeriya]] ɛjaɖɛ ñasʋʋ pɩnaɣ 1971 ñɩŋa taa. [[Ekuwatɛrɩ (Equateur)|Ekuwatɛrɩ]] ɛjaɖɛ sʋ pɩnaɣ 1973 taa, ɛlɛ, ɖɩlɩɩ ŋgbɛyɛ ńɖɩ ɖɩ-taa pɩnaɣ 1992 taa nɛ ɖɩɖaɣnɩ pɩsɩʋ ɖɩsʋʋ ɖɩ-taa pɩnaɣ 2007 ñɩŋa taa. [[Kaabɔɔ (Gabon)|Kaabɔɔ]] ɛjaɖɛ sʋ OPEP ŋgbɛyɛ taa pɩnaɣ 1975, ɛlɛ, ɖɩlɩɩ pɩnaɣ 1996 taa nɛ ɖikiti ɖɩɖaɣnɩ sʋʋ [[hasɩyaɖɛ fenaɣ]] taa, pɩnaɣ 2016 taa. [[Aŋgoola (Angola)|Aŋgoola]] ɛjaɖɛ sʋ pɩnaɣ 2007 taa.
Ɖooo ɛzɩ OPEP ŋgbɛyɛ ñɔʋ yɔ, ɖɩ-tʋma ñʋʋ wɛ Jenɛɛvʋ (Genève) ɛjaɖɛ taa [[Suwiisi (Suisse)|Suwiisi]] tɛtʋ taa. Ɛlɛ, pɛkɛzɩ ɖɩ-tʋma ñʋʋ [[salaŋ fenaɣ]] kajalaɣ kɩyakʋ ñɩŋʋ wiye nɛ pasɩɩ [[Otirisi (Autriche)|Otirisi]] ɛjaɖɛ taa Fiyɛɛnɩ (Vienne) tɛtʋ taa.
[[Category:!Main category]]
t8r1q75jitswgupjgfqc79lb5jyn4py
OTAN ŋgbɛyɛ
0
877
18477
16069
2025-05-15T04:09:37Z
Onuphriate
5375
18477
wikitext
text/x-wiki
[[file:NATO members (blue).svg|frameless|right]]
[[file:Flag of NATO.svg|frameless|right]]
Anasaayɩnaa tɛ ajɛya sakɩyɛ naayɛ taa sɔɔjanaa ɖʋ ŋgbɛyɛ naɖɩyɛ nɛ payaɣ pɛ-ŋgbɛyɛ ńɖɩ se '''OTAN'''. Pʋ-tɔbʋʋ se Atlantiki (Atlantique) pʋʋ nɛ kɩ-hayi kiŋ palaba kedizaɣ sɔsaɣ nakɛyɛ nɛ paɖʋ ŋgbɛyɛ ńɖɩ. Payaɣ OTAN ŋgbɛyɛ ɖɔɖɔ se « Atlantiki Nɔɔ haʋ ».
OTAN ŋgbɛyɛ tamaɣ kajalaɣ ñɩŋa kɔyɔ se ɖɩkandɩ ajɛya wena awɛ ŋgbɛyɛ ńɖɩ ɖɩ-taa yɔ nɛ ɖiɣɖiɣ caɣʋ nɛ laŋhɛzɩyɛ pɛwɛɛ ajɛya ana a-taa. Pʋ-tɔbʋʋ se ajɛya ana, a-taa sɔɔjanaa laba nɔɔ kʋɖʋmaɣ nɛ palʋkɩ siŋŋ se laŋhɛzɩyɛ ɛwɛɛ ajɛya ana a-taa.
Pajala ŋgbɛyɛ ńɖɩ ɖʋʋ lɛ, pasɩɩ ɖɩ-tʋma ñʋʋ [[Lɔndrɩ]] tɛtʋ taa. Pʋwayɩ lɛ, pɛkɛzɩ ŋgbɛyɛ ńɖɩ ɖʋ-tʋma ñʋʋ [[Paarii]] tɛtʋ taa. Ɛlɛ, kpaɣna ɖooo pɩnaɣ 1966 taa nɛ pʋkɔɔ pɩsɩɩna sɔnɔ yɔ, OTAN ŋgbɛyɛ tʋma ñʋʋ wɛ [[Prukisɛɛlɩ|Prukisɛɛkɩ]] tɛtʋ taa.
OTAN ŋgbɛyɛ sɔɔjanaa pɩlɩʋ sɔsɔʋ payaɣ se SHAPE. Pɩlɩʋ sɔsɔʋ ŋgʋ, kʋ-tʋma ñʋʋ kajalɩ wɛʋ Rocquencout tɛtʋ taa, [[Fransɩɩ|Fransɩ]] ɛjaɖɛ taa. Ɛlɛ, sɔnɔ yɔ, pɛkɛza kʋ-tʋma ñʋʋ Mons tɛtʋ taa. Mons tɛtʋ wɛ [[Pɛliziki|Pɛlɩziiki]] ɛjaɖɛ taa.
[[Ɖomaɣ fenaɣ]] kɩyakʋ naanza (4) ñɩŋʋ wiye, pɩnaɣ 1949 taa OTAN ŋgbɛyɛ ñɔɔ. Anasaayɩnaa tɛ ajɛya naayɛ calɩna ɖama nɩnaʋ nɛ pâla kedizaɣ nakɛyɛ Pɛlɩziiki ɛjaɖɛ taa [[Prukisɛɛlɩ|Prukisɛɛkɩ]] tɛtʋ taa. Ajɛya wena anɩna ɖama nɛ ala kedizaɣ ŋ́ga yɔ, anaa yɔ : Pɛlɩziiki ɛjaɖɛ nɛ Fransɩ ɛjaɖɛ nɛ [[Lugizamburi|Lukisambuuri]] ɛjaɖɛ nɛ [[Peyibaa|Peyiba]]<nowiki/>a nɛ [[Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ]]. Ɛlɛ, ajɛya ana, alakaɣ a-kedizaɣ ŋ́ga lɛ, ayaa ajɛya naayɛ se alɛ iwolo pe-kedizaɣ ŋ́ga ka-taa nɛ anɩɩ ndʋ pɔcɔɔlʋʋ yɔ. Ajɛya wena payaa yɔ, alɛ yɔ : [[Kanadaa]] nɛ [[Etaazuunii|Etaazuuni]] nɛ [[Tanimarikɩ|Tanemarɩkɩ]] nɛ [[Itaalii|Italii]] nɛ [[Isilandɩ|Isɩlandɩ]] nɛ [[Nɔɔrɩvɛɛzɩ|Nɔrɩvɛɛzɩ]] nɛ [[Pɔritigaalɩ|Pɔrɩtigaalɩ]].
Pʋwayɩ lɛ, anasaayɩnaa tɛtʋ taa ajɛya sakɩyɛ lɛɛna sʋʋ OTAN ŋgbɛyɛ taa. Ɛlɛ, ajɛya naayɛ tɔsɔɔlɩ se aɖʋ a-nɔsɩ sɔɔjatʋ tʋmɩyɛ nʋmɔʋ taa, pʋ-yɔɔ akezaa nɛ atɔsʋʋ OTAN ŋgbɛyɛ taa. Ajɛya ana, anaa yɔ : [[Otirisi|Otrisi]], nɛ [[Fɛɛlandɩ]] nɛ [[Irilandɩ]] nɛ [[Sʊyɛdɩ|Suyɛɛdɩ]] nɛ [[Suwiisi]].
[[Category:!Main category]]
enjrboblngwjpae5t0ifcwo2h15vfzu
Olimpiiki aleɣya
0
878
15907
15906
2022-02-17T20:38:31Z
110.137.194.74
15907
wikitext
text/x-wiki
[[File:Olympic rings without rims.svg|thumb|Olimpiiki aleɣya tɛ tampɔɔ]]
Payaɣ Olimpiiki aleɣya ɖɔɖɔ se « Olympiades». Akɛ [[aleɣya]] sɔsɔna wena a-taa ajɛya tɩŋa ɖʊʊ nesi yɔ. Ajɛya tɩŋa tiyina pa-aleɣya laɖaa. Hayɩsʊʊ ndɩ ndɩ wɛ aleɣya ana a-taa. Aleɣya wena palakɩ lʊŋʊyɛ taa nɛ wena palakɩ yolim taa yɔ, pɛkpɛndɩɣ a-tɩŋa. Palakɩ aleɣya sɔsɔna ana pɩnzɩ naanza wayɩ. Pʊ-tɔbʊʊ se pɩnzɩ naanza ɖɛʊ lɛ, palakɩ-yɛ, pɩnzɩ naanza ɖɛɛ lɛ pala-yɛ. Palakɩ lʊŋʊyɛ aleɣya nɛ yolim ñɩna nɛ pɛlɛdɩɣ. [[Krɛsɩ (Grèce)|Krɛɛsɩ]] caanaʊ ɛjaɖɛ taa palakɩ aleɣya sɔsɔna ana. Palakɩ-yɛ [[Ɛsɔ]] sɛʊ pɩlɩʊ ŋgʊ payaɣ se Olimpii yɔ kɩ-taa. Pacalɩ-yɛ labʊ kpaɖʊʊ lutozo ñɩŋgʊ taa nɛ pʊcɔ palʊlɩ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu Krɩstʊ]]. Ɖajaa Pierre Coubertin ɖaɣnɩna aleɣya ana a-tʊma ñɔɔzʊʊ pɩnaɣ 1894 taa. Ɛnʊ lɩzɩna kedeŋa kpeekpe aleɣya ŋgbɛyɛ; nɖɩ payaɣ se ''Comité International Olympique'' (CIO). Pɩnaɣ 1896 taa pacalɩ aleɣya sɔsɔna ana labʊ. Kpaɣna mbʊ yɔ, kedeŋa kpeekpe aleɣya ŋgbɛyɛ cɔŋnana olimpiiki aleɣya yɔɔ. Mbʊ payaɣ se ''charte olympique'' yɔ, mbʊ lɩzɩɣna olimpiiki aleɣya paɣtʊ ndɩ ndɩ.
[[File:Revezamento da tocha olímpica.jpg|thumb|Revezamento da tocha olímpica]]
Kpaɣna kpaɖʊʊ nɛɛlɩ ñɩŋgʊ taa lɛ, mbʊ mbʊ pɩlakɩ kedeŋa yɔɔ yɔ pʊ-yɔɔ patɩŋɩɣna nɛ palakɩ olimpiiki aleɣya sɔsɔna ana. Pʊ-yɔɔ pɩtɩŋnaa nɛ evebiya olimpiiki aleɣya nɛ aleɣya ndɩ ndɩ lɛɛna ñalɩɩ ɖɔɖɔ. Olimpiiki aleɣya ndɩ ndɩ ana a-yɔɔ pɩtɩŋnaa ɖɔɖɔ nɛ kedeŋa tɔsʊʊ nɛ politiiki nʊmɔʊ nɛ ñɩɣtʊ ndɩ ndɩ lubu lɛɣtʊ lɛɣzɩ nɛ pɩɖɛɛna ɛsɩndaa pɩdɩɩfɛyɩ kpaɖʊʊ nɛɛlɛ ñɩŋgʊ kʊnɛ kɩ-taa. Ɖajaa Pierre Coubertin weyi eyeba nɛ olimpiiki aleɣya ñɔ yɔ, ɛlɛ lɩmaɣzɛ kɛkɛ se pɩkɛ aleɣya yem. Ɛlɛ, sɔnɔ yɔ olimpiiki aleɣya tɛkɛ aleɣya yem, akɛ tɔsʊʊ nɛ kedeŋa ɛsɩndaa wobu nʊmɔʊ siŋŋ.
{| class="wikitable"
|+'''Bandar tuan rumah Sukan Olimpik'''
! colspan="4" |'''Sukan Olimpik Musim Panas'''
! colspan="4" |'''Sukan Olimpik Musim Sejuk'''
|-
|''Tahun''
|''Olimpiad ke-''
|''Bandar Tuan Rumah''
|''Negara''
|''№''
|''Bandar Tuan Rumah''
|''Negara''
|-
|1896
|I
|Athens (1)
|Yunani (1)
|
|
|
|-
|1900
|II
|Paris (1)
|Perancis (1)
|
|
|
|-
|1904
|III
|St. Louis, Missouri<sup>('''1''')</sup> (1)
|Amerika Syarikat (1)
|
|
|
|-
|1906
|Intercalated
|Athens
|Yunani
|
|
|
|-
|1908
|IV
|London (1)
|United Kingdom (1)
|
|
|
|-
|1912
|V
|Stockholm (1)
|Sweden (1)
|
|
|
|-
|''1916''
|''VI'' <sup>('''2''')</sup>
|''Berlin''
| ''Empayar Jerman''
|
|
|
|-
|1920
|VII
|Antwerp (1)
|Belgium (1)
|
|
|
|-
|1924
|VIII
|Paris (2)
|Perancis (2)
|I
|Chamonix (1)
| Perancis (1)
|-
|1928
|IX
|Amsterdam (1)
|Belanda (1)
|II
|St Moritz (1)
| Switzerland (1)
|-
|1932
|X
|Los Angeles, California(1)
|Amerika Syarikat (2)
|III
|Lake Placid, New York (1)
| Amerika Syarikat (1)
|-
|1936
|XI
|Berlin (1)
|Jerman (1)
|IV
|Garmisch-Partenkirchen (1)
| Jerman (1)
|-
|''1940''
|''XII'' <sup>('''3''')</sup>
|''Tokyo→Helsinki''
| ''Jepun''→
''Finland''
|''V'' <sup>('''2''')</sup>
|''Sapporo→St Moritz→Garmisch-Partenkirchen''
| '' Jepun''→
'' Switzerland''→
'' Jerman''
|-
|''1944''
|''XIII'' <sup>('''3''')</sup>
|''London''
| ''United Kingdom''
|''V'' <sup>('''3''')</sup>
|''Cortina d'Ampezzo''
| '' Itali''
|-
|1948
|XIV
|London (2)
|United Kingdom (2)
|V
|St Moritz (2)
| Switzerland (2)
|-
|1952
|XV
|Helsinki (1)
|Finland (1)
|VI
|Oslo (1)
| Norway (1)
|-
|1956
|XVI
|Melbourne (1) +
Stockholm (2)<sup>('''4''')</sup>
|Australia (1) +
Sweden (2)
|VII
|Cortina d'Ampezzo (1)
| Itali (1)
|-
|1960
|XVII
|Rome (1)
|Itali (1)
|VIII
|Squaw Valley, California (1)
| Amerika Syarikat (2)
|-
|1964
|XVIII
|Tokyo (1)
|Jepun (1)
|IX
|Innsbruck (1)
| Austria (1)
|-
|1968
|XIX
|Mexico City (1)
|Mexico (1)
|X
|Grenoble (1)
| Perancis (2)
|-
|1972
|XX
|Munich (1)
|Jerman Barat (2)
|XI
|Sapporo (1)
| Jepun (1)
|-
|1976
|XXI
|Montreal, Quebec (1)
|Kanada (1)
|XII
|Innsbruck (2)
| Austria (2)
|-
|1980
|XXII
|Moscow (1)
|Kesatuan Soviet (1)
|XIII
|Lake Placid, New York (2)
| Amerika Syarikat (3)
|-
|1984
|XXIII
|Los Angeles, California (2)
|Amerika Syarikat (3)
|XIV
|Sarajevo (1)
| Yugoslavia (1)
|-
|1988
|XXIV
|Seoul (1)
|Korea Selatan (1)
|XV
|Calgary, Alberta (1)
| Kanada (1)
|-
|1992
|XXV
|Barcelona (1)
|Sepanyol (1)
|XVI
|Albertville (1)
| Perancis (3)
|-
|1994
|
|
|
|XVII
|Lillehammer (1)
| Norway (2)
|-
|1996
|XXVI
|Atlanta, Georgia (1)
|Amerika Syarikat (4)
|
|
|
|-
|1998
|
|
|
|XVIII
|Nagano (1)
| Jepun (2)
|-
|2000
|XXVII
|Sydney (1)
|Australia (2)
|
|
|
|-
|2002
|
|
|
|XIX
|Salt Lake City, Utah (1)
| Amerika Syarikat (4)
|-
|2004
|XXVIII
|Athens (2)
|Yunani (2)
|
|
|
|-
|2006
|
|
|
|XX
|Turin (Torino) (1)
| Itali (2)
|-
|2008
|XXIX
|Beijing (1) <sup>('''5''')</sup>
|China (1)
|
|
|
|-
|2010
|
|
|
|XXI
|Vancouver, British Columbia (1)
| Kanada (2)
|-
|2012
|XXX
|London (3)
|United Kingdom (3)
|
|
|
|-
|2014
|
|
|
|XXII
|Sochi (1)
|Rusia (1)
|-
|2016
|XXXI
|Rio de Janeiro (1)
|Brazil (1)
|
|
|
|-
|2018
|
|
|
|XXIII
|Pyeongchang (1)
|Korea Selatan (1)
|-
|2021<sup>('''6''')</sup>
|XXXII
|Tokyo (2)
|Jepun (2)
|
|
|
|-
|2022
|
|
|
|XXIV
|Beijing (2)
|China (2)
|}
[[Category:!Main category]]
[[Category:Kedeŋa kpeekpe aŋgba]]
[[Category:Sɩpɔɔrɩ]]
ols6caxrltzy6bi3rxxt780bm0ks8uu
Olofʊ kʊnʊŋ
0
879
14622
14621
2020-06-06T07:31:05Z
Ji-Elle
482
14622
wikitext
text/x-wiki
[[File:WIKITONGUES- Aminah Abba speaking Wolof.webm|thumb|Olofʊ kʊnʊŋ]]
Olofʊ kɛ kʊnʊŋ ŋgʊ pɔyɔɔdʊʊ-kʊ [[Senegaalɩ]] nɛ [[Kambii]] nɛ [[Moritaanii]] ajɛyɛ taa yɔ. Kɩ-kɛ Senekambɩyɛnɩ kʊnʊŋ ŋgʊ kɩ-tɛ nɛ Atlantiiki kʊnʊmɩŋ piliŋga taa yɔ, kɩ-kɛ Nɩzɛɛro-Koŋgolɛzɩ kʊnʊmɩŋ cejewiye cɩkpeɖe taa yɔ.
Olofʊ kɛ kʊnʊŋ ŋgʊ pakɩlɩ-kʊ yɔɔdʊʊ yɔ Seneegaalɩ ɛjaɖɛ taa yɔ, nɛ ɖɩkpaɣ ɛyaa mɩnɩʊ yɔ kɔyɔ ɛyaa hɩŋ nɩnza nɛ kɩgbanzɩ yɔɔdʊʊ kʊnʊŋ ŋgʊ nɛ ɖɔɖɔ lɛ, Seneegaalɩ ñɩma mba pɛtɛkɛ Olofʊ mba pɔyɔɔdʊʊ ɖɔɖɔ kʊnʊŋ ŋgʊ.
Kʊnʊŋ ŋgʊ, ŋgʊ pɔyɔɔdʊʊ ɖɔɖɔ Kambii nɛ Moriitaanii yɔ yɛla pɩlɩna ɛzakuuliye yɔ pɩlɩna kɩyeke kɩ-wɛʊ hɔɔlʊʊ yɔ. Kɩnɩɩyaa ageeta ndɩ ndɩ taa nɩɣ ɖama tɔm camɩyɛ yem nɛ tʊkaɣ wɛ pɩlɩna tɔmpe yɔ ñɩɣʊ nɛ ɖɔɖɔ tɔmpe wena pa-kɩntayɛ kʊnʊmɩŋ weyi ɛ-ñɔtɩna ɖama kpam yɔ ɛ-ta ɛzɩ Lébou tɔmpe yɔ ñɩɣʊ nɛ Louisien kiɖeɖeʊ tɔmpe yɔ ñɩɣʊ.
Ɖooo pitiihi pama Olofʊ kʊnʊŋ nɛ [[Arabɩɩ kʊnʊŋ|Arabɩ]] masɩ kɩsɔzɔsɩ nzɩ payaɣ se Olofalɩ. Matʊ ndʊ palaba-tʊ nɛ tʊmɩyɛ ɖoŋ ɖoŋ Ɛsɔ kɩlaʊ tɔm takayaɣsɩ taa. Ɖeeɖe nɛ sɔnɔ yɔ Olofʊ matʊ lakɩ tʊmɩyɛ nɛ [[Latɛŋ kʊnʊŋ|Latɛŋ]] masɩ kɛnɛ nɛ ɖama nɩnaʊ mbʊ kɛɛkɛ papɩzɩ nɛ patɩlɩ nɛ paña Olofʊ tɔmpe tɛ nɔsɩ tiliuu yɔ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:kʋnʋmɩŋ]]
[[Category:Senegaalɩ]]
7nrtgjew46nwd2azvambpkp4tcv3257
Orson Well
0
881
4368
4367
2017-06-24T00:06:42Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
4368
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Orson Welles]]
kdhjvqt3oyyzj39vwyi4ujewfmkfq05
Orson Welles
0
882
15139
14351
2021-12-04T02:28:08Z
Kotkan lusija
3273
15139
wikitext
text/x-wiki
[[File:Orson Welles 1937.jpg|thumb|right|Orson Welles (1937)]]
Orson Welles kɛ hendu teyu [[Etaazuunii|Amerika]] ɛjaɖɛ taa, hendu lɩzɩyʊ, tanaŋ nɛ amʊza laɖʊ nɛ ɖɔɖɔ tanaŋ cɔlɩyʊ, anjaʊ naa lɩzɩyʊ, takayasɩ mayʊ nɛ ɛkɛ ɛyʊ weyi ɛmʊzaɣ maɣzɩm naa ndɩ ndɩ yaa ɖɩpɩzɩɣ ɖɩya-ɩ se elebu. Pʊwayi lɛ, ɛ-laɣsɩ nzɩ ɛzɩ ɛlakɩ nɛ ɛwɩlɩɣ ɛ-tɛ kɛlɛm kɛlɛm naa sɩnɩma yɔɔ yɔ kaawɛna ɖoŋ yaa kaacaɣ lɛla mba paalaba pɩnzɩ 1950-1970 alɩwaatʊ taa yɔ kɔzɩ kɔzɩ Stanley Kubrick yɔɔ. Palʊla-ɩ [[agoza fenaɣ]] kɩyakʊ 6 pɩnaɣ 1915 kɛ Kenosha, Wisconsin, nɛ ɛsɩ [[aloma fenaɣ]] kɩyakʊ 10 pɩnaɣ 1985 [[Hollywood]].
Ɛ-caa Richard Heard Welles, ɛkɛ tʊmɩyɛ sɔsɔyɛ tʊ nɛ ɖɔɖɔ nɔmɔŋ woɖu sɔsɔ, e-ɖoo kɔyɔ Béatrice Welles, palʊla-ɩ Ives liɖe taa kɛnɛ, ɛkɛ piano maɖʊ. Pa-pɩyalʊ tɔŋ pɔ-tɔm se man-caa kaakɛ ɛyʊ keeke edouard alɩwaatʊ taa nɛ ɛtɔŋ ɛ-tɩ se ɛkɛ luɖu. Ɛɛkɛ ɛyʊ hɛɛ tʊ nɛ suɖu tʊ, ɛ-tabala kpeekpe kaasɔla-ɩ camɩyɛ.
Pʊmʊna-m se mala ñʊʊ leleŋ kɛ ɛ-cɔlɔ nɛ mɔsɔɔlɩ nɔmɔŋ wobu tɔm. Mon-ɖoo ñaakɛ keɖeɣa halʊ nɔyʊ kpem ɛyaa ɛsɩnda nɛ ɛsɔɔlɩ politiki tɔm nɛ ɛtɔɣa malɩfa ɖeu, kediizasi taa piyano maɖaa taa niye mʊyʊ. Mɔɖɔkɩ ɛ-cɔlɔ miiziki tɛ sɔɔlɩm nɛ tɩ cɛyʊʊ sɔɔlɩm mbʊ pɩfɛyɩ nɔyʊ cɔlɔ kaʊ yɔ. Pɩnaɣ 1919, ɛ-ñɩma ya ɖama nɛ Orson tɩŋɩ e-ɖoo Chicago tɛtʊ taa.
Ɛwɛna pɩnzɩ hiu lɛ ɛɖɛzɩ Peter Rabbit kɛ Marshall Field’s lona ɖɩpɛdɩyɛ taa Chicago. Sukuli hɔɔlʊʊ taa ɛsʊ Madison (Wisconsin) sukuli nakʊyʊ taa mbʊ lɛ, ɛɛwɛna pɩnzɩ hiu, ɖenɖe ɛlaba amʊza nayɛ ana yɔ ''Étrange Cas du Docteur Jekyll et de M. Hyde.'' Pɩnaɣ 1926 lɛ, ɛsʊ Todd School for Boys sukuli taa, pɩkɛ sukuli ŋgʊ patʊlʊ-kʊ nesi tɛɛ tʊma laɖa kɩwɛ Woodstoch (Illinois) nɛ Roger Hill cɔŋa kʊ-yɔɔ.
Wɛtʊ natʊyʊ naalɛ kɔmna pɩcaazɩ Orson pɩcatʊ. E-neze sɩba lɛ, ɛɛwɛna pɩnzɩ 40, ''agoza fenaɣ'' kɩyakʊ 10 pɩnaɣ 1924, sɩm mbʊ pʊwayi ɛzɩ pɩnzɩ loɖo wayi lɛ, ɛ-caa sɩ. Ɛpɩsɩ sulam mbʊ lɛ, ɛɛwɛna pɩnzɩ 15 yeke, kɛlɛ piya yɔɔ cɔnɩyʊ Maurice Bernstein cɔŋna ɛ-cɛyɩtʊ yɔɔ, nɛ ɖooo ɛ-caa tabalʊ nɔyʊ ɖɔɖɔ ñasɩna cɔnaʊ e-sukuli yɔɔ.
[[Category:!Main category]]
batb0t73epcggrz0euhz71gzrl2zfs3
Orɩgɩ
0
884
13205
10153
2018-12-26T11:12:08Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Orɩgɩ (Orgue)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Orɩgɩ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Supression titre français
10153
wikitext
text/x-wiki
[[File:St Denis Church pipe organ 01.jpg|thumb|Orɩkɛ, St Denis Cɔɔcɩ]]
Orɩkɛ kɛna [[minziiki]] wonuu kɩhʋlʋʋ, kɛ wɛtʋ sakɩyɛ taa. Patɩlɩɣ nɛ ɛyʋsaɣ knɛyɔ, kaka yɔ size patɩlɩɣ ewilitu yaa etilitu nɛ pɩlɩɩna ɛ-kɔɔkasɩ kpɛndʋ ɖeɖe. Ewilitu yaa etilitu camɩyɛ lɩɣna ɛ-nimasɩ ɖɩhɔnɖɛ ɖeɖe nɛ e-heɣlim ɖi-hasiye cɔlɔ.
Orɩkɛ kʋnɛ, pamakɩ-kʋ hɔɔlʋʋ kɩkpaɖʋ kɩkpaɖʋ kɛ nimasi yɔ kɛ tɛlɛŋga nakɛyɛ yɔ. Nɛ nabʋyʋ taa lɛ, pamakɩ-kʋ tɛ sɩm wilitu yaa tilitu natʋyʋ yɔ kɛnɛ. Minziiki wonuu orɩkɛ kʋnɛ yɔ kʋwayɩ ɖɔɖɔ lɛ, pɩlɩɣ wondu lɛɣtʋ kɩsɩmtʋ sakɩyɛ wɛ ɖɔɖɔ nɛ paya tʋ se orɩkɛwaa ɖɔɖɔ.
[[File:Josinéia Godinho 2016-01-29.JPG|thumb|Ɖoɖoo Josinéia Godinho, ɛkɛ orɩkɛ tʋ]]
Mbʋ pʋyɔ yɔ, kɔɔka yaa hɩlaɣ ɖɔɖɔ yekina nɛ wilitu yaa tilitu lɩɣ camɩyɛ. Ɛlɛ, pʋwɛ se ɖɩtɩlɩ size wilitu yaa tilitu tʋnɛ tʋ-wɛ ɖoŋ kpem. Nɛ tɩ-ɖoŋ kpaʋ wɛna wɛtʋ nɛ tɩ-lɩɣna (tilimiye, yaa kpɛzɛlɛɛɛ takayaɣ hayʋʋ, yaa kaɖɩtɩ tɔm ɖɔkʋʋ taŋayɩ) pɔcɔlɔ kɛnɛ.
Orɩkɛwaa nabɛyɛ wɛ ɖɔɖɔ nɛ pɛwɛna tɛlɛŋgasɩ ɛzɩ lɛɛba yɔ. Ɛlɛ sɩsɩ wɛna tɛlɛŋgasɩ pɩkɩlɩ walɩɣ yaa pɩtatalɩ lɛɛsɩ. Tɔm biye orɩkɛ ɖɩnɛ, ɖɩ-hɩɖɛ calɩna lɩɣ pomm bo kɛ krɛsɩ taa kɛnɛ size (organon) nɛ latɛɛŋ taa lɛ paya se (organum). Pɩtɩŋa pʋtɔbʋ lɩ ,kamm size wonuu.
[[File:Schwalbennestorgel Liebfrauenbasilika.jpg|thumb|Schwalbennestorgel Liebfrauenbasilika]]
[[Category:!Main category]]
[[Category:Minziiki]]
[[Category:Minziiki wondu]]
jjve1bxa3fr16ciaazsir8q7miio12v
Orɩkɛ(Orgue)
0
885
16351
4385
2023-05-09T03:36:20Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Orɩgɩ]]
16351
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Orɩgɩ]]
cxukduc17y3s1vygr8382extyp0twmo
Oseyanii tɛtʋ wandamm
0
886
13663
13662
2019-03-29T13:30:58Z
Gnangbade
58
liens
13663
wikitext
text/x-wiki
[[File:Oceania-map_1-41000000.jpg|thumb|Oseyanii tɛtʋ wandamm]]
Kedeŋa yɔɔ cɩnɛ tɛtʋ wandamm waa tɩŋa taa payɩ lɛ, Oseyaanii tɛtʋ wandamm pɩkpɩlɩna paɣlaka nɛ walanzɩ pa-nʋmɔʋ taa. Oseyaanii tɛtʋ wandamm wɛ [[Pasifiki teŋgu|Pasifiiki lɩŋamʋʋ]] taa. Oseyaanii tɛtʋ walanzɩ kɛ km2 waa 8 525 989. Oseyaanii tɛtʋ wandamm samaɣ ñʋʋ kɛ miiliyɔɔ waa niidozo nɛ lutozo (38).
[[File:Fakarava-ponton-rotoava.jpg|thumb|Vue du lagon intérieur de Fakarava depuis un ponton proche du village de Rotoava (Tuamotu, Polynesie française)]]
Ajɛya hiu nɛ kagbaanzɩ wɛna Oseyaanii tɛtʋ wandamm taa. Kewiisi hiu nɛ loɖo (16) wɛna tɛtʋ wandamm ndʋ tɩ-taa. Oseyaanii tɛtʋ wandamm wɛ [[Aazii tɛtʋ wandamm|Aazii tɛtʋ wandamm]] nɛ Amerika tɛtʋ wandamm pɛ-hɛkʋ taa. Oseyaanii tɛtʋ wandamm hɔɔlʋʋ nakʋyʋ wɛ ɖɔɖɔ tɛtʋ ndʋ payaɣ se archipel malais yɔ.
Ageeta sɔsɔna naanza wɛna Oseyaanii tɛtʋ taa. Ageeta ana, a-hɩla yɔ : [[Ositraalii]] egeetiye nɛ Mikroneezii egeetiye nɛ Melaneezii egeetiye nɛ Polineezii egeetiye.
[[File:Men from Niuatoputapu, 1969.jpg|thumb|Des hommes de Niuatoputapu]]
Oseyaanii tɛtʋ wandamm tɛ ageeta naanza ana a-taa lɛ, Ositraalii egeetiye kɩlɩna walʋʋ. Ɖɩ-ɛyaa kɩlɩna ɖɔʋ ɖɔɖɔ. Piyele lɩm ñɔcɔ ageeta lɛɛna nɛ pɩta. Ositraalii egeetiye tɛtʋ sɔsɔtʋ mʋ hɔɔlɩŋ tɩŋa. Ositraalii egeetiye tɛtʋ sɔsɔtʋ wayɩ lɛ, ɖɩnaɣ [[Seelandɩ Kɩfalʊʊ (Nouvelle Zélande)|Seelandɩ Kɩfalʊʊ]] tɛtʋ nɛ Papuwasii-Nuvɛɛlɩ-Kinee tɛtʋ.
[[File:Nikumaroro Lagoon Entrance AKK new.jpg|thumb|Nikumaroro Lagoon Entrance]]
Ositraalii egeetiye wɛna ɖɔɖɔ tɛtʋ cikpetu ndɩ ndɩ natʋyʋ. Tʋtʋ hɩla yɔ : Fiiji nɛ tɛtʋ ndʋ lɩm cɔ-tʋ nɛ pɩta yɔ. Tʋtʋ yɔ :
* Salomɔɔ
* Samao
* Toŋga
* Polineezii
* Nuvɛɛlɩ-Kaledonii
* Walisi-e-Futuna
* Hawayi
* Kuam
* hayi Mariyanɩ
Lɩm cɔ hayi Mariyanɩ nɛ pɩta.
Samaɣ ndɩ ndɩ sakɩyɛ wɛna Oseyaanii tɛtʋ wandamm taa ɖooo caanaʋ. Samaɣ ŋga kɛwɛ tɛtʋ wandamm ndʋ tɩ-taa yɔ, ŋgaa yɔ, Ositraalii samaɣ nɛ Papuu (Papous) samaɣ. [[Englɩsɩɩ kʊnʊŋ|Englɩsɩɩ]] nɛ [[Fransɩɩ kʊnʊŋ|fransɩɩ]] pa-kʋnʋmɩŋ pakɩlɩɣ yɔɔdʋʋ Oseyaanii tɛtʋ wandamm taa. Kʋnʋmɩŋ naalɛ ɛnʋ, ɛ-wayɩ lɛ, pɔyɔɔdʋʋ ɖɔɖɔ papuu kʋnʋŋ nɛ Ositraalii kʋnʋŋ.
[[File:Moai Rano raraku.jpg|thumb|Moai at Rano Raraku, Easter Island]]
Tɛtʋ sɔsɔtʋ hiu wɛna Oseyaanii tɛtʋ wandamm taa. Tɛtʋ hiu ndʋ tɩ-taa lɛ, tɛtʋ lutozo wɛ Ositraalii ɛjaɖɛ taa. Tɛtʋ sɔsɔtʋ ndʋ tɩ-taa lɛ, ɖɩnaɣ [[Sidinee (Sydney)|Sidinee]] tɛtʋ nɛ Melbourne ñɩndʋ. Oseyaanii tɛtʋ wandamm taa ɛyaa naanza yɔɔ lɛ, ɛyʋ kʋɖʋm wɛ tɛtʋ sɔsɔtʋ natʋlɛ ńdʋ tɩ-taa.
[[File:Paint ngatu.jpg|thumb|Painting the ngatu in Tonga]]
Tɛtʋ sɔsɔtʋ natʋlɛ ńdʋ tɩ-wayɩ lɛ, ɖɩnaɣ Brɩsbɛŋ tɛtʋ nɛ Perth tɛtʋ nɛ Oklandɩ tɛtʋ nɛ Adelayɩdɩ tɛtʋ nɛ Honolulu tɛtʋ. Tɛtʋ kagbaanzɩ tʋnɛ, tɩ-taa samaɣ ñʋʋ ɖɛ miiliyɔɔ yɔɔ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Tɛtʋ wandamm]]
fsms0o6t96det3gko9gl7pyvo5zbcp2
Ositraalii
0
887
18429
18425
2025-04-05T11:12:28Z
Illegitimate Barrister
529
([[Commons:Commons:GlobalReplace|GlobalReplace v0.6.5]])
18429
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛjaɖɛ
| Hɩɖɛ = Ositraalii
| Hɩɖɛ2 = Australie
| Kɩɖaʋ kɩdɛɛka = [[File:Flag of Australia.svg|75px
]]<br>Ositraalii Kɩɖaʋ kɩdɛɛka
| Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ = [[File:Coat of arms of the Commonwealth of Australia.svg|75px]]<br>Ositraalii Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ
| image_map = [[File:Map of Australia hu.png|190px]]<br>Ositraalii tɛlɛŋa
| official_languages = .
| capital = .
| government = Constitutional monarchy
| president = Abiɖe Elizabeth II<br />Governor-General Sir Peter Cosgrove<br />Prime Minister Malcolm Turnbull
| area_km2 = 7,692,024
| population_estimate = 24,113,300
| population_estimate_year = 2013
| population_density_km2 = 2.8
| cctld = .
}}
'''Ositraalii''' ɛjaɖɛ wɛ [[Oseyanii tɛtʋ wandamm (Océanie)|Oseyaanii]] keteŋa taa nɛ nɖɩ kɛna ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩkɩla walɩɣ peeɖe yɔ. Ositraalii kɛna tɛtʊ ndʊ lɩm cɔ-tʊ ko nɛ pɩta yɔ; nɛ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖi-taa ɖɔɖɔ lɛ, lɩm ɖɔna tɛtʊ ñabɩ ñabɩ ndʊ ndʊ yebu yɔ, tɩ-taa kɔyɔ: [[Tasimaanii]], Lɩŋamʊʊ nŋgʊ kɩwɛna wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa yɔ, [[Pasifiki teŋgu]] nɛ [[Ɛɛndɩ]]. Ajɛya wena acɔ-ɖɩ nɛ ataa yɔ, a-taa kɔyɔ: hayʊ kɩŋ lɛ, [[Ɛndonezi (Indonésie)|Ɛndonezii]], [[Timɔɔrɩ]] nɛ [[Papuwazii Kinee Kɩfalʊʊ|Papʊwaasi-Kiinee kɩfalʊʊ]]. Wɩsɩ ɖɩlɩyɛ nɛ hayʊ lɛ, [[îles Salomon]], [[Vanuatu]] nɛ [[Kaledoonii kɩfalʋʋ]]; wɩsɩ ɖɩlɩyɛ nɛ hadɛ kɩŋ lɛ, [[Seelandɩ-Kɩfalʊʊ (Nouvelle-Zélande)|Seelandɩ-Kɩfalʊʊ]] piyele nɛ [[îles Kerguelen]] (TAAF), Heard nɛ McDonald tɛtʊ ñɛwɛna wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa.
Ɛyaa paaziɣ Ositraalii tɛtʊ taa caɣʊ yɔ, pɩlakɩ pɩnzɩ ɛzɩ kutokiŋ 50 000 kɔyɔ nɛ mba pakɩlɩɣ wobo peede ɛsɩyɛ egbena yɔ, pa-taa kɔyɔ: kpakpasɩ kpaya nɛ [[Néerlandi]] lɩm yaya. Dooo pɩnzɩ XVII taa kɛ [[Eerɔpʋ tɛtʋ tɔm|Eerɔpʋ]] yɛlɩya nɛ tadɩyɛ laɖaa katɛma nɑʊ se Ositraalii tɛtʊ wɛɛ ɛlɛ, pɩnzɩ 1770 taa kɛ [[Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ (Royaume-Uni)|Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ]] taa ñɩma nɛ pɩkɩlɩna [[kɔlaɣ fenaɣ]] kɩyakʊ 26 pɩnaɣ 1788 kɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ Nouvelle-Galles kaɣ ñɔʊ camɩyɛ kaɣlaa. Efemiye nɖɩ kɛ Ositraalii ɛjaɖɛ taa ɛyaa tɔkɩ pa-tɩ yɔɔ wɛʊ tɛ kazandʊ. Kɔlaɣ fenaɣ kacalaɣ efemiye wiye pɩnaɣ 1901 kɛ ajɛya cikpena looɖo nayɛ ñɔñɔ peeɖe nɛ akpaɣ hɩɖɛ se Commonwealth d'Australie.
Ositraalii taa mba ñyɔɔdɩɣ anglisi tɔm nɛ pe-lidiya kɔyɔ Ositraalii dollar. Peeɖe tɛtʊ sosɔtʊ kɔyɔ, Kambeera nɛ tɛtʊ tʊnɛ tɩwɛ Ositraalii hɛkʊ taa ɖeyi ɖeyi. Pɩnaɣ 2013 lɛ, peeɖe samɣ wɛ ɛzɩ miliyɔɔnaa 23 yɔ nɛ ɛyaa panɛ pɔɖɔ kpem kɛ [[Sidinee|Sydney]], [[Melbourne]], [[Brisbane]], [[Perth]] nɛ [[Adelaide]] hɔɔlɩŋ taa. Tɔsʊʊ hʊʊ nɛ ɛsɩnda wobu nʊmɔʊ taa lɛ, Ositraalii kɛ hiu nɛ naalɛ tʊ keteŋa kpeekpe taa kɛ pɩnaɣ 2012 taa nɛ pɛ-tɛ PIB talɩ ɛzɩ milliard waa 1542 mbʊ yɔ. Ɖooo pɩnaɣ 2000 taa kɛ keteŋa kpeekpe ŋgbɛɛ kɩkpɛndɩɣ tɔsʊʊ hʊʊʊ nɖɩ payaɣ se PNUD yɔ, ɖɩsɩ Ositraalii ɛzɩ keteŋa kpeekpe ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩtɩŋʊ [[Nɔɔrɩvɛɛzɩ (Norvège)|Nɔɔrɩvɛɛzɩ]] wayɩ kɛ tɔsʊʊ hʊʊ nɛ ɛsɩnda wobʊ nʊmɔʊ taa yɔ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Ositraalii]]
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Tɛtʋ wandamm]]
[[Category:Ositraalazii wandamm]]
sjj5on9bwdfs3fd71al1mu9m61qbmhg
Otibuwaa(hautbois)
0
888
16352
4401
2023-05-09T03:36:30Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Oobuwaa]]
16352
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Oobuwaa]]
hbhn5emoco6zpbd7f5ysq51m2mp3h42
Oobuwaa
0
889
15957
13209
2022-03-12T15:34:43Z
Gisbert K
3202
15957
wikitext
text/x-wiki
[[File:Hobo.jpg|left|50px|Otibuwaa]]
Oobuwaa kɛna [[minziiki]] wonuu kɩhʋlʋ. Kʋ-wɛ ɖasɩ hɔʋ taa. Palakɩ-kʋ kɛlɛʋ nɛ ɖeɣa taa pɔʋ hʋyʋʋ. Nɛ kʋhʋlʋyʋ pazɩɣ hosuu heɣlim kɩ-taa lɛ, pɩn̄amasʋʋ kʋ nɛ kitilitu yaa kiwilitu lɩɩ. Pɩlɩɣ ɛzɩ nimaɣ kiwilaɣ yaa kitilitu nabʋlɛ n̄ɩm yɔ heɣlim hosuu taa. Ki-wiliuu tʋkaɣ pɩsɩɣ kɛwɛɛ ɖoŋ nɛ wiluu yaa tiliuu kɩbam nɛ pɩhɛzʋʋ hɔɣ yaa lɑŋgaɣ.
Pɩlɩʋ wɛ camɩyɛ kelekele yaa kuluŋgulu wɛtʋ. Nɛ pɩhaɣ soŋgaɣ kɩbaŋga. Cɩmʋʋ wonuu kʋnɛ, kɩhʋlʋyʋ payaɣ size oobuwaa tʋ. Pasɩma kʋ yaa patɩlɩ kʋ ɖoo kɩbɩnjaazɩ taa. Minziiki wonu kʋnɛ, kɩ-huwaa yaa kɩtɩlɩtʋ tɔyɩ alɩwaatʋ taa nɛ ɛjaɖɛ pɩlʋʋ taa. Nɛ lɩmazɩyɛ mpilim kɔyɔ size kɩla nɛ ɛzakuliye nɛ lɔŋsɩnɖɛ kpɛlɛkɩ-tʋ ɛ-tɔyɩ, pɩɩlɩna cɩmɩŋ wondu yɔ.
[[File:Ivan Podyomov.jpg|thumb|Ivan Podyomov kɛ otibuwaa tʋ]]
Ɖɩtɩlɩ ɖɔɖɔ size minziiki wondu tʋnɛ, pɔɖɔna tʋ labɩnaʋ halɩ nɛ sɔnɔ. Oobuwaa waa mba palakaana yɔ yaa kɩbɩnjaazɩ sɔnzɩ n̄ɩŋ taa nabayɩ kɔyɔ: bombarde, cornemuse, duduk, gaïta, hichiriki nɛ lalaɣ ɛzɩ zurna waa yɔ.
Nɛ oobuwaa waa lɛɛlɛ yɔ yaa sɔnɔ mba nabɛyɩ kɔyɔ: [[hɩlaɣ]], nɛ oobuwaa kɩsɔɔlasɩ, nɛ cor anglais, nɛ pɩtasɩna oobuwaa baryton, nɛ oobuwaa barɔkɩ, nɛ oobuwaa kʋcɔlʋ. Pɛkpɛndʋ paɣɩ lɛ, pala hɔʋ sʋsɔʋ ŋgʋ kɩ-taa ɖɩna hɔlɩŋ sakɩyɛ yɔ. Palakɩna kʋ nɛ solo, nɛ minziiki ɖama taa sʋʋ n̄ɩŋgʋ, nɛ minziiki nʋmʋʋ tɛ n̄ɩŋgʋ, nɛ mʋsɩ tɩna ɖɩjaɣyɛ symphonique n̄ɩŋgʋ.
[[File:Oboe rango.jpg|thumb|Otibuwaa étendue]]
[[Category:!Main category]]
[[Category:Minziiki]]
[[Category:Minziiki wondu]]
cbzipko5tisztku3s8p07p4sq0dt67e
Otirisi
0
890
18421
14659
2025-03-23T19:29:34Z
Mö1997
5304
Update
18421
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛjaɖɛ
| Hɩɖɛ = Otirisi
| Hɩɖɛ2 = Österreich
| Kɩɖaʋ kɩdɛɛka = [[File:Flag of Austria.svg|120px]]<br>Otirisi Kɩɖaʋ kɩdɛɛka
| Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ = [[File:Austria Bundesadler.svg|100px]]<br>Otirisi Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ
| image_map = [[File:Location Austria EU Europe.png|300px]]<br>Otirisi tɛlɛŋa
| official_languages = [[Caama kʊnʊŋ|Caama]]
| capital = Fɩyɛɛnɩ
| government = Christian Stocker
| president = Alexander Van der Bellen
| area_km2 = 83,879
| population_estimate = 8,902,600
| population_estimate_year = 2020
| population_density_km2 = 106
| cctld = .at
}}
'''Otirisi''' ɛjaɖɛ kɛ ɛjaɖɛ nɖɩ akeɣta sakɩyɛ kpɛnda nɛ awɛɛna kehiyaɣ kʊɖʊma kpayɩ yɔ. Otirisi ɛjaɖɛ kɛ [[Eerɔpʋ tɛtʋ tɔm|Eerɔpɩ]] hɛkʊ nɛ hɛkʊ taa ɛjaɖɛ naɖɩyɛ nɛ ɖɩtɩñɔtɩna teŋʊ nakʊyʊ kaʊ.
Ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩwɛ [[Eerɔpʋ tɛtʋ tɔm|Eerɔpɩ]] ajɛya kɩkpɛndɩɣ ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ se [[Eerɔpʋ tɛtʋ tɔm|Eerɔpɩ]] ajɛya kpɛndɩɣ yɔ ɖɩ-taa pɩna ajɛya wena a-liidiya kɛ eeroo yɔ a-taa. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ kpaɣna nɛ ɖɩhayɩ kɩŋ lɛ, ɖɩsɩna [[Caama (Allemagne)|Caama]] nɛ [[Cɛɛkɩ]] wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa lɛ, [[Siloovaakii (Slovaquie)|Sloovakii]] nɛ [[Hɔŋirii (Hongrie)|Hɔŋgrii]] kɛ kamaɣ sɩnaa; wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa lɛ, [[Siloveni (Slovinie)|Siloveni]] kɛ kamaɣ wɛɛ. Otirisi ɛjaɖɛ nɛ hadɛ kɩŋ lɛ [[Itaalii|Itaali]] kɛ ɖɩsɩnaa nɛ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa lɛ, [[Suwiisi (Suisse)|Suwiisi]] nɛ [[Lisitɛnsɩtayɩnɩ|Liechtenstein]] kɛ kamaɣ ñɛwɛɛ.
Otirisi wɛ [[Eerɔpʋ tɛtʋ tɔm|Eerɔpɩ]] ajɛya kɩkpɛndɩɣ ŋgbɛyɛ taa pɩnaɣ [[1995]] nɛ pɩna ajɛya wena a-liidiya kɛ Eeroo yɔ a-taa [[kɔlaɣ fenaɣ]] kacalaɣ wiye pɩnaɣ [[1999]]. Otirisi ɛjaɖɛ taa mba yɔɔdɩɣ [[caama kʊnʊŋ]]. Pɔyɔɔdɩɣ ɖɔɖɔ [[Krowasii]], [[Hɔŋirii (Hongrie)|Hɔŋirii]] nɛ [[Siloveni (Slovinie)|Siloveni]]. Vɩyɛnɩ kɛŋna peeɖe tɛtʊ sɔsɔtʊ hɩɖɛ nɛ ndʊ kɩlɩna walanzɩ ɖɔɖɔ.
{{Eerɔpɩ}}
[[Category:!Main category]]
[[Category:Eerɔpʋ]]
[[Category:Otirisi]]
[[Category:Ajɛya]]
4exj1p4ggl02n2n8c5firilbdf2qxyn
Otto von Bismarck
0
891
10953
4427
2018-01-30T16:06:04Z
Gnangbade
58
Liens
10953
wikitext
text/x-wiki
Otto Eduard Leopold, sɔsɔ von Bismarck, palʊla-ɩ Schönhausen tɛtʊ taa [[ɖomaɣ fenaɣ]] kɩyakʊ 1 pɩnaɣ 1815 nɛ ɛsɩ [[hasɩyaɖɛ fenaɣ]] kɩyakʊ 30 pɩnaɣ 1898 Friedrichsruh, ɛkɛ Prusse ɛjaɖɛ taa ɛyʊ sɔsɔ nɔyʊ nɛ [[Caama]]. Peyeba se ɛkɛ cɛjɛ Bismark pɩnaɣ 1865, nɛ pʊwayɩ ɛkɛ ɖɔɖɔ Bismark-Schönhausen awimpɩɣa pɩnaɣ 1871 nɛ wiyaʊ kɛ Lauenburg pɩnaɣ 1890.
Ɛkɛ cenje taa Prusse Kewiyaɣ ɛjaɖɛ taa ɛjaɖɛ ñʊʊ tʊ nɛ ɛkɛ ɖɔɖɔ ɛjaɖɛ samaɣ lɩm ɖʊyʊ pɩnaɣ 1862 ŋtalɩ 1890, ɛkɛ ɖɔɖɔ Caama nɛ Hayi ajɛyɛ kɩkpɛndʊʊ tɔm hʊya ñʊʊ tʊ pɩnaɣ 1867 ŋtalɩ 1871, pʊcɔ ɛsʊ kajalaɣ tɔm hʊya tʊmɩyɛ ɖeɖe Caama Ampiiri kɩfalʊ taa pɩnaɣ 1871, tʊmɩyɛ nɖɩ ɖɩ-taa ɛwɛɛ pɩkɔɔ pɩtalɩ pɩnaɣ 1890, ɛlɛ ɛɖɔka ɛjaɖɛ samaɣ lɩm ɖʊyʊ tʊmɩyɛ nɛ ɛjaɖɛ ñʊʊ tʊ tʊmɩyɛ mbʊ Prusse tɛtʊ taa. Ɛlaba tʊmɩyɛ siŋ Caama ɛjaɖɛ kpɛndʊʊ alɩwaatʊ taa.
Ɛ-tʊmɩyɛ paɣzɩtʊ alɩwaatʊ taa lɛ, Bismarck la ɛ-tɩ hɩɖɛ naɖɩyɛ nɛ ɛkandɩɣ Junkers waa ñɩm yɔɔ, pɩkɛ Prusse tɛtʊ natʊyʊ ndʊ ɛ-maɣmaɣ ɛɛwɛ tɩ-taa yɔ ɖooo [[politiki]] labʊ alɩwaatʊ taa yɔ. Pakpa-ɩ Prusse ɛjaɖɛ samaɣ lɩm ɖʊyʊ tɛtʊ ndʊ tɩ-ñʊʊ tʊ pɩnaɣ 1862. Prusse ɛjaɖɛ paɣtʊ maʊ taa lɛ ɛlʊbɩna tɩ yɔɔ wɛʊ tɩna se ɛha ɖoŋ wiyaʊ kʊyʊm kewiyitu lɩmaɣza.
Palʊla Otto von Bismarck ɖomaɣ fenaɣ kɩyakʊ 1 pɩnaɣ 1815 Schönhausen. Ɛ-caa kɔyɔ Ferdinand von Bismarck, ɛlɛ kaakɛ sɔɔja sɔsɔ nɛ ɛwɛna tɛtʊ Prusse ɛjaɖɛ taa. E-ɖoo kɔyɔ Wilhelmine Mencken ɛlɛ kaakɛ politiki abalʊ nɔyʊ pɛlɔ. Ɛ-cɔzɔ kaakɛ Jean-Jacques Rousseau tɔm yɔɔ tisiyu yaa ɛgbaɣtʊ. Otto kaawɛna ɖalʊ kʊyʊm Bernhard (pɩnzɩ 1810-1893) nɛ kɔʊ kʊyʊm Malwina (pɩnzɩ 1827-1908).
Pɩnaɣ 1816, ɛ-ñɩma kʊyɩ pɛɖɛɛ nɛ Kniephof Poméranie nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa kiŋ, ɛlɛ petikizi pɛ-tɛtʊ ndʊ paawɛna-tʊ Schönhausen yɔ. Otto la ɛ-pɩjatʊ peeɖe. E-ɖoo sɩm wayi pɩnaɣ 1839 lɛ, Bismarck kpaɣ ɛ-ñɩma tɛtʊ Kniephof. Ɛpɩsɩ haɖʊ, ɛ-nɛ ɛ-ɖalʊ Bernhard weyi ɛkɩlɩ-ɩ nɛ pɩnzɩ kagbanzɩ yɔ pahayɩ Kniephof, Külz nɛ Jarchlin tɛtʊ Poméranie wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa, Naugard kantɔɔ taa. Pʊkɔma pɩnaɣ 1841 lɛ palɩzɩ Berbhard se ɛkɛ Nauguard egeetiye lɔŋ tasɩya ñʊʊ tʊ, mbʊ tɩna nɛ pɛtɛyɩ pazɩ tɛtʊ, Bernhard cɔŋnɩna Jarchlin tɛtʊ yɔɔ nɛ Otto cɔŋna Külz nɛ Kniephof tɛtʊ yɔɔ. Pa-caa sɩba pɩnaɣ 1845 taa lɛ, Otto ɖanɩɣ kpaɣʊ cɛjɛtʊ ɖɩɣa taa Schönhaussen, Stendal kantɔɔ taa.
Pɩtɩŋna Moritz von Blanchenburg yɔɔ, pɩkɛ ɛtabalʊ nɔyʊ weyi ɛkatɩ-ɩ Gymnasium zum Grauen Kloster, Bismarck ɖʊ tabalɩyɛ ɛ-nɛ pɔtɔdɩyɛ tʊ Adolf von Thadden-Trieglaff. Ɛnɛ ɛnʊ ɛ-ɖaŋ kɛlɛ Marie Blanckenburg, Moritz pɛlɔ. Paa Marie nɛ Otto pɔsɔɔlɩ ɖama kɔyɔ, Marie tɔsɔɔlɩ se ɛyɔdɩ ɛ-tɛ nesi ɖɔkʊ ɖʊnaʊ tɔm. Kɛlɛ ɛwalɩ Trieglaff [[aloma fenaɣ]] taa pɩnaɣ 1844. Nesi ɖɔkʊʊ sɔnzɩ wiye lɛ ɛsɩɩ ɛtabalʊ Johanna von Puttkamer Bismarck cɔlɔ.
Otto nɛ Johanna pakpaɣ pawalɩ ɖama nɛ palʊlɩ piyaa naatozo. Marie (1848-1926), ɛlɛ walɩ Kuno zu Rantzau, Herbert (1849-1904), ɛlɛ kpaɣ halʊ Marguerite von Hoyos nɛ Wilhelm (1852-1901) ɛlɛ kpaɣ halʊ Sibylle von Arnim-Kröchlendorff.
[[Category:!Main category]]
pj29oxuar7ih2jx15li6mnm703pxvby
Paarii
0
893
14260
9152
2019-05-09T12:51:54Z
Gerd Eichmann
1868
Gallery added
14260
wikitext
text/x-wiki
'''Paarii''' kɛna [[Fransɩɩ]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ sɔsɔtʊ nɛ tɩwɛ pɔɔ ŋga payaɣ se Paarii yɔ ka-lɩm ɖivalɩyɛ nɛ pɔsɩ nzɩ payaɣ-sɩ se maarnɩ nɛ ʊwaazi yɔ sɩ-lɩm ɖɩkpɛndɩyɛ. Paarii kɛna ɖɔɖɔ tɛtʊ ndʊ lɩm cɔ-tʊ nɛ pɩta nɛ payaɣ-tʊ se Fransɩɩ yɔ, tɩ-tɛ tɛtʊ sɔsɔtʊ ɖɔɖɔ. Pɛtɛyɩ tɛtʊ sɔsɔtʊ tʊnɛ kɛ tam nɛɛlɛ nɛ tɩ-taa kɔyɔ Liiyɔɔ nɛ Maarisɛɛyɩ.
Paarii tɛtʊ sɔsɔtʊ tʊnɛ tɩ-taa ɛyaa kpɛnda miliyɔɔnaa 12 475 808 kɛ pɩnaɣ 2014 taa; piyele tɩ-hɛkʊ taa ɖeyi ɖeyi lɛ, pɩnaɣ kʊɖʊlmaɣ, nga ka-taa lɛ, ɛyaa kpɛnda miliyɔɔnaa 2 229 621. Tɛtʊ ndʊ tɩkɛna kacalaɣ ñɩndʊ kɛ Fransɩɩ ɛjaɖɛ taa kɛ eɛyaa ɖɔʊ taa nɛ pɩkɛ [[Eerɔpʋ tɛtʋ tɔm|Eerɔpʊ]] keteŋa kpeekpe taa; pʊtɔbʊʊ se kacalaɣ ñɩndʊ lɛ [[Mɔsɩkʊʊ]] nɛ naalɛ ñɩndʊ lɛ [[Isitambuli]].
Yee pɩkɛ keteŋa kpeekpe taa kɔyɔ, tɛtʊ tʊnɛ ndʊ lɛ 29 ñɩndʊ ɛyaa ɖɔʊ taa. Paarii tɛtʊ tʊnɛ, tɩ-walanzɩ landammm taa maɣna kilomɛtanaa 105,40. Payaɣ Paarii tɛtʊ sɔsɔtʊ tʊnɛ tɩ-tɛ maalika yɔɔ cɔnɩyʊ kɩfalʊ se Anne Hidalgo (PS). Palɩza-ɩ pɩnaɣ 2014 nɛ pɩnaɣ 2020 taa ɛ-tʊmɩyɛ tɛŋ.
Paanɛ ajɛya lɛɛna taa tɛtʊ sɔsɔtʊ ɛñɩnɩʊ se tɩna Fransɩɩ ɛjaɖɛ taa tɛtʊ sɔsɔtʊ ɛlakɩ tʊma kʊɖʊma kɔyɔ, Paarii maɣmaɣ ɛɛtɛŋ kɩ-taa sɩŋŋŋ nɛ paɖʊʊ taabalɩyɛ nɛ ɖama nɩnaʊ kɛ yem. Paarii tɛtʊ tʊnɛ tɩna tɛtʊ kʊɖʊmtʊ yeke pɛkpɛndɩna nɛ palakɩ tʊma kʊɖʊma sɩŋŋŋ nɛ ndʊ yɔ Room. Papaaza tʊma ana alabʊ ɖooo pɩnaɣ 1956 nɛ pɔ-tɔm piye kɔyɔ se: Paarii yeke mʊŋna [[Room]] nɛ Room yeke mʊŋna Paarii.
<br><gallery>
Paris - Eiffelturm und Marsfeld2.jpg|Tour Eiffel
Paris-von Montmartre-104-suedost-2017-gje.jpg|Paarii
Paris-Notre Dame-182-vom Institut du monde arabe-2017-gje.jpg|Notre Dame
Paris-Moschee-Place du Puits de l'Ermite-104-2017-gje.jpg|Mosque
Paris-Grand Palais-104-2017-gje.jpg|Grand Palais
Paris-Place des Vosges-114-Louis XIII-2017-gje.jpg|Place de Vosges
Paris-St Etienne du Mont-112-zum Chor-2017-gje.jpg|St. Etienne du Mont
Paris-Tuileries-110-2017-gje.jpg|Tuileries
</gallery>
[[Category:!Main category]]
[[Category:Tɛtʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Eerɔpʋ]]
[[Category:Fransɩɩ]]
0zxv7ogl3x368xn2m7yfuvqxnc6ao5v
Paasɔŋ
0
894
13212
13210
2018-12-26T11:18:01Z
Gnangbade
58
liens
13212
wikitext
text/x-wiki
[[File:FoxBassoon.jpg|thumb|Paasɔŋnaa naalɛ]]
Paasɔŋ kɛ [[minziiki]] wonuu ŋgʋ kɩwɛ ɖasɩ hɔʋ taa yɔ. Kɩ-lɩ kpaɖʋ 14 taa [[Itaalii]] ɛjaɖɛ taa. Nɛ paya-kʋ hɩɖɛ size fagotto. Palaba-kʋ nɛ kɔɔka kɩɖala nakɛyɛ. Pa-hʋyɩ ka-taa pɔʋ, nɛ ɖeɣa ŋga keɖewa nɛ ka-ɖalakɩŋ taa makʋna ɛzɩ mɛtana 2,50 yɔ ka-saɣtʋ taa (pɩpɩzɩɣ pɩkɛ ɛrapɩlɩ tɩʋ yaa palɩssandrɩ tɩʋ).
[[File:Bassoon (PSF).png|thumb|Paasɔŋ]]
E-kpiya ɛ-tɩ yɔ, nɛ soo wonuu kʋnɛ kʋ-hʋlʋyʋ weyi payayɩ size paasɔŋnɩsɩ yɔ, ɛɖɔkɩ kʋ enesi kɩpanzɩ tɛɛ. Pɔnɛ loɖo wɛna hayi kiŋ, nɛ kagbanzɩ piliŋa sʋsa nɛ cikpeɣla naadozo ŋga pa-kpɩtɩna ɖama kpam nɛ sulam naanaza ŋgʋ. Nɛ pɩkpɛndɩ pɩtɩŋa pʋwɛ ɛzɩ U yɔ, pɩkpɩtɩna ɖama cɩncɩn.
Nimaɣ nabʋlɛ kiwilaɣ pɔzɩɣ kɔsɔŋ, nɛ paya se bokali naalɛ ŋgʋ. Ɛ-pɔʋ taa maana fɩɣɩ nɛ ɛ-hʋlʋʋ pɔzɩɣ fezɩŋ siŋŋ ɛzɩ kpaɣʋ pɩsɩna 3 nɛ nɔɔ tiluu wɛɛ mudulee. Paassɔŋ ɛnʋ, etilitu wɛ ndɩ ndɩ hʋlʋʋ taa; do wɛ, re wɛ, mi nɛ fa nɛ sol nɛ la paba wɛ ɖɔɖɔ, nɛ si n̄atɩŋɩ. Ɛ-mabɩnaɣʋ minziiki yaa ɛ-hʋlʋtʋ tɛ matʋ wɛ naalɛ nɛ paya-tʋ size n̄ɩmɩyɛ fa 4, nɛ ut 4 yaa sol.
[[File:Range_bassoon.png|thumb|Passɔŋ étendue]]
[[Category:!Main category]]
[[Category:Minziiki]]
[[Category:Minziiki wondu]]
5fsnpfivoeefqqhfczvn7hl2g5qovtp
Laŋhɩzɩyɛ
0
896
7811
7044
2017-08-09T22:19:57Z
Gnangbade
58
Photos, liens
7811
wikitext
text/x-wiki
[[File:Peace dove.png|thumb|Colombe de la Paix]]
Laŋhɩzɩyɛ, tɔmʊʊ ŋgʊ paya kɩ-hɩɖɛ pɩwɩlɩɣ se ɖiɣɖiɣ caɣʊ wɛɛ ɖɔɖɔ ñaŋga ñaŋga fɛyɩ, ɖama kʊyɩnaʊ fɛyɩ, you fɛyɩ nɛ ɖɔɖɔ tɔm fɛyɩ. Pɩwɩlɩɣ se samaɣ hɛkʊ taa nɩnaʊ wɛɛ nɛ politiki wɛ ɖɔɖɔ camɩyɛ. Ehoye ɖɔkʊ ɖɩ-nɔɔ yɔɔ Olivier piliŋga mbʊ wɩlɩɣna se laŋhɩzɩyɛ wɛɛ.
[[File:GPI-world-map.png|thumb|Carte démontrant l'Index Mondial de la Paix. L'échelle indique : 1 = les pays les plus paisibles; 5 = les pays les moins paisibles, où "paix" signifie "absence de violence"]]
Samaɣ ɛsɩnda nɛ kɛ-tɛ paɣtʊ taa lɛ, laŋhɩzɩyɛ tɔmpiye wɩlɩɣ ɛzɩma nɩnaʊ wɛɛ ɛyaa hɛkʊ taa yaa samaɣ hɛkʊ taa kɛ ɛjaɖɛ naɖɩyɛ taa yɔ. Ɛlɛ pɩɩcoɖuu se paayou, ɛlɛ panɩna ɖama camɩyɛ ɖiɣɖiɣ nɛ paayeki se natʊyʊ ɛkɔɔ pɩcaɣ pɔ-yɔɔ ɖama hɛkɩŋ taa pɩtɩŋna kajalaɣ taa lɛ, ɖama yɔɔdɩnaʊ. Pɩlɩna pʊyɔɔ lɛ, laŋhɛzɩyɛ kɛ ajɛyɛ hɛkɩŋ taa kɛ ɛyaa sakɩyɛ lɩmaɣza nɛ aŋgba ndɩ ndɩ ɛzɩ [[ONU ŋgbɛyɛ]] ŋgʊ kɩlʊkɩ se laŋhɛzɩyɛ ɛwɛɛ paale ɛjaɖɛ ɖɩ-taa.
Ɛyʊ fetenum taa lɛ, laŋhɛzɩyɛ kɛ maɣzɩm taa mbʊ pɩwɛ kpayɩ kpayɩ yɔ pɩkɛ tɩ ɖɔkʊ pɩyʊ nɛ pɩtasɩ lɛ, leleŋ wɛtʊ nɛ camɩyɛ hɛɛɛ wɛtʊ. Pɩkɛ pɩyʊ mbʊ pɩwɛ ɛyʊ taa yɔ nɛ lɛlʊ yɔ, nɛ pɩkɛ ñʊʊ yabɩtʊ pɩyʊ mbʊ pɩha ɖoŋ se ɖɩpɩzɩɣ ɖɩsɛʊ ɖama ''Pax vobis'' [[Latɛŋ kʊnʊŋ]] taa, tɩ yɔɔ wɛʊ, [[Arabɩɩ kʊnʊŋ]] taa lɛ, ''salaam,'' ''shalom'' [[Hɛbra kʊnʊŋ]] taa) yaa fezuu caɣʊ lɩmaɣzɩyɛ. Laŋhɛzɩyɛ yɔɔdɩtʊ nɛ ɛpaɖaɣ (you, ñaŋga ñaŋga laɣsɩ, tɔm, pana ŋgbaɣ nɖɛɛ mbʊ yɔ) kɛnɛ kɔɔnaɣ laɣsɩ nzɩ sɩtɩna Ɛsɔ sɛtʊ aŋgba ndɩ ndɩ nɛ politiki naa sakɩyɛ lɩmaɣza.
Wayi wayi pɩnzɩ sɩ-nɛ sɩ-taa, patʊlɩ laŋhɛzɩyɛ sukuli kɩtɛzɩŋ ɛzɩ ONU laŋhɛzɩyɛ sukuli Costa Rica (UPEACE), Brasilia sukuli kɩtɛzɩɣ (UNIPAZ) yaa Namur sukuli kɩtɛzɩɣ, kedeŋga kpeekpe samaɣ laŋhɛzɩyɛ tʊmɩyɛ ɖɩlaɖɛ Verdun.
Aŋgba sakɩyɛ ñɔɔ ajɛyɛ taa paale. Kpaɣ ɛzɩ [[Fransɩɩ]] mbʊ yɔ laŋhɛzɩyɛ ŋgbɛyɛ ñɔɔ pɩnaɣ 1948 [[lɛlaɣ fenaɣ]] kɩyakʊ 22 taa. Ŋgbɛyɛ nɖɩ kɛnɛ kajalaɣ ONG Fransɩɩ taa, nɖɩ ɖɩhɛzɩɣ tɔm naa yɔ nɛ ɖiwiziɣ naa evebiyaa yɔɔ kɛnɛ. Hendu teyaa sakɩyɛ kpaɣ patɩ ɖɔɖɔ nɛ pɛcɛlɛ laŋhɛzɩyɛ tɔmʊʊ pɩlɩna pa-laɣsɩ nɛ pa-tʊma ɛzɩ [[Pablo Picasso]] nɛ ɛ-laŋhɛzɩyɛ ehoye, John Lennon nɛ ɛ-hendu ndʊ lɛ, maɣzɩ, yaa Carl Fredrik Reuterswärd nɛ ɛ-tɛ sɩɣkpeɣleɣ ŋga pasɩ [[Niyuu Yɔrɩkɩ]] ONU kuduyuu nɔnɔɔ taa mbʊ yɔ.
[[Category:!Main category]]
i8pcsuzvma2f3o0onee404a7jvepfyi
Pagidaadɩ
0
897
11691
9256
2018-03-04T17:34:48Z
OktaRama2010
618
Bold
11691
wikitext
text/x-wiki
'''Pakidaadɩ''' kɛna [[Irakɩ]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ sʊsɔtʊ nɛ tɩwalanzɩ taa makɩɣna ɛzɩ kɩlomɛmetanaa agbapa 1 134 yɔ. Pakalɩo ɛyaa kɛ tɛtʊ ndʊ tɩ-taa pɩnaɣ 2012 lɛ, pɛwɛ ɛzɩ 10 710 350 yɔ nɛ kilomɛta kʊɖʊmʊʊ yɔɔ lɛ ɛyaa ɛzɩ 9 445 yɔ papɩzʊʊ nɛ pana.
Payaɣ Pakidaadɩ maalika yɔɔ cɔnɩyʊ se Zekra Alwach. Tɛtʊ tʊnɛ tɩwɛ Iirakɩɛjaɖɛ hɛkʊ taa nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa kiŋ nɛ lɩm pɔɔ ŋga payaɣ-kɛ se Tiiri yɔ kalɩɣna [[Turki]] lɛ, peeɖe kɛtɛzʊʊ na nɛ pʊcɔ kɩtalɩ kɩkpɛndɩ Efirati pɔɔ taa. Yeee pakpaɣ pakidaadi tɛtʊ tɩŋga payɩ kɔyɔ tɩ-taa ɛyaa ɖɛ ɛzɩ miloyɔɔnaa lʊbɛ yɔ.
Tɛtʊ ndʊ, tɩkɛ naalɛ ñɩnɖɛ kɛ ɛyaa ɖɔʊ taa kɛ Araabʊ ajɛya kpeekpe taa nɛ [[Moyen-Orient tɛtʋ|Mʊwayɛŋ-Oriyaŋ]] taa. Tɛtʊ tʊnɛ tɩ-taa ɛsɔtaa looɖaa, tataa ñɩna yaa sulukiŋ kpayɩsɩ ndɩ ndɩ tɩŋʊna. Kpaɣ ɛzɩ ɖooo pɩnaɣ 2008 nɛ sɔnɔɔ mbʊ yɔ Pagidaadɩ tɛtʊ kpeekpe taa you sʊsɔʊ nakƴʊ wɛɛ nɛkɩñamsʊʊ tɛtʊ ndʊ pɩlɩɩna you ŋgʊ kʊkʊ ñɛwɛ Iirakɩ ɛjaɖɛ kpeekpe taa yɔ kʊ yɔɔ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Tɛtʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Aazii]]
[[Category:Irakɩ]]
0rjafwklegy0it6vwoahrmek0rct21x
Pakisitaanɩ
0
898
15127
15126
2021-10-31T01:08:17Z
Minorax
2000
Révocation des modifications de [[Special:Contributions/Mx. Clarks|Mx. Clarks]] ([[User talk:Mx. Clarks|discussion]]) vers la dernière version créée par [[User:OktaRama2010|OktaRama2010]]
11687
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛjaɖɛ
| Hɩɖɛ = Pakisitaanɩ
| Hɩɖɛ2 = Pakistan
| Kɩɖaʋ kɩdɛɛka = [[File:Flag of Pakistan.svg|75px]]<br>Pakisitaanɩ Kɩɖaʋ kɩdɛɛka
| Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ = [[File:State emblem of Pakistan.svg|75px]]<br>Pakisitaanɩ Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ
| image_map = [[File:Pakistan in its region (claimed hatched).svg|190px]]<br>Pakisitaanɩ tɛlɛŋa
| official_languages = [[Urduu kʊnʊŋ|Urduu]]
| capital = [[Islamabad]]
| government = .
| president = Ɖajaa Mamnoon Hussain
| area_km2 = 881,913
| population_estimate = 209,970,000
| population_estimate_year = 2017
| population_density_km2 = 238.08
| cctld = .pk
}}
'''Pakisitaanɩ''' kɛna Ɛndɩ hɔɔlʊʊ nakʊyʊ nɛ malɩŋ ɖɩwɛ malɩŋ ŋgbɛyɛ taa. Ajɛya wena acɔ Pakisitaanɩ nɛ ata yɔ ana lɛ: [[Iranɩ (Iran)|Iranɩ]], [[Afganistani (Afghanistan)|Afganistani]], [[Siini (Chine)|Siini]], [[Ɛɛndɩ]] nɛ [[Arabii teŋgu]].
Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖi-tikiɖe paɣza pkɩyɛna fenaɣ hiu nɛ naanza pɩnaɣ 1947 nɛ ɖɩnɛ [[Ɛɛndɩ]] panɩɣna-ɖama camɩyɛ pɩlɩɩna tɛtʊ ndʊ payaɣ se Kazemiiri yɔ tɩ-tɛyɩtʊ taa. Ɛlɛ ajɛya ana aatɛma you pɩnzɩ naatozo mbilim. Ɖɩnɛ [[Afganistani (Afghanistan)|Afganistani]] paaniɣna-ɖama kamaɣ tɔm taa ɖɔɖɔ. Pakisitaanɩ nɛ [[Etaazuunii (États-Unis)|Etaazuni]] nɛ [[Siini (Chine)|Siini]] ajɛya panɩɣna-ɖama camɩyɛ.
Ɛyaa mba pɛwɛ Pakisitaanɩ yɔ palɩna [[Ɛɛndɩ]] nɛ [[Eerɔpʋ tɛtʋ tɔm|Eerɔpʋ]] ajɛya taa. Pɩkɩlna Ɛndo-Arɩyɛŋwaa nɛ [[Iranɩ (Iran)|Iranɩ]] taa ɛyaa. Ɛndo-Arɩyɛŋwaa talɩɣ ɛzɩ 80 kɛ mɩnɩʊ yɔɔ nɛ lalaa le pamaɣna 20 kɛ mɩʊ yɔɔ.
Peeɖe pakalɩ ɛyaa kɛ pɩnaɣ 2014 lɛ pɛkpɛndɩ miliyɔɔnaa 188; pʊtɔbʊʊ se keteŋga kpeekpe taa lɛ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩkɛ looɖo ñɩnɖɛ ɛyaa ɖɔʊ taa nɛ [[Ɛndonezi (Indonésie)|Ɛndonezi]] wayi lɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ nɖɩ tɩŋgʊʊna malɩŋ ɖɔʊ taa. Ɖɩwɛ keteŋa kpeekpe ajɛya kɩkpɛndɩɣ ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ se ONU yɔ ɖɩ-taa.
Kʊnʊŋ ŋgʊ pɔyɔɔdɩɣ nɛ pawɩlɩɣ-kʊ sukulinaa taa nɛ komina tʊma taa yɔ ŋgʊ lɛ [[Urduu kʊnʊŋ|Urduu]] nɛ [[Englɩsɩɩ kʊnʊŋ|Englɩsɩɩ]]. Ɛlɛ mba pɔyɔɔdɩɣ-ɩ camɩyɛ yɔ pɛwɛ ɛzɩ hiu kɛ mɩnɩʊ yɔɔ yɔ. Kʊnʊmɩŋ lɛɛŋ kɔyɔ: Pɛnjabi, Pasitoo, Sɛndi nɛ Serayiki.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Aazii]]
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Pakisitaanɩ]]
szdxesbg89ta8605cakhdgmbxbajevl
Pamakoo
0
899
10904
9258
2018-01-27T20:19:32Z
Gnangbade
58
Photos, correciton lien
10904
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Bamako_bridge_crop_enh.jpg|vignette|Bamako bridge crop enh]]
Pamakoo kɛŋna [[Maalii]] ɛjaɖɛ tɛtʊ sʊsɔtʊ nɛ tɩ-taa kɛ komina nɛ politiki tʊma sɔsɔna wɛɛ. Tɛtʊ tʊnɛ tɩwɛ [[Nizɛɛrɩ Pɔɔ]] cɔlɔ kpam nɛ payaɣ-tʊ se Joliba pʊ-tɔbʊʊ se ''Calɩm pɔɔ''. Pamakoo tɛtʊ wɛ piyisi nasɩyɛ hɛkʊ taa nɛ tɩɖaalakɩŋ taa wɛ ɛzɩ kilomɛtanaa 22 nɛ topoyuu taa lɛ pɩmaɣna ɛzɩ kilomɛtanaa 12 piyele kɩ-walanzɩ taa talɩɣ ɛzɩ kilomɛtanaa agbaba 267.
[[Fichier:Pyramide_du_souvenir_-_Bamako.jpg|vignette|Pyramide du souvenir - Bamako]]
Pamakoo tɛtʊ taa lakʊ sʊsɔʊ nakʊyʊ wɛɛ nɛ payaɣ-kʊ se Kuluba. Pakalɩ ɛyaa kɛ pɩnaɣ 2009 taa lɛ, pɛkpɛndɩ 2 009 109. Ɛlɛ pɩnaɣ 2014 taa lɛ ɛyaa kpɛnda 3 007 122. Afrika ajɛya tɛtʊ sʊsɔtʊ kpeekpe taa payɩ lɛ, Pamakoo tɛtʊ taa kɛ ɛyaa kɩlʊʊ ɖɔʊ nɛ pɩkɛ keteŋa kpeekpe yɔɔ kɔyɔ, ndʊ lɛ looɖo ñɩndʊ.
[[Fichier:Place_de_la_liberté_-_Bamako.jpg|vignette|Place de la liberté - Bamako]]
Pamakoo tɛtʊ wɛna ageeta ndɩ ndɩ nɛ tɛtʊ tɩ-yɔɔ cɔnɩyʊ kɩfalʊ payaɣ se Adama Sangaré.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Tɛtʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Maalii]]
6ksa92za5bkb0sdh81w22kkxb3f28bt
Pampelimuusi
0
900
14915
10095
2020-12-31T16:39:28Z
Iifar
710
better pic
14915
wikitext
text/x-wiki
[[File:Pomelo fruit.jpg|thumb|Pampelmuusi]]
Pampelimuusi kɛ ɖama hɛkʊ taa hɩla nɩɩlɛ tɛ nɩʊ weyi anasaayɩ taa lɛ, pɩwɩlɩɣ se pɩkɛ tɩŋ pee naalɛ yɔ, ɛlɛ, a-hɩla pɩzɩɣ alɩɣ ɖama nɛ alɩnɛ Citrus tɩŋ naalɛ taa Rutaceae tɩmʊʊ liɖe taa. Aziyatiki Citrus maxima nɛ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa siduu piliŋga Citrus-paradisi. Taɖɩyɛ labʊʊ nɔmɔʊ taa lɛ, payaɣ tɩŋ pee a-naa hɩɖɛ kʊyʊmɖɩyɛ se leemɩŋ.
[[File:Ripe grapefruits 3.JPG|thumb|Ripe grapefruits 3]]
Citrus maxima (ɖɔɖɔ Citrus kɩ-paɣlʊʊ yaa Citrus decumana ) kɛ tɩŋ pee tɛ ŋgʊ nɛ payaɣ-kʊ se pampelimuusi tɩŋ. Kɩlɩna Azii nɛ haɖɛ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa kiŋ ([[Ɛndonezi]] nɛ Malɛɛzɩi). Tɩŋ ŋgʊ k i-piye ndɩ ɖɩyaɣ se pampelimuusi yɔ, ɖɩ-yɔɔ wɛ leemuu hʊndʊʊ kpɛdɩŋ nɛ sʊtʊ sɛmɩŋ yaa pɩwɛʊ caʊʊ, pɩkɛ piye ndɩ pɔtɔkɩ-ɖɩ yɔ, kɩ-taa pɩlɩŋ ndɩ ndɩ nɛ ɛ-taa wɛ pee cikpenaa sakɩyɛ. Kɩ-taa wɛ leleŋ lɩm pazɩ, kɩ-ñaŋ nɛ kɩ-ñɩmɩŋ pɩsa-kʊ tɔɔnaɣ ŋga palakɩ-kɛ nɛ tʊmɩyɛ tɔɔnasɩ ɖɩ-tɩzɩyɛ yɔ. [[Aazii tɛtʋ wandamm|Azii]] tɩŋ piye paɣlaka talɩ sɛntɩmɛtanaa hiŋ naatozo nɛ papaazɩɣ-kʊ pɛdʊʊ Wɩsɩ Ɖɩɖʊyɛ ajɛyɛ taa.
[[File:Grapefruit_700x490.jpg|thumb|Pampelimuusinaa]]
Citrus-paradisi kɛ pampelimuusi nɛ leleŋ leemuu nɛ ɖama taa siduu (Citrus maxima × Citrus sinensis). Kɩ-tɛ piye huduu fɛyɩ kpɩzɩŋ nɛ kɩwɛnɛ sʊtʊ sɛmɩŋ yaa pɩwɛ caaʊ pɩyʊʊ mbʊ pɔtɔkɩ yɔ, pɩwɛ leleŋ pazɩ nɛ kɩ-taa wɛ pɩlɩŋ pɩtalɩ hiu nɛ naalɛ mbʊ yɔ. Kɩlʊlʊʊ com-com, mbʊ yebinɛ nɛ payaɣ-kʊ nɛ [[Englɩsɩɩ kʊnʊŋ]] taa se grapefruit. Kɩ-leleŋ yeba se pasaɣ kɩwɛtʊ nɛ kɩ-tɛ tadɩyɛ wabʊtʊ pazɩnɛ [[Etaazuunii]] ɛjaɖɛ taa kpaɣ nɛ pɩnaɣ 1940 taa.
.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Tɔɔnasɩ]]
ceu9hfdzbj107awyheztfnhnd6erc8m
Panama Hɛŋa
0
901
9898
9872
2017-11-23T12:44:20Z
Hugo.arg
49
Hugo.arg kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Panama Hɛŋa (Canal de Panama)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Panama Hɛŋa]] ñɩŋgʋ yɔɔ
9898
wikitext
text/x-wiki
[[File:Panama Canal Map FR.png|190px|right]]
Panama hɛŋa kɛna teŋgʊ taa hɛŋa ŋga katɩŋgʊna Amerika nɛ hadɛ kiŋ Panama nɛ kɩtɩŋgʊna [[Pasifiki teŋgu|Pasifiki Lɩŋgɑmʊʊ]] nɛ pɩtalɩɣ [[Atlantique teŋgu|Atilantiki lɩŋamʋʋ]]. Panama nʊmɔʊ kʊnɛ papɩzɩɣ nɛ paɖʊ-kʊ lɩm pʊnɛ pɩ-hɛkʊ taa kpem yɔ pɩkɛna ñʊʊtaa lɔŋ weyi wiɖii nɔɔyʊ tapɩzɩ nɛ ɛmaɣzɩ se pɩpɩzɩɣ nɛ pɩla yɔ. Lɩm hɛkʊ taa hɛŋga ŋga pɛhɛ mbʊ yɔ, piyeba nɛ tɔsʊʊ nɛ tadɩyɛ piwobina ɛsɩndaa siŋŋŋ mbʊ pʊyɔɔ yɔ, kpɩyɩŋŋ ɛɛtasɩɣ ɛ-tɩ kʊñɔmɩŋ ɖʊʊ se ɛtɩŋgʊna Hɔrnɩ nɛ Draki nɔmɔŋ se pʊcɔ nɛ ɛtalɩ ɛsɩŋ Amerika nɛ hadɛ kiŋ.
[[File:Panama Canal Gatun Locks opening.jpg|thumb|Panama Canal Gatun Locks opening]]
Ɖooo lɛ, kpɩyʊ kʊyʊʊ nɛ kɩtɩŋna Hɔrnɩ lɛ kɩlakɩ kilomɛtanaa 22 500 ɛlɛ lɛlɛɛ yɔ, kɩkʊyʊʊ nɛ kɩtɩŋna Panama hɛŋga lɛ kɩlakɩ kilomɛtanaa ɛzɩ 9 500 ɖeɖe. Pʊtɔbʊʊ se nɔmɔʊ toboyaa ɛzɩ nabʊlɛ taa kpem yɔ. Panama hɛŋga kanɛ ka-tamaɣ kaatɛma wɛʊ ɖooo pɩnzɩ mɩnɩʊ nɛ looɖo taa. Weyi ɛcala lɩmaɣzɩyɛ nɖɩ lɩzɩɣ yɔ, ɛkɛna [[Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ (Royaume-Uni)|Krandɩ-Pretaañɩ]] taa ɛyʊ nɛ payaɣ-ɩ se Michel Le Nobletz. Ɛɖʊ tamɣ ŋga se ɛyaa ɛwɛɛna tɔsʊʊ pɩlɩɩna nʊmɔʊ tobi yɔɔ. Ɖooo pɩnaɣ 1630 taa kɛ ɛpaɣzɩ-ɖɩ maɣzɩʊ.
Pɩlaba mbʊ lɛ pɩwɛɛ ɛzɩ pʊsɩma yɔ, nɛ pɩkɔma pɩtalɩ pɩnaɣ 1880 lɛ, [[Fransɩɩ]] tʊ nɔɔyʊ, Ferdinand de Lesseps, paɣzɩ lɩm taa habɩyɛ nɖɩ ɖʊʊ mbʊ pʊyɔɔ yɔ [[Paarii]] tɛ tɔsʊʊ koozaɣ taa liidiye naɖɩyɛ kɛ ɛkpaɣ nɛ ɛpaɣzɩna tʊmɩyɛ nɖɩ. Ɛpaɣ mbʊ lɛ, putuyi-I pazɩ nɛ ɛtapɩzɩ ɛtɛm-ɖɩ. [[Etaazuunii]] waa tɛzɩna tʊmɩyɛ nɖɩ nɛ weyi ɛcalɩ-tʊ yɔ ɛnʊ payaɣ se G.W. Goethals. Pɩnaɣ 1914 taa kɛ paha nʊmɔʊ se paa anɩ ɛpɩzɩɣ ɛtɩŋna Panama peeɖe.
[[File:Bridge of the Americas.jpg|thumb|Bridge of the Americas]]
Panama nʊmɔʊ kʊnɛ kʊɖʊʊ tɔm taa tʊmlaɖaa ɛzɩ 25 000 hiu sɩm pɩlɩɩna pɔtʊ kʊdʊŋ yɔɔ, kɩnamɩyɛ nɛ nabʊyʊ taa lɛ tɛtʊ ñamsʊ n;pɩcɛkɩ pɩɖakɩ ɛyaa. Ɖooo ɛzɩ Panama nʊmɔʊ kʊnɛ kɩwɛʊ yɔ kpɩyɩŋ ɛzɩ kutokiŋ 14 yɔ tɩŋna peeɖe nɛ ɩkpaɣ tɔɔnɩnaa ɛzɩ miloyɔɔnaa 203 yɔ. Pinaɣ 2002 taa mbʊ yɔ kpɩyɩŋ weyi ɛtɩŋna peeɖe yɔ ɛwɛ ɛzɩ kutokiŋ 800 yɔ nɛ paɖʊ pɩnaɣ 2007 taa se patazɩɣ lɩm taa habɩyɛ nɖɩ walanzɩɣ. Pañɩnɩɣ se kpɩyɩŋ sɔsɔŋ nɛ yʊŋ ñɩŋ ɩpɩzɩ nɛ ɩtɩŋna peeɖe. Pʊwɛɛ se pɩɩtalɩɣ pɩnaɣ 2017 lɛ tʊmɩyɛ ɖɩnɛ ɖɩtɛma nɛ tʊma ndɩ ndɩ wena alakɩ tʊmɩyɛ nɖɩ yɔ añʊʊtʊ yɔ [[Itaalii]] tʊ Impregilo.
[[Category:Lɩm tɔm]]
[[Category:Lɩm kpena]]
[[Category:Amerika]]
[[Category:Ameriki nɛ hɛkʋ taa wandamm]]
[[Category:Panama]]
bzjpvaeilczk1bfhqngkxs091tjvtdy
Panama hɛŋa (Canal de Panama)
0
902
16353
4485
2023-05-09T03:36:40Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Panama Hɛŋa]]
16353
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Panama Hɛŋa]]
osj2ag11edhll5q5rhct76bcluhsvow
Paŋkɔkɩ
0
903
16047
9327
2022-07-13T11:14:09Z
Gerd Eichmann
1868
gallery added
16047
wikitext
text/x-wiki
Pankɔkɩ kɛna [[Tayilandɩ]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ sʊsɔtʊ nɛ pɩkɛna ɖɔɖɔ tɛtʊ ndʊ tɩfɛyɩ kpɛjɛ kpɛjɛ yɔ. Tɩ-walanzɩ taa makɩɣna ɛzɩ kilomɛtanaa agbaba 1 568 yɔ. Tɛtʊ tʊnɛ tɩ-taa ɛyaa ɖɔɔ pɩɖɛɛ ɛzɩ miliyɔɔnaa litoozo yɔ nɛ tɛtʊ ndʊ tɩ-hɛkʊ taa maɣmaɣ lɛ, ɛyaa kɩla ɛzɩ miliyɔɔnaa 14 yɔ.
Tɛtʊ sʊzɔtʊ tʊnɛ tɩñɔʊ yɔ pɩlɩna sɔdʊʊ sʊsɔʊ ŋgʊ payawaɣ se Ayutthaya yɔ ɛ-yɔɔ nɛ pɩɩkɛ ɖomaɣ fenaɣ looɖo wiye pɩnaɣ1782. Ɖooo lɛ [[Eerɔpʋ tɛtʋ wandamm|Eerɔpʊ]] ɛjaɖɛ taa mba kpacayaɣna tɛtʊ ndʊ.
<br><gallery class=center caption="Paŋkɔkɩ - Bangkok">
Bangkok-Wat Phra Keo 1976-08-Mauer-Tuerme-gje.jpg
Bangkok-Wat Phra Keo 1976-18-Waechter-gje.jpg
Bangkok-Wat Benchamabophit 1976-14-gje.jpg
Bangkok-Wat Arun 1976-20-Schrein-gje.jpg
Bangkok-Wat Arun 1976-12-Moench-gje.jpg
Bangkok-Tempeltaenzerinnen-12-1976-gje.jpg
Bangkok-Chinatown-02-Hauptstrasse-1976-gje.jpg
Bangkok-Chinatown-08-Fliegender Koch-1976-gje.jpg
Bangkok-Khlongfahrt-02-Boote-1976-gje.jpg
Bangkok-Khlongfahrt-16-schwimmender Kohlenhandel-1976-gje.jpg
</gallery>
[[Category:!Main category]]
[[Category:Tɛtʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Aazii]]
[[Category:Tayilandɩ]]
h0qbxntmdlulgatptqofi3hxn3fknvh
Panzuli
0
904
9295
8941
2017-10-29T15:53:59Z
Atticmaker
127
Category Added
9295
wikitext
text/x-wiki
'''Panzuli''' kɛŋna [[Kambii]] ɛjaɖe taa tɛtʊ sʊsɔtʊ nɛ tɩ-taa ɛyaa kpɛnda 34 828 ɛlɛ pɩnaɣ 2003 taa pakalɩ ɛyaa kɛ tɛtʊ ndʊ tɩ-taa lɛ, pɛwɛ 523 589.
Tɛtʊ tʊnɛ tɩwɛ tɛtʊ ndʊ lɩm cɔ-tʊ nɛ pɩta nɛ payaɣ-tʊ se Marib Kelekeletʊ yɔ, peeɖe ñɔtɩna Kambii pɔɔ cɔlɔ kpam. Tɩ-walanzɩ taa maɣna kilomɛtanaa 93.
Tɛtʊ tʊnɛ [[Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ|Piritaniki]] mba ñɔzɩna-tʊ pɩnaɣ 1816 nɛ pɩɩkɛnaa se palʊkɩ nɛ pakandʊʊ mba pakpakaɣ ɛyaa nɛ palakɩ-wɛyoma nɛ pɛpɛdʊ-wɛ nɛ tuuɖe taa ɛyaa yɔ.
Paalɩza tɛtʊ ndʊ lɛ, payawaɣ-tʊ se Paturist nɛ paɖʊwaɣ hɩɖɛ kɛ sɔdʊ ŋgʊ payawaɣ-kʊ se Henri Bathurst yɔ. ƐLɛ pɩnaɣ 1973 taa kɛ pɛlɛɣza-tʊ hɩɖɛ kpɛlɩ se Panzuli. Payaɣ Panzuli maliki yɔɔcɔnɩyʊ kɩfalʊ se Samba Faal.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Tɛtʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Kambii]]
q9ixrzja5up6nxz0mcnn03uz800yhje
Papa François
0
905
18407
16224
2025-02-21T08:23:11Z
2A02:587:CC1D:8500:4CFE:1BB2:9DDD:5496
18407
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Papa François
|image =EU @ G7 Summit 2024 - Family photo (06) (cropped).jpg
|px = 190
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = [[Arzantiini (Argentine)|Arzantiini]]
|Ɛ-tʋmɩyɛ =
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = [[Puyenezɛrɩ (Buenos Aires)|Puyenezɛrɩ]], [[Arzantiini (Argentine)|Arzantiini]]
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = [[Saŋayɩŋ fenaɣ]] kɩyakʋ 17 n̄ɩŋʋ wiye, pɩnaɣ 1936
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ =
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ =
|E-nesi ñɩɣʋ = FirmaPapaFrancisco.svg|thumb|FirmaPapaFrancisco
}}[[File:Pope Francis in March 2013.jpg|thumb|Pope Francis in March 2013|Papa François]]
Payaɣ '''Papa François''' ɖɔɖɔ se, Jorge Mario Bergoglio. Palʋla-ɩ [[saŋayɩŋ fenaɣ]] taa kɩyakʋ hiu nɛ lʋbɛ (17) ñɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1936 taa [[Puyenezɛrɩ (Buenos Aires)|Puyenezɛrɩ]] tɛtʋ taa [[Arzantiini (Argentine)|Arzantiini]] ɛjaɖɛ taa. Ɛkɛ kedeŋga kpeekpe Katolika Ƞgbɛyɛ nɔɔyɔɔdʋ, pʋ-tɔbʋʋ se ɛnʋ ɖiyiɣna kedeŋga kpeekpe Katolika Ƞgbɛyɛ. [[Lakɩŋ fenaɣ]] kɩyakʋ hiu nɛ naadozo (13) n̄ɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 2013 taa, palɩza-ɩ nɛ ɛpɩsɩ Papa 266 ñɩnʋ. Ɛkɛkɛ Episikɔɔpʋ'ʋ Puyenezɛrɩ tɛtʋ taa.
[[File:Pope Francis during a mass at St. Joseph Kangemi - 22796785293.jpg|thumb|Papa François, St Joseph Kangemi, [[Keniya (Kenya)|Keniya]]]]
Ɛkɛkɛ ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ se "Compagnie de Jésus" yɔ ɖɩ-taadʋ nɔɔyʋ nɛ ɛnʋ'ʋ lɛ kajalaɣdʋ weyi ɛpɩsɩ Papa ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩ-taa yɔ. Ɛkɛ ɖɔɖɔ kajalaɣ [[Amerika nɛ hadɛ tɛtʋ (Amérique du Sud)|Amerika]] tɛtʋ taa tʋ weyi ɛpɩsɩ Papa yɔ. Ɛkɛ ɖɔɖɔ kajalaɣ Papa weyi ɛsɛ hɩɖɛ se François yɔ. Ɛsɛ-ɖɩ se ɛtɔzɩna [[François d'Assise]] yɔɔ. Ɛsɛ-ɖɩ, mbʋ pʋyɔɔ yɔ, ɛsɔɔlaa se ɛcaɣ wezuu ɛzɩ François kiɖeɖeu ɛnʋ yɔ. Ɛlɛ taasɔɔlɩ se ɛtɔɔ leleŋ leleŋ ɛzɩ ñɩmdɩnaa yɔ. Ɛtɔsɔɔlɩ ɖɔɖɔ ɛ-tɩ kpazʋʋ. Ɛsɔɔla mbʋ pɩ-tɩŋga payɩ [[Ɛsɔ]] lɩzaa yɔ nɛ sɔɔlɩm sɔsɔm. Papa François yɔɔdaa se ɛnʋ pɩzɩɣ ekizi kɛʋ Papa ɖɔɖɔ ɛzɩ weyi ɛlɛɣza-ɩ yɔ; ɛlɛ'ɛ lɛ Papa Bénoît XVI. Toovenum lɛ, Papa Bénoît 16 lɔ kʋlɔʋ ese nɛ pʋcɔ palɩzɩɣ Jorge Mario Bergoglio nɛ ɛlɛ pɩsɩ Papa.
[[Category:Ɛyaa sɔsaa]]
[[Category:Abalaa sɔsaa]]
[[Category:Ɛsɔ sɛʋ aŋgba yɔɔ cɔnɩyaa]]
[[Category:Krɩstiyaniism]]
mag0fad7irj4ilvxo1hix8n3cgd26uu
Paraamiini
0
906
7725
7724
2017-08-03T09:45:05Z
Gnangbade
58
Ajout gallery
7725
wikitext
text/x-wiki
Paraamiini kɛ wonuu wazaɣ ñɩŋgʊ siŋŋ. Ŋgʊʊ pesekɩɣna kaaŋ weyi ɛyʊ ɛɛpɩzɩɣ se eseɣna e-nesi ɖoŋ yɔ. Paa ɛyaa ɛtalɩ naanza yaa kagbaanzɩ nɛ paapɩzɩɣ se peseɣ kaaʊ yuŋ ñɩŋgʊ nakʊyʊ yɔ, ɛyʊ kʊɖʊm yaa ɛyaa naalɛ pɩzɩɣ peseɣ-kʊ nɛ paraamiini.
Ɛzɩma pesekiɣ kaaʊ yuŋ ñɩŋgʊ nakʊyʊ nɛ paraamiini ? Pataɣ lone kaaʊ ŋgʊ kɩ-tɛɛ. Pʊwayɩ lɛ, pakpaɣ paraamiini nɛ pasʊzɩ lone nɖɩ ɖɩ-tɛɛ nɛ kɩmalɩna kaaʊ ŋgʊ kpam. Pʊwayɩ lɛ, pakpaɣ pɩyɛ naɖɩyɛ nɛ patɩlɩ paraamiini wayɩ. Pɩyɛ nɖɩ ɖɩkɩŋna paraamiini ɖoŋ. Pañɩkɩɣ paraamiini yɔɔ lɛ, pɩyɛ nɖɩ ɖɩtɩlɩɣna paraamiini nɛ pɩ-tɛɛ nɛ piyele paraamiini nɔɔ seɣ kaaʊ. Ɖenɖe pɩyɛ teliɣ paraamiini nɛ ŋwolo ŋtalɩ ɖenɖe pañɩkɩɣ kʊ-yɔɔ nɛ peseɣ kaaʊ yɔ payaɣ se paramiini nesi.
Tɔmbiye ɖɩnɛ ɖɩlɩna [[Fransɩɩ kʊnʊŋ]] ''barre à mine''.
<gallery widths="150px" heights="150px" align="center">
File:Toggle-clamp manual horizontal 3D animated.gif|thumb|"Toggle-clamp" nesi tɛɛ ñɩŋgʋ tɛ kɩkaʋʋ paraamiini
File:Toggle-clamp manual vertical 3D animated.gif|thumb|"Toggle-clamp" nesi tɛɛ ñɩŋgʋ tɛ kisiɣu paraamiini
File:Toggle-clamp manual push-pull 3D animated.gif|thumb|"Toggle-clamp" nesi tɛɛ ñɩŋgʋ tɛ kʋhɔmʋʋ paraamiini
</gallery>
[[Category:!Main category]]
[[Category:Fiziiki]]
bjuedsexh0bbhynofj5znpfqp1pfh7s
Paraguwee
0
907
16607
15105
2023-10-25T06:43:03Z
Chqaz
4403
([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Flag of Paraguay (2004 World Factbook).gif]] → [[File:Flag of Paraguay (WFB 2004).gif]] [[c:COM:FR#FR4|Criterion 4]] (harmonizing names of file set)
16607
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛjaɖɛ
| Hɩɖɛ = Paraguwee
| Hɩɖɛ2 = Paraguay
| Kɩɖaʋ kɩdɛɛka = [[File:Flag of Paraguay (WFB 2004).gif|75px]]<br>Paraguwee Kɩɖaʋ kɩdɛɛka
| Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ = [[File:Coat of arms of Paraguay (1957-2013).svg|75px]]<br>Paraguwee Kɩɖaʋ kɩdɛɛka
| image_map = [[File:Paraguay in its region.svg|190px]]<br>Paraguwee tɛlɛŋa
| official_languages = .
| capital = .
| government = .
| president = Ɖajaa Horacio Cartes
| area_km2 = 406,752
| population_estimate = 7,012,433
| population_estimate_year = 2015
| population_density_km2 = 17.2
| cctld = .
}}
Paraguwee kɛna [[Amerika nɛ hadɛ tɛtʋ wandamm|Amerika nɛ hadɛ kiŋ]] ɛjaɖɛ naɖɩyɛ nɛ lɩm teŋu nakʊyʊ lɩm ɛɛwadɩɣ kɩ-taa. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩwɛna hɔpɔlɩŋ sɔsɔŋ nɩɩlɛ nɛ Paraguwee pɔɔ tɛyɩna ɛ-nɩɩlɛ ɛhɛkʊ taa: wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa (peeɖe ɛyaa kɩlɩ ɖɔʊ) nɛ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ hɔɔlʊʊ.
Ajɛya wena acɔ ɛjaɖɛ nɛ ata yɔ anaa lɛ [[Piresiili|Pireeziili]], [[Polivi|Poliivii]] nɛ [[Arzantiini|Arizantini]]. Paraguwee walanzɩ taa wɛ 406 752 km2 nɛ ɛyaa 6 459 058 pɩnaɣ 2011 taa. Tɛtʊ sɔsɔtʊ kɔyɔ Asunsiyɔɔ. Paraguwee ɛjaɖɛ ñʊʊtʊ kɩfalʊ payaɣ se Horacio Cartes nɛ ɛ-tɛɛ ñɩnʊʊ yɔ Juan Afara.
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Amerika]]
[[Category:Ameriki nɛ hadɛ kiŋ wandamm]]
[[Category:Paraguwee]]
a56bz59ngorrdpf91fxz5fys3sduk0m
Paritenɔɔ
0
908
10877
10128
2018-01-24T20:22:29Z
CommonsDelinker
130
Replacing Acropilos_wide_view.jpg with [[File:Acropolis_wide_view.jpg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error)).
10877
wikitext
text/x-wiki
[[File:Acropolis wide view.jpg|thumb|Acropilos wide view]]
Paritenɔɔ kɛna Kuduyuu sʋsɔʋ ŋgʋ pama-kʋ nɛ kɩkɛ ɖoŋ ihosiye sɩɣkpelaɣ kumoɖe yɔ kɛ panteliki. Nɛ kɩwɛ [[Akropɔɔlɩ]] kɛ [[Atɛnɩ]] tɛtʋ taa. Paritenɔɔ kaakɛ ɛgɔlɔmɩyɛ halɩn̄ɩnɖɛ kuduyuu sʋsɔʋ kɛ Athèna.
[[File:2007 Greece Athens Parthenon 02.jpg|thumb|2007 Greece Athens Parthenon 02]]
Ɛgɔlɔmɩyɛ halɩn̄ɩnɖɛ ɖɩnɛ, nɖɩ ɖɔkaɣna ɛjaɖɛ tɛtʋ sʋsɔtʋ, kɛ yoŋ alɩwaatʋ taa nɛ ɖiyeki size samaɣ ɛwɛ lɔŋ nɛ lɛɣtʋ nɛ pɩtasɩna n̄amtʋ.
[[File:2006 01 21 Athènes Parthénon.JPG|thumb|2006 01 21 Athènes Parthénon]]
Pɩtɛkɛna kuduyuu sʋsɔʋ nakʋyʋ ɛzɩ ɖɩnɩɣ yɔdaɣ tobi taa yɔ. Ɛlɛ, pɩkɛna ɛyʋ nimm wɛtʋ yaa sɩɣkpelaɣ ŋga kɛfɛyɩ ɛzɩ yaa kɛtɛkɛ sɔnzɩ wonuu ŋgʋ palakaɣna-kʋ ɖooo lɔndaa kuduyuŋ sʋsɔŋ tɛɛ yɔ. Akropɔɔlɩ tɛtʋ ɖɩnɛ ɖɩ-taa kɛ panawaa kuduyuŋ kɩbɩŋ sʋsɔŋ ɛnɛ. Ɛ-taa kɛ xoanon kaawɛɛ nɛ pɩlɛɣzʋ Athéna Polias.
[[File:Ac marbles.jpg|thumb|Ac marbles]]
Ɛlɛ, ɖɩnɩ size kuduyuu sʋsɔʋ kʋnɛ, kɩkɛ kriselefantiini sɩɣkpelaɣ ŋga kɛkɛ, ɛgɔlɔmɩyɛ halɩn̄ɩnɖɛ kɛ Athéna Parthénos. Pɩkɛna Phidia tʋmɩyɛ sʋsɔyɛ naɖɩ kɛlɛ mbɩ yɔ. Mbʋ pɩyɔ yɔ, pɩwaza peɖe kɛ Atɛnɩ tɛtʋ taa mba size powokina pahaɖɛ loniye nɖɩ ɖi-taa. Tɛtʋ ndʋ, tɩ-taa ɖɔɖɔ kɛ ɛjaɖɛ n̄ɩm kɛwɛɛ.
[[File:Reconstruction of the east pediment of the Parthenon 3.jpg|thumb|Reconstruction of the east pediment of the Parthenon 3]]
Nɛ pɩwɛ mɛsaɣ tɛɛ ɛzɩ n̄ɩlɩm yɔ kɛ naos (kilos 1150 wɛɛ ɛzɩ n̄ɩlɩm yɔ nɛ pɩkpɛndɩ pɩkɛ sɩɣkpelaɣ nɛ yee pɩzaɣ miŋ ɛzɩ haŋga lɩwa yɔ, papɩzʋ pacɩɩ kɔ-yɔɔ).
Nɛ adyton lɛ, ɛlɛ taa pekpeɣlaɣ Atɛnɩ tɛtʋ taa nɛ ligue de Delos pa-n̄ɩm. Paritenɔɔ kɛna weweɣ kuduyuu ŋgʋ kɩwɛna kɩ-taa kumola sakɩyɛ wena pɔtɔza a-yɔɔ peɖe nɛ pɔn̄ɔɔzʋʋ yɛ size ɛyaa ɛtasɩ yɛ naʋ yɔ. Awɛ Greek Revival ɛjaɖɛ lɛɣtʋ matʋ taa kɛnɛ kɛ ɛ-kpɔŋ 19 taa.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Matʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Eerɔpʋ]]
[[Category:Krɛsɩ]]
shr68lv18uj1wl25tf4vqgebmepu6of
Pasifiki lɩŋgamʋʋ
0
909
16354
4530
2023-05-09T03:36:50Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Pasifiki Lɩŋamʋʋ]]
16354
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Pasifiki Lɩŋamʋʋ]]
nbg9fd96mvl4po2rjc9mmzrrsemi86c
Pasifiki Lɩŋamʋʋ
0
910
14547
10741
2020-03-23T03:02:59Z
Renamed user 23o2iqy4ewqoiudh
112
14547
wikitext
text/x-wiki
[[File:Pacific Ocean - en IHO.png|thumb|Pacific Ocean - en IHO]]
'''Pasifiki Lɩŋgamʊʊ''' kɛna lɩŋgamʊʊ ŋgʊ kɩkɩla walɩɣ lɛɛŋ payɩ keteŋga kpeekpe taa yɔ. Kɩ-walanzɩ taa makʊʊna 166 241 700 km²; yaa ɛzɩ pɛtɛya keteŋga kpeekpe tam nautozo kɔ yɔ, kɩ-ɖeke kɩkpakɩɣ hɔɔlʊʊ kpem. Pasifiki Lɩŋgamʊʊ ŋgʊ kɩwadɩɣna Océanie tɩŋga nɛ tɛtʊ ñabɩ natʊyʊ ndʊ lɩm cɔɔ nɛ pɩtaa yɔ pɩna tɛtʊ ndɩ ndɩ ndʊ lɩm cɔɔ-tʊ nɛ pɩtaa nɛ tɩtakɩlɩ poliŋ nɛ ɖama yɔ; ɛzɩ: [[Aazii tɛtʋ wandamm|Asia]] taa yɔ ([[Japɔŋ (Japon)|Japɔŋ]], [[Filipini (Iles Philippines)|Filipini]], Insulinde). [[Aazii tɛtʋ wandamm|Asia]], [[Ositraalii (Australie)|Ositraalii]] nɛ Amerika pɔpcɔna Pasifiki Lɩŋgamʊʊ kpɛɛɛ nɛ pɩtaa. Hadɛ kɩŋ lɛ, [[Ositraali Lɩŋgamʊʊ|Ostraali Lɩŋgamʊʊ]] pɩzɩnaa. Hadɛ kɩŋ peeɖe ɖɔdɔ lɛ, caŋga ŋga ka-wayɩ alɩwaatʊ lɛzɩɣ yɔ, kɛwɛ meridien 180 ñɩŋgʊ ɖeyi ɖeyi.
[[File:Pacific Shore.JPG|thumb|Pacific Shore]]
[[Catégorie:Lɩŋamɩŋ]]
839whuz6fi6hmyjew0l7om5cjamoebk
Pasɩtɛkɩ
0
911
10096
4541
2017-12-25T11:23:09Z
Gnangbade
58
liens, photos
10096
wikitext
text/x-wiki
[[File:Watermelons.jpg|thumb|Watermelons]]
Pasɩtɛkɩ (Citrullus lanatus (Thunb.) Matsum. & Nakai, pɩnaɣ 1916), payaɣ ɖɔɖɔ se melon lɩm, kɔzɩ kɔzɩ Fransɩɩ hɔɔlʊʊ [[Kanadaa]] ɛjaɖɛ taa, kɩkɛ ñɩɩyʊʊ tɩŋ, kɩlɩnɛ kukurɩbɩtasɩ tɩmʊʊ lide taa. Kɩ-tɛ Afrika Wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa kiŋ nɛ pahayʊʊ-kʊ sakɩyɛ mbʊ pʊyɔɔ yɔ kɩ-pee paɣlaɣ, a-lozi, a-taa mʊtʊ sɛ cɩɩɩ, pʊwɛ ɖɔɖɔ sʊtʊ lɩm tɩyɛ, pɩwɛ tɩŋ hatʊ sɛmɩŋ, pʊhʊlɩmɩ nɛ pɩtaa pee cɩkpenaa wɛ kpɛdɩŋ yaa sɛmɩŋ. Kɩ-tɛ yatʊ wɩlʊʊ kɩ-maɣmaɣ kɩ-wɛtʊ nɛ kɩpɩɣʊʊ lɛ, kɩ-yuŋ maɣna ɛzɩ kilonaa kɩgbanzɩ nɛ nɛɛlɛ hɛkʊʊ taa mbʊ yɔ.
[[File:Wassermelonen geschnitten.jpg|thumb|Wassermelonen geschnitten]]
Pʊwɛ se ɛyʊ ɛɖʊ tʊkaɣ pasɩtɛkɩ ŋgʊ pɔtɔkɩ yɔ nɛ sikiri tɛ pasɩtɛkɩ yaa sitire (citre) ŋgʊ paatɔkɩ kpaagba yɔ. Pasɩtɛ ŋgʊ payaɣ se Courge gigérine yaa Courge barbarine Fransɩ nɛ hadɛ kiŋ taa yɔ. [[Itaalii]] ɛjaɖɛ taa lɛ, payaɣ-kʊ se anguria yaa cocomero, [[Turki]] ɛjaɖɛ taa lɛ, karpuz, [[Pɔritigaalɩ]] nɛ [[Piresiili]] ajɛyɛ taa lɛ, melancia, sandia kɛ [[Ɛsɩpaañɩ]] ɛjaɖɛ taa, watermelon kɛ Ɛnglɩsɩ ɛjaɖɛ yaa ɖɔɖɔ スイカ (suika) [[Sapɔŋ]] ɛjaɖɛ taa.
[[File:Watermelon-garden.jpg|thumb|Watermelon-garden]]
Réunion ɛjaɖɛ tɛ (Ɛndɩ lɩŋgamʊʊ taa Fransɩ kuduyuu tɛ) paya pasɩtɛkɩ se melon. Pɩtɛ yiiduu mbʊ pɩlɩnɛ mbʊ pʊcɔlɔ yɔ se pɩkɛ kajalaɣ taa kɛlɛ tɩŋ piye ndɩ paɖʊ-ɖɩ lɩm hɛkʊ taa ɛjaɖɛ taa pɩtɩŋnɛ Ɛnglɩsɩ mɛlɛ sayaa cɔlɔ kpaɣɖʊ 19 alɩwaatʊ taa. Pasɩtɛkɩ ŋgʊ payaɣ Ɛnglɩsɩ taa se watermelon, lɩm hɛkʊ taa tɛtʊ yɔ mba taatɩɩsɩnda ɖooo canaʊ alɩwaatʊ taa melon tɩtɩŋga lɛ, pɛkpɛndʊʊ payaɣ se pasɩtɛkɩnaa tɩŋnɛ se melon waa. Pʊwayɩ kpanɛ kpaɣɖʊ nɛɛlɛ alɩwaatʊ taa Fransɩ mba yeba nɛ patɩlɩ melon lɛ, yatʊ Fransɩ melon lɛ, petisiɣ. Paa ɛzɩ sɔnɔ yɔɔdaɣ taa yiiduu mbʊ papɩzaɣ pɔñɔɔzɩ-tʊ sakɩyɛ taa kɔyɔ, papɩzɩɣ paɖɩɩnɛ-tʊ nɩɩɩ ɖɔɖɔ Réunion mba tɔm pee kɩpɩnɛɛ taa.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Tɔɔnasɩ]]
sr53xudhlv73v8fjz06p57c9dh0u7th
Patrice Lumumba
0
912
14655
11300
2020-06-29T16:22:02Z
Vilho-Veli
2526
File
14655
wikitext
text/x-wiki
[[File:PatriceLumumba1960.jpg|thumb|Patrice Lumumba (1960)]]
Palʋla Patrice Émery Lumumba [[hasɩyaɖɛ fenaɣ]] kɩyakʋ naalɛ ñɩŋʋ wiye, pɩnaɣ [[1925]] Onalua tɛtʋ taa. Onalua tɛtʋ kɛ [[Kɔŋgo Kinsasa|Kɔŋgo]] Pɛlɩjɩ (Congo Belge) ɛjaɖɛ tɛtʋ natʋyʋ. Patrice Lumumba wona sɔsaa mulum [[kɔlaɣ fenaɣ]] kɩyakʋ hiu nɛ lʋbɛ (17) ñɩŋʋ wiye, pɩnaɣ [[1961]] taa. Patrice Lumumba tasɩ ɛ-sɩm kɩsɩbʋ, ɛlɛ, pakʋ-ɩ kʋkʋʋ.
Katanga tɛtʋ taa, village ŋgʋ kɩñɔtɩna Mwadingusha egetiye kpam yɔ, kɩ-taa pakʋ-ɩ.
Patrice Lumumba kɛkɛ Kɔŋgoo Pɛlɩjɩ ɛjaɖɛ kewiyaɣ nɔɔyɔɔ tʋ kpaɣ mɩsɩkʋm fenaɣ nɛ puwolo pɩsɩɩna [[salaŋ fenaɣ]], pɩnaɣ [[1960]] ñɩŋa taa. Ɛ nɛ sɔsɔ weyi payaɣ se Joseph Kasa-Vubu yɔ, palakaɣna tʋmɩyɛ. Ɖajaa Joseph Kasa-Vubu kɛ Kɔŋgoo Pɛlɩjɩ ɛjaɖɛ taa sɔsaa mba palʋba siŋŋ nɛ ɛjaɖɛ ńɖɩ, ɖɩlɩɩ ɖi-yomiye taa yɔ, pa-taa lɛlʋ.
Patrice Lumumba pasɩma Kɔŋgoo Pɛlɩjɩ ɛjaɖɛ taa se ɛnʋ kɛŋna kalalaɣ waɖʋ ɛjaɖɛ ńɖɩ ɖɩ-tɩ yɔɔ wɛʋ lʋbʋ nʋmɔʋ taa.
==Ɛ-tɛ sukuli labʋ nɛ ɛ-tʋmɩyɛ==
Patrice Lumumba laba anasaayɩ naa Katoliki sukuli ɛtɛ. Ɛlakaɣ tʋmɩyɛ siŋŋ e-sukuli taa. Ɛlaba ɖɔɖɔ Prɩmaanɩ waa sukuli. Prɩmaanɩ waa sukuli ŋ́gʋ, Suweduwaa ɛjaɖɛ taa ɛyaa tʋlɩna-kʋ Kɔŋgoo Pɛlɩjɩ ɛjaɖɛ taa.
Pɛlɩjɩ ɛjaɖɛ kacaɣna Kɔŋgoo ɛjaɖɛ ñʋʋ yɔɔ, pʋ-tɔbʋʋ se, Pɛlɩjɩ ɛjaɖɛ ñazaɣna Kɔŋgoo ɛjaɖɛ taa ñɩma. Pɛlɩjɩ ɛjaɖɛ ńɖɩ, ɖɩtaɖʋ nesi siŋŋ se sukuli labʋ ɛɖɛɛna ɛsɩndaa camɩyɛ Kɔŋgoo ɛjaɖɛ taa, halɩ pʋkɔɔ pɩtalɩ pɩnaɣ [[1954]] ñɩŋa taa. Anasaayɩ naa Katoliki sukuli naa ɖeke kakɩlɩna wɛʋ.
Pɩnaɣ 1954 taa Kɔŋgoo ɛjaɖɛ taa sukuli wɩlɩyaa nabɛyɛ ɖʋ ŋgbɛyɛ naɖɩyɛ nɛ ŋgbɛyɛ ńɖɩ, ɖɩlʋkɩ se sukuli labʋ ɛɖɛɛna ɛsɩndaa Kɔŋgoo Pɛlɩjɩ ɛjaɖɛ taa. Ɛlɛ, patawɩlɩɣ sukulipiya se sɩɩkɔɔ sɩpɩsɩ lɔŋsɩnɖaa sɔsaa kɛ cee yɔɔ, pɛkpɛlɛkaɣ-sɩ nesi tɛɛ tʋma labʋ siŋŋ kɛna. Ɛlɛ, Patrice Lumumba ñɛcɛyɩ ɛ-tɩ kpem nɛ ɛla caanaʋ tɔm sukuli.
[[Category:!Main category]]
rpm30uiw32ajzz8ujkxm10fbc2kn7b9
Patrice Émery Lumumba
0
913
4548
4547
2017-06-24T00:06:47Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
4548
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Patrice Lumumba]]
94icjrqo6nk5ivynr4jh0tvd9c8wj7d
Payɛ
0
914
13201
10178
2018-12-26T11:07:40Z
Gnangbade
58
photos
13201
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Korean.Dance-Buchaechum-01.jpg|vignette|Korean.Dance-Buchaechum-01]]
Payɛ kɛ ɛtyʋ tɩ ciɣduu. Ɛyʋ tomnaɣ yaa ɛ-yɔɔ pilinzi ciɣduu lakɩ nɛ pɩcɔlɩ [[minziiki]] mabʋ taa. Ɖɩpɩzɩɣ ɖɩkpaɣ ɛzɩ-ɩ peteu hendu yɔ taa yaa pamakʋ soo ndɩ ndɩ yɔ taa kɛ pɩlakɩ ɛyʋ size ɛpaɣ. Paʋ taa peɖe kɛ eciɣduu e-tomnaɣ.
Patʋ wɛ ndɩ ndɩ pɩlɩɩna soo mabʋ ɖeɖe yaa hendu teu taa mbɩ yɔ. Soo mabʋ wɛ ndɩ ndɩ nɛ mbʋ ɖɔɖɔ hendu ndʋ peteu yɔ, tɛwɛ ɖɔɖɔ ndɩ ndɩ. Mbʋ yebina nɛ patʋ wɛ ɖɔɖɔ ndɩ ndɩ pɩlɩɩna soo mabʋ nɛ hendu pɛkpɛndʋ taa.
[[Fichier:Samba_Atlason_Jakobsdottir_0509_retouched.jpg|vignette|Samba Atlason Jakobsdottir 0509 retouched]]
Payɛ kɛna ɖɔɖɔ, ciɣduu kpɛm, pʋtɔbʋʋ size, ɛyʋ weyi ɛwɛ ɛpaɣ yɔ, ŋna-ɩ kɔ yɔ ŋna size e-tomnaɣ tɩŋkɛ woki kpɛm kɛ hɔlʋʋ kʋɖʋmʋʋ yaa hɔlɩŋ tɩŋkɛ yɔɔ. Alɩwaatʋ tɩŋkɛ taa ɖɔɖɔ mbɩ yɔ, payʋ pɩzɩɣ eciɣdi e-tomnaɣ pilinzi ɖɔɖɔ.
Yendu ndʋ pɛwɛ peteu tʋ yɔ ndʋ pewelesuu nɛ papaɣ yaa soo wena pɛwɛ pamakɩ yɛ yɔ, ana panɩʋ nɛ papaɣ ɖɔɖɔ. Ɛyaa com yaa sakɩyɛ payɛ wɛ nɛ payaɣ ɖɩ nɛ Fransɩ kʋnʋŋ taa size ballet. Anasaayɩ sɔnzɩ yaa wazasɩ payɛ wɛ ɖɔɖɔ.
[[Fichier:Budapest_Hungary_01.jpg|vignette|Budapest Hungary 01]]
Ɛyʋ pɩzɩʋ eciɣduu e-tomnaɣ pilinzi yem alɩwaatʋ ndʋ ɛsaŋ Ɛsɔ yɔ yaa ɛsiŋkʋ kumoɖe naɖɩyɛ tɛɛ lɛ mbɩ yɔ. Pɩkɛna ɖɔɖɔ payɛ. Pɩtɛ ɛyʋ ɛnʋ ŋnɩʋ eteu yendu natʋyʋ, ŋnɩʋ soo nayɛ taŋ. Pɩkɛna kaayɔɔdaɣ maɣzɩtʋ payɛ yaa kaayɔɔdʋtʋ tɛ maɣzɩm payɛ. Payɛ kɛna aleɣya yaa taɣ leleŋ pɩyʋ.
Kaayɔɔdʋtʋ maɣzɩm payɛ kɛ [[Aazii tɛtʋ wandamm|Aazii]] ɛjaɖɛ samaɣ kɩlɩʋ paʋ. Paya nabʋyʋ taa papayɛ naɖɩɩ size sɩɣgbelasɩ saɣʋʋ payɛ. Sɩɣgbelasɩ saɣyaa nɛ koosi maɖaa nabɛyɛ nɩ yatʋ siŋŋ kɛ payɛ yaa patʋ hɔɔlʋʋ taa.
[[Fichier:NWFusion7.jpg|vignette|NWFusion7]]
Pataɣ nabɛyɛ hɩla kɔ yɔ : ɖajaa sɔsɔ Jean-Baptiste Carpeaux pɩlɩɩna payɛ nɖɩ paya ɖɩ nɛ [[Fransɩɩ kʊnʊŋ|Fransɩɩ kʋnʋŋ]] taa size Opéra Garnier kɛ [[Fransɩɩ]] ɛjaɖɛ tɛ tɛtʋ sɔsɔtʋ ndʋ payatʋ size [[Paarii]] yɔ tɩ-taa.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Patʋ]]
evefltvj7x9bmdr7eycednuixvy1cxk
Payɛ (La danse)
0
915
4554
4553
2017-06-24T00:06:47Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
4554
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Payɛ]]
tfossht3vznyfkgsdalqwec06ffs9lt
Pazɩtʋ, tɔm hʋʋ nɛ kpɛzɩyɛ
0
916
8915
4557
2017-09-17T16:01:35Z
Gnangbade
58
links
8915
wikitext
text/x-wiki
Kabɩyɛ taa lɛ, paa [[sɩm]] mbʋ pɩwɛna tɔbʋʋ: paa pɩɩtɩɩkɛna akpadɩyʋ yaa pɩɣa, efebu yaa pɛlɔ. Mbʋ yebina nɛ nɔɔyʋ ɛzɩba kɔyɔ, pɩwɛɛ se pabazɩ nɛ pana se lee ɛsɩm lɩnaa yaa ɛbɛ kʋyɩ. Pepiŋ sɩɖʋ nɛ pɛtɛ lɛ, halʋ ɖalaa, kɔɔnaa nɛ neewaa pekpŋ ɖɩɣa taa nɛ pañɩnɩ pazɩyʋ yaa pazɩyaa ɛzɩ naalɛ yaa naatozo nɛ ɛpazɩ nɛ pana se ɛbɛ laba nɛ po-kɔɔwʋ sɩkɩ yem mbʋ. Mbʋ payaɣ se pazɩtʋ.
Pazɩtʋ ndʋ kpaaŋ nɔnɔɔtaa nɛ ɛyaa kpeekpe ɛsɩntaa kɛ weyi ɛpɔzʋ pazɩyʋ yɔ ɛpɔzɩɣ-ɩ tɔm ndʋ pazɩyʋ ɛpɩ ecosi-i nɛ ɛnɩɩ sɩm mbʋ pʋtɔbʋʋ yɔ. Pɩtɛkɛ paa anɩ pɩzɩɣna ɛkɛ pazɩyʋ: pɩwɛɛ se ɛyʋ ɛkɛ kɩnatʋ nɛ ɛwɛɛna aleewaa ɖɔɖɔ. Yee sɩm mbʋ pɩlɩna hadɛtʋ nɔɔyʋ cɔlɔ kɔyɔ, pɩwayɩ lɛ, pañɩnɩɣ tɩwaa nɛ pasʋzɩ yaa payaa hadɛtʋ ɛnʋ nɛ pana se ɛbɛ laba nɛ pakʋ-ɩ. Ɖabata taa lɛ, pɩtatɩlɩ peyeba hadɛtʋ ɛnʋ kɩlaŋ laʋ pʋyɔɔ kɛ ɛla ɛ-tɩ ɛyʋ. Ɛlɛ yee pɩkɛ ɛsɩndʋ ɛkʋna-ɩ kɔyɔ pɩwɛɛ se pahʋna-ɩ kɛ tɔm. Tɔm ndʋ paapaazʋ-tʋ hʋʋ lɛ, pacalɩ-ɩ yaʋ kɛ kooka wiyaʋ tɛ nɛ yee pɩcakɩ lɛ pʋcɔ powona efeleu ɛnʋ kɛ tɛtʋ cikpetu wiyau tɛ nɛ eetiziu kpem se pakpa ɛyɔɔ kɛ kɩkpaʋ lɛ, paya-ɩ tɔm kɛ kantɔɔ [[wiyaʊ]] tɛ. Yee peeɖe ɖɔdɔ weyi pazɩʋ nɛ tɩwaa pakpa efeletu mbʋyɔ yɔ, kantɔɔ ha-wɛɛ nɔɔ nɛ pɛɖɛɛ kpɩzɩyɛ.
==Ɛzɩma pɔñɔɔzʋʋ kpɛzɩyɛ?==
Pɔñɔɔzɩɣ kpɛzɩyɛ yɔ ñeneɣa yaa celiɣa nakayɩ taa kɛ paɖʋ sɔtʋ nɛ sɔka pasɩɩ mɩzaɣ yɔɔ. Tɩʋ nɛ weyi pakpa efeletu yɔ mba saŋʋna. Paapaazɩɣ lɛ, pataa paanɩ lɛ, pɔcɔ nɛ ewolo lɛ, ɛɖɔkʋ penim nɛ pasɩɣ taataɣ ŋga [[miŋ]] yɔɔ mbʋ lɛ, papɩɩ pe-penim mbʋ ka-taa nɛ kpɛzɩyʋ ɖʋyʋ ɖʋ miŋ nɛ etiɣ-i camɩyɛ kpeŋ kpeŋ. Penim mbʋ pɩwasɩɣ camɩyɛ lɛ, pɛlɛkɩ nɛ palɩzɩ sɔka ŋga kɛwɛ ñenewa ŋga ka-taa yɔ. Tɩʋ nɛ weyi pakpa efeletu mbʋ yɔ pɛlɛkɩɣ nɛ weyi ɛwɛna toovenim yɔ ɛɖeke ɛpɩzɩɣna ɛlɩzɩ sɔka piyele weyi ɛkpɛzɩɣ yaa ɛcɛtaa yɔ, penim hʋʋ waaa nɛ pɩña-ɩ nɛ ɛyɔɔ la heŋ. Pɩtɛkɛ sɩm yaa efeletu ɖeke wokɩna ɛyaa kɛ kpɛzɩyɛ taa: mɩlɩm, kʋdɔndʋtʋ yaa mbʋ mbʋ pɩfɛyɩ ɖeu yɔ, pɩwokɩna ɛyaa kɛ kpɛzɩyɛ taa ɖɔɖɔ.
[[Category:!Main category]]
nz1b0m6ulkc2am8e9foqwgig6b3ys63
Paŋgii
0
917
16052
12468
2022-07-27T11:58:59Z
CommonsDelinker
130
Removing [[:c:File:Complexe_sportif_Boganda_Bangui_-_Mapillary_(YWNnFth0_wsgw0uUrPYYrg).jpg|Complexe_sportif_Boganda_Bangui_-_Mapillary_(YWNnFth0_wsgw0uUrPYYrg).jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Gbawden|Gbawden]] because: per [[:c:Commo
16052
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Bangui_collage.png|vignette|Bangui collage]]
Paŋgii kɛna tɛtʊ ndʊ tɩkɩla walanzɩ kɛ [[Santrafriki]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ cikpetu kpeekpe taa. Tɛtʊ ndʊ, ndʊ ɖɔɖɔ kɛŋna Santirafrika tɛtʊ sʊzɔtʊ. Ɛyaa mba pɛwɛ peeɖe yɔ pɛwɛʊ ɛzɩ ɛyaa miliyɔɔ kʊɖʊmʊʊ nɛ nasɩlɛ mbʊ yɔ (1 200 000). Purundi wɛ lɩm pɔɔŋga payaɣ se Ubaŋgi yɔ nɛ ke-nesi kɩpanzɩ yɔɔ kiŋ.
Pɔɔ ŋga, kɛwɛna Santirafrika nɛ ɛjaɖɛ nɖɩ payaɣ tobiɛ nɛ fransɩɩ taa se RDC yɔ pa-kamaɣ yɔɔ. Ubaŋgi pɔɔ ŋga, ka-lɩmɩyɛ yɔɔ kiŋ lɛ tɛtʊ ndʊ payaɣ-tʊ se Soŋgo yɔ nɛ tɩkɛ [[Kɔŋgo Kinsasa]] tɛtʊ yɔ ndʊ ñɛwɛna. Pɔɔ kanɛ keɖeke kañandʊna kpɛm ɛzɩma pɛtɛzɩna tadɩyɛ wondu kɛ [[Purundi]] tɛtʊ taa mbʊ pʊyɔɔ yɔ lɩm wɛɛ nɛ pɩɩtɛŋ.
[[Fichier:The_Bangui_City_2.jpg|vignette|The Bangui City 2]]
Ñɩɩtʊ kulubutu tʊma sɩm ndɩ ndɩ lu pɩsaŋ, tokonaa nɛ pantalaŋ, naakomnaa. Peeɖe ɖɔɖɔ pɔñɔɔzʊ tɔɔnasɩ kʊtɔɔsɩ nɛ pasɩɣ sɩɩwɛɛkʊʊ, patɩsʊ yaa pobuu kpalabanaa taa sʊlʊm nɛ pasaɣ fɔɔfɔɔnaa ɖɔɖɔ. Mbʊ pakɩlɩɣ pɛdʊʊ nɛ awayɩ yɔ lɛ tiyamaɣ, pɩsatʊ yaa yɔlɩtʊ, ɖasɩ, kɔfɩ nɛ taŋgbaka.
Ubaŋgi taa ɖɔɖɔ kɛ sukili sʊsɔʊ kɩtɛzʊʊ wɛɛ nɛ kʊkʊ ñɛkɛna mbʊ pɩkɛna tɔsʊʊ pɩyʊ kpem yɔ. Ɛzɩ Ubaŋgi ɛjaɖɛ kpeekpe taa yɔ, kʊnʊmɩŋ weyi pɔyɔɔdʊʊ komina tʊma taaa nɛ pawɩlʊʊ-kʊ sukulinaa taa ɖɔɖɔ yɔ, ŋgʊ lɛ saŋgo nɛ fransɩɩ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Tɛtʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Santrafri]]
m8eeju2dd22o4mqjeu3cekct836dl5q
Paŋgiizi
0
918
10246
4565
2017-12-29T21:21:47Z
Gnangbade
58
liens
10246
wikitext
text/x-wiki
Mbʊ payaɣ se paŋgiiizi (Banquise) yɔ, pɩkɛ lɩm taa ɖombe sɛŋgɛlɩtʊ. Nabʊyʊ ɛɛpɩzɩɣ pɩcaɣ wezuu paŋgiizi yɔɔ. Ɛlɛ, nabʊyʊ pɩzɩɣ pɩcaɣ wezuu lɩm tɛɛ. Ɖombiye sɛŋgɛlʊʊ tɛɛ papɩzɩɣ pana mbʊ payaɣ se «Explorer’s Cove» yɔ pɩtɛ paŋgiizi (New Harbor, détroit de McMurdo). Papɩzɩɣ ɖɔɖɔ pana lɩm tɛɛ wondu ndɩ ndɩ pɔɔya. Paŋgiizi ɖompiye sɛŋgɛlɩtʊ ndʊ, lɩm sɔsɔm yɔɔ pɩmaɣ. Lɩm kiɣna nɛ pɩpɩsɩɣ ɖompe. Teŋgu taa lɩm yaa lɩŋgamɩŋ taa ñɩmbʊ yaa pɔsɩ taa lɩm kiɣna nɛ pɩpɩsɩɣ ɖompe. Lɩm taa nabʊyʊ wɛɛ nɛ payaɣ-pʊ se kalɔtɩ klasiyɛɛrɩ (calottes glaciaires) waa. Pacaɣ wɛʊ ɛzɩ ɖompe wena a-tɔm ɖɩyɔɔdʊʊ yɔ, ɛlɛ, pɩtɛkɛ ana. Paba lɛ, tɛʊ sɔsɔʊ nɩɣ nɛ ɖomba wena alɩɣna ɛsɔdaa nɛ atɔlʊʊ yɔ, ana kpɛdɩɣna nɛ pɩpɩsɩɣ lɩm taa taŋganaa mba. Paŋgiizi kʊbɩnʊʊ kpɛndɩɣ pɩtalɩ walanzɩ naadozo yaa naanza mbʊ yɔ. Paŋgiizi ŋgʊ payaɣ ɖɔɖɔ se pɩnaɣ paŋgiizi yaa niikaɣ alɩwaatʊ paŋgiizi yɔ, kiileɖiɣ pɩtalɩ pɩnaɣ tɩŋɛ. Alɩwaatʊ ndʊ payaɣ se hiver polaire yɔ, alɩwaatʊ ndʊ tɩ-taa pɩnaɣ paŋgiizi paɣzʊʊ maʊ sɛŋgɛlɩtʊ. Kɩpaɣzɩɣ maʊ sɛŋgɛlɩtʊ alɩwaatʊ ndʊ teŋgu lɩm takɩlɩ saʊ miŋ kpaŋŋ yɔ. Teŋgu taalɩm wɛʊ niikaɣ fɩnɩnɩ. Halɩ feveku tiki -1, 8 °c tɛɛ mbʊ yɔ. Niikaɣ alɩwaatʊ taa ɖompe kiɣ atalɩ mɛta yaa mɛtɛnaa naalɛ mbʊ yɔ. Halɩ pɛtɛkpɛndɩna ɖompe cikpena wena amaɣ paŋgiizi ŋgʊ kɩ-yɔɔ yɔ. Pɩnaɣ 1980 taa pamaɣzɩ aritiki tɛ paŋgiizi nɛ pana se ki-kigiŋ kɛ kpaɣ mɛtɛnaa 1,89 nɛ pɩtalɩ mɛtɛnaa 2,62. Pɩnaɣ 2012 taa lɛ, ki-kigiŋ tiba kpaɣ mɛta kʊɖʊmʊʊ nɛ puwolo pɩtalɩ mɛtɛnaa 1,75. Kpaɣ pɩnaɣ 1980 taa nɛ pɩnaɣ 2012 ñɩŋga taa lɛ, kpaɣ [[lakɩŋ fenaɣ]] ɖɩ-tɛnɖɛ nɛ puwolo pɩtɛyɩ [[agoza fenaɣ]] kɩmaŋ lɛ paŋgiizi ɖompe kiɣ nɛ pɩkɩlɩ. Ɛlɛ, kpaɣnɩ [[kɩyɛɛna fenaɣ]] ɖɩ-tɛnɖɛ nɛ puwolo [[kamɩŋ fenaɣ]] tɛyɩ kɩmaŋ lɛ, paŋgiizi ɖompe ɛɛkɩlɩɣ kiu. [[Lakɩŋ fenaɣ]] ɖɛʊ kpa lɛ, paŋgiizi ɖompe sɛŋgɛlɩtʊ tazɩɣ ɖaɣlʊʊ nɛ pɩkɩlɩ kpem. Tɩpɩlɩɣ ɖama yɔɔ halɩ pɩtalɩ kilomɛtɛnaa 9,5. Ɛlɛ, ti-huuu pasɩɣ alɩwaatʊ ndʊ paŋgiizi woki kiɖuuna [[Kanadaa]] nɛ [[Ruusii]] pe-kidemiŋ yɔ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Tɛtʋ maʋ tʋʋzʋʋ lɛɣtʋ]]
3m9ksubx4myusfe5zwbqkclo5k8yjh7
Paŋgɩladɛɛsɩ
0
919
16589
15097
2023-10-16T11:16:36Z
SHB2000
4021
([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Flag of Bangladesh (2004 World Factbook).gif]] → [[File:Flag of Bangladesh (WFB 2004).gif]] [[c:COM:FR#FR4|Criterion 4]] (harmonizing names of file set)
16589
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛjaɖɛ
| Hɩɖɛ = Paŋgɩladɛɛsɩ
| Hɩɖɛ2 = Bangladesh
| Kɩɖaʋ kɩdɛɛka = [[File:Flag of Bangladesh (WFB 2004).gif|75px]]<br>Paŋgɩladɛɛsɩ Kɩɖaʋ kɩdɛɛka
| Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ = [[File:COA of Bangladesh.svg|75px]]<br>Paŋgɩladɛɛsɩ Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ
| image_map = [[File:Bangladesh in its region.svg|190px]]<br>Paŋgɩladɛɛsɩ tɛlɛŋa
| official_languages = .
| capital = .
| government = .
| president = Ɖajaa Abdul Hamid
| area_km2 = 147,570
| population_estimate = 171,700,000
| population_estimate_year = 2016
| population_density_km2 = 1,319
| cctld = .
}}
Paŋgɩladɛɛsɩ ɛjaɖɛ wɛ [[Ɛndɩ]] tɛtʊ taa nɛ tɩwɛna Baŋgalɩ hɔɔlʊʊ ŋgʊ kʊsʊʊ nɛ teŋʊ taa yɔ kɩcɔlɔ kpam nɛ pɩwɛ Indɩ cɔlɔ. Paŋgɩladɛɛsɩ ɛjaɖɛ nɛ [[Pirmaanii]] pazɩna ɖama kamaɣ. Paŋgɩladɛɛsɩ ɛjaɖɛ lɛ, ɖɩñɔ alɩwaatʊ ndʊ Indɩ wɛ hɔɔlʊʊ ŋgʊ payaɣna fransɩ taa se Dominion du [[Pakisitaanɩ|Pakistan]] yɔ ɖooo pɩnaɣ [[1957]].
Dominion du Pakistan ŋgʊ kɩpɩsɩna kpaɣ pɩnaɣ [[1956]] kɛ ɛjaɖɛ nɖɩ payaɣ sɔnɔ se Paakistaanɩ [[Iizilaam|maliŋ]] ɛjaɖɛ yɔ. [[Paŋgɩladɛɛsɩ]] taa ɛyaa yɔɔdɩɣ kʊnʊŋ ŋgʊ payaɣ se ourdou yɔ. [[Ɛndɩ]] nɛ [[Ruusii|URSS]] pasɩna Paŋgalɩ ñɩma mba pɛwɛ Pakɩstaanɩ yɔ nɛ pamʊ pa-tɩ yɔɔ wɛʊ kɛ pɩnaɣ [[1971]]. Pɩlaba mbʊ lɛ, ɛsɩyɛ naɖɩyɛ sɛɛ nɛ you nakʊyʊ lɩɩ peeɖe nɛ ɛyaa ɛzɩ miliyɔɔnaa naatozo mbʊ yɔ hiu sɩm nɛ mba paba sewa yɔ pɛwɛɛ ɛzɩ miliyɔɔnaa hiu yɔ; piyele nɛ mba pakpa-wɛ nɛ pasʊ na-wɛ yɔ pɛwɛ ɛzɩ kutokiŋ nasɩlɛ yɔ.
Paŋgɩladɛɛsɩ taa ɖiu ɖiu caɣʊ nɛ laŋhɛzɩyɛ fɛyɩ: komina nɔsɩ ɖɛya tɛma talɩɣ hiu nɛ naanza nɛ paanɩ ɛñɩnɩɣ se ɛmʊ kewiyaɣ nɛ ɖoŋ; nɛ pɩtɛma talɩɣ ɛzɩ hiuy nɛ naanza ɖɔɖɔ mbʊ yɔ. Keteŋa kpeekpe taa taa lɛ, Paŋgɩladɛɛsɩ taa kɛ ɛyaa kɩla ɖama kpɩtɩnaʊ; nɛ kilomɛta naa agbaba naalɛ taa lɛ, ɛyaa wɛ ɛzɩ kutoku mbʊyɔ: 1 000 hab/km. Paŋgɩladɛɛsɩ wɛ aŋgba cabɩ taa; [[Komɔŋwɛltɩ ŋgbɛyɛ|Commonwealth]] taa ɖooo pɩnaɣ [[1972]], ASACR, nɛ BIMSTEC taa. Paŋgɩladɛɛsɩ tɛ ɛjaɖɛ ñʋʋtʋ kacalaɣ ñɩnʋ kɔyɔ Sheikh Mujibur Rahman ([[1920]]-[[1975]]) nɛ wayɩ wayɩ ñɩnʊ kɔyɔ Abdul Hamid ([[1944]]-). Wayɩ wayɩ ñɩnʊ ɛnɛ ɛlɛɛzɩna Zillur Rahman (1929-2013).
[[Category:!Main category]]
[[Category:Aazii]]
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Paŋgɩladɛɛsɩ]]
77opl4z3izliasv0gwteaufmulv3u3f
Paɣtʊ (Loi)
0
920
8165
4580
2017-08-25T23:50:42Z
Gnangbade
58
lien
8165
wikitext
text/x-wiki
Ɛyʊ waɖɛ tʊmɩyɛ nʊmɔʊ taa lɛ, mbʊ payaɣ se paɣtʊ yɔ, ɛyaa maɣmaɣ cakɩna nɛ paɖʊ-tʊ. Paɖuu-tʊ nɛ pɩtɛ lɛ, tɩwɛɛ paa weyi ɛ-ñʊʊ yɔɔ. Pʊ-tɔbʊʊ se paa weyi ɛwɛ paɣtʊ tɛɛ. Paɣtʊ makɩ paa anɩ. Paa ɛjaɖɛ ñʊʊdʊ, paa kewiyaɣ ñʊʊdʊ, paa paɣtʊ lɩzɩyaa maɣmaɣ ñʊʊdʊ, paɣtʊ makɩ-ɩ. Ɖɩkpaɣ habɩyɛ yɔɔ ɖɔm paɣtʊ nɛ ɖɩnaɣ. Pesiɣ haba nʊmayasa taa tilima nɛ paɖʊ a-yɔɔ [[laatriki miŋ]] ndɩ ndɩ nɛ paɣtʊ tɔŋ se yes laatriki miŋ kɩsɛmɩŋ ɛlɩna kɔyɔ, pʊwɛɛ se lɔɔɖa sayaa nɛ kpokpo sayaa nɛ cɛɛcɛ sayaa pasɩŋ nɛ naŋgbanzɩ ɖɔna ɖɛɛ. Yes laatriki miŋ weyi ɛwɛ ɛzɩ hatʊ tɔlɩm yɔ ɛlɩna kɔyɔ, pʊbʊ payaɣ nʊmɔʊ lɔɔɖa sayaa nɛ kpokpo sayaa nɛ cɛɛcɛ sayaa se pɛɖɛɛ.
Yee mbʊ, paa ɛjaɖɛ ñʊʊdʊ yaa kewiyaɣ ñʊʊdʊ yaa paɣtʊ lɩzɩyaa maɣmaɣ ñʊʊdʊ ɛɖɛɣ nɛ laatriki miŋ kɩsɛmɩŋ lɩɩ kɔyɔ, ɛsɩŋɩɣ. Ɛtasɩŋ kɔyɔ, habɩyɛ yɔɔ polisiwaa mba pasɩwa se pefeŋ nɛ pakpa mba paañaŋ habɩyɛ yɔɔ ɖɔm paɣtʊ yɔ, pakpaɣ-ɩ ɖɔɖɔ.
Toovenum lɛ, paɣtʊ yɔɔ pɩtɩŋnaa nɛ ɛyʊ waɖɛ lɩɩ. Ɛjaɖɛ taa lɛ, ɖoŋ naadozo ñazɩɣna. Kajalaɣ lɛ, mba pɔɖɔka kewiyaɣ yɔ, pʊ-tɔbʊʊ se ɛjaɖɛ ñʊʊdʊ nɛ kewiyaɣ taa caɣyaa lalaa, paba lɛ minisi waa. Ɖoŋ naalɛ ñɩŋ kɛlɛ ɛjaɖɛ paɣtʊ lɩzɩyaa. Paba payaɣ se tepitee waa (députés). Ɖoŋ naadozo ñɩŋ kɛlɛ tɔm hʊʊ ñʊŋ tɩnaa.
Ɛjaɖɛ ñɩma lɩzɩɣna ɛjaɖɛ paɣtʊ lɩzɩyaa. Paɣtʊ lɩzɩyaa mba pacakɩna nɛ palɩzɩ ɛjaɖɛ paɣtʊ ndɩ ndɩ ndʊ tɩ-yɔɔ pʊwɛɛ se paa ɛjaɖɛ tʊ weyi ɛtɩŋna nɛ laŋhɛzɩyɛ wɛɛ ɛjaɖɛ taa yɔ. Ɛlɛ, ajɛya naayɛ taa lɛ, samaɣ tɩŋa cakɩna nɛ palɩzɩ ɛjaɖɛ paɣtʊ ndɩ ndɩ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Paɣtʋ lɛɣtʋ]]
25476l5qix289yiclsgq3tmbjz5957o
Paɣtʊ (loi)
0
921
4582
4581
2017-06-24T00:06:48Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
4582
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Paɣtʊ (Loi)]]
62a5mqf6xwfeig2u5aa9comy2psphcm
Paɣtʊ tɩlɩyʊ (Juriste)
0
922
18392
18381
2025-01-18T17:25:35Z
Thuresson
5187
Annulation des modifications [[Special:Diff/18381|18381]] de [[Special:Contributions/CommonsDelinker|CommonsDelinker]] ([[User talk:CommonsDelinker|discussion]])
18392
wikitext
text/x-wiki
[[File:The Scales of Justice - geograph.org.uk - 650458.jpg|thumb|The Scales of Justice, Old Bailey, Londres]]
Paɣtʊ tɩlɩyʊ kɛ tɔm ɖɩhʊyɛ taa lɔŋ sɩnɖʊʊ sɔsɔ yaa aseɣɖe lɔŋtʊ sɔsɔ. Ɛkɛ ɛyʊ weyi ɛ-ñʊʊ taa wɛ lɔŋ kpayi kpayi yɔ yaa ɛyʊ siŋ paɣtʊ nɔmɔʊ taa yɔ. Ɛyaa cɔlɔ lɛ pɩwɛ kaɖɛ se pamazɩɣ se ɛkɛ ɛzɩ tɔm ɖɩhʊyɛ taa sɩnayʊ mbʊ pʊyɔɔ yɔ tʊmɩyɛ ndɩ ɖɩfɛyɩ kɩjɛyʊʊ alɩwaatʊ tɩŋga yɔɔ.
Ɖooo pɩnaɣ 2009 tɔm yɔkʊʊ kpaaŋ yaɣ tʊmɩyɛ ndɩ sɩnaʊ tʊmɩyɛ kɛ tɔm hʊyʊ cɔlɔ nɛ ɛjaɖɛ kewiyaɣ lɔŋ tasʊʊ taa ɖooo pɩnaɣ 1971 alɩwaatʊ taa ɖɩkɛ samaɣ tʊmɩyɛ sɩnayʊ tɔm ɖɩhʊyɛ kpaaŋ taa pɩlɩna tiyuu mbʊ peyekina-ɩ pɩtɩŋna [[Fransɩɩ]] tɔm hʊʊ paɣtʊ ndɩ ndɩ yɔɔ yɔ.
Pʊcɔ lɛ, pamaɣ ɛ-hɩɖɛ tɔm kʊjɔŋ kpaaŋ taa lɔŋ sɩnɖaa takayaɣ kɛ tɔm hʊʊ kpaaŋ nakʊyʊ taa. Tɔm hʊyʊ sɔsɔ lɩzɩɣna-ɩ se ɛkɔna ɛ-tambɔyɛ lɛɛtʊ tɔm kpɛlɛkʊʊ ɖeɖe. Pɩtɛ wɛtʊ ndʊ tɩ-wɛ camɩyɛ mbʊ pʊyɔɔ pɩtɩŋga pɩɖɩna lɛɛzɩɣ.
Tɔm hʊyaa sɔsaa wɛna pɔjɔlɔ ɛyaa mba pasɩma lɔŋ yɔ camɩyɛ hɩlaa. Palaba-sɩ paa tɔm hʊʊ kpaaŋ ŋgʊ lɛ kɩ-taa nɛ pakalʊʊ ɛyaa mba palakɩ tʊma yɔ. Pʊcɔ ŋwɛ takayaɣ yɔɔ lɛ, pɩpɔzɩɣ se pasɩmɩŋ se ŋlakɩ tʊmɩyɛ naɖɩyɛ nɛ ɖɔɖɔ ŋla takayasɩ se pɩwɩlɩɣ se ŋlʊkɩ se ŋhiɣ tʊmɩyɛ kɛ ɛjadɛ taa waɖɛ haʊ takayaɣ mʊyʊ cɔlɔ kpaaŋ sɔsɔʊ taa yaa ɛtʊmɩyɛ taa yaa ɛ-ɖɩɣa taa yee ɛtɛma wobu hɛzʊʊ kɔyɔ.
Mbʊ lɛ, ŋpɩzɩɣ ŋtɔ ñatɩ se ŋkɛ lɔŋ sɩnɖʊ tɔm kʊjɔŋ 5 taa. Mbʊ lɛ, tɔm hʊyʊ ɛtasɩɣ lɩzɩɣ lɔŋ sɩnɖʊ hɩla takayaɣ yɔɔ mbʊ pʊyɔɔ yɔ hɔɔlɩŋ lɛɛŋ tɛwɛda.
Kajalaɣ hɩɖɛ maʊ tɔm ɖɩhʊyɛ kpaaŋ takayaɣ yɔɔ kɛ pɩnzɩɣ naatozo tɛ aseɣɖe pɩyʊʊ siŋ. Tʊmɩyɛ kɛ lɔŋ sɩnɖʊ siŋ tɔm ɖɩhʊyɛ taa kɛ tʊmɩyɛ alɩwaatʊ tɩŋga ndʊ tɔm hʊyʊ sɔsɔ ɖʊ-ɩ yɔ. Lɔŋ tɩlɩyɛ nɩgbaŋgʊʊ hɔm nɔmɔʊ taa lɛ, lɔŋ tɩlɩyʊ tɔsɔɔlɩ se ɛnɩɣɩ hɔɔlɩŋ ɛ-tɔm ɛlɛ, yee tɔm yɔɔ ñɩnɩyʊ tɔm hʊyʊ ɛha-ɩ waɖɛ faɖɩɖɩ.
Hɔɔlɩŋ nɩɩyɛ taa pɩkɛ kɩjɛyʊʊ se ɛyʊ ɛnɩɩ samaɣ lɩmaɣza taa kɛ lɔŋ tɩlɩyɛ kediizasi nɛ yɔɔdasɩ nzɩ tɔm yɔɔ kandɩyaa yɔɔdʊʊ yɔ. Lɔŋ tɩlɩyʊʊ wɛʊ ɛ-tɩyɔɔ kɛ hɔɔlɩŋ ɛ-nʊ ɛ-sɩnda tɔbʊʊ se lonaa wena a-taa ɛkatɩɣ tɔm ndʊ pɩpɔzʊʊ se ɛɖʊ ɛ-nɔɔ yɔ. Mbʊ lɛ, lɔŋ tʊmɩyɛ tɔm ɖɩhʊyɛ tamʊna kɩyaakɩŋ tɩŋga lɔŋ tɩlɩyɛ laɣsɩ.
==Paɣtʋ tɩlɩyaa sɔsaa==
<gallery widths="150" heights="150" align="center">
Fichier:Plato-raphael.jpg|[[Platon]]
Fichier:Cicero - Musei Capitolini.JPG|[[Cicero]]
Fichier:The great Tribonian.jpg|[[Tribonian]]
Fichier:Papinian bas-relief in the U.S. House of Representatives chamber.jpg|[[Aemilius Papinianus|Emilio Papiniano]]
Fichier:Saint Thomas Aquinas.jpg|[[Thomas Aquinas]]
Fichier:Bartolo da sassoferrato.jpg|[[Bartolus de Saxoferrato]]
Fichier:Dr Sir Albericus Gentilis (Father of international law).png|[[Alberico Gentili]]
Fichier:Francisco vitoria.jpg|[[Francisco de Vitoria]]
Fichier:Somer Francis Bacon.jpg|[[Francis Bacon]]
Fichier:Michiel Jansz van Mierevelt - Hugo Grotius.jpg|[[Hugo Grotius]]
Fichier:Sir William Blackstone from NPG.jpg|[[William Blackstone]]
Fichier:Cesare Beccaria in Dei delitti crop.jpg|[[Cesare Beccaria]]
Fichier:Jeremy Bentham by Henry William Pickersgill detail.jpg|[[Jeremy Bentham]]
Fichier:John Stuart Mill by London Stereoscopic Company, c1870.jpg|[[John Stuart Mill]]
Fichier:Sir Alexander Cockburn LCJ.jpg|[[Sir Alexander Cockburn, 12th Baronet|Alexander Cockburn]]
Fichier:Francesco Carrara.jpg|[[Francesco Carrara (jurist)|Francesco Carrara]]
Fichier:Frankfurter-Felix-LOC.jpg|[[Felix Frankfurter]]
Fichier:Oliver Wendell Holmes Jr circa 1930-edit.jpg|[[Oliver Wendell Holmes, Jr.]]
Fichier:Edward Marshall Hall.jpg|[[Edward Marshall Hall]]
Fichier:Dr. Bhim Rao Ambedkar.jpg|[[B. R. Ambedkar]]
Fichier:M Battye.jpg|[[Margaret Battye]]
Fichier:Richard Posner at Harvard University.jpg|[[Richard Posner]]
Fichier:Ruth Bader Ginsburg 2016 portrait.jpg|[[Ruth Bader Ginsburg]]
</gallery>
[[Category:!Main category]]
[[Category:Paɣtʋ lɛɣtʋ]]
fh2lvopyc2gjpopvae8iwrko3ynpzj1
Paɣtʊ ɖɔnɛ
0
923
11552
11551
2018-02-22T20:06:07Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Paɣtʊ ɖɔnɛ (Règlement)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Paɣtʊ ɖɔnɛ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Supression traduction française
11552
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:E,23d_Parking-relais_-_ancien_(2).JPG|vignette|E,23d Parking-relais - ancien (2)]]
[[Fichier:Parc_de_Dieppe,_règlements.jpg|vignette|Parc de Dieppe, règlements]]
Paɣtʊ ɖɔnɛ pɩkɛ ɛjaɖɛ kewiyaɣ tɛ waɖɛ wɛtʊ ndɩ ndɩ ndʊ ɛyaa kpeekpe sɩma yɔ. Pɩkɛ paɣtʊ lɩzɩyʊʊ nɔɔyʊ lɩmaɣzaa. Takayasɩ kɩmamasɩ nɛ kewiyaɣ lɔŋ tasʊʊ tɛ paɣtʊ ɖɔnɛ nɛ kewiyaɣ paɣtʊ kɩkpaɣtʊ nɛ tɔm kɩsɩzɩtʊ nɛ takayasɩ kɩcɔcɔsɩ pɩ-kpeekpe pɩkɛ paɣtʊ ɖɔnɛ yaa tʊma taa paɣtʊ ɖɔnɛ.
Paa ɖooye tɩkpa tɩcaɣ ɛyʊ tɛ tʊma yɔɔ cɔnaʊ waɖɛ yɔ. Paɣtʊ wɛtʊ wɛ kpaɖʊ yɔɔ kpaɖʊ yɔɔ pɩlɩna ɛyʊ sɔsɔ weyi ɛmaɣ-tʊ yɔ nɛ tɩ-tɛ ɖeyi ɖeyi wɛtʊ cɔlɔ kɔzɩ kɔzɩ takayasɩ kɩcɔcɔsɩ tɛ. Pɩtɩŋga pɩ-taa lɛ, ɖɩnaɣ se tɩkpɛnda naalɛ ndʊ yɔ, ndʊ tiyeki se pala paɣtʊ takayaɣ nakayɛ yɔɔ tʊmɩyɛ yɔ nɛ tɩyɔɔ wɛʊ mbʊ pɩɩpɔzɩɣ paɣtʊ keem yɔ.
Kajalaɣ lɩmaɣza taa lɛ, kewiyaɣ paɣtʊ ɖɔnɛ tɛ mʊʊ ɖoŋ nɩɩyɛ paɣtʊ lɩzɩyʊʊ cɔlɔ se ɛla tʊmɩyɛ hɔɔlʊʊ nakʊyʊ ŋgʊ paɣtʊ lɩzɩyʊ ɛmaɣzɩɣ se ɛɛpɩzɩɣ ɛwɛna ɖoŋ yɔ. Keekee lɛ, komina wɛŋna ɖoŋ se kɩpɩzɩɣ kɩkpaɣ paɣtʊ naa hɔɔlʊʊ ŋgʊ kɩ-taa.
Lɩmaɣzɩyɛ naalɛ taa lɛ, kewiyaɣ paɣtʊ ɖɔnɛ lɩzɩna paɣtʊ kɩkpaɣtʊ se pɔsɔzɩɣ nɛ pawɩlɩ ɛzɩma paɣtʊ ɛcaɣ keekee yɔ. Ɛlɛ, pɩtɩŋga pɩ-taa mbʊ yɔ pañaŋ paɣtʊ ɖɔɖɔ paa takayaɣ taa yaa lɩmaɣza taa. Pɩtɛkɛ mbʊ yɔ paɣtʊ yɔɔ ɖɔnɛ kaɣ ɖɩm pɩlɩna paɣtʊ lɛɛtʊ cɔlɔ mbʊ yɔ tɩkɩlɩ kewiyaɣ keem.
Tɩyɔɔ wɛʊ paɣtʊ ɖɔnɛ pakpaɣ-tʊ pɩtɩŋna pɩnaɣ [[1958]] tɛ paɣtʊ takayaɣ hɔɔlaɣ 37 kiɖe tɛ, hɔɔlaɣ ŋga ka-taa paɣtʊ ɖoŋ wɛ kɩmaŋ paale. Pɩkɛ paɣtʊ ndʊ tɩcɛlɩɣ mbʊ payi ɛyʊ sɩma tɛ paɣtʊ kɩmaŋ. Pɩlɩna kiɖe ndɩ ɖɩ-yɔɔ komina pɩsɩɣ ɖɩɖʊ paɣtʊ pɩsɩna sɩnaʊ nabʊyʊ paa pɔtɔcɔna paɣtʊ ɛsɩnda kɔyɔ. Ɛlɛ tʊnɛ ɛnʊ tɩñaŋ paɣtʊ takayaɣ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Paɣtʋ lɛɣtʋ]]
6br5ql5belh7if5siporg3j6i4f6ijc
Peekɛɛ
0
924
18465
14467
2025-04-20T21:33:41Z
Shujianyang
5342
18465
wikitext
text/x-wiki
[[File:Beijing montage 2024.png|thumb|Peekɛɛ]]
'''Peekɛɛ''' kɛna [[Siini (Chine)|Siini]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ sɔsɔtʊ nɛ patasʊʊ -tʊ yaɣ-tʊ ɖɔɖɔ se Peyijini. Tɛtʊ tʊnɛ tɩwɛ Siini nɛ hayʊ kiŋ hɔɔlʊʊ taa piyele tɩ-walanzɩ landammm taa maɣna ɛzɩ ɛkɩtaarɩnaa 1 641 000 yaa kilomɛtanaa 16 410. Siini ɛjaɖɛ taa lɛ, Peekɛɛ kɛŋna tɛtʊ ndʊ tɩ-taa politiiki nɛ ɛsɩkuliye kɩla wɛʊ yɔ piyele tɛtʊ ndʊ payaɣ-tʊ se [[Hɔŋkɔŋgɩ|Hɔŋkɔŋ]] nɛ Caŋgayɩ yɔ, tɩ-taa kɛ tɔsʊʊ nɛ ɛsɩndaa wobu kɩla wɛʊ.
Peekɛɛ tɛtʊ taa kataɣ sɔsɔɣa nakayɩ wɛɛ nɛ peeɖe pahayɩsʊʊ efabiya nɛ pɛlaa, pʊyɔɔ kɛ pɩnaɣ 2008 taa keteŋa kpeekpe ha ɛsa nɛ Peyijini tɛtʊ. Mbʊ yebina nɛ Siini ɛjaɖɛ pazɩ ɖɩ-ñɔɔzɩ camɩyɛ Peekɛɛ tɛtʊ tʊnɛ pɩ-tɛ pɩnaɣ taa. Pɩyɔɔ ɖɔɖɔ kɛ keteŋa kpeekpe taa ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩñɔɔzʊʊ tɔnʊʊ taa alafɩya nɛ hayɩsʊʊ yɔ, ɖɩɖaana lɩzʊʊ Peekɛɛ tɛtʊ se patasɩ aleɣya anaa labʊ pɩnaɣ 2022.
Siini ɛjaɖɛ kpeekpe taa lɛ, Caŋayɩ tɛtʊ wayɩ lɛ, Peekɛɛ tɛtʊ tɩŋgɩna ɛyaa ɖɔʊ taa nɛ pɩnaɣ 2013 taa paakala ɛyaa kɛ peeɖe lɛ, paakpɛnda miloyɔɔnaa 21 150 000.
Ɛzɩ ajɛya lɛɛna taa tɛtʊ sʊsɔtʊ lɛɛtʊ yɔ, Peekɛɛ tɛtʊ nɛ ajɛyaa naayɛ taa ñɩndʊ paɖʊ nɔɔ nɛ palakɩ tʊma kʊɖʊma. Tɛtʊ tʊnɛ tɩlakɩ tʊma nɛ Afrika keteŋa taa tɛtʊ, Amerika taa ñɩndʊ, [[Aazii tɛtʋ wandamm|Azii]] taa ñɩndʊ, [[Eerɔpʋ tɛtʋ tɔm|Erɔpʊ]] keteŋa taa ñɩndʊ nɛ [[Oseyanii tɛtʋ wandamm (Océanie)|Oseyanii]] taa tɛtʊ natʊyʊ ɖɔɖɔ. Tɛtʊ ndʊ tɩtɩŋga tɩkɛnda nɩɩnɩwa (50). Paya:g Peekɛɛ maalika yɔɔ cɔnɩyʊ kɩfalʊ se Wang Anshun nɛ ɛtakayaɣ taa mayʊ kɔyɔ Guo Jinlong.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Tɛtʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Aazii]]
[[Category:Siini]]
mm6wx9g0rzi3n7eqe26fbycnk88p0a6
Peenɛɛ
0
925
15092
10905
2021-10-16T09:23:30Z
Εὐθυμένης
2319
([[c:GR|GR]]) [[File:Coat of arms of Benin.jpg]] → [[File:Coat of arms of Benin.svg]]
15092
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛjaɖɛ
| Hɩɖɛ = Peenɛɛ
| Hɩɖɛ2 = Dahʋma
| Kɩɖaʋ kɩdɛɛka = [[File:Flag of Benin.svg|75px]]<br>Peenɛɛ Kɩɖaʋ kɩdɛɛka
| Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ = [[File:Coat of arms of Benin.svg|75px]]<br>Peenɛɛ Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ
| image_map = [[File:Benin-CIA WFB Map.png|190px]]<br>Peenɛɛ tɛlɛŋa
| official_languages = fransɩɩ
| capital = [[Porto Novo]] (politique), [[Cotonou]] (commerciale)
| government = .
| president = Ɖajaa Yayi Boni
| area_km2 = 114,763
| population_estimate = 10,879,829
| population_estimate_year = 2015
| population_density_km2 = .
| cctld = .
}}
Peenɛɛ ɛjaɖɛ kɛ payawaɣ ɖooo se Ɖahʊma nɛ kɩkɛ [[Afrɩka tɛtʋ wandamm|Afrika]] nɛ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa ɛjaɖɛ naɖɩyɛ. Ɖɩwalanzɩ kpayɩ taa lɛ, pɩmaɣna ɛzɩ 114 763 km2 nɛ ɖɩ-ɖalakɩŋ wɛ ɛzɩ kilomɛtana 670 yɔ. Pɩnaɣ 2013 taa lɛ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa ɛyaa kaawɛ ɛzɩ 10 008 749 yɔ. Wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa lɛ, Peenɛɛ sɩ kamaɣ nɛ [[Togo]] tɛtʊ, wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa lɛ pɩsɩna [[Naajeeriya|Najeeriya]], nɛ hayi kɩŋ lɛ, [[Nizɛɛrɩ|Nigerɩ]] nɛ [[Purkina Fasoo]]. Peenɛɛ wɛ kɩ-tɩ yɔɔ kpaagba wɛʊ kɛ kɩyɛna fenaɣ kacalaɣ wiye pɩnaɣ 1960 nɛ payawaɣ-kʊ pɩtɛ alɩwaatʊ se Ɖahʊma.
Kɩmʊwaɣ kɩ-tɩ yɔɔ wɛʊ mbʊ lɛ, [[Fransɩɩ|Fransi]] sɔsɔ weyi payaɣa-ɩ se Louis Jacquinot yɔ, ɛnʊ ɖʊsɩna kewiyaɣ kɛ Ɖahʊma nɔɔ yɔɔ ɖɛyʊ ɖa-caa Hubert Maga se ɛnʊ yɔ peeɖe tɛtʊ ñʊʊtʊ. Pɩlabɩ pɩnzɩ hiu nɛ naalɛ lɛ, [[Mathieu Kérékou]] mʊ kewiyaɣ kpelaɣ nɛ pɩnaɣ 1975 lɛ ɛlɛɣzɩ Ɖahʊma nɛ payaɣ se Peenɛɛ. Eɖiyaɣ ɛ-ɛjaɖɛ ɛzɩ [[Komiinism|Kɔmiinizim]] paɣtʊ pɔzʊ yɔ kɛ kpaɣ pɩnaɣ 1974. Ɛlɛ pɩkɔma ɛzɩ pɩnzɩ kagbanzi wayɩ lɛ Peenɛɛ ɛjaɖɛ sʊʊ kʊñɔŋ sɔsɔʊ nakʊyʊ taa nɛ pɩnaɣ 1990 lɛ, kɩlɛɛzɩ komina paɣtʊ tɩŋga. Pɔtɔ caca lɛ pawa Mathieu Kérékou nɛ ɛkʊyɩ kpelaɣ yɔɔ ɖɔɖɔ ɛzɩ pipɔzɩɣ yɔ. Pɩnaɣ 1996 paɖaɣnɩ tɔʊ caca lɛ, samaɣ lɩzɩ Mathieu Kérékou se ɛɖaɣnɩ kɛʊ Peenɛɛ ɛjaɖɛ ñʊʊtʊ. Wayɩ mbʊpʊnɛ pɩ-taa lɛ ɛtatasɩ kɩñazɩɣ tɔm nɛ ɖoŋ tɔm ɖɩɩnaʊ pɩkɔɔ pɩtalɩ 2006 pɩnaɣ taa.
[[Pɔɔrto-noovoo]] kɛŋna tɛtʊ sɔsɔtʊ ɛlɛ, [[Kotonu]] kɔyɔ tɔsʊʊ nɛ ɛsɩnda wobu tɛtʊ sɔsɔtʊ kpem. [[Fransɩ]] kɛ pɔyɔɔdɩɣ Peenɛɛ ɛjaɖɛ taa nɛ liidiye nɖɩ pɔtɔkɩ yɔ ɖɩɖɩ lɛ fraŋseefa. [[Yayi Boni]] kɔyɔ Peenɛɛ ɛjaɖɛ ñʊʊdʊ kɩfalʊ. Ɛnʊ wabina Mathieu Kérékou kɛ caca ŋgʊ paatɔ lakɩŋ fenaɣ hiu nɛ nakʊ pɩnaɣ 2006 yɔ; pɩwayɩ lakɩŋ fenaɣ hiu nɛ kʊɖʊmʊ pɩnaɣ 2011 ɖɔɖɔ lɛ, patasɩ-ɩ lɩzɩʊ se ɛtasɩ ɛjaɖɛ ɖɔkɩɣ kɛ pɩnzɩ kagbanzɩ mbilim. Ɛzɩ paɣtʊ pɔzɩɣ yɔ, Yayi Boni kaɣ kʊyʊʊ kpelaɣ yɔɔ ɖiu ɖiu kɛ pɩnaɣ 2016 nɛ ɛkazɩ kpeelaɣ kɛ lɛlʊ mbʊ pʊ-yɔɔ yɔ, peeɖɛ ñʊʊdʊ ɛɛɖɛʊ pɩnzɩ hiu kɛ kewiyaɣ yɔɔ lɩŋŋŋ. Kpaɣ ɖooo ɛzɩ Ɖahʊma pɩsɩʊ Peenɛɛ yɔ, Afrika wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa payɩ lɛ, Peenɛɛ ɛjaɖɛ wɩla kaɣlaa se [[temokraasii]] wɛ kɩ-ɛjaɖɛ taa.
=Ɖenɖe kɩwɛɛ yɔ=
==Kɩ-kamasɩ==
==Kʊ-pʊŋ nɛ ki-piyasɩ pɛ-wɛtʊ==
==Feveku==
==Mbʊ pʊcɔ-kʊ kpɛɛɛ pɩta yɔ==
=Kʊ-tɔm=
==Samaɣ huuu==
==Ɛzɩma pɩɩwɛ caanaʊ yɔ==
=Paribaawaa kewiyisi==
==Yurubawaa kewiyisi==
==Ajaa Eveewaa kewiyisi==
==Anasaayɩnaa ̃nazʊʊ-kʊ yɔ==
==Kɩ-tɩ yɔɔ wɛʊ==
==Kɩpɩsɩʊ ɛjaɖɛ yɔ(1974-1990)==
==Temokrasii calʊʊ lɩʊ yɔ==
==Yayi Boni ɖoŋ==
=Ɛzɩma peɖiyiɣ-kʊ yɔ=
=Tɔsʊʊ=
=Ɛzɩma pɔ̃nɔɔzʊʊ kɩ-tɛtʊ yɔ=
=Ɛyaa nɛ samaɣ=
==Samaɣ ̃nʊʊ==
==Kʋnʋmɩŋ==
==Ɛsɔ nʊmɔʊ==
==Sukuli labʊ==
==Televisiyɔɔaa nɛ raadiyonaa==
==Spɔɔrɩ==
=Sɔnzɩ=
==Sɩʊkpelesi==
==Takayɩsɩ==
==Minziiki==
==Tɔɔnasɩ==
==Kasandʊ kɩyakɩŋ==
=Tɔnʊʊ taa alaafɩya=
==Lɛɣtʊ ndʊ tɩ̃nɩnɩɣ kʊdɔmɩŋ lɩʊ tɔm yɔ==
==Tɔɔnaɣ kɩɩyakʊ==
=Kɩ-mayaɣ=
=Takayɩhayʊʊ tɛɛ tɔm nɛ tɩ-ɖɩnayɛ=
=ɩcɔna ɖɔɖɔ=
==Takayɩsɩ lɛɛsɩ==
{{Afrɩka}}
[[Category:!Main category]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Peenɛɛ]]
fjvac1cavxn42hqgo4en5kpgm9bnlnc
Peetiraa
0
926
18357
13960
2024-10-30T10:55:30Z
Andre Engels
844
merge
18357
wikitext
text/x-wiki
{{merge|Petra}}
[[File:Petra First Glimpse.jpg|thumb|Petra First Glimpse]]
Peetiraa kɛna naabateeyiiyɛ waa tɛtʋ nɛ pɩcɔ hooo hooo nɛ [[Iizilaam|malɩŋ]] tɔm talɩɣ. Peetiraa kʋnɛ, kɩwɛna sɔnɔ Jɔrdanɩ ɛjaɖɛ nɛ kɩ-hadɛ hɔɔlʋʋ taa kiŋ. Ɖooo kɩbɩnjazɩ wɛɛ taa kɛ paɣlɩza Peetiraa kʋnɛ kɛ wayɩ wayɩ kpaɖʋ luutozo alɩwaatʋ taa.
[[File:Treasury_Petra.jpg|thumb|Treasury Petra]]
Palɩza Peetiraa ŋgʋ pɩcɔ palʋlʋʋ krɩstʋ yaa pɩcɔYesu Krɩstʋ kɔŋ ɛjaɖɛ yɔɔ cɩnɛ. Edomiiti waa lɩzana Peetiraa ŋgʋ. Nɛ kpaɖʋ loɖo n̄ɩŋgʋ taa lɛ nɛ pɩcɔ palʋlʋʋ yaa Yeesu Krɩstʋ yaa pɩcɔ nɛ ɛkɔŋ ɛjaɖɛ yɔ lɛ, kɛ Naabateeyiiyɛ waa tɛ ɛjaɖɛ n̄ʋʋndɩna mʋʋ Peetiraa ŋgʋ.
[[File:Petra Monastary.jpg|thumb|Petra Monastary]]
Naabateeyiiyɛ waa mba palabɩna nɛ Peetiraa ŋgʋ kɩ-hɩɖɛ sɛɣ nɛ patɩlɩ-ɖɩ nɛ samtʋ. Peetiraa hɩɖɛ sɛɣʋ nɛ kɩ-samtʋ tɩlɩtʋ ndʋ, tɩlɩna ɛzɩma ɛnʋʋzɩ, wondu pɛdɩyaa cakaɣ habɛɛ yɔ kɛɖɛɖɛ cɛŋga tɩyɛ yɔ. Pɛpɛdaɣ tulaaliwaa, nɛ sɔzɩŋ kuzoku wondu, nɛ wondu lɛɣtʋ sakɩyɛ.
[[File:Corinthian Tomb, Petra 01.jpg|thumb|Corinthian Tomb, Petra 01]]
Ajɛɛ anɛyɔ: [[Egipiti]], nɛ [[Siirii]], nɛ Arabi hadɛ hɔɔlʋʋ taa ŋgʋ, nɛ pɩtasɩna tɛtʋ hɛkʋ taa ɛwadɩyɛ egeetiye, a-pɛdaɣ ɖɔɖɔ a-hɛkʋ taa wondu lɛɣtʋ sakɩyɛ. Peetiraa tɛtʋ tʋnɛ, pɩkɔma pɩtalɩ ɛzɩ pɩkpaʋ nɛ kpaɖʋ luutozo taa mbɩyɔ lɛ, papaza lɛɣzʋ kɩyɛkɩŋ habɛɛ.
[[File:Petra_Theater.jpg|thumb|Petra Théâtre]]
Nɛ alɩwaatʋ ndʋ tɩ-taa ɖɔɖɔ lɛ, ɛzɩma ɛnʋ ɛzɩ tɛtʋ selaɣ yɔɔ lɛ, pɩlakɩnɛ Peetiraa egeetiye yaa tɛtʋ taa samaɣ wɛɛ nɛ pakʋyʋ pazɩ pazɩ nɛ peseɣu tɛtʋ ndʋ tɩ-yɔ. Pʋtɔbʋ size tɛtʋ seluu ɖɔɔnana samaɣ loniye nɖɩ ɖɩ-taa. Samaɣ ŋga kaawɛ tɛtʋ ndʋ tɩ-yɔɔ yaa tɩ-kamasɩ yɔɔ yɔ, kaakpɛnda kudokiŋ hiŋ naalɛ nɛ kagbanzɩ.
Sɔnɔ ɛsɛ kuliye alɩwaatʋ tʋnɛ tɩ-taa lɛ, pɔsɔ Peetiraa tɛtʋ yɔ. Paɖaɣna tʋ n̄ɩnʋ nɛ pana-tʋ pɩlɩna ɛjaɖɛ wɩsɩ ɖɩɖʋyɛ n̄ɩnɩyʋ ɖajaa Jean Louis Burckhardt kɛ pɩnaɣe 1812 taa. Ɖajaa ɛnʋ, ɛkɛkɛ [[Suwiisi]] ɛjaɖɛ taa losuyu wobuyu.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Matʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Wɩsɩ ɖɩlɩyɛ hɛkʋ taa hɔlʋʋ wandamm]]
[[Category:Egipiti]]
chlo2xwqqr4jc9t9sxd239vp59qcuno
Peine capitale
0
927
11365
4618
2018-02-13T16:54:15Z
Gnangbade
58
liens
11365
wikitext
text/x-wiki
Kʊñɔŋ [[sɩm]] yaa kʊñɔŋ sɔsɔʊ, pɩkɛ kʊñɔŋ ŋgʊ paɣtʊ maɣmaɣ ɖʊwa yɔ, nɛ pɩkɛna se pakʊ ɛyʊ weyi pasɩma-ɩ se ɛlaba kɩdɛkɛdɩm sɔsɔm yɔ. Tɔm ndʊ pahʊwa yɔ tɩlɩna tɔm ɖɩhʊyɛ takayaɣ taa. Yee takayaɣ nakayɛ ɛfɛyɩ yaa paasɩŋ nakayɛ kɔyɔ pɔtɔŋ se pakʊ-ɩ kɛlɛʊ yaa pana kʊtʊ yaa tɩ yɔɔ wɛʊ hʊtʊ. Kʊñɔŋ sɩm lɩna alɩwaatʊ yaa wɛɛ yaa lone cɔloɔ.
Pama-tʊ ajɛyɛ 93 paɣtʊ takayasɩ taa nɛ pasɩm-tʊ, ɛlɛ ajɛyɛ 192 kedeŋga kpeekpe lɛ, ajɛyɛ nɛɛlɛ ñakpaɣ kʊtʊ pɩnaɣ 2014. Pɩkɛ nɩgbaŋʊʊ hɔm mbʊ pasɩma paa aŋgba ɛzɩ [[ONU ŋgbɛyɛ|ONU]] etisi kɔyɔ yaa [[Eerɔpʋ tɛtʋ wandamm|Erɔpʊ]] paɣtʊ tɔm hʊʊ kpaŋ ɛsɔɔlʊʊ kɔyɔ. Ajɛyɛ sakɩyɛ lʊba se paɖɩzɩ tɔm ndʊ lɛlɛyɔ wɛɛ taa ɛlɛ awɛɛ ŋñɩɩ kedeŋga taa. Ajɛyɛ ana a-taa lɛ, naalɛ yeke koŋ lakɩna tʊmɩyɛ nɖɩ [[Sapɔŋ]] nɛ [[Etaazuunii]].
Ajɛyɛ kpeekpe ɛsɩnda, [[saŋayɩŋ fenaɣ]] kɩyakʊ 18 pɩnaɣ [[2007]], ONU paɣtʊ lɩzɩyakpeekpe hiɣ kɔyɛ hayʊ ajɛyɛ 62/149 tisi nɛ pama takayaɣ nɛ paɖʊ alɩwaatʊ kpaagba ñɩndʊ ndʊ tɩ yɔɔ kʊñɔŋ ŋgʊ kɩsɩna yɔ ajɛyɛ kpeekpe taa. Lɩmaɣza ana ɖɔɖɔ ɛzɩ lɛna wena ONU katɛma labʊ yɔ tapazɩ akɩlɩ wɛnaʊ wazaɣ ɛlɛ pɩwɛ ajɛyɛ sakɩyɛ tisa yɔ pɩlabʊ se paɖɩzɩɣ-tʊ. Kpɛlɩ lɛ, ajɛyɛ hiu wena a-taa ɛyaa kɩlɩ ɖɔʊ yɔ akʊyɩ se cam tɔm ndʊ tɩlakɩ. Kɛlɛ paɖanɩ lɛzɩɣ takayaɣ pɩnaɣ [[2014]].
Pɩtɩŋna kiɖe tɛ tɔm naa nabɛyɛ yɔɔ lɛ, maɣzɩm mbʊ pɩtɛ ɖɩzʊʊ ŋgbɛyɛ naɖɩyɛ ñɔɔ pɩnaɣ 1757 [[Paarii]] tɛtʊ taa pɩlɩna ɛzɩma pahɩza nɛ pamakɩ Robert François Damiens se pʊcɔ pakʊ-ɩ mbʊ pʊyɔɔ yɔ ɛca tɔm Louis 15. Ɛlɛ keeke lɛ, ŋgbɛyɛ kɩlʊbɩyɛ nɖɩ ɖɩñɔɔ pʊɖʊzɩna Cesar Beccaria tʊma susuu alɩwaatʊ, wena a-taa ɛtɔŋ se wɛɖɔyɛ nɛ kʊñɔŋ (pɩnaɣ 1764) ɛtɔŋ se kʊñɔŋ kʊtʊ ndʊ tɩka wazaɣ.
Ajɛyɛ kpeekpe taa ŋgbɛyɛ ndɩ laŋhɛzɩyɛ ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ se Amnesty laba lɩmaɣza nɛ ɖɩñɩŋɩ ɖɔɖɔ nɛ ɖɩɖʊ ɖɩ-takayaɣ taa kɛ ɛyaa kʊñɔŋ kʊtʊ ndʊ tɩ tɔm. Etaazuunii ɛjɑɖɛ taa lɛ, paɖʊ alɩwaatʊ ndʊ ɛyaa kʊtʊ ndʊ tɩsɩna yɔ, tɩpaɣzɩ pɩnaɣ [[1967]] nɛ tɩtɛ pɩnaɣ [[1977]], pɩnaɣ ŋga pɔtɔ malɩfa Gary Gilmore Utah. [[Kanadaa]] ɛjaɖɛ taa lɛ, kewiyaɣ ɖɩzɩ tɔm ndʊ ɖooo hasɩyaɖɛ fenaɣ kɩyakʊ 16 pɩnaɣ [[1976]] wɛɛ ɖɔyɛ tɩŋa yɔɔ nɛ pɩkazɩ natʊyʊ natʊyʊ sɔɔjanaa hɔɔlʊʊ taa.
[[Category:!Main category]]
hjx61x1p0nch0njo7tn9t43n12n9arw
Peruu
0
928
18378
18372
2024-12-30T18:04:27Z
Tanbiruzzaman
4504
Révocation d’une modification réalisée par [[Special:Contributions/2A01:CB20:40D1:4600:BCFC:73F:F9F6:25AA|2A01:CB20:40D1:4600:BCFC:73F:F9F6:25AA]] ([[User talk:2A01:CB20:40D1:4600:BCFC:73F:F9F6:25AA|discussion]]) et restauration de la dernière version réalisée par [[User:FireDragonValo|FireDragonValo]]
16000
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛjaɖɛ
| Hɩɖɛ = Peruu
| Hɩɖɛ2 = Pérou
| Kɩɖaʋ kɩdɛɛka = [[File:Flag of Peru (state).svg|75px]]<br>Peruu Kɩɖaʋ kɩdɛɛka
| Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ = [[File:Escudo nacional del Perú.svg|75px]]<br>Peruu Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ
| image_map = [[File:LocationPeru.svg|190px]]<br>Peruu tɛlɛŋa
| official_languages = .
| capital = .
| government = .
| president = Ɖajaa Martín Vizcarra
| area_km2 = 41,543
| population_estimate = 17,000,059
| population_estimate_year = 2016
| population_density_km2 = 407.8
| cctld = .
}}
'''Peruu''' kɛna Amerika nɛ hadɛ kiŋ ɛjaɖɛ naɖɩyɛ nɛ ajɛya wena acɔèɖɩ nɛ ata y; oana yɔ: [[Ekuwatɛrɩ|Ekuwatɛɛrɩ]], [[Kolombi|Kolombii]], [[Piresiili|Pireziili]], [[Polivi]], [[Silii]] nɛ [[Pasifiki Lɩŋamʋʋ]]. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ dɩ-walanzɩ taa wɛ 1 285 220 km2. Pɩnaɣ [[2008]] taa pakɩlɩ peeɖe ɛyaa lɛ pɛkpɛnda miliyɔɔwaa 29,1.
Peruu ɛjaɖɛ ta tɛtʊ sɔsɔtʊ paaɣ se Lima nɛ tɛtʊ tʊnɛ tɩ-taa ɖeke ɛyaa kpɛnda miliyɔɔnaa nakʊ. Lima tɛtʊ ndʊ, ndʊ tɩkɩlɩna paɣlʊʊ nɛ tɩ-taa ɖɔɖɔ kɛ tɔsʊʊ nɛ ɛsɩntaa wobu kɩla wɛʊ.
Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛ komina ɖɔŋ paɣtʊ ndʊ paaɖʊ-tʊ ɖooo pɩnaɣ [[1993]]. Peruu kɛ ɛjaɖɛ nɖi ɖɩwɛna hɔɔlɩŋ 24 ɛlɛ komina cɩyɩ kɩ-tɩ nɛ tʊma sɔsɔna wɛɛ paa egeetiye nɖɩ ɖɩ-taa. Kʊnʊŋ ŋgʊ pɔyɔɔdɩɣ yɔ ŋgʊ lɛ [[Ɛsɩpaañɔlɩ kʊnʊŋ|Ɛsɩpaañɔlɩ]] nɛ pʊwayɩ lɛ Kesuwa nɛ Ayimara.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Amerika]]
[[Category:Ameriki nɛ hadɛ kiŋ wandamm]]
[[Category:Peruu]]
gaf9d4ej056q3bkqa0l7irjqkavk5bx
Peter Tchaikowsky
0
929
18328
15667
2024-09-24T18:08:50Z
Eurohunter
1575
-empty space
18328
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Piotr Ilitch Tchaikovsky
|image = Peter Tschaikowski.jpg|thumb|Peter Tschaikowski
|px = 190
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = [[Ruusii (Russie)|Ruusii]]
|Ɛ-tʋmɩyɛ = hendu lɩzɩyʊ
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = Votkinsk
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = [[agoza fenaɣ]] kɩyakʊ 7 pɩnaɣ 1840
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ = St Petersbourg
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ = [[kamɩŋ fenaɣ]] kɩyakʋ 6 pɩnaɣ 1893
|E-nesi ñɩɣʋ = Tchaikovsky's signature.jpg|thumb|Tchaikovksy's signature
}}
[[File:Swan_Lake_at_the_Alexandrinsky_Theatre.jpg|thumb|Le Lac des cygnes au théâtre Alexandrinsky]]
Piotr Ilitch Tchaïkovsky (Ruusi kʊnʊŋ taa Пётр Ильич Чайковский, [ˈpʲotr ɪlʲˈjit͡ɕt͡ɕɪjˈkofskʲɪj], ɛkɛ [[Ruusii (Russie)|Ruusii]] ɛjaɖɛ taa hendu lɩzɩyʊ kɛ ɛjaɖɛ kɩkɛzɩyɛ lɩmaɣzɩyɛ alɩwaatʊ taa. Palʊla-ɩ [[agoza fenaɣ]] kɩyakʊ 7 pɩnaɣ 1840 kɛ Votkinsk tɛtʊ taa nɛ ɛsɩ [[kamɩŋ fenaɣ]] kɩyakʊ 6 pɩnaɣ 1893 kɛ St Pétersbourg tɛtʊ taa.
[[File:Tchaikovsky, Symphony No. 6 in B minor, Op. 74, 'Pathetique' - II. Allegro con gracia.ogg|thumb|Tchaikovsky, Symphony No. 6 in B minor, Op. 74, 'Pathetique' - II. Allegro con gracia]]
E-cejewiye wɛ ñɩm pazɩ nɛ pɛtɛ [[Ukurɛnɩ (Ukraine)|Ukurɛnɩ]] kiŋ nɛ sɔɔjɔna hɔɔlʊʊ taa ɛyaa nabɛyɛ mbʊ lɛ, palʊlɩ Piotr kɛ Votkinst, Oudmourtie tɛtʊ taa lone naɖɩyɛ nɛ ɖɩwɛ Oural taa kɛnɛ. Ɛɛkɛ pɩɣa naalɛ ŋga kɛ Ilia Petrovitch Tchaïkovski cɔlɔ ([[hasɩyaɖɛ fenaɣ]] kɩyakʊ 31 pɩnaɣ 1795 ŋtalɩ pɩnaɣ 1880 kɔlaɣ fenaɣ kɩyakʊ 21), ɛɛkɛ tɛtɛ ñɩɣlɩm wondu tʊma tambaɣ lɩzɩyʊ.
[[File:Tchaikovsky, Concerto No.1 in B-flat minor Op.23, I. Allegro.ogg|thumb|Tchaikovsky, Concerto No.1 in B-flat minor Op.23, I. Allegro]]
Ɛ-maɣmaɣ ɛɛkɛ Piotr Fiodorovitch Tchaïka pɩyalʊ (1745-1818) nɛ e-ɖoo kɛkɛ Fransɩɩ tʊ, Alexandra Andreïevna Assier (kɩyɛna fenaɣ kɩyakʊ 11 pɩnaɣ 1812 ŋtalɩ mɩsɩkʊm fenaɣ kɩyakʊ 25 pɩnaɣ 1854 alɩwaatʊ taa).
Ɛwɛna hɛkʊ taa kɔʊ nɔyʊ ɛlɛ payaɣ se Zinaïda (palʊla-ɩ pɩnaɣ 1829 kɛ kajalaɣ nesi ɖɔkʊ ɛ-caa cɔlɔ. Pʊwayɩ lɛ, ɛpɩsɩ lelu nɛ ɛ-cɔlɔ ɛcaɣ nɛ ehiɣ tɩlasɩ sakɩyɛ nɛ ɛ-ɖalʊ Nicolaï (pɩnzɩ 1838 ŋtalɩ 1911) alɩwaatʊ. Pʊwayɩ kɛ Alexandre pɩnaɣ 1842 ( weyi akaɣ kɛʊ Davydov tɛ abiɖe yɔ kɛlɛ ɛñɔtɩna-ɩ kpam nɛ ewoki ɛ-hɛzɩɣ peeɖe.
Pakaɣa cenje Piotr, nesi kɩpanzɩ yɔɔ nɛ lɩmɩyɛ yɔɔ, e-ɖoo Alexandra Andreïevna nɛ ɛ-kɔɔna Alexandra (ɛcaɣa) nɛ Zinaïda (ɛsɩŋa) nɛ ɛ-ɖalaa Nikolaï (ɛsɩŋa) nɛ Hippolyte (ɛcaɣa) nɛ ɛ-caa Ilia Petrovitch. Ɛ-kajalaɣ tɛ tɩ-cɛyʊ pɩlɩna miziiki yɔ kaakɛ piyano mabʊ lɩmaɣzɩyɛ. E-ɖoo kaawoba St Petersbourg tɛtʊ taa ɛnɛ ɛ-kɔɔ lɛ, palɩzɩ hendu natʊyʊ nɛ paya-tʊ se Ɖo-doo St Pétersbourg tɛtʊ taa.
Pɩnzɩ kɩgbanzɩ taa lɛ, ɛpaɣzɩ [[piyaanoo]] ɛnɛ Maria Paltchikova. Pʊcɔ pɩnzɩ natozo lɛ, ɛpaɣzɩ hendu teu ɛzɩ ɛ-wɩlɩyʊ maɣmaɣ yɔ. Kpaɣɖʊ 19 alɩwaatʊ taa lɛ, hɔŋ weyi ɛ-taa kaawɛ hɛzɩyɛ yɔ powokina pe-piya sukulina mba pata papɩzɩ se pɛkpɛlɛkɩ pɩɣa nɛ kaatɛŋ lɛ, kɛnɛ ke-nesi tɛ tʊmɩyɛ kpaagba yɔ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Abalaa sɔsaa]]
[[Category:Minziiki laɖaa]]
fld7c6d687pk03y9zgrn8pntwzdnufw
Petɛrɩsɩbuuri kiɖedeu tɛtʊ (Saint-Pétesbourg)
0
930
16356
4629
2023-05-09T03:37:10Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Sɛɛpetɛrsbuuri]]
16356
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Sɛɛpetɛrsbuuri]]
jc7iou4cszau04rbyau9d3dswxhv2bn
Peyibaa
0
931
16105
9824
2022-11-10T16:23:14Z
FireDragonValo
3710
16105
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛjaɖɛ
| Hɩɖɛ = Peyibaa
| Hɩɖɛ2 = Pays-Bas
| Kɩɖaʋ kɩdɛɛka = [[File:Netherlands - Rounded Rectangle.svg|75px]]<br>Peyibaa Kɩɖaʋ kɩdɛɛka
| Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ = [[File:Coat of arms of the Netherlands.svg|75px]]<br>Peyibaa Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ
| image_map = [[File:Locator map of the Netherlands.svg|190px]]<br>Peyibaa tɛlɛŋa
| official_languages = .
| capital = Amsɩterɩdam
| government = .
| president = Wiyaʋ Willem-Alexander
| area_km2 = 41,543
| population_estimate = 17,000,059
| population_estimate_year = 2016
| population_density_km2 = 407.8
| cctld = .
}}
Peeyibaa kɛna Erɔpɩ nɛ wɩsɩ ɖɩɖuyɛ taa ɛjaɖɛ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩnɛ Pɛlɩziki pasɩna-ɖama nɛ kamaɣ nɛ hadɛ kiŋ nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa lɛ Caama ɛjaɖɛ. Peeyibaa tɛtʊ sɔsɔtʊ yɔ Amsɩterɩdam nɛ ɛyaa kpeekpe talɩɣ ɛzɩ miliyɔɔnaa hiu nɛ lʊbɛ yɔ. Komina nɛ paɣtʊi lɩzɩyaa ñɛwɛ Haayɩ tɛtʊ taa. Ɛjaɖɛ ɖɩwɛna ɖɔɖɔ ajɛya cɩkpena naayɛ kɛ Karayiibi taa.
Peeyibaa wɛ ajɛya wena aɖʊ lɩmaɣzɩyɛ se palɩzɩ ŋgba ɛzɩ: Erɔpɩ ajɛya kɩkpɛndɩɣ, OTAN nɛ OCDE yɔ.
Payaɣ se Peeyibaa yɔ fransɩ taa lɛ pɩlɩna ɛzɩma ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩtakʊyɩ yɔ yaa ɖɩfɛyɩna pʊŋ yɔ. Ɛlɛ pɩkɛ Holandɩ taa kɔyɔ pʊtɔbʊʊ se ɛjaɖɛ kulubi. Peeyibaa taa lɩm wadɩɣ paa ɛzɩmtaa nɛ pɩkɔŋna asɛyɩŋ sakɩyɛ.
Peeyibaa kɛna ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa kewiitu kaawɛ ɖooo pɩnzɩ 1815 yɔ nɛ pɩkpɛnda pʊwɛɛ alɩ nɛ sɔnɔ. Ŋgʊ ɖooo ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩɩwɛ Fransɩ nesi tɛɛ kpaɣ pɩnzɩ 1806 nɛ 1815 ɛlɛ, pɩɩkɛ ɛjaɖɛ ñʊntɩnaa kɛ palɩzaɣ.
Mba pʊwɛɛ se pɛkɛ awiya yɔ pʊwɛɛ se pɛkɛ protɛsɩtaŋwaa yɔ nɛ halʊ yaa abalʊ pɩzɩɣ ɛkɛ wiyau yaa abiɖe. Mba mba pacaɣ kewiyaɣ yɔɔ ɖooo pɩnaɣ 1815 pɩsɩɩna sɔnɔ yɔ mba yɔ: Guillaume Ier (1815-1840), Guillaume II (1840-1849) nɛ Guillaume III (1849-1890). Wiyau fɛyɩ ɛlɛ Emma nɛ abila Wilhelmine (1898-1948), Juliana(1948-1980) nɛ Beatrix (1980-2013).Ɖooo ɖomaɣ fenaɣ hiuwaa naatozo pɩnaɣ 2013 kɛ Willem-Alexander pɩsa wiyau. Ɛwayɩ ɛlɛ ɛ-pɛlɔ Catharina-Amalia, kaɣna kewiyaɣ tɔɔʊ.
{{Eerɔpɩ}}
[[Category:!Main category]]
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Eerɔpʋ]]
[[Category:Peyibaa]]
n8ie6tbk7i4ofc2bx3smmc9rbj2kvrl
Pilee
0
939
10097
4674
2017-12-25T11:26:54Z
Gnangbade
58
liens, photos
10097
wikitext
text/x-wiki
[[File:Kamut grain.jpg|thumb|Kamut grain]]
Pilee kɛ ɛyaa kpeekpe tɛ yatʊ. Payaɣ se pilee lɛ ɖɩnaɣ pɩ-taa peeɖe kɛ tɩŋ weyi pahayɩ-ɩ yɔ e-kpeekpe, ɛ-tɛ nɛ Triticum. Pɩkɛ pɩnaɣ taa tɛ tɩŋ, ɛ-tɛ nɛ tɩŋ weyi ɛlʊlʊʊ pee yɔ tɛ tɩmʊʊ liɖe taa nɛ pahayɩ-ɩ ajɛyɛ sakɩyɛ taa. Payaɣ se Pilee pɩwɩlʊʊ se pɩkɛ piye nɖɩ pɩ-tɛ tɩŋ lʊlʊʊ yɔ.
Pilee wɛ tɩŋ sɔsɔŋ niitozo taa kɩ-nɛ samɩɖɛ nɛ mɔʊ. Pɩnaɣ taa lɛ, tɔŋnɩnaa miiliyɔɔ naa 700 tɔnasɩ kpaɣʊʊ alɩwaatʊ taa. Kɛkɛ naatozo ŋga yuŋ hɔɔlʊʊ taa kedeŋga kpeekpe taa, nɛ kɩ-nɛ mɔʊ ɛyʊ kɩlɩɣ sɔɔlʊʊ tɔʊʊ. Pilee kɛ Wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa ajɛyɛ taa nɛ Moyen-Orient ɛsakuliye tɛ pɩyʊʊ sɩŋ kɛ ɛyʊ tɔnasɩ hɛkʊʊ taa. Pilee wɛ tɩndɩma naalɛ taa wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa cɔlɔ pɩlɩnɛ ñɩtʊʊ taa pilee nakʊyʊʊ cɔlɔ. Kɩɩwɛ ɖooo canaʊ sɔsɔʊ taa. Kajalaɣ kɩ-haɖaʊ lɩnɛ ɖooo kpaɣɖʊ 8 pʊcɔ palʊʊlɩ Yeesu-Krɩstʊ kɛ Mesopotamie ajɛyɛ taa nɛ Tigre kedeŋga taa nɛ Euphrate (sɔnɔŋgʊ payaɣ se Irak yɔ) nɛ mʊzʊŋ ageetaa sɔsɔnaa. Ɖɩcɔna nɛ ɖɩna yɔ pileenaa mba pa-naalɛ pa-taa lɛ ŋgʊ kɩ-yɔɔ fɛyɩ pɔyɩŋ yɔ kɩkɩlɩnɛ ɖɛʊ.
[[File:Weizen2.jpg|thumb|Weizen2]]
Pee wenaa awɛ ɖoŋ yɔ pahayʊʊ-yɛ sɔŋgɔɔ ageetaa taa nɛ wenaa a-taa wɛ wɩlɩŋ (Erɔpʊ nɛ haɖɛ kiŋ ɛzɩ [[Fransɩɩ]] nɛ haɖɛ kiŋ nɛ [[Itaalii]] ajɛyɛ taa). Pilee ɖoŋ ñɩŋgʊ pee a-naa a-taa ŋnɛʊʊ ɖɔ pɩŋ nɛ palakɩnɛ semuuli naa nɛ mʊtʊ kɩtɔɔtʊ. Pilee ɖɔfɩɩ tɛ pee, ɖooo poliŋ taa canaʊ taa kɩlɩnɛ yuŋ nɛ pakɩlʊʊ-kʊ hayʊʊ Fransɩ, [[Kanadaa]] nɛ [[Ukurɛnɩ]] ajɛyɛ taa. Pilee ɖɔfɩɩ tɛ ŋgʊ pahayʊʊ-kʊ se pehɩɣ kɩ-tɛ mʊlʊm nɛ palabɩnɛ kpɔnɔ kɩpɩsʊʊ. Sakɩyɛ taa lɛ, payaɣ-kʊ se pilee ɖɔfɩɩ ŋgʊ yaa kɛlɛʊ taa pilee pɩkɛ tɩŋ ŋgʊ kɩmɩza ajɛyɛ kpeekpe taa yɔ, nɛ ŋgʊ pakɩlɩɣ hayʊʊ nɛ kɩwayɩ lɛ, samɩɖɛ nɛ mɔʊ. Pʊwɛ mbʊ lɛ, kɩ-tɩŋ ɖɔ sakɩyɛ nɛ ɛwɛ ndɩ ndɩ pɩlɩnɛ paa ɛjaɖɛ ndɩ lɛ, ɖɩ-cɔlɔ.
[[File:Trigo.jpg|thumb|Pilee]]
Tɔzʊʊ kɩfam, pɩpazɩnɛ kpaɣdʊ 19 tɛmtʊ alɩwaatʊ taa pɩtɩŋɛ Vilmori Henry cɔlɔ nɛ ɛñɩɣ nesi lɩmazaɣ naatozo yɔ kɛnɛ. Kɔɔnaɣ lɛ, kʊdɔmɩŋ lʊbɩnaʊ nɛ ɛjaɖɛ wɛtʊ tɛ tɩlasɩ, yaɖɛ taa kɩlʊmʊm tɛ ñɩm kɔzɩ kɔzɩ ŋnɛʊʊ ŋgʊ palakɩ nɛ kpɔnɔ kɩbɩsɩɣ nɛ kɩ-tɛ pee ɖɔʊ tɔɔnaɣ kpaʊ alɩwaatʊ taa yɔ. Pɩtɛ tɔzʊtʊʊ ndʊ tɩkɔna kaɖɛ naɖɩyɛ ndɩ lɛ se pilee hɔndʊʊ ŋgʊ ɖɩma. Ɖɛzʊʊ mayaɣ kɛ tɛndɛŋga tɛɛ mbʊ lɛ, pilee kɩfalʊʊ ŋgʊ kɩlɩnɛ pilee hɔndʊʊ ñɩŋgʊ nɛ ŋgʊ kɩwɛ kpɛdɛ kpɛdɛ yɔ pɛ-tɛ tamsʊʊ cɔlɔ mbʊ yebina nɛ ŋgʊ kɩwɛ kpɛdɛ kpɛdɛ yɔ kɩle.
[[File:Unload wheat by the combine Claas Lexion 584.jpg|thumb|Unload wheat by the combine Claas Lexion 584]]
Kajalaɣ taa lɛ pʊwɛzɩ pɔtɔkaɣ pilee nɛ lɛɛŋ nɛ pʊwayɩ lɛ, patɩzʊʊ yaa pɔhɔkɩ ɛzɩ tɛɛʊ yɔ nɛ pʊpʊwayɩ kɔyɔ palakɩ-kʊ kɛkɛndɛyʊʊ kɩwɩlʊʊ pɩlɩnɛ namɩyɛ nɛ nem pɔ-yɔɔ naŋgʊʊ. Kɩpɩsɩ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa ajɛyɛ kɛ kajalaɣ tɔɔnaɣ nɛ pɔtɔkɩ-kʊ tɔɔnasɩ ndɩ ndɩ taa kpaɣ ɛzɩ kpɔnɔ nɛ semuli nɛ mʊtʊ nɛ pɩsɩkɩtɩ naa taa. Pilee haɖaʊ takɩlɩ kaɖɛ ɛzɩ mɔʊ yɔ. Kɩ-haɖaʊ ɛpɔzʊʊ hayɩm taa ñɔzʊʊ sakɩyɛ yaa tʊmɩyɛ labʊ pʊɖɔɔ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Tɔɔnasɩ]]
5gl8y3lm3q9u3wgpnsd35xhx9cvcq3x
Pisawo
0
940
9299
8938
2017-10-29T15:57:50Z
Atticmaker
127
Category Added
9299
wikitext
text/x-wiki
Pisawo kɛna [[Afrɩka tɛtʊ tɔm|Afrika]] nɛ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa ɛjaɖɛ nɖɩ payaɣ-ɖɩ se [[Kinee-Pɩsaʊ]] yɔ ɖɩ-taa tɛtʊ sʊzɔtʊ. Tɛtʊ tʊnɛ tɩ-walanzɩ landammm taa maɣna ɛkɩtaarɩnaa 7700 ha yaa kilomɛtanaa 77.
Ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩcɔŋna kɩgalʊʊ yɔɔ yɔ kɩtɔŋ se pɩnaɣ 2007 taa pakalɩ ɛyaa kɛ tɛtʊ ndʊ tɩ-taa lɛ paakpɛnda 400 000. Pɩnaɣ 1991 taa kɛ paakalɩ kɩgalʊʊ sɔɔʊ nɛ ɛyaa kaawɛ 195 389.
Peeɖe kʊnʊŋ nakʊyʊ fɛyɩ kpayɩ se ŋgʊ paanɩ ɛyɔɔdʊʊ ɛlɛ ŋgʊ pɔyɔɔdɩɣ yɔ ŋgʊʊ lɛ [[Fransɩɩ kʊnʊŋ|fransɩɩ]] nɛ kisidina kʊnʊmɩŋ lɛɛŋ yem.
Ɛzɩ ajɛyaa lɛɛnaa taa tɛtʊ ɖɔɖɔ yɔ, Pisawo tɛtʊ ñɩnɩɣ se tɩna ajɛyaa naayɛ taa tɛtʊ sʊzɔtʊ pɛkpɛndɩɣ nɛ palakɩ tʊma nɛ tɛtʊ ndʊ tɩna [[Siini]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ ndʊ payaɣ-tʊ se Sɔnkiiŋ Chongqing yɔ palakɩna tʊmɩyɛ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Tɛtʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Kinee-Pɩsaʊ]]
kd972ic4xamf3egy0lhw76lq5oi2dx7
Pisoo (Bisseau)
0
941
16357
4681
2023-05-09T03:37:20Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Pisawo]]
16357
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Pisawo]]
aoio6z45xudr3wazwnu4noukk4i00y0
Piyaanoo
0
942
10146
4686
2017-12-26T10:10:42Z
Gnangbade
58
Liens
10146
wikitext
text/x-wiki
[[File:Steinway & Sons concert grand piano, model D-274, manufactured at Steinway's factory in Hamburg, Germany.png|thumb|Steinway & Sons concert grand piano, model D-274, manufactured at Steinway's factory in Hamburg, [[Caama]] ɛjaɖɛ]]
Piyaanoo kɛna cɩmʊʊ wonuu ŋgʊ pamakɩ-kʊ nɛ petɛɣ liŋ ndɩ ndɩ yɔ nɛ kɩwɛ cɩmɩŋ weyi pamakɩ-ɩ nɛ nimasɩ yɔ ɛ-taa.
Weyi eluba-kʊyɔ, ɛɖʊ lɩmaɣzɩyɛ se ɛñɔɔzʋʋ cɩmɩŋ weyi pamakɩ-ɩ nɛ nimasɩ yem yɔ, pʊyɔɔ kɛ ɛlɩzɑ cɩmʊʊ ŋgʊ kɩwɛ ɛzɩ ñɩɣyʊʊ kɩmabʊʊ yɔ nɛ kɩpɩzɩɣ kɩlɛɣzɩ liŋ skɩyɛ wendu tɛu ytaa. Ñɩɣyʊʊ ŋgʊ pallɩza-kʊ ɖooo pɩnzɩ mɩnɩŋ hiu nɛ litoozo taa. Payaʊ se piyaanoo yɔ, kʊnʊŋ nakʊyʊ taa kɛlɛ nɛ pʊtɔbʊʊ se ɖɛfɛɛɛ ɛlɛ papɩzɩ ɖɔɖɔ pamabɩ-kʊ ɖɔɖɔ lɔŋ lɔŋ ɛzɩ ɛyʊ sɔɔlʋʋ ɖɔɖɔ yɔ.
[[File:Steinway & Sons upright piano, model K-132, manufactured at Steinway's factory in Hamburg, Germany.png|thumb|Steinway & Sons upright piano, model K-132, manufactured at Steinway's factory in Hamburg, Caama ɛjaɖɛ]]
Wondu ndʊ ndʊ ɖiteɣ yaa ɖɩnɩɣ yɔ, tɩtɩŋa tɩlɩna piyaanoo taa. Ɛlɛ ɖooo kɩbɩnjaazɩ wondu lɛ, pɔñɔɔzɩ-tʊ ɖɔɖɔ piyaanoo yɔɔ.
Wondu teu taa siŋŋŋ lɛ won-kalɩyʊ kaakalɩɣ lɛ yaa ɖɔɖɔ ɛzɩ paatisiɣ lɛ, pesidiɣ piyaanoo pɩ-taa nɛ pʊcʊkʊʊ camɩyɛ kʊʊnɩɩɩ. Pɩtɛkɛ nɔɔ-taa ɖeke papɩzɩɣ nɛ pesidina piyaanoo ɛlɛ paa ɛzɩ hamʊʊ tɛɛ cɩmʊʊ yaa paa wondu cɩmʊʊ ŋgʊ pesidiɣna nɛ pɩtasɩɣ wɛʊ leleŋ kamaɣ fɛyɩ.
[[File:Keith Jarrett-commons.jpg|thumb|Ɖajaa Keith Jarrett kɛ piyaanoo tʋ]]
Wondu teyaa sɔsaa tɩŋna piyaanoo yɔɔ pʊcɔ pɛkɛ mbʊ pɛkɛna yɔ, pʊyɔɔ kɛ pɔtɔŋ se piyaanoo kɛŋna wondu tewu yaa tɩ-wilɩɣ tɛ kacalaɣ lɔnzɩnɖʊ (pédagogue). Mbʊ pʊyɔɔ yɔ, kɩwɛ kɛlɛʊ kpɛlɛkɩɣ taa, kɩlɛɣzɩɣ lɩŋ sakɩyɛ, kɩhaɣ hʊnʊm welesɩɣ taa nɛ pawʊ taa, kɩtakɩlɩ liidiya nɛ kɩlakɩ mbʊ kɩ-maɖʊ sɔɔlaa yɔ.
[[File:PianoRange.tif|thumb|Piyaanoo étendue]]
[[Category:!Main category]]
[[Category:Minziiki]]
[[Category:Minziiki wondu]]
7hkag7h1xb5i3kg9zbluicojs9319lr
Piyaɣ (pyramide)
0
943
12101
11327
2018-03-18T17:55:44Z
Gnangbade
58
liens photos
12101
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Grossbeeren_Pyramide.jpg|vignette|Grossbeeren Pyramide]]
[[Fichier:3723_-_Roma_-_Piramide_di_Caio_Cestio_-_Foto_Giovanni_Dall'Orto_-_17-Mar-2008.jpg|vignette|3723 - Roma - Piramide di Caio Cestio - Foto Giovanni Dall'Orto - 17-Mar-2008]]
[[Fichier:All_Gizah_Pyramids.jpg|vignette|All Gizah Pyramids]]
Piyaɣ kɛ sakɩyɛ n̄ayaɣ ɖɔɖɔ size pʋʋ. Piyaɣ kɛna hɔɔlɩŋ sakɩyɛ kʋlɔmʋʋ yaa hɔɔlɩŋ sakɩyɛ tʋ ɛzɩ payaɣʋ nɛ fransɩ kʋnʋŋ taa size "polyèdre" yɔ. Hɔɔlɩŋ sakɩyɛ kʋlɔmɩŋ ɛnɩ, palaba-ɩ nɛ ɛɖɔkɩ ɖama kpam kpam nɛ ɛwɛ kʋlɔmɩŋ sakɩyɛ hou tɩyɛ. Piɣa ŋga ka-kʋyɩ siŋŋ nɛ kɛfɛyɩ size pɔyɔɔdɩ. Piɣa ŋga, kekina yaa kegbeetina ɖoo kɔ-tɔbʋʋ tɛ nɛ kɛwɛ cʋlʋ cʋlʋ kpaɣʋ yɔɔ kpaɣʋ yɔɔ.
Alɩwaatʋ ndʋ piɣa fɛyɩ camɩyɛ ɖeyi ɖeyi yɔ, ɖɩnaɣ size kɛwɛʋ ɛzɩ-ɩ wonuu yaa taŋga-ɩ ŋgʋ kʋwɛna hɔɔlɩŋ nɩɩnza nɛ ɛɖalakɩŋ nɛ ɛwalanzɩ wɛɛ ɖɔɖɔ kɩmaŋ yɔ. Pɩcɔ nɛ pasa piɣa size kɛwɛ camɩyɛ tʋɖʋɖʋʋ lɛ, pʋwɛ size kɛwɛ kʋlɔmɩŋ naadozo tɩyɛ ɛzɩ payaɣʋ nɛ fransɩ kʋnʋŋ taa size "triangle" yɔ. Kɩwɛʋ mbʋʋ lɛ, kɩ-nɔɔ lɛɛka yaa kɩ-nɔɔ hayuu n̄ɩŋga wɛɛ; cʋlʋ cʋlʋ nɛ kakpana ɛsɔdaa kiŋ.
Piɣa kʋlɔmɩŋ kɩmaŋ tɩyɛ ɖalakɩŋ taa nɛ walanzɩ taa, ɛzɩ payaɣʋ size "carrée" yɔ nɛ [[Fransɩɩ kʊnʊŋ|fransɩ kʋnʋŋ]] taa nɛ kolonzi kagbanzɩ tɛ yaa kʋlɔmɩŋ naalɛ nɛ pɔɔyaɣ tɛ ɛzɩ payaɣʋ nɛ fransɩ kʋnʋŋ taa size "pentagonale" pɩzʋʋ ɖɔɖɔ pɛwɛɛ ɛzɩ pamaʋ nɛ hɔɔlɩŋ lɛɛŋ yɔ. Piɣisi lɛɣsɩ wɛɛ ɛzɩ "Johnson" tɛ wondu ɖon n̄ɩndʋ yɔ.
Piɣisi tɩŋgɛ payɩ kɛ mbʋ payaɣna fransɩ kʋnʋŋ taa size "auto-duaux" waa yo. Piɣisi kɛna hɔʋʋ cikpeluu ŋgʋ kɩlɩna hɔʋʋ sɔsɔʋ ŋgʋ payaɣ size "prismatoïdes" waa yɔ nɛ fransɩ kʋnʋŋ taa yɔ.
[[Category:!Main category]]
eaoibegs4y4vkmntturmr9hzb6jlr34
Pogotaa
0
946
13605
9287
2019-03-24T17:04:27Z
Gnangbade
58
fotos
13605
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Bogotaview.jpg|vignette|Bogotaview]]
Pogotaa kɛna [[Kolombi]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ sʊzɔtʊ nɛ hɔɔlʊʊ ŋgʊ payaɣ-kʊ se Kundinamarɩkaa yɔ tɩ-hɔɔlʊʊ taa ñɩndʊ sɔsɔtʊ ɖɔɖɔ. Tɛtʊ tʊnɛ tɩɩwɛɛ ɖooo lɔŋ ɛlɛ [[kɩyɛɛna fenaɣ]] looɖo pɩnaɣ 1538 kɛ mba pañɩnaɣ se pɛwɛɛna tɛtʊ kɛ Amerika yɔ pa-taa nɔɔyʊ na-tʊ. Payaɣ ñɩnɩyʊ ɛnʊ se Gonzalo Jiménez de Quesada nɛ ɛkɛ [[Ɛsɩpaañɩ]] tʊ nɛ ɛcaɣ tataa kɛ pɩnzɩ 70 (1509 - 1579). Kolombii ɛjaɖɛ taa lɛ hɔɔlɩŋ sɔsɔŋ wɛ nɛɛlɛ (20) nɛ Pogotaa tɛtʊ kɛŋna ɖenɖe tɔsʊʊ, ñɩm, komina tʊma nɛ politiki tɔm kɩla cɛyʊ yɔ.
[[Fichier:CatedralPrimadaBogota2004-7.jpg|vignette|CatedralPrimadaBogota2004-7]]
Tɛrʊ tʊnɛ tɩwɛ Kolombii ɛjaɖɛ hɛkʊ taa ɖeyi ɖeyi nɛ payawaɣ peeɖe se Pogotaa tuuye. Tɛtʊ tʊnɛ nɛ hayʊ nɛ hadɛ lɛ pɩmaɣna kilomɛtanaa 33 nɛ pɩkpaɣʊ nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ nɛ piwolo pɩtalɩ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ yɔ pɩwɛ kilomɛtanaa 16. Peeɖe hɔɔlʊʊ taa pʊʊ ŋgʊ kɩkɩla kʊyʊʊ yɔ kɩwɛna mɛtanaa 2 640. Mbʊ yebina nɛ Pogotaa tɛtʊ kɛna tɛtʊ sʊzɔtʊ natitozo ñɩndʊ kɛ keteŋa kpeekpe taa; kacalaɣ ñɩndʊ yɔ Paazɩ ([[Polivi]]) nɛ natʊlɛ ñɩndʊ lɛ Kiitoo ([[Ekuwatɛrɩ]]).
[[Fichier:Bogotá_biarticulado_de_TransMilenio_por_la_av._Caracas.JPG|vignette|Bogotá biarticulado de TransMilenio por la av. Caracas]]
Pogotaa tɛtʊ walanzɩ landammm taa maɣna ɛkɩtaarɩwaa 177 598 ha yaa kilomɛtanaa 1 775,98. Pɩnaɣ 2013 taa pakala ɛyaa lɛ pɛkpɛnda miliyɔɔnaa 8 744 000. Tɛtʊ tʊnɛ nɛ keteŋa taa ajɛya 42 taa tɛtʊ sʊzɔtʊ ndɩ ndɩ panɩɣna ɖama nɛ palakɩ tʊma kʊɖʊma se pɛ-tɛtʊ ewobina ɛsɩndaa. Payaɣ tɛtʊ tʊnɛ tɩ-yɔɔ cɔnɩyʊ se Gustavo Petro Urrego (2012-2015). Paatɔ caca nɛ weyi Gustavo Petro Urrego lɛɛzaa yɔ ɛlɛ payawaɣ se Antanas Mockus Šivickas.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Tɛtʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Ameriki nɛ hadɛ kiŋ wandamm]]
[[Category:Kolombi]]
8gklaogrd9u2ah9ztql9ljpk31b5i6h
Pogotaa (Bokota)
0
947
16359
4703
2023-05-09T03:37:40Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Pogotaa]]
16359
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Pogotaa]]
t1on4rpe16wy665s4pd0j1f3k6gtf7j
Polindaa kɩlɛmɩŋ naʋ n̄ɩɣyʋʋ (Télévision).
0
948
16360
4705
2023-05-09T03:37:50Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Televiziyɔɔ]]
16360
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Televiziyɔɔ]]
lymbb0nhslzhqwjaekago0gke4evlk9
Polivi
0
950
12524
11262
2018-04-27T13:10:00Z
Atticmaker
127
Category Added
12524
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛjaɖɛ
| Hɩɖɛ = Polivii
| Hɩɖɛ2 = Bolivie
| Kɩɖaʋ kɩdɛɛka = [[File:Flag of Bolivia (state, 3-2).svg|75px]]<br>Polivii Kɩɖaʋ kɩdɛɛka
| Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ = [[File:Coat of arms of Bolivia.svg|75px]]<br>Polivii Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ
| image_map = [[File:LocationBolivia.svg|190px]]<br>Polivii tɛlɛŋa
| official_languages = .
| capital = .
| government = .
| president = Ɖajaa Evo Morales
| area_km2 = 1,098,581
| population_estimate = 11,410,651
| population_estimate_year = 2015
| population_density_km2 = 10.4
| cctld = .
}}
Polivii kɛna Amerika nɛ hadɛ kiŋ ɛjaɖɛ naɖɩyɛ nɛ ajɛya wena acɔ-ɖɩ nɛ ata yɔ ana yɔ: [[Piresiili|Pirezili]], [[Paraguwee|Paraguwe]], [[Arzantiini|Arizantini]], [[Silii|Siilii]] nɛ [[Peruu]]. Pʊtɔbʊʊ se ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖifɛyɩ teŋgu nakʊyʊ cɔlɔ yaa lɩŋgamʊʊ na kʊyʊ cɔlɔ. Pʊcɔ nɛ [[Eerɔpʋ tɛtʋ wandamm|Erɔpɩ]] mba pazɩɣ-ɖɩ kpacayʊ lɛ, Polivii kaakɛna Inkaawaa tɛ ɛjaɖɛ wɩyaʊ sɔsɔ kewiyaɣ nɛ pɩɩkɛna tɛtʊ ndʊ tɩɩkɩlɩ walɩɣ kɛ Amrika nɛ pʊcɔ nɛ Kolombʊtʊ kɔɔ yɔ. ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩmʊ ɖɩ-tɩ yɔɔ wɛʊ kɛ pɩna 1809 lɛ, you laba ɛzɩ pɩnzɩ 16 yɔ fayɩɩ pʊcɔ nɛ payaɣ tɛtʊ tʊnɛ [[Simon Bolivar]].
Polivii kɛna ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa keyiyaɣ kpelaɣ wɛ tɛtʊ ñnʊʊtʊ nesi tɛɛ yɔ nɛ pɛtɛyɩ ɛjaɖɛ nɖɩ kɛ hɔɔlɩŋ nakʊ. Peeɖe kʊñɔntɩnaa ɖɔɔ nɛ patalɩɣ ɛzɩ ɛyaa 43 kɛ mɩnɩʊ yɔɔ. Tʊma wena palakɩ yɔ a-taa kɔyɔ haɖaʊ, tɩŋ sɔʊʊ nɛ piyiiŋ lɔʊ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa tɛtɛɛ ñɩm nabʊyʊ wɛɛ: étain, argent, yaa litiyɔm. Polivii ɛjaɖɛ taa Amerika ilemiye taa ɛndɩ mba waa wɛɛ, pisidam waa ɖɔɖɔ, Erɔpɩ mba, [[Aazii tɛtʋ wandamm|Aazii]] mba nɛ [[Afrɩka tɛtʋ wandamm|Afrika]] maba ɖɔɖɔ wɛɛ.
Kʊnɔŋ ŋgʊ pawɩlɩɣ-kʊ sukulinaa taa nɛ pɔyɔɔdɩɣ-kʊ komina tʊma taa peeɖe yɔ ŋgʊ lɛ [[Ɛsɩpaañɔlɩ kʊnʊŋ|ɛsɩpañɔlɩ]]. Kʊnʊmɩŋ ɛzɩ aymara nɛ kesua yɔ, pɔyɔɔdɩɣ-ɩ ɖɔɖɔ. Polivii ɛjaɖɛ taa kʊnʊmɩŋ weyi pɔyɔɔdɩɣ komɩna tʊma taa yaa pawɩlɩɣ sukulinaa taa yɔ ɛkpɛndɩ 37, an yɔ: ayimara, arawɔna, bɔrɩ, besiro, kanisana, kavineña, kayubaba, saokobo, simaŋ, ese ɛja, ɛsɩpañɩ, kuarani, kuarasuwe, kuarayu, itonama, kalawaya, leko, masineri, maropa, mojeño-trinitario, mojeño-iñasiano, more, moseteŋ, movima, pakahuara, pukina, kesua, siriono, takana, tapiyete, toromona, uru-sipaya, wisi, yaminahua, yuki, yurakare nɛ zamuco.
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Amerika]]
[[Category:Ameriki nɛ hadɛ kiŋ wandamm]]
[[Category:Polivi]]
mt3voif9jqgzh2zwl4q1l01yj1quqwd
Pombe
0
951
9337
8847
2017-10-29T16:28:41Z
Atticmaker
127
Category Added
9337
wikitext
text/x-wiki
[[File:Mumbai Skyline at Night.jpg|thumb|Mumbai Skyline at Night]]
Pombe yaa Mumbayɩ kɛna [[Ɛɛndɩ]] ɛjaɖɛ taa weyi payaɣ se Maharashtra yɔ ɛ-tɛ tɛtʊ sʊzɔtʊ. Pɩnaɣ 2011 taa kɩgalʊʊ ŋgʊ pakalaa yɔ, panaa se ɛyaa kpɛnda miliyɔɔnaa 12 478 447. Ɛndɩ ɛjaɖɛ taa payɩ lɛ, Pombe tɛtʊ kɩlɩna paɣlʊʊ nɛ yee pɛkpɛndɩna Mumbayɩ tɛtʊ ndʊ tɩ-tɛ ageeta cɩkpɛna payɩ kɔyɔ ɛyaa pɛnaɣ peeɖe yɔ pakɩla ɛzɩ miliyɔɔnaa 18 414 288 yɔ. Mumbe tɛtʊ taa ageeta cɩkpena, anaa yɔ: Navi Mumbayɩ, Piwandɩ, Kaliyanɩ, Ulasinagarɩ nɛ Tani.
[[File:Mumbai TajMahalHotel.jpg|thumb|Mumbai TajMahalHotel]]
Keteŋa kpeekpe taa lɛ, Mumbaɩ tɛtʊ tʊnɛ tɩkɛ looɖo ñɩndʊ kɛ tɛtʊ sʊzʊtʊ kpeekpe taa. Ɛndɩ ɛjaɖɛ taa lɛ, Mumbaɩ tɛtʊ kɛŋna tɛtʊ ndʊ tɩkɛna tadɩyɛ tɛtʊ sʊzɔtʊ sɩŋŋŋ yɔ. Keteŋa kpeekpe taa lɛ Mumbayɩ wɛ tɛtʊ hiu ndʊ tɩ-taa liidiya kɩlʊʊ sʊ yɔ a-taa. Ɛzɩma Mumbayɩ tɛtʊ taa liidiya nɛ laŋhɛzɩyɛ pɛwɛɛ sɩŋŋŋ yɔ lɛ, Ɛndɩ ɛjaɖɛ kpeekpe taa evebiya nɛ pɛlaa nɛ piya yaa sʊsaa maɣmaɣ kʊyʊʊ polona taa nɛ peseɣ powoki tɛtʊ ndʊ tɩ-taa se pɩwɛ ɛzɩma kɔyɔ pɛhɛzɩ kʊñɔŋ tɔɔʊ pazɩ.
[[File:Bmc.jpg|thumb|BMC Headquarters]]
Mbʊ yebina nɛ peeɖe tɛtʊ taa lɛ sɔnzɩ ndɩ ndɩ sakɩyɛ wɛɛ. Payaɣ Mumbayɩ maalika ñʊʊdʊ se Shraddha Jadhav nɛ kɔmɩsɛɛrɩ sʊsɔ kɔyɔ Jairaj Phatak.
[[File:SV400638.jpg|thumb|Chhatrapati Shivaji Terminus]]
[[File:Mumbai.HighCourt.1.jpg|thumb|Mumbai High Court]]
[[Category:!Main category]]
[[Category:Tɛtʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Ɛɛndɩ]]
[[Category:Aazii]]
n21om8t6sfon5hdgcn54q27jl4r71h1
Pretooriyaa
0
952
12465
9393
2018-04-22T18:03:07Z
Gnangbade
58
fotos
12465
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Uniegebou.jpg|vignette|Uniegebou]]
Pretooriyaa kɛna [[Afrika Hadɛ kiŋ|Afrika hadɛ kiŋ]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ sɔsɔtʊ natʊyʊ. Ndʊ ɖɔɖɔ kɛŋna ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa tɛtʊ sɔsɔtʊ ndʊ tɩ-taa komina tʊma sɔsɔna nɛ [[Politiki tɩlɩyɛ lɩmaɣza|politiki]] kewiyaɣ wɛɛ yɔ.
Payaʊ se Pretooriyaa, sɔdʊʊ nakʊyʊ kɛ paɖʊ hɩɖɛ nɛ payaa tɛtʊ ndʊ mbʊ. Sɔdʊʊ ŋgʊ kɩ-pɩyalʊ kpaɣna kɩ-hɩɖɛ nɛ kɩsʊʊ tɛtʊ ndʊ mbʊ pʊyɔɔ yɔ ɛ-caa ɛnʊ ɛɛwabɩna you ŋgʊ pɩnaɣ 1838 taa tɛtʊ ndʊ nɛ ɛyaa mba payawaɣ-wɛ se Sʊʊlʊʊ mba yɔ poyowaɣ lɛ yɔ. Sɔdʊʊ ŋgʊ payaɣ se Andries Pretorius.
[[Fichier:Voortrekker_Monument_Side_Profile.jpg|vignette|Voortrekker Monument Side Profile]]
Pretooriyaa tɛtʊ kaakɛna tɛtʊ ndʊ tɩ-taa haɖaa ɖeke kaawɛna yɔ pʊcɔ nɛ tɩpɩsɩɣ ɛyaa kʊlʊmaa tʊmalaɖaa tɛtʊ. Tɛtʊ ndʊ tɩ-walanzɩ landammm taa maɣna ɛzɩ ɛkɩtaarɩnaa 68 754 yaa kilomɛtanaa 687,54.
Pɩnaɣ 1921 taa lɛ, ɛyaa mba paawɛ tɛtʊ ndʊ tɩ-taa yɔ, paakpɛnda ɛyaa 110 000. Tɛtʊ tʊnɛ tɩ-taa ɛyaa kʊlʊmaa kɩlɩna ɖɔʊ. Pɩnaɣ 2011 taa ɛyaa mba pɛwɛ peeɖe yɔ pɛkpɛnda 741 651; pa-taa lɛ ɛyaa kʊlʊmaa kpɛnda 389 022 yaa ɛyaa 52,45 kɛ mɩnɩʊ yɔɔ, ɛyaa kɩkpɛɛdaa ñɛwɛ 311 149 yaa ɛyaa 41,95 kɛ mɩnɩoʊ yɔɔ.
Ɛlɛ pɩnaɣ 2001 taa paakɩlɩ ɛyaa lɛ, ɛyaa kʊlʊmaa kaawɛ 67,69 kɛ mɩnɩʊ yɔɔ nɛ kɩkpɛɛdaa ñaakpɛnda ɛyaa 24,51 kɛ mɩnɩʊ yɔɔ. Ɛyaa mba pɩkazaa yɔ, pɛkɛ ɛy aa mba pesidaa yɔ nɛ ɛndɩ mba yaa azii ñɩma.
[[Fichier:Pretoria_CBD1.jpg|vignette|Pretoria CBD1]]
Ɛzɩ ajɛya lɛɛna taa tɛtʊ sɔsɔtʊ lɛɛtʊ yɔ Pretooriyaa tɛtʊ nɛ ajɛya lɛɛna taa ñɩndʊ paɖʊ nɔɔ nɛ palakɩ tʊma kʊɖʊma n; ea-taa kɔ-yɔ: Pɛtɩlɩhɛm (Palɛsɩtini), [[Wasɩŋtɔŋ]] ([[Etaazuunii]]), [[Kiivi]] ([[Ukurɛnɩ]]), Tayipeyi ([[Tayɩwanɩ|Tayiwaanɩ]]), [[Teeraŋ]] ([[Iranɩ]]), Paakʊʊ ([[Azɛrbayɩjanɩ]]), Amanɩ (Yɔɔrɩdaanii), Tɛltɩv ([[Peyibaa]]) nɛ Baal ([[Suwiisi]]).
[[Category:!Main category]]
[[Category:Tɛtʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Afrikihadɛ kiŋ]]
kro7e9y5soyk8hqlig5eo5on4aii6dp
Prix Nobel
0
953
11321
4726
2018-02-11T20:22:36Z
Gnangbade
58
liens
11321
wikitext
text/x-wiki
Kɩyɛyʊʊ sɔsɔʊ ŋgʊ payaɣ se « prix Nobel» yɔ. Pɩkɛ kɩyɛyʊʊ ŋgʊ kiyeki se kedeŋa kpeekpe ɛtɩlɩ weyi pɛhɛyɩ-kʊ yɔ. Paalakɩ kʊjɔʊ ŋgʊ paa weyi lɛ yem. Ɛyʊ weyi ɛlakɩ tʊmɩyɛ sɔsɔyɛ naɖɩyɛ se pɩwazɩ kedeŋa kpeekpe yɔ, ɛyʊ ɛnʊʊ palakɩ kʊjɔʊ ŋgʊ. Papɩzɩɣ pala kʊjɔʊ ŋgʊ ɛyʊ weyi ɛlʊkɩ kedeŋa kpeekpe laŋhɛzɩyɛ yɔɔ yɔ. Palakɩ kʊjɔʊ ŋgʊ ɖɔɖɔ wondu ndɩ ndɩ lubu nɔmɔʊ taa kɩlɩyaa. Palabɩ-kʊ tɩlʊʊ nʊmɔʊ taa kɩlɩyaa.
Pɛtɛ palabɩ-kʊ lɛɣtʊ ndɩ ndɩ numɔʊ taa kɩlɩyaa. Palakɩ-kʊ ɖɔɖɔ ñɩnʊʊ nʊmɔʊ taa kɩlɩyaa. Palakɩ-kʊ ɖɔɖɔ takayɩsɩ maʊ nʊmɔʊ taa kɩlɩyaa. Paa pɩnaɣ ŋga lɛ, pɔcɔŋna kedeŋ kpeekpe yɔɔ nɛ pana mba pʊmʊnaa se pɛhɛyɩ-wɛ «prix Nobel» yɔ. Pɩnaɣ [[1901]] taa pacalɩ cɛlʊʊ kɩhɛyʊʊ ŋgʊ.
Paa pɩnaɣ ŋga lɛ, [[aloma fenaɣ]] taa pɛcɛlɩɣ «prix Nobel» mba pʊmʊnaa se pɛhɛyɩ-wɛ kʊjɔʊ ŋgʊ yɔ. Fenaɣ ŋga ka-taa ɖajaa [[Alfred Nobel]] sɩba yɔ, kɔ-yɔɔ tɔzʊʊ evemiye palakɩ «prix Nobel» cɛlʊʊ sɔnzɩ. Ɖajaa Alfred Nobel sɩba [[saŋayɩŋ fenaɣ]] kɩyakʊ hiu ñɩŋgʊ wiye. Pʊ-tɔbʊʊ se paa pɩnaɣ ŋga lɛ, saŋayɩŋ fanaɣ kɩyakʊ hiu ñɩŋgʊ wiye palakɩ «prix Nobel» kʊjɔʊ cɛlʊʊ sɔnzɩ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Kedeŋa kpeekpe aŋgba]]
dz889gi1ucqwi0f5ql3igcypzbt1k5k
Protɔɔ
0
954
11627
10579
2018-03-01T19:43:10Z
Gnangbade
58
liens, remplacement d'un emprunt par le terme kabiyè
11627
wikitext
text/x-wiki
[[File:Proton quark structure.svg|thumb|Quark structure proton: The quark structure of the proton. There are two up quarks in it and one down quark. The strong force is mediated by gluons (wavey). The strong force has three types of charges, the so-called red, green and the blue. Note that the choice of green for the down quark is arbitrary; the "color charge" is thought of as circulating among the three quarks.]]
[[Pʋyʋ kɔtɩɩɩ|Pʋyʋ kɔtɩɩ]] taa pe naayɛ payaɣ se protɔɔ waa.
[[File:ProtonFiveQuarkStructure.svg|thumb|ProtonFiveQuarkStructure: Proton structure with both valence and virtual (sea) quarks based on latest research in vacuum structure and demonstrates a proton structure.]]
Protɔɔ waa ɖɔ sakɩyɛ pʋyʋ kɔtɩɩ taa. Protɔɔ waa nɛ [[netrɔɔ]] waa patamsɩna ɖama pʋyʋ kɔtɩɩ taa. Mbʋ payaɣ se [[Hɩdrɔzɛnɩ|hidrɔzɛnɩ]] yɔ, pɩ-taa piye kpɛndɩyʋ taa piye kɛ protɔɔ yem. Protɔɔ waa pe iiciɣdiɣ pʋyʋ kɔtɩɩ taa.
Protɔɔ waa tɛkɛ wonuu yem ñɩŋʋ nakɩyʋ. Protɔɔ waa taa wɛ mbʋ payaɣ se quarks up nɛ quark down. Wondu tʋnɛ, tɩ-natʋlɛ tɩkpɛndɩna nɛ pɩkɛ mbʋ payaɣ se baryon yɔ. Pamaɣ protɔɔ waa ñʋʋ kɛ pʋyʋ kɔtɩɩ taa nɛ mayaɣ « z ».
[[File:Spinning proton.svg|thumb|Spinning proton: The proton with angular momentum P and magnetic momentum u.]]
[[Category:!Main category]]
6yl0sg5rie0habwlcbmdbr65o296t1n
Prukisɛɛlɩ
0
955
9148
8849
2017-10-19T14:04:14Z
Atticmaker
127
Category Added
9148
wikitext
text/x-wiki
[[File:Broodhuis Bruxelles.jpg|thumb|Broodhuis Prukisɛɛlɩ]]
Prukisɛɛlɩ kɛna [[Pɛliziki (Belgique)|Pɛlɩziki]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ sʊzɔtʊ nɛ tɩwɛ Prukisɛɛlɩ ɛjaɖɛ hɛkʊ taa ɖeyi ɖeyi. Ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa maalikanaa ɖɔɔ nɛ sɩtalɩ ɛzɩ maalisi hiu nɛ nakʊ yɔ nɛ sɩ-taa ɛyaa kpɛnda 1.180.000 wayi wayi pɩnzɩ sɩnɛ sɩ-taa.
[[File:Bruxelles Manneken Pis.jpg|thumb|Manneken Pis, Prukisɛɛlɩ]]
Ɖooo pɩnaɣ 1830 lɛ Prukisɛɛlɩ taa ɛyaa kaakpɛnda 98 279 nɛ pohuu pɩsɩɩna pɩnaɣ 1900. Pɩ-tɛ pɩnaɣ ŋga ɛyaa kaatalɩ 183.686. Pɩnzɩ nɛɛlɛ wayɩl lɛ papɩsɩ tibu yɔɔ nɛ ɛyaa wɛɛ 154.801 ɛlɛ kpaagbaa mbʊ pɩnaɣ 1930 lɛ ɛyaa talɩ 200.433. Pɩkpaɣʊ nɛ mbʊ yɔ, tɛtʊ ndʊ tɩ-taa ɛyaa tatasɩ ɖɔʊ paa ñɩɩ nɛ peyele papasɩɣ pasʊʊ yɔɔ pɩkɔɔ pɩtalɩ ɛyaa 133 859 kɛ pɩnaɣ 2000. Pɩnaɣ 2015 taa pakalɩ ɛyaa lɛ, pɔɖɔ pazɩ nɛ pɛwɛ 177 849.
[[File:2007 07 16 parlament europejski bruksela 26.JPG|thumb|Parlement Européen, Prukisɛɛlɩ]]
Prukisɛɛlɩ tɛtʊ taa ɛyaa mba pɛwɛna ajɛya lɛɛna taa yɔ pɔɖɔ pɩdɩɩfɛyɩ: [[Fransɩɩ]] taa pɛkpɛnda ɛyaa 60 751, [[Marɔkɩ (Maroc)|Maarɔkɩ]] taa lɛe 38 297, [[Rumaanii (Roumanie)|Rumanii]] ɛjaɖɛ taa lɛ pɛwɛ 33.399, [[Itaalii (Italie)|Itaalii]] taa lɛ 31.361, [[Ɛsipaañɩ (Espagne)|Ɛsɩpaañɩ]] taa lɛ, 27.466. Pɛwɛ ajɛya ndɩ ndɩ taa ɖɔɖɔ. Prukisɛɛlɩ taa ɛyaa ɖɔʊ wɛna ndɩ kpem nɛ ajɛya lɛɛna taa ɛyaa mbʊ pʊyɔɔ yɔ ɛyaa mɩnɩʊ yɔɔ lɛ abalaa kpɛnda 50,77 nɛ halaa ñwɛɛ 49,23. Tɛtʊ tʊnɛ tɩ-walanzɩ landammm taa maɣna kilomɛtanaa 32,61.
Prukisɛɛlɩ nɛ ajɛya naayɛ taa tɛtʊ sʊzɔtʊ yaa kominanaa nabɛyɩ kpɛndɩɣ nɔɔ nɛ palakɩ tʊma kʊɖʊma se piɖena-wɛ camɩyɛ nɛ tɩ-taa kɔyɔ: Atlanta nɛ [[Wasɩŋtɔŋ (Washington)|Wasɩŋtɔŋ]] (Etaazuni), [[Pɛrɩlɛɛ (Berlin)|Pɛrɩlɛɛ]] nɛ Pɔɔnɩ ([[Caama (Allemagne)|Caama]]), Pireeziiliya ([[Biresiili|Pireziili]]), Kazablanka nɛ Naadɔɔrɩ ([[Marɔkɩ (Maroc)|Maarɔkɩ]]), [[Peekɛɛ (Pekin)|Peekɛɛ]] nɛ Maakao ([[Siini]]), [[Maadiriidi (Madrid)|Maadiriidi]] (Ɛsipaañɩ (Espagne)|Ɛsɩpañɩ]]), [[Alizee (Alger)|Alizee]] ([[Alizeerii (Algérie)|Alizeerii]]), Kiyɛvɩ ([[Ukurɛnɩ (Ukraine)|Ukurɛnɩ]]), [[Kinsasa (Kinshasa)|Kinsasa]] (Koŋgoo), [[Mɔsɩkʊʊ (Moscou)|Mɔsɩkʊʊ]] (Rusii), Praagɩ (cɛɛkɩ ɛjaɖɛ taa).
[[Category:!Main category]]
[[Category:Tɛtʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Eerɔpʋ]]
[[Category:Pɛliziki]]
cli1by7kci1bykvlfljteyl6oez2ff2
Puligari(Bulgarie)
0
956
16361
4735
2023-05-09T03:38:00Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Puligari]]
16361
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Puligari]]
g6yqkbh2u25s5ytywgmaxf7mcc928j2
Puligari
0
957
14729
9150
2020-10-29T17:28:52Z
Powerfox
2818
14729
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛjaɖɛ
| Hɩɖɛ = Puligari
| Hɩɖɛ2 = Bulgarie
| Kɩɖaʋ kɩdɛɛka = [[File:Flag of Bulgaria.svg|border|75px]]<br>Puligari Kɩɖaʋ kɩdɛɛka
| Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ = [[File:Coat of arms of Bulgaria.svg|75px]]<br>Puligari Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ
| image_map = [[File:Locator map of Bulgaria.svg|190px]]<br>Puligari tɛlɛŋa
| official_languages = .
| capital = Sofia
| government = .
| president = Ɖajaa Rosen Plevneliev
| area_km2 = 110,994 km
| population_estimate = 7,202,198
| population_estimate_year = 2014
| population_density_km2 = 66.2
| cctld = .
}}
'''Pulgari''' kɛna Erɔpɩ hadɛ kiŋnɛ wsɩ ɖɩlɩyɛ taa ɛjaɖɛ naɖɩyɛ nɛ ɛjaɖɛ; ɖɩnɛ ɖɩwɛ Palikantiki tɛtʊ nzʊlɩmɩyɛ taa kpem. Puligari nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa lɛ, teŋu Kɩkpɛdʊ wɛna, hadɛ kiŋ lɛ Kɩrɛsɩ nɛ [[Tuurkii (Turquie)|Tuurkii]], hayʊ kiŋ Tanubi nɛ Rumani nɛ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa lɛ Sɛribi nɛ Masedoni ɛjaɖɛ taa. Pulgari ɛjaɖɛ ñɔ pɩnaɣ 680 nɛ 681 taa nɛ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩlɩna Pulgari Sɔsɔʊ taa; nɖɩ ɖɔɖɔ ɖɩkɛna Erɔpɩ wɩsɩ ɖɩlɖiyɛ taa ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩlɛɣ ñɔʊ yɔ Ɛjaɖɛ.
Pɩnaɣ 1800 taa kɛ Puligari hɔɔlɩɣ naalɛ ŋgʊ ñɔɔ nɛ pɩkɔɔ pɩsɩɩna 1908 kɛ mbʊ yɔ Pulgari nɛ [[Caama (Allemagne)|Caama]] ɛjaɖɛ hɛkʊ taa sɔsɔyɛ naɖɩyɛ wɛɛ mbʊ yebina nɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩpɩsɩ Socialiste taa ɛjaɖɛ nɖɩ URSS ɖiya pɩnaɣ 1946 yɔ. Pɩnaɣ 1990 taa kɛ URSS kɩgaʊ ŋgbɛyɛ tɔlaa nɛ Puligari pɩsɩ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩtatasɩ wɛʊ Commusiste waa taa yɔ.
Puligari wɛ Erɔpɩ ajɛya kpeekpe kɩkpɛndɩɣ ŋgɛyɛ taa, OTAN ŋgbɛyɛ taa nɛ keteŋa kpeekpe tadɩyɛ laɖaa ajɛya kɩkpɛndɩɣ ŋgbɛyɛ taa ɖɔɖɔ.
Politiki tɔm taa Puligari kɛna ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa ɛjaɖɛ ñʊʊtʊ ɖiyuuna yɔ nɛ kewiyaɣ ñʊʊtʊ ñɔcɔŋnana minisiriwaa waa yɔɔ yɔ. Paɣtʊ lɩzɩɣ lɛ, komina nɛ paɣtʊ lɩzɩyaa palakɩna tʊmɩyɛ ɖinɛ, pɩkazɩ tɔm hʊya ñɛwɛna pa-ndɩ. Peeɖe pʊcɔ nɛ ɛyʊ kɛ ɛjaɖɛ ñʊʊtʊ lɛ, pɔtɔʊ caca nɛ samaɣ lɩzɩ-ɩ nɛ ɛpɩzɩɣ ɛtasɩ kɛʊ ñʊʊtʊ pɩnzɩ kagbaanzɩ wayɩ tam kʊɖʊmbʊ ɖeɖe.
Ɛjaɖɛ ñʊʊtʊ ɛnʊ, ɛnʊ lɛ ɛjaɖɛ ̃ñʊʊtʊ nɛ ɛnʊ ñazɩɣna sɔɔjanaa tɩŋga; yee paɣtʊ lɩzɩyaa ɛlɩzɩ paɣtʊ natʊyʊ nɛ tɩtacaɣ camɩyɛ eɖeke ɛpɩzɩɣna nɛ ekizi-tu nɛ paasʊsʊʊ-tʊ; pɩtasɩ ɖɔɖɔ lɛ ɛnʊ lɩzɩɣna kewiyaɣ ñʊʊtʊ. Puligari ɛjaɖe ñʊʊtʊ kɩfalʊ yɔ Rossen Plevneliev; ɛlɛɣzɩ Gueorgui Parvanov kɛ kɔlaɣ fenaɣ 2012. Peeɖe ɛjaɖɛ ñʊʊtʊ nɛ- ɛ-tɛɛ tʊ palakɩna tʊmɩyɛ. Ɛ-tɛɛ tʊ ɛnɛ, paatɔʊ caca se palɩzɩ tɛtʊ ñʊʊtʊ lɛ palɩzɩɣ-ɩ ɖɔɖɔ kpaagbaa.
<gallery>
51-manasses-chronicle.jpg|
BASA-600K-1-1865-15-Vasil Levski-retouched.jpeg|
The Old Bulgarian capital Preslav Ruins.jpg|
OLD HOUSE IN THE NATIONAL REVIVAL STYLE, VELIKO TURNOVOI.jpg|
Sofia University (37536311404).jpg|
BASA-937K-1-410-7-Ivan Vazov (cropped).JPG|
Rila 7 lakes circus panorama edit1.jpg|
Pantokrator kerk Nesebar.jpg|
Bulgarian dancers.jpg|
</gallery>
{{Eerɔpɩ}}
[[Category:!Main category]]
[[Category:Eerɔpʋ]]
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Puligari]]
ohpjz516wosg2to2s90ohjd1a02xrhl
Purkina Fasoo
0
958
18489
16590
2025-05-15T05:06:45Z
Onuphriate
5375
18489
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛjaɖɛ
| Hɩɖɛ = Purkina Fasoo
| Hɩɖɛ2 = Burkina Faso
| Kɩɖaʋ kɩdɛɛka = [[File:Flag of Burkina Faso (WFB 2004).gif|75px]]<br>Purkina Fasoo Kɩɖaʋ kɩdɛɛka
| Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ = [[File:Coat of arms of Burkina Faso.svg|75px]]<br>Purkina Fasoo Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ
| image_map = [[File:LocationBurkinaFaso.svg|190px]]<br>Purkina Fasoo tɛlɛŋa
| official_languages = [[Fransɩɩ kʊnʊŋ|Fransɩɩ kʋnʋŋ]]
| capital = [[Wagaadugu]]
| government = .
| president = Roch Marc Christian Kaboré
| area_km2 = 274,200
| population_estimate = 17,322,796
| population_estimate_year = 2014
| population_density_km2 = 57.4
| cctld = .bf
}}
'''Purkina Fasoo''' kɛna [[Afrɩka tɛtʊ tɔm|Afrɩka]] nɛ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛta ɛjaɖɛ naɖɩyɛ nɛ payaɣ- ɖooo lɛ se: Hooti Foltaa. Teŋgu tɔcɔɔ ɛjaɖɛ nɖɩ nɛ pɩta kpɛɛɛ. Wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ nɛ hayɩ kɩŋ ɖɔɖɔ lɛ [[Maalii (Mali)|Malii]] ɛjaɖɛ wɛna kamaɣ yɔɔ; wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa lɛ, [[Nizɛɛrɩ (Niger)|Nizɛɛrɩ]] ɛjaɖɛ nɛ yee hadɛ kɩŋ nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa kɔ yɔ, [[Peenɛɛ (Bénin)|Peenɛɛ]] ɛjaɖɛ. Purkina Fasoo nɛ hadɛ kiŋ lɛ, [[Togo|Togo]] nɛ [[Kana (Ghana)|Kana]] ajɛya wɛna piyele wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ nɛ hadɛ kɩn lɛ, [[Kootidiivʊwarɩ (Côte d'Ivoire)|Kootidiivʊwarɩ]] tɛtʊ.
[
Purkina Fasoo tɛtʊ sɔsɔtʊ kɔyɔ [[Wagaadugu]] nɛ tɩwɛ Purkina Fasoo tɛtʊ hɛkʊ taa. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩwɛ [[Afrɩka tɛtʊ tɔm|Afrɩka]] ajɛya kpeekpe kpɛndɩɣ ŋgbɛyɛ taa nɛ [[Afrika Wɩsɩɖʋɖʋyɛ Ajɛyɛ Tɔsʋʋ Ŋgbɛyɛ (CEDEAO)|CEDEAO]] ñɩnɖɩ taa. Keteŋga kpeekpe taa lɛ, yee pakpaɣ ajɛya hiu wena akɩla kʊñɔŋ taa wɛʊ kɔyɔ, pana ɖɔɖɔ Purkina Fasoo.
Ɖooo lɛ, [[Fransɩɩ (France)|Fransɩɩ]] ɛjaɖɛ kakpacayaɣna-ɖɩ picɔ ɖɩkɔɔ ɖɩhiu ɖɩ-tɩ yɔɔ wɛʊ kɛ pɩnaɣ 1960. Papaazɩɣ yaʊ se Purkina Fasoo yɔ pideleɖi; [[Thomas Sankara]] kewiyaɣ taa kɛ papɩsɩnaa mbʊ kɩyɛna fenaɣ nanza pɩnaɣ 1984.
Ŋ̃ʊndɩna mba peɖiya Purkina Fasoo ɛjaɖɛ pɩkɔɔ pɩsɩɩna sɔnɔ yɔ, mba yɔ: [[Maurice Yaméaogo]] (1960-1966), [[Wp/kpb/Sangoulé Lamizana|Sangoulé Lamizana]] (1966 1980 ), [[Wp/kpb/Saye Zerbo|Saye Zerbo]] (1980 to 7 Kamɩŋ fenaɣ 1982), [[Wp/kpb/Jean-Baptiste Ouédraogo|Jean-Baptiste Ouédraogo]] (1982 to 11 Kamɩŋ fenaɣ 1983), [[Thomas Sankara|Thomas Sankara]] (1983—1987), [[Wp/kpb/Blaise Compaoré|Blaise Compaoré]] (1987-2014), [[Wp/kpb/Honoré Traoré|Honoré Traoré]], ɛkɛna [[Wp/kpb/Blaise Compaoré|Blaise Compaoré]] lone taa caɣyʊ nɛ fenasi naalɛ ɖeke ɛlaba nɛ [[Wp/kpb/Yacouba Isaac Zida|Yacouba Isaac Zida]] ñakpaɣ nɛ ɛlɛ la kɔzɔɖɔna naalɛ nɛ eyebina [[Wp/kpb/Michel Kafando|Michel Kafando]], [[Wp/kpb/Gilbert Diendéré|Gilbert Diendéré]]. Kpana salaŋ fenaɣ 2015 nɛ nnsɩɩna saŋayɩŋ fenaɣ 2015 ɖɔɖɔ lɛ, ɛnʊ cɔŋna ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-yɔɔ nɛ pɔtɔ caca nɛ palɩzɩ weyi lɛ, ɛɛkɛ Purkina Fasoo ñʊʊdʊ.
{{Afrɩka}}
[[Category:!Main category]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Purkina Fasoo]]
79dxf80aq40c1wiiifyyxerwwah9ea8
Purundi
0
959
14901
14651
2020-12-19T14:41:53Z
Jfblanc
190
14901
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛjaɖɛ
| Hɩɖɛ = Purundi
| Hɩɖɛ2 = Burundi
| Kɩɖaʋ kɩdɛɛka = [[File:Flag of Burundi.svg|75px]]<br>Purundi Kɩɖaʋ kɩdɛɛka
| Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ = [[File:Coat of arms of Burundi.svg|75px]]<br>Purundi Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ
| image_map = [[File:LocationBurundi.svg|190px]]<br>Peyibaa tɛlɛŋa
| official_languages = .
| capital = .
| government = .
| president = Évariste Ndayishimiye
| area_km2 = 27,834
| population_estimate = 11,178,921
| population_estimate_year = 2020
| population_density_km2 = 401.6
| cctld = .
}}
Purundi kɛna [[Afrika|Afrɩka]] wɩsɩ ɖɩlɩyɛ ta ɛaɖɛ naɖɩyɛ nɛ teŋgu yaa lɩm nabʊyʊ tɔcɔɔ-ɖɩ nɛ pɩtɑa. Ɛlɛ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩwɛna lɩm kucomuu maŋgazɩ nakʊyʊ nɛ payaɣ-kʊ se Taaŋanɩka (Tanganyika). Wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa lɛ Purundi nɛ [[Kɔŋgoo|Kɔŋgoo]] pazɩna ɖama nɛ kamaɣ, hayi kiŋ lɛ, [[Rʊwandaa|Rʊwandaa]] ɛjaɖɛ, wɩsɩ ɖɩlɩyɛ nɛ ŋtalɩ hadɛ lɛ [[Tanzaani|Tanzaani]]. Purundi tɛtʊ sɔsɔtʊ yɔ Puzumbura.
Ɖooo pɩnzɩ 1903 taa kɛ Purundi kɛwɛ afrika wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa hɔɔlʊ ŋgʊ kɩwɛ Caamawaa nesi tɛɛ yɔ nɛ kedeŋa kpeekpe kacalaɣ you tɛma lɛ, ɛjaɖɛ nɖɩ ɖiyele ɖɩtɔlɩ [[Pɛɛlɩziiki|Pɛɛlɩziiki]] mba nesi tɛɛ. Purundi mʊ kɩ-tɩ yɔɔ wɛʊ kɛ hasɩ yaɖɛ fenaɣ kacalaɣ wiye pɩnaɣ 1962 nɛ wiyao Mwambutsa naanza ñɩnʊ kacalɩna wɛʊ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-nɔɔ yɔɔ. Ɛɛwɛna paɣtʊ natʊyʊ nɛ tɩɩkɩla eyaa ɖɔŋ nɛ pɩkɔma pɩnzɩ naalɛ wayɩ lɛ, paɖɩzɩ-tʊ.
Ageeta wena payawaɣ se Tʊʊtʊsɩ nɛ Huutusi yɔ pataanaɣ-ɖama nɛ ɛsɩyɛ nɛ ayou paa ɖooye. Ageeta ana aatɛma you ɖooo pɩnaɣ 1960 nɛ pɩnzɩ 12 wayɩ lɛ, pɔkɔɔ patasɩ you kpem nɛ ɛyaa mba pehiu sɩm yɔ pɛɖɛ ɛzɩ kotukiŋ hiŋ sakɩyɛ mbʊ yɔ.
Tʊʊtʊsɩ nɛ Huutusi pɛ-tɛ ɖama kɩɩnɩnaʊ ŋgʊ kɩkɔma kɩtasɩ tuluu 1970 nɛ 1980 piyebina nɛ you nakʊyʊ ñalɩɩ samaɣ kpeekpe hɛkʊ taa pɩnaɣ 1993. You ŋgʊ kɩɩpaɣzaa lɛ, Hutʊsi mba po-koyindina sakiyɛ ɛlɛ panɛ pakʊyɩ pasɩŋ pa-naŋgbanzɩ yɔɔ nɛ pɔtɔyɩtɩ Tʊʊtʊsɩ mba nɛ pɩcaɣ pʊdɔdɩyɛ: Huutusi mba sɩba ɛzɩ ɛyaa kutokiŋ 50 000 yaa 100 000 mbʊ yɔ. Pɩsa nɛ paa-anɩ ɛlaŋɩyɛ hɛɛ pazɩ lɛ, pakpaɣ paɣtʊ natʊyʊ nɛ pɩwɛɛ se pɩnaɣ nɛ hɔɔlʊʊ wayɩ lɛ Tʊʊtʊsɩ nɛ Huutusi waa lɛ pakpakɩɣ kpelaɣ nɛ pakazɩɣ ɖama.
{{Afrɩka}}
[[Category:!Main category]]
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Purundi]]
a961m4v6p1t1nhqr0jkva8dmosa2nke
Purundi (Purundi)
0
960
16362
4780
2023-05-09T03:38:10Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Purundi]]
16362
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Purundi]]
407n0sfuwf0w247mnw3il0ztrqac74y
Puyenezɛrɩ
0
961
16053
9268
2022-08-01T09:28:01Z
Mashkawat.ahsan
3844
image #WPWP
16053
wikitext
text/x-wiki
[[File:Buenos Aires City Collage.png|thumb|200px|right|Puyenezɛrɩ]]
'''Puyenozɛrɩ''' kɛna [[Arzantiini]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ nɖʊ tɩ-taa ɖeu nɛ ndʊ ɖɔɖɔ kɛŋna peeɖe tɛtʊ sʊzɔtʊ. [[Amerika nɛ hadɛ tɛtʋ (Amérique du Sud)|Amerika nɛ hadɛ kiŋ]] tɛtʊ sɔsɔtʊ kpeekpe ta payɩ lɛ, [[Sao Poolo]] tɛtʊ wayɩ, Puyenezɛrɩ ñɩndʊ taa kɛ ɛyaa kɩla ɖɔɖɔ. Pɩtasɩ ɖɔdɔ lɛ, pakpaɣ tɛtʊ sʊzɔtʊ hiu nɛ looɖo (16) wena a-taa ɛyaa kɩla ɖɔʊ kɛ keteŋa kpeekpe taa kɔyɔ, Puyenezɛrɩ ñɩndʊ wɛ a-taa. Pɩnaɣ 2005 taa pɔcɔnaa nɛ pana yaa pamazɩ se kaakaa pɩnaɣ 2015 lɛ peeɖe ɛyaa talɩ miliyɔɔnaa 3 090 900.
Puyenezɛrɩ tɛtʊ kpeekpe taa nɛ pɩtasɩna tɛtʊ ndʊ tɩ-tɛ egeetiye nɖɩ payaɣ-ɖɩ se Puyenezɛrɩ Sɔsɔʊ yɔ, pɩ-taa ɛyaa kpeekpe kpɛnda miliyɔɔnaa hiu nɛ naanza nɛ hɔɔlɩʊ (14 500 000). Pamazɩ Puyenezɛrɩ tɛtʊ lɛ tɩ-walanzɩ taa maɣna kilomɛtanaa agbapa 305. Puyenezɛrɩ tɛtʊ taa ɛyaa tɛ cazɔnaa nabayɩ kɔyɔ [[Ɛsɩpaañɩ]] ɛjaɖɛ taa mba nɛ lɛɛba ñalɩna Italii. Tɛtʊ tʊnɛ tɩ-taa ɛyaa mba palakɩ katolika tɛ cɔɔcɩ yɔ, mba kɩlɩna ɖɔʊ.
Puyenezɛrɩ tɛtʊ taa kɛ teŋu ŋgʊ hɔɔlʊ ŋgʊ kɩkɩla paɣlʊ yɔ kɩwɛ nɛ peeɖe ɖɔɖɔ kɛ politiki nɛ ɛsɩndaa wobu tʊma kɩla wɛʊ. Pɩnaɣ 1536 taa kɛ sɔdɩŋ weyi payaɣ-ɩ se Mendoza tɛ Pedro nɛ Garay taa Juan yɔ pɔñɔza Puyenezɛrɩ tɛtʊ tʊnɛ. Ɛlɛ Mendoza tɛ Pedro kaapazɩna lɩmaɣzɩyɛ nɖɩ ɖooo pɩnaɣ 1536 pʊcɔ nɛ ɛtaabalʊ Garay taa Juan ñasɩna-ɩ pɩnaɣ 1580.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Tɛtʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Arzantiini]]
[[Category:Ameriki nɛ hadɛ kiŋ wandamm]]
jifkipk9t2wqp7r68k4q4if03bdmv94
Puzumbura
0
962
16067
9278
2022-08-31T22:01:26Z
Tarih
2713
+image #WPWPTR #WPWP #WLA
16067
wikitext
text/x-wiki
[[File:Bujumbura en beaute.jpg|thumb|270px|right|Puzumbura]]
Puzumbura kɛna [[Purundi]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ sʊzɔtʊ nɛ tɩyɛ ɛjaɖɛ nɖɩ nɛ ɖɩ-wɩsɩ ɖɩlɩyɛ nɛ lɩŋgamʊʊ ŋgʊ payaɣ se Taŋganika yɔ kɔcɔlɔ. Keteŋa kpeekpe taa lɛ, lɩŋgamʊʊ ŋgʊ kɩkɩla walʊʊ yɔ, ŋgʊ payaɣ se Payikalɩ lɩŋgamʊʊ nɛ kɩ-wayɩ lɛ Taŋgnika lɩŋgamʊʊ nɛ kɩ-cɔlɔɔ Puzumbura wɛɛ.
Ɖooo pɩnaɣ 1962 taa paakala ɛyaa tɛtʊ sʊzɔtʊ tʊnɛ tɩ-taa lɛ, paakpɛnda ɛyaa kutokiŋ hiuwaa loɖo (60 000) ɛlɛ pɩnaɣ 2005 taa pɔtɔwaɣ caca lɛ, patasɩ-wɛɛ kalʊʊ nɛ pana se lɛɛlɛɛ yɔ palɩ ɛyaa kutokiŋ taŋga (500 000). Pa-taa lɛ, ɛyaa mba pana po-ɖoŋ yaa pɛlaa nɛ evebiya pɛɖɛ ɛyaa mɩnɩŋ hiŋ niitozo.
Puzumbura komina yɔɔ cɔnɩyʊ kɛ payaɣ se Freddy Mbonimpa. Tɛtʊ tʊnɛ tɩ-taa wɩsɩ ñakɩ sɩŋŋŋ ɛlɛ mbʊ pɩlaba nɛ tɛtʊ ndʊ tɩkɛna Purundi ɛjaɖɛ taa sɔsɔtʊ yɔ, mbʊ lɛ tʊma ndɩ ndɩ wena awɛ peeɖe yɔ pɩtasɩna ɛsɩndaa wobu nɛ tɔsʊʊ ŋgʊ kɩwɛ peeɖe nɛ pɩkɩlɩ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖi-taa hɔɔlɩŋ lɛɛŋ yɔ.
Peeɖe ɖɔɖɔ ɛsɔtaa lɔɔɖa tiki pɩtasɩ ɖɔɖɔ lɛ peeɖe teŋu kidiiliŋ wɛɛ. Mbʊ yebina nɛ evebiya nɛ pɛlaa yaa Purundi ɛjaɖɛ hɔɔlɩŋ kpeekpe taa ɛyaa ɖoŋ tɩnaa seu pɛ-tɛ nɛ powoki Puzumburi tɛtʊ taa. Powoki se pehiu tʊma nɛ pala nɛ pe-wezu caaʊ lɛɛzɩ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Tɛtʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Purundi]]
qop75sknyias8hgh0eb0ecg8k4z2u3p
Pythagorus
0
963
14585
14441
2020-04-21T15:36:39Z
SFLord
142
Change to occupation.
14585
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Pythagorus
|image = Kapitolinischer Pythagoras.jpg
|px = 190
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = [[Krɛsɩ (Grèce)|Krɛsɩ]]
|Ɛ-tʋmɩyɛ = Matematiki laɖʋ
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = Samos, [[Krɛsɩ (Grèce)|Krɛsɩ]]
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = pɩnaɣ 570 BC
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ = Croton/Metapontum, [[Itaalii (Italie)|Itaalii]]
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ = pɩnaɣ 495 BC
|E-nesi ñɩɣʋ =
}}[[File:Pythagoras in the Roman Forum, Colosseum.jpg|thumb|]]
Pythagore ([[Krɛsɩ kɩbɩnʊʊ kʊnʊŋ]] taa lɛ, Πυθαγόρας / Pythagóras), ɛkɛ Ɛsɔ sɛtʊ lɛɣzɩyʊ nɛ ɛtɛ ɛkɛ ɖɔɖɔ lɔnsɩnɖʊ pʊcɔ [[Socrate]] alɩwaatʊ. Ɛyʊ ɛnʊ palʊla-ɩ ɛzɩ pɩnzɩ 580 pʊcɔ Yeesuu Krɩstʊ alɩwaatʊ kɛ Samos, Egée teŋgʊ tɛ lɩm taa tɛtʊ kɛ hadɛ yɔɔ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ kɛ Athènes tɛtʊ taa. Palaba ɛsɩm takayaɣ kpaɣ ɛzɩ pɩnaɣ 495 pʊcɔ Yeesuu Krɩstʊ alɩwaatʊ, mbʊ lɛ ɛwɛna pɩnzɩ 85. Ɛɛkɛ lɛɣtʊ tɩlɩyʊ nɛ ɖɔɖɔ tɩlɩyɛ ɛyʊ, mbʊ wayi wayi paɣtʊ takayaɣ nakɛyɛ kɛdʊʊ.
Paasɩŋ ɛyʊ ɛnɛyɔ e-fezuu caɣʊ tɔm sakɩyɛ nɛ pɩwɛ kaɖɛ pɩŋ se patɩlɩ ɛ-tɔm ɛzɩ ɛkɛʊ Ɛsɔ sɛtʊ lɛɣzɩyʊ nɛ lɛɣtʊ tʊ nɛ lɔnsɩnɖɛ tʊ nɛ ɖɔɖɔ hama tʊ mbʊ yɔ. Wɩɖɩ ɛtama tɔ natʊyʊ kaʊ, nɛ nɩɣlɩm cɛnzɩ hiu waa lʊbɛ nɛ kʊyʊm nzɩ pɛcɛlɛ-ɩ wɛ kabʊtaɣ tɩyɛ nɛ tɩkɛ kadɩnaɣ tɔm ndʊ pɔsɔza ɛ-hɩɖɛ yɔɔ yɔ.
Pɩtɩŋna sakɩyɛ sakɩyɛ tɔmʊʊ kʊyʊmʊʊ nakʊyʊ yɔɔdʊʊ yɔɔ lɛ, putukina Pont tɛ Héraclide n ; eɛtɔŋ se tovonum lɛ, pɩwɛɛ ɛzɩ Pythagore kɛnɛ Krɛkɩ kajalaɣ lɩmaɣzɩyɛ tʊ weyi ɛtɔma ɛ-tɩ se ɛkɛ ɛyʊ lɔŋ tʊ yɔ yaa lɔnsɩnɖɛ tʊ yɔ. Cicéron tasɩ tɔm kiseɣtu pɩlɩna tɔmʊʊ kʊnɛ kɩlɩzʊʊ yɔ φιλόσοφος (philosophos), kɩ-tɔbʊʊ se lɔŋ siŋ sɔɔlɩyaa, pɩtɩŋna Pythagore kʊyʊm ɛnʊ ɛ-yɔɔ. Pɩtɩŋna tovonum mbʊ pʊyɔɔ lɛ, pɔtɔŋ se ɛɛɛ mba payi paañɔna ɖiŋ tɩlɩyɛ tɔm paakɛ lɔŋ tɩnaa.
Palʊla pithagore kɛ Samos pɩnaɣ -569 yaa -606, ndʊ Ératosthène nɛ Diogène Laërce pɔtɔma yɔ, -590 ndʊ Jamblique ñɔtɔma yɔ, Porphre cɔlɔ lɛ, se pɩnaɣ -580 nɛ ɛsɩ -494 yaa -497 kɛ Métaponte, Itaalii ɛjaɖɛ taa. Ɛ-caa kɔyɔ Mnésarque, ɛɛkɛ kokowaa luɖu. E-ɖoo Parthénis, nɛ peheyuu-ɖʊ kpeɣu taa se ɛnʊ kaakɩlɩ keɖeɣa Samos halaa tɩŋnɛ payi.
Ɛ-halʊ kaahaɣ hoɣa nɛ ɛlʊlɩ-ɩ pɩɣa nakɛyɛ nɛ kɩkɩlɩ keɖeɣa nɛ lɔŋ. Kpaɣ nɛ alɩwaatʊ ndʊ nɛ ɛlɛzɩɣ ɛ-halʊ hɩɖɛ nɖɩ se Parthénis yɔ nɛ ɛya-ɩ se Pythaïs. Kɛlɛ ɛya ɛ-pɩɣa se Pythagore Πυθαγόρας.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Ɛyaa sɔsaa]]
[[Category:Abalaa sɔsaa]]
[[Category:Filosofii laɖaa]]
[[Category:Lɛɣtʋ tɩnaa]]
[[Category:Krɛsɩ]]
guca6vipuusoibs4qju1d8y3m6fbetn
Páwɩlɩ ɛyaa lɔƞ nɛ panɩɩ laƞhɛzɩyɛñɩnʋʋtam, ɛyʋwaɖɛtɔm, ɛjaɖɛtʋ, demokrasii nɛ kideƞhɔɔlʋʋ taa ɖamadaasʋʋnɛlɩʋ pɔ-tɔm
0
964
13017
8380
2018-10-03T03:52:51Z
Holder
40
Révocation des modifications de [[Special:Contributions/92.20.246.19|92.20.246.19]] ([[User talk:92.20.246.19|discussion]]) vers la dernière version de [[User:Gnangbade|Gnangbade]]
8122
wikitext
text/x-wiki
AWATϽȠ (CEDEAO) ajɛyɛɛ taa kɩlabɩm wɩlʋʋ takayaɣ
Kàwazɩɣ wɩlɩyaawɩlɩyʋ halʋñɩnʋ nɛ abalʋñɩnʋ
Páwɩlɩ ɛyaa lɔƞ nɛ panɩɩ laƞhɛzɩyɛñɩnʋʋtam, ɛyʋwaɖɛtɔm, ɛjaɖɛtʋ, demokrasii nɛ kideƞhɔɔlʋʋ taa ɖamadaasʋʋnɛlɩʋ pɔ-tɔm
Ɛyaa m̀ba palabɩ lɩmaɣzɩyɛ se tɔsʋʋ Ƞgbɛyɛ ɛñɔ Afrika wɩsɩɖʋɖʋyɛ ajɛya hɛkʋ taa yɔ, kaʋ sɔsɔʋ pakaɣaɣ lakasɩ ǹzɩ sɩ̀kɛwɛ̀ɛ́ nɛ sɩ́haɣ nɩmaʋ nɛ, Afrika ajɛya mʋ́ a-tɩyɔɔwɛʋ lɛ, à-tɔm lakɩ cokolocokolo nɛ ámɩzɩɣ ɖama kɩ́mɩzʋ yɔ.
[[Aloma fenaɣ]] kɩyakʋ 28 ñɩŋgʋ wiye 1975, Ɖamatɔmtisuutakayaɣ ŋ̀ga ajɛyɛ 15 ñɩwa ka-taa nesi yɔ, Afrika taa ɖamadaasʋʋnɛlɩʋ kanɖaʋ kamaba.
Kàlʋkɩna se tɔsʋʋ, samaɣ nɛ ɛzakuliye nɛ politiki pa-kadaɣ ɛ́walɩ. Ḿbʋ haɣna nɩmaʋ nɛ ceewayɩ ’lɛ, Afrika wɩsɩ ɖɩɖʋyɛ taa ajɛyɛ pɩ́sɩ ɛzɩ ɛjaɖɛ kʋɖʋmɖɛ yɔ.
CEDEAO ɖʋ́ kɩdɩ tàmaɣ se kukuluu ɛyaa ɛsɛ ɖamadaasʋʋnɛlɩʋtɔm yɔɔ : tɔsʋʋ nɩmaʋ taa (kɩyakʋ sɔsɔʋ tamm nɛ paa anɩ’lɛ, ɛ́pɛdɩɣ mbʋ ɛsɔɔlaa yɔ paa le, nɛ kobo kʋɖʋmʋʋ tʋmɩyɛ labɩnaʋ paa le), politiki nɩmaʋ taa (Paɣtʋlɩzɩyaa pɩ̀lʋʋ kʋɖʋmʋʋ wɛ́naʋ, Tɔsʋʋ nɛ Samaɣyɔɔmaɣzʋʋ Lɔnsɔzʋʋ Tʋmɩyɛ nɛ Tɔ́mhʋʋtɩ̀ŋ), ɖiɣɖiɣcaɣʋ nɛ sɔɔjɛɛtʋtʋmɩyɛ nɩmaʋ taa (ECOMOG pɩnaɣ1999). Lɩmaɣza kiɖeɖena (yuŋñɩna) wena a-yɔɔ CEDEAO kaŋ ñʋʋ yɔ, ana yɔ:
- Ɛyʋ waɖɛ hɔɔlɩŋ ndɩndɩ ñam, ɖɩ-tɔm yɔɔ ɛsa kuluu nɛ ɖɩ-yɔɔ kandayʋʋ;
- [[Temokraasii]] tɔm yɔɔ ɛsa kuluu, nɛ ki-lila ká;
- Hùúù [[Politiki tɩlɩyɛ lɩmaɣza|politikinaa]] ɩ́cɔlɩna ɖama cɔlɩnaʋ m̀bʋ yɔ nɛ kɩ-tàmásɩ ɩ́ɖʋzɩ ɖama taa ɖʋzʋʋ m̀bʋ yɔ.
Kɔyɔ nɛ kaɣyɩŋ sakɩyɛ ɖɔ́na nɩmaʋ taa kaɣaɣʋ kakɩ se ɖamadaasʋʋnɛlɩʋ tɔm ɛdaaɖɔ camɩyɛ cɔ̀lɩɩ: ajɛyɛ wena àwɛ ŋgbɛyɛ taa yɔ, a-taa a-ɖeke a-taa ɛyaa ɖamakɩɩnɩnaʋ politiki tɔm taa, ajɛya cabɩ taa kiyoziŋ nɛ ɖamayɔɔhɔzɩŋkpaɣʋ yeki nɛ tanɩm nɛ ɖiɣɖiɣcaɣʋkɩɩwɛʋ papaɣlɩɣ paɣlʋʋ m̀bʋ yɔ. Pɩtasɩ se ajɛyɛ naayɛ tɔ̀sʋʋ tɛcɛyɩ nɛ pɩ́camʋʋ ɛjaɖɛɖɔkʋʋ tʋma: ɖɔɖɔ lɛ, maakelewaa nɛ tɛyɔɔtɛyɔɔtɔm nɛ ɖama tɛ wobu nɛ kɔm, pahaɣ ɛyaa nɛ pa-ñim waɖɛ ǹɖɩ yɔ, nabɛyɛ ɩɩɖɔŋ pɩ-paɣtʋ yɔɔ ɖeyiɖeyi.
Pɩ́sá nɛ pápá ɛza nɛ yoŋ mààtɛŋ, komina ɛjaɖɛcamɩyɛɖɔkʋʋ yɔɔ kɩɩɖɔŋgʋ nɛ ɛyʋ waɖɛ hɔɔlɩŋ ndɩndɩ paɣtʋyɔɔmanaʋ ’lɛ, pʋ̀pɔzʋʋ se páɖaɣnɩ tàmaɣ kɩfalaɣ labʋ nɛ paɖaɣnɩ tʋʋzʋʋ tʋma wena pálabɩ-yɛ yɔ.
Ḿbʋ pʋpɔzʋʋ se, sukuliwɩlʋʋ yɔɔ tɩŋgɩnaʋ tatasɩ kɛ́ʋ pʋ́tʋ̀ʋ tɔm: kɩ-taa ɛyaa kpɛlɛkɩɣ samaɣdaalakasɩ, samaɣdaaɖɔnɛ, pɩzɩtʋ nɛ tɩ̀cɛlʋʋ.
CEDEAO taa Kɩlabɩm taa nɩʋ wɩlʋʋtakayaɣ kanɛ, ɛjaɖɛtʋ, demokrasii nɛ ɖamadaasʋʋnɛlɩʋ, pɔ-tɔm tàá [[UNESCO ŋgbɛyɛ]] pìliŋga ŋ̀ga kɛwɛ [[Taakarɩ (Dakar)|Taakarɩ]] (BREDA) yɔ, ŋga cɔnɩna ka-máʋ yɔɔ nɛ Afrika taa Hùúùpankɩ (BAD) ɖʋ-kɛ nesi.
Pàma-kɛ se káwazɩ CEDEAO ajɛyɛ tɩŋgɛ. Kɛ̀wɛ [[Fransɩɩ kʊnʊŋ|Fransɩɩ]] taa, [[Englɩsɩɩ kʊnʊŋ|Aŋgilisi]] taa nɛ [[Pɔrɩtɩgɛɛ kʊnʊŋ|Pɔɔrtiigɛɛ]] taa. Pàɖʋzɩ-kɛ m̀ba pe-nesi tɛɛ yɔ, ḿba yɔ: wɩlɩyaa m̀ba pawɩlɩɣ lalaa se paba ɩ́pɩsɩ wɩlɩyaa ɖɔɖɔ yɔ (halaa nɛ abalaa) nɛ wɩlɩyaa yɔɔ cɔnɩyaa mba pɛwɛ wɩlɩyaawɩlʋʋsukulinaa taa nɛ sɔɔlɩmsukulinaa taa yɔ.
Kɛ̀kɛna nɩmaʋwɩlʋʋ tʋʋzʋʋ takayaɣ: pɩ-yɔɔ katʋʋzʋʋ ka-tʋmɩyɛlabɩnɩyaa m̀bʋmbʋ pɩwɛɛ se pála yɔ, nɛ ɛzɩma pɩwɛɛ se pála yɔ, pi-tilima sɔsɔna. Kaatɔŋ se katʋʋza pɩ-tɩŋgɛ pɩ-tɩŋgɛ nɛ kásɩɩ, yaa ɛzɩma pɩwɛɛ se pála yɔ, katʋʋza pɩ-tɩŋgɛ nɛ mbʋ katʋʋza yɔ, pɩ-wayɩ fɛyɩ.
Wɩlɩyʋ kɛ ñɩnɩyʋ. Ɛ̀lɩzɩɣ takayaɣ kanɛ ka-taa nɩmaŋ weyi patʋʋzaa yɔ, ɛ́tɩŋgɩna pɩ-yɔɔ nɛ ɛ́ñɩnɩ m̀bʋ ɛmaɣzɩɣ se yee ɛ́wɩlɩ-pʋ, pɩ̀lakɩ kpɛlɛkɩyaa tʋmɩyɛ nɛ pálɛɣzɩ pɔ-ɖɔnɛ nɛ pɛ-wɛtʋ (ɛzɩ pʋpɔzʋʋ yɔ) ɛzɩ wɩlʋʋtindima wena àwɛ takayaɣ kanɛ ka-taa yɔ àpɔ́zʋʋ m̀bʋ yɔ.
Lɩmaɣza kɔyɔ se CEDEAO taa ajɛyɛ hɛkʋdaa lɛ, pìkotuzuuna ɛsɩndaa lɛ, halaa nɛ abalaa sakɩyɛ kʋmm pɩzɩɣ pánɩʋ samaɣ taa ɖamasɩnaʋ tɔbʋʋ, pánɩʋ se paa ɛyʋ ɛwɛ ɛ-tɩ yɔɔ kɔyɔ, pɩkɛ kɩjɛyʋʋ nɛ wazaɣ se ɛɖʋ nesi samaɣ tʋma taa nɛ halaa nɛ abalaa ḿba pɛ́wɛ́ɛna wɛ́tʋ kɩbandʋ nɛ pɔ́ɖɔŋ camɩyɛ ɖɔnɖɛ nɛ pɩwɩlɩɣ se CEDEAO hɔɔlʋʋ taa lɛ, laŋhɛzɩyɛ pɩsɩ caɣdam, yoŋ sʋ pɔʋ, hùúùleɖuu pɔ kpelaɣ cɩŋcɩŋ, m̀bʋpɩyɔɔ yɔ, ɛyaa ñaŋ ɛjaɖɛnɛɖɩyɔɔñɩm, páñaŋ pɛ-hɛkʋdaa ndɩwɛtʋwazaɣ, pɛ́kpɛndɩɣ pálakɩ pɩ-tɩŋgɛ, se pɩ́wɩlɩ se pɛ̀kɛ afrikabiya kpegbekañɩnzɩ kɩfasɩ.
Wɩlʋʋtakayaɣ kanɛ ka-taa wɛ wɩlʋʋtindima lʋbɛ (7). Paa wɩlʋʋtindimiye nɖɩ’lɛ, ɖisiɣ ñʋʋ tɩlɩtʋ hɔɔlʋʋ nakʋyʋ yɔɔ. Wɩlʋʋtindimiye paa nɖɩ, ɖɩ-taa wɛ tɔmɖoyotʋkasɩ nasɩlɛ. Piyele tɔmɖoyotʋkaɣ paa ŋga lɛ, kesiɣ ñʋʋ tɩlɩtʋ hɔɔlʋʋ nakʋyʋ yɔɔ nɛ hɔɔlʋʋ ŋ́gʋ, m̀bʋ kɩ́wɩlɩɣ yɔ pʋ-ñʋʋɖɩkanɛ.
Kɩkpɛlɛkɩtʋtʋkasɩ nɛ wɩlʋʋlɛɣtʋ tɔm wɛ ka-taa, nɛ pɩ́tasɩna bibliografii taa takayɩsɩ cabɩ hɩla nɛ Ɛntɛrnɛtɩɖɛsɩ ɖɔɖɔ se wɩlɩyʋ halɩñɩnʋ/abalɩñɩnʋ pɩzɩɣ ɛñɩnɩ mbʋ ɛsɔɔlaa ɛnɩɩ pɩ-taa pɩkɩlɩ yɔ.
Wɩlʋʋ hɔɔlɩŋ tɛyɩ tɛyʋʋ mbʋ yɔ, pàtʋʋzɩ-pʋ cɔlʋʋkpàtá nakʋyʋ yɔɔ, nɛ paa tɔmɖoyotʋkaɣ ŋga ’lɛ, pàɖʋ wɩlʋʋnɩmaʋɖɔmtakayɩsalaɣ nakɛyɛ ka-taa se kásɩ́na wɩlɩyʋ nɛ ɛnɩɩ pɩ-taa camɩyɛ. Wɩlɩyʋ ɛnʋ, pʋpɔzaa se ɛtɩŋgɩna takayɩsalaɣ ŋga kɔ-yɔɔ nɛ ɛ́cɔlɩ ɛ-tʋmɩyɛ ɛzɩ pʋ̀pɔzʋʋ-ɩ pɔzʋʋ mbʋyɔ, nɛ wɩlʋʋwondu ǹdʋ ɛwɛna yɔ tɩwazɩɣ-ɩ m̀bʋ yɔ. Wɩlʋʋtindima 1 pɩ́sɩ́ɩ́na 7 ñɩnɩɣ se kpɛlɛkɩyʋ ɛ́tɩlɩ pʋyʋnaa naatozo pilim:
- Samaɣtʋmadaanesiɖʋʋ se pɩ́sa nɛ ɛyʋ nɛ ɛyaa lalaa pa-ɖamacɔlɔcaɣʋ ɛ́sɩna nɛ pɛ́wɛɛna hùúù ñʋʋɖɩkanɖɛ kʋɖʋmɖɩyɛ nɛ pʋ́kɔna kɩlɛɣzʋʋ kileɖuu samaɣcamɩyɛcaɣʋ tɔm taa kɛ́ CEDEAO ajɛyɛ taa.
==Kɛzɛɣa yaa káɖʋ́wa ŋ́ga ɖɩñɩnɩɣ?==
CEDEAO taa pɩɣa kpegbekañɩŋga ɛñɔkɔyɩna “fezuucaɣʋ kʋɖʋmbʋ yɔɔ sɔɔlɩm kʋɖʋmam wɛnaʋ” tàmaɣ nɛ ɛñɔkɔyɩna ɖɔɖɔ kɩjɛyʋʋŋ̀gu pɩwɛna ɛyʋ se ɛ́cá e-liusɔɔlɩm ɛyʋ lɛlʋ liusɔɔlɩm taa yɔ nɛ pɩ́pɩ́sɩ ɛyaa lalaa liusɔɔlɩm taa se pa-tɩnɛ pɛ̀wɛna kpɛɛgadaasʋʋgadaa ñʋʋɖɩkanɖɛ kʋɖʋmɖɛ nɖɩ yɔ, ɖɩ-hɩɖɛ taa.
Ƞ́wɩlɩ se ŋ̀kɛ CEDEAO taa pɩɣa, ŋlɩzɩɣ ña-lɩmaɣza mbʋ pɩdamaɣ-ŋ yɔ pi-ɖeɖe se pɩ́sa nɛ ŋ́pɩɩ ña-pɩʋ ña- tɩyɔɔwɛʋ tɔm taa.
==Kàɖʋ́wa ŋ̀ga ɖɩñɩnɩɣ==
CEDEAO taa pɩɣa ɛnɩ́ tɔm naʋyʋ yɔ, kátákɩ-tʋ nɛ káɖʋ ka-taa se paa ɛbɛ ɖeɖe yɔ, tɔm katɩŋgɩɣ kaatɩŋgɩɣ ɛyʋ, nɛ pɩ́sá nɛ ɛmaɣzɩɣ sʋʋtʋ ndʋ ɛwɛna CEDEAO taa yɔ, tʋ-yɔɔ.
Ɛzɩ tɛtʋbiya lalaa, halaa nɛ abalaa palakʋʋ yɔ,Ƞ́ɖʋ nesi, samaɣtʋma yɔɔ lɩmaɣzalabʋ taa, tʋma áná a-tɩtɩŋgɛ a- labʋ taa nɛ a-taawiluu nɛ ŋnaɣ se naɖɩyɛ ɛɛmaɣna ña-waɖɛ nɛ ɛyaa lalaa waɖɛ hɔlʋʋ nakʋyʋ yɔɔ.
==Káɖʋ́wa ŋga ɖɩñɩnɩɣ==
CEDEAO pɩɣa ŋ̀ga kàsɩ̀ma tɔsʋʋŋgbɛyɛ ńɖɩ ɖɩ-kɩɖaʋ wondu nɛ ɖɩ-ɖɔkʋʋtʋma ɖɔŋ ɖɔm m̀bʋ yɔ nɛ kakandayɩɣna kpegbeka ɛyʋ waɖɛ hɔɔlɩŋ ndɩndɩ, demokrasii nɛ laŋhɛzɩyɛ pɔ-yɔɔ nɛ pɩ́kɛna se ɛjaɖɛɖɔkʋʋtʋma tɔm taa nɛ afrika wɩsɩɖɩɖʋyɛ tɩŋgɛ hɔɔlʋʋ tɔm taa lɛ, ɛyaa tɩŋgɛ kpɛndɩɣ pálá lɩmaɣza nɛ paa anɩ’lɛ ɛɖʋ ɛ-nɔɔ. Ḿbʋ tɩyɩɣna se ñɛ-ɛza ɩwɛɛ tɛyɩŋ nɛ ŋfeŋguu se pɩ-tɩŋgɛ pɩ-taa ɛ́tʋ kpayɩkpayɩ nɛ múlum ɛ́dawɛɛ hɔɔlʋʋ nakʋyʋ taa.
CEDEAO ɛjaɖɛ paa nɖɩ, ɖɩ́kpaɣ takayaɣ kanɛ, ɖɩmaɣzɩna ɖɩ-ɛsɩyɛ nɛ ɖɩlabɩ-kɛ nɛ tʋmɩyɛ pʋɖʋzɩna m̀bʋ pɩtɛɖɩɣ-ɖɩ yɔ pɩ-taa colo. Ɛjaɖɛ naɖɩyɛ ɛ́dáawɛɛna takayaɣ nakayɛ yɔ, pɩwazɩɣ-ɖɩ; yee ɖɩkɛtɛma wɛnaʋ, ɖɩnɛ lɛ ɖɩnaɣ ɖenɖe ɖicozuu nɛ disuyi ɖenɖe yɔ. Ɖɔɖɔ lɛ ɖɩ-taa sukuliwɩlʋʋ tɩŋgɩɣ nɩmaŋ weyi yɔ, ɖɩ́cɔna pɩ-taa nɛ ɖisiɣti takayaɣ kanɛ ka-taa tɔm nɛ pʋmʋna ɖɩ-lakasɩ. Paa pɩ̀ɩ̀tɩ̀ɩ̀kɛna we yɔ, wɩlʋʋ nɩmaŋ ɩ́kɛ kpegbeka nɩmaŋ nɛ pɩ́haɣ kpɛ̀lɛ̀kɩyáa waɖɛ se pámaɣzɩ ǹdʋ panɩɣ yɔ nɛ pàlakɩ ɛzɩ toovenim pɩkɛnaa yɔ, nɛ pakpáɣkʋʋ m̀bʋ pɩɖɔŋ fezuucaɣʋ taa yɔ nɛ pálakɩ pɩ-yɔɔ kɛdaɣ, pp
Kɛdɛzaɣ ’lɛ, paa weyi, ɛ́ña kpekpeyi se paa anɩ ɛ-ɛza ikulina CEDEAO tàmaɣ sɔsɔɔ nɛ mbʋ kʋɖʋ kɩdɩ se kɩ̀lákɩ yɔ.
[[Category:!Main category]]
1imadqey9tbw3us147jv6rblnlko5eu
Pɔcɩwaanaa(Botswana)
0
965
16363
4797
2023-05-09T03:38:20Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Pɔcɩwaanaa]]
16363
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Pɔcɩwaanaa]]
02iv5n27seke9obp27bbiot6vfjbyjm
Pɔcɩwaanaa
0
966
16001
14515
2022-05-01T22:22:27Z
FireDragonValo
3710
16001
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛjaɖɛ
| Hɩɖɛ = Pɔcɩwaanaa
| Hɩɖɛ2 = République du Botswana
| Kɩɖaʋ kɩdɛɛka = [[File:Flag of Botswana.svg|75px]]<br>Pɔcɩwaanaa Kɩɖaʋ kɩdɛɛka
| Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ = [[File:Coat of Arms of Botswana.svg|75px]]<br>Pɔcɩwaanaa Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ
| image_map = [[File:LocationBotswana.svg|190px]]<br>Pɔcɩwaanaa tɛlɛŋa
| official_languages = Tswana nɛ Ɩŋglɩɩsɩ
| capital = [[Gaborone]]
| government =
| president = Ɖajaa Mokgweetsi Masisi
| area_km2 = 581,730
| population_estimate = 2,155,784
| population_estimate_year = 2014
| population_density_km2 = 3.4
| cctld =
}}
Pɩnzɩ mɩnɩŋ 19 taa kɛ you sɔsɔʊ nakʊyʊ tuli Bɔɔcʊwaana ñɩma nɛ [[Ndebele]] cejewi ñɩma mba palɩna ɖooo [[Kalahari]] kañɩmbʊsaɣ ɛjaɖɛ taa yɔ hɛkʊ taa.
Pɩlaba mbʊ lɛ, laŋpɩyɛ sɔsɔyɛ naɖɩyɛ ñaɖaɣnlɩʊ alɩwaaatʊ ndʊ Poowɛɛrɩ hɔɔlʊʊ taa mba mba palɩna [[Transvaal]] taa pɔ;kɔɔ yɔ paɖʊ pɔ-nɔɔ lɛ. Kpaagbaa mbʊ lɛ, Bɔɔcʊwaana ñʊʊtʊ [[Khama III]], [[Bathoen]] nɛ [[Sebele]] pama kobuka sɔsɔwa nɛ [[briitaaniiki]] ñɩma kpaɣ Pɔcɩwaanaa tɛtʊ nɛ pakandɩɩ ɖɩyɔɔ kpaɣ lakɩŋ fenaɣ 31 wiye pɩnaɣ 1885. Pɔcɩwaanaatɛtʊ ŋgʊ kʊhɔɔlʊʊ hayʊ kɩŋ ñɩŋgʊ pɩsɩna mbʊ payaɣ sɔnɔ se Pɔcɩwaanaa ɛjaɖɛ yaa kɛlɛʊ se Pɔɔcʊwaana yɔ. Piyele nɛ kɩ-tɛ hɔɔlʊʊ hadɛ ñɩŋgʊ lɛ kɩtamna [[Afrika]] nɛ kɩ-hadɛ kɩŋ ɛjaɖɛ nɖɩ payaɣ se l'[[Afrika Hadɛ kiŋ]] yɔ nɛ kɩwɛna peeɖe nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ nɛ hayɩ kɩŋ. Peeɖe ɛyaa yɔɔdɩɣ kʊnʊŋ ŋgʊ payaɣ se setswana yɔ. Pɔcɩwaanaataa ɛyaa yɔɔdɩɣ [[Ɩŋglɩɩsɩ]] kʊnʊŋ nɛ cabɩ ñɔyɔɔdɩɣ cʊwaana. Ɛyaa mɩnɩʊ yɔɔ lɛ, 71 kɛ krɩstʊ ñɩma nɛ mɩnɩʊ yɔɔ lɛ, 20 mbʊ yɔ ɛɛlakɩ cɔɔcɩ nakʊyʊ.
Mɩsɩkʊm fenaɣ 1964 kɛ Kiraandɩ-Pretaañɩ tɩsaa ndʊ Pɔcɩwaanaa komina kɔsɔɔla se kɩwɛɛ kɩtɩ-yɔɔ kpem yɔ. Pɩnaɣ kʊɖʊmaɣ wayɩ lɛ, powona kpelaɣ ŋga kaɖɩcaɣyɛ sɔsɔyɛ kɛ [[Afrika hadɛ kiŋ]] ɛjaɖɛ taa; pɩñɔtɩna [[Gaborone]] tɛtʊ taa.
Pɩnaɣ 1965 taa kɛ pɔtɔ caca nɛ Pɔcɩwaanaa hiu kɩ-tɩ yɔɔ caɣʊ kɛ salaŋ fenaɣ 1966 nɛ weyi ɛɛkɩla lʊbʊ yɔ, pɔtɔ caca 1980 lɛ, samaɣ ñɔyɩ-ɩ nɛ palɩzɩ-ɩ se eɖɩ peeɖe samaɣ. Pɩnzɩ naanza wayɩ lɛ, paɖaɣnɩ tɔʊ caca nɛ palɩzɩ ɛjaɖɛ ñʊʊdʊ kɩfalʊ nɛ ɛnʊʊ lɛ [[Quett Masire]]. Pɔtɔ cacana 1984, 1989, 1994 nɛ ɛnʊ pɛwɛ lɩzɩɣ yɔɔ nɛ pɩnaɣ 1998 lɛ, ɛmaɣmaɣ eyele kewiyaɣ nɛ ɛcaɣ se ɛhɛzɩ. Pɔtɔ caca 1999 lɛ, ñʊʊdʊ tɛɛ ñɩnʊ Ɖajaa [[Festus Mogae]] kpaɣ kewiitu nɛ patasɩ-ɩ lɩzɩɣ ɖɔɖɔ 2004. Ɛlɛ wayɩ lɛ kewiiu talɩna lotona-zeneraalɩ Seretse Ian Khama kɛ pɩnaɣ 2008. Wayɩ nɛ wayɩ ñɩnʊ ɛnɛ, ɛkɛ kacalaɣ peeɖe wiyao pɩyalʊ.
{{Afrɩka}}
[[Category:!Main category]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Pɔcɩwaanaa]]
4jwlviabxpeht1qgi44kmodl6o17qnl
Pɔlɔɔñɩ
0
967
18056
14310
2024-05-04T23:31:50Z
Alan ffm
470
18056
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛjaɖɛ
| Hɩɖɛ = Pɔlɔɔñɩ
| Hɩɖɛ2 = .
| Kɩɖaʋ kɩdɛɛka = [[File:Flaga Polski ze strony Prezydenta RP.png|75px]]<br>Pɔlɔɔñɩ Kɩɖaʋ kɩdɛɛka
| Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ = [[File:Herb Polski.svg|75px]]<br>Pɔlɔɔñɩ Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ
| image_map = [[File:LocationPoland.svg|190px]]<br>Pɔlɔɔñɩ tɛlɛŋa
| official_languages = .
| capital = [[Farsoovii]]
| government = [[Donald Tusk]]
| president = Ɖajaa [[Andrzej Duda]]
| area_km2 = 312,696<ref>Główny Urząd Statystyczny, dane za rok 2018, stan na 01.01.2018. [https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/ludnosc/ludnosc/powierzchnia-i-ludnosc-w-przekroju-terytorialnym-w-2018-roku,7,15.html]</ref><ref>Bankier.pl, Powierzchnia Polski wzrosła o 1643 ha [https://m.bankier.pl/wiadomosc/Powierzchnia-Polski-wzrosla-o-1643-ha-7603883.html]</ref>
| population_estimate = 38,483,957
| population_estimate_year = 2014
| population_density_km2 = 123
| cctld = [[.pl]]
}}
Pɔlɔɔñɩ kɛna [[Eerɔpʋ tɛtʋ tɔm|Erɔpɩ]] nɛ hɛkʊ nɛ hɛkʊ taa ɛjaɖɛ. Ajɛya wena acɔ-ɖɩ nɛ ata yɔ ana yɔ: wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa lɛ, [[Caama (Allemagne)|Caama]] nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa lɛ [[Ukurɛnɩ (Ukraine)|Ukirɛɛnɩ]] nɛ [[Piyeeloorusi]], hayʊ kiŋ ɛlɛ Kaliniŋgiraadɩ nɛ Liituwaanii, piyele nɛ hadɛ kiŋ lɛ Cɛɛkɩ nɛ [[Siloovaakii (Slovaquie)|Siloovaaki]].
Kedeŋa kpeekpe taa lɛ Pɔlɔɔñɩ kɛna 34 ɛjaɖɛ kɛ ɛyaa ɖɔʊ taa. Pakala ɛyaa ɛlɛ pɛkpɛdɩ miliyɔɔnaa 38.
Pɔlɔɔñɩ wɛ aŋgba ndɩ ndɩ taa: Eerɔpɩ ajɛya kɩkpɛndɩɣ taa ɖooo [[agoza fenaɣ]] kacalaɣ wiye pɩnaɣ 2004, Eerɔpɩ lɔŋ-tasɩyaa ŋgbɛyɛ taa, keteŋga kpeekpe tada laɖaa ñɩnɖɛ taa nɛ ajɛya kpeekpe kɩkpɛndɩɣ ŋgbɛyɛ taa.
Caanaʊ tɔm ñɩnɩyaa nabɛyɛ tɔŋ se ɖooo pɩnaɣ 966 kɛ Pɔlɔɔñɩ tɛtʊ taa ɛyaa paɦzɩ wɛʊ nɛ kacalaɣ wiyau kɔyɔ Mieszko Ier. Ɛlɛ Pɔlɔɔñɩ keyiitʊ paɣzɩɣ yɔ pɩnaɣ 1025 taa.
[[Salaŋ fenaɣ]] kacalaɣ wiye pɩnaɣ 1939 keteŋga kpeekpe you naalɛ ŋgʊ paazʊʊ yɔ Pɔlɔɔñɩ kɛ pɩpaɣzɩnaa. Alɩwaatʊ ndʊ Reich tuda-kʊ yɔ
Ɛsɩyɛ-egbena tɔm taa lɛ Pɔlɔɔñ ɛjaɖɛ taa wɛɛ sɔzɩŋ: Hɔɔlɩŋ hiu nɛ naanza wɛ [[UNESCO ŋgbɛyɛ]] nesi nɛ kɩpɩŋjazɩ lonaa ñatalɩ 54.
{{Eerɔpɩ}}
[[Category:!Main category]]
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Eerɔpʋ]]
[[Category:Pɔlɔɔñɩ| ]]
mrkne73pxwcosgp3upi1s3tx2b4832j
Pɔlɩɩɩ Fɛɛʋ Naadozo Tɔʋʋ
0
968
10132
10131
2017-12-26T08:57:25Z
Gnangbade
58
photo layout
10132
wikitext
text/x-wiki
[[File:Three Gorges Dam, China.jpg|thumb|Three Gorges Dam, China]]
Pɔlɩɩɩ fɛɛʋ Naadozo Tɔʋʋ pʋnɛ yɔ, pɩ-kɛna Tɔʋʋ mbʋ pɩwɛ [[Siini]] ɛjaɖɛ hɛkʋ taa siŋŋ yɔ. Pɔlɩɩɩ fɛɛʋ Tɔʋʋ wɛ [[Yangzi Jiang pɔɔ|Yangzi Jiang]] kɛ ɛjaɖɛ hɔɔlʋʋ Hubei yɔ. Paɣpaza Tɔʋʋ pʋnɛ kɩkɛza huyuu ɖɛfɛɛ ɖɛfɛɛ pɩnaɣ 2006 pɩkɔ pɩtalɩ yaa pɩsɩna pɩnaɣ 2009. Paamaza size Tɔtʋ tʋnɛ yɔ lɛ, tɩ-ɖalakɩŋ taa makʋna yaa talɩɣ ɛzɩ mɛtɛ waa kudokiŋ 600 mbɩ yɔ.
[[File:Three Gorges Dam 09.jpg|thumb|Three Gorges Dam 09]]
Pɩwɛ size ɖɩtɩlɩ ɖɔɖɔ se, lɩm tɔmɩyɛ ɖɩlaɖɛ kpɛlɛkʋʋ hɔɔlʋʋ taa lɛ, Pɔlɩɩɩ fɛɛʋ Naadozo Tɔʋʋ pʋnɛ yɔ, pɩ-kɩlɩna yaa kɛna sʋsɔtʋ. Ndʋ kɛna ɖɔɖɔ kɛ lɩm tɛ nazɩyʋʋ hɛkʋ n̄ɩŋgʋ sʋsɔtʋ yaa maŋgɩlaɣ n̄ɩndʋ kɛ ɛjaɖɛ yaa kedeŋa yɔɔ cɩnɛ. Pɔlɩɩɩ fɛɛʋ Naadozo Tɔʋʋ pʋnɛ yɔ, kɛwɛ Sandouping. Tɔtʋ tʋnɛ yɔ, tɩ-n̄ɔtɩna Yichang, kɛ Hubei ɛjaɖɛ hɔɔlʋʋ taa.
[[File:Lock at three gorges dam, YiChang - panoramio.jpg|thumb|Lock at three gorges dam, YiChang - panoramio]]
Hubei ɛjaɖɛ ɖɩnɛ, ɖɩ-ɖɩ wɛ Siini ɛjaɖɛ taa kɛ pʋʋ kʋkʋyʋʋ Haut-Yangzi hɔɔlʋʋ tɩnaɣ yɔ. Nɛ kɛɛdɛŋga yaa fɛɛʋ Moyen-Yangzi ŋgʋ kʋ-kʋ wɛna pɔɔ ɖigbene nɛ Pɔlɩɩɩ fɛɛʋ Naadozo kʋnɛ kɩyɔ kiŋ. Kɩwɛna yaa ki-posina pɔɔ ɖɩlɩyɛ yaa lɩm ɖɩpaɣzɩyɛ nɛ 38 kɛ mɛtɛ waa kudoku mbɩ yɔ nɛ Gezhouba Tɔtʋ yɔ. Peeɖe pɔɔ sʋsaɣ wɛna 14300 kɛ mɛtɛ pɩsɔzɩ pʋn̄ʋʋ yɔ naadozo mbɩ yɔ kɛ pazɩ alɩwaatʋ taa. Paabɩza pakpaɣ lɩmaɣza anɛ yɔ siŋŋ size pama Tɔtʋ tʋnɛ yɔ pɩtɩŋgɩna ɛjaɖɛ samaɣ nɔɔ yɔ. Pɩɩkɛ pɩnaɣ 1994 taa kɛ palakaɣ tʋmɩyɛ nɖɩ mbɩ yɔ. Nɛ pɩcɔ lɩmaza anɛ yɔ pabazɩɣ yɛɛ lɛ, sakɩyɛ taatisi, ɛlɛ sakɩyɛ ɖɔɖɔ kaaɖɔka patɩ kɛnɛ pɩcɔ petisi se pɩla mbʋ se pama Tɔtʋ ndʋ.
[[File:Dreischluchtendamm hauptwall 2006.jpg|thumb|Dreischluchtendamm hauptwall 2006]]
Pɔlɩɩɩ fɛɛʋ Naadozo Tɔʋʋ tʋnɛ yɔ, tʋ-tʋmɩyɛ paza pɩnaɣ 1994 taa kɛnɛ. Nɛ pɩnaɣ 2000 taa lɛ, pɔɔ sʋsaɣ ŋga paya-kɛ size Yangzi Jiang yɔ, paakɛza kɛ hɔɔlʋʋ yɔ. Nɛ ɖɔɖɔ lɛ, Tɔtʋ tʋnɛ tɩ-kʋkʋyɩmɩŋ taa talɩɣ ɛzɩ mɛtɛ waa kudokiŋ ɛzɩ 80 mbɩ yɔ kɛ kʋkʋyʋmɩŋ taa. Tɩ-ɖalakɩŋ taa lɛ, tɩ-talɩɣ ɛzɩ mɛtɛ waa kudokiŋ ɛzɩ 2309 yɔ. Tɩ-ɖalakɩŋ taa talɩɣ ɛzɩ mɛtɛ waa kudokiŋ 185 yɔ.
[[File:Drei-Schluchten-Damm (Jangtse).jpg|thumb|Drei-Schluchten-Damm (Jangtse)]]
[[Category:!Main category]]
[[Category:Matʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Aasii]]
lcbqb914w7jkbnd9xqtcv47ae7ao9uq
Pɔlɩɩɩ fɛɛʋ Naadozo Tɔʋʋ (Barrraga des Trois-Gorges)
0
969
16364
4827
2023-05-09T03:38:30Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Pɔlɩɩɩ Fɛɛʋ Naadozo Tɔʋʋ]]
16364
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Pɔlɩɩɩ Fɛɛʋ Naadozo Tɔʋʋ]]
qwcilnyruniceasfnhksll2ahhpp9pn
Pɔritigaalɩ
0
970
14962
11476
2021-06-05T05:51:04Z
112.206.101.69
scobedos
14962
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛjaɖɛ
| Hɩɖɛ = Pɔritigaalɩ
| Hɩɖɛ2 = [[Pɔritigaalɩ kʊnʊŋ|Pɔritigaalɩ kʊnʊŋ]]: Portugal
| Kɩɖaʋ kɩdɛɛka = [[File:Flag of Portugal.svg|75px]]<br>Pɔritigaalɩ Kɩɖaʋ kɩdɛɛka
| Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ = [[File:Coat of arms of Portugal.svg|75px]]<br>Pɔritigaalɩ Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ
| image_map = [[File:Locator map of Portugal.svg|190px]]<br>Pɔritigaalɩ tɛlɛŋa
| official_languages = [[Pɔrɩtɩgɛɛ kʊnʊŋ|Pɔrɩtɩgɛɛ]]
| capital = .
| government = .
| president = Ɖajaa Marcelo Rebelo de Sousa
| area_km2 = 92,212
| population_estimate = 10,427,301
| population_estimate_year = 2014
| population_density_km2 = 115
| cctld = .
}}
'''Pɔritigaalɩ''' kɛna Erɔpɩ nɛ hadɛ kiŋ ɛjaɖɛ nɛ ɖɩwɛ Erɔpɩ ajɛya kɩkpɛndɩɣ ŋgbɛyɛ taa. Pɔrɩtigaalɩ wɛna Ibeeriki nɛ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa. Pɔrɩtigaalɩ tɛtʊ sʊsɔtʊ yɔ Lisibooni.
Erɔpɩ hɛkʊ taa ajɛya taa lɛ, Pɔritigaalɩ kɩlɩna wɛʊ nɛ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa nɛ ɖɩ-kamaɣ yɔɔ nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ nɛ ɖɩ-wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ lɛ Ɛsɩpaañɩ ɛjaɖɛ wɛna; Hadɛ kiŋ nɛ ɖɩ-wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ ɛlɛ Atilantiki lɩngamʊʊ.
Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩñɔ pɩnzɩ mɩnɩŋ hiu nɛ naalɛ taa nɛ pɩtalaɣ mɩnɩŋhiu nɛ kagbaanzɩ ɛlɛ ɖɩpɩsɩ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-ɛsɛ kulɩ sɩŋŋŋ yɔ Erɔpɩ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ kpeekpe taa. Kpaɣ mbʊ lɛ, ɖɩwɛɛna ɛjɛya wena ɖɩñazɩɣ yɔ paale: [[Afrika|Afrika]] taa, [[Aazii tɛtʋ wandamm|Azii]] taa, [[Oseyaanii|Oseyaanii]] taa nɛ [[Amerika|Amerika]] nɛ hadɛ kiŋ taa ɖɔɖɔ.
Pʊkɔma pɩtalɩ pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ ɛlɛ Pɔrɩtɩgaalɩ ɛjaɖɛ pazɩ nɛ ɖɩhiu ɖɩ-tɩ paa hɔɔlɩɣʊ ŋgʊ: tɔsʊʊ nɔmɔʊ taa, poliyiki taa nɛ samaɣ yɔɔ kandayʊʊ tɔm taa.
Pɔritigaalɩ wɛ ajɛya wena aaɖʊ lɩmaɣzɩyɛ se palɩzɩ ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ se OCDE yɔ ɖooo pɩnaɣ 1948 taa pɩnɛ nɖɩ payaɣ se OTAN yɔ pɩnaɣ 1949.
Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩwɛ ɖɔɖɔ ajɛya kpeekpe kɩkpɛndɩɣ ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ se ONU yɔ ɖɩ-taa ɖooo pɩnaɣ 1955, Erɔpɩ Lɔntasɩyaa ŋgbɛyɛ taa ɖooo 1976, Erɔpɩ ajɛya kɩkpɛndɩɣ ŋgbɛyɛ taa pɩnaɣ 1986. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩwɛ Erɔpɩ ajɛya kpeekpe wena atɔkɩ liidiye kʊɖʊmɖɩyɛ nɛ payaɣ-ɖɩ Eero yɔ a-taa.
{{Eerɔpɩ}}
[[Category:!Main category]]
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Eerɔpʋ]]
[[Category:Pɔritigaalɩ]]
kv7b0i8nhli7ppu2yeyec1neiltdqd9
Pɔrɩtɩgɛɛ kʊnʊŋ
0
971
16214
15941
2023-01-10T13:31:32Z
Kwamikagami
1467
16214
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Detailed SVG map of the Lusophone world.svg|upright=2|thumb|Ɖenɖe pɔyɔdʊʊ pɔrɩtɩgɛɛ kʊnʊŋ]]
Pɔrtɩɩgɛ kɛ kʊnʊŋ ŋgʊ kɩlɩna Romanɩɩ pilinzi taa kɛ Ɛndɩ-Ɛrɔpa cejewa kʊnʊmɩŋ ndɩ ndɩ taa. Mba panɩʊ Pɔrtɩɩgɛ ŋgʊ payaɣ-wɛ se lʊsɔfonɩɩ waa.
Kʊnʊmɩŋ kpekpe taa kɛ kedeŋa yɔ cɩnɛ lɛ Pɔrtɩɩgɛ kɛ kʊnʊŋ nanaaza ŋgʊ ŋgʊ pakɩlɩ yɔɔdʊʊ yɔ, yee ɖɩkpaɣ mba palʊlɩ-wɛ kʊnʊŋ ŋgʊ kɩ-taa yɔ. Yee ɖiwoba Amerika nɛ kɩ-hadɛ kɩŋ kɔyɔ nɛ kedeŋa hɔlʊʊŋ nɛ ka-hadɛ kɩŋ kɔyɔ Pɔrtɩɩgɛ pakɩlɩɩ yɔɔdʊʊ, ɛlɛ ɖɩkpaɣ Latɩnɩɩ ɛjaɖɛ kɔyɔ ɛyaa nadozo yɔ lɛ ɛyʊ kʊɖʊm yɔɔdʊʊ na Pɔrtɩɩgɛ nɛ kɩ-kɛ naalɛ ŋgʊ ŋgʊ pakɩlɩ-kʊ yɔɔdʊʊ kɛ Amerika Latɩnɩɩ kɛ Ɛpañɔlɩɩ wayɩ.
[[File:The main page of an AAC device layout for Portuguese speakers 01.jpg|thumb|The main page of an AAC device layout for Portuguese speakers 01]]
Afrika kedeŋa taa ajɛyɛ wena Pɔrtɩɩgalɩɩ kaaɖʊ a-yɔ nesi yɔ Pɔrtɩɩgɛ kɛ kʊnʊŋ yʊŋ ŋgʊ ŋgʊ kɩ-wɛ pɛ-hɛkʊ taa nɛ panɩʊ ɖama tɔm.
Kedeŋa taa lɛ ɛyaa mba panɩʊ pɔrtɩɩgɛ yɔ padalɩ ɛyaa miiliyɔɔ mɩnɩŋ naalɛ nɛ hiŋ loɖo nɛ kɩgbanzi nɛ pʊyɔɔ lɛ kɩ-kɛ kʊnʊŋ naatozo ŋgʊ ŋgʊ pakɩlɩ-kʊ yɔɔdʊʊ yɔ kɛ Ɛrɔpa ɛjaɖɛ taa yɔ nɛ kɩ-kɛ kʊnʊŋ ŋgʊ kɩ-taa ɖɩnaɣ ɛyaa mba palʊlɩ-wɛ nɛ pɛwɛ nɛ pabaɣlɩ kɩ-da yɔ sakɩyɛ kɛ [[Ɛsɩpaañɔlɩ kʊnʊŋ]] wayɩ (miiliyɔɔ waa mɩnɩŋ nanaaza nɛ loɖo) nɛ [[Englɩsɩɩ kʊnʊŋ]] (miiliyɔɔ waa mɩnɩŋ nidozo nɛ hɩŋ nidozo nɛ nɛ kɩgbanzɩ).
[[File:Erik-qualman-keynote-speaker-portugal.png|thumb|Erik-qualman-keynote-speaker-portugal]]
Kɩ-kɛ ɖɔɖɔ kɩgbanzɩ ŋgʊ yee dɩgbaɣ kedeŋa taa ajɛyɛ wena a-taa pɔyɔɔdʊʊ pɔrtɩɩgɛ tɔm sɩzɩ kʊnʊŋ sɔsɔʊ yɔ, kɩ-kɛ lʊbɛ ŋgʊ kɛ tɔm tɔbʊʊ lɩzɩʊ nɛ pɔrtɩɩgɛ taa yɔ nɛ nakʊ ŋgʊ ɛnsɩklɔpɛdɩ Wɩkɩpɛdɩya takayɩɩsɩ maʊ taa.
[[File:Pt-Portugues.ogg|thumb|Prononciation de "Portuguais" en portuguais]]
Pɔrtɩɩgɛ kʊnʊŋ tɛ paɣtʊ lɩna ŋgbɛyɛ ɖɩnɛyɔ ɖɩta "Instituto Internacional da Lingua Portuguesa" nɛ "Comunidade dos Paises de Lingua Portuguesa".
[[Category:kʋnʋmɩŋ]]
a0imxvb3q12mo24gavs2g28iyumr1w3
Pɔɔ
0
972
16146
16138
2023-01-01T14:40:32Z
Minorax
2000
Révocation des modifications de [[Special:Contributions/Tjjtjfjfjf|Tjjtjfjfjf]] ([[User talk:Tjjtjfjfjf|discussion]]) vers la dernière version créée par [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]]
14615
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Pongola river in Eswatini.jpg|vignette|Poŋola Pɔɔ, Jozini Dam cɔlɔ]]
[[Fichier:River_gambia_Niokolokoba_National_Park.gif|vignette|River gambia Niokolokoba National Park]]
Lɔɔʋ taa lɩm kpeŋ nɛ pitiki pɔɔ taa. Lɔɔŋ taa lɩm tɔɖɔɔ, ɛlɛ, lɔɔŋ ɛnʋ iyekina nɛ pɩpɩsɩ pɔɔ. Pʋ-nʋnɔʋ taa sɔsaa tuu eduye se « Nʋmɔlɩm suyuuna pɔɔ». Lona
[[Fichier:2_locals_in_a_canoe_in_the_Zambezi_river.jpg|vignette|2 locals in a canoe in the Zambezi river]]
cɩpɩcɩpɩ naa taa lɩm lɩɣna nɛ pikpeŋ nɛ pɩpɩsɩɣ lɔɔŋ. Lɔɔŋ cikpeŋ taa lɩm ñekpeŋ nɛ pɩkatɩ ɖama nɛ pɩpɩsɩ lɔɔŋ sɔsɔŋ. Lɔɔŋ sɔsɔŋ taa lɩm ñekpeŋ nɛ pɩkatɩ ɖama nɛ pɩpɩsɩ pɔsɩ cikpesi. Pɔsɩ cikpesi taa lɩm kpeŋ nɛ pɩkatɩ ɖama nɛ pɩpɩsɩ pɔsɩ sɔsɔsɩ. Pɔsɩ sɔsɔsɩ taa lɩm kpeŋ nɛ pɩfalɩ [[teŋgu]] naa taa.
[[Category:!Main category]]
phnq77jd95dt0r22nwl5znylz5pgoq5
Pɔɔ cɔlʋʋ
0
973
11609
11593
2018-03-01T11:36:02Z
Hugo.arg
49
Hugo.arg kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Pɔɔ cɔlʋʋ (Pêche)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Pɔɔ cɔlʋʋ]] ñɩŋgʋ yɔɔ
11609
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Return_fishing,_fishing_port_of_Concarneau,_France.jpg|vignette|Return fishing, fishing port of Concarneau, France]]
[[Fichier:Man_fishing_in_Burkina_Faso,_2009.jpg|vignette|Man fishing in Burkina Faso, 2009]]
[[Pɔɔ]] cɔlʋʋ kɛna tʋmɩyɛ nɖɩ palakɩ-ɖɩ [[lɩm]] taa kɛnɛ yɔ. Palakɩ-ɖɩ nɛ pakpaɣ lɩm taa tɛtɛ kpɩna. Ɖɩkpaɣ ɛzɩ [[Kpakpayaɣ|kpakpasɩ]] kɛ mbɩ yɔ. Ɛlɛ, lɩm taa peeɖe pagba lɩm taa kpɩna wena payan̄ɛ nɛ fransɩ kʋnʋŋ taa size "crustacés waa" nɛ "céphalopodes waa" yɔ.
[[Fichier:Des_pêcheurs_au_travail_à_Kribi_4.jpg|vignette|Des pêcheurs au travail à Kribi 4]]
Pɔɔ cɔlʋʋ lakasɩ wɛ ndɩ ndɩ. Pɔcɔlʋʋ pɔɔ lɛ lakasɩ ndɩ ndɩ nzɩ palakɩ nɛ pakpaɣ lɩm taa kpɩna yaa nandu ndʋ yɔɔ yɔ : pɔlɔ piyuu (filet), pɔcɔlɩ pɔɔ pan̄ɩ ahʋna (nasse), pɔcɔlɩ pɔɔ ɖɔɖɔ nɛ pɔlɔ kolaɣ (ligne).
Lona ndɩ ndɩ wona a-taa pɔcɔlʋʋ pɔɔ nɛ pakpaɣ nandu yɔ a-ɖɔ siŋŋ. A-taa nayɛ kɔyɔ : [[lɩŋgamʋʋ]], [[teŋgu]], kujomuu, lɔmʋʋ, lɩm mbʋ pɩwɛ pazɩ nɛ piikpeŋ yɔ (mares), lɩm kikpem cikpem (cours d'eau).
Pɔɔ cɔlɩyaa tʋmɩyɛ laɖʋ payaɣna fransɩ kʋnʋŋ taa size "pêcheurs". Tʋmɩyɛ ɖɩnɛ, ɖɩkɛ aleɣya nɛ ɖɩhaɣ taa leleŋ kɛ lalaa nɛ ɖɩkɛna tʋmɩyɛ siŋŋ kɛ lalaa. Lɛɣtʋ sakɩyɛ ɖɔɔ nɛ pɩcɛlɩna pɔɔ cɔlʋʋ tʋmɩyɛ. Paa lone nɖɩ lɛ, ɖɩ-tɛ pɔɔ cɔlʋʋ wɛtɛ wɛɛ.
Pɔcɔlʋʋ pɔɔ nɛ mɛlɛnaa, pɔcɔlɩ pɔɔ nɛ lɩm yɔɔ lɔɔɖa. Pɩkɛna tʋmɩyɛ nɖɩ ɖiyeki nɛ ɛjaɖɛ tɔsʋʋ huu siŋŋ yɔ. Ɖɩhaɣ ɖɔɖɔ nadʋ kɛ ɛjaɖɛ taa samaɣ. Pɛpɛdʋ lɩm taa n̄ɩm mbʋ ɖɔɖɔ nɛ payakɩ wondu kɩwazɩtʋ lɛɣtʋ.
[[Category:!Main category]]
fwq2i2uqvs2b6jfi2rebpp57we01wzg
Pɔɔlɩ
0
974
14447
14142
2019-11-12T15:29:31Z
SFLord
142
Added name, picture, country of residence, occupation and dates and places of birth and death.
14447
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Pɔɔlɩ
|image = PaulusTarsus_LKANRW.jpg
|px = 190
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = [[Tuurkii (Turquie)|Tuurkii]]
|Ɛ-tʋmɩyɛ = Abalʋ kiɖeɖeu katoliiki
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = Tarsus, Cilicia, [[Tuurkii (Turquie)|Tuurkii]]
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = pɩnaɣ 5
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ = [[Room (Rome)|Room]], [[Itaalii (Italie)|Itaalii]]
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ = pɩnaɣ 64/67
|E-nesi ñɩɣʋ =
}}[[File:File"-Saint Paul Writing His Epistles" by Valentin de Boulogne.jpg|thumb|File"-Saint Paul Writing His Epistles" by Valentin de Boulogne]]
Pɔɔlɩ kɛ Tarɩsɩ tɛtʊ taa tʊ. Pamaɣ ɛ-hɩɖɛ nɛ [[Yuudaayism|Yuuda]] n̄ɩma kʊnʊŋ taa se Sooli, ɛlɛ, pakalɩɣ se Sahulɩ. Krɩstʊ n̄ɩma n̄ayaɣ-ɩ se Pɔɔlɩ kiɖeɖeu. Paa pɩɩla ɛzɩma yɔ Tarɩsɩ tɛtʊ taa palʊlɩ Pɔɔlɩ, [[Turki]] ɛjaɖɛ taa. Ɛsɩba pɩnaɣ nɩɩnʊwa nɛ hiu nɛ naanaza nɛ pɩnaɣ nɩɩnʊwa nɛ hiu nɛ lutozo pɛ-hɛkʊ taa (64-68). [[Roma (Rome)|Room]] tɛtʊ taa ɛsɩba. Ɛ-tʊmɩyɛ maɣmaɣ nɖɩ ɛlaba yɔ ɖɩ-yɔɔ lɛ, Krɩstʊ n̄ɩma Ɛsɔ sɛtʊ ŋgbɛyɛ kpaɣ-ɩ se ɛkɛ-wɛ pʊyʊ siŋŋ ɖɔɖɔ ɛzɩ pɔ-cɔzɔnaa sɔsaa lɛlaa yɔ pe-lidaʊ wɛnaʊ nʊmɔʊ taa. Ɛnʊ kɛŋna sɩyɩnaa layaa ajɛya tɛ Apositolo. Ɛcɔ Roma tɛtʊ kpeekpe taa ɛtakazɩ ɖoli. Ɛnʊ kɩlɩna takayɩsɩ maʊ nɛ ɛkɛdɩ ɖa-Kɩpaɣlʊ Yeesuu Krɩstʊ yɔɔ tɔm sakɩyɛ. Ɛsɔ kulaa nɛ ɛwɩlɩ-ɩ nɛ ɛlɩzɩ tʊm ndʊ ɖa-Kɩpaɣlʊ Yeesuu Krɩstʊ kɔyɔɔdaa yɔ tɩ-tɔbɩŋ payɩ.
Toovenum lɛ, Pɔɔlɩ taafɛyɩ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesuu Krɩstʊ]] tɛ Apostolo waa hiu nɛ naa pa-taa. Paa mbʊ yɔ, ɛyɔɔdɩ ɛ-takayɩsɩ nasɩyɛ taa se ɛkɛ ɖa-Kɩpaɣlʊ Yeesuu Krɩstʊ tɛ Apostolo yaa ɛ-tʊmlaɖʊ. Tɔmpiye «Apostolo» lɩnɩ [[Krɛsɩ kɩbɩnʊʊ kʊnʊŋ]] taa. Kʊnʊŋ ŋgʊ kɩ-taa lɛ ɖɩ-tɔbʊʊ kɛlɛ se «weyi petiyaa yɔ». Pɩpɩzɩɣ pɩkɛ se [[Jeruzalɛm |Yerusaalɛm]] ŋgbɛyɛ Wiyaʊ sɔsɔ tiyina pʊdʊ. Wiyaʊ ɛnʊ pakpaɣa se ɛwɛ siɣsiɣ. Ɛ-hɩɖɛ lɛ Yakubu. Krɩstʊ n̄ɩma ŋgbɛyɛ tɔŋ se pʊmʊna siŋŋ se pakpaɣ Pɔɔlɩ se ɛkɛ ɖa-Kɩpaɣlʊ Yeesuu Krɩstʊ tɛ Apostolo. Toovenum lɛ, ɖa-Kɩpaɣlʊ Yeesuu Krɩstʊ maɣmaɣ yɔɔdɩna Pɔɔlɩ [[Tamasɩ]] nʊmɔʊ taa. Ɖa-Kɩpaɣlʊ Yeesuu Krɩstʊ fema nɛ pɩla kɩyakɩŋ naanaza lɛ ɛya Pɔɔlɩ nɛ ɛsɔdaa kiŋ nɛ etiyi-i sɩyɩnaa layaa ajɛya taa se ewolo nɛ esusi ɛ-Tɔm kɩbandʊ ajɛya ana a-taa n̄ɩma. Ŋgʊ Pɔɔlɩ n̄owokaɣ Daamasɩ ɛjaɖɛ taa se ɛkʊyɩ mba pesewa nɛ pɛmɛlɩ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa yɔ. Toovenum lɛ, Pɔɔlɩ ɛnʊ ɛkʊyaɣa mba patɩŋaɣ Krɩstʊ nʊmɔʊ yɔ pɔ-yɔɔ siŋŋ. Ɛkʊ pa-taa ɛyaa sakɩyɛ. Ɛwɩlaɣ n̄aŋ pɩdɩɩfɛyɩ mba patɩŋaɣ Krɩstʊ nʊmɔʊ taa yɔ, kɔzɩ kɔzɩ Krɩstʊ ɛnʊ ɛ-tɛ Apostolo waa.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Ɛyaa sɔsaa]]
[[Category:Abalaa sɔsaa]]
[[Category:Ɛsɔ sɛʋ aŋgba yɔɔ cɔnɩyaa]]
[[Category:Krɩstiyaniism]]
rewk30uu182fy7hbx3trys9d28hq5d7
Pɔɔlɩ maɖʋ
0
975
13233
13232
2018-12-26T11:31:55Z
Gnangbade
58
13233
wikitext
text/x-wiki
Pɔɔlɩ maɖʋ kɛ kpɛndʋ tɛ amʋʋza kpɛm n̄ɩna. Paalɩ payaɣ ɖɔɖɔ size pom pom. Paalɩ kʋnɛyɔ, kɩ-taa nɛ helim ɖo, pamakɩ kʋ nɛ naŋgbaŋzɩ. Kadaɣ nakayɩ yɔɔ maɖaa tɛyʋ ɖama hɔlɩŋ nɩɩlɛ hadɛ nɛ hayi, hiu nɛ kʋɖʋm hiu nɛ kʋɖʋm, pɩpɩzɩɣ pɩkɛna n̄ɩtʋ kadaɣ ŋga pɛhɛ-kɛ kɩhɛʋ nɛ tɔlɩm yɔ. Pʋpɔsaɣ mbʋ siŋŋ yɔ, mbʋ yɔ size paɣ hɔlʋʋ maɖaa mb́a lɛ, pɛcɛɩ pa-tɩ nɛ paɖʋ kooli ɛzɩ payaɣʋ size kpaaɖɛ yɔɔ maɖaa hɔlʋʋ lɛkʋ. Paalɩ naŋgbaŋzɩ n̄ɩŋgʋ kʋnɛyɔ, kɩlɛɛ pazɩɣ ɖoo lɔŋ Iŋglɩsɩ mba tɛ ɛjaɖɛ tɛtʋ taa.</blockquote>[[File:Ryan Valentine scores.jpg|thumb|Ryan Valentine scores the goal that keeps Wrexham in the Football League.]]
Pɩnaɣ [[2006]] taa lɛ, kedeŋa yɔ maɖaa katɛma talʋʋ ɛzɩ 264 miiliyɔɔ yɔ. Ɖɩcɔna ajɛɛ sakɩyɛ taa payɩ kɔyɔ, naŋgbaŋzɩ paalɩ kɛna kɔɔnɔɔ tɛ spɔɔɖɛ aleɣya n̄ɩŋgʋ ŋgʋ kɩkɛ sɩpɔɔrɩ sɔsɔʋ yɔ. Ɖɩkpaɣ kedenzi sɩnɛ yɔ : kedeŋa [[Afrɩka tɛtʊ tɔm|Afrika]] tɛtʋ, nɛ kedeŋa Amerika tɛtʋ, nɛ kedeŋa [[Eerɔpʋ tɛtʋ tɔm|Eerɔpʋ]] tɛtʋ kɔyɔ, sɩkɛ kedenzi nsɩ naŋgbaŋzɩ pom pom mabʋʋ spɔɖɛ tɔyɩɩna pɩkɩlɩ yɔ. Sɩpɔɔrɩ ŋgʋ kʋtɔyaa mbʋ yɔ kɩmabʋ fɛyɩ na tʋkasɩ pʋɖɔɔ nɛ mbʋ ŋwɛna nɛ pɩcɔ ŋma yɔ pʋtɔɖɔ kuu. Ɖɩkpaɣ fenaɣ takayaɣ kɔyɔ, ɖɩ-naɣ size pɛtɛyɩ ka-mazɩtʋ hɔlɩŋ nɩɩlɛ : maɖaa akpeɣla hɔlʋʋ nɛ ajɛɛ maɖaa hɔlʋʋ lɛkʋ. Kedeŋa kpeekpe paalɩ naŋgbaŋzɩ ŋgʋ mabʋ kʋjɔʋ ajɛɛ kpeekpe tɛ mazɩtʋ ndʋ tɩkɩlaɣ leleŋ pɩŋŋ yɔ. Paa pɩnsɩ nanaaza nsɩ wayɩ lɛ pamakaa paalɩ naŋgbaŋzɩ n̄ɩŋʋ kʋjɔʋ ŋgʋ, pɩkɔ pɩsɩna pɩnaɣ 1930 (ɛlɛ pataama pɩnzɩ sɩnɛyɔ 1938 nɛ 1950 sɩ-taa).
[[File:Cesc Fàbregas Anderson.jpg|thumb|Cesc Fàbregas Anderson]]
Mazɩtʋ ndɩ nɖɩ wɛ nɛ pɩcɛlɩnaɣ nɩnaʋ angba wena akpelaɣ ɖama hɔlɩŋ ndɩ ndɩ taa ajɛɛ taa nɛ amakɩ paalɩ ɖɔɖɔ yɔ. Hɔlɩŋ ndɩ ndɩ paalɩ maɖaa akpeɣla, wɛna masɩtʋ natʋyʋ nɛ payaɣ tʋ size wabʋtʋ ŋgbɛ nɛ ɖiloyisi kɔyɔ : UEFA. Ɛzɩma ɛnʋsɩ [[Eerɔpʋ tɛtʋ wandamm|Erɔpɩ]] ɖɛ nɔɔ paalɩ mabʋ hɔlʋʋ taa yɔ lɛ, peɖe pamakɩ kʋ. Spɔɖɛ hɔlʋʋ taa lɛ, samtʋ nimiye nɖɩ paa maɖaa mba lɛ pakɩlʋ n̄ɩnʋ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Sɩpɔɔrɩ]]
khhemuip125bc903lx9lzyxwbgoj4hx
Pɔɔrto-noovoo
0
976
18487
18486
2025-05-15T04:57:42Z
Onuphriate
5375
18487
wikitext
text/x-wiki
[[File:Porto-Novo downtown.jpg|thumb|Pɔɔrto-noovoo]]
'''Pɔɔrto-noovoo''' kɛŋna [[Peenɛɛ (Bénin)|Peenɛɛ]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ sɔsʊtʊ natʊyʊ nɛ tɩwɛna ɛjaɖɛ ndɖɩ nɛ ɖɩ-hadɛ kiŋ. Ɖooo lɛ, payawaɣ ɛjaɖɛ nɖɩ (Peenɛɛ) se Ɖahʊma. Payaɣ tɛtʊ sɔsɔtʊ tʊnɛ tɩ-yɔɔ cɔnɩyʊ kɩfalʊ se [[Emmanuel Zossou]].
Pɩnaɣ 2013 taa paakalɩ kɩgalʊʊ ŋgʊ peeɖe yɔ, paana ɛyaa 264 320, nɛ tɛtʊ ndʊ tɩ-wallanzɩ landammm taa makɩɣna ɛzɩ ɛkɩtaarɩnaa 11 000 yaa kilomɛtanaa 110. Kʊnʊmɩŋ weyi pɔyɔɔdɩɣ Pɔɔrto-noovoo tɛtʊ taa yɔ ɛnʊ lɛ: [[fransɩ]], [[Kɛŋŋ]] nɛ [[Yuruba]].
[[File:Marche ouando porto-novo.jpg|thumb|Marche ouando porto-novo]]
Ɛzɩ ajɛya lɛɛna taa tɛtʊ sɔsɔtʊ lɛɛtʊ yɔ, Pɔɔrto-noovoo tɛtʊ nɛ ajɛyaa naayɛ taa ñɩndʊ paɖʊ nɔɔ nɛ palakɩ tʊma kʊɖʊma ɛlɛ, lɛɛlɛɛ taa lɛ, tɩ-nɛ [[Fransɩɩ]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊy ndʊ payaɣ se Sɛɛrgii yɔ, peeɖeke palakɩna tʊma. Paliza-ɩ pinde pɩnaɣ 2015 taa nɛ paasɩŋ pɩnaɣ ŋga ka-taa ɛkaɣ tɛm yɔ.
[[File:Grande mosquee porto-novo.jpg|thumb|Grande mosquee porto-novo]]
[[Category:!Main category]]
[[Category:Tɛtʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Peenɛɛ]]
260zbwdup03taq6rwfydiypixqcl1t3
Pɔɔrɩ-Santiiyi
0
977
13708
11667
2019-04-01T16:49:25Z
Gnangbade
58
photos
13708
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:POG-Street_5.jpg|vignette|POG-Street 5]]
Pɔɔrɩ-Santiiyi kɛna [[Kaabɔɔ]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ sɔsɔtʊ natʊyʊ nɛ hɔɔlʊʊ; ŋgʊ payaɣ-kʊ se Oguwee-Maritim yɔ kɩ-taa tɛtʊ sɔsɔtʊ. Pɩnaɣ [[2013]] taa paakala ɛyaa kɛ tɛtʊ ndʊ tɩ-taa lɛ, panaa se ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa lɛ ndʊ lɛ tɛtʊ ndʊ tɩkɛ natʊlɛ ñɩndʊ kɛ ɛyaa ɖɔʊ taa nɛ ɛyaa kpɛnda 136 462.
[[Fichier:POG-Street_1.jpg|vignette|POG-Street 1]]
Tɛtʊ tʊnɛ tɩwɛ tɛtʊ ndʊ lɩm cɔ-tʊ nɛ pɩtanɛpayaa-tʊ se Manji yɔ, tɩ-taa; piposina [[Libreeviili|Liibreviili]] ñɩndʊ nɛ kilomɛtanaa ɛzɩ 144 yɔ. Hɩɖɛ ɖɩnɛ, Pɔɔrɩ-Santiiyi, ɖɩlɩna sɔdʊʊ sɔsɔʊ ŋgʊ payaɣ-kʊ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa se Émile Gentil yɔ kʊ-yɔɔ.
[[Fichier:POG-Airport.jpg|vignette|POG-Airport]]
Tɛtʊ tʊnɛ ndʊ ɖɔɖɔ kɛŋna Kaabɔɔ ɛjaɖɛ taa tɛtʊ sɔsɔtʊ ndʊ tɩ-taa tɔsʊʊ nɛ ɛsɩndaa wobu wɛɛ sɩŋŋŋ yɔ. Tɔsʊʊ ŋgʊ kɩlɩna karazɩm nɛ laŋŋ pɔ-yɔɔ. Payaɣ Pɔɔrɩ-Santiiyi tɛtʊ taa komina yɔɔ cɔnɩyʊ kɩfalʊ se Bernard Apérano.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Tɛtʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Kaabɔɔ]]
[[Category:Afrɩka]]
sgfdy5pnom1bv1wbtyt28at10tgdr1j
Pɛliziki
0
978
10598
9189
2018-01-18T20:22:08Z
Gnangbade
58
liens
10598
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛjaɖɛ
| Hɩɖɛ = Pɛliziki
| Hɩɖɛ2 = Belgique
| Kɩɖaʋ kɩdɛɛka = [[File:Flag of Belgium (state).svg|75px]]<br>Pɛliziki Kɩɖaʋ kɩdɛɛka
| Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ = [[File:Great coat of arms of Belgium.svg|75px]]<br>Pɛliziki Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ
| image_map = [[File:Locator map of Belgium.svg|190px]]<br>Pɛliziki tɛlɛŋa
| official_languages = .
| capital = .
| government = .
| president = Wiyaʋ Philippe
| area_km2 = 30,528
| population_estimate = 11,250,585
| population_estimate_year = 2016
| population_density_km2 = 363.6
| cctld = .
}}
Pɛliziki kɛna Erɔpɩ nɛ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa ɛjaɖɛ naɖiyɛ nɛ ajɛya wena acɔ-ɖɩ nɛ ata yɔ ana yɔ: [[Fransɩɩ|Fransɩ]], [[Peyibaa|Peeyii-Baa]], [[Caama]], [[Lugizamburi]] nɛ Hayʊ kiŋ teŋgu. Politiki hɔɔlɩɣ taa lɛ, ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩkɛna tɛtʊ ndʊ tɩ-taa ajɛya cikpena nayɛ kpɛndaa nɛ aɖʊ nɔɔ nɛ awɛɛ kpɛm yɔ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩwɛ Erɔpɩ ajɛya looɖo wena acalɩ ɖama nɩnaʊ se aɖʊ Erɔpɩ ajɛya kɩkpɛndɩɣ ŋgbɛyɛ yɔ. Pɩtasɩ ɖɔɖɔ lɛ, Pɛlɩzɩkɩ tɛtʊ sɔsɔtʊ taa, Burukisɛɛlɩ, kɛ ketiizasi sɔsɔsɩ ɛzɩ Erɔpɩ paɣtʊ lɩzɩya ketiizaɣ, Erɔpɩ lɔntasɩya ketiizaɣ nɛ Erɔpɩ taa tɔm heyiyaa akpeɣla palakɩ-sɩ. Peeɖe ɖɔɖɔ palakɩ OTAN ketiizasɩ sɔsɔsɩ tɩɩtɩŋɛ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛ walanzɩ kilomɛta akpaba naalɛ taa wɛ ɛzɩ 30 528 yɔ nɛ ɖi-taa ɛyaa ɖɛ ɛzɩ miliyɔɔnaahiu nɛ kʊɖʊm yɔ.
Pɛlɩzɩkɩ ɛjaɖɛ wɛ Erɔpɩ hɔɔlɩɣ ŋgʊ pɔyɔɔdɩɣ caama tɔm yɔ nɛ ŋgʊ kʊkʊ ñɛwɛ Romani yɔ ɛ-hɛkʊ taa; pʊyɔɔ kɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa kʊnʊmɩŋ sɔsɔŋ nɩɩlɛ wɛɛ kpayɩ: mba pɔyɔɔdɩɣ neyeeɖɛrilanɖi yɔ nɛ fransɩ mba. Kacalaɣ taa mbaw wɛ ɛzɩ 57 kɛ mɩnɩʊ yɔɔ yɔ nɛ fransɩ mba ñɛwɛ ɛzɩ 43 kɛ mɩnɩʊ yɔɔ yɔ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa mba pɔyɔɔdɩɣ caama yɔ pɔdɔɖɔɔ ɛlɛ komina sima mbʊ ɖɔɖɔ.
Ɖooo caanaʊ taa lɛ, Pɛlɩzɩkɩ, Peeyii-Baa tɛ kewiyaɣ kpelaɣ nɛ Lugizamburi ajɛya anɛ aawɛ kpɛ̂ nɛ payaɣ-yɛ se Peeyii-Ba nɛ pɩɩkɩlɩ ɛzɩ Penelukisi yɔ zalanzɩ.
Pɛlizk nɛ Erɔpɩ ajɛyɛ naayɛ kpeelina nɛ alɩzɩ Erɔpɩ ajɛya kɩkpɛndɩɣ ŋgbɛyɛ nɛ Benelux kɛ [[salaŋ fenaɣ]] kagbanzɩ pɩnaɣ 1944, pɩtasɩna Erɔpɩ ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩcɔŋna charbon nɛ acier yɔ kɛ ɖomaɣ fenaɣ litoozo pɩnaɣ 1951 nɛ Roma ɖama nɩnaʊ takayaɣ kɛ lakɩŋ fena 25 pɩnaɣ 1957.
Pɛlɩzɩkɩ ɛjaɖɛ taa lɛ awiya ɖiyuna nɛ ɖi-wiyau kɩfalʊ payaɣ se Pɛlɩzɩkɩ Philippe; ɛkɛna wiyau lʊbɛ ñɩnʊ ɖooo hasɩ yaɖɛ fenaɣ nɛɛlɛ nɛ kʊɖʊm pɩnaɣ 2013. Pɛlɩzɩkɩ ɛjaɖɛ taa ɛsɔ sɛtʊ aŋgba ɖɔɔ ɛlɛ katoliki ŋgbɛyɛ kɩlɩna tɔyɩɣ, pʊwayɩ lɛ, [[Iizilaam|malɩŋ]], ɛsɔ sɛtʊ kaɖɩnaʊ ŋgbɛyɛ Yuɖa mba ɛsɔ sɛtʊ ŋgbɛyɛ, krɩstʊ mba ŋgbɛyɛ, Puudaa ɛsɔ sɛtʊ ñɩnɖɛ nɛ Yehova aseɣɖe ñɩindɛ.
{{Eerɔpɩ}}
[[Category:Eerɔpʋ]]
[[Category:Pɛliziki]]
[[Category:Ajɛya]]
dv50knllfdjhojhinj8ed5wukr1thfl
Pɛrɩlɛɛ
0
979
18420
16223
2025-03-22T02:21:16Z
CommonsDelinker
130
Removing [[:c:File:Berlin-S-Bahnhof_Zoologischer_Garten-02-2006-gje.jpg|Berlin-S-Bahnhof_Zoologischer_Garten-02-2006-gje.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Abzeronow|Abzeronow]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/Files in Catego
18420
wikitext
text/x-wiki
Pɛrɩlɛɛ kɛna [[Caama]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ ndʊ tɩkɩla paɣlʊʊ yɔ nɛ tɛtʊ sʊzɔtʊ. Tɩ-taa kɛ ɛsɩnda wobu, tɔsʊʊ nɛ ñɩm pakɩla wɛʊ kɛ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩtɩŋga ɖɩ-taa. Tɛtʊ sʊzɔtʊ tʊnɛ tɩwɛ Caama ɛjaɖɛ nɛ ɖɩ-tɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ nɛ hayʊ kiŋ nɛ tɩ-taa ɛyaa kpɛnda miliyɔɔnaa naatozo nɛ hɔɔlʊʊ (3 500 000).
[[Eerɔpʋ tɛtʋ wandamm|Eerɔpʊ]] tɛtʊ kpeekpe taa lɛ, Pɛɛrɩlɛɛ tɛtʊ kɛɛŋna naalɛ ñɩndʊ ndʊ tɩ-taa wɛ camɩyɛ yɔ nɛ lʊbɛ ñɩndʊ kɛ ɛyaa ɖɔʊ taa kɛ Erɔpʊ ajɛya taa tɛtʊ sʊzɔtʊ kpeekpe taa. Pamaza Pɛɛrɩlɛɛ tɛtʊ tɛ walanzɩ kpeekpe lɛ tɩmaɣna kilomɛtanaa akpaba 3 734 nɛ ɛyaa mba pɛwɛ peeɖe yɔ pɛkpɛnda miliyɔɔnaa naanza nɛ naaza (4 400 000). Yee pakpaɣ tɛtʊ ndʊ payaɣ se Pɛɛrɩlɛɛ-Pɩrandɛbʊriŋi taa ɛyaa nɛ pɛkpɛndɩ Pɛɛrɩlɩ ñɩndʊ kɔyɔ, pɛlɩʊ ɛyaa miliyɔɔnaa looɖ̀o (6 000 000).
Pɛɛrɩlɛe tɛtʊ wɛ ɖooo pɩnzɩ mɩnɩŋ litoozo taa nɛ tɩkɛ Purisi tɛtʊ tɛ tɛtʊ sʊzɔtʊ pɩnzɩ 1701 nɛ 1871 taa. Pɩwayɩ lɛ Caama kewiyaɣ taa ñɩndʊ pɩnzɩ 1871 nɛ 1918 taa nɛ tɛtʊ ndʊ payaɣ tʊtʊ se Fayimarɩ yɔ tɛ-ñɩndʊ kɛ pɩnzɩ 14 yaa kpaɣ pɩnzɩ 1919 nɛ 1933 taa; pʊwayɩ lɛ Caama ɛjaɖɛ nɖɩ payaɣ Rayisɩ naatozo ñɩŋgʊ yɔ kɩ-tɛtʊ sʊzɔtʊ kɛ kpaɣ pɩnaɣ 1919 nɛ 1945.
Pɩnaɣ 1945 wayɩ nɛ pɩsɩɩna pɩnaɣ ŋga Pɛɛrɩlɛɛ nɛ koloŋga yɔkaa yɔ, pɛtɛyɩ Pɛɛrɩlɛɛ tɛtʊ kɛ tam napɩnza taa. Pɩnaɣ 1990 kɛ hɔɔlɩŋ nɩɩnza ɩnʊ ɩkpɛŋdaa nɛ pɩɖaanɩ tɛtʊ kʊɖʊmtʊ kpɛm nɛ pɩsɩʊ Caama ɛjaɖɛ taa tɛtʊ sɔsɔtʊ.
<br><gallery class=center caption="Pɛrɩlɛɛ - Berlin">
Berlin-von Siegessaeule-116-Hauptbahnhof-2017-gje.jpg
Berlin-Kurfuerstendamm-196-Nr 186-Chopard-Waechter-2016-gje.jpg
Berlin-Brandenburger Tor-10-2016-gje.jpg
Berlin-Mauer-Bernauer Str-34-Versoehnungskirche-Friedhofsmauer-2016-gje.jpg
Berlin-Denkmal fuer die ermordeten Juden Europas-12-2016-gje.jpg
Berlin-Gendarmenmarkt-10-Konzerthaus-Franzoesischer Dom-2017-gje.jpg
Berlin-Sowjetisches Ehrenmal-02-2016-gje.jpg
Berlin Aussichten vom Dom asv2023-02 img01.jpg
Berlin-Bahnhof Zoo-02-2006-gje.jpg
</gallery>
[[Category:!Main category]]
[[Category:Tɛtʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Eerɔpʋ]]
[[Category:Caama]]
l76nq9p0e8rr894s83bc140os79kb38
Pɛrɩsanɩ kʊnʊŋ
0
980
16075
9214
2022-09-14T03:10:55Z
Kwamikagami
1467
16075
wikitext
text/x-wiki
[[file:Persian Language Location Map.svg|frameless|right]]
Pɛrɩsanɩ kʊnʊŋ, Pɛrɩsanɩ taa lɛ, فارسی yaa پارسی kɛ [[Iranɩ (Iran)|Iraŋ]] ɛjaɖɛ taa kʊnʊŋ pɔyɔɔdʊʊ-kʊ peeɖe (Pɛrɩsɩ) nɛ [[Afganistani (Afghanistan)|Afganistani (Afghanistan)]] nɛ Tajiikisitaŋ ajɛyɛ taa ɖende kɩ-kɛ ɛjaɖɛ kewiyaɣ kʊnʊŋ yɔ, ɖɔɖɔ ɛzɩ Bahrein nɛ Azerbaijaŋ nɛ Iraŋ (Pɛrɩsɩ mba cɩkpema) nɛ [[Ruusii]] nɛ Uuzɩbékɩsɩtaŋ (Tajiiki mba cɩkpema). Kɩlɩna Indɩ-Iraŋ agbela taa nɛ kɩ-tɛ lɛ Indɩ [[Eerɔpʋ tɛtʋ tɔm|Eerɔpʊ]] kʊnʊmɩŋ cejewiye taa.
Kʊnʊŋ kɩ-tɛ yɔɔdɔɣ taa lɛ, ɖɩnaɣ laɖʊ nɛ lakaɣ tɛzɩyʊɣ nɛ lakaɣ. Ɖeeɖe nɛ sɔnɔ yɔ, pamaɣ Pɛrɩsanɩ kʊnʊŋ nɛ [[Arabɩɩ kʊnʊŋ|Arabɩ]] nɛ Pɛrɩsanɩ tɛ masɩ, Arabɩ masɩ lɛɛzɩŋ ŋgʊ sɩ nɛ zɩ payaɣ ɖama nabʊyʊ nɛ sɩ-wɛna tʊkaɣ nɛ ɖama kpaɣ tɔm cɔlʊʊ nɛ nɔɔ salasɩ tʊmɩyɛ kpɛlɛkʊʊ. Kpaɣ Tajiikisitaŋ nɛ Ruusii nɛ Azerbaijaŋ nɛ pɩtalɩ Uzbɛkɩsɩtaŋ ɖenɖe papɩsɩ-kʊ Sɩlavɩ mba kʊnʊŋ, pamaɣ Tajiikɛ kʊnʊŋ nɛ Sɩlavɩ mba tɛ masɩ.
Payaɣ-kʊ se fārsi (فارسی) Iraŋ nɛ Afɩgaanɩsɩtaŋ ajɛyɛ taa mbʊ kɛnɛ Arabɩ wɛtʊ taa yatʊ Parɩsɩ taa. Arabɩ masɩ taa fɛyɩ abalɩ mayaɣ P, Parɩsɩ yatʊ kɛ egeetiye taa yatʊ kɩbɩndʊ ɛlɛ, kɩnɩyaa nabɛya ɖɩna-kʊ labɩnaʊ nɛ tʊmɩyɛ ɛzɩ Hazara nɛ Tajiiki (kɩ-kɛ Azii Hɛkʊ taa yɔɔdɔɣ nakɛyɛ) yaa Dari (Afgaanɩsɩtaŋ egeetiye taa yatʊ). Ɛyaa mba pɔyɔɔdʊʊ Pɛrɩsanɩ kʊnʊŋ yɔ payaɣ se Pɛrɩsanofonɩ waa.
Pɛrɩsanɩ kʊnʊn kɛ kʊnʊŋ nakʊyʊ Indɩ-Iraŋ liɖe taa Indɩ Eerɔpʊ kʊnʊmɩŋ cejewiye taa. Kʊnʊmɩŋ kpɛlɛkɩyaa ɖanɩ maʊ piliŋga ŋga kɛ-tɛ huuu nɛ ɛsɩnda ɖɛnɛʊ yɔ. Pɛrɩsanɩ kɩbɩnʊʊ (avestique nɛ achéménide pɛrɩsɩ) hɛkʊ pɛrɩsanɩ (pehlevi, parthe nɛ sassanide pɛrɩsɩ), nɔnɔ pɛrɩsanɩ (dari…).
Pɛrɩsanɩ kʊnʊŋ sɔɔzʊʊ masɩ naanza Arabɩ masɩ yɔ. Masɩ nzɩ sɩ-tɛ lɩna mbʊ pʊyɔɔ yɔ se nɔɔsɩ naanza nasɩyɛ lɩʊ Pɛrɩsanɩ yɔɔdɔɣ taa ɛlɛ, sɩ-fɛyɩ Arabɩ taa, mbʊ pʊyɔɔ yɔ kʊnʊmɩŋ ɛnʊ ɛ-nɩɩlɛ ɛlɩnɛ cejewaa ndɩ ndɩ taa. Payaɣ masɩ nzɩ se Pɛrso-Arabɩ masɩ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:kʋnʋmɩŋ]]
[[Category:Iranɩ]]
psfdqtcwpx7x2j5qy0xyo89rxa9ra9y
Pɛyɛɛ caɣʋ sɩʋkpelaɣ
0
981
10133
9924
2017-12-26T09:00:15Z
Gnangbade
58
liens
10133
wikitext
text/x-wiki
Pɛɛyɛ Caɣʊ Sɩʊkpelaɣ (La Statue de la Liberté) kɛ patasɩɣ yaʊ ɖɔɖɔ se Pɛɛyɛ Caɣʊ Sɩʊkpelaɣ mʊntʊsʊʊ tʊsʊʊ keteŋa yɔɔ. Pɛɛyɛ Caɣʊ Sɩʊkpelaɣ ŋgʊ kɩkɛna [[Etaazuunii|Etaazuuni]] taa kɛ aŋjaʊnaa taa ŋgʊ kɩwɛ mba pakɩla kɛʊ sɔndɩŋ yɔ pa-taa. Aŋjaʊ sɔsɔʊ kʊnɛ kɩwɛ [[Niyuu Yɔrɩkɩ]] tɛ tɛtʊ ñabɩ ndʊ lɩm cɔ-tʊ nɛ pɩta yɔ nɛ payaɣ-tʊ se Isilandɩ Pɛɛyɛ Caɣʊ Sɩʊkpelaɣ. Tɛtʊ ndʊ tɩwɛ Manataŋ nɛhadɛ kiŋ nɛ pɩñɔtɩna ɖenɖe Hudsɔŋ pɔɔ kpeŋ teŋu taa yɔ, pɩwɛ Eliisi Isilandɩ cɔlɔ.
Aŋaʊ kʊnɛ [[Fransɩɩ]] ɛjaɖɛ taa kɛ palɩzɩ-kʊ nɛ Fransɩwaa ha-kʊ Amerika mba alɩwaatʊ ndʊ pɔtɔkaɣ pa-tɩ yɔɔ wɛʊ kasandʊ pɩnzɩ mɩnɩʊ yɔ. Palaba mbʊ se pɩwɩlɩ ɖama nɩnaʊ nɛ taabalɩyɛ nɖi ɖɩwɛ tɛtʊ ndʊ tɩnaalɛ tɩ-hɛkʊ taa yɔ. Aŋjaʊ kʊnɛ pokula kʊ-yɔɔ kɛ [[aloma fenaɣ]] 28 pɩnaɣ 1886 nɛ palakaɣ pɩ-tɛ sɔnzɩ nzɩ lɛ Amerika tɛtʊ ñʊʊtʊ Grover Cleveland kaawɛɛ. Fransɩɩ taa weyi ɛcalɩ lɩmaɣzɩyɛ nɖɩ lɩzɩɣ yɔ ɛnʊ lɛ tɔm hʊyʊ nɛ sukuli sɔsɔʊ wɩlɩyʊ Édouard de Laboulaye, pɩnaɣ 1865. Pɩla mbʊ nɛ pakpaɣ tʊmɩyɛ sɔsɔyɛ ɖɩnɛ nɛ paɖʊzɩ aŋjaŋ mayʊ Auguste Bartholdi kɛ pɩnaɣ 187. Pɩlaba mbʊ lɛ Auguste Bartholdi yaa ɛ-taabalʊ Eugène Viollet-le-Duc se ɛsɩna-ɩ nɛ pana se pataa ñɩɩyʊʊ ŋgʊ kʊtɔlɩm. Pɩnaɣ 1879 taa Eugène Viollet-le-Duc sɩba lɛ, Auguste Bartholdi yele ɛna ɛŋzɩɛrɩ weyi payaɣ-ɩ se Gustave Eiffel se ɛlɛ ɛcɔna nɛ ɛna se kɩ-taa lɛ pataa tɔlɩm mbʊ.
Aŋjaʊ kʊnɛ kɩwɛ [[UNESCO ŋgbɛyɛ|UNESCO]] patrimoine mondial taa ɖooo pinaɣ 1942. Aŋjaʊ kʊnɛ kɩkɛ aŋjaʊ ŋgʊ kɩwɩlɩɣ kpem se paa anɩ lɛ ɛwɛ ɛ-tɩ yɔɔ nɛ ɛpɩzɩɣ ɛla mbʊ ɛpɩzɩɣ yɔ kaalɛyɩtʊ. Aŋjaʊ kʊnɛ kɛkɛ ɛsɩyɛ-egbena sɩŋŋŋ nɛ ɛyaa sakɩyɛ sɔɔla se powolo nɛ pana-kʊ. Ɛlɛ ñam ñam lakasɩ nzɩ sɩɩlaba Amerika tɛtʊ taa kɛ [[salaŋ fenaɣ]] hiu nɛ kʊɖʊm pɩnaɣ 2001 yɔ sɩ-yɔɔ lɛ paɖaŋga se nɔɔyʊ ɛtaatasɩ wobu ɛsɩyɛ-egbena. Pɔkɔma paha nʊmɔʊ kɛ pɩnaɣ 2009 ɛlɛ paatasɩɣ tisiɣ se mba powoki se pana yɔ pɔɖɔɔ. Pɩkɔma lɛ paɖɩɣ peeɖe wobʊ pɩkɔɔ pɩsɩɩna aloma fenaɣ hiu nɛ naalɛ pɩnaɣ 2012 mbʊ pʊyɔɔ yɔ, patasaɣ andema nayɛ kɛ sɔzʊʊ nɛ patasaɣ ɖɔɖɔ ñɔɔzʊʊ se pɩtasɩ wɛʊ ɖeu. Pɛtɛma tʊma ana lɛ patʊlɩ se paa anɩ ewolo ɛna ɛlɛ efemiye naɖɩyɛ yem lɛ papaɣzɩ ɖaŋgʊ mbʊ pʊyɔɔ yɔ helim sɔsɔm mbʊ payaɣ se Ouragan Sandy yɔ pɩcɛyaɣ. [[Hasɩyaɖɛ fenaɣ]] naanza pɩnaɣ 2013 taa kɛ pɔkɔma paɖaɣnɩ yebu se ɛyaa ewolo ɛsɩyɛ-egbena ɛlɛ lɛɛlɛɛ yɔ ɛyaa ɛtasɩɣ sɩŋgʊ kɛ aŋjaʊ kʊnɛ kɩ-cɔlɔ kpam yem mbʊ pʊyɔɔ yɔ pañɩnɩɣ se ɖiɣ ɖiɣ caɣʊ ɛwɛɛ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Matʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Amerika]]
[[Category:Etaazuunii]]
ddu6on4fpqmyb9zo3p5uz781qzhaei9
Pɩcɩka
0
982
13983
12546
2019-04-14T12:52:33Z
Atticmaker
127
Category Added
13983
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Black_scorpion.jpg|vignette|Pɩcɩka kɩkpɛdaɣ]]
Pɩcɩsɩ wɛ aŋjaʊnaa pɩlɩʊ taa nɛ pʊtɔbʊʊ se pɩcɩsɩ wɛna naŋgbanzɩ yʊʊʊ. Pɩcɩsɩ nɛ tɛtɛ kpɩna lɛɛna, aŋjaʊnaa, hɛkʊ taa tɛyɩtʊ ndʊ tɩwɛɛ yɔ lɛ se naŋgbanzɩ ɖeɖe. Pɩcɩka naŋgbanzɩ wɛna kpama ɖoŋ ñɩna; pɩtasɩ ɖɔɖɔ lɛ pɩcɩka sʊʊ tɛyɩ keɖe keɖe nɛ ko-sʊʊ nɔɔ taa wɛ kpeyi nɛ pɩtɛsɩna cʊŋŋŋ. Ko-sʊʊ nɔɔ ŋga kɛwɛna sɔtʊ kamaɣ fɛyɩ.
[[File:Scorpion.jpg|thumb|Pɩcɩka]]
Ŋ̃ɩnɩyaa nabɛyɛ maɣzɩɣ se [[lɩm]] taa pɩcɩsɩ liɖe taa kɛ tɛtʊ yɔɔ nzɩ lɩnaa. Ɖooo kacalaɣ pɩcɩsɩ lɩwa pɩlaba pɩnzɩ 450 kɛ mbʊ yɔ. Nzɩ kɛŋna kacalaɣ aŋjaʊnaa mbaɛ sɩɩxɛna ɛyʊ sɩma yɔ. Pɩtɛ alɩwaatʊ lɛ pɩcɩsɩ nzɩ sɩɩwɛ lɩm taa nɛ sɩɩwɛna ɛsa wena yɔ aawɛ ɛsɛ kɛŋgɛmɩŋ yɔɔ kɛŋgɛmɩŋ yɔɔ.
[[File:Bark_Scorpion.jpg|thumb|Pɩcɩka]]
Lɩm taa pɩcɩka ŋga kamaɣzaɣ mɛtanaa naalɛ. Pʊwayɩ lɛ kɛ pɩcɩsɩ paazɩ wɛʊ tɛtʊ yɔɔ nɛ silotu yɔɔ sɩtʊwaɣ, ɛlɛ sɩtatalɩ ɖaɣlɩɣʊ ɛzɩ sɩɩwɛʊ lɩm taa yɔ. Pɩjɩka ɖʊʊ yala kʊɖʊʊ, pɩcɩsɩ tiyee naɖɩyɛ taa lɛ halɩ ñɩnzɩ wɛɛ nɛ abali ñɩnzɩ wɛɛ nɛ halɩñɩnzɩ ɖeke ɖʊʊna yala; pɩkazɩ naɖɩyɛ taa lɛ halɩñɩnzɩ nɛ abalɩñɩnzɩ sɩɖʊʊ yala.
[[File:Centruroides suffusus.jpg|thumb|Pɩcɩka ŋga payaɣ se Centruroides suffusus yɔ]]
Pɩcɩsɩ tiɣa tɩŋa ñasɩɣ nabʊyʊ taa lɛ pɩkɔŋa sɩm nɛ pɩnaɣ taa lɛ mba pasɩkɩna pɩcɩsɩ yɔ patalʊʊ ɛzɩ 3 000 yɔ. [[Marɔkɩ (Maroc)|Marɔkɩ]] ɛjaɖɛ taa kɛ mbʊ yɔ, ɛyaa 80 sɩba mbʊ pɩnaɣ 2006 nɛ [[Mɛkɩsiiki (Mexique)|Mɛkɩsiki]] taa lɛ sɩɖaa talɩ ɛzɩ 1 000 yɔ pɩnaɣ kʊɖʊmaɣ. [[Alizeerii (Algérie)|Alizeerii]] ɛjaɖɛ taa lɛ pɩcɩsɩ ñasɩ eyaa ɛzɩ 45 391 kɛ pɩnaɣ kʊɖʊmaɣ ŋga ka-taa nɛ ɛyaa 62 sɩ.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Wezuu lɛɣtʋ]]
[[Category:Tɛtɛ wondu cikpetu]]
c2s4ncy5qgqicch5eelhkaiwe6g8eti
Pɩcɩkaʊ (Scorpion)
0
983
4900
4899
2017-06-24T00:06:56Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
4900
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Pɩcɩka]]
adhdt6km79g4sglun9bw64phts1uyjv
Pɩjɛɖɛ kʊdɔŋ (Cancer)
0
984
4902
4901
2017-06-24T00:06:56Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
4902
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Pɩjɛɖɛ kʊdɔŋ (Cancer - maladie)]]
al3pqghel7nkpw8vd9agk7aj97fzu4n
Pɩjɛɖɛ kʊdɔŋ (Cancer - maladie)
0
985
12895
7800
2018-08-19T17:56:56Z
CommonsDelinker
130
Removing [[:c:File:Normal_cancer_cell_division_from_NIH.png|Normal_cancer_cell_division_from_NIH.png]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Ymblanter|Ymblanter]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/Files on User:Josve05a/Jeanne Kelly of
12895
wikitext
text/x-wiki
[[File:Adenocarcinoma_highly_differentiated_(rectum)_H%26E_magn_400x.jpg|thumb|Adenocarcinoma highly diffrerentiaded from the rectum (histopathology) taken at Dept. Clinical Pathomorphology and Cytology, Medical University, Lodz, Poland]]
Pɩjɛɖɛɣ kʊdɔŋ (egbeemiye katʊʊzɩtʊ) pɩkɛ kʊdɔŋ ŋgʊ pasɩma-kʊ nɛ kuludasɩɣ huyiŋ tɔyʊʊ tɔyʊʊ (egbeemiye) mbʊ pɩɖɔɔ sakɩyɛ nɛ pɩfɛyɩ camɩyɛ ɛyʊ [[Tomnaɣ lɛɣtʋ|tomnaɣ]] taa yɔ. Mbʊ lɛ pɩtɛ weyi ɛ-taa pɩwɛ mbʊ yɔ ɛyʊ ɛɛwɛʊ alaafɩya camɩyɛ. Pɩtɛ kuludasi nzɩ sɩlɩna lone kʊyʊmɖɩyɛ taa nɛ nzɩ tɩna pɩjɛɖɛ kʊdɔŋ ŋgʊ, nɛ kʊdɔŋ ŋgʊ kɩkpaɣ wɛtʊ ndɩ ndɩ nɛ kɩtɛyɩɣ kɩ-tɩ sakɩyɛ mbʊ ɛyʊ ɛɛnɩɣ pʊtɔɔbʊʊ yɔ.
Seɣtʊʊ wonduu nɛ pɩyɔɔ ɖɛzɩɣ kpɛlɛkʊʊ tɛ pɩyʊ wɛ pɩzɩɣ ɖɔɖɔ pɩwɛ. Tɩlɩyɛ kpɛlɛkʊʊ wɩlɩɣ se mɩnʊʊ yɔɔ lɛ 5 ntalɩ 10 pɩlɩna kʊdɔŋ ŋgʊ kʊyɔɔ lɛ, lɩna ɖɛzɩɣ kpɛlɛkʊʊ cɔlɔ nɛ kpaɣ 25 nɛ 30 % lɩna taba kʊyɔɔ cɔlɔ nɛ ,30 nɛ 35 % lɩna tɔɔnasɩ cɔlɔ (kɔzɩ kɔzɩ sʊlʊm ɖoŋ mbʊ) nɛ 15 nɛ 20 % lɩna ɖɛzɩtʊ cɔlɔ nɛ 10 nɛ 25 % ɛjaɖɛ wɛtʊ cɔlɔ (wɩsɩ wɛtʊ ndɩ ndɩ nɛ helim taa kʊdɔmɩŋ).
[[File:Clinac 2100 C.JPG|thumb|Accélérateur de particules Clinac 2100 C à la polyclinique de Courlancy à Reims, France.]]
Pɩtɛ kɩkalʊʊ ngʊ nabʊyʊ taa kɩcɛtʊ tɔbʊʊ se ɛzɩ kʊdɔmɩŋ kpɛlɛkʊʊ tɛ mbʊ yɔ pɩjɛɖɛ kʊdɔŋ kɛ ɛyʊ nɛ ɛjaɖɛ pɛ-hɛkʊʊ taa pɩyʊ, ŋgʊ ɖeɖe nɛ sɔnɔ tɛ ñɩnɩtʊ ɛɛpɩzɩɣ se tɩna nɛ tɩwɩlɩ keele mbʊ ɖɛzʊʊ kpɛlɛkʊʊ cɔlɔ tɩlasɩ nzɩ sɩlɩna ɛjaɖɛ cɔlɔ yaa ɛyʊ wɛtʊ cɔlɔ.
[[File:Care is curable poster.jpg|thumb|Publicité "Le cancer est guérissable"]]
Kpaɣ nɛ wayi wayi kpaɣɖʊ kʊnɛ kɩ-taa, pɩjɛɖɛ kʊdɔmɩŋ ɖɔ sakɩyɛ. Pɩdɛ ɖɔʊ mbʊ pɩlɩna wɛtʊ natʊyʊ naa ndʊ papɩza nɛ patɩlɩ yɔ pɩcɔlɔ (taba ñɔʊ nɛ sʊlʊm ɖoŋ mbʊ ñɔʊ nɛ tɔɔnasɩ nɛ wonduu tʊma sɔsɔnaa ɖɩlaɖɛ kuduyuŋ weyi pasɩma-ɩ se ɛlɩzɩɣ pɩjɛɖɛ kʊdɔŋ ñɔsɩ yɔ nɛ paɣlaka kadadayaɣ nɛ lone kʊyʊɖɩyɛ taa caɣʊ nɛ wɩsɩ yɔɔ caɣʊ) wɛtʊ lɛɛtʊ taa lɛ, pɩwɛ kaɖɛ se patɩlɩ wɛtʊ naa lala mba pɔyɔɔ pɩtɩŋgɩna nɛ kʊdɔŋ ŋgʊ kɩɖɔʊ yɔ.
[[Latɛŋ kʊnʊŋ]] taa lɛ, cancer (crabe, chancre, cancer) kɩñɔtɩna [[Krɛsɩ kɩbɩnʊʊ kʊnʊŋ|Kɩrɛkɩ kʊnʊŋ]] καρκινος, karkinos. Pɩwɛ ɛzɩ hɩɖɛ ndɩ Hippocrate hana-ɖɩ, mbʊ pʊyɔɔ pɩjɛɖɛ wɛna hosi pɩwalɩ nɛ paa hɔɔlʊʊ ŋgʊ kɩ-taa, ɖɔɖɔ ɛzɩ pɩcɛɖɛ wɛnaʊ naŋgbanzɩ yɔ. Kiɖe kʊyʊmɖɩyɛ ndɩ (Paul d’Egine) sɔzʊʊ ɖɔɖɔ se ɛ-hɩɖɛ lɩna nabɛyɛ cɔlɔ mbʊ alɩwaatʊ ɛɖɛna tomnaɣ piliŋga nakayɛ lɛ, eyeki kaʊ, ɖɔɖɔ ɛzɩ pɩcɛɖɛ yɔ alɩwaatʊ ndʊ ɛtamsɩɣ ɛ-tɩ nɛ nabʊyʊ yɔ.
[[Category:Kʋdʋmɩŋ]]
o193vl8efem2cdxla52r6x1qw81ktzn
Pɩlantiiri
0
986
9361
8928
2017-11-03T13:23:51Z
Atticmaker
127
Category Added
9361
wikitext
text/x-wiki
'''Pɩlantiiri''' (Blantyre) kɛna [[Malawii]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ sʊzɔtʊ nɛ ndʊ ɖɔɖɔ kɛŋna ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa ɖenɖe komina tʊma sɔsɔna nɛ tɔsʊʊ kɩla wɛʊ yɔ. Pɩnaɣ 1977 taa paakala ɛyaa lɛ, paawɛ 219 011 nɛ pɩnzɩ hiu wayi patasɩ-wɛ kalʊʊ lɛ, palɩ ɛyaa 333 120.
Pɩnaɣ 2008 taa pakalɩ kɩgalʊʊ lɛ pana ɛya 732 518 kɛ tɛtʊ ndʊ tɩ-taa. Peeɖe ɖɔɖɔ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa tɔm hʊʊ pɩlɩʊ sɔsɔʊ wɛɛ. Pɩlantiirii tɛtʊ taa akɔma ɖɔɔ pɩdɩɩfɛyɩ nɛ patala ɛzɩ kutokiŋ nɛɛlɛ nɛ naanʊwa (25) yɔ; nɛ palɩna Kewiyaɣ-Kpɛndɩɣ ɛjaɖɛ taa, [[Eerɔpʋ tɛtʋ tɔm|Eerɔpʊ]] taa nɛ Afrika nɛ Hadɛ kiŋ ɛjaɖɛ taa.
Tɛtʊ ndʊ tɩ-taa peeɖe ɖɔɖɔ kɛ aradiyo nɛ kɛlɛm kɛlɛm ñɔɔ fayɩɩɩ. Peeɖe ɖɔɖɔ kɛ sukuli kitɛzʊʊ sɔsɔʊ wɛɛ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Tɛtʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Malawii]]
82jdmz4234srt5238rsbdh2sgnfo84e
Pɩnzɩ hiŋ niitozo you
0
987
9039
8350
2017-10-03T14:52:31Z
Atticmaker
127
Category added
9039
wikitext
text/x-wiki
Pɩnzɩ hiŋ niitozo you pɩkɛ malɩfa you ŋgʊ kɩjɩɩ [[Eerɔpʋ tɛtʋ tɔm|Eerɔpʊ]] pɩnzɩ 1618 ŋtalɩ 1648 alɩwaatʊ taa yɔ. Lɩmaɣza wena a-yɔɔ poyowaɣ yɔ a-ɖɔɔ ɛlɛ pʊdʊ weyi koŋ ɛnʊ lɛ ɛzɩma pakʊyɩna ɛyaa mba pɛgbɛʊ nʊʊ nɛ Habsbourg ɖɩɣa yɔ, pɩtɛ nɩŋgbaŋgʊʊ hɔm nɛ ɛyaa ɛzɩma pɔsɔɔla se pɛ-cɛjɛyɛ ɛkpa ɖoŋ yɔ nɛ Katoliki Ɛsɔ sɛtʊ Empiri Kiɖeɖeu taa.
You ŋgʊ kɩɩwɛ Habsbourg [[Ɛsɩpaañɩ (Espagne)|Ɛsɩpaañɩ]] ŋgʊ tɛ ɛyaa nɛ Empiri Kiɖeɖeu ɛyaa hɛkʊ taa kɛnɛ. Papa maɣmaɣ kaawɛ ɖoŋ tɩ-yɔɔ, [[Caama (Allemagne)|Caama]] pɩyɩyaa ajɛyɛ pɩlɩna Empiri Kiɖeɖeu, nɛ ajɛyɛ wena asɔza Eerɔpʊ ajɛyɛ wena añɔtɩna nɛ akɛ pɩyɩyaa tɛ ɛyaa, kewiisi kɩkpɛndɩsɩ nɛ Sɩkandɩnavɩ ajɛyɛ, ɖɔɖɔ [[Fransɩɩ]] ŋgʊ kɩkɛ Katoliki ɖɔɖɔ ɛlɛ kʊlʊkaɣna pɩyɩyaa kɩmaɣmaɣ kɩ-tɛ yɔ, kaawɛ ɖɔɖɔ se paɖɩzɩ Habsbourg ɖɩɣa Erɔpʊ kedeŋga yɔɔ.
You ŋgʊ kɩɩtana Eerɔpʊ ajɛyɛ tɩŋga, wena pɩlɩna se asɔɔla yaa atɔsɔɔlɩ wɩyaʊ sɔsɔ ŋgbɛyɛ yɔ ɛlɛ Angɩlɩtɛrɩ nɛ [[Ruusii]] patafɛyɩ pɩtaa mbʊ pʊyɔɔ yɔ pataawɩlɩ pa-tɩ keele pɔtɔsɔɔlɩ Habsbourg ŋgbɛyɛ. Sɔɔjanaa kɩtɩma mʊʊ tʊmɩyɛ kaakɛna-wɛ paɣtʊ. Kɔzɩ kɔzɩ Eerɔpʊ nɛ kɩ-hɛkʊ taa yoŋ ɛnʊ ɛwɛɛ pɩtɩŋna Ampiri Kiɖeɖeʊ yɔɔ nɛ kɩtalɩ Flande kɛdɛŋga taa nɛ Itaali nɛ kɩ-hayi kiŋ yaa Ibiriki ɛwadɩyɛ taa.
Ɖama yonaʊ, ñɔɔsɩ nɛ ɖama kʊgʊʊ kaatɩna ɛyaa miiliiyɔɔ naa sakɩyɛ tɛ sɩm. Eerɔpʊ tɛ ɛyaa you ŋgʊ kɩcaɣ ɛyaa huu yɔɔ nɛ tɔsʊʊ huu kɛ Caama ajɛyɛ yɔɔ nɛ Ɛsɩpañɩ kewiyaɣ ajɛyɛ yɔɔ nɛ kɩcaɣzɩɣ ɖɔɖɔ [[Fransɩɩ]] ɖoŋ weyi ɛtasa ɛ-tɩ hiɣ ɖaja [[Louis 14]] kewɩyaɣ alɩwaatʊ taa yɔ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Yoŋ]]
[[Category:Caanaʋ tɔm]]
qp7qfzghjjiyub7wtevavfmblsav1cs
Pɩnzɩ hiŋ niitozo you (La Guèrre de Trente Ans)
0
988
16365
4916
2023-05-09T03:38:40Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Pɩnzɩ hiŋ niitozo you]]
16365
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Pɩnzɩ hiŋ niitozo you]]
7pjxzf99ej93ecdknwexgnfkykz9193
Pɩnzɩ mɩnʋʋ you
0
989
12083
12081
2018-03-17T15:08:32Z
Gnangbade
58
liens
12083
wikitext
text/x-wiki
[[File:100 Years War France 1435 no-1.svg|thumb|100 Years War France 1435]]
[[Aŋgɩlɩtɛɛrɩ|Aŋglɩtɛɛrɩ]] wiyaʋ pazɩ nɛ ɛnaŋgɩ [[Fransɩɩ]] wiyaʋ, Philippe VI de Valois kɛ Crécy-en-Ponthieu, Picardie tɛtʊ taa kɛ [[kɩyɛɛna fenaɣ]] 26 pɩnaɣ 1346. Aŋglɩtɛɛrɩ yoya tɔɖɔɔ ɛlɛ tɔŋ ñɩma pɔtɔwaɣ nɛ pañaɣ pana ɖɔɖɔ nɛ pakʊ [[Fransɩɩ]] canɖaŋ cɑnɖaŋ weyi ɛlɛ ñaawɛna kpaŋnaŋ yɔ. You ŋgʊ kɩwɩlɩna kaaaɣ se kpaŋnaŋ ɩɩkpakɩɣ nabʊyʊ ñɩma cɔlɔ. Pɩkɛna you ŋgʊ kɩlaba Fransɛmba nɛ Ɩŋglɩsɛmba pɛ-hɛkʊ taa nɛ pɩtalɩ pɩnzɩ mɩnɩʊ nɛ pɩɖɛɛ pɩyɔɔ kpem yɔ (1337-1453).
[[File:BLONDEL Le roi Jean II le Bon reçoit la soumission de Charles II de Navarre.jpg|thumb|BLONDEL Le roi Jean II le Bon reçoit la soumission de Charles II de Navarre]]
[[File:Hundred years war collage.jpg|thumb|Hundred years war collage]]
[[Category:!Main category]]
[[Category:Yoŋ]]
[[Category:Caanaʋ tɔm]]
[[Category:Fransɩɩ]]
[[Category:Eerɔpɩ]]
l63xpuvwve3hjz13spfgidu4inklooe
Pɩrazaviili (Bazzaville)
0
990
16366
4925
2023-05-09T03:38:50Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Pɩrazaviili]]
16366
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Pɩrazaviili]]
slsjpsvzy3vj793db2t699bjqiyyrxl
Pɩrazaviili
0
991
14602
9315
2020-05-18T13:26:50Z
Ji-Elle
482
+pict
14602
wikitext
text/x-wiki
[[File:Centre ville brazza.jpg|thumb|Pɩrazaviili]]
Pɩrazaviili kɛŋna [[Kɔŋgo Pirazaaviili|Kɔŋgo]] ɛjaɖɛ taatɛtʊ sʊzɔtʊ ndʊ tɩ-taa politiki nɛ komina tʊma sʊsɔna wɛɛ yɔ. Pɩrazaviili kaakɛŋna [[Fransɩɩ]] ŋgʊ kɩɩwɛ kɩ-tɩyɔɔ yɔ kɩ-tɛ tɛtʊ sʊzɔtʊ Kɔŋgo ɛjaɖɛ taa ɖooo alɩwaatʊ ndʊ keteŋa kpeekpe you naalɛ ŋgʊ kaalɩwa yɔ, ɛlɛ pɩɩkɛna pɩnzɩ 1940 nɛ 1942 taa. Pɩrazaviili tɛtʊ tʊnɛ tɩwɛ Koŋgo ɛjaɖɛ nɛ ɖɩ-hadɛ kiŋ ɛlɛ pɩwɛ [[Koŋgo Pɔɔ]] cɔlɔ kpam; [[Kɩnsasa]] tɛtʊ sʊzɔtʊ ɛsɩndaa.
Tɛtʊ sʊzɔtʊ tʊnɛ tɩñɔ [[aloma fenaɣ]] naatozo wiye pɩnaɣ 1880 kɛ tɛtʊ ndʊ payawaɣ se Nkuna yɔ tɩ-loniye taa. Hɩɖɛ ɖɩlɩna ñɩnɩyʊ nɛ ɛsɩyɛ egbena-tʊ weyi ɛkɛ Itali ɛjaɖɛ taa ɛyʊ nɛ ɛlakɩ tʊmɩyɛ kɛ Fransɩɩ hɩɖɛ taaa yɔ nɛ payaɣ se Pierre Savorgnan de Brazza yɔ. Pɩrazaviili tɛtʊ taa pɩnaɣ 2007 taa pakalɩ ɛyaa payɩ lɛ paakpɛnda ɛyaa 1 373 382. Ɛlɛ pɩnaɣ 2015 ɖeɖe taa patasa ɛyaa mba kalɩɣ lɛ, palɩ ɛyaa 1 696 392.
Pɩrazaviili tɛtʊ taa kʊnɔŋ ŋgʊ pakɩlʊ yɔɔdʊʊ yɔ ŋgʊ lɛ Lari ɛlɛ pɛtɛkɛ ŋgʊ pakpaɣ se komina tʊma taa nɛ sukulinaa taa kʊnʊŋ. Mbʊ pɩlaba sɩŋŋŋ yɔ lɛ se ɖooo pɩnzɩ 1880 taa kɛ aseɣla tɩnaa nabɛyɩ nɛ kpaɣ pɔɖɔkɩ hɩɖɛ nɖɩ payawaɣ nɛ Pɩrazaviili yɔ. Pɩɩkɛna kʊnʊŋ ŋgʊ payaɣ-kʊ se Teke yɔ kɩ-taa se Ŋkʊna ŋgʊ Lari taa lɛ pɩtɛkɛ mbʊ payaɣ; paba ñayaɣ se Mavula. Pʊyɔɔ yɔ kɛ pakpaɣ Teke se kʊnʊŋ ŋgʊ pakɩlɩɣ yɔɔdʊ yɔ. Komina tʊma taa nɛ sukulinaa taa kʊnʊmɩŋ kɔyɔ: faransɩ, kituba, liŋgala nɛ teke. Payaɣ Pɩrazaviili tɛtʊ yɔɔ cɔnɩyʊ se Benoît Moundélé-Ngolo.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Tɛtʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Kɔngoo Pirazaaviili]]
42dlp2094b7mfvw6akxnvfxijsqas8c
Pɩsatʋ
0
992
10276
10275
2017-12-30T12:34:29Z
Gnangbade
58
liens
10276
wikitext
text/x-wiki
Ɖooo lɛ, pahayɩɣ pɩsatʋ lɛ, ɛyaa kpɛɣna-tʋ. Lɛɛlɛɛyɔ, masiini kpɛɣna pɩsatʋ.
[[Peruu]] ɛjaɖɛ taa pɛlɛyɩ hayʋʋ pɩsatʋ. Pɩsatʋ kɛ tɩʋ cikpeluu ŋgʋ kʋtʋlʋʋ kpootu yɔ. Pɩsatʋ tɩʋ wɛ ɛzɩ kaalʋka tɩʋ yɔ, ɛlɛ, kɩɩtalɩɣ kaalʋka tɩʋ ɖaɣlʋʋ. Pɩsatʋ tɩʋ wɛ tɩŋ weyi payaɣ se "Malvacées" waa yɔ ɛ-taa. Kpootu pamɩlɩɣtɩɣ nɛ pɩpɩsɩ pɩsatʋ nɛ palʋʋna pɩsaŋ yaa kususum. Kedeŋa yɔɔ cɩnɛ pɩsatʋ pakɩlɩɣ hayʋʋ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Wondu kususutu]]
[[Category:Wondu]]
ibm7szeh56udss5zmlwa8l6lstn3wqe
Pɩyaʊ
0
993
15746
14220
2022-01-17T18:37:44Z
Gnangbade
58
added photos
15746
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Cautious_Tabby_Red_Cat.jpg|vignette|Cautious Tabby Red Cat]]
[[File:RMLL 2008 - Un chat 01.jpg|thumb|Pɩyaʋ nakɛyɛ]]
[[Fichier:Cat-relaxed.jpg|vignette|Cat-relaxed]]
Pɩyaʊ kɛ tɛtɛ kpɩnɛ nɖɩ ɛyʊ ɖɔ ɖɩɣa yɔ. Kɩwɛna naŋgbazɩ naanza nɛ nandʊ kɩkɩlɩɣ tɔɔʊ. Pɩyaʊ kɛ ɛyʊ ɛkpaadʊ kɩpanʊ nɔɔyʊ. Pɩyaŋ wɛ hʊwa ntɩ ntɩ nɛ pɩpɩzɩɣ pɩtalɩ ɛzɩ hʊwa hiŋ kakpaanzɩ kɛ mbʊ yɔ. Ɖɩɣa wondu taa lɛ, pɩyaʊ nɛ haɣ pakɩlɩɣna nandu tɔɔʊ. Mbʊ kɩkɩlɩɣ tɔɔʊ yɔ, mbʊ lɛ tɛtɛ kpɩna wena amaɣna pazɩ pazɩ nɛ [[sumaɣ|sumasɩ]] aya [[Kpakpayaɣ|kpakpasɩ]].
Pɩyaʊ wɛna wiliŋ ntɩ ntɩ, nɛ paa wiliɣ ŋgʊ lɛ kɩnɛ kɩ-tɔbʊʊ. Pañɩna pɩnaɣ 2006-2007 nɛ pana se ɖɩɣa pɩyaʊ naaʊ mbʊ yɔ, kɩlɩna [[Afrɩka tɛtʊ tɔm|Afrika]] taa. Afrika taa kɛ awayɩ pɩyaʊ ŋgʊ payaɣ se celeɣ yɔ, kɩɩwɛɛ nɛ kɩwɛʊ-kɛ yɔ, pɩpɩzɩɣ pɩtalɩ ɛzɩ pɩnzɩ 130.000. Kacalaɣ pɩyaŋ weyi papazɩ ɖɔʊ yɔ, ɖooo “Néolitique” tɛ alɩwatʊ taa; pɩlakɩ ɛzɩ pɩnzɩ 8.000 yaa 10.000 mbʊ yɔ. Pɩɩkɛ alɩwatʊ ndʊ ɛyʊ hayɑɣ nɛ ɛɖʊʊ tɔɔnasɩ kpou taa yɔ. Ɛyʊ naa se celesi kɔŋ ɛ-tɛ nɛ sɩkpaɣ holaa nɛ tɛtɛ wondu ndʊ tɩwɛɛkaɣ ɛ-tɔɔnasɩ lɛ, ɛñaɣ pana nɛ ɛkpa-kɛ nɛ ɛpaɣzɩ-kɛ ɖɔʊ.
[[Egipiti (Égypte)|Egypti]] mba eeleeyu nɛ pɩyaʊ: kɩkɛ-wɛ sɩʊ sɔsɔʊ nakʊyʊ, nɛ poluŋguu kɩ-tɛɛ. Ɖooo [[Hɛkʊ nɛ Hɛkʊ Alɩwaatʊ (Moyen Age)|Hɛkʊ nɛ Hɛkʊ Alɩwaatʊ]] taa kɛ [[Eerɔpʋ tɛtʋ tɔm|Eerɔpʋ]] taa mba ñapɩsɩ-kʊ kpaɣʊ ɛsɩ sɩʊ yɔ. Pɩyaʊ tɔm fɛyɩ se pɔyɔɔdɩ: [[Aazii tɛtʋ wandamm|Aazii]] taa lɛ, piyaʊ kɛna kpɩnɛ nɖɩ ɖɩhaɣ fezuu kɩfalʊʊ nɛ ñʊʊ leleŋ yɔ yaa ñɩm sakɩyɛ yɔ. Kpɩnɛ ɖɩnɛ, ɖɩpɩsɩ ɛyʊ sɔdʊ sɔsɔʊ. Nabɛyɛ tɛ lɛ, kɩkɛ sɩʊ yaa ɛgɔlɔmɩyɛ nɖɩ ɖɩtɛɛ pʊwɛɛ se poluŋ nɛ paɖʊ hɩɖɛ tam yɔ. Pɩwɛɛ se pɔcɔna pɩyaʊ yɔɔ camɩyɛ. Pʊyɔɔ ɖɔɖɔ pɩwɛɛ se paɖaa pɩyaʊ nɛ kɩ-kʊdɔŋ ɛtaaɖɛ ɛyʊ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Tɛtɛ kpɩna]]
sze2wlsfym42nzc1li9x79hzdbrvxc6
Pɩyɛ Kɩɖeɖeu tɛ paasiliki (Basilique Saint-Pierre)
0
994
18355
16252
2024-10-28T06:46:37Z
Andre Engels
844
merge
18355
wikitext
text/x-wiki
{{merge|Pierre kiɖedeu kpaaŋ}}
[[Fichier:Basílica de San Pedro, Ciudad del Vaticano, 2022-09-14, DD 19-21 HDR.jpg|vignette|Basilique Saint-Pierre]]
Pɩyɛ Kiɖeɖeu tɛ paasiliki tɛ hɩɖɛ keɣkeɣ kɛlɛ [[Fatiikaŋ]] tɛ Pɩyɛ Kiɖeɖeu, kɛna kuduyuu feveɖe n̄ɩŋgʋ ŋgʋ kɩkɛ ɖoomu kɩrɩstʋ samaɣ Ɛsɔ tɔm ɖɩn̄ɩnɩyɛ kuduyuu yɔ. Kuduyuu kʋnɛ yɔ, kɩwɛna Fatiikaŋ kiŋ nɛ pɔɔ yaa puwa kidiliŋ yɔɔ kɛ Tibre nɛ kɩtɛ nɩwaŋ hɔɔlʋʋ yɔɔ kiŋ. Nɛ ɛsɛ yɔɔ naʋʋ taa n̄ata lɛ, ɛnɔɔ hana loniye yaa ɖɩwɛyɛ Pɩyɛ Kɩɖeɖeu. Pɩyɛ Kiɖeɖeu tɛ paasiliki ɖɩnɛ, paama-ɖɩ loniye nɖɩ ɖɩ-taa ɖoo lɔndaa kpalaaʋ woɖa kɔŋga nɛ palaɣ pakɩlaŋ yɔ. Ɖɩtɩlɩ ɖɔɖɔ size wiyau sʋsɔ Constantin kaahawana sɔlɩm waɖɛ nɖɩ size palaɣ kɩlaŋ ɛnɩ.
Kɩlaʋ ŋgʋ kɩɩlɛɛsaɣna Néron samaɣ ɖɩcayɛ ɖileeyiye. Ɛzɩ pabɩzʋʋ nɛ pama ɛ-hɩɖɛ kɛ ɛjaɖɛ yaa kedeŋa nɩ̄m lʋlɩya ɛyʋtʋ kpata yɔɔ, nɛ pɩtɩŋgɩna [[UNESCO ŋgbɛyɛ|UNESCO]] yɔɔ yɔ, Pɩyɛ Kiɖeɖeu tɛ paasiliki ɖɩnɛ, pakpa-ɖɩ ɛzɩ ɖeu matʋ sʋsɔtʋ ndʋ pataana pana yɔ. Pɩkɛna kiɖeke koŋ kɩɩkɩlɩna ɖeu matʋ ndʋ wɛnaʋ alɩwaatʋ ndʋ tɩ-taa.
Pɩyɛ Kiɖeɖeu tɛ paasiliki nɖɛ ɖɩnɛ, ɖɩtaasɔ size nɖɩɩ sawɩlaa yaa ɛsɩyɛ egbena tɩna kɩlɩ sɔlʋʋ. Powoki ɖɩnayɩ siŋŋ pɩkɩlɩ ɛsɩyɛ egbena wondu lɛɣtʋ lona taa ɛjaɖɛ yɔɔ cɩnɛ. Pɩyɛ ɖɩnɛ, ɖɩmaʋ lɛɣsana paasiliki kɩbɩnʋ lone taa, kɛ wiyau sʋsɔ Constantin hɩɖɛ taa.
Paabaza matʋ tʋnɛyɔ evemiye hiu nɛ nutozo n̄ɩŋgʋ wiye. Pɩkɛ [[ɖomaɣ fenaɣ]] alɩwaatʋ taa kɛ pɩnaɣ 1506. Nɛ pɛtɛ matʋ ndʋ pɩnaɣ 1626 taa. Ɖɩmazɩɣ camɩyɛ kɔyɔ ɖɩtɩlɩɣ size pɩnzɩ, mɩnʋ nɛ hiŋ naalɛ pamana Pɩyɛ Kiɖeɖeu tɛ paasiliki kuduyuu kʋnɛ yɔ.
Kuduyuu kʋnɛ, kɩ-matʋ mayaa feveɖe mbaɣ sʋsaa nabayɛ hɩla kɔyɔ: Bramante, nɛ [[Michel-Ange]] nɛ pɩtasɩna Bernin. Halɩ nɛ sɔnɔ mbɩ yɔ, Pɩyɛ Kɩɖeɖeu tɛ paasiliki kɛ hɛkʋ sʋsɔʋ ŋgʋ kɩ-taa powoki kpalaaʋ yɔ. Pakalɩɣ kɩ-lone taa kɩrɩstʋ samaɣ ŋga yɔ katalɩɣ kudokiŋ mɩnɩŋ nɩɩnɩwa mbɩ yɔ, kɛ paa kujuka ŋga lɛ, kɩlaʋ ɖɩlaɖɛ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Matʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Eerɔpʋ]]
[[Category:Fatiikaŋ]]
[[Category:Krɩstiyaniism]
[[Category:Itaalii]]
nlyig9rnc81zqku3igv7j3rme8grqog
Pɩyɛ Kɩɖeɖeu tɛ paasiliki (basilique Saint-Pierre)
0
995
4949
4948
2017-06-24T00:06:58Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
4949
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Pɩyɛ Kɩɖeɖeu tɛ paasiliki (Basilique Saint-Pierre)]]
f0rxfnrtbrf97mkanml9k01jeohbavo
Pɩyɛ pɩnzɩ (Age de la Pièrre)
0
996
11917
9635
2018-03-10T20:09:41Z
Gnangbade
58
liens
11917
wikitext
text/x-wiki
Pɩyɛ kɩsɛyɩyɛ wɛɛ yaa pɩnzɩ, pɩkɛ kɩbɩnjaazɩ alɩwaatʊ ndʊ tɩ-taa ɛyaa lukaɣ wondu nɛ kaaŋ nɛ halɩ pɔkɔɔ patɩlɩ miŋ lubu yɔ.
Ɖasɩ nɛ mɔɔ palakaɣ nɛ tʊmɩyɛ ɛlɛ, pɩyɛ nɛ kɔzɩ kɔzɩ pɩcakpalamɩyɛ, palakanaɣ tʊmɩyɛ nɛ polukina wondu ndʊ tɩpɩɣɩɣ nɛ ɖɔɖɔ you wondu. Pɩyɛ wɛɛ ɖeɖe nɛ sɔnɔ pɩsa tɔmʊʊ kɩkpadɩyʊ nɛ pɔsɔɔlɩ nɛ patayɩ-ɩ hɔɔlɩŋ ndɩ ndɩ. Hɔɔlɩŋ ɛnʊ yɔ pɛɛ saɣʊ alɩwaatʊ nɛ pɛɛ wondu alɩwaatʊ nɛ pɛɛ wondu kɩfaatʊ alɩwaatʊ. Kɩbɩnjaazɩ wɛɛ ana pɛtɛyɩ-yɛ ɖɔɖɔ sakɩyɛ.
Pɩlʊʊ kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ alɩwaatʊ ndʊ tɩ-taa lɛɛzʊʊ pɩlɩna lone caɣyɛ cɔlɔ nɛ tɔmɩŋ weyi ɛyʊ ɖɔka yɔ ɛ-cɔlɔ. Paa ɛyʊ ɛpɩzɩɣ yɔɔdʊʊ pɩyɛ alɩwaatʊ tɔm kʊɖʊm taa kɔyɔ, ɛyaa nabɛyɛ sakɩyɛ taatɩlɩ kaʊ ñɩɣlɩm tʊmɩyɛ naɖɩyɛ halɩ pacaɣ pa-kɩsɩŋgɩlɩtʊ taa pʊkɔɔ pɩtalɩ ɛsakuliye kɩfam lɛɛzɩtʊ alɩwaatʊ. Ɛlɛ ɖɩpɩzɩɣ ɖɩtɔɔ kʊɖʊm taa wɛɛ ana apaza pɩtalɩ ɛzɩ pɩnzɩ miiliyɔɔ naa naalɛ nɛ hɔɔlʊʊ mbʊ yɔ. Alɩwaatʊ ndʊ tɩ-taa kɛ kajalaɣ ɛyaa paɣzɩ lubu wondu.
Ɖɩmaɣzɩ sakɩyɛ taa se wɩsɩ ɖɩlɩyɛ kɩmaɣnɩyɛ taa ajɛyɛ nɛ [[Aazii tɛtʋ wandamm|Azii]] nɛ hadɛ-wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa ajɛyɛ sʊ wɛɛ ana a-taa kɛ pɩyɛ alɩwaatʊ tɛmtʊ cɔlɔ ɛzɩ pɩnzɩ 6000 pʊcɔ palʊlɩ Yeesu-Krɩstʊ. [[Eerɔpʋ tɛtʋ wandamm|Eerɔpʊ]] nɛ Azii hɔɔlʊʊ ŋgʊ kɩkazaa yɔ nɛ [[Afrɩka tɛtʋ wandamm|Afrika]] kedeŋga kɛ pɩnzɩ 4000 pʊcɔ palʊlɩ Yeesu-Krɩstʊ nɛ Amerika ɛsakuliye kɛ pɩnzɩ 2500 pʊcɔ palʊlɩ Yeesu-Krɩstʊ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Caanaʋ tɔm]]
36h87e01hyt1nlco4yebfpyawvzfcp5
Pɩyɛɛrɩ
0
997
15893
13670
2022-02-06T23:46:46Z
95.123.51.101
Oizzza
15893
wikitext
text/x-wiki
[[File:Lager beer in glass.jpg|thumb|Glass of beer]]
Anasaayɩ sʊlʊm mbʊ ɖɩyaɣ se pɩyɛɛɖɩ, pɩkɛ sʊlʊm ɖoŋ mbʊ mbʊ palaba-pʊ nɛ lɩm nɛ niŋvidiŋ tɩŋ pee yɔ. Pɩkɛ sʊlʊm ɖoŋ mbʊ mbʊ pɩlɩnɛ tɩŋ weyi ɛ-taa wɛ cɛŋgbɛ mʊlʊm pɩtɩŋnɛ pɩdɩŋ tɛ lakasɩ nɛ ŋñɩɩ wa nɩɣyʊʊ tɛ labɩnaʊ. Pɩkɩlɩna ɖeɖ nɛ sɔnɔ alɩwaatʊ tʊnɛ tɩ-taa palakɩ-kʊ nɛ lɩm nɛ malɩtɩ yaa ɖɩpɩzɩɣ ɖɩya ɖɔɖɔ se kpamla mʊlʊm (mʊlʊm pee wena pahʊzaɣ yɔ, kajalaɣ lɛ ɔrɩgɩ nɛ nabʊyʊ taa pɔsɔzɩ pee lɛɛna) nɛ kpaɣnɛ ɖooo Hɛkʊ Alɩwaatʊ houblon. Pɩkɛ sʊlʊm mbʊ pɩkɩlɩɣ wɛʊ ɛyaa hɛkʊ taa nɛ pakɩlɩ-pʊ sɔɔlʊʊ nɔʊ yɔ.
[[File:Warka..jpg|thumb|Warka (Poland)]]
Pɩyɛɛrɩ sʊlʊm tɛ canaʊ tɔm tamsɩna wondu yɛɖɛ yɛɖɛ nɛ ɖɔɖɔ ñɩnʊʊ nɛ tɩlɩyɛ kpɛlɛkʊʊ tɛ wondu tɩna se sʊlʊm mbʊ pɩ-hɩɖɛ ɛsɛɛ sɔnɔ. Kajalaɣ mʊlʊm pee tɛ haɖaʊ kɔzɩ kɔzɩ ɔrɩgɩ nɛ épeautre (pɩkɛ [[pilee]] nakʊyʊ) lɩna Mésopotamie ɖooo pɩnzɩ 8000 pʊcɔ palʊlɩ Yeesu-Krɩstʊ. Yɛɖɛ yɛɖɛ waa tɩŋga kaawɛ mbʊ alɩwaatʊ ndʊ tɩ-taa mbʊ lɛ, ɛyʊ la pɩyɛɛɖɩ lɩmaɣza nɛ papazɩɣ-kʊ labʊ pɩnzɩ 6000 pʊcɔ palʊlɩ Yeesu-krɩstʊ.
[[File:Beer bottles.jpg|thumb|Other beer]]
Alɩwaatʊ ndʊ tɩ-taa lɛ, payawaɣ pɩyɛɛrɩ se sikaru (pʊtɔbʊʊ matʊ taa se lɩm kpɔnɔ) kaakɛ ɛyʊ tɔɔnaɣ sɔssɔɔ. Palakaa-kɛ kɛkɛndɛyɩŋ kɩhɔbɩŋ pɩlɩnɛ pilee nɛ [[ɔrɩgɩ]] mba ɛyʊ ɖʊwaɣ lɩm taa se pɩñɩŋgɩ nɛ pehɩɣ lɩm kɩñɩŋgɩm ŋgʊ kɩhaɣ sʊlʊm ɖoŋ yɔ. Paɖʊwaɣ pɩ-taa peeɖe canelle nɛ tʊŋ num yaa sɔzɩŋ wondu ndʊ tɩkɛna yaɖʊ yɔ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Wp/kbo/Sʋlʋm]]
lnd8h0bb95bw481393uhhwllnhgzm04
Pɩɣa nʋmʋʋ
0
998
12574
11890
2018-05-05T10:52:45Z
Atticmaker
127
Category added
12574
wikitext
text/x-wiki
[[File:Illu_female_pelvis.jpg|thumb|Pɩɣa nʋmʋʋ]]
Pɩɣa nʋmʋʋ (utérus) kɛna ɛyʋ yaa tɛtɛ kpɩna wena alʋlʋʋ pɩya kʋlʋlʋ yɔ a-tɛ halɩtʋ taa ɖenɖe pɩɣa cakɩ yɔ. Pɩɣa ɖɩcaɣyɛ kɛ halʋ taa lɛ, pɩkɛna e-kooka tɛɛ. Ɖɩcaɣyɛ nɖɩ Pɩɣa nʋmʋʋ kɛna ɛyʋ yaa tɛtɛ kpɩna wena alʋlʋʋ pɩya kʋlʋlʋ yɔ a-tɛ halɩtʋ ɖɩwɛ kodiye kamaɣ yɔɔ tɩyɛ. Lone nɖɩ ɖɩ-taa nɛ calɩm hosi sakɩyɛ. Pɩɣa nʋmʋʋ ŋgʋ kʋ-nɔsɩ yɔɔ nɛ hɩlɩŋ (ovaire) naalɛ nɛ nɛ ɩnʋ kɛna mbʋ pɩtasɩɣ pɩɣa yɔɔ hʋʋzʋ camɩyɛ yɔ.
Halʋ taa pɩɣa nʋmʋʋ ŋgʋ kɩwɛ kooka tɛɛ nɛ kɩwɛ pɩndɩcɛɛʋ (pelvis) cɔlɔ kpam. Nʋmʋʋ ŋgʋ kɩwɛ kulubi nɛ kɩwɛna hɔɔlɩŋŋ sɔsɔŋ naatozo: ɖenɖe pɩɣa cakɩ yɔ, aŋŋwa ŋgʋ kʋhʋʋzɩɣ kɔ-yɔɔ yɔ nɛ pɩtasɩna nɛ payaɣ-kʋ se sondu (col utérin). Hɔɔlɩŋ ɩnʋ hɛŋa cikpelaɣ nakayɩ wɛɛ. Pɩtɩsɩɩna alɩwaatʋ ndʋ halʋ lʋlʋʋ lɛ kɛ pɩɣa nʋmʋʋ taa huɖuu (endomètre) cɩyɩɣ nɛ kɩlɩɩ ɛlɛ alɩwaatʋ ndʋ halʋ yaa halɩpɩɣa kaalakɩ fenaɣ lɛ (menstruation).
[[Fichier:Baby_foetus.jpg|vignette|Baby foetus]]
Fenaɣ labʋ lɛ pɩwɛ ndɩ ndɩ halaa cɔlɔ. Pɩwɛɛ se pɩsɩɩna kɩyakɩŋ 28 kɛ fenaɣ taa ɛlɛ nabayɩ ɛɛtalɩɣ mbʋ yaa pɛɖɛɛ pʋyɔɔ. Alɩwaatʋ ndʋ halʋ hakɩ hɔɔ lɛ, kiluzɔnuu (fœtus) ɖɩɣna paɣlɩɣ lɛ, nʋmʋʋ ŋgʋ kɩɖɩɣna ɖɔɖɔ hou. Lʋlʋʋ wiye lɛ, pɩɣa nʋmʋʋ ŋgʋ kihou ɖoŋɖoŋ nɛ pɩsa nɛ pɩga yasɩ sɔŋdʋ nɛ kalɩɩ. Pɩɣa lɩɣ kpa lɛ, pɩɣa nʋmʋʋ ŋgʋ kɩcaŋu kɩkpɩɩsɩ-kɩtɩ nɛ fenasi naalɛ wayɩ lɛ kɩwɛʋ ɛzɩ ɖooo lɛ yɔ.
[[Category:Ɛyʋ pilinzi]]
17nxg1ssjpnll5p28u7i81h9pmg3ksf
Pɩɣyɩyaa tɛ ɖanʊʊ cɔlʊʊ yaa lɛɛzɩtʊ (La Réforme protestante)
0
999
4961
4960
2017-06-24T00:06:58Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
4961
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Pɩɣyɩyaa tɛ ɖanʊʊ cɔlʊʊ yaa lɛɛzɩtʊ (Réforme protestante)]]
h7y3qbypbx8k17qahh79p6r7tp654e3
Pɩɣyɩyaa tɛ ɖanʊʊ cɔlʊʊ yaa lɛɛzɩtʊ (Réforme protestante)
0
1000
9630
4965
2017-11-14T06:48:52Z
Atticmaker
127
category added
9630
wikitext
text/x-wiki
Tʊmɩyɛ ɖɩnɛyɔ ɖɩpaɣza tʊda kpaɣna kpaɣɖʊ 15 alɩwaatʊ taa nɛ kɩwa kpaɣɖʊ 16 alɩwaatʊ taa, pɩɣyɩyaa tɛ ɖanʊʊ cɔlʊʊ yaa pɩɣyɩyaa tɛ lɛɛzɩtʊ pɩkɛ sɔlɩm tʊmɩyɛ ndɩ ɖɩpɔza se papɩsɩ kiɖe tɛ Krɩstʊ yɔɔ tisiɣ nɛ ɖɔɖɔ pɩtɩŋna pɩtɛ walʊʊ yɔɔ lɛ, pɩkɛ kɩjɛyʊʊ se ɛyʊ etisi Ɛsɔ sɛtʊ yɔɔ ɛlɛzɩɣ ɛ-tɛ fezuu caɣʊʊ. Pɩkɛ ɛyʊ lakɩzaɣ tɛ ɖiɣɖiɣ caɣʊʊ pɩtɩŋna nʊʊ yabɩtʊ tɔmʊʊ yɔɔ. Mbʊ pɩɩkɛ lɛɛzɩyaa yaa cɔlɩyaa mba pɛ-tɛ lɩmaɣzɩyɛ yɔɔ lɛ. Mbʊ pɩkandaɣ ɛyʊ yɔɔ komulum hɔɔlʊʊ taa lɛɣlɛ pɩlɩna kʊlʊma tadɩyɛ yɔɔ.
Cɔlɩyaa tɩŋgɩna taɣtʊ tʊmɩyɛ yɔɔ nɛ papɩzɩɣ pɛyɛlɩna Ɛsɔ tɔm takayaɣ nɛ ɖama hɛkɩŋ taa kʊnʊmɩŋ ndɩ ndɩ taa (kɔzɩ Caama kʊnʊŋ taa alɩwaatʊ ndʊ Martin Luther lɩzɩɣ kajalaɣ lɩzɩtʊ tɔm taa yɔ), nɛ pawɩlɩɣ se tɩtalɩna kiɖeɖema cɔlɔ yaa Kele kele tʊ cɔlɔ yaa mɩŋ cikpeŋ taa yɔ. Ɛsɔ tɔm yɔɔ tɩŋgɩnaʊ kɛna kajalaɣ setuu mbʊ cɔlɩyaa kɔsɔla yɔ. Sola scriptura wɛtʊ wɩlɩna-wɛ nɔmɔʊ ŋgʊ patɩŋgɩ yɔ.
Pɩpaɣzɩna Martin Luther Ampiri Kiɖeɖeʊ taa nɛ Ulrich Zwingli Zurich taa nɛ Martin Bucer Stasbourg halɩ pɩkɔɔ pɩtalɩna wayi wayi Jean Calvin Paarii tɛtʊ taa nɛ Genève tɛtʊ taa, pɩɣyɩyaa tɛ ɖanʊʊ cɔlʊʊ talɩ Erɔpʊ nɛ Hayi kiŋ Wɩsɩ Ɖɩɖʊyɛ ajɛyɛ sakɩyɛ. Mazɩm mbʊ se pololuu ɛyaa yɔ tɔla lɛ, pʊkɔna tɛyɩtʊ Room Katoliki Ɛsɔ sɛtʊ ŋgbɛyɛ nɛ pɩɣyɩyaa Ɛsɔ ŋgbɛyɛ pɛ-hɛkʊ taa.
Wɛtʊ sakɩyɛ kɔma pɩlɩna lɛɛzɩtʊ ndʊ tɩyɔɔ. Alɩwaatʊ sakɩyɛ taa takayasɩ taa tɔm maya sakɩyɛ tɔŋ se kɩpaɣla tɔm kaɖɛ ñɩndʊ yebina se lɛɛzɩtʊ lɩmaɣzɩyɛ ɛwɛ. Fatanaa nɛ mʊwanɩ waa tɛ tʊda wɛʊ nɛ ɖama kpaŋgba yaa ɖama ñɔnaʊ, ɛyaa pɛnɛ papɩsa pɛwɛ ñɩm cɔɔcɩ tɩnaa tɛ liidiye. Ɛlɛ, pɩtɛkɛ pɩtɛ lɩmaɣza yɔ keeke kɛ lɛɛzɩtʊ lɩwa katoliki ŋgbɛyɛ cɛɛ ɖɩ-tɩ se ɖɩɖɩzɩ lɩmaɣza ana.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Caanaʋ tɔm]]
[[Category:Eerɔpʋ]]
9cw6z686u7gptdrvih5zckgcyb485aa
Pɩlɔmbɩ
0
1001
11404
11402
2018-02-16T15:45:41Z
Gnangbade
58
lien
11404
wikitext
text/x-wiki
[[File:LeadOreUSGOV.jpg|thumb|LeadOre]]
Pɩlɔmbɩ kɛna kpɛlɩ kpɛlɛkʊtʊ natʊyʊ tɛ wonuu nɛ kɩcɛcɛyaɣ kɔyɔ 82 piyele ñɩɣyʊ ŋgʊ kɩmayaɣ ŋga pasɩŋna-kʊ yɔ lɛ Pb. Pɩlɔmbɩ tomnaɣ sɛ kpʊzʊyɛɛɛ nɛ pɩcaɣ wɛʊ ɛzɩ ɛsɔtaa mɩndʊ yɔ, kɩpɩzʊʊ kɩpɩsɩ [[Ɔkɩsɩzɛnɩ|ɔkɩzɛnɩ]] wonuu nɛ kɩwɛɛ kʊlʊmʊm kpalʊlʊʊ tɩyɛ, papɩzʊ polubuku nɛ kɩwɛɛna wɛɖʊʊ ŋgʊ ɛyʊ sɔɔlaa yɔ.
[[File:Lead shielding.jpg|thumb|Lead shielding]]
Pɩlɔmbɩ kɛna ñɩɣyʊ ŋgʊ kɩpɩzɩɣ kʊkʊ ɛyʊ yɔ, kɩlɛɛzʊʊ ndɩ ndɩ ɖɔɖɔ nɛ kɩ maɣmaɣ kɩpɩzʊʊ nɛ kɩlɩzɩ sɔtʊ ndʊ tɩpɩzʊʊ nɛ tʊkʊ ɛyʊ yɔ. Ñɩɣyʊ kʊnɛ kɩ-taa fɛyɩ ñɩɣlɩm mbʊ pi-pee paɣla kpayɩ kpayɩ yɔ. Pɩnaɣ [[1980]] taa ñɩnɩya naa size pɩlɔmbɩ kɛna ñɩɣyʊ kʊnɛ kɩhaɣ pɩcɛɛɖɛ kʊdɔŋ ɛyaa nɛ tɛtɛ wondu.
[[File:Terrasse en plomb sous arc boutant - cathédrale Notre Dame du Havre..jpg|thumb|Terrasse en plomb sous arc boutant - cathédrale Notre Dame du Havre]]
Pɩlɔmbɩ wɛ ɛzɩ heelim yɔ nɛ yee pɩwɛ ɛsɔtaa yem paa pazɩ yem kɔyɔ pipisiɣ heelim mbʊ ɛyʊ fezuu yɔ. Kʊdɔmɩŋ weyi pɩlɔmbɩ kɔŋna yɔ pɛkpɛnda pɩtɩŋga nɛ payaɣ-ɩ se satiirinii kʊdɔŋ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Siimi taŋgayɩ ñɩɩɩ waa]]
otf774n667kpxe2x035upglauove2fp
Raabaa
0
1004
16474
12481
2023-08-25T08:37:26Z
CommonsDelinker
130
Removing [[:c:File:Mausolée_Mohamed_V_2387751623.jpg|Mausolée_Mohamed_V_2387751623.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Materialscientist|Materialscientist]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/Files in Category:Mausoleum of Mohamm
16474
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Kasbah_des_Oudaias_P1060356.JPG|vignette|Kasbah des Oudaias P1060356]]
Raabaa kɛna [[Marɔkɩ (Maroc)|Marɔkɩ]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ sɔsɔtʊ. Tɛtʊ sɔsɔtʊ tʊnɛ tɩwɛ [[Atlantique teŋgu|Atilantiki]] kidiiliŋ cɔlɔ nɛ pɩwɛna Maarɔkɔ ɛjaɖɛ nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ nɛ hayʊ kiŋ; tɛtʊ ndʊ nɛ ndʊ payaɣ-tʊ se Kenitra yɔ pɩ-posuu taa wɛ kilomɛtanaa ɛzɩ 40 yɔ nɛ tɩna tɛtʊ ndʊ tɩwɛna wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa nɛ hayʊ kiŋ nɛ payaɣ tʊtʊ se Kasablanka yɔ, pɩwɛ ɛzɩ kilomɛtanaa ɛzɩ 90 yɔ.
[[File:Train heading Fes at Rabat Train Station.jpg|thumb|Train heading Fes at Rabat Train Station]]
Tɛtʊ tʊnɛ tɩ-taa ɛyaa kpɛnda 1 972 686 nɛ tɩ-walanzɩ landammm taa wɛ ɛkɩtaarɩn aa ɛzɩ 12 100 yaa kilomɛtanaa 121 yɔ. Payaɣ tɛtʊ tʊnɛ tɩ-taa egeetiye yʊʊtʊ se Abdelouafi Laftit nɛ tɩ-taa lɔŋ pasɩya nɔɔ yɔɔ ɖɛyʊ Abdelkader Tatou. Payaɣ Raabaa tɛtʊ sɔsɔtʊ vtʊnɛ tɩ-tɛ maaliki taa lɔŋ pasɩya nɔɔ ɖɛyʊ se Mohamed Sadiki PJD) nɛ palɩza-ɩ pɩnaɣ 2015 taa.
[[File:Rabat Kasbah Oudayas (2).jpg|thumb|Rabat Kasbah Oudayas (2)]]
Ɛzɩ ajɛya lɛɛna taa tɛtʊ sʊzɔtʊ lɛɛtʊ yɔ, Raabaa tɛtʊ nɛ ajɛyaa naayɛ taa ñɩndʊ paɖʊ nɔɔ nɛ palakɩ tʊma kʊɖʊma nɛ anaa yɔ: Salee (Maarɔkɩ), [[Maadiriidi]] (Ɛsɩpaañɩ), Honolulu (Etaazuni), [[Atɛnɩ (Athènes)|Atɛɛnɩ]] (Kirɛɛsɩ), Sitɔkiholmɩ (uyɛdɩ), [[Isitambuli]] (Turukii), [[Tunisi (Tunis)|Tunisi]] (Tuniizii), [[Alizee (Alger)|Alizee]] (Alzeerii), Amanɩ (Yɔridaanii), [[Paarii]] (Fransɩɩ), [[Jeruzalɛm]] nɛ wɩsɩ ɖilɩyɛ taa tɛtʊ sɔsɔtʊ (Palɛsɩtiini) nɛ Pɛtilihɛm (Palɛsɩtiini).
[[Category:!Main category]]
[[Category:Tɛtʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Marɔkɩ]]
sjs9a6kkptjx0tjyy6kdhdrq8hyp297
Rabindranath Tagore
0
1005
13167
13166
2018-12-26T10:30:11Z
Gnangbade
58
13167
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Rabindranath Tagore
|image = Rabindranath Tagore (23055u).tif|thumb|Rabindranath Tagore (23055u)
|px = 190
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = Ɛɛndɩ
|Ɛ-tʋmɩyɛ = Takayɩsɩ mayʋ
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = [[Kalikuta]]
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = 7 Agoza fenaɣ 1861
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ = [[Kalikuta]]
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ = 7 Kɩyɛɛna fenaɣ 1941
|E-nesi ñɩɣʋ = Rabindranath Tagore Signature.svg|thumb|Rabindranath Tagore Signature
}}
Rabindranath Thakur nɛ pɛɖɛyɩɣ-ɩ se Tagore (1861-1941)
Palʊla Rabindranath Thakur kɛ [[agoza fenaɣ]] lʊbɛ pɩnaɣ 1861 kɛ [[Ɛndɩ]] ɛjaɖɛ taa nɛ ɛsɩ [[kɩyɛɛna fenaɣ]] lubɛ pɩnaɣ 1841. Pasɩma-ɩ ɖɔɖɔ se payaɣ-ɩ se Gurudev. Ɛkɛ ñam ñam takayasɩ kɩkalasɩ mayʊ, takayasi kɩkalasɩ mayʊ, wondu teyu, kɛkɛdaɣ mayʊ yaa kɩlɛmɩŋ lɩzɩyʊ nɛ lɔnsɩnɖɛ sɔsɔyɛ maɣzɩm. Ɛ-takayasɩ nzɩ ɛmaa yɔ sɩ-taa tɔmpaza nɛ tɩlyɛlɩ keteŋa kpeekpe nɛ pɩkɩlɩna pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ taa. Pɩnaɣ 1931 taa paha-ɩ takayaɣ mayʊ tɛ samtʊ takayaɣ. Takayasɩ nzi nzi ɛmaa yɔ pakpaɣ sɩ-taa sakɩyɛ nɛ papɩsɩna kɛlɛm kɛlɛm taa, mbʊ payaɣ se sinemaa yɔ; nɛ weyi payaɣ-ɩ se Satyajit Ray yɔ ɛnʊ kɩlɩna tʊmɩyɛ nɖɩ labʊ.
[[File:Rabindranath Tagore in 1915 (22213u).tif|thumb|Rabindranath Tagore in 1915 (22213u)]]
Rabindranath Tagore wɛ ɛndʊ layaa sɔɔsa mba payaɣ se [[Kalikuta]] yɔ pa-taa nɛ ɛpaɣza ɛ-tɛ keesi takayasɩ maʊ lɛ ɛɛwɛna pɩnzɩ litoozo.
[[File:Rabindranath with Einstein.jpg|thumb|Rabindranath with Einstein]]
Ɛɛ wɛna pɩnzɩ hiu nɛ litoozo lɛ ɛma takayaɣ nakayɩ nɛ ɛyaa-kɛ hɩɖɛ se « wɩsɩ tɛ tɔɔyʊʊ ». Ɛma ɛ-tɛ kacalaɣ takayasɩ nzɩ payaɣ se tɩram yɔ pɩnaɣ 1877. Lɔŋ weyi pasɩɩza-ɩ ɛ-ɖɩɣa yɔ nɛ ɛzɩma ɛɛcaɣ Silayidaha yɔ (ɛ-caa ma ɖɩɣa nakɛyɩ kɛ peeɖe) yɔ piweba nɛ Tagore pɩsɩ weyi etisiɣ mbʊ mbʊ ɛnaɣ yɔ piɖeke puyɔɔ.
Tagore wɛ mba pakʊyɩ [[Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ|Piritaniki]] sʊsaa lɩmaɣza yɔɔ yɔ nɛ weyi ɛñɩ nesɩ ɖɔɖɔ kɛ [[Gandhi]] lɩmaɣziyɛ yɔɔ ɖɔɖɔ yɔ se Ɛndɩ ɛmʊ kɩ-tɩ yɔɔ caɣʊ yɔ. E-wezu caaʊ wɛ pʊtɔdɩyɛ; elesa ɛ-hɔʊ taa mba payɩ. Mbʊ pɩsɩŋgaɣna-ɩ yɔ mbʊ lɛ ɛ-takayasɩ ndɩ ndɩ nzɩ ɛma yɔ tʊma wena ɛlakaɣ Santiniketaŋ, Visva-Bharati sukuli sɔsɔʊ taa yɔ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Takayɩsɩ mayaa]]
iaq4csl2vbt2vi1yswddkam8ny5ggcu
Ramsès 2
0
1006
14505
11101
2020-01-18T19:00:37Z
CommonsDelinker
130
Removing [[:c:File:Ramesses_II_mummy_in_profile_(colored_picture).jpg|Ramesses_II_mummy_in_profile_(colored_picture).jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Yann|Yann]] because: per [[:c:COM:SPEEDY|]].
14505
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:RamsesIIEgypt.jpg|vignette|RamsesIIEgypt]]
Ramsès 2 (Egipiti kɩbɩnʊʊ kʊnʊŋ taa lɛ, Ousirmaâtrê Setepenrê, Ramessou Meryamon), ɛkɛ [[Egipiti]] ɛjaɖɛ wiyaʊ naatozo tʊ kewiyaɣ kɩɖɛzaɣ 19 ñɩŋa taa. Palʊla-ɩ pɩnaɣ -1304 hɛkɩŋ taa mbʊ yɔ nɛ ɛsɩ Pi-Ramsès pɩnaɣ -1213 cɔlɔ mbʊ yɔ. Paya-ɩ ɖɔɖɔ se Ramsès Kɩkɩlʊ yaa ɖɔɖɔ Ozymandias, Manéthon ñayaɣ-ɩ se Ramsès (yaa Ramessès Miamoun, Rampses). Ɛcaɣ kewiyaɣ kpelaɣ yɔɔ kpaɣ nɛ pɩnaɣ -1279 ŋtalɩ pɩnaɣ -1213.
E-kewiyaɣ alɩwaatʊ ɖaɣla kamaɣ fɛyɩ nɛ eyeke a-alɩwaatʊ kpaɣ kewiyaɣ kɩɖɛzaɣ 19 ñɩŋa pɩnzɩ hɔɔlʊʊ mbilim. Pɩtasɩ kumolaa wena ɛma payi ɛ-ɛjaɖɛ hɔɔlɩŋ tɩŋa taa yɔ (tɩna patʊyɩ-ɩ hɩɖɛ se Egipiti wiyaʊ mayʊ), eyeba pasaɣ-ɩ sɩɣʊ kpelesi ɛzɩ ɛ-lɛzʊʊ yɔ nɛ eyele pataɖɩɣ ɛ-hɩɖɛ Ɛsɔ sɛtʊ kuduyuŋ tɩŋa yɔɔ kɔzɩ kɔzɩ Egipiti ɛjaɖɛ awiyaa lalaa kuduyuŋ yɔɔ nɛ pɩwɛɛ ɛzɩ ɛ-maɣmaɣ ɛmana-ɩ yɔ. Keɖeɣa tʊma ana nɛ matʊ sɔsɔtʊ tʊma ana ɛ-hɩɖɛ taa yeki se ɖɩnɩɣ tɔbʊʊ mbʊ pʊyɔɔ ɖɩna-ɩ paa keɖeɣa wondu kuduyuu ŋgʊ lɛ kɩ-taa, kɩñɩtɩ kɩwɛna Egipiti kɩbɩnʊʊ piliŋga nakɛyɛ yɔ.
E-kewiyaɣ mawayi fɛyɩ ñɩŋa ŋga ka-ɖaɣla pɩtalɩ pɩnzɩ 66 nɛ ŋga kɛna kpaagbaa kewiyaɣ ŋga ka-taa Egipiti kɩbɩnʊʊ hiɣ kɩ-tɩ yɔ. Wiyaʊ ɛnʊ ɛwɛna halaa hiu nɛ naalɛ (patɩŋa payɩ mbʊ yɔ ɛyaa-wɛ se halaa sɔsaa). Néfertari ɛkɩlɩ sɔɔlʊʊ nɛ ɛlɩzɩ-ɩ kuduyuŋ sakɩyɛ yɔɔ nɛ ehuyi-ɩ tɛtɛɛ kuduyuu kɩbaŋʊ nakʊyʊ abilaa kɛdɛŋga taa Thèbes wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ kideŋ yɔɔ nɛ Abou Simbel matʊ wɩlɩna kewiyaɣ hɔʊ sɔɔlɩm.
Ɛnɛ ɛ-halʊ Néfertari palʊla abalɩpiyaa kagbanzɩ, pa-taa kɔyɔ Mériatoum (yaa Méry-Atoum), Rê layʊ sɔsɔ, nɛ halɩpiyaa kagbanzɩ pa-taa kɔyɔ Mérytamon.Isis-Néféret (yaa Iset-Nofret), piyaa lʊbɛ ɖoo pa-taa kɔyɔ Bentanat, Khâeemouaset nɛ Mérenptah weyi ɛkaɣ lɛɛzɩɣ Ramsès nɛ pʊwayi ɛ-halɩpiyaa loɖo. Bentanat (yaa Bint-Anath), Mérytamon (paya-ɩ ɖɔɖɔ se abiɖe kʊʊlʊm), Iset-Nofret 2, Hénoutmirê, Hénouttaouy nɛ Nebettaouy.
[[Fichier:Abydos_Tempelrelief_Ramses_II._15.JPG|vignette|Abydos Tempelrelief Ramses II. 15]]
Ɖɔɖɔ Babylone wiyaʊ pɛlɔ nɛ [[Siirii|Siiri]] wiyaʊ pɛlɔ nɛ Hittit wiyaʊ pɛlaa naalɛ, wiyaʊ sɔsɔ Hattousili 3 tʊ pɛlaa (pɩnaɣ -1264 ŋtalɩɣ -1234), pa-taa kɔyɔ Maâthornéferourê nɛ ɛ-kɔɔ weyi ɛkpaɣ-ɩ pɩnaɣ 44, yaa pɩnaɣ 1237 cɔlɔ mbʊ yɔ. Ɛ-halaa tɩŋa lʊlɩ-ɩ nɛ piyaa sakɩyɛ sakɩyɛ, piyaa mɩnʊʊ nɛ nɩɩlɛ nɛ loɖo pɛwɛɛ.
[[Category:!Main category]]
es5ph2ihrivyurg69aeqo1i3f85a7er
Raphael
0
1007
14453
10392
2019-11-21T15:37:23Z
SFLord
142
Added name, picture, country of residence, occupation, place and probable date of birth and date and place and date of death and signature.
14453
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Raphael
|image = Raffaello Sanzio.jpg
|px = 190
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = [[Itaalii (Italie)|Itaalii]]
|Ɛ-tʋmɩyɛ = Keɖeyaɣ laɖʋ
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = Urbino, Duchy of Urbino, [[Itaalii (Italie)|Itaalii]]
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = [[Lakɩŋ fenaɣ]] kɩyakʋ 28 n̄ɩŋʋ wiye, pɩnaɣ 1483
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ = [[Room (Rome)|Room]], [[Itaalii (Italie)|Itaalii]]
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ = [[Ɖomaɣ fenaɣ]] kɩyakʋ 6 n̄ɩŋʋ wiye, pɩnaɣ 1520
|E-nesi ñɩɣʋ = Raffaello Sanzio da Urbino 1483-1520 05 Signature.jpg
}}[[File:Sanzio 01 Raphael.jpg|thumb|Sanzio 01 Raphael]]
Raffaello Sanzio kɛ [[Roma (Rome)|Roma]] tʋ. Patɩlɩɩ toni nɛ hɩɖɛ nɖɩ yɔɖɩɖɩyɔ Raphael. Palʋlɩ-ɩ Urbino kɛ [[Itaalii]] ɛjaɖɛ taa kɛ efemiye loɖo ŋgʋ wine kɛ [[ɖomaɣ fenaɣ]] taa kɛ pɩnaɣ 1483 taa. Ɖɩtaasɔ size Roma kɛna Itaalii ɛjaɖɛ tɛ tɛtʋ susɔtʋ. Ɛ-caa yaa ɛ-lʋlʋyʋ kɔyɔ Giovanni Santi. Santi Raffaello da Urbino sɩba [[ɖomaɣ fenaɣ]] kʋɖʋmaɣ ŋga ka-taa kɛ efemiye loɖo wine kɛɛkɛ ɖɔɖɔ kɛpɩnaɣ 1520 taa kɛ Itaalii tɛ tɛtʋ susɔtʋ nɖʋ payaɣ-tʋ size Roma yɔ tɩ-taa. Ɛ-lakaɣ tʋmasʋ sɔ na pɩŋŋ, nɛ nayɛ kɔyɔ: sɛmɩŋ taʋʋ tʋmɩyɛ, matʋ sʋsɔtʋ tʋmɩyɛ ndʋ tɩ yɔ ɛsɔ saɣkpala huwa lʋʋ tʋmɩyɛ yɔ. Ɛ-hɩlaa lɛɣ na kɔyɔ: Raffaello Santi, Raffaello da Urbino, nɛ Raffaello Sanzio da Urbino. Ɛ-caa lakaɣ ɖɔɖɔ tʋma sena ɛlakɩŋ nɔyɔ. Pɩyalʋ ɛnɛ yɔ ɛkɛkpɛlɛkʋyʋ ɛ-tʋmaɖɩlaɖɛ, peeɖe ɛ-kaɣkpaɣlɩmaza nɛ sɔlɩmtʋ maanaɣayɔ.Ɛ-ɖoo sɩbaɣ pɩnaɣ 1494 taa nɛ ɛ-caa kɛpɩnzɩ naadozo waɩkɛpɩnaɣ 1491 taa.
[[File:Transfiguration Raphael.jpg|thumb|Transfiguration Raphael]]
[[File:Loggia di raffaello 03.jpg|thumb|Loggia di raffaello 03]]
[[Category:!Main category]]
[[Category:Ɛyaa sɔsaa]]
[[Category:Abalaa sɔsaa]]
[[Category:Keɖeyaɣ laɖaa]]
[[Category:Kpalahosi lʋyaa]]
[[Category:Itaalii]]
1os9fwesegewzbutkksfmye87ubp8ph
Reich naatozo ŋgʊ
0
1008
16114
15421
2022-11-21T00:37:50Z
Materialscientist
656
([[c:GR|GR]]) [[File:Hitler Mannerheim.png]] → [[File:Hitler Mannerheim.jpg]] same image, better rendering
16114
wikitext
text/x-wiki
[[File:Bundesarchiv Bild 102-14439, Rede Adolf Hitlers zum Ermächtigungsgesetz.jpg|thumb|Bundesarchiv Bild 102-14439, Rede Adolf Hitlers zum Ermächtigungsgesetz]]
Reich naatozo tɛ ŋgʊ, pɩkɛ tɔmpiye nɖɩ ɖɩwɩlɩɣ se pɩkɛ [[Caama (Allemagne)|Caama]] ɛjaɖɛ nɖɩ [[Adolph Hitler]] ɖɩyaɣ yɔ kpaɣ pɩnzɩ 1933 ŋtalɩ 1945 taa yɔ. Ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩtakizi paɣtʊ mbʊ pɩnaɣ 1933 alɩwaatʊ taa lɛ, tɔmpiye Reich wɛɛ mbʊ nɛ ɖɩkɛ Caama ɛjaɖɛ kewiyaɣ hɩɖɛ, kɛ kewiyaɣ nɛ politiki takayasɩ kpeekpe taa nzɩ Caama ɛjaɖɛ ma pɩkɔɔ pɩtalɩ pɩnaɣ 1945 taa yɔ. Paa ɖoye, kpaɣna tɩyɔɔ wɛʊ takayaɣ pɩnaɣ 1943, tɔmpiye Grossdeutsches Reich sakɩyɛ kewiyaɣ ŋga ka-taa kaakɩlɩ sɔɔlʊʊ.
Adolf Hitler kaakɛna ɛjaɖɛ nɛ samaɣ yɔɔ lɩmaɣzɩyɛ tʊma laɖaa ŋgbɛɣɛ nʊʊ tʊ Caama ɛjaɖɛ taa (Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei [[Caama kʊnʊŋ]] taa kɛlɛ, ɖɔɖɔ payaɣ se NSDAP). Tɔmpiye ɛjaɖɛ nɛ samaɣ yɔɔ lɩmaɣzɩyɛ kɛ kɛlɛʊ taa Hitler nɛ e-kewiyaɣ tɛ politiki lɩmaɣza wena palaba yɔ nɛ peɖiyuu nɛ ɛjaɖɛ yɔ. Palɩzɩ ɛ-hɩɖɛ ɛ-lɩmaɣza takayaɣ taa nɛ pɩpɩ ŋgbɛɣɛ hɩɖɛ.
[[File:Hitler Mannerheim.jpg|thumb|Hitler, Mannerheim 1942]]
Pɩtɛ kewiyaɣ ŋga kaɖala katalɩ pɩnzɩ hiu nɛ naalɛ, kpaɣna Hitler ɛzɩ ɛjaɖɛ kewiyaɣ ñʊʊ tʊ [[kɔlaɣ fenaɣ]] kɩyakʊ 30 pɩnaɣ 1933 alɩwaatʊ ndʊ pagba Reich [[agoza fenaɣ]] pɩnaɣ 1945 taa, pʊwayɩ lɛ, pagba Karl Dönitz kewiyaɣ kpaagba ŋga.
Fʊlɩsɩ Ɛjaɖɛ nɛ kpaŋgɩyɛ kewiyaɣ, nɛ kɛtɛ kɛkɛ cɛjɛyɛ kewiyaɣ yeke koŋ mbʊ lɛ, Adolf Hitler ɖiyaɣna-kɛ, natozo kewiyaɣ ŋga ɖɩyaɣ se Reich natozo ŋgʊ, ŋgʊ tɩna kedeŋga kpeekpe you naalɛ ŋgʊ [[Eerɔpʋ tɛtʋ tɔm|Erɔpʊ]] ɛjaɖɛ taa, alɩwaatʊ ndʊ tɩ-taa pʊkɔna yoŋ sɔsɔŋ nɛ kɩdɛkɛdɩm sakɩyɛ, [[Yuudaayism|Yuda]] ɛyaa ɖɩzɩtʊ (soowa) nɛ Tsigane waa Erɔpʊ taa. Pakʊʊ ɖɔɖɔ kalakasɩ yaa ɛyaa ajama.
Sɔndʊʊ kpaɣ ɖoŋ nɛ pɩkaɣ. Kpɩtaŋ naalɛ wayi lɛ, Göring yele nɛ pakpa kpɛnɖɛ lɩmaɣzɩyɛ tɩnaa tɛ ɛyaa 10000. Ɛyaa padaa peeɖe lɛ, Ernest Thälmann, KPD ñʊʊ tʊ lakɩŋ fenaɣ kɩyakʊ naatozo ŋgʊ wiye. [[Ɖomaɣ fenaɣ]] taa, salaka tɩna talɩ ɛyaa 30000. Kpaɣ pɩnzɩ 1933 nɛ 1939 hɛkʊ taa mbʊ yɔ patalɩ ɛyaa 150000 ŋtalɩ 200000 salaka kuduyuŋ taa. Pakʊ ɛyaa ɛzɩ 7000 nɛ 9000 mbʊ yɔ. Ɛyaa sakɩyɛ sakɩyɛ seɣ Caama ɛjaɖɛ taa.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Caanaʋ tɔm]]
[[Category:Eerɔpʋ]]
[[Category:Caama]]
01h28rvn82g4qzylerr50pdvb28emhr
Abiɖe Victoria
0
1009
17942
16494
2024-01-19T15:41:21Z
Gnassingbé-Gnassingbé
4636
Catégorie
17942
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Abiɖe Victoria
|image = Melville - Queen Victoria.jpg
|px = 190px
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = [[Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ (Royaume-Uni)|Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ]]
|Ɛ-tʋmɩyɛ = Abiɖe
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = Kensington Palace, London, [[Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ (Royaume-Uni)|Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ]]
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = Agoza fenaɣ 24 wiye, pɩnaɣ 1819
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ = Osborne House, Isle of Wight, [[Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ (Royaume-Uni)|Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ]]
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ = Lakɩŋ fenaɣ 4 wiye, pɩnaɣ 1901
|E-nesi ñɩɣʋ = Queen Victoria Signature.svg
}}[[Fichier:Queen_Victoria_(1819-1901),_Carl_Rudolph_Sohn,_1883.jpg|vignette|Queen Victoria (1819-1901), Carl Rudolph Sohn, 1883]]
'''Victoria''' (palʊla-ɩ Alexandria Victoria cejewiye taa, [[agoza fenaɣ]] kɩyakʊ 24 pɩnaɣ 1819 Kensington kewiyaɣ ɖɩɣa taa [[Lɔndrɩ|Londre]] tɛtʊ taa nɛ ɛsɩ [[kɔlaɣ fenaɣ]] kɩyakʊ 22 pɩnaɣ [[1901]] Osborne House (Isle of Wight). Ɛɛkɛ [[Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ]] ñʊʊ tʊ pʊtɔbʊʊ se abiɖe Pretagne Sɔsɔʊ nɛ Irɩlandɩ ajɛyɛ taa [[Mɩsɩkʋm fenaɣ|mɩsɩkʊm fenaɣ]] kɩyakʊ 20 pɩnaɣ 1837 pɩkɔɔ pɩtalɩ ɖooo ɛ-sɩm alɩwaatʊ. Kpaɣnɛ pɩnaɣ 1867 [[hasɩyaɖɛ fenaɣ]] kɩyakʊ kajalaɣ ŋgʊ wiye ɛɛkɛ [[Kanadaa]] ɛjaɖɛ taa abiɖe nɛ ɖɔɖɔ [[Ɛndɩ]] ɛjaɖɛ tɛ wiyaʊ sɔsɔ (abiɖe) kpaɣnɛ [[agoza fenaɣ]] kɩyakʊ 1 pɩnaɣ 1876 nɛ pʊwayi ɖɔɖɔ ɛtɛzɩna [[Ositraalii]] ɛjaɖɛ pɩnaɣ 1901 [[kɔlaɣ fenaɣ]] kɩyakʊ 1 ŋgʊ wiye. Ɛɛwɛna pɩnzɩ 18 lɛ, ɛkpaɣ kewiyaɣ kpelaɣ.
[[Fichier:Queen_Victoria_60._crownjubilee.jpg|vignette|Queen Victoria 60. crownjubilee]]
Victoria walɩ ɛ-ɖɛtʊ ɛlɛ kɛ wiyaʊ pɩɣa paya-ɩ se Albert Saxe-Cobourg-Gotha tʊ pɩnaɣ 1840. Pe-piyaa nakʊ nzɩ sɩkpaɣ sɩ-halaa kewiyaɣ ɖɩɣa taa peeɖe yeke, mbʊ yebina nɛ Victoria sɛɛ hɩɖɛ se neze sɔsɔ [[Eerɔpʋ tɛtʋ wandamm|Erɔpʊ]] taa. Ɛ-walʊ Albert sɩm wayi pɩnaɣ 1861, putukina ɛ-laŋɩyɛ piŋ nɛ ɛsʊʊ kʊñɔŋ taa, pɩcaɣ-ɩ yuŋ nɛ ekizi ɛtasɩɣ lɩɣ ɛyaa ɛsɩnda.
[[Fichier:The_Young_Queen_Victoria.jpg|vignette|The Young Queen Victoria]]
E-kewiyaɣ kpelaɣ alɩwaatʊ ɖaɣla pɩtalɩ pɩnzɩ 63 nɛ fenasɩ lʊbɛ kɛkɛ kewiyitu naalɛ ñɩnɖʊ ndʊ tɩtɩŋa [[Elizabeth 2]] ñɩndʊ wayi [[Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ]] ɛjaɖɛ taa. Payaɣ se Victoria wɛɛ, nɛ e-kewiyitu wɛɛ akɔna lɛɛzɩtʊ sakɩyɛ samaɣ hɔɔlʊʊ taa nɛ tɔsʊʊ huu nɔmɔʊ taa nɛ keɖeɣa tʊma kpɛlɛkʊʊ taa pɛ-ɛjaɖɛ taa nɛ Pritaniiki Ampiiri lɔŋ lɔŋ walʊʊ. Ɛnʊ kɛna Pritaniiki ɛjaɖɛ kpaagba kewiyaɣ kɩɖɛzaɣ tʊ Hanovre ɖɩɣa taa ŋga kaawɛ Pritaniiki lɩm hɛkʊ taa tɛtʊ yɔɔ ɖooo pɩnaɣ 1714.
Victoria caa kaakɛ wiyaʊ pɩɣa paya-ɩ se Edouard Auguste Kent tʊ nɛ Strathearn, pɩɣa naanaza ŋga wiyaʊ George 3 [[Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ]] ɛjaɖɛ taa. Pɩkɔɔ pɩtalɩ pɩnaɣ 1817, Edouard ɖɛtʊ, Charlotte Augusta Galles tʊ ɛkɛ wiyaʊ pɩɣa nɛ George 3 mʊ-ɩ ɛzɩ halʊpɩɣa keyeke koŋ ɛsɛyɩ. Ɛ-sɩm kɔna kɔkɔɖɛ piŋ kewiyaɣ ɖɛzɩɣ nɔmɔŋ taa [[Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ]] ɛjaɖɛ taa nɛ Kent nɛ ɛ-ɖalaa aɖama ñɩmba pʊpɔzɩ-wɛ se pakpaɣ halaa nɛ pɛwɛna piyaa. Pɩnaɣ 1818 lɛ, wiyaʊ pɩɣa kpaɣ halʊ kɛ wiyaʊ pɛlɔ Victoria Saxe-Cobourg-Saalfeld tʊ, ɛ-tɛ nɛ [[Caama]] ɛjaɖɛ taa ŋgʊ Léopold weyi ɛkɛ lelu mbʊ yɔ ɛ-halʊ kɛlɛ wiyaʊ pɛlɔ Charlotte Augusta.
Palʊlɩ pɩɣa kʊyʊma Victoria, palʊla-ɩ tɛpɩyɛ ñɩɩtʊ 4 nɛ cɛjɛsɩ 15 yɔɔ [[agoza fenaɣ]] kɩyakʊ 24 pɩnaɣ 1819 Kensington kewiyaɣ ɖɩɣa taa Londre tɛtʊ taa. Victoria wɛɛ nɛ ɛ-saŋ nɛ ɛ-yɩɣyɩɣ Albert alɩwaatʊ ndʊ ɛlɛ kɔma nabʊlɛ ɖeɖe [[aloma fenaɣ]] pɩnaɣ 1839 taa yɔ. Pa-naalɛ pɛwɛɛ pɔsɔɔlʊʊ ɖama nɛ abiɖe pɔzɩ-ɩ walɩtʊ tɔm pɩnaɣ 1839 aloma fenaɣ kɩyakʊ 15, kɩyakɩŋ kagbanzɩ wayi ɛzɩ ɛtalɩɣ Windsor tɛtʊ taa yɔ. Pa-walɩ ɖama [[lɛlaɣ fenaɣ]] kɩyakʊ 10 pɩnaɣ 1840 kewiyaɣ Ɛsɔ kpaŋ taa James Kiɖeɖeu kewiyaɣ ɖɩɣa taa Londre. Victoria kaasɔɔlɩ pɩtɩɩfɛyɩ Albert nɛ ɛsʊʊ ɛ-cɔlɔ ɖoo taa kaɖɛ nɛ kaɖɛ pɛ-tɛ nesi ɖɔkʊʊ wiye, ɛlɛ pʊwayɩ lɛ, ɛ-maɣmaɣ ɛsa, ɛñɔkɩ ɛ-takayaɣ taa ɛzɩ pɩkɛ pɩyʊ mbʊ wiɖiyi ɛtana ɛna kaʊ yɔ.
[[Kɩyɛɛna fenaɣ]] taa Victoria nɛ Albert pakʊya powolo se pana pa-pɩyalʊ, Galles wiyaʊ pɩɣa, weyi ɛlakaɣ sɔjɛtʊ tʊmɩyɛ Dublin nɛ ɛcaɣ kɩyakɩŋ pazɩ Killarney. [[Kamɩŋ fenaɣ]] taa Albert nɩɩ se ɛ-pɩyalʊ sʊna [[Irɩlandɩ]] halʊ nɔyʊ. Pɩcɛyɩ ɛ-caa nɛ ewolo Cambridge ɖenɖe Edward lakaɣ sukuli yɔ se ɛ-pɩɣyɩna-ɩ. Pʊkɔma [[saŋayɩŋ fenaɣ]] pazɩtʊ taa lɛ, Albert paɣzɩ kʊdɔŋ kpem. William Jenner la tʊmɩyɛ ɛ-kʊɖoŋ yɔɔ nɛ ɛna se ta heŋ kɩnamɩyɛ kʊdɔŋ wɛna-ɩ nɛ ŋgʊ ɛsɩbɩna saŋayɩŋ fenaɣ kɩyakʊ 14 pɩnaɣ 1861. Ɛ-tɛ sɩm mbʊ pɩcaɣzɩ piŋ Victoria nɛ ɛsʊkɩ sɩm mbʊ pʊ-tɔm kɛ Galle wiyaʊ pɩɣa se ɛnʊ kʊna-ɩ. Halʊ ɛnʊ ɛcaɣ sɩm kʊñʊŋ piliɖi piŋ nɛ halɩ ɛtasɩɣ suu wondu natʊyʊ pɩtasɩna kɩkpɛdɩtʊ pɩkɔɔ pɩtalɩ ɛ-sɩm evemiye.
[[Catégorie:Politiki laɖaa]]
[[Catégorie:Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ]]
[[Catégorie:Halaa sɔsaa]]
[[Catégorie:Ɛyaa sɔsaa]]
[[Catégorie:Wezuu caɣʋ tɔm]]
[[Catégorie:Palʋlɩ pɩnaɣ 1819 taa]]
[[Catégorie:Sɩbɩ pɩnaɣ 1901 taa]]
de7pif5281e9fdl8p1dki3gwcexcv1i
Rembrant
0
1011
5003
5002
2017-06-24T00:06:59Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
5003
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Rembrandt]]
mny818hwqvzudl03u5f75cj0tr9hjeg
Rembrant Harmenszoon
0
1012
5006
5005
2017-06-24T00:06:59Z
MF-Warburg
4
2 révisions importées : Importing from Incubator
5006
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Rembrandt]]
mny818hwqvzudl03u5f75cj0tr9hjeg
René Descartes
0
1013
14492
9252
2020-01-02T15:14:36Z
SFLord
142
Added name, portrait, country of residence, occupation, dates and places of birth and death and signature.
14492
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = René Descartes
|image = Рене Декарт.jpg
|px = 190
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = [[Fransɩɩ (France)|Fransɩɩ]]
|Ɛ-tʋmɩyɛ = Keɖeyaɣ laɖʋ
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = La Haye en Touraine, [[Fransɩɩ (France)|Fransɩɩ]]
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = [[Lakɩŋ fenaɣ]] kɩyakʋ 31 n̄ɩŋʋ wiye, pɩnaɣ 1596
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ = [[Stɔkhɔlm (Stockholm)|Stɔkhɔlm]], [[Sʊyɛdɩ (Suède)|Sʊyɛdɩ]]
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ = [[Lɛlaɣ fenaɣ]] kɩyakʋ 11 n̄ɩŋʋ wiye, pɩnaɣ 1650
|E-nesi ñɩɣʋ = Firma Descartes.svg
}}[[File:Frans Hals - Portret van René Descartes.jpg|thumb|Frans Hals - Portret van René Descartes]]
Palʊla René Descartes kɛ [[lakɩŋ fenaɣ]] 31 pɩnaɣ 1596 kɛ La Haye, [[Fransɩɩ]] tɛtʊ taa nɛ ɛsɩ [[lɛlaɣ fenaɣ]] 11 pɩnaɣ 1650 kɛ [[Stɔkhɔlm]], [[Sʊyɛdɩ (Suède)|Sʊyɛdɩ]] taa. Ɛkɛ mathématicien, physicien nɛ [[filozofii]] tʋ. Pakpaɣ-ɩ sɩ weyi ɛlɩza mbʊ payɣ se Filozofii moderne yɔ; mbʊ pʊyɔɔ yɔ, tɔm natʊyʊ yɔɔdɩɣ ɛ-yɔɔ tɔm tʊnɛ yɔ, paanɛ tɩwɩzɩʊ ɛzɩma yɔ: « Hayɩ, Descartes talaa kɛlɛ ». [[Latɛŋ kʊnʊŋ|Latɛŋ]] taa kɛ ɛlɩza mbʊ payaɣ se ɛyʊ-tʊ sɩŋŋŋ yɔ nɛ ɛyɔɔdɩɣ se alɩwaatʊ ndʊ ɛnʊ ɖɩna maɣzɩʊ yɔ, pʊ-tɔbʊʊ se ɛnʊ wɛɛ. Physique taa lɛ, ɛwɛ ɛzɩ mba palɩza lakasɩ nzɩ piciidɩɣ yɔ nɛ payaɣ se mécanisme yɔ pa-taa nɔɔyɩ yɔ. Mathématiques taa lɛ, ɛlɩza mbʊ payaɣ se géométrie analytique yɔ.
Ɛ-tɛ méthode scientifique ŋgʊ ɛlɩza pɩnaɣ 1628 kɛɛ-takayaɣ ŋga ɛya se "Règles pour la direction de l'esprit" nɛ "Discours de la méthode" kɛ pɩnaɣ 1637 yɔ, sɩpazaa sɩɖɩzɩ mbʊ pawɩlaɣ sukili sɔsɔʊ taa kɛ scolastique taa yɔ. Ɛyɔɔda se, ɛyʊ wɛʊ mbʊ yɔ mbʊ ɛkɩlɩɣ tɛyʊ nɛ lalaa nɛ pɩkɩlɩ ɖeu yɔ, mbʊ lɛ ɛyʊ lɛlʊ wɩzasɩ nɩʊ.
[[File:Maison de René DESCARTES - Jean-Charles GUILLO.JPG|thumb|Ɖenɖe palʋla Ɖajaa René Descartes]]
==E-evebutu==
Paya Descartes caa se Joachim Descartes. Palʊla-ɩ [[saŋayɩŋ fenaɣ]] naalɛ pɩnaɣ 1563 kɛ Sucé-sur-Erdre, nɛ ɛkɛ lɔŋ tasɩyʊ kɛ paɣtʊ lɩzɩya taa kɛ Rennes tɛtʊ taa nɛ e-ɖoo se Jeanne Brochard Bretagne. Palʊla ɛlɛɛ Indre-et-Loire taa kɛ pɩnaɣ 1566 nɛ peeɖe ɖɔɖɔ ɛsɩba. Palʊla Descartes kɛ e-egbelenaa tɛ kɛ La Haye tɛtʊ taa mbʊ pʊ-yɔɔ yɔ, ɛ-caa lakaɣ tʊmɩyɛ kɛ Rennes tɛtʊ taa nɛ ɛtaawɛna alɩwaatʊ se ɛcɔna ɛ-yɔɔ. Descartes kɛ naatozo-tʊ nɛ patɩŋga mbʊ yɔ, e-egbelenaa kɛ palʊla-wɛ. Palʊla-ɩ [[lakɩŋ fenaɣ]] 31 kɛ pɩnaɣ 1596 nɛ pɔsɔ-ɩ lɩm kɛ Saint-Georges cɔɔcɩ taakɛ [[ɖomaɣ fenaɣ]] naatozo wiye pɩnaɣ 1596. Pɩwɛɛ se pɩwɛɛ kɔyɔ, paasɔ-ɩ pʊ paroisse Notre-Dame taa ɛlɛ ɛzɩma papɩsa Protestant waa yɔ, pɩ-yɔɔ kɛ pɔsɔ-ɩ pʊ peeɖe. Ɛ-tɛ kacalaɣ kpaŋgbamʊʊ kɛ payaɣ se René Brochard des Fontaines, e-ɖoo caa; ɛlɛ kɛ tɔm hʊyʊ kɛ Poitiers tɛtʊ taa. Ɛ-tɛ kpaŋgbamʊʊ naalɛ ñɩnʊʊ payaɣ se Michel Ferrand, ɛlɛ kɛ e-neze ɖalʊ nɛ ɛkɛ sɔɔja sɔsɔ weyi paayaɣ se lieutenant-général yɔ nɛ ɛwɛɛ wiyau sɔsɔ Châtellerault tɛ. E-ɖoo sɩba [[agoza fenaɣ]] 13 pɩnaɣ 1597. Ɛsɩba lɛ, Descartes wɛna pɩnaɣ nɛ fenaɣ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Ɛyaa sɔsaa]]
[[Category:Abalaa sɔsaa]]
[[Category:Takayɩsɩ mayaa]]
[[Category:Fransɩɩ]]
dhgfoaqalk166viac2p34zt1v8axc15
Rɩkɛɛ
0
1014
10911
10910
2018-01-27T20:38:56Z
Gnangbade
58
lien
10911
wikitext
text/x-wiki
[[File:Sharks-coll-001.jpg|thumb|Sharks-coll-001]]
Kpakpayaɣ sɔsaɣ nakɛyɛ payaɣ sɛ '''rɩkɛɛ'''. Kpakpasɩ ńzɩ, sɩkɛ nzɩ payaɣ se "cartilagineux" waa yɔ. Sɩ-n̄ʋŋ taa nɛ pɔŋ nɛ pɔŋ ɛnʋ ɛtalɩɣ ɛzɩ kakpaanzɩ yaa lʋbɛ mbʋ yɔ. Sɩwɛna keŋ si-siɣa taa nɛ sɩ-n̄ʋŋ cɔlɔ ɛzɩ kpakpasɩ lɛɛsɩ yɔ. Rɩkɛɛnaa wɛ paa lɩŋgamʋʋ ŋgʋ kɩ-taa. Kpakpasɩ ńzɩ, sɩwɛ ɖɔɖɔ pɔsɩ sɔsɔsɩ nasɩyɛ taa.
[[File:Great white shark Dyer Island.jpg|thumb|Rɩkɛɛ kɩhʋlʋmaɣ sɔsaɣ, Dyer Island]]
Pɔɖɔ rɩkɛɛnaa pɩlɩʋ ŋgʋ kɩwɛ ''rais'' naa taa yɔ. Paa nɛ mbʋ yɔ, rɩkɛɛnaa wɛ pɩlɩʋ cikpeluu ŋgʋ payaɣ se ''élasmobranche'' yɔ kɩ-taa; ɛzɩ ''Cladoselache'' nɛ ''Xenacanthus'' naa yɔ. Pana kajalaɣ rɩkɛɛnaa ɖooo Tɛfoniyɛɛ alɩwaatʋ taa, pɩlaba ɛzɩ pɩnzɩ 420 "Ma' mbʋ yɔ. Rɩkɛɛnaa kɛ ''Kɩrɛstasɩ'' nɛ ɖɩnaaʋ -sɩ sɔnɔ, pɩlaba ɛzɩ pɩnzɩ 100 "M" yɔ. Rɩkɛɛnaa wɛ ndɩ ndɩ. Sɩtala tindima 465 mbʋ yɔ. Pɛtɛyɩ-sɩ pɩlɩŋ 35 taa.
Rɩkɛɛnaa nabɛyɛ ɖɩma, ɛlɛ, patɩlɩ-wɛ nɛ pɔ-mɔɔ wena atapʋʋda yɔ. Rɩkɛɛnaa ɖaɣlakɩŋ talɩ ɛzɩ santimɛtɛnaa 17 mbʋ yɔ. Mba paɖaɣlɩ ḿbʋ yɔ, paba lɛ Etmopterus perryi n̄ɩma. Mba payaɣ paba se "rɩkɛɛ-[[baalɛɛnɩ]]" waa yɔ, paba ɖaɣlakɩŋ talɩ ɛzɩ santimɛtɛnaa 20 mbʋ yɔ. Paa mbʋ yɔ, "rɩkɛɛ-baalɛɛnɩ" tɔkɩ mbʋ payaɣ se planktɔŋ yɔ nɛ kɩcakɩ wezuu. Teŋgu tɛɛ kʋsʋʋ mɩɩɩ nɛ kihikiɣ kɩ-kʋtɔɔm. Rɩkɛɛnaa sakɩyɛ kɛ mba pɔtɔkɩ nandʋ yɔ. Pakpaɣ-tʋ ɖɔɖɔ kamaɣ fɛyɩ. Rɩkɛɛnaa wɛ paa teŋgu ŋgʋ lɛ kɩ-taa. Papɩsɩɣ petii teŋgu tɛɛ halɩ pɩtalɩ ɛzɩ mɛtanaa 2 500 mbʋ yɔ. Rɩkɛɛnaa tɔsɔɔlɩ caɣʋ lɩm mbʋ pʋwɛ leleŋ yɔ pɩ-taa, ɛlɛ, Rɩkɛɛnaa lɛlaa n̄acakɩ pɩ-taa, ɛzɩ mba payaɣ se "rɩkɛɛ-bouledogues" waa nɛ "rɩkɛɛ de rivière" waa yɔ. Kpakpasɩ sɩnɛ, sɩsɩ pɩsɩɣ sɩcaɣ teŋgu lɩm taa sɩtɛ sɩcaɣ lɩm mbʋ pʋwɛ leleŋ yɔ pɩ-taa.
[[File:Carcharhinus-amblyrynchos.jpg|thumb|Carcharhinus-amblyrynchos|Rɩkɛɛ]]
Hɛɛnzɩ ɛzɩ kagbaanzɩ yaa lʋbɛ mbʋ yɔ wɛ rɩkɛɛnaa tamasɩ tɛɛ nɛ hɛɛnzɩ nzɩɩ pefeziɣna. Rɩkɛɛnaa wɛnɩ pɔɔyɩŋ nɩɩyɛ po-tomnasɩ yɔɔ nɛ pɩkandɩɣ pɔ-yɔɔ nɛ kʋdɔmɩŋ nɩɩyɛ ɛɛsʋʋ po-tomnasɩ taa. Pɔɔyɩŋ ɛnʋ ɖɔɖɔ ɛlakɩna nɛ payaɣ lɩm camɩyɛ. Rɩkɛɛnaa nɔsɩ taa kela pɩla yem pɩlaɣpɩlaɣ nɛ kɩbɩna holuu nɛ kɩfana n̄ɔn̄ɔʋ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Kpagbasɩ]]
s4k91ryl6r18f5srjnza6q4yu3bzjnb
Richard Wagner
0
1015
14493
13802
2020-01-02T15:45:29Z
SFLord
142
Added name, portrait, country of residence, occupation, dates and places of birth and death and signature.
14493
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Richard Wagner
|image = Richard Wagner, Paris, 1861.jpg
|px = 190
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = Caama
|Ɛ-tʋmɩyɛ = soo maɖʋ sɔɔ
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = Leipzig, [[Caama (Allemagne)|Caama]]
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = [[Agoza fenaɣ]] kɩyakʋ 22 n̄ɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1813
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ = [[Feeniizi (Venise)|Feeniizi]], [[Itaalii (Italie)|Itaalii]]
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ = [[Lɛlaɣ fenaɣ]] kɩyakʋ 13 n̄ɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1883
|E-nesi ñɩɣʋ = Richard Wagner Signature.svg|thumb|Richard Wagner Signature
}}[[Fichier:RichardWagner.jpg|vignette|RichardWagner]]
Wilhelm Richard Wagner, palʊla-ɩ [[agoza fenaɣ]] kɩyakʊ 22 pɩnaɣ 1813 Leipzig tɛtʊ nɛ ɛsɩ [[lɛlaɣ fenaɣ]] kɩyakʊ 13 pɩnaɣ 1883 taa Venise tɛtʊ taa. Ɛɛkɛ hendu lɩzɩyʊ, amʊza ñʊʊ tʊ, tɔm mayʊ sɔsɔ, hendu teyaa ñʊʊ tʊ nɛ ɛke; ɛyʊ weyi etisi lelaa lɩmaɣza yɔɔ yem yɔ keɖeɣa tʊma alɩwaatʊ taa, kɔzɔ kɔzɩ pasɩmɩ-ɩ nɛ ɛtɛ laŋɩyɛ taa siziŋ hendu ndʊ ɛlɩzɩ tʊ tɩkpɛndɩ nɛɛlɛ nɛ nanza yɔ nɛ leleŋ hendu yɔ ɖɔɖɔ, nɛ kajalaɣ hiu ñɩndʊ mbʊ yɔ peteu-tʊ paa ɖoye kɛ pɩnaɣ taa kazantʊ ndʊ palɩzɩ-tʊ pɩnaɣ 1876 yɔ.
Ɛkpasa camɩyɛ nɛ ɛtɩlɩ tabalɩyɛ labʊ nɛ nesi tɛ tʊma nɛ lɔŋ sɩnɖa sɔsaa se ɛpɩzɩ nɛ ɛlɛzɩ pɛ-tɛ cɩkpɛndʊʊ tɛ laɣsɩ amʊza taa mbʊ lɛ, pɩpazɩ pɩkɛdɩna ɛ-tɛ alɩwaatʊ taa ɛyaa nɛ ɛ-tɔm. E-nesi tɛ tʊma pɩtɩŋa mbʊ pʊwɛ ɖeu ceɣ yɔɔ pazɩ pɩwɛ ɖeu piŋ miiziki hɔɔlʊʊ taa kɛ e-evbutu alɩwaatʊ taa. Richard Wagner pɩsɩ laŋɩyɛ taa lɩmaɣza hendu teyu sɔsɔ kpaɣɖʊ 19 alɩwaatʊ taa nɛ ɛ-tɔm caɣ yuŋ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa ajɛyɛ taa.
[[Fichier:Rhinegold_and_the_Valkyries_p_050.jpg|vignette|Rhinegold and the Valkyries p 050]]
Palʊla Richard Wagner [[agoza fenaɣ]] kɩyakʊ 22 pɩnaɣ 1813 kɛ Brühl habɩyɛ mayaɣ natozo ŋga yɔ ɛsɔda kuduyuu naalɛ ŋgʊ taa akɔma ɖɩɣa ŋga payaɣ se Zum roten und weißen Löwen (tɔyʊ kɩsɛmʊ nɛ kʊhʊlʊmʊ akɔma ɖɩɣa) [[Yuudaayism|Yuda]] ɛyaa egeetiye taa kɛ Leipzig tɛtʊ taa. Wagner kɛ pɩɣa nakʊ ñɩŋa Carl Friedrich Wagner hɔʊ ŋgʊ ɛɖʊ-kʊ pɩnaɣ 1798 taa.
[[File:The Ride of the Valkyries by William T. Maud.jpg|thumb|The Ride of the Valkyries by William T. Maud]]
Carl kɛ tɔm hʊyaa tʊmɩyɛ ɖɩlaɖɛ taa ɛyʊ kɛ Leipzig tɛtʊ taa fulisi naa tɛ, ɛkɛ ɛyʊ weyi ɛsɩma lɔŋ piŋ yɔ nɛ ɛlakaɣ hendu teu tɛ amʊza. E-ɖoo kɔyɔ Johanna Rosine Paetz (1774 ŋtalɩ 1848), anasaayɩ tɔnasɩ tʊmɩyɛ ɖɩlaɖɛ taa tʊ nɔyʊ pɛlɛ, ɛsa taakuli camɩyɛ ɛlɛ ɛsɩma lɔŋ ɖɔɖɔ. Pɩɣyɩyaa cɔɔcɩ tɩnaa paakɛwa, pɔsɔ-ɩ Ɛsɔ tɛ lɩm Thoma Kiɖeɖeu kpaŋ taa kɛ Leipzig tɛʈʊ taa kɩyɛɛna fenaɣ kɩyakʊ 16 pɩnaɣ 1813 nɛ paya-ɩ se Wilhelm Richard Wagner. Ɛ-caa sɩba lɛ, ɛwɛna fenasɩ loɖo.
[[File:Wagner - Der fliegende Holländer - Senta is faithful unto death - From an old print - The Victrola book of the opera.jpg|thumb|Wagner - Der fliegende Holländer - Senta is faithful unto death - From an old print - The Victrola book of the opera]]
[[Kɩyɛɛna fenaɣ]] kɩyakʊ 28 pɩnaɣ 1814 lɛ, e-ɖoo walɩ Carl Friedrich taabalʊ, ɛlakaɣ amʊza ɖɔɖɔ ɛnʊ yɔ Ludwig Geyer. Wagner cejewiye yele ɖɩpɩsɩ ɖɩcaɣ Dresden tɛtʊ kɛ Geyer ɖɩɣa taa, ɛlɛ weyi ɛsɩkɩ pɩnaɣ 1821 taa ɛlɛ, ɛtapɩzɩda eheyi Wagner ɛ-kʊñɔŋ tɔm ɖɔɖɔ ɛzɩ ɛ-hɩɖɛ nɖɩ paya-ɩ se Richard pɩkɔ pɩtalɩ ɛ-pɩnzɩ 14 yɔ, mbʊ yebina nɛ ɛmaɣzɩ se Geyer kɛnɛ ɛ-caa kʊlʊlʊ.
Mbʊ yebina nɛ ɛ-lɩmaɣza kajalaɣ takayaɣ taa, ŋga ɛya se Me-wezuu tɔm yɔ taa lɛ, ɛwɩlɩ ɛ-tɩ ɛzɩ ɛkɛ Geyer pɩɣa yɔ. Cosina Wagner tʊma kajalaɣ ñɩnaa nayɛ taa lɛ, tɔmʊʊ ŋgʊ ɛzɩ patɛm-kʊ ɖʊʊ taɣtʊ takayasɩ taa yɔ pahɩzɩ-kʊ nɛ pɛlɛzɩ-kʊ nɛ Friedrich Wagner hɩɖɛ.
[[File:Richard Wagner - Ride of the Valkyries.ogg|thumb|Richard Wagner - Ride of the Valkyries]]
[[File:Columbia-l1771-ax1540.ogg|thumb|Tannhaüser Overture]]
[[Category:Yendu lubiyaa]]
[[Category:Caama]]
[[Category:Abalaa sɔsaa]]
[[Category:Ɛyaa sɔsaa]]
[[Category:Minziiki laɖaa]]
cnvv02nq6h2cjvc0fnd1qwo6bzsdgdi
Richard Wagner (compositeur)
0
1016
5025
5024
2017-06-24T00:07:00Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
5025
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Richard Wagner]]
h4xbhg6ccmjkshkkjn9ro500isxl6k5
Riiyoodee Saanayiroo
0
1017
9395
8955
2017-11-03T14:13:21Z
Atticmaker
127
c
9395
wikitext
text/x-wiki
[[File:Corcovado statue01 2005-03-14.jpg|thumb|Kristʋ ñʋʋ yadʋ]]
Preeziili ɛjaɖɛ taa tɛtʊ sɔsɔtʊ taa payɩ lɛ, [[Sao Poolo]] tɛtʊ wayɩ lɛ Riiyoodee Saanayiroo ñɩndʊ tɩŋgɩna. Tɛtʊ tʊnɛ tɩwɛ [[Piresiili]] ɛjaɖɛ nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ nɛ hadɛkiŋ nɛ ndʊ ɖɔɖɔ lɛ Riiyoodee Saanayiroo hɔɔlʊʊ taa tɛtʊ sɔsɔtʊ.
Tɛtʊ tʊnɛ tɩ-walanzɩ landammm taa wɛ ɛzɩ ɛkɩtaarɩnaa 126 000 yaa kilomɛtanaa 1 260 nɛ [[ɖomaɣ fenaɣ]] taa pɩnaɣ 2007 taa paakala ɛyaa kɛ tɛtʊ ndʊ tɩ-taa lɛ, paakpɛnda ɛyaa 6 093 472; ɛlɛ yee pekpɛndɩna ageeta wena acɔ tɛtʊ ndʊ nɛ ataa yɔ, ɛyaa kpɛnda mɩliyɔɔnaa 12 620 000.
[[File:Rio de Janeiro from Sugarloaf mountain, May 2004.jpg|thumb|Riiyoodee Saanayiroo from Sugarloaf Pʋʋ, [[Agoza fenaɣ]] 2004]]
Tɛtʊ tʊnɛ tɩ-hɩɖɛ yaʊ sɩŋŋŋ yɔ, pɩlɩna tɔnʊʊ taa kpekpeka aleɣya wena palakɩ-yɛ peeɖe paa ɛzɩmtaa yɔ, peeɖe kidiiliŋ yɔɔ nɛ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu Kristu]] anjaʊ ŋgʊ palɩzɩ-kʊ Kɔrikovadoo yɔ kɩ-yɔɔ ɖɔdɔ. Payaɣ tɛtʊ tʊnɛ tɩ-tɛ maalika yɔɔ cɔnɩyʊ kɩfalʊ se Eduardo Paes (PMDB).
[[File:Rio de Janeiro-Ipanema Beach.jpg|thumb|Riiyoodee Saanayiroo - Ipanema Beach]]
Riiyoodee Saanayiroo nɛ ajɛyaa nayɛ taa tɛtʊ sʊzɔtʊ natʊyʊ paɖʊ taabalɩyɛ nɛ palakɩ tʊma se pɛ-tɛtʊ ɛɖɛ nɛ ɛsɩnda. Tɛtʊ ndʊ tɩ-taa kɔyɔ: Setifi ([[Alizeerii]]), Pariseeloni ([[Ɛsɩpaañɩ]]), [[Puyenezɛrɩ]] ([[Arzantiini]]), Havanɩ ([[Kuubaa]]), [[Isitambuli]] ([[Turki]]), Turubaŋ nɛ Kaaap ([[Afrika Hadɛ kiŋ]]), Lisiboni ([[Pɔritigaalɩ]]), Lɔsɩ Aŋzeelɛsɩ nɛ Miyami ([[Etaazuunii]]), Yuunii ([[Liibaŋ]]), Niteeroyi nɛ Santosi ([[Piresiili]]), Niisi ([[Fransɩɩ]]), [[Sewuuli]] ([[Kooree Hadɛ Kiŋ]]), [[Sidinee] ([[Ositraalii]]), [[Tunisi]] ([[Tuniizii]]), [[Pogotaa]] ([[Kolombi]]), Ceedaa ([[Arabii-Sahʊditi]]) nɛ Fankuva ([[Kanadaa]]).
[[Category:!Main category]]
[[Category:Tɛtʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Amerika]]
[[Category:Ameriki nɛ hadɛ kiŋ wandamm]]
[[Category:Pireziili]]
mlfcu4sfpm1fe13sgdpc87xsqp058r9
Roald Engelbregt Gravning Amundsen
0
1019
5037
5036
2017-06-24T00:07:00Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
5037
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Roald Amundsen]]
5s0ahwv3h6owttoml7l9xntma67g93k
Robert Schumann
0
1020
17929
15668
2024-01-18T22:38:17Z
Gnassingbé-Gnassingbé
4636
Catégorie
17929
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Robert_Schumann_1839.jpg|vignette|Robert Schumann 1839]]
Robert Schumann kɛ [[Caama]] hendu lɩzɩyʊ, palʊla-ɩ [[Mɩsɩkʋm fenaɣ|mɩsɩkʊm fenaɣ]] kɩyakʊ 8 pɩnaɣ 1810 kɛ Zwickau tɛtʊ taa nɛ ɛsɩ [[hasɩyaɖɛ fenaɣ]] kɩyakʊ 29 pɩnaɣ 1856 taa kɛ Endenich (ɖenɖe payaɣ sɔnɔ se Bonn tɛtʊ yɔ). Ɛ-tɛ miziiki lɩmaɣzɩyɛ kaakɛ ɛjaɖɛ kɛzɩyɛ lɩmaɣzɩyɛ tɛ, nɖɩ paakɩlɩ sɩm kpaɣɖʊ 19 pazɩtʊ alɩwaatʊ taa yɔ, alɩwaatʊ ndʊ [[Eerɔpʋ|Eerɔpʊ]] kaawɛ kɩlɛzɩɣ kpɛlɩ kpɛlɩ yɔ. Robert Schumann kɛ pɩɣa kɩgbaanzɩ ŋga August Shumann cɔlɔ 1773-1826) nɛ ɛ-halʊ Christane Schnade (1771-1836). Schumann kaakɛ taakyasɩ kɩkalɩsɩ pɛdɩyʊ, mayʊ nɛ takayasɩ kɩkalɩsɩ lɩzɩyʊ.
Schumann labɩ sukuli kɛ nesi tɛ sukuli taa nɛ Zwickau hɛkʊ taa sukuli taa. Peeɖe ɛkpɛlɛka [[Latɛŋ kʊnʊŋ|Latɛŋ]] nɛ [[Krɛsɩ kɩbɩnʊʊ kʊnʊŋ|Krɛkɩ]] nɛ [[Fransɩɩ kʊnʊŋ|Fransɩɩ]] kʊnʊmɩŋ. Ɛkpɛlaka kajalaɣ taa kɛ piyano tʊmɩyɛ kɛ Johann Gottfried Kuntsch cɔjɔtʊ naŋ taa tʊma yɔɔ cɔnɩyʊ cɔlɔ.
[[Fichier:Schumann_Liederkreis_Mondnacht.png|vignette|Schumann Liederkreis Mondnacht]]
Leipzig ɖoo canaʊ taa lɛ, pakalaɣ ɛyaa 41000 yeke tɛtʊ ndʊ tɩtaa nɛ kɩkɛ ɖɔɖɔ tɛtʊ naalɛ ndʊ kɛ Saxe taa kɛ Dresde egeetiye taa. Tɩkɛ ɖɔɖɔ kɩgbalaŋ kɩyakʊ lone nɛ ɖɔɖɔ takayasɩ nɛ sɩ-lɩyaa (Brockhaus, Reclam, Breitkopf nɛ Härtel), papa yɔɔdʊʊ ɖɔɖɔ miziiki tɔm. Gewandhaus soo maɖʊ makɩ soo nayɛ wena wiɖi Schumann tanɩɣ-yɛ kaʊ yɔ, akɩlɩ ɖeu pɩsɩna sɔnɔ yɔ. Takayasɩ nzɩ ɛmaɣ e-ɖoo yɔ ɛlʊkaɣna-ɩ sɩ-taa piŋ ɛlɛ, ɛtafɛyɩ keeke sukuli lɩmaɣzaɣ taa nɛ eyele ɛlakɩ miziiki aŋgba nɛ ɛyʊ yɔ lɩmaɣzaɣ nɛ tʊmɩyɛ tɛtʊ taa.
Pʊnɔmɔʊ taa ɛkata [[Piyaanoo|piyano]] naa lʊɖʊ Friedrich Wieck. Wiech, pʊkɔmnana ɛyɔɔ kɛlɛ nɛ ɛsɔlɩ kɛsɛɣa kadadayaɣ mbʊ lɛ, kaaɖʊ laɣsɩ nɛ wɛtʊ kɩfatʊ ndʊ pɛkpɛlɛkɩna piyano. Pɩlabʊ nɛ ɛwɛna sukuli piyaa sakɩyɛ, pada kɛlɛ ɛ-pɛlɛ Clara, weyi palʊla-ɩ pɩnaɣ 1819 taa, weyi ɛkpɛlɛkaɣ se pɩɣa ŋga kɛkpɛlɛka ɖoo ka-caa cɔlɔ lɔŋ kɩkɩlɩŋ pɩ-tɛ wɛɛ taa. Kɛlɛ kowolo kajalaɣ wobitu kɛ Gewandhaus soo ɖɩmaɖɛ pɩnaɣ 1828 taa. Schumann kpaɣ lɩmaɣza se ɛpɩsɩ Wiech tɛ sukuli pɩɣa nɛ ɛkpɛlɛkɩ [[piyaanoo]], tʊzʊʊ yaa cɔlɩyɛ nɛ mabɩtʊ lɔŋ.
[[Fichier:Robert_Schumann_-_Fantasie_-_Sempre_Fantasticamente_ed_Appassionatamente.ogg|vignette|Robert Schumann - Fantasie - Sempre Fantasticamente ed Appassionatamente]]
Paskaa alɩwaatʊ pɩnaɣ 1829, ɛkpaɣ lɩmaɣza se ɛsɩɣ ɛ-tʊma Heidelberg tɛtʊ taa ɛmalɩna peeɖe ɛjaɖɛ ɛsakuliye nɛ ehiɣ ɛcɔlɩ ɛ-sukuli nɔmɔʊ taa ɖɔnɛ. Kɛlɛ ɛcaŋ ɛkpaɣ lɩmaɣza nɛ ɛɖɛ nɔmɔʊ kɩyɛɛna nɛ salaŋ fenasɩ taa kɛ nɔmɔʊ [[Suwiisi]] ɛjaɖɛ taa nɛ [[Itaalii]] ɛjaɖɛ ɖenɖe kaakɛ kɩjɛyʊʊ ɖiwoɖe [[Caama]] loŋ sɩnɖa yɔ.
[[Catégorie:!Main category]]
[[Catégorie:Yendu lubiyaa]]
[[Catégorie:Caama]]
[[Catégorie:Abalaa sɔsaa]]
[[Catégorie:Minziiki laɖaa]]
m33tf669yl70neqaz330csnzphzsmb8
Robert Shumann (Compositeur)
0
1021
5043
5042
2017-06-24T00:07:01Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
5043
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Robert Schumann]]
pin8q2emnjchvgzhi5yiivgyw0yia68
Room
0
1022
18492
18490
2025-05-15T05:09:58Z
Onuphriate
5375
18492
wikitext
text/x-wiki
[[File:Collage Rome.jpg|thumb|260px|Room]]
'''Room''' kɛna [[Itaalii]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ sɔsɔtʊ ɖooo pɩnaɣ 1871 nɛ tɛtʊ tʊnɛ tɩwɛ lɩm fɛɛʊ ŋgʊ payaɣ-kʊ se itaalii yɔ ɖɩ-wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ hɔɔlʊʊ taa. Pɩnaɣ 2014 taa pakalɩ kɩgalʊʊ kɛ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa pana ɛyaa miliyɔɔnaa 2 869 461 ɛlɛ pɛkpɛndɩna tɛtʊ ndʊ ti-ageeta tɩŋga kɔyɔ, pɩnaɣ 2013 maɣmaɣ taa ɛyaa kaakpɛnda miliyɔɔnaa 4 321 244.
Tɛtʊ tʊnɛ, Erɔpʊ ajɛya sɔsɔna kpeekpe taa lɛ, [[Mɔsɩkʊʊ]] nɛ [[Lɔndrɩ]] wayɩ lɛ Room ñɩndʊ tɩŋgʊna ɛyaa ɖɔʊ taa nɛ walanzɩ landammm taa. Tɩ-walanzɩ taa wɛ ɛkɩtaarɩnaa ɛzɩ 128 531 yaa kilomɛtanaa 1 285,31 yɔ.
Room tɛtʊ tʊnɛ tɩwɛna tɩ-ndɩ kpem: tɩ-taa nɛ ɛjaɖɛ cikpeɖe naɖɩyɛ nɛ paya-ɖɩ se [[Fatiikaŋ]]. Pʊtɔbʊʊ se tɛtʊ sɔsɔtʊ tʊnɛ tɩkɛ ajɛya naalɛ taa tɛtʊ sɔsɔtʊ. Fatikaŋ ɛjaɖɛ yʊʊdʊ payaɣ se [[Papa]]. Papa ɛnʊ lɛ keteŋa kpeekpe kristʊ katolika mba ñʊʊtʊ. Fatiikaŋ kɛŋna ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩkɩla wɛʊ ññɩɩɩ kɛ keteŋa kpeekpe taa yɔ.
Erɔpʊ ajɛya kpeekpe taa lɛ, tɛtʊ sɔsɔtʊ ndʊ tɩ-taa ɛyaa mba pɔsɔɔlɩ ɛsɩyɛ ekpena nɛ nʊmɔŋ wobu yɔ, tɛtʊ ndʊ payaɣ-tʊ se [[Lɔndrɩ]] nɛ [[Paarii]] yɔ tɩ-wayɩ lɛ, Room tɛtʊ tɩŋgʊʊna. Keteŋa kpeekpe tɛtʊ sɔsɔtʊ taa lɛ, Room tɛtʊ wɛ ndʊ tɩkɩlɩ ɖɛu yɔ tɩ-taa.
Room tɛtʊ taa cɔcɩnaa mba pɛwɛɛ yɔ pɛkpɛnda 900 nɛ sukulinaa sʊsaa nɛ pompɩnaa nɛ kondolokonaa ɖɔɔ; pɩtasɩ lɛ, peeɖe ɖooo kɩpɩnjaazɩ wondu kpɛndɩ pɩwɛ peeɖe pɩɖɔɔ sɩŋŋŋ. Peeɖe paatɛma ñɔɔzʊʊ keteŋa kpeekpe taa tɔnʊʊ taa aleɣya nɛ hayɩsʊ kɛ pɩnaɣ 1960.
Payaɣ Room maalika ñʊʊdʊ se Virginia Raggi. Paanɛ ajɛya lɛɛna taa tɛtʊ sɔsɔtʊ ɛñɩnɩʊ se tɩna Itaalii ɛjaɖɛ taa tɛtʊ sɔsɔtʊ ɛlakɩ tʊma kʊɖʊma kɔyɔ, Room maɣmaɣ ɛɛtɛŋ kɩ-taa sɩŋŋŋ nɛ paɖʊʊ taabalɩyɛ nɛ ɖama nɩnaʊ kɛ yem. Room tɛtʊ tʊnɛ tɩna tɛtʊ kʊɖʊmtʊ yeke pɛkpɛndɩna nɛ palakɩ tʊma kʊɖʊma sɩŋŋŋ nɛ ndʊ yɔ Paarii.
Papaaza tʊma ana alabʊ ɖooo pɩnaɣ 1956 nɛ pɔ-tɔm piye kɔyɔ se: Paarii yeke mʊŋna Room nɛ Room yeke mʊŋna Paarii. Paarii tɛtʊ wayɩ lɛ, tɛtʊ sɔsɔtʊ natʊyʊ nɛ Ropma ñɩndʊ paɖʊ taabalɩyɛ ɖɔɖɔ nɛ tɩ-taa kɔyɔ: Asakasii ([[Polivi]]), Pɛlɩgraadɩ (Sɛrbii), Sinsiŋnatii nɛ [[Niyuu Yɔrɩkɩ]] ([[Etaazuunii]]), [[Peekɛɛ]] ([[Siini]]), Ploovidiivi ([[Puligari]]), [[Sewuuli]] ([[Kooree Hadɛ Kiŋ]]), [[Tokiyo]] ([[Sapɔŋ]]), [[Kazablanka]] ([[Marɔkɩ]]), [[Tunisi]] ([[Tuniizii]]), Sevizi ([[Ɛsɩpaañɩ]]) nɛ [[Kɛɛrɩ]] ([[Egipiti]]).
[[Category:!Main category]]
[[Category:Tɛtʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Eerɔpʋ]]
[[Category:Itaalii]]
tdemecchbh8a2oasuolwhpr2dq9xfcf
Romanɩ nɛ Caama tɛ waɖɛ
0
1023
10176
5050
2017-12-26T18:48:57Z
Gnangbade
58
liens
10176
wikitext
text/x-wiki
Paanɩ tɛ tɔm hʊʊ taa waɖɛ mʊyʊ kɛnɛ tɔm ɖɩhʊyɛ taa waɖɛ ɖoŋ mbʊ payaɣ se romanɩ nɛ caama tɛ waɖɛ. Romanɩ samaɣ taa paanɩ waɖɛ mʊyʊ yaa kedeŋga waɖɛ ɛlɛ, ɖɔɖɔ mɔnɖɔŋ paɣtʊ yɔɔ tʊ ɛlɛ Quebec yeke koŋ.
Pɩtɛ wɛtʊ ndʊ tɩlɩna roma waɖɛ taa nɛ paɣtʊ keem nɛ paa ɖooye lɛ pekpeɣluu paɣtʊ takayasɩ nɛ tɔm hʊyaa lakɩna-sɩ nɛ tʊmɩyɛ nɛ palɩzɩɣ sɩ-tɔbɩŋ. Tɩlɩna ius commune tɛ lɩmaɣza kpɛndʊʊ tɛzʊʊ taa nɛ sɔnzɩ tɛ agbeelaa nɛ pɔ-nɔmɔŋ kajalaɣ taa kɛlɛ tɔm cɔlʊʊ kɛ kpaɣɖʊ 17 pɩlɩna samaɣ waɖɛ paɣtʊ wɛtʊ taa pɩtɩŋna Jean Domat yɔɔ. Kpaɣ nɛ kpaɣɖʊ 19 alɩwaatʊ taa lɛ, paɣtʊ takayasɩ nasɩyɛ kpeɣluu pɩtɩŋna ɛjaɖɛ samaɣ tɛ waɖɛ yɔɔ ɛzɩ Napoléon paɣtʊ takayaɣ (yaa Fransɩɩ samaɣ tɛ paɣtʊ takayaɣ) nɛ Bürgerliches Gesetzbuch.
Paa mbʊ yɔ [[Ekɔsɩ]] mba nɛ [[Afrika Hadɛ kiŋ|Afrika Hadɛ Kiŋ]] waɖɛ tɛ-kpɛndɩ. Andorre nɛ Saint-Marin nɛ Sɩkandɩnavɩ ajɛyaa paɣtʊ tɛ-kpɛndɩ ɖɔɖɔ. Romanɩ samaɣ paɣtʊ pakɩlɩɣ labɩnaʊ tʊmɩyɛ ajɛyaa taa tɔm ɖɩhʊyɛ kedeŋga kpeekpe taa.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Paɣtʋ lɛɣtʋ]]
bhrqwn1ef2zdirbg31wb25otzm8rtlh
Room Ampiiri Kiɖeɖeu (Saint-Empire Romain)
0
1024
10976
9162
2018-01-31T09:26:14Z
Gnangbade
58
Luens
10976
wikitext
text/x-wiki
Room Kiɖeɖeu ajɛjɛ pajaɣ mañʊʊ yɔɔ anaa ɖɩyaɣ se Room Ampiiri Kiɖeɖeu, pɩkɛ politiki tɛtʊ kikpelitu [[Erɔpʊ]] wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ hɔɔlʊʊ taa nɛ hɛkʊ taa kɛ Alɩwaatʊ Kɩmaɣnatʊ taa. Ɛjaɖɛ ndɩ Room Wɩyaʊ sɔsɔ kaakɛna ɖɩ-ñʊʊtʊ ɛlɛ, ɖeɖe nɛ sɔnɔ yɔ ɖɩɖɩma.
Ɖɩgbakaɣ ɖɩ-tɩ kpaɣna kpaɣɖʊ 10 alɩwaatʊ pɩkɔɔ pɩtalɩ ɖɩ-tɛ ɖɩmtʊ pɩlɩna Napoléon yɔɔ yɔ, ɛzɩ paɣtʊ yɔɔ ɖɔnʊ weyi ɛpɩzɩɣ ɖɛnɛʊ nɛ ɛsɩnda Wɩsɩ Ɖɩɖʊyɛ taa Krɩstʊ ñɩma tɛ Ampiiri yɔ ɛlɛ ɖɔɖɔ Room Ampiiri. Yʊsʊʊ tɔmʊʊ Kiɖeɖeʊ paɣzɩna Frédéric Barberousse kewiyaɣ alɩwaatʊ taa ( petisi tʊyɔɔ pɩnaɣ 1157 taa) se pɩsa pɩkɛ kewiyaɣ taa Ɛsɔ pɩyʊ tɛ paɣtʊ.
Payawaɣ-kʊ kpaɣɖʊ 16 ŋtalɩ 18 alɩwaatʊ taa se Room tetoniki tɛtʊ Kiɖeɖetu tɛ Ampiiri (nationis Teutonicae), nɛ kɩwɛ ɛzɩ [[Caama]] yɔ, yaa kɩɖɩma wayɩ lɛ, canaʊ takayaasɩ taa kɛ kpaɣɖʊ 20 alɩwaatʊ taa payaɣ-kʊ se Room nɛ Caama tɛ Ampiiri Kiɖeɖeu. Latɛŋ kʊnʊŋ taa lɛ, latin Sacrum Imperium Romanum nɛ [[Caama kʊnʊŋ]] taa lɛ, Heiliges Römisches Reich nɛ Itaali taa lɛ, Sacro Romano Impero nɛ Néerlandais kʊnʊŋ taa lɛ, Sacro Romano Impero.
Paañɔɔza Ampiiri Kiɖeɖeu walanzɩ nɛ kɩ-tɛ kamasɩ sakɩyɛ taa kpaɖɩŋ sakɩyɛ alɩwaatʊ taa. Kɩ-tɛ walanzɩ sɔsɔtʊ wɛɛɛ taa Ampiiri ŋgʊ kaatɩna sɔnɔ Erɔpʊ hɛkʊ taa ŋgʊ nɛ [[Peeyibaa][ nɛ [[Pɛlɩzɩkɩ]] nɛ [[Lukizambuuri]] nɛ [[Suwiisi]] nɛ ɖɔɖɔ [[Fransɩɩ]] hɔɔlɩŋ nɩɩyɛ nɛ Itaali. Kɩ-caanaʊ tɛ tɔm nɛ kɩ-ɛsakuluye kɛ ñɩm mbʊ Erɔpʊ ajɛyɛ sakɩyɛ tayʊʊ nɔnɔ yɔ.
Kpaɣna 18 alɩwaatʊ hɛkʊ taa Ampiiri ɛtasɩɣ pɩzɩɣ se kɩɖaŋ kɩ-ɛyaa yɔ pɩlɩna politika lɩmaɣza mbʊ se pɩtaa nɛ pɩwayi ajɛyɛ ɛwalɩ yɔ. Mbʊ yɔɔ yɔɔ kɩtɔla. Napoléon yoŋ wabɩtʊ nɛ ajɛyɛ nɔɔ kʊyʊmaɣ labʊ Rhin pɔɔ yɔɔ wɩlɩɣ ɛzɩma Ampiiri hɩɣ ɛjandʊ yɔ.
Room Ampiiri Kiɖeɖeu mʊʊ pɩnaɣ 1806 [[kɩyɛna fenaɣ[[ kɩyaakʊ 6 ŋgʊ wiye alɩwaatʊ ndʊ wiyaʊ Francois 2 tʊ hɔza e-kewiyitʊ hʊla nɛ ɛsɩ yɔ se ɛtatasɩ kɛʊ [[Otirisi][ wiyaʊ yɔ nɛ ɛzɩ Ferdinand Lot ñamaʊ, pɩnaɣ 1806 kɩyaakʊ 6 ŋgʊ wiye kɩyɛna fenaɣ taa se kɩyaakʊ ŋgʊ Francois 2 kɩza ɛ-maɣmaɣ Room Ampiiri kewiyitʊ, pɩzɩɣ pɩkɛ evemiye ndɩ kɛ Room Ampiiri sɩba.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Caanaʋ tɔm]]
[[Category:Eerɔpʋ]]
4c3ro4ub15keegd7507qcvw31itm8af
Rubii
0
1025
10313
10277
2017-12-30T17:39:46Z
Gnangbade
58
Liens
10313
wikitext
text/x-wiki
[[File:Ruby gem.JPG|thumb|Ruby gem]]
Ñɩɣlɩm pɩyɛ naɖɩyɛ wɛɛ nɛ payaɣ-ɖɩ se rubii. Ñɩɣlɩm pɩyɛ nɖɩ ɖɩsɛwa. Ñɩɣlɩm pɛ naayɛ wɛɛ nɛ payaɣ alɛ se korindɔɔ (corindon) waa. Ñɩɣlɩm pɩyɛ rubii wɛ korindɔɔ ñɩɣlɩm pɛ pɩlɩʊ taa. Mbʊ payaɣ se kroom tɛ okisiidi (oxyde de [[kurom]]) yɔ piyekina nɛ rubii ñɩɣlɩm pɛ wɛʊna tɔlɩm nabʊyʊ.
[[File:Ring Ruby.jpg|thumb|Ring Ruby]]
Payaɣ korindɔɔ ñɩɣlɩm pɛ lɛɛna se [[safiiri]]. Nesi tɛɛ tʊmɩyɛ naɖɩyɛ wɛɛ nɛ payaɣ-ɖɩ se sowayerii (joaillerie). Ñɩɣlɩm pɛ wena palakɩ-yɛ nɛ tʊmɩyɛ peeye yɔ, a-taa lɛ, rubii ñɩɣlɩm pɩyɛ kɛŋna mbʊ payaɣ se sɛɛmɩ (gemme) pɩyɛ yɔ. Ñɩɣlɩm pɛ ndɩ ndɩ tɩŋɛ taa lɛ, [[tiyamaɣ]] ñɩɣlɩm pɩyɛ nɛ ñɩɣlɩm pɩyɛ ndɩ payaɣ se lɔnzɩdaleyiiti (lonsdaléite) nɛ ñɩɣlɩm pɩyɛ ndɩ payaɣ se mowasaniti (moissanite) yɔ pakɩlɩɣna leɖuu.
[[File:Rubis, calcite sous UV 2.jpg|thumb|Rubis, calcite sous UV 2]]
Pɛpɛdɩɣ rubii tɛtʊ ñɩɣlɩm pɩyɛ liidiye sɔsɔyɛ nabʊyʊ taa. Nabʊyʊ taa lɛ, pɛpɛdɩ-ɖɩ liidiye tooye pɩlɩɩna ɖɩ-wɛtʊ ndɩ ndɩ cɔlɔ. Nabʊyʊ taa lɛ ɖɩ-walanzɩ cɔlɔ pɩlɩɩna yaa ɖɩ-tɔlɩm cɔlɔ. Nabʊyʊ taa ɖɔɖɔ lɛ pɩlɩɩna ɖɩ tɛ cɩɖɩcɩɖɩ wɛtʊ cɔlɔ nɛ ɖɩ-kʊkʊyɩmɩŋ cɔlɔ. Papalɩɣ yaa pacatɩɣ nɛ palɩzɩɣ rubii ñɩɣlɩm pɩyɛ nɖɩ yɔ ɖɩkɩlɩna ɖeu. Papalɩɣ nɛ palɩzɩɣ rubii ñɩɣlɩm pɛ wena yɔ, yee atɔɖɔɔ kɔyɔ, awɛɣ liidiye pɩdɩɩfɛyɩ. Tiyamaɣ ñɩɣlɩm pɩyɛ tɔlɩm ñɩnɖɛ nɛ ñɩɣlɩm pɛ wena akɩlɩɣ ñɩlɩnzɩɣ yɔ akɩlɩna liidiye.
[[File:Corundum-260436.jpg|thumb|Corundum-260436]]
[[Category:!Main category]]
[[Category:ñɩɣlɩm pɩyɛ]]
[[Category:Wondu]]
ji1ho5uzxqq94mu1rb6omd85rl9v9ky
Rugbii
0
1026
10972
5065
2018-01-31T09:11:50Z
Gnangbade
58
10972
wikitext
text/x-wiki
[[File:ST vs Gloucester - Match - 23.JPG|thumb|ST vs Gloucester - Match - 23]]
Rugibi 15, kɛ patasɩɣ yaʋ size rugby union kɛ ajɛɛ wena ŋgilisi kʋnʋŋ yɔ. Pombo kʋnɛ, pamakɩ-kʋ paa hɔlʋʋ ŋgʋ lɛ maɖa hiu nɛ kagbanzɩ. Lɛzɩyaa n̄acakɩ kadaɣ nɛ kawayɩ. Labɩtʋ ndɩ ndɩ ndʋ rugibi lakɩ lɛ.
Tɔm piye Rugibi kɛna sɩpɔɖɩ hɔɔʋ taa mabʋ kpɛm piliŋa ŋga kalɩ kpaɖʋ 19 taa yɔ. Pamakɩ kʋnɛ nesi nɛ naŋgbanzɩ. Maɖa cɔɣʋ ɖamataɣ yem. Po-pombo wɛ ɛzɩ kelimiye yaɖɛ yɔ.
[[File:USO-Sale Sharks - 20131205 - Ballon flottant.jpg|thumb|USO-Sale Sharks - 20131205 - Ballon flottant]]
Kɩ-leeyuu patɣʋ siŋŋ kɔyɔ size, hɔlʋʋ lɛkʋ ɛcɛyɩ kɩ-tɩ nɛ kʋɖʋsɩ kpaɣla sakɩyɛ nɛ pɩkɩlɩ lɛkʋ. Lɛɛlɛɛyɔ alɩwaatʋ tʋnɛ tʋyɔ lɛ, rugibi pombo mabʋ taa, mbʋ paya se essais yɔ, ɛ-kʋɖʋmbʋ tɔkɩ kpaɣla kagbansɩ.
Nɛ yee pɛlɛɛzɩ lɛ ɛtɔɔ kpaɣla lʋbɛ. Penaliti tɔkɩ kpaɣla naadozo. Rugibi hiu nɛ kagbanzɩ n̄ɩŋgʋ kʋnɛ, kikiɖe lɩna ŋgilisi ɛjaɖɛ taa kiŋ. Nɛ kɩ-pazɩ tɔyʋ kpaɖʋ 19 taa ŋgilisi ajɛɛ kʋnʋmɩŋ taa (Ɔsɩtɩɖalɩ, nɛ [[Afrika hadɛ kiŋ]], nɛ Nuvɛlɩ zelandi, nɛ Ŋgilisi ɛjaɖɛ, nɛ pɩtasɩna Fransɩ).
[[File:USO-CAB - 20131130 - Lucas Amorosino 1.jpg|thumb|USO-CAB - 20131130 - Lucas Amorosino 1]]
Wɩlɩtʋ natʋyʋ tɔŋ kaɖʋ kpaɣɩ size caanaʋ taa rugibi tʋ lɛ soule (suuli), Sɩpɔɖɩ ŋgʋ palakaɣ siŋŋ Fransɩ ɛjaɖɛ taa hɛkʋʋ nɛ hɛkʋʋ wɛɛ taa. Sɔnɔ lɛ, tɔm piye ɖɩnɛ, ɖɩwɛna tɔbɩŋ ndɩ ndɩ. Kɩ-yɔ pɔsɔzɩɣ hɔlɩŋ mabʋtʋ tʋnɛ yɔ:
-Rugibi maɖa hiu nɛ naalɛ ŋgʋ.
-Rugibi maɖa lʋbɛ ŋgʋ pɩnaɣ 2016 taa.
-mini Rugibi piɣa n̄ɩŋgʋ.
.Rugibi 19 ɖoo pɩnaɣ 1895 taa.
[[File:RugbyPost on sunny field.jpg|thumb|RugbyPost on sunny field]]
[[Category:!Main category]]
[[Category:Sɩpɔɔrɩ]]
f07w93lg8li57s1d21wjq0qy9fj6ffy
Rugibi15
0
1027
5067
5066
2017-06-24T00:07:01Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
5067
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Rugbii]]
pv4qnzo6c5vmq9vjqg8d3hwkz0n2h7s
Rumaanii
0
1028
9932
9158
2017-11-27T07:49:36Z
Atticmaker
127
Categories amended
9932
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛjaɖɛ
| Hɩɖɛ = Rumaanii
| Hɩɖɛ2 = Roumanie
| Kɩɖaʋ kɩdɛɛka = [[File:Flag of Romania.svg|75px]]<br>Rumaanii kɩɖaʋ kɩdɛɛka
| Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ = [[File:Coat of arms of Romania Eagle.svg|75px]]<br>Rumaanii Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ
| image_map = [[File:Locator map of Romania.svg|190px]]<br>Rumaanii tɛlɛŋa
| official_languages = .
| capital = .
| government = .
| president = Ɖajaa Klaus Iohannis
| area_km2 = 238,391
| population_estimate = 19,511,000
| population_estimate_year = 2015
| population_density_km2 = 84.4
| cctld = .
}}
Rumaanii kɛna [[Eerɔpʋ tɛtʋ wandamm|Eerɔpʊ]] nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ nɛ hadɛ kiŋ taa ɛjaɖɛ naɖɩyɛ. Ɛjaɖɛ nɖɩ, ɖɩkɛna lʊbɛ (7) ñɩnɖɛ ɛyaa ɖɔʊ taa kɛ Erɔpʊ keteŋa kpeekpe taa nɛ ɖɩ-taa ɛyaa kpɛnda miliyɔɔnaa 19 942 642 kɛ pɩnaɣ 2014 taa.
Piyele pɩkɛ walanzɩ landammm taa kɔyɔ, ɛjaɖɛ ɖɩnɛ, ɖɩkɛ naklʊ ñɩnɖɩ walanzi taa. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ, ɖɩ-walanzɩ taa maɣna kilomɛtanaa 238 391.
Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩwɛ Erɔpʊ keteŋa nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ nɛ hadɛ kiŋ nɛ ajɛya wena acɔ-ɖɩ nɛ ata yɔ, anaa yɔ: [[Hɔŋirii]], [[Ukurɛnɩ]], Mɔlɩdaavii, [[Puligari]] nɛ Sɛrbii.
Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩmʊ ɖɩ-tɩ yɔɔ wɛʊ kɛ agoza fenaɣ nakʊ pɩnaɣ 1877 nɛ peeɖe ɛjaɖɛ ñʊʊtʊ kɩfalʊ payaɣ se Klaus Iohannis. Komina nɔɔ yɔɔ ɖɛyʊ yɔ Dacian Cioloș. Rumaanii kɩɖaʊ kɛtɛka wondu taa lɛ, pasaazʊʊ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa ɛyaa se pefe.
Kʊnʊŋ ŋgʊ pɔyɔɔɖɩɣ komina tʊma taa nɛ pawɩlʊ-kʊ sukulinaa taa yɔ, ŋgʊlɛ ruumɛɛ. Payaɣ Rumaanii ɛjaɖɛ taa tɛtʊ sɔsɔtʊ se Pʊkaarɛsɩtɩ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩwɛ ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ-ɖɩ se [[OTAN ŋgbɛyɛ]] yɔ ɖɩ-taa ɖooo pɩnaɣ 2004 nɛ Eerɔpʊ keteŋa taa ajɛyaa kɩkpɛndɩɣ ŋgbɛyɛ taa ɖooo [[kɔlaɣ fenaɣ]] kacalaɣ wiye pɩnaɣ 2007.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Eerɔpʋ]]
[[Category:Rumaanii]]
npgd85xcgv0s6w54go2pcclm1qsd9ju
Ruusii kʊnʊŋ
0
1030
18337
16210
2024-10-22T21:50:02Z
Putnik
5055
fix
18337
wikitext
text/x-wiki
[[File:Ruština_ve_světě.svg|frameless|right|upright=1.25]]
Ruusii kʊnʊŋ tɛ nɛ Sɩlavɩ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa kɩŋ Ɛndɩ-Erɔpʊ kʊnʊmɩŋ cejewiye taa, ɖeeɖe ɖɔɖɔ Ukranien nɛ Bielorusse pɛtɛ yɔ. Ɛyaa mba panɩʊ kʊnʊŋ ŋgʊ ɛzɩ palʊla-wɛ kɩ-taa yɔ pɛcɛzaa miliiyɔɔ waa 280.
Kɩ-kɛ Ruusii ajɛyaa kɩgbɛdʊʊ tɛ kewiyaɣ kʊnʊŋ nɛ kɩ-kɛ ajɛyaa anɛ yɔ [[Bielorussie]] nɛ [[Kazakisitanɩ|Kazakisitani]] nɛ [[Kirghizistan]] tɛ kewiyaɣ kʊnʊŋ lɛɛkʊ. Rusɩɩ kɛ ɖɔɖɔ ajɛyɛɛ wena a-wɛ a-tɩ yɔɔ a-tɛ kɩgbɛndʊʊ taa kʊnʊŋ.
Ruusii yɔɔdʊʊ ɖɔɔ siŋ [[Ukurɛnɩ]] agetaa naayɛ taa kɔzɩ haɖɛ yɔ nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa yɔ kiŋ nɛ [[Kiyɛɛvɩ|Kɩyɛɛvɩ]] tɛtʊ sɔsɔtʊ taa. Ruusii kɛ [[ONU ŋgbɛyɛ|ONU]] taa kewiyaɣ kʊnʊŋ.
Ruusii kʊnʊŋ lɩna Sɩlavɩ agbelaa kʊnʊmɩŋ taa nɛ kɩkpaɣ kɩ-tɩ nɛ Sɩlavɩ kɩbɩnʊʊ taa. Pɩlɩna Sɩlavɩ samaɣ kʊnʊŋ yɔ lɛ, Cɔɔcɩ kʊnʊmɩŋ lɩɩ, sɩlavɔnɩ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu]] ŋgbɛɣɛ yaa kɩlaʊ kɩbɩnʊʊ nɛ ɛjaɖɛ tɛ kʊnʊmŋ sakɩyɛ lɩɩna Sɩlavɩ kʊnʊmɩŋ ndɩ ndɩ cɔlɔ.
Ruusii kɩbɩnʊʊ pɔyɔɔdɔɔ kpaɣɖʊ kagbanzɩ nɛ kpaɣɖʊ hɩʊ nɛ naanza taa Sɩlavɩ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ agbelaa kʊnʊmɩŋ taa. Cɔɔcɩ taa Sɩlavɔnɩ pɩsa kɩcaɣ nɔnɔ tɛ Ruusii yɔ pɩŋ.
{| style="font-family:Microsoft Sans Serif; font-size:1.4em; border-color:#000000; border-width:1px; border-style:solid; border-collapse:collapse; background-color:white; text-align:center"
| style="width:3em"| А а
| style="width:3em"| Б б
| style="width:3em"| В в
| style="width:3em"| Г г
| style="width:3em"| Д д
| style="width:3em"| Е е
| style="width:3em"| Ё ё
| style="width:3em"| Ж ж
| style="width:3em"| З з
| style="width:3em"| И и
| style="width:3em"| Й й
|-
| К к
| Л л
| М м
| Н н
| О о
| П п
| Р р
| С с
| Т т
| У у
| Ф ф
|-
| Х х
| Ц ц
| Ч ч
| Ш ш
| Щ щ
| Ъ ъ
| Ы ы
| Ь ь
| Э э
| Ю ю
| Я я
|}
[[Category:!Main category]]
[[Category:kʋnʋmɩŋ]]
[[Category:Ruusii]]
2va8mnlr850klfaiqeqc7xenospfibk
Ruusi tɛ kpɛlɩ lɛɛzɩtʊ (Revolution russe)
0
1031
5080
5079
2017-06-24T00:07:02Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
5080
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Ruusi tɛ kpɛlɩ lɛɛzɩtʊ (Révolution russe)]]
tbi54c48yzej9mjjb9965ylq0r0db4e
Ruusi tɛ kpɛlɩ lɛɛzɩtʊ (Révolution russe)
0
1032
18377
18376
2024-12-30T18:04:27Z
Tanbiruzzaman
4504
Révocation de 2 modifications réalisées par [[Special:Contributions/2A01:CB20:40D1:4600:BCFC:73F:F9F6:25AA|2A01:CB20:40D1:4600:BCFC:73F:F9F6:25AA]] ([[User talk:2A01:CB20:40D1:4600:BCFC:73F:F9F6:25AA|discussion]]) et restauration de la dernière version réalisée par [[User:Hugo.arg|Hugo.arg]]
14242
wikitext
text/x-wiki
[[File:19170704 Riot on Nevsky prosp Petrograd.jpg|thumb|Petrograd (Saint Petersburg), July 4, 1917. Street demonstration on Nevsky Prospekt just after troops of the Provisional Government opened fire with machine guns]]
Ruusi tɛ kpɛlɩ lɛɛzɩtʊ kɛ wɛtʊ naa mba patɩŋga payɩ pɔkɔma pɛkpɛndɩ nɛ potuzina ɖoŋ ɖoŋ Tsar kewiyitu [[Ruusii (Russie)|Ruusii]] ɛjaɖɛ taa lɛɣla fenaɣ taa pɩnaɣ 1917 taa yɔ nɛ pɩnaɣ kʊɖʊmaɣ ŋga ka-taa ɖɔɖɔ aloma fenaɣ Bolchevik ɛyaa kpaɣ kewiyaɣ nɛ pasɩ [[Lénin|Lenin]] kewiyitu (kpɛndɛ ŋgbɛyɛ lɩmaɣzɩyɛ kewitu). Pɩ-tɛ lɩmaɣzɩyɛ ndɩ ɖɩpaɣzɩna you sɔsɔʊ nakʊyʊ ɛyaa hɛkʊ taa.
[[File:Stormningen_av_vinterpalatset.jpg|thumb|1927 movie "October". Seizing of Winter Palace in Petrograd by bolshevic Baltic Sailors]]
You ŋgʊ kɩɩwɛ Bolchevik ɛyaa nɛ sɔɔjanaa kʊlʊma ɛyaa nɛ pɩtasɩna ɛyaa lalaa (Makhnovchtchina nɛ tɩŋ hatʊ sɛmɩŋ sɔɔjanaa). Pɩ-tɛ you ŋgʊ kɩtɩna se Ruusi tɔsʊʊ huu ɛpasɩ yaa ɛtɔlɩ, ŋgʊ kɩɩpazɩna you ŋgʊ kɩ-tɛ alɩwaatʊ taa, nɛ sɩm ñɔɔsɩ nasɩyɛ. You ŋgʊ kɩtɛzɩna se bolchevik ɛyaa wabɩna nɛ pɩtɩŋna tɩ-yɔɔ lɛ, URSS tɛ ɖoŋ yɔɔ lɛ, paɖanɩɣ maʊ canaʊ Ampiri ajɛyɛ sakɩyɛ. Ruusi tɛ kpɛlɩ lɛɛzɩtʊ yeba nɛ pasɩ kpɛndɛ lɩmaɣzɩyɛ kewiyitu aŋgba ɛzɩ ɖeɖe nɛ sɔnɔ ɖɩnɩɣ tɔmpiye ndɩ yɔ.
[[File:Kronstadt attack.JPG|thumb|Suppression of the Kronstadt mutiny. Soldiers of the Red Army attack the island fortress of Kronstadt on the ice of the Gulf of Finland.]]
Sakɩyɛ taa lɛ, you sɔsɔʊ tɩna tɔm ndʊ, Ruusi kpɛlɩ lɛzɩtʊ kɛ alɩwaatʊ ndʊ tɩkɛ 20 kpaɣɖʊ tobi tɛ lɩmaɣzɩyɛ keem nɛ kiɖe ndɩ ɖɩtʊla ɖɩ-tɩyɔɔ pɩlɩna [[Eerɔpʋ tɛtʋ tɔm|Erɔpʊ]] taa you pɩnaɣ 1914 taa nɛ ɖɩtɛmna pɩnaɣ 1991 se URSS mʊwaa.
You ŋgʊ kɩ-tɛ ɖɔnɛ nɛ kɩ-laɣsɩ tɩŋga payi kɔna tɩlasɩ sakɩyɛ nɛ pɩkɔna ɛyaa tɔm pɔzʊʊ nɛ kpeɣtu ndɩ ndɩ. Tɔm kɛdɩyaa yaa mayaa tɛyaa nɛ pɔpɔzɩɣ pa-tɩ se lɛɣla fenaɣ tɛ lɛzʊʊ kpɛlɩ pɔzaɣ koŋ kɛ aloma tɛ lɛzɩtʊ yaawe. [[Aloma fenaɣ]] tɛ wɛtʊ ( kpɛlɩ lɛzʊʊ, kewiyaɣ tuzuu yaa pa-naalɛ tɛ kpɛndʊʊ yaawe), Ruusi ɛyaa hɛkɩŋ taa yoŋ sɔsɔŋ nɛ Soviyetiki paɣtʊ ɖoŋ ndʊ pazɩtʊ kɔna ɖɔɖɔ tɔm sakɩyɛ.
Pagbaɣa ɛyaa nabɛyɛ nɛ pasɩ-wɛ awiyaa sɔsaa cɔlɔ nɛ pɩta wɛɛna waɖɛ se pala pɔsɔɔlɩm yɔɔ tʊma. Pɩ-tɛ wɛtʊ ndʊ tɩ-tɛ ɖɩzɩtʊ pɩtɩŋna wiyaʊ sɔsɔ Alexandre 2 tʊ yɔɔ pɩnaɣ 1861 alɩwaatʊ taa kɔna ɖooo canaʊ ɛyaa ɖɔʊ tɛ ɖɩzɩtʊ. Patɩ caŋga pɛtɛzɩ pʊyɔɔ lɛ, mba pɔɖɔwaɣa-wɛ mbʊ yɔ pɛɖɛ tɛtʊ taa nɛ anasaayɩ tʊma sɔsɔna taa tʊma laɖa siŋ.
Pɩkpaɣna kpaɣɖʊ 20 pazɩtʊ alɩwaatʊ taa lɛ, Ruusi tʊma sɔsɔna hiɣ a-tɩ, nɛ ɛyaa ɖɔɔ tɛtʊ taa piŋ nɛ pʊkɔna ɛsakuliye siŋ. Sɔndʊʊ paɣzɩ kpaʊ canaʊ paɣtʊ nɛ pɩpɩsɩ tɔm sɔsɔtʊ tanɩm taa tɩnaa. Tʊma sɔsɔna hiɣ a-tɩ nɛ nesi tɛ tʊma tɩnaa ɖɔɔ tɛtʊ sɔsɔtʊ taa keeke.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Caanaʋ tɔm]]
[[Category:Eerɔpʋ]]
[[Category:Ruusii]]
2wf7g5e7qrp1k20vqv6gccvcwuxmh37
Ruusii
0
1033
18017
16598
2024-02-26T19:55:54Z
188.19.60.20
18017
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛjaɖɛ
| Hɩɖɛ = Ruusii
| Hɩɖɛ2 = Russie
| Kɩɖaʋ kɩdɛɛka = [[File:Flag of Russia (bordered).svg|75px]]<br>Ruusii Kɩɖaʋ kɩdɛɛka
| Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ = [[File:Coat of Arms of the Russian Federation.svg|75px]]<br>Ruusii Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ
| image_map = [[File:Russian Federation (orthographic projection) - All Territorial Disputes.svg|250px]]<br>Ruusii tɛlɛŋa
| official_languages = [[Rusɩɩ kʊnʊŋ]]
| capital = [[Mɔsɩkʊʊ]]
| government = .
| president = Ɖajaa Vladimir Putin
| area_km2 = 17,125,200
| population_estimate = 146,600,000
| population_estimate_year = 2016
| population_density_km2 = 8.4
| cctld = .ru, .su, .рф
}}
Kewiyisi ndɩ ndɩ kpɛndɩna nɛ pɛkɛ Ruusii ɛjaɖɛ. Ruusii ɛjaɖɛ kɩlɩna walʊʊ kedeŋa yɔɔ. Pɩnaɣ 2014 taa pakalɩ Ruusii ɛjaɖɛ samaɣ ñʊʊ, nɛ pa-tɩlɩ se kɛkpɛndɩ miiliyɔɔwaa 146 nɛ ɛyaa kagbaanzɩ. Ruusii ɛjaɖɛ wɛ Aazii tɛtʊ nɛ hayi kiŋ nɛ Eerɔpʋ ñɩndʊ pɛ-hɛkʊ taa.
Yee pɛtɛyɩ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-tɛtʊ hɔɔlɩŋ mɩnɩʊ yɔ, hɔɔlɩŋ nɩɩnʊwa nɛ nɩɩlɛ nɛ naanza nɛ pɩsɔzɩ pʊ-yɔɔ pazɩ (74,5) wɛ Azii tɛtʊ taa nɛ hɔɔlɩŋ Nɩɩlɛ nɛ kagbaanzɩ nɛ pʊsɔzɩ pʊ-yɔɔ pazɩ (23,3) ñɛwɛɛ Erɔpʊ tɛtʊ taa. Kpaɣna wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ nɛ puwolo pɩtalɩ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ, pʊ-tɔbʊʊ se kpaɣna Kaliningrad tɛtʊ nɛ puwolo pɩsɩɩnɩ Vladivostok ñɩndʊ lɛ, Ruusii ɛjaɖɛ ɖaɣlaa pɩtalɩ kilomɛtanaa 9000 nɛ pɩɖɛɛ pʊ-yɔɔ.
Nɛ kɩwalɩ pɩtalɩ kilomɛtanaa miiliyɔɔwaa hiu nɛ lʊbɛ yɔɔ. Kɩwɛna alɩwaatʊ nimasi hiu nɛ kʊɖʊm. Ruusii tɛtʊ sɔsɔtʊ lɛ Mɔsɩkuu (Moscou). [[Rusɩɩ kʊnʊŋ]] pɔyɔɔdʊʊ Ruusii ɛjaɖɛ taa. «Ruublɩ» (rouble) kɛŋna Ruusii liidiye pɔɔyaɣ. Teŋgunaa nɛ lɩŋgamɩŋ pɔcɔ Ruusii ɛjaɖɛ nɛ pɩta.
Ruusii tɛtɛɛ ñɩm ɖɔ sakɩyɛ. Tɛtɛɛ ñɩm mbʊ pɩ-taa lɛ, ɖɩnaɣ mbʊ payaɣ se uuyi (houille) yɔ nɛ fɛɛrɩ (fer) nɛ nikɛɛli (nickel) nɛ tiyamaɣ (diamant) nɛ kaɖazɩm nɛ kaazɩ (gaz) nɛ latriki miŋ weyi palabɩna lɩm yɔ. Pɩtɛkɛ piɖeke, tɛtɛɛ ñm lɛɛbʊ sɛɣa. Ñɩm ndɩ ndɩ pʊnɛ piyebina nɛ Ruusii ɛjaɖɛ kɛ ɛjaɖɛ ɖoŋ ñɩnɖɛ kedeŋa yɔɔ. Ɖoŋ ɛnʊ eyekina nɛ Ruusii ɛjaɖɛ mʊʊ tɛtʊ ndɩ ndɩ.
Kpaɣ pɩnaɣ 1980 ɖɩtɛnɖɛ nɛ puwolo pɩnaɣ 1990 kɔyɔ, ɖɩna se Ruusii kapaɣsa lɛɣzɩ. Kʊ-ɖoŋ lɩɣna tadɩyɛ cɔlɔ. Ruusii ɛjaɖɛ kpaɣ ɖɩ-tɩ se nɖɩ kɛŋna Erɔpʊ tɛtʊ nɛ Azii ñɩndʊ pɛ-hɛkʊ taa kondoloko. Ruusii ɛjaɖɛ wɛ BRICS ŋgbɛyɛ taa. Ajɛya wena awɛ ɖɔɖɔ ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩ-taa yɔ ana yɔ : Siini nɛ Ɛɛndɩ nɛ Afrɩka nɛ hadɛ kiŋ ɛjaɖɛ nɛ Presiili.
Pɩnaɣ 1913 ñɩŋga taa pañɩnaa se patɩlɩ kedeŋa yɔɔ cɩnɛ ajɛya wena a-tɔsʊʊ kɩlɩ wobunaʊ ɛsɩndaa yɔ. Pãnɩnaa lɛ, pana se ajɛya lʊbɛ ɖeke tɔsʊʊ kɩlɩna Ruusii ɛjaɖɛ tɔsʊʊ ɖɛʊ nɛ ɛsɩndaa. Tadɩyɛ nʊmɔʊ taa lɛ, ajɛya kagbaanzɩ ɖeke wɛna Ruusii ɛjaɖɛ ɛsɩndaa.
{{Eerɔpɩ}}
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Aazii]]
[[Category:Eerɔpʋ]]
[[Category:Ruusii]]
epzhuhbxw8rfkpq6kkjf8akzbvzo1ey
Ruwandaa(Ruanda)
0
1034
16368
5097
2023-05-09T03:39:10Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Ruwandaa]]
16368
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Ruwandaa]]
k9wab104tgyhd2cxb7fr3bwupt9p3s3
Ruwandaa
0
1035
14904
13140
2020-12-19T14:43:58Z
Jfblanc
190
14904
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛjaɖɛ
| Hɩɖɛ = Ruwandaa
| Hɩɖɛ2 = Ruanda
| Kɩɖaʋ kɩdɛɛka = [[File:Flag of Rwanda.svg|75px]]<br>Ruwandaa Kɩɖaʋ kɩdɛɛka
| Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ = [[File:Coat of arms of Rwanda.svg|75px]]<br>Ruwandaa Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ
| image_map = [[File:Locator map of Rwanda in Africa.svg|190px]]<br>Ruwandaa tɛlɛŋa
| official_languages = .
| capital = .
| government = .
| president = Ɖajaa Paul Kagame
| area_km2 = 26,338
| population_estimate = 11,262,564
| population_estimate_year = 2015
| population_density_km2 = 445
| cctld = .
}}
Ruwandaa ɛjaɖɛ wɛ kedeŋa yɔɔ aŋgba sakɩyɛ taa. Ɖɩwɛ [[ONU ŋgbɛyɛ|ajɛya kpɛndʊʊ ŋgbɛyɛ]] taa (ONU). Ɖɩtɛ ɖɩwɛɛ Afrɩka ajɛya kpɛndʊʊ ŋgbɛyɛ taa (UA). Pɩnaɣ 2007 ñɩŋga taa ɖɩsʊ Afrɩka ajɛya kpɛndʊʊ ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩ-taa.
Ɖɩwɛ ɖɔɖɔ Afrɩka nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ ajɛya ŋgbɛyɛ taa (CAE). Ɖɩwɛ ɖɔɖɔ Kedeŋa kpeekpe ajɛya wena ayɔɔdʊʊ [[Fransɩɩ kʊnʊŋ]] yɔ, a-ŋgbɛyɛ taa (OIF). Ɖɩwɛ ɖɔɖɔ ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ se «Commonwealth of Nations » yɔ ɖɩ-taa.
Pɩnaɣ 1962 ñɩŋga taa Ruwandaa lɩ ɖi-yomiye taa.
Kinyarwanda kʊnʊŋ pɔyɔɔdʊʊ Ruwandaa ɛjaɖɛ taa. Ɖɩ-ɛyaa wɛ piyisi hɛkɩŋ taa. Pakʊ Tuuji samaɣ pɩdɩɩfɛyɩ Ruwandaa ɛjaɖɛ taa. Kigiluu tɔm ndʊ tɩkɛŋna Ruwandaa tɔm ndʊ paasɔʊ tɩ-yɔɔ kaʊ yɔ. Pɩnaɣ [[1994]] taa, kpaɣ [[ɖomaɣ fenaɣ]] nɛ puwolo pɩtalɩ [[hasɩyaɖɛ fenaɣ]] taa kigiluu ŋgʊ kɩlaba.
==Ruwandaa caanaʊ tɔm==
Pʊcɔ anasaayɩ talʊʊ Ruwandaa ɛjaɖɛ taa alɩwaatʊ.
Pʊcɔ anasaayɩ fɛyʊʊ naŋgbaŋaɣ Ruwandaa ɛjaɖɛ taa lɛ, cejewe nɛɛlɛ (20) kekpeɣlini ɖama nɛ awɛ kpɛm. A-taa lɛ, ɖɩnaɣ Tuuji cejewiye. Tuuji cejewiye taa ñɩma lakaɣ ɖɔɖɛ pɩdɩɩfɛyɩ. Payaɣ cejewiye lɛɛɖɛ se Huutu. Huutu cejewiye taa ñɩma ñɛkɛ haɖaa. Payaɣ cejewiye lɛɛɖɛ se Tuwa. Tuwa cejewiye taa ñɩma ñɛkɛ nesi tɛɛ tʊma laɖaa. Tuwa cejewiye taa ɛyaa liɖe kɛ kaapʊwasɩ liɖe.
Pɔ-cɔzɔnaa calɩna wɛʊ Ruwandaa ɛjaɖɛ taa. Kaapʊwasɩ kɛ ɛyaa mba pataɖaɣlɩ yɔ, pɛwɛ kundulum kundulum. Tuwa cejewiya pasɩŋaɣna Ruwandaa ɛjaɖɛ taa tʊ. Paa cejewiye nɖɩ nɛ ɖi-wiyaʊ. Cejewiye wiyaʊ payaɣ se Mwami. Pɩwɛɛ se wiyaʊ ɛnʊ ɛ-caa liɖe ɛkɛ Huutu yaa Tuuji liɖe taa tʊ. Tuuji cejewiye ñazaɣna pɩdɩɩfɛyɩ cejewa lɛɛna. Halɩ pakpaɣ cejewiye nɖɩ ɖi-wiyaʊ se ɛnʊ kɛŋna Ruwandaa ɛjaɖɛ Wiyaʊ. Samaɣ yɔɔdaɣ kʊnʊŋ kʊɖʊmʊʊ. Pa-kʊnʊŋ ŋgʊ payaɣ kinyarwanda.
Cejewe kpeekpe taa ɛyaa tɩŋaɣ Ɛsɔ sɛʊ nʊmɔʊ kʊɖʊmʊʊ. Cejewiye lɛɛɖɛ taa abalʊ pɩsaɣ se ɛkpaɣ cejewiye lɛɛɖɛ taa halʊ. Halʊ ñapɩzɩɣ ɛkʊyɩ e-cejewiye taa nɛ ɛɖɛɛ ɛwalɩ cejewiye lɛɛɖɛ taa ɛyʊ. Ñɩnɩyaa ɖɔŋa ɖama hɔm Ruwandaa cejewa yɔɔ. Ñɩnɩyaa nabɛyɛ tɔŋ se paapɩzɩɣ patɩlɩ cejewiye lɛɛɖɛ nɛ lɛɛɖɛ pa-taa ɛyaa. Mbʊ yɔ, yɔɔdaɣ kʊɖʊmaɣ wɛna.
Patɩŋa pɛkpɛndɩɣ patɩɣyɩ ɖɔɖɛ nɛ tɛtʊ. Ɛlɛ, ɖɔɖɔ yɔɔ cɔnɩyʊ wɛɛ nɛ tɛtʊ yɔɔ cɔnɩyʊ ñɛwɛɛ. Sɔɔjanaa ñʊʊdʊ ñɛwɛɛ ɖɔɖɔ.
{{Afrɩka}}
[[Category:!Main category]]
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Ruwandaa]]
6h0ii3raukm4z17rd4y2lz1caphd0wy
Rwanda azɛyʋʋ tɔm
0
1036
8117
8116
2017-08-25T09:35:41Z
Gnangbade
58
8117
wikitext
text/x-wiki
[[File:LocationRwanda.svg|thumb|Ruwandaa ɛjaɖɛ]]
Ruwandaa tɛ asɛyʊʊ ŋgʊ kɩlaba yɔ, pɩkpaɣna [[ɖomaɣ fenaɣ]] lʊbɛ pɩsɩɩna [[hasɩyaɖɛ fenaɣ]] kɩyakʊ naanza wiye pɩnaɣ 1994. Payaa asɛyʋ kʋŋgʋ se kʋgʋʋlɩwa yaa ɖagʋʋlɩwa. Pɩkɛna ɛyaa mba payaɣ-pɛ se Tutsiwaa yɔ, pa-kʋʋ tɔm. [[Ruwandaa (Ruanda)|Ruwandaa]] kɛ [[Afrɩka tɛtʊ tɔm|Afrika]] keteŋga taa wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa ɛjaɖɛ naɖɩyɛ. Asɛyʊʊ kʊnɛ kɩlɩna peeɖe tɛ komina taa ñɩmba wemba payaɣ-wɛ se Hutuwaa yɔ nɛ ɛyaa mba payaɣ-wɛ se tutsi nɛ pɛwɛ ''Front Patriotique Rwandais'' (FPR) taa yɔ, pɔ-cɔlɔ; yem mbʊ se pʊyɔɔ kɛ pɛkɛ Tutsiwaa. Ɛlɛ ɛbɛ calaa: [[aloma fenaɣ]] kacalaɣ wiye pɩnaɣ 1990 kɛ mba paakɛ pɔɖɔɔnamwaa nɛ pɛwɛ ajɛya lɛɛna taa yɔ, paɖʊna nɔɔ nɛ pekpe Ruwandaa tɛtʊ taa se pamʊ kewiyaɣ nɛ malɩfanaa. Kpaagbaa'lɛ. Peeɖe komina kpaɣ lɩmaazɩyɛ se papɩzɩ nɛ pakaɖɩna-wɛ. Kacalaɣ lɛ, kɩkaɖɩɣ kɩdɩ yɔɔ nɛ koyindu weyi ɛwɛ FPR taa yɔ; nɛ nabʊlɛ taa lɛ, kɩɖɩzɩɣ Ruwandaa taa peeɖe samaɣ ŋga payaɣ-kɛ se Tutsi yɔ kadɩŋga. Ruwandaa tɛ komina takpaɣ nabʊyʊ FPR ɛsɩnda ɛlɛ, kɩñaɣ pana nɛ kɩtɛ kɩ-taa nɛ kɩɖɩzɩ Tutsiwaa mba pɛwɛ peeɖe ɛjaɖɛ taa yɔ.
[[ONU ŋgbɛyɛ]] kala mba pasɩba fenasi nasitozo nzɩ sɩ-taa mbʊ yɔ lɛ, patala ɛzɩ ɛyaa 8oo ooo mbʊ yɔ; pɩkɩlɩna Tutsiwaa. Hutuwaa mba paawɛɛ nɛ paakʊʊ Tutsiwaa yɔ, komina kpaɣ-wɛ ɛzɩ pɛkɛ ɛyaa wayɩ lɩyaa yɔ nɛ mba ɖɔɖɔ mbʊ yɔ pɔtɔyɩtɩ-wɛ payɩ. Kɩyakɩŋ mɩnɩʊ taa kpaagbaa mbʊ yɔ, ɛyaa mba pasɩba yɔ, pɩfɛyɩ yɔɔdʋʋ nɛ pɔcɔna se ɖooo mbʊ yɔ, wiɖiye ɛyaa tɔyɩtʋʋ nabʋyʋ tatalɩ mbʊ. Mbʊ pʊyɔɔ yɔ, pɔtɔyɩta ɛyaa tɔyɩtʋʋ mbʊ evemiye taa yɔ, pɩfɛyɩ yɔɔd̀ʋʋ.
Payaaʊ se génocide yaa ɛyaa tɔyɩɩtʋʋ, yaa ɖagʋʋlɩwa (kʋgʋʋlɩwa), pɩdɛkɛ sɩɖaa ɖɔʊ yɔɔ, ɛlɛ pɩlɩɣna sɩm mbʊ pasɩkɩ yɔ pɩ-cɔlɔ. Nɛ ONU lɩzɩnɑ paɣtʊ ntʊ kɛ [[saŋayɩŋ fenaɣ]] nakʊ wiye pɩnaɣ 1948 nɛ kɩyɔɔdʋʋ se ɛyaa tɔyɩtʋʋ (Ɖagʋʋlɩwa) kɛna ɛzɩma paɖɩzɩɣ samaɣ nakayɛ yaa ŋɣbɛyɛ naɖɩyɛ taa mba yɔ.
Tɛyɩtʊ ndʊ tɩwɛ Hutuwaa nɛ Tutsiwaa hɛkʊ taa yɔ, pɩlɩna ɛzɩma ɖooo Ruwandaa tɛtʊ taa ɛyaa samaɣ kɛwɛɛ yɔ, pɩ-cɔlɔ; pɩtasɩ ɖɔɖɔ lɛ, tɛyɩtʊ ndʊ tɩwɛ Hututwaa nɛ Tutstiwaa hɛkʊ taa yɔ. Pɩtasɩɩna mbʊ ɖeke; anasayɩnaa kakpacayaɣ-wɛ nɛ ndʊ tɩɩwɛɛ ɖɔɖɔ yɔ tɩwɛɛ ɖɔɖɔ. Ruwandaa tɔm tʊnɛ, tɩtɔzʋʋ ɖɔɖɔ ɖooo pɩnaɣ 1894, alɩwaatʊ ndʊ tuuɖe ɛjaɖɛ taa ñɩmba nɛ Ruwandaa ñɩnɖɛ taa mba paaɖa katʋʋ yɔ; pɩkɔɔ pɩsɩɩna pɩnaɣ 1962, alɩwaatʊ ndʊ Ruwandaa ɛjaɖɛ taa mba wɛ padɩ yɔɔ yɔ nɛ 1994 tɔm kɔŋ pɩtalʋʋ yɔ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Afrɩka caanaʋ tɔm]]
[[Category:Yoŋ]]
[[Category:Ruwandaa]]
8crxg029fsw6psh4t99f98qp5pps9tu
Rɛɛ pɔɔ
0
1037
10191
8444
2017-12-27T16:49:46Z
Gnangbade
58
liens
10191
wikitext
text/x-wiki
[[File:Flusssystemkarte Rhein 03.jpg|thumb|Flusssystemkarte Rhein 03]]
Rɛɛ pɔɔ kɛ [[Eerɔpʋ|Eerɔpʊ]] Hɛkʊ taa nɛ Wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa pɔɔ sɔsɔ. Rɛɛ pɔɔ ŋga kaɖalakɩŋ maɣna kilomɛtaa waa 1233. Pɔɔ ŋga kɛkɛna siyepɔɖɛ Erɔpʊ Rhénane taa, hɔɔlʊʊ ɖoŋ ñɩŋgʊ Erɔpʊ taa nɛ kɩ-kɛ loone ɖoŋ ñɩŋɖɛ lɛɛɖɛ kedeŋga kpeekpe taa.
[[File:Rhine_canyon.JPG|thumb|Rɛɛ Kañɔɔ]]
Rɛɛ tɛ fɛʊʊ kitibuu valanzɩ maɣna kilomɛta 198000 kpɛɛɣ ko, nɛ kɩ-kɛ [[Suwiisi]] hɔɔlʊʊ sɔsɔʊ nɛ [[Otirisi]] hɔɔlʊʊ nakʊyʊ nɛ [[Lisitɛnsɩtayɩnɩ|Liechtenstein]] maɣma mbilim nɛ [[Caama]] hɔɔlɩŋ sɔsɔŋ nɩyɛ nɛ [[Peyibaa]] nɛ [[Fransɩɩ]] hɔɔlʊʊ nɛ [[Pɛliziki|Pɛlɩzɩkɩ]] nɛ [[Lugizamburi|Lugizambur]]<nowiki/>i hɔɔlʊʊ sɔsɔʊ nakʊyʊ nɛ Italii hɔɔlʊʊ cɩkpeluu nakʊyʊ. Pɩkɛ pɔɔ sɔsɔɔ ŋga kɛgbɛndʊʊ teŋgʊ hayi ŋgʊ taa yɔ nɛ kɛ-kɛ ɖɔɖɔ lɩm pɔɔ ŋga kɔyɔ pakɩlɩ saʊ mɛlɛ naa yɔ kedeŋga kpeekpe yɔ.
[[File:Rhein 1.JPG|thumb|Rɛɛ pɔɔ]]
Kahaɣ ka-hɩɖɛ Rhénanie, pɩkɛ Caama ɛjaɖɛ taa tɛtʊ natʊyʊ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa kɩŋ, pɩkɛ Lander naalɛ Cama. Rhénanie Hayi Westphalie (Nordrhein-Westfalen) nɛ Rhénanie Palatina (Rheinland- P%.falz) ɖɔɖɔ ɛzɩ Fransɩɩ ɛjaɖɛ hɔɔlɩŋ naalɛ Hayi Rɛɛ nɛ Haɖɛ Rɛɛ.
[[File:Panorama Koblenz.jpg|thumb|Rɛɛ pɔɔ Koblenz tɛtʋ taa]]
Rɩn fɛʊʊ kɛ kamaɣ (kpaɣ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa nɛ wacɩ taa ɛjɔŋ tɛ) Meuse fɛʊʊ nɛ Ems nɛ Weser nɛ Elbe patɩŋnɛ payɩ pɛkpɛndʊ Hayi teŋgʊ taa yaa Basalitiki teŋgʊ taa nɛ [[Taaniibi pɔɔ|Taniibɩ]] ([[teŋgʊ kɩkpɛdʊʊ]]) nɛ po nɛ Rhone ([[Mediteranee teŋgu]]) taa. Rɛɛ lɩm pɔɔ kpeŋ hɔɔlʊʊ kʊyʊmʊ taa hayi yɔ hayi yɔ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa nɛ ɛjaɖɛ ageeta taa wena afɛyi ɛzɩ [[Alɩpʊwaa|Alɩpɩwaa]] nɛ Suwiisi pʊcɔ alɩpɩ suwiisi pʊɣʊ yɔ nɛ Rhénan lɔʊʊ nɛ Rɛɛ cɩkpeluu kɛtɛŋga.
[[File:Panorama cologne 20050114.jpg|thumb|Rɛɛ pɔɔ Cologne tɛtʋ taa]]
Kɛ-tɛ fɛɛʊ wala kɩtalɩ Fransɩɩ ɛjaɖɛ taa (hɔɔlʊʊ nakʊyʊ ɛzɩ Alsace-Champagne-Ardenne-Lorraine) pɩñɔtɩna Lukizambuuri tɩŋga nɛ Pɛlɛzɩkɩ nɛ [[Itaalii|Italii]] hɔɔlɩŋ cɩkpeŋ yɔ. Pɔɔ ŋga kɛtɛzʊʊ ajɛyɛ anɛ Suwiisi nɛ Otirisi nɛ Caama nɛ Peeyiba. Kapɩsɩ kamaɣ nɛ Suwiisi nɛ Liechtenstein nɛ Otirisi nɛ Caama. Kɛ-kɛ ɖɔɖɔ kamaɣ nɛ Caama nɛ Fransɩ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Pɔsɩ]]
[[Category:Eerɔpɩ]]
k4cvqlghfwnk5r2j53gzm0obmunckus
Rɛɛzɔɔ (raison)
0
1038
10983
7635
2018-01-31T09:39:56Z
Gnangbade
58
Liens
10983
wikitext
text/x-wiki
You nakʊyʊ ɛlaba ɛyaa naalɛ hɛkʊ taa kɔyɔ, pañɩnɩɣ nɛ pana se pa-taa lɛ, aca lɛlʊ tɔm. Yee mbʊ pʊwɛɛ se ɛyaa naalɛ yaa naadozo pacakɩ nɛ pɔyɔɔdɩ-tʊ nɛ pana se aca lɛlʊ tɔm. Weyi ɛca tɔm yɔ, pɔtɔŋ se ɛ-tɔm sɩba. Piyele weyi paca-ɩ tɔm yɔ, pɔtɔ se ɛlɛ tɔm ɖewa. Pʊ-tɔbʊʊ se ɛwɛna toovenum. Ɛwɛna toovenum tɔbʊʊ se ɛtɛwɛɛkɩ pʊyʊ. Mbʊʊ payaɣna fransɩɩ kʊnʊŋ taa se «raison».
Ɛlɛ, pɔtɔŋʊʊ se ɛyʊ wɛna toovenum yɔ, pʊwɛ hɔɔlɩŋ ndɩ ndɩ taa. Ɛyʊ pɩzɩɣ ɛwɛɛna toovenum tɔm hʊʊ taa. Pʊ-tɔbʊʊ se ɛ nɛ nɔɔyʊ pɛ-hɛkʊ taa tɔm natʊyʊ ɛwɛɛ nɛ payaa ɖama awiya tɛ nɛ awiya hʊʊ-tʊ nɛ pana se pɩtɛkɛ ɛnʊ cana tɔm kɔyɔ, pɔtɔŋ se ɛ-tɔm tasɩ, se ɛwɛna toovenum ɛzɩ ɖɩtɛm kɛdɩɣ nɛ pɩɖɛɛ yɔ. Ɛyʊ pɩzɩɣ ɖɔɖɔ ɛwɛɛna toovenum ɛ-lakasɩ nasɩyɛ taa.
Ɖɩkpaɣ ɛzɩ ɛyʊ nɔɔyʊ ɖu hɛñʊŋ nɛ lɛlʊ heŋ woki nɛ ekuluu. Nɛ weyi pukuluu ɛ-hɛñʊŋ yɔ, ewolo eheyi weyi ɛlɛ tɩna heŋ weyi ekuluu hɛñʊŋ mbʊ yɔ se ɛkpa e-heŋ se ikuluu ɛ-hɛñʊŋ. Yee heŋ tʊ ɛtakpa e-heŋ nɛ heŋ ɛnʊ ɛwɛɛ iwoki nɛ ikuluu lɛlʊ hɛñʊŋ mbʊ nɛ pʊwɩzɩ ɛlɛ nɛ ɛkʊ heŋ ɛnʊ ɛ-taa nɔɔyʊ yaa paa ɛɛtɩkʊ ɛ-taa heŋ naalɛ yaa paa ɩɩɖɛ naalɛ yɔɔ kɔyɔ, ɛyaa tɔŋ se ɛwɛna toovenum. Mbʊ pʊyɔɔ yɔ, ewoba nabʊlɛ nabudozo nɛ eheyi weyi ɛtɩna heŋ yɔ se ɛkpa e-heŋ se ikuluu ɛ-hɛñʊŋ nɛ ɛlɛ paatɛwɛɛ. Ŋgʊ sɔsaa tuu eduye se «Paasuu nandʊ kpou». Eduye nɖɩ ɖɩ-tɔbʊʊ kɛlɛ se tɔɔnaɣ tɩna ɛyʊ wezuu, pɩtɛkɛ nandʊ. Pɔtɔkɩ nandʊ laɣzaɣ, paatɔkɩ-tʊ haɣnaɣ.
Ɛlɛ, payaʊ se «raison» nɛ [[fransɩɩ kʊnʊŋ]] taa yɔ, pʊwɛ ndɩ nɛ toovenum mbʊ pʊ-tɔm ɖɩyɔɔdʊʊ yɔ. Mbʊ paya fransɩɩ kʊnʊŋ taa se «raison» yɔ, pɩkɛ ɛyʊ fɩtɩyɩm taa pʊyʊ nɔɔyʊ. Pʊdʊ ɛnʊ eyekina nɛ ɛyʊ pɩzɩɣ ɛwɛɛna maɣzɩm kɩban. Ɛyʊ fɩtɩyɩm taa pʊdʊ ɛnʊ eyekina nɛ ɛyʊ pɩzɩɣ ɛtɩlɩɣ kɩbandʊ nɛ kɩdɛkɛdɩm. Pʊ-tɔbʊʊ se pʊdʊ ɛnʊ ɛlakɩna nɛ ɛyʊ tɩlɩɣ se malaba pʊnɛ, pʊwɛ ɖeu, malaba pʊnɛ pɩfɛyɩ ɖeu. Ɛyʊ fɩtɩyɩm taa pʊdʊ ɛnʊ ɖɔɖɔ eyekina nɛ ɛyʊ wɛɣna maɣzɩm kɩban nɛ ɛhʊʊ tɔm ɖeu yaa ɛhʊʊ tɔm siɣsiɣ.
Mbʊ paya fransɩɩ kʊnʊŋ taa se «raison» yɔ, pʊ-tɔbʊʊ se ɛyʊ fɩtɩyɩm taa pʊdʊ ɛnʊ, ɛnʊ yekina nɛ ɛyʊ pɩzɩɛ tɩlɩ kedeŋa lɔŋ nɩɩyɛ. Pʊdʊ ɛnʊ ɛlakɩna nɛ ɛyʊ pɩzɩɣ eluki yaa ɛlɩzɩɣ pʊyʊ kɩfam nabʊyʊ. Halɩ ɛyaa mba pɔtɔŋ se pa-ñʊŋ taa cɔwa yɔ, petelesi fɩtɩyɩm taa pʊdʊ ɛnʊ. Pʊ-nʊmɔʊ taa Fransɩɩ ñɩma tuu eduye se «Weyi payaɣ se kpaazɩyʊ yɔ, ɛkɛ weyi elesi pɩtɩŋa payɩ, ɛlɛ, etelesi fɩtɩyɩm taa pʊdʊ ɛnʊ yɔ».
[[Category:!Main category]]
[[Category:Filozofii]]
4flzomqi03todbpixj31me49f40lbyu
Rɩn lɩm pɔɔ
0
1039
5126
5125
2017-06-24T00:07:03Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
5126
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Rɛɛ pɔɔ]]
9unm325d955tpmiedi2xp6gusjlwnny
Saamɩɖɛ
0
1040
9595
5130
2017-11-12T19:30:30Z
Gnangbade
58
liens
9595
wikitext
text/x-wiki
[[Kanadaa]] ɛjaɖɛ taa lɛ, payaɣ saamɩɖɛ se Ɛɛdɩ tɛ bilee. Saamɩɖɛ kɛ tɩʋ ŋgʋ kɩwɛna hatʋ n̄ɔɔɔ yɔ. Hɔɔlɩŋ weyi ɛ-taa wɩsɩ n̄akɩ yɔ, pakɩlɩɣ saamɩla hayʋʋ. Pahayɩɣ saamɩla a-pe yɔɔ. N̄ɩm ndɩ ndɩ wɛ saamɩla pe taa sakɩyɛ. Saamɩla hatʋ ɖɔɖɔ kɛ huɖe. Pɩkɛ tikuu, payaɣ se saamɩɖɛ tiku, pɩkɛ piye, payaɣ se saamɩɖɛ pijen.
Saamɩɖɛ lɩna [[Mɛkɩsiiki]] ɛjaɖɛ taa. Saamɩla kɛkɛŋna Amérindiens waa tɔɔnaɣ kajalaɣ n̄ɩŋga nɛ pʋcɔ ɖajaa Christophe Colomb fɛyɩɣ nɩŋgbaŋaɣ Amerika ɛjaɖɛ taa. Amerika ɛjaɖɛ nɛ hɛkʋ taa hɔɔlʋʋ nɛ hadɛ kiŋ nɛ hayi kiŋ hɔɔlʋʋ taa n̄ɩma pakpaɣ saamɩɖɛ se ɖɩkɛ-wɛ pʋyʋ siŋŋ pɩkɩlɩ pɩtɩŋa. Waasɩ hiu nɛ loɖo taa papazɩɣ saamɩla haɣʋ Eerɔɔpʋ tɛtʋ taa. Sɔnɔ, pahayɩɣ saamɩla kedeŋa kpeekpe. Mɔʋ pakɩlɩɣ haɣʋ kedeŋa yɔɔ cɩnɛ, patɩŋ bilee, pʋwayɩ lɛ saamɩla tɩŋɩɣna tɩŋ pe haɖaʋ nʋmɔʋ taa. Lɛɣtʋ ndʋ tɩlɩ lɛɛlɛɛyɔ nɛ pɔtɔzʋʋ pe kɩbana kɩbana nɛ pesidiɣ-yɛ nɛ lɛɛna nɛ poɖuu yɔ, piyebina nɛ pahayɩɣ saamɩla pɩdɩɩfɛyɩ Eerɔpʋ nɛ wɩsɩ ɖɩɖʋyɛ hɔɔlʋʋ taa nɛ Etaazuunii nɛ Siini pa-ajɛya taa. Pahayɩɣ-yɛ ɖɔɖɔ sakɩyɛ Afrika nɛ hadɛ kiŋ wɩsɩ ɖɩɖʋyɛ hɔɔlʋʋ taa. Pahayɩɣ-yɛ ɖɔɖɔ Argentine nɛ Eerɔpʋ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ hɔɔlʋʋ taa.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Tɔɔnasɩ]]
qlbj4yi1vohhtcfyh2pmhvvaat86krj
Safiiri
0
1041
9542
9537
2017-11-10T21:04:37Z
Gnangbade
58
liens
9542
wikitext
text/x-wiki
[[File:Sapphire cushion 4.20cts.jpg|thumb|Sapphire cushion 4.20cts]]
Ñɩɣlɩm pɩyɛ naɖɩyɛ wɛɛ nɛ payaɣ-ɖɩ se safiiri. Ɖɩwɛ ɛzɩ ñɩɣlɩm pɛ wena payaɣ se koorindɔɔ tɛ sɛɛmɩ (gemme du corindon) waa yɔ. Safiiri ñɩɣlɩm pɛ ana apɩzɩɣ awɛɛna tɔlɩm ndɩ ndɩ. Ɛlɛ, aapɩzɩɣ awɛɛna tɔlɩm kɩsɛmɩm. Ñɩɣlɩm pɛ wena payaɣ se [[rubii]]] waa yɔ, aɖeke awɛŋna tɔlɩm kɩsɛmɩm. Ɖajaa Jacques Louis ñɩnɩna nɛ ɛna se safiiri ñɩɣlɩm pɩyɛ nɛ korindɔɔ ñɩɣlɩm pɩyɛ pɛkɛ ñɩɣlɩm pɛ kʊɖʊma. Ɖajaa Jacques Louis kɛ Bournon tɛtʊ taa tʊ.
[[File:Blue Sapphire & Diamond Necklace.jpg|thumb|Blue Sapphire & Diamond Necklace]]
==Ɖenɖe tɔmpiye safiiri lɩnaa yɔ==
Tɔmpiye «saphir» lɩna [[krɛsɩ kɩbɩnʊʊ kʊnʊŋ]] taa. Kʊnʊŋ ŋgʊ kɩ-taa lɛ, payaɣ se «sappheiros», pʊ-tɔbʊʊ se pɩyɛ nɖɩ ɖɩwɛna [[yulee tɔlɩm]] yɔ. Yee tɔmpiye «saphir» ɛtalɩɩna krɛɛkɩ kʊnʊŋ tɔmpiye «sappheiros» cɔlɔ yɔ, ɖɩlɩna [[Hɛbra kʊnʊŋ]] tɔmpiye «sappir» cɔlɔ. Ebre kʊnʊŋ taa lɛ, tɔmpiye «Sappir» tɔbʊʊ lɛ se wonuu ŋgʊ kɩkɩlɩ ɖeu yɔ.
[[File:Star of India Gem.JPG|thumb|Ɛɛndɩ tɩŋga safiiri]]
Safiiri ñɩɣlɩm pɩyɛ wɛna tɔlɩm ndɩ ndɩ. Ɛyʊ pɩzɩɣ ɛna safiiri ñɩɣlɩm pɩyɛ naɖɩyɛ ɖɩwɛna kelaɣ tɔlɩm. Ɛpɩzɩ ɛna naɖɩyɛ, ɖɩɖɩ wɛna sʊtʊ tɔlɩm. Safiiri ñɩɣlɩm pɛ lɛɛna wɛna leemiŋ tɔlɩm nɛ lɛɛna ñɛwɛna kɛdaɣ tɔlɩm nɛ lɛɛna ɖɔɖɔ ñɛwɛɛna tɩŋ hatʊ tɔlɩm. Safiiri ñɩɣlɩm pɛ lɛɛna ñɛwɛɛ, afɛyɩna tɔlɩm nabʊyʊ. Safiiri ñɩɣlɩm pɛ taa lɛ, wena awɛna yulee tɔlɩm yɔ pakɩlɩ tɩlʊʊ. Payaɣ safiiri ñɩɣlɩm pɩyɛ nɖɩ ɖɩwɛna kelaɣ tɔlɩm yɔ se «Padparadja». Safiiri ñɩɣlɩm pɩyɛ nɖɩ, ɖɩtɔtɔyɩ. Ɛlɛ, nɖɩɩ pakɩlɩɣ ñɩnɩɣ.
[[File:Saphir, albite, biotite 300.4.FS2014.jpg|thumb|Saphir, albite, biotite 300.4.FS2014]]
[[Category:!Main category]]
[[Category:ñɩɣlɩm pɩyɛ]]
[[Category:Wondu]]
amx4tdal04lm0s4i3m6z75ck7az0r8g
Sahara Kañɩnbʊsaɣ
0
1043
13675
9749
2019-04-01T07:59:17Z
Gnangbade
58
liens
13675
wikitext
text/x-wiki
[[File:- panoramio - mehrdad68 (23).jpg|thumb|- panoramio - mehrdad68 (23)]]
Sahara kɛna kañɩmbʊsaɣ tɛtʊ sɔsɔtʊ ndʊ tɩwɛna Afrɩka keteŋa hɔɔlʊ nɛ kɩhayʊ kɩŋ yɔ. Kpaɣ wɩsɩ ɖʊɖuyɛ teŋʊ yaa Atlantika lɩŋgamʊ pɩwolo pɩsɩna teŋʊ kɩsɛɛmʊ lɛ, kɛdɛ ɖaalakɩŋ taa makɩɣna ɛzɩ kilomɛtanaa 7500. Pamaazɩ-tʊ tɩ tɛ ɖaalakɩŋ kpɛɛɛ nɛ pʊcɔɔ pɩta yɔ, pɩlakɩ kɩlomɛta ɛgbɔŋ hiu nɛ naalɛ. Tɛtʊ ndʊ tɩwɛ mbʊ pɩɖɛ teŋʊ lɛɛkʊ kɩsɛɛmʊ yɔɔ nɛ tɛtʊ maɣzɩya ñɔtɔŋ se pɩkɛ sahara nɛ Arabiya kañɩmbʊsaɣ tɛtʊ ndʊ tɩfaɣ Afrika wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ kpaɣ nɛ Senegalɩ pɔɔ kidiiliŋ yɔɔ pʊkɔɔ pɩtalɩ Mongolia ɛjaɖɛ taa yɔ.
[[File:Awes Valley.jpg|thumb|Awes Valley]]
Sahara kañɩnbʊsaɣ kɛnɛ wɩlɩŋ nɛ sʊŋgaɣ tɛtʊ sɔsɔtʊ kɛ kedenga kpeekpe yɔɔ.Tɩtɛyʊ Afrika keteŋa, kpaɣ kɩhayʊ ŋwolo ŋsɩɩna kɩhadɛ. Tɩwalɩ pɩŋŋŋ pɩkɔ pɩtalɩ ɛzɩ ajɛya hiu kɛ mbʊ yɔ. Ajɛya anaa lɛ: [[Alizeerii]], [[Tuniizii]], [[Marɔkɩ]], [[Liiberiya]], [[Egipiti]], [[Sudaanɩ]], [[Caadɩ]], [[Nizɛɛrɩ]], [[Maalii]], [[Moritaanii]] nɛ [[Sahara Wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ]] tɛtʊ ndʊ tɩyɔɔ hɔmtʊ wɛ tɩyɔɔ kpaɖɩɩɩ halɩ nɛ sɔnɔ yɔ. Ŋcɔnaa kɔyɔ, kañɩnbʊsaɣ tɛtʊ ndʊ tɩtaa, ɖenɖe kañɩnga wɛɛ yɔ, pɩkpaɣ hɔɔlɩŋ ɛzɩ 20% yɔ ɛlɛ pɩtaakɛ mbʊ ɛyaa kamaɣzaɣ. Nʊmɔʊ woɖaa sakɩyɛ sɩma mbʊ kañɩnbʊsa kañɩnbʊsaɣ ɛjaɖɛ kɛnaa yɔ.
[[File:Libya 5076 Tadrart Acacus Luca Galuzzi 2007.jpg|thumb|Libya 5076 Tadrart Acacus Luca Galuzzi 2007]]
Kañɩnbʊsasɩ pʊʊŋ weyi payaɣ se Grand Erg oriental ne Grand Erg Occidental yɔ. Pɩwɛɛ mbʊ lɛ nɔɔyʊ ekeŋna pʊʊ taa ñɩndʊ cɔlɔ. Ɖɩkpaɣ ɛzɩ Hoogar, Tassiili, Tibɛstɩa yɔ nɛ ɛhaɣsɩ lona yaa kañɩŋa pɛ lona. Kañɩn-piisi kpaʊ nɛ tibu, ɛwaɣsɩ nɛ pʊʊŋ Tadrart nɛ Acacusta; mbʊ pʊ wɛ sahara kañɩnbʊsaɣ ŋga kɛwɛ Liibia ɛjaɖɛ wɩsɩ ɖ,ɩɖʊyɛ nɛ nɖɩ ɖɩwɛ ɖɩ-hadɛ kiŋ taa...
Arabia kʊnʊŋ taa lɛ, sahar tɔbʊ kɛlɛ se kañɩnbʊsaɣ. Nɛ paa kʊnʊŋ ŋgʊ kɩsɩma mbʊ se Afrika tɛ kañɩnbʊsaɣ ŋga payaɣ mbʊ.Tiniri hɩɖɛ tɔbʊ se kañɩnbʊsaɣ tamacheque kʊnʊŋ taa. ŋgʊ kɛna tʊwaarɛg mɛwɛ mɛndɛ wa kʊnʊŋ nɛ hɩɖɛ kɛ Tʊwaɖɛg waa mba paha sahara wɩlɩŋ kɩkɩlɩŋ hɔɔlɩŋ taa nakʊyʊ Nigɛrɩ nɛ kɩ-hayʊ kɩŋ taa mba.
Kañɩnbʊsaɣ tɛtʊ ndʊ tɩkɩlɩna walʊ nɛ ɖɔɖɔ lɛ ndʊ pasɩma se tɩkɛ kañɩmbʊsaɣ paaa mbʊ yɔ wɩlɩŋ sɔsɔŋ wɛ peeɖe sɩŋŋŋ (tɛʊ nɩɣ ceeka ñɩɩɩ yem ɛlɛ kɩnɩɣ naayɔɔ ɖoŋ ɖoŋ). Pʊwayɩ ɖɔɖɔ lɛ, ɖɩnaɣ wɩlɩŋ tɛtʊ lone lɛɛɖɛ, tʊtʊtaa lɛ, pɔsɩ taa ɖeke kɛ papɩzɩɣ pana tɩŋ nɛ ñɩtʊ pazɩ. Lona lɛɛna taa lɛ, wɩlɩŋ maɣnaa nɛ tɛʊ nɩɣ pɩna,g taa ɛzɩ milimɛtaa naa ɛzɩ 50 mbʊ yɔ nɛ tɩŋ yaa hɔɔlɩŋ weyi ɛtaa tɩŋ kɩlɩ wɛʊ yɔ, ɛnʊ lɛ Oueds waa taa. Ɛtaa wɩlɩŋ takɩlɩ yaa nikaɣ takɩlɩ ɖɔɖɔ sɩŋŋŋ. Hɔɔlʊʊ kɩkpɩlɩɣ ŋgʊ ka-taa wɩlɩŋ kɩlaa yɔ, ɖɩpɩzɩɣ ɖɩna Sahara, Arabiya, Syria kañɩnbʊsaɣ (Syria, Jordania nɛ Irakia), Dasht-e kavir (Iran), Dasht-e Lut (Irania), Thar (India) nɛ pɩkpaɣ pɩtalɩ Asia hɛkʊ nɛ hɛkʊ taa (Karaboum, KyzylKum nɛ Chine tɛtʊ taa lɛ panaɣ Taklamakan nɛ Gobi kañɩnbʊsaɣ ɛjaɖɛ.
Mbʊ pʊkɔŋna wɩlɩŋ ɛnʊ yɔ, mbʊ lɛ se heelim mbʊ pɩmakɩ nɛ pɩkɔŋna tɛŋ yɔ, pɩfɛyɩ: hayʊ heelim nɛ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ mbʊ, nɛ wɩlɩŋ ɛnʊ ɛkɔŋnana lʊŋɩyɛ kadadayaɣ nɛ pɩleeɖuu kamaɣ tatɩɩɩ fɛyɩ ɖɔɖɔ.
{{Afrɩka}}
[[Category:!Main category]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Kañɩnbʊsasɩ]]
h27ehfnxxto00i5fqq9nss7gawcnj3l
Sahara Wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ
0
1044
16469
11356
2023-08-13T08:48:08Z
CommonsDelinker
130
Replacing Flag_of_Western_Sahara.png with [[File:Flag_of_the_Sahrawi_Arab_Democratic_Republic.png]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: vva).
16469
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛjaɖɛ
| Hɩɖɛ = Sahara Wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ
| Hɩɖɛ2 = Sahara occidental
| Kɩɖaʋ kɩdɛɛka = [[File:Flag of the Sahrawi Arab Democratic Republic.png|75px]]<br>Sahara Kɩɖaʋ kɩdɛɛka
| Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ = [[File:Bu Craa coat of arms.png|75px]]<br>Sahara Kɩɖaʋ Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ
| image_map = [[File:Locator map of Western Sahara in Africa.svg|190px]]<br>Sahara Wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ tɛlɛŋa
| official_languages = .
| capital = .
| government = .
| president = .
| area_km2 = .
| population_estimate = .
| population_estimate_year = .
| population_density_km2 = .
| cctld = .
}}
Sahara Wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ kɛna ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-walanzɩ taa maɣna ɛzɩ 266 000 km2 yɔ nɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩwɛ [[Afrɩka tɛtʋ wandamm|Afrika]] nɛ hayi kiŋ. Ajɛya wena acɔ-ɖɩ nɛ ata yɔ ɑnɑ yɔ: hayi kiŋlɛ, [[Marɔkɩ|Maarɔkɩ]], hayi nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa lɛ [[Alizeerii]], piyele kpaɣ ɛjaɖɛ nɖɩ nɛ ɖɩ-wɩsɩ taa nɛ ɖɩ-hadɛ kiŋ lɛ [[Moritaanii|Moritanii]] ɛjaɖɛ, ɛjaɖɛ ɖɩnɛ nɛ ɖɩwɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa lɛ, [[Atɩlantiki Lɩŋamʋʋ|Atɩlantiki]], wɛna.
Sahara Wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩwɛ yem kpo, nɛ kedeŋa kpeekpe ajɛya kɩkpɛndɩɣŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ-ɖɩ se [[ONU ŋgbɛyɛ|ONU]] yɔ ɖɩtɔŋ size ɖɩfɛyɩna ɖɩ-tɩ yɔɔ wɛʊ paɣtʊ natʊyʊ kpaɣ ɖooo [[Ɛsɩpaañɩ|Ɛsɩpañɔɔlɩ waa]] kʊyʊʊ peeɖɛ kpaɣ pɩnaɣ [[1976]] yɔ.
Sahara Wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩɩkɛ tɛtʊ ndʊ Ɛsɩpañɔɔlɩ kpacayaɣ yɔ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-yɔɔ you nakʊyʊ wɛɛ nɛ kɩɩtɛŋ mbʊ pʊyɔɔ yɔ Maarɔkɩ ɛjaɖɛ nɛ Araabʊ Sarawii poyou nɛ lɛlʊ se ɛnʊ tɩna, lɛlʊ ɖɔɖɔ se ɛnʊ tɩna. Alɩzeerii ɛjaɖɛ ñaɖʊ ɖɩnɔɔ ɛlɛ ɖɩtɩnɩɣ Maarɔkɩ ɛɨaɖɛ yɔɔ kɛnɛ. Kpaɣ pɩnaɣ [[1991]] lɛ, Maarɔkɩ ɛjaɖɛ kandɩɣ Sahara Wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ ɛjaɖɛ yɔɔ ɛzɩ hiuwaa litoozo mɩnɩʊ yɔɔ yɔ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Sahara Wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ ]]
k8l8j5ttddkmapm754oo3jqxxvm0uo5
Sahara nɛ Haɖɛ yɔɔ Afrika yaa Afrika kɩkpɛdʊʊ tɛ tɔm (Histoire de l'Afrique subsaharienne)
0
1045
5156
5155
2017-06-24T00:07:04Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
5156
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Afrika kɩkpɛdʊʊ tɛ tɔm (Histoire de l'Afrique subsaharienne)]]
mfd8fptdg6b8pi4webv1b03x13s6uxj
Saladin
0
1046
18434
18021
2025-04-08T22:58:31Z
CommonsDelinker
130
Removing [[:c:File:Saladin_and_Guy.jpg|Saladin_and_Guy.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Polarlys|Polarlys]] because: Copyright violation, see [[:c:Commons:Licensing|]].
18434
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Saladin
|image = Folio from The book of knowledge of ingenious mechanical devices (1354 copy). Part of a water clock (detail).jpg
|px = 190
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = Irakɩ
|Ɛ-tʋmɩyɛ = Sɔɔja
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = Tikrit, [[Irakɩ (Irak)|Irakɩ]]
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = pɩnaɣ 1137
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ = [[Tamasɩ (Damas)|Tamasɩ]], [[Siirii (Syrie)|Siirii]]
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ = [[Lakɩŋ fenaɣ]] kɩyakʋ 4 n̄ɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1193
|E-nesi ñɩɣʋ =
}}[[Fichier:Saladin_green_dashinvaine.jpg|vignette|Saladin green dashinvaine]]
Saladin yaa Ṣalāḥ ad-Dīn Yūsuf ([[arabɩɩ kʊnʊŋ]] taa lɛ صلاح الدين يوسف) yaa Selahedînê Eyûbî (kurde kʊnʊŋ taa lɛ, سەلاحەدینی ئەییووبی) palʊla-ɩ Tikrit tɛtʊ taa pɩnaɣ 1138 nɛ ɛsɩ [[Tamasɩ]] tɛtʊ taa [[lakɩŋ fenaɣ]] kɩyakʊ 4 pɩnaɣ 1193.<ref>Robert 2 (2001), ''Saladin'', {{p.|1852}}.</ref> Ɛɛkɛ kajalaɣ ɛyʊ weyi eɖiya ayoubide kewiyaɣ kɩɖɛzaɣ ŋga kaawɛ [[Egipiti]] pɩnaɣ 1169 ŋtalɩ pɩnaɣ 1250 nɛ [[Siirii|Sirii]] ɛjaɖɛ taa pɩnzɩ 1174 ŋtalɩ 1260. Ɛ-maɣmaɣ ediyi Egipiti pɩnaɣ 1169 ŋtalɩ 1193, Tamasɩ pɩnaɣ 1174 ŋtalɩ 1193 nɛ Alep pɩnaɣ 1183 ŋtalɩ 1193. Ɛ-hɩɖɛ an-Nāsir tɔbʊʊ se weyi ɛmʊʊ wabɩtʊ Ɛsɔ cɔlɔ yɔ nɛ Saladin tɔbʊʊ se Tisuu yɔɔ siɣsiɣ wɛtʊ.
[[Fichier:Jan_Lievens-_King_Guy_of_Lusignan_and_King_Saladin.tif|vignette|Jan Lievens- King Guy of Lusignan and King Saladin]]
Yûsuf, Ayyûb pɩɣa, palʊla-ɩ Tikrit Tigre yɔɔ ɛ-tɛ nɛ Kurde nɛ tɩmʊʊ liɖe kɔyɔ nɛ Dvin, Arménie kɩbɩnʊʊ. Patɩ lʊla-ɩ kpa lɛ, ɛ-ñɩma kʊyɩ Tikrit nɛ pɛɖɛɛ Zengi, atabeg Mossoul. Ɛyʊ ɛnɛyɔ ɛlɛ kpa-ɩ se ɛkɛ Baalbek komina ñʊʊ tʊ nɛ Shirkuh (Saladin ekpele) sɔɔja sɔsɔ ɛ-sɔɔjana taa.
[[Aloma fenaɣ]] kɩyakʊ 16 pɩnaɣ 1169, Franc sɔɔjana pɔnɔɔ ɖɛyʊ kɔyɔ Amaury 1 [[Jeruzalɛm|Jeruzalem]] ñɩnʊ kʊyɩ Ascalon nɛ ɛtalɩ Egipiti [[aloma fenaɣ]] kɩyakʊ 25 nɛ ɛtalɩna Byzantin mɛlɛna nɛ ɛdʊ mbʊ payɩ palakɩna you yɔ Damiette ɛsɩnda. Saladin maɣzɩ nɛ ɛtɔŋ se [[Kɛɛrɩ]] tɛtʊ tɔñɔɔzɩta tɩ-tɩ nɛ sɔndʊ kpaɣ-ɩ se ɛɛkʊyɩ tɛtʊ ndʊ tɩ-taa nɛ ɛɖɛɛ you nɛ Damiette. Etiyina sɔɔjana nabɛyɛ nɛ pɔnɔɔ ɖɛyaa kɔyɔ e-ekpele Sihab al-Din Mahmoud nɛ e-kouu Taqi al-Din Omar.
Pɩkɔma pɩnaɣ 1174 alɩwaatʊ taa lɛ, Wɩsɩ Ɖɩlɩyɛ taa politiki tɔm saa mɩŋ nɛ pɩkɛdɩna Saladin. Jerusalem taa lɛ, wiyaʊ Amaury 1 sɩ nɛ eyele kewiyaɣ ɛjaɖɛ nɛ pɩɣa cikpelaɣ nakɛyɛ, Baudoun 4 ɛlɛ ñɛkɛ canaɣ. Kewiyaɣ pʊnʊyʊ Miles Plancy tʊ ñaakpakʊʊ paɣtʊ kɩbandʊ Egipiti yɔɔ kɛlɛ kewiyaɣ kʊyɩna-ɩ. Alep taa lɛ, Nur ad-Din ñeyebina kewiyaɣ nɛ pɩɣa As-Salih Ismail al-Malik, ɛlɛ Nur ad-Din tɛtʊ taa sɔɔjana agʊla kandʊʊ kewiyaɣ pɩnʊyʊtʊ yɔɔ, nɛ kouu nɔɔyʊ palɩzɩ ɛlɛ kewiyaɣ taa nɛ ɛlɛ ñakʊyʊ nɛ wɛ.
Pɩkɔma pɩnaɣ 1176 alɩwaatʊ taa lɛ, Saladin kpaɣ halʊ Ismat al-Dîn, ɛlɛ kaakɛ Damas Unur pɛlɔ nɛ ɛkɛ Nûr al-Dîn lelu politiki nesi ɖɔkʊʊ nasɩyɛ taa. Ɛɛwɛna pɩnzɩ pɩtalɩ ɛzɩ 40 mbʊ yɔ mbʊ pʊyɔɔ yɔ ɛɛtɛma walʊʊ Nûr al-Dîn pɩnaɣ 1147 nɛ ɛtapɩzɩ ɛtasɩ lʊlʊʊ pɩɣa nɛ Saladin. Ɛlɛ, paa mbʊ ɛnɛyʊ ɛɛsɔɔla-ɩ piŋ ɛzɩ ɛ-takayasɩ kɩmamasɩ nzɩ etiyana-ɩ yɔ sɩ-tʊzʊʊ yɔ, ŋgʊ pɩɩwɩɣa-ɩ Harrân tɛtʊ taa, nɛ ɖɔkɔtɔ naa la lɩmaɣza ɛzɩma paapɩzɩ nɛ peheyi-ɩ ɛ-halʊ sɩm tɔm yɔ (Ismat kaatɛma sɩbʊ alɩwaatʊ ndʊ pɩwɩɣa Saladin yɔ, nɛ peteheyi-ɩ pɩkɔɔ pɩtalɩ fenasɩ naalɛ wayi pɩcɔ peyele ɛnɩɩ-tʊ).
== Notes et références ==
[[Category:!Main category]]
[[Catégorie:Ɛyaa sɔsaa]]
[[Catégorie:Abalaa sɔsaa]]
3vuar86elta5nqrbzw8iot8rhnq3suj
Salaŋ fenaɣ kɩyakʋ 30ñɩŋgʋ, kʋnʋmɩŋtaalɩzɩnaʋ wiye
0
1047
5161
5160
2017-06-24T00:07:04Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
5161
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Kʋnʋmɩŋ taa lɩzɩnaʋ wiye]]
6vu2btqfksei36ptl53z9rtgf10wq8m
Sambii
0
1049
18470
18059
2025-05-03T14:43:54Z
Ziv
5363
→ File replacement: jpg/png/gif to svg vector image ([[:c:GR]])
18470
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛjaɖɛ
| Hɩɖɛ = Sambii
| Hɩɖɛ2 = Zambie
| Kɩɖaʋ kɩdɛɛka = [[File:Flag of Zambia.svg|75px]]<br>Sambii Kɩɖaʋ kɩdɛɛka
| Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ = [[File:Coat of arms of Zambia.svg|75px]]<br>Sambii Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ
| image_map = [[File:Locator map of Zambia in Africa.svg|190px]]<br>Sambii tɛlɛŋa
| official_languages = .
| capital = .
| government = .
| president = Ɖajaa Hakainde Hichilema
| area_km2 = 752,618
| population_estimate = 17,351,708
| population_estimate_year = 2018
| population_density_km2 = 17.2
| cctld = .
}}
Sambii kɛna [[Afrɩka tɛtʊ tɔm|Afrika]] nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa ɛjaɖɛ naɖɩyɛ nɛ ɖɩfɛyɩ teŋgu nakʊyʊ cɔlɔ kaʊ. Ɛaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩwɛ ajɛya wena ayɔɔdɩɣ [[Englɩsɩɩ kʊnʊŋ|Aŋgilisi kʊnʊŋ]] nɛ payaɣ-yɛ se Commonwealth yɔ a-taa.
Pɩnaɣ 2010 taa palabɩ kɩgalʊʊ lɛ, ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa ɛyaa kpɛndɩ miliyɔɔnaa hiu nɛ naatozo. Ɛjaɖɛ ɖinɛ ɖɩ-tɛtʊ sɔsɔtʊ yɔ [[Luzakaaa (lusaka)|Luzakaa]].
Ɖooo lɛ ɛyaa mba payaɣ se Pɔcimɛnɩwaa yɔ mba kaalɛɣna caɣʊʊ peeɖe. Ɛyaa panɛ paakɛ akpaama nɛ tɩŋ-pee tɔɔyaa. Puwayɩ fayɩɩɩ yɔ kɛ Pantʊʊwaa woba nɛ pɛwɛɛ peeɖe ɖɔɖɔ pɩnzɩ mɩnɩŋ nanza taa. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lakɩŋ nɛ tɛtɛ kpɩna nayɛ nayɛ wɛɛ nɛ ɖɩhayɩyɛ wɛɛ nɛ pɩwalɩɣ walɩɣ yɔɔ.
Ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa sɔnzɩ nɛ kʊnʊmɩŋ pɛwɛ ndɩ ndɩ nɛ pɩsa nɛ pɩsa nɛ paa anɩ ɛpɩzɩ nɛ ɛnɩna lɛlʊ lɛ palɩzɩ kʊnʊŋ kʊɖʊmʊʊ ŋgʊ panɩɩ nɛ pawɩlɩ-kʊ sukulinaa taa yɔ. Nɛ kʊnʊŋ ŋgʊ pɔyɔɔdɩɣ yɔ ŋgʊ lɛ aŋgilisi.
{{Afrɩka}}
[[Category:!Main category]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Sambii]]
6tnh8iza4131cmwsnjtqftmrj5y2hhw
Sambɛzɩ lɩm pɔɔ
0
1050
5174
5173
2017-06-24T00:07:04Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
5174
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Sambɛzɩ pɔɔ]]
cgrbx4so7lj6vlnli96v0svi5sjfuct
Sambɛzɩ pɔɔ
0
1051
7572
5179
2017-07-25T22:35:55Z
Gnangbade
58
7572
wikitext
text/x-wiki
[[File:Zambezi_River_near_Zambezi_Town.jpg|thumb|Sambɛzɩ Pɔɔ vers Sambɛzɩ Tɛtʋ]]
Sambɛzɩ kɛ Afrika nɛ Haɖɛ kiŋ lɩm pɔɔ sɔsɔɔ. Ka-ɖakɩŋ maɣmaɣ yɔ lɛ, kɛ-kɛ pɔɔ naanza ŋga Afrika kedeŋga pɔsɩ sɩnɛ sɩ-wayi [[Niili Pɔɔ]] nɛ [[Koŋgo Pɔɔ]] nɛ [[Niger pɔɔ|Nizɛɛrɩ pɔɔ]] nɛ. Sambɛzɩ pɔɔ ŋga kaɖalakɩŋ maɣna kilomɛta waa 2750. Kɛ-tɛ ɖɩlɩyɛ taa kɔyɔ [[Sambii (Zambie)|Sambii]] ɛjaɖɛ taa, katɩŋna tobi kooyiŋtʊʊ [[Aŋgoola (Angola)|Aŋgoola]] ɛjaɖɛ taa nɛ kɛtɛzʊʊ Sambii ɛjaɖɛ ɖeeɖe kapɩsɩ kamaɣ kɛ-nɛ Namiibi ɛjaɖɛ nɛ [[Simbaabuwee (Zimbabwe)|Simbaabuwee]] nɛ kɛ-tɛzʊʊ [[Moozambiki (Mozambique)|Moozambiki]] ɛjaɖɛ ɖeeɖe kɛkpɛndʊʊ [[Ɛndɩ teŋgu]] taa yɔ.
Sambɛzɩ lɩm pɔɔ nga kɛ-tɛ pɔlɔkʊʊ walanzɩ maɣna kilomɛta waa 1330000 kpɛɣɛ ko nɛ tɛŋ weyi ɛtɩna kɛ-tɛ su yɔ ɛnɩɣ kamɩŋ fenaɣ nɛ lakɩŋ fenaɣ kɛnɛ. Kɛ-tɛ caɣyɛ taa kpɛntʊ wɛ nabʊyʊ taa yɔɔyɔ, kpaɣna 2 000 pɩtalɩ 3 000 m3/s, ɛlɛ, kadalɩɣ 32 800 m3/s lɛlaɣ fenaɣ taa pɩnaɣ 1956 taa. Pɔsɩ cɩkpesɩ nzɩ sɩkpɛndʊʊ kada yɔ, nzɩ yɔ Kafuu nɛ Siirɛ ŋga kɛ-kɛ [[Malawii (Malawi)|Malawii]] kujomuu tɛ pɔɔ ŋga kalɩzʊʊ lɩm yɔ. Cɩnɛ nɛ peɖɔ mbʊ lɛ, padɩ ɖʊ-kɛ koŋdoloko waa kɩgbanzɩ tɛtʊ naa pɛnɛ pada. Ndʊ yɔ Chinyingi nɛ Katima Mulilo nɛ Fikitoriya lɩm kɩfalɩm taa nɛ Chirundi nɛ Tete.
[[File:Victoria Falls gorge1.jpg|thumb|Victoria Falls, gorge 1]]
Fikitoriya lɩm kɩfalɩm mbʊ Sambii nɛ Sɩmbaabuwee pɛtɛyʊʊ yɔ nɛ pɩpɩsɩ lɩm ɖɩvalɩyɛ lone sɔsɔyɛ kedeŋga kpeekpe taa nɛ kɩvalanzɩ mazʊʊ maɣna mɛta waa 1700 nɛ kʊ-kʊkʊmɩyɩŋ taa mazʊʊ maɣna mɛta waa 108, pɩsa ɛsɩyɛgbena lone Sambɛzɩ pɔɔ yɔ. Lɩm ɖɩlɩyɛ cɔlɔ ɖɩfalɩyɛ taa pɔɔ kpeŋ Barotseland kɛdɛŋga taa nɛ kawadɩ alɩwaatʊ nabʊyʊ nabʊyʊ. Pɔɔ ɖɩkpende taa lɛ, katɩŋgʊ kɩɖe tɛ pɔɔ, ŋga ɖɩyaɣ se Canyon basaltique nɛ kɛtɛŋ handala fɛʊʊ ŋgʊ kɩwɛ camɩyɛ nɛ pasa lɩm ɛwadɩyɛ yɔ yɔ. Paa kɛwɛ kaɖɛ ɛzɩma yɔ kɛwɛna hɔɔlɩŋ sakɩyɛ weyi ɛyɔ pasaɣ kpiyiŋ yɔ.
[[File:Victoria_Falls_from_the_air_1972.jpg|thumb|Victoria Falls from the air 1972]]
Sambɛzɩ pɔɔ ɖɩlɩyɛ wɛ ahɔya kajɩka kɩkpɛda Sambii nɛ hayi kɩŋ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa kɩŋ. Pɔɔ sɔsɔ ŋga katɩŋna tɩŋ piyasɩ nzɩ sɩ-yɔ wɛ tɩŋ hɔtʊ nɛ hayi kɩŋ ɛzɩ mɛta waa 1500 nɛ teŋgʊ ɖeeɖe. Luangwa nɛ Kafuu kɛnɛ pɔɔsɩ kɩkpɛndasɩ sɔsɔsɩ Sambɛzɩ kideŋ lɩmɩyɛ ñɩŋgʊ yɔ. Kafuu tɛ walanzɩ mazʊʊ taa lɛ, kɛwɛna mɛta waa 180 ɖama ɖɩgbɛdɩyɛ taa. Kɛnɛ Luangwa tɛ ɖama kpɛndʊʊ taa lɛ, sambɛzɩ pɔɔ sʊʊ Moozambiki taa.
Kajalaɣ anaasayɩ weyi ewoba nɛ ɛna Sambɛzɩ pɔɔ sɔsɔ yɔ ɛnʊ lɛ David Livingstone, ɛ-tɛ ɛjaɖɛ takʊʊ Bechuanalan pɩnaɣ 1851 nɛ 1853 taa. Pɩnzɩ naalɛ yaa natozo wayi lɛ, etiɣ Sambɛzɩ nɛ haɖɛ ɛtalɩ ɛwadɩyɛ taa ɖɩsʊyɛ nɛ ɛ-nʊmɔʊ ŋgʊ kɩ-ta lɛ, ɛlɩɩ Fikitoriya lɩm kɩfalɩm yɔ. Kpaɣna pɩnzɩ 1858 ndalɩ 1860 John Kirk tɩŋga-ɩ. Livingstone kpazɩ pɔɔ pɩtɩŋna Kongone ɛwadɩyɛ ɖɩsʊyɛ taa ɖɔɖɔ polɩŋ nɛ lɩm kɩfalɩm, nɛ pɩkpaʊ nɛ mbʊ yɔ ɛhɛɛ pɔɔ kɩkpɛnda Siiri nɛ ɛtalɩ Malawii kujomuu.
[[File:Zambezi delta.jpg|thumb|Zambezi delta]]
Sambɛzɩ pɔɔ wɛna hoɖe nɛ pɩcɛyʊʊ alɩwaatʊ tɩŋga, pɩlɩna pʊyɔɔ lɛ, kɛdɛkɛ wiɖi habɩyɛ sɔsɔyɛ ndɩ ɖɩyɔɔ pɔɖɔŋ nɔmɔŋ sɔsɔŋ yɔ. Ɛlɛ egeetiye taa lɛ, pʊwɛ kɛlɛʊ se ɛyaa ewoki nɔmɔŋ patɩŋgʊna pɔlɔkɩŋ pɔɔ kpeekpe yɔ mbʊ se patɩŋna nɔmɔŋ kɩbɩŋ weyi e-feɖeʊ yaa nabʊyʊ taa lɛ, lɩm liba-ɩ nɛ papɩzʊʊ powoki haɖa ageeta naayɛ taa pɔɔ kidemɩŋ yɔ nɛ mɛlɛ naa.
Sambɛzɩ kadɩtɩnɛ kaɖalakɩŋ taa mbʊ yɔ kondoloko naa kɩgbanzɩ yeke wɛna kʊyɔ nɛ lɛɛkʊ kɛ naŋgbanzɩ ɖɔnaa tɛ ñɩŋgʊ. Ɛlɛ hɔɔlɩŋ sakɩyɛ taa yooŋ mɛlɛ naa pɔɔyɩŋ kpakʊʊ ɛyaa nɛ lɔɔɖa pɔɔ yɔ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:pɔsɩ]]
696opi9ozm658fnf5ytv8j0lizzaqjg
Sansɩkrɩtɩ kʊnʊŋ
0
1053
14641
10040
2020-06-23T16:51:15Z
Gnangbade
58
Image and links
14641
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Grantha_Consonants.gif|vignette|Grantha Consonants]]
Sansɩkratɩ kʊnʊŋ kɛ Ɛndɩ-Erɔpʊ kʊnʊŋ ɛndɩ-aryɛnɛ cejewiye taa, ŋgʊ pɔyɔɔdɔɣ [[Ɛɛndɩ]] kedeŋga nɛ haɖɛ yɔ. Ɖeeɖe nɛ sɔnɔ yɔ tɩlɩyaa sɔsaa nabɛyɛ ɖɩnaɣ-kʊ yɔɔdʊʊ nɛ pɔsusuu tɔm lɩzɩya ŋgbɛ tʊma nɛ pɔɖɔkʊ ɖama yɔɔdɩnaʊ yaa naʊ Sansɩkrɩtɩ taa.
Sansɩkratɩ kɛ Ɛndɩ nɛ Puda Ɛsɔ tɔm mʊyaa tɛ takayaɣsɩ taa kʊnʊŋ nɛ ɖɔɖɔ tɔm kɩmamatʊ nɛ tɩlɩyɛ tʊmɩyɛ tɛ kʊnʊŋ nɛ pɩlɩna hɩɖɛ ndɩ ɖɩyɔɔ lɛ, paɖɩna-kʊ labɩnaʊ tʊmɩyɛ ɖɔɖɔ ɛzɩ Latɛŋ yɔ Wɩsɩ Ɖɩɖʊyɛ kedeŋga taa ɛzɩ Ɛsɔ tɔm takayaɣsɩ taa kʊnʊŋ nɛ ɛzakuliye kʊnʊŋ nɛ ɖɔɖɔ ɖama hɛkʊ taa kʊnʊŋ.
Pɩnaɣ 1981 ɛyaa kɩgalʊʊ wɩlʊʊ se kɩnɩyaa kɩɩtalɩ ɛyaa kudokiŋ 6100 nɛ pɩnaɣ 1961 lɛ ɛyaa ñɔtɩna ɛzɩ 194400 mba pa-lakɩnɛ-kʊ nɛ tʊmɩyɛ ɛzɩ kʊnʊŋ naalɛ ŋgʊ. Kɩ-kɛ kewiyaɣ kʊnʊŋ Ɛndɩ ɛjadɛ taa. Sansɩkrɩtɩ tɔmpe cɔlʊʊ wɛna tɔmɩŋ kpiyiyu camɩyɛ.
Sansɩkrɩtɩ lɩna Ɛndɩ Erɔpʊ kʊnʊmɩŋ cejewiye taa, Ɛndɔ-Ɩranɩyɛnɩ pɩlɩŋga taa, Ɛndɩ-Arɩyɛnɛ (indo-aryenne) tɛ pɩtɛ pɩlɩŋga taa. Sansɩkrɩtɩ caɣ siŋ Ɛndɩ nɛ hayi kɩŋ kʊnʊmɩŋ, ɛzɩ ɖɩkpaɣ [[Ɛndɩ kʊnʊŋ|Hindi]] nɛ [[Urduu kʊnʊŋ|Urduu]] nɛ Bengalɩ nɛ Marathii nɛ Kasemɩrɩyɛ nɛ Punabɩ nɛ [[Nepaalɩ]] nɛ ɖɔɖɔ Romanɩ (tsigane).
Sansɩkrɩtɩ kɩ-hɩɖɛ keeke kɛlɛ, saṃskṛtam pʊtɔpʊ se camɩyɛ tɛzʊʊ kɛ ɖeɖe ɖeɖe tɔm. Ɖooo pitihiɣ lɛ, payaɣa-kʊ yaa pasɩma-kʊ nɛ matʊ tʊnɛyɔ भाषा (bhāṣā), वाच् (vāc) yaa शब्द (śabda), tɔmʊʊ, kʊnʊŋ, panɩ sansɩkrɩtɩ taŋ ɛzɩ kɩwɛ kiyeke kɛlɛʊ lɛ, tɔmʊʊ tɔbʊʊ kɩndʊʊ ɛzɩ गीर्वाणभाषा (gīrvāṇabhāṣā), Ɛsɔnaa tɛ kʊnʊŋ wɩlɩɣ pɩŋ se kɩ-kɛ Ɛsɔ kɩlaʊ tɛ kʊnʊŋ.
Kpaɖɩŋ sakɩyɛ alɩwaatʊ taa lɛ, Sansɩkrɩtɩ kɛ tɩlɩyɛ kʊnʊŋ ɖɔɖɔ kpagba matʊ kʊnʊŋ nɛ Ɛsɔ kɩlaʊ tɛ kʊnʊŋ nɛ lɔnzɩzɩyɛ kpɛlɛkʊ tɛ kʊnʊŋ. Kɩ-kɛ ɖama hɛkʊ taa wala yɔɔdɔɣ Ɛndɩ nɛ [[Aazii tɛtʋ wandamm|Azii]] Wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa kɩŋ kʊnʊŋ ɛlɛ, [[Pɛrɩsanɩ kʊnʊŋ]] wɛ kɩɖɔnʊʊ-kʊ alɩwaatʊ ndʊ malɩŋ you laɖa kɔŋ lɛ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:kʋnʋmɩŋ]]
[[Category:Ɛɛnduuyism]]
[[Category:Ɛɛndɩ]]
[[Category:Nepaalɩ]]
nbqjsktx1p2rqj6jlhhrh8ht9eq94av
Santrafri (République centrafricaine)
0
1054
16370
5188
2023-05-09T03:39:30Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Santrafriki]]
16370
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Santrafriki]]
hj50vp6ivu6kbi4eh2nwphdruuik589
Santrafriki
0
1055
14382
13148
2019-09-22T16:38:01Z
Holder
40
14382
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛjaɖɛ
| Hɩɖɛ = Santrafri
| Hɩɖɛ2 = République centrafricaine
| Kɩɖaʋ kɩdɛɛka = [[File:Flag of the Central African Republic (3-5).svg|75px]]<br>Santrafri Kɩɖaʋ kɩdɛɛka
| Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ = [[File:Coat of arms of the Central African Republic (1958-1963).svg|75px]]<br>Santrafri Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ
| image_map = [[File:LocationCentralAfricanRepublic.svg|190px]]<br>Santrafri tɛlɛŋa
| official_languages = [[Fransɩɩ kʊnʊŋ|Fransɩɩ]]
| capital = [[Paŋgii]]
| government = .
| president = Ɖajaa Faustin-Archange Touadéra
| area_km2 = 622,984
| population_estimate = 4,709,000
| population_estimate_year = 2014
| population_density_km2 = 7.1
| cctld = .
}}
Santrafriki kɛna Afrika nɛ hɛkʊ nɛ hɛkʊ taa ɛjaɖɛ. Ɖɩ-taa ɛyaa kpɛndɩ 4 500 000 nɛ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-walanzɩ taa maɣna 623 000 km2. Ajɛya wena acɔ-ɖɩ nɛ a-taa yɔ analɛ: [[Kameruni]] kɛ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa, hayʊ kiŋ lɛ [[Caadɩ]], wɩksɩ ɖɩlmiyɛ taa lɛ [[Sudaanɩ|Suudaŋ]] nɛ [[Sudaanɩ Hadɛ Kiŋ|Suudaŋ nɛ hadɛ]] ñɩŋgʊ poiyelɛ nɛ ɛjaɖɛ nɖɩ nɛ hadɛ kiŋ lɛ [[Kɔŋgo Pirazaaviili|Koŋgoo-Pirazaaviili]] nɛ [[Kɔŋgo Kinsasa|Koŋgoo-Kiŋsasa]].
Ɛjaɖɛ nɖɩ ɖiwɛ Afrika ajɛya kɩkpɛndɩɣ ŋgbɛyɛ taa, Afrika hɛkʊ nɛ hɛkʊ ajɛya kɩkpɛndɩɣ ŋgb,ɛyɛ taa nɛ ajɛya we na awɛ kañɩnbʊsaɣ ŋgbɛyɛ taa yɔ. Santrafreiki ɛjaɖɛ tɛtɛɛ ñɩm ɖɔɔ: Iiraaniyɔm wɛɛ Ɔɔrɩ nɛ diyamaɣ pɛwɛɛ ɖɔɖɔ pɩtasɩna karasim.
Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩmʊ ɖi-tɩ yɔɔ wɛʊ lɛ, ñʊntɩnaa ntɩ ntɩ kaacaɣ kpelaɣ yɔɔ. Jean-Bedel Bokassa kaakɛ ñʊʊtʊ weyi yɔ pɩtɩkɛ nɔɔyʊ lɩzɩna-ɩ ɛlɛ ɛmaɣmaɣ ɛkpaɣna kewiyaɣ ŋganɛ ɖoŋ.
Kacalaɣ caca ŋgʊ pɔtɔɔ camɩyɛ yɔɔlɩɩɩ kɛ pɩnaɣ 1993 yɔ, palɩza Ange-Félix Patassé se ɛkɛna peeɖe ɛjaɖɛ ñʊʊtʊ. Patasɩ tɔwʊ kɛ pɩnaɣ [[2003]] lɛ François Bozizé wabɩ-ɩ nɛ ɛlɛ kpaɣ kpelaɣ. Bozizé kʊɖʊm ɛnʊ paɖaɣna lɩzɩɣ pɩnzɩ [[2005]] nɛ [[2010]] ɖɔdɔ. Pʊkɔma pɩnaɣ [[2013]] lɛ, politiki ŋgbɛyɛ naɖɩyɛ kpaɣ kpelaɣ, nɖɩ lɛ Selka.
{{Afrɩka}}
[[Category:!Main category]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Santrafriki]]
cgkyzt3bk8uoj6lipdi01jpytni5brp
Sao Paolo
0
1056
15081
12616
2021-10-10T19:57:36Z
Lucas Landin
3316
15081
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Montagem_São_Paulo.jpg|vignette|Montagem São Paulo]]
Sao Poolo kɛna [[Piresiili]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ sɔsɔtʊ natʊyʊ. Tɛtʊ tʊnɛ tɩwɛ Piresiili ɛjaɖɛ nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ nɛ hadɛ kiŋ. Pɩnaɣ 2014 taa paakalɩ kigalʊʊ lɛ, ɛyaa mba pana tɛtʊ tʊnɛ tɩ-taa yɔ paakpɛnda ɛyaa miliyɔɔnaa 11 895 893 nɛ tɛtʊ tʊnɛ tɩ-walanzɩ landammm taa maɣna ɛkɩtaarɩnaa ɛzɩ 152 300 yaa kilomɛtanaa 1 523 yɔ. Mbʊ yebina nɛ pɛkɛdɩna tɛtʊ ndʊ nɛ lɛɛtʊ ndʊ tɩwɛ Preeziili ɛjaɖɛ taa kɔyɔ, tɩ-taa kɛ ɛyaa kɩla ɖɔʊ nɛ yee pɩkɛna [[Amerika nɛ hadɛ tɛtʋ (Amérique du Sud)|Amerika Latini]] hɔɔlʊʊ taa kɔyɔ, ndʊ kɛŋna natʊlɛ ñɩndʊ ɛyaa ɖɔʊ taa.
[[Fichier:Novo Vale do Anhangabaú.jpg|vignette|Vale do Anhangabaú]]
Keteŋa kpeekpe ta lɛ, Sao Poolo tɛtʊ taa ɛyaa kɩlɩɣ [[Pɔrɩtɩgɛɛ kʊnʊŋ]] kɛ yɔɔdʊʊ. Amerika kɩteŋa taa lɛ, tɛtʊ ndʊ tɩ-taa ɛyaa tɩkɩla ɖɔʊ yɔ ndʊ lɛ: [[Mɛkisiikoo (Mexico - ville capitale)|Mɛkisiikoo]], [[Niyuu Yɔrɩkɩ]] nɛ Sao Poolo ñɩndʊ. Pɩkɛ keteŋa kpeekpe taa kɔyɔ, Sao Poolo tɛtʊ kɛŋna kagbaanzɩ ndʊ kɛ kɛ ɛyaa ɖɔʊ taa. Preeziili ɛjaɖɛ taa lɛ, Sao Poolo tɛtʊ kɛlɛ tɛtʊ sɔsɔtʊ ndʊ tɩ-taa tɔsʊʊ nɛ ɛsɩndaa wobu wɛɛ yɔ.
Ɛzɩ ajɛya lɛɛna taa tɛtʊ sɔsɔtʊ ñɩnɩɣʊ se tɩnɛ lɛɛna taa ñɩndʊ ɛlakɩ ɖama nɩnaʊ nɛ taabalɩyɛ tʊmɩyɛ yɔ, Sao Poolo tɛtʊ nɛ ajɛya lɛɛna taa tɛtʊ sɔsɔtʊ sakɩyɛ nina ɖma nɛ alaki tʊma kʊɖʊma. Tɛtʊ ndʊ, tɩwɛ keteŋa kpeekpe ajɛya nayɛ taa: Afrika taa, Amerika taa, Azia taa, Eerɔpʊ taa nɛ Oseyani taa. Ajɛya ana, akpɛnda 42 nɛ kacalaɣ tɛtʊ yɔ Miilaŋ, [[Itaalii]] ɛjaɖɛ taa ɖooo pɩnaɣ 1962 nɛ wayɩ wayɩ tɛtʊ lɛ, [[Alizee]] tɛtʊ, [[Alizeerii]] ɛjaɖɛ taa pɩnaɣ 2005.
[[Fichier:Cardim_sp_Martinelli.JPG|vignette|Cardim sp Martinelli]]
Kʊnʊŋ ŋgʊ pɔyɔɔdʊʊ tɛtʊ tʊnɛ tɩ-taa yaa komina tʊma taa nɛ pawɩlʊ-kʊ sukulinaa taa yɔ, ŋgʊlɛ, [[Pɔrɩtɩgɛɛ kʊnʊŋ|pɔrɩtɩgɛɛ]]. Payaɣ tɛtʊ tʊnɛ tɩ-tɛ maalika yɔɔ cɔnɩyʊ kɩfalʊ se.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Tɛtʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Ameriki nɛ hadɛ kiŋ wandamm]]
[[Category:Pireziili]]
ppa383m7k217n1os4hfe6rq6cxlwth4
Sao Poolo (São Poolo)
0
1057
16372
5204
2023-05-09T03:39:50Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Sao Paolo]]
16372
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Sao Paolo]]
r8knao58vrii2eaf36t44r9rqe3gjs5
Satirini
0
1059
15883
15846
2022-01-26T21:24:45Z
Kwamikagami
1467
15883
wikitext
text/x-wiki
[[File:Saturn (planet) large.jpg|thumb|Satirini]]
Satirini (kɩɖaʊ: [[File:Saturn symbol (fixed width).svg|16px|♄]]) kɛna [[wɩsɩ]] cɔɔʊ taŋgalam tɩyɩŋga looɖo ŋga wɩsɩ posinau taa nɛ tɩyɩŋga ŋga yɔ naalɛ ŋga palɩka nɛ yʊŋ hɩlɩmaɣ nɛ paɣlɩka taa ɖɔɖɔ.
Tɩyɩŋga kanɛ kɛ-ɛsɩnda kɔyɔ wɩsɩ cɔɔʊ taŋgalam tɩyɩŋga ŋga payaɣ se [[Siipitɛɛrɩ (Jupitère)|Siipitɛɛrɩ]] yɔ. Wɩsɩ cɔɔʊ taŋgalam tɩyɩŋga Satirini kanɛ paanaɣ-kɛ nɛ ɛsɛ anɛ cɩkpɛndɩɣ taa ɖooo tataa cɩnɛ ɛzɩ lɛɛsɩ yɔ ɛlɛñɩnɩyaa nakɛ ɖooo ɖeɖe tɔm kpɛlɛkɩtʊ kɔŋ.
[[File:Saturn false color Voyager-1.jpg|thumb|Satirini false color Voyager 1]]
Wɩsɩ cɔɔʊ taŋgalam tɩyɩŋga kanɛ, roma mba sɔdɩŋ tɔm kpɛlɛkɩtʊ taa lɛ payaɣ-kɛ se tiitani Kronosi nɛ pɩlɩna Krɛɛkɩ mba mʊya tɔm taa hɩla wena pɛcɛlaɣ mbʊ pɩpaɣlaɣ sɩŋŋŋ yɔ.
Satirini tɩyɩŋga kanɛ kapaɣla sɩŋŋŋ ɛzɩ Siipitɛɛrɩ, [[Iiranisi (Uranus)|Iirannisi]] nɛ [[Nɛptiini (Neptune)|Nɛptiini]]. Satirini tɩyɩŋga taa wɛ heɣlimaɣ nikaɣ ŋga ɛzɩ Siipitɛɛrɩ yɔ. Tɩyɩŋga kanɛ kɛ-hɛkʊ taa fawʊ cɩŋga kɩla wɩsɩ cɔɔʊ taŋgalam tɩyɩŋga [[Tɛtʋ]] ɛzɩ nakʊ nɛ hɔɔlɩɣ yɔ nɛ tɩɩŋga ŋga ka-taa nɛ iidirozɛnɩ nɛ eliyom.
[[File:Saturn family.jpg|thumb|Satirini cecewiye : Dione, Tethys, Mimas, Enceladus, Rhea nɛ Titan. Voyager I]]
Satirini kɩla Tɛtʊ tɩyɩŋga yʊŋ hɩlɩmaɣ ɛzɩ tam 95 yɔ nɛ paɣlɩka taa lɛ pɩtalɩɣ ɛzɩ tam 900 yɔ. Tɩɩŋga kanɛ kɛwɛna tɩyɩnzɩ kɩmalasɩ sakɩyɛ nɛ sɩ-taa lɛ papɩzaa pana 53. Sɩ-taa sɔsɔɔ kɛ payaɣ se Tiitanɩ.
[[File:Saturn's ring plane.jpg|thumb|Saturn's ring plane]]
Heɣlim mbʊ pɩwɛ tɩyɩŋga kanɛ ka-taa yɔ pɩɖɛʊ taa pisɩɣ pɩtalɩ ɛzɩ kilomɛtanaa 1 800 kɛ ñɩɣyʊ kʊɖʊmʊ yɔɔ; pʊtɔbʊʊ se pɩkɩlɩ kpekpeka kɛ Siipitɛɛrɩ ñɩmbʊ ɛlɛ pɩɩtalɩɣ kpidisiɣ kɛ heɣlim mbʊi pʊbʊ wɛ Nɛptiini taa yɔ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Wɩsɩ cejewiye]]
[[Category:Tɩnzɩ lɛɣtʋ]]
j94bxawkyvofxj7q0hbwwopwkxw9reb
Satyajit Ray
0
1060
10436
5217
2018-01-02T10:50:20Z
Gnangbade
58
liens
10436
wikitext
text/x-wiki
Satyajit Ray ([[Mɩsɩkʋm fenaɣ|mɩsɩkʊm fenaɣ]] kɩyakʊ 2 pɩnaɣ 1921 ŋtalɩ [[ɖomaɣ fenaɣ]] kɩyakʊ 23 pɩnaɣ 1992). Ɛyʊ ɛnɛyɔ takayasɩ mayʊ nɛ hendu mayʊ bengali [[Ɛndɩ]] ɛjaɖɛ taa. Palʊla-ɩ [[Kalikuta|Kalkuta]] koboyaɣ ɖɩɣa nakɛyɛ taa, ɛ-caa kɛ takayasɩ mayʊ nɛ ɖɔɖɔ keɣsɩ takayasɩ mayʊ bengali (Sukumar Ray), S. Ray la sukuli Presidency college nɛ pʊcɔ ɛsʊʊ Visva-Bharati, sukuli kɩtɛzʊʊ taa, ŋgʊ [[Rabindranath Tagore]] kaatʊla Santiniketan tɛtʊ taa yɔ.
Cejewiye kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ wɩlɩɣ se Satyajit Ray talɩɣ ɛzɩ kpaɖɩŋ hiu mbʊ yɔ. Upendrakishore Raychowdhury, Ray cɔzɔ kaakɛ takayasɩ mayʊ nɛ takayasɩ taa kɛlɛmɩŋ lɩzɩyʊ, ɛkɛ ɛyʊ yɔɔ lɩmaɣza kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ tʊ ɛkɛ takayasɩ lɩzɩyʊ nɛ tɩyɩnzɩ yɔɔ kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ tʊ. Ɛɛkɛ awiya taa wiyaʊ nɔyʊ Brahmo Samaj tɛtʊ taa, pɩɩkɛ Krɩstʊ ñɩma tɛ Ɛsɔ sɛtʊ ŋgbɛyɛ nɛ ɛyaa mba palʊba lɛzɩtʊ kɔɔ kpaɣɖʊ 19 alɩwaatʊ taa kɛ Bengale yɔ.
Ray, palʊla-ɩ Kalikuta, Sukumar nɛ Suprabha Ray palʊlana-ɩ. Ɛ-caa sɩba lɛ, ɛɛwɛna pɩnzɩ ɛzɩ natozo mbʊ yɔ nɛ hɔʊ cɛyɩ kɩ-tɩ mbʊ pazɩ Suprabha kaawɛna yɔ. Pʊwayɩ lɛ, Ray la tɔsʊʊ kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ Presidency Cɔlɛgɩ sukuli taa kɛ Kalikuta tɛtʊ taa, paa ɛ-liu sɔɔlɩm ewokina-ɩ nɛ nesi tɛɛ keɖeɣa tʊma yɔɔ kɔyɔ. Pʊkɔma pɩnaɣ 194à alɩwaatʊ taa lɛ, e-ɖoo seɣti-ɩ se ɛla sukuli kɛ Visva-Bharati sukuli ŋgʊ Rabindrabath Tagore kaatʊla Santiniketan tɛtʊ taa yɔ. Ray etisi se ɛɖɛɛ mbʊ pʊyɔɔ yɔ hɔɔlʊʊ taa lɛ, ɛsɔɔlɩ Kalikuta tɛtʊ nɛ hɔɔlʊʊ lɛɛkʊ lɛ, ɛ-pɩjatʊ lɩmaɣzɩyɛ lɛɛɖɛ yɔ se ɛnʊ wɛ lɔŋ camɩyɛ ɛ-ñʊʊ taa kɛ Santiniketan tɛtʊ taa.
Ray kʊyɩ Santiniketan pɩnaɣ 1943, nɛ pʊcɔ ɛtɛzɩ e-sukuli tʊmɩyɛ pɩnzɩ kɩgbanzɩ taa nɛ ɛpɩsɩ Kalitkuta ɖenɖe pamʊ-ɩ tʊmɩyɛ takayasɩ kɩsʊsasɩ tʊmɩyɛ naɖɩyɛ taa [[Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ|Piritaniiki]] tɛtʊ taa, D.J.Keymer. Pamʊ-ɩ tʊmɩyɛ nɖɩ ɛzɩ junior visualiser (pʊtɔbʊʊ se lɩzɩyʊ cikpelu) nɛ pɛhɛyɩ-ɩ liidiye nɖɩ payaɣ roupii yɔ kɛ roupii naa 80 fenaɣ sɩkɩ lɛ.
Nɛ ɛzɩma nesi tɛ keɖeɣa tʊmɩyɛ kɛdɩna Ray pɩtɩɩfɛyɩ mbʊ nɛ ɖɔɖɔ sakɩyɛ taa palakaɣ-ɩ camɩyɛ mbʊ lɛ, pʊkɔna kɔkɔɖɛ naɖɩyɛ Piritaniiki ɛyaa nɛ Ɛndɩ ɛyaa hɛkʊ taa (pɛhɛyaɣ kajalaɣ ñɩma ɖeu), nɛ Ray tɔŋ se pɩjama pɛ-kɩyakʊ laɖaa sakɩyɛ. Pʊkɔma ɛzɩ pɩnzɩ 1943 taa lɛ, pamʊ Ray tʊmɩyɛ Signet Press tʊmɩyɛ taa, pɩɩkɛ takayasɩ lɩzʊʊ ɖɩɣa kɩfala nakayɛ ŋga D.K. Gupta kaatʊla yɔ.
[[Category:!Main category]]
mttigi25d16vx1xbv24chc7rjinf3tm
Saxofonɩ(Saxophone)
0
1061
16373
5219
2023-05-09T03:40:00Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Sakɩsofonɩ]]
16373
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Sakɩsofonɩ]]
qckvy3mqhkf7ht67z4bi8z0bz23fa1l
Sakɩsofonɩ
0
1062
14359
10573
2019-07-25T07:57:07Z
SimmeD
2090
([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Sax1.JPG]] → [[File:Yamaha YAS-25 Alto Saxophone 20080502.jpg]] [[c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] (meaningless or ambiguous name)
14359
wikitext
text/x-wiki
[[File:Yamaha YAS-25 Alto Saxophone 20080502.jpg|thumb|Sakɩsofonɩ]]
Sakɩsofonɩ kɛna [[minziiki]] wonuu kɩ-hʋlʋʋ n̄ɩŋgʋ. Kɩwɛ ɖasɩ hɔʋ taa kɛnɛ. Ɖa-caa Adolphe Sax lɩsaɣna-kʋ, ɛkɛ [[Pɛliziki]] tʋ. [[Fransɩɩ]] tɛtʋ sʋsɔtʋ taa ndʋ paya-tʋ size [[Paarii]] yɔ, tɩ-taa kɛ pɛcɛlɛyɩ yaa ɛmʋ sɩmtʋ takayaɣ kɛ evemiye 21 n̄ɩŋgʋ wiye kɛ pɩnaɣ 1846 taa kɛ [[lakɩŋ fenaɣ]] alɩwaatʋ taa. Pɩtɔpɔzɩ size pamazɩnayɩ yaa pamazɩ size ɛwɛzɩɩ saxhorn yɔ.
Mbʋ yɔ, ɛlɛ wɛ mba palakɩ wɛ nɛ kuwiviɖi yɔ pɔ-hɔʋ taa kɛnɛ. Ɖa-caa kʋɖʋm weyi ɖɩtɛma ɛ-hɩɖɛ tɩlɩɣ size Adolphe Sax yɔ ɛlɩza kʋ-kʋ ɖɔɖɔ. Sakɩsofonɩ kʋnɛ, palaba-kʋ nɛ lɛɛtɔŋ( laiton) kɛnɛ. Ɛlɛ, pɩtɛkɛ wonuu ŋgʋ kɩɖeke koŋ palakɩna-kʋ. Pabɩzɩɣ pala-kʋ ɖɔɖɔ nɛ kuwiviɖi, yaa liidiye, yaa wonuu ŋgʋ pabɩzɩɣ pɛmɛɛdɩ yɔ, yaa sika liidiye pɔɔyaɣ.
[[File:Wayne Shorter at the Teatro degli Arcimboldi.jpg|thumb|Wayne Shorter at the Teatro degli Arcimboldi]]
Sakɩsofonɩ kʋnɛ, kʋ-tɔnʋʋ yaa kɩ-labɩnaʋ wonuu wɛna hɔɔlɩŋ naadozo. Sakɩsofonɩ ŋgʋ, ɖɩtɛma tɩlɩɣ size palaba-kʋ nɛ lɛɛtɔŋ (laiton). Kɩ-hɔɔlɩŋ naadozo ɛnʋ, patʋlayɩ pɔŋ yaa pataaɖɩɩ kɩtaaɖɩŋ kɛ ɛ-tɔnʋʋ lɛɛtɔŋ (laiton) kʋnɛ kʋ-yɔ.
Kɩ-yɔ kɩlabɩm naadozo mbʋ yɔ: kɔɔrɩ koniki (conique), nɛ kɩ-kpekeduu, nɛ pɩtasɩna kɩ-suluu ŋgʋ kʋ-ɖʋkʋʋ yaa kɩ-kpɩtɩna lɛɛba mba panaalɛ yɔ. Soo nimaɣ lakɩna nɛ wilitu yaa tilitu lɩɩ camɩyɛ kɛ ka-n̄amsʋʋ alɩwaatʋ taa.
[[File:Sounding range of soprano saxophone.png|thumb|Sounding range of soprano Sakɩsofonɩ]]
[[File:Range_saxophone_alto.png|thumb|Alto Sakɩsofonɩ range]]
[[File:Sounding range of tenor saxophone.png|thumb|Sounding range of tenor Sakɩsofonɩ]]
[[Category:!Main category]]
[[Category:Minziiki]]
[[Category:Minziiki wondu]]
34fed38yr97hrpak42edeuoltu585xn
Saɣʊʊ tʊmɩyɛ
0
1063
11894
11893
2018-03-07T20:09:09Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Saɣʊʊ tʊmɩyɛ (sculpture)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Saɣʊʊ tʊmɩyɛ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
11894
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Ahmetkaracalar.JPG|vignette|Ahmetkaracalar]]
Saɣʋʋ tʋmɩyɛ kɛ sakɩyɛ yaa samaɣ ɖaɣna yaʋ size sɩɣgbelasɩ tʋmɩyɛ. Saɣʋʋ tʋmɩyɛ yaa sɩɣgbelasɩ tʋmɩyɛ kɛna tʋmɩyɛ nɖɩ ɖɩ-taa poluki yaa palɩzʋʋ anjaʋ waa ndɩ ndɩ nɛ pɩtɩŋgɩna wondu kɩsaɣtʋ labɩnaʋ nɛ pɩpɩsɩ yaa pɩcɛlɛ wɛɖʋ kam nakʋyʋ ɛzɩ kɩpaɣlaka pɔzʋʋ yɔ. Tʋmɩyɛ kɩsaɣyɛ ,ɖɩnɛ, ɖɩpɩzʋʋ ɖɩwɛ sɩɣgbelasɩ tɩyɛ ɛzɩ pamaʋ yaa payaʋ nɛ fransɩ kʋnʋŋ taa size "ronde-bosse (statuaire)".
Saɣtʋ tʋmɩyɛ ɖɩnɛ, ɖɩpɩzʋʋ ɖɔɖɔ ɖɩlɩzɩ yaa ɖʋlʋ wondu nɛ tɩwɛɛna wɛtʋ ɛzɩ payaʋ nɛ fransɩ kʋnʋŋ taa size "haut-relief", nɛ "bas-relief", nɛ pɩtasɩna "modelage" ɖɔɖɔ kɛ mbɩ yɔ. Saɣʋʋ tʋmɩyɛ ɖɩnɛ, ɖɩsaɣyʋ kɛ paya size saɣyʋ yaa sɩɣgbelasɩ saɣyʋ. Ɛsaɣkɩ paa wonuu ŋgʋ lɛ nɛ pʋmʋna kʋ kɛ kɩɖalakɩŋ yaa kʋkʋkʋyɩmɩŋ taa nɛ kʋɖɔkʋʋ kpɩtʋ taa ɖɔɖɔ kɛ camɩyɛ siŋŋ. Kɩ-hɔɔlasɩ tɛ kpɩnaʋ tɛ camɩyɛ size pɩpɩsɩ wonuu kam kɛ payana fransɩ kʋnʋŋ taa size "soudure yaa assemblage".
[[Fichier:Berthold_Dietz_an_Skulptur_Lots_Weib.jpg|vignette|Berthold Dietz an Skulptur Lots Weib]]
Tɔm piye saɣʋʋ wɩlɩʋ yaa tʋkʋʋna kpaɣgba kɛ saɣʋʋ tʋmɩyɛ wonuu kɩlabʋʋ. Tɔm piye saɣʋʋ kiɖe yaa ɖɩlɩyɛ keekee wɛ latɛŋ kʋnʋŋ taa kɛnɛ. Tɔm piye nɖɩ, pama ɖɩ fransɩ kʋnʋŋ taa se «sculpture» nɛ ɖɩlɩɩna latɛŋ matʋ ɛzɩ pɔtɔŋgʋ kʋkʋ taa size «sculpere» yɔ. Kʋnʋmɩŋ ɛnɩ ɛ-naalɛ e-tomba : [[Fransɩɩ kʊnʊŋ|fransɩɩ kʋnʋŋ]] taa «sculpture» nɛ [[Latɛŋ kʊnʊŋ|latɛŋ kʋnʋŋ]] taa «sculpere» tɔbɩŋ wɛ kɩmaŋ.
Yee ɛyʋ ɛnɩ n̄ata kɛ fransɩ kʋnʋŋ taa size «sculpture» nɛ ɛnɩ ɖɔɖɔ kɛ latɛŋ kʋnʋŋ taa size «sculpere» kɔyɔ, ɛkpakʋ kpaɣgba size kutoliŋ yaa tɔbɩŋ kɛlɛ size saɣʋʋ yaa kaʋ hɔɔlasɩ lɩzʋʋ yaa kaʋ faʋʋ hɔɔlasɩ ndɩ ndɩ. Tɔm pe ana a-naalɛ (sculpere, nɛ sculpture) a-kutoliŋ yaa a-tɔbɩŋ wɩlɩʋna tɛyɩtʋ kɛ saɣʋʋ (sculpture) nɛ lɛzɩŋ lɩzɩtʋ yaa katɩzɩnaʋ (modelage) pa-naalɛ pɛ-hɛkʋ taa. Ɖɩɖɔkɩ size wondu kɩsaɣtʋ pɩzʋʋ pɩkɛ kaaŋ yaa pɛ (pierre), nɛ pɩkɛ ɖɔɖɔ [[Mɔɔyɛ|mɔɔ]] (os).
[[Fichier:MODESTO_AGUILAR.JPG|vignette|MODESTO AGUILAR]]
Saɣʋʋ tʋmɩyɛ ɖɩnɛ, nɖɩ wɩlʋʋna ɖoo lɔndaa pɛ yaa kaaŋ saɣtʋ wazaɣ fevere n̄ɩŋga kɛ ɖoo ɖomuu tɛ ɛzakuliye alɩwaatʋ taa. Pɩkpaʋʋ nɛ kpaɖʋ yaa wɛɛ hiu (10) n̄ɩŋgʋ taa kɛ mbɩ yɔ, pɔyɔɔdaɣ tɔm piye nɖɩ payaɣna yaa pamana fransɩ kʋnʋŋ taa size «ymagier» yɔ ɖɩ-tʋmɩyɛ ɖeke. Tɔm piye nɖɩ-ɩ pɛlɛɛzana nɖɩ pamana fransɩ kʋnʋŋ taa size saɣʋʋ tʋmɩyɛ (sculpteur) yɔ. Saɣʋʋ tʋmɩyɛ kɛna ɖama kpɛndʋʋ yaa sakɩyɛ nɩnaʋ tʋmɩyɛ kʋɖʋm ɖɩyɛ labʋ kpɛndʋʋ. Saɣʋʋ tʋmɩyɛ kpɛm ɖɩnɛ, ɖɩwɛna n̄ʋʋ tʋ kʋɖʋm nɛ paya-ɩ size wɩlɩyʋ.
[[Category:!Main category]]
3oy1kh3rjjp59dnp1e6by33oyiu1p6w
Seelandɩ-Kɩfalʊʊ (Nouvelle-Zélande)
0
1064
16375
5230
2023-05-09T03:40:20Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Seelandɩ Kɩfalʊʊ]]
16375
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Seelandɩ Kɩfalʊʊ]]
bx2mp2koebt3ewk46t2u5oofqamyfeh
Seelandɩ Kɩfalʊʊ
0
1065
18563
16608
2025-11-02T02:16:09Z
Kagawan
5600
18563
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛjaɖɛ
| Hɩɖɛ = Seelandɩ-Kɩfalʊʊ
| Hɩɖɛ2 = Nouvelle-Zélande
| Kɩɖaʋ kɩdɛɛka = [[File:Flag of New Zealand (WFB 2004).gif|75px]]<br>Seelandɩ-Kɩfalʊʊ Kɩɖaʋ kɩdɛɛka
| Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ = [[File:Coat of arms of New Zealand.png|75px]]<br>Seelandɩ-Kɩfalʊʊ Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ
| image_map = [[File:Map of New Zealand (blank).svg|190px]]<br>Seelandɩ-Kɩfalʊʊ tɛlɛŋa
| official_languages = .
| capital = .
| government = .
| president = Abiɖe Elizabeth II
| area_km2 = 268,021
| population_estimate = 4,695,530
| population_estimate_year = 2016
| population_density_km2 = 17.2
| cctld = .
}}
'''Seelandɩ Kɩfalʊʊ''' kɛna [[Oseyanii tɛtʋ wandamm|Oseyaanii]] taa ɛjaɖɛ nɛ ɖɩwɛ [[Pasifiki Lɩŋamʋʋ]] nɛ kɩ-wɩsɩ ɖɩlɩyɛ nɛ hadɛ kiŋ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩkɛ tɛʈʊ ñabɩ ndʊ lɩm cɔ-tʊ nɛ pɩta yɔ nɛ ɖiposina Ositiraalii nɛ kilomɛtanaa ɛzɩ kutokiŋ naalɛ yɔ. Tɛtʊ sɔsɔtʊ natulɛ kpɛndɩna nɛ pɩla Seelandɩ Kɩfalʊʊ mbʊ yɔ. Tɛtʊ ñbɩ cikpetu natʊyʊ wɛɛ ɖɔɖɔ: Sitewarɩti nɛ Saatam.
Seelandɩ-Kɩfalʊʊ kʊnɛ kɩ-tɛ caanaʊ tɔm wɛ tobi yem mbʊ pʊyɔɔ yɔ, ɛyaa pazɩʊ caɣʊ peeɖe yɔ pɩtɩkɩlɩ leeɖɩɣ.
Sɩŋŋŋ taa lɛ Maworiti mba woba peeɖe kpaɣ pɩnzɩ 1050 nɛ 1300 taa nɛ pʊcɔ [[Eerɔpʋ tɛtʋ wandamm|Erɔpɩ]] mba ñatalɩ peeɖe kɛ pɩnaɣ 1642. Ɛlɛ [[Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ|Pɩritaaniki]] mba kpacayɩʊna-ɖɩ kaɣlaa kpaɣ lɛlaɣ fenaɣ looɖo wiye pɩnaɣ 1840. Pɩtɛ efemiye wiye ɖɔɖɔ Seelandɩ Kɩfalʊʊ ŋgʊ kɩtɔkɩ kɩ-ɛjaɖɛ kasandʊ sɔsɔtʊ.
Ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩmʊ ɖɩ-tɩ yɔɔ caaɣʊ kɛ [[salaŋ fenaɣ]] 26 pɩnaɣ 1907 ɛlɛ pɩnaɣ 1947 taa kɛ Seelandɩ Kɩfalʊʊ ŋgʊ kɩpaɣzɩʊ kɩ-tɩ yɔɔ wɛʊ yeli. Kʊnʊŋ ŋgʊ pakɩlɩɣ yɔɔdɩɣ yɔ, ŋgʊ lɛ [[Englɩsɩɩ kʊnʊŋ|Eŋgilisi]], ŋgʊ pawɩlɩɣ sukulinaa taa nɛ komina tʊma taa. Pɔyɔɔdɩɣ ɖɔɖɔ tɩgbayɩŋ kunʊŋ nɛ maworii kʋnʋŋ ɖɔɖɔ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Ositraalazii wandamm]]
[[Category:Seelandɩ Kɩfalʊʊ]]
5ko1yjml3rtzenx1llwk756lv4oityx
Senegaalɩ
0
1066
18027
16656
2024-03-13T10:23:18Z
Minorax
2000
vva
18027
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛjaɖɛ
| Hɩɖɛ = Senegaalɩ
| Hɩɖɛ2 = Sénégal
| Kɩɖaʋ kɩdɛɛka = [[File:Flag of Senegal.svg|75px]]<br>Senegaalɩ Kɩɖaʋ kɩdɛɛka
| Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ = [[File:Coat of arms of Senegal.svg|75px]]<br>Senegaalɩ Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ
| image_map = [[File:Locator map of Senegal in Africa.svg|190px]]<br>Senegaalɩ tɛlɛŋa
| official_languages = .
| capital = .
| government = .
| president = .
| area_km2 = 196,712
| population_estimate = 13,567,338
| population_estimate_year = 2013
| population_density_km2 = 68.7
| cctld = .
}}
Seneegaalɩ kɛna Afrika nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa ɛjaɖɛ naɖɩyɛ nɛ ajɛya ; wena acɔ-ɖɩ nɛ ata yɔ ana yɔ : ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩhayi kiŋ ŋe ɖɩ-wɩsɩ ɖilɩyɛ taa ɖɔɖɔ lɛ [[Moritaanii]] nɛ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa lɛ [[Atɩlantiki Lɩŋamʋʋ|Atɩlantiki Lɩŋgamʊʊ]] piyele nɛ hadɛ kiŋ lɛ, [[Maalii]], [[Kinee-Konakrii|Kinee Konakrii]] nɛ [[Kinee-Pɩsaʊ|Kinee Pɩsaʊ]].
Pɔɔ ŋga payaɣ se Kambii yɔ ka-lɩm kpeŋ Senegalɩ tɛtʊ taa. Payaʊ se Senegaalɩ yɔ, pɩlɩna pɔɔ sɔsɔwa ŋga kekpeŋ peeɖe nɛ payaɣ-kɛ se Senegaalɩ Pɔɔ yɔ nɛ pɔɔ kanɛ kakpakɩɣ nɛ Kinee pʊʊ ŋgʊ payaɣ se Futa-Jalɔŋ yɔ kɩ-taa. Peeɖe lʊŋgɩyɛ nɛ yolim pɛtɛyɩ ɖama.
Senegaalɩ wɛ Afrika ajɛya kɩkpɛndɩɣ ŋgbɛyɛ nɛ tɔsʊʊ hʊʊ nɛ liidiya kɩkpɛndɩɣ ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ se [[Afrika Wɩsɩɖʋɖʋyɛ Ajɛyɛ Tɔsʋʋ Ŋgbɛyɛ (CEDEAO)|CEDEAO]] yɔ ɖɩ-taa. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩwɛ ɖɔɖɔ Afrika ajɛya kɩkpɛndɩɣ ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ ɖɩɖɩ se [[Afrika kɩkpɛndʊ ŋgbɛyɛ|UA]] yɔ ɖɩ-taa ɖɔɖɔ, pɩtasɩna kedeŋa kpeekpe ajɛya wena akpɛnda nɛ ayɔɔdɩɣ faransɩɩ nɛ payaɣ se [[OIF ŋgbɛyɛ|Frankofonii]] a-ŋbgɛyɛ taa.
Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-ñʊʊtʊ kɩfalʊ payaɣ se Mackɩ Sall nɛ palɩza-ɩ ɖooo [[ɖomaɣ fenaɣ]] naalɛ pɩnaɣ 2012 taa.
{{Afrɩka}}
[[Category:!Main category]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Senegaalɩ]]
b7nys16frj8gmbau0ip57ymucegpfd9
Serge Prokofiev
0
1067
16003
8527
2022-05-09T12:37:35Z
CommonsDelinker
130
Removing [[:c:File:Andrej_Hoteev_in_Hamburg_Prokofiev_recital_1991(1).tif|Andrej_Hoteev_in_Hamburg_Prokofiev_recital_1991(1).tif]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Gbawden|Gbawden]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:Andrej Hot
16003
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Serge Prokofiev
|image = Sergei Prokofiev circa 1918 over Chair Bain.jpg|thumb|Sergei Prokofiev
|px = 190
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = [[Ruusii]]
|Ɛ-tʋmɩyɛ = [[Minziiki]] laɖʋ
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = Sontsovka
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = [[ɖomaɣ fenaɣ]] kɩyakʊ 23 pɩnaɣ 1891
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ = [[Mɔsɩkʊʊ]]
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ = [[lakɩŋ fenaɣ]] kɩyakʊ 5 pɩnaɣ 1953
|E-nesi ñɩɣʋ =
}}
Serge Prokofiev (yaa Ruusi kʋnʋŋ matʋ taa lɛ, Сергей Сергеевич Прокофьев), palʊla-ɩ [[ɖomaɣ fenaɣ]] kɩyakʊ 23 pɩnaɣ 1891 alɩwaatʊ taa kɛ Sontsovka (Ekaterinoslav komina taa kɛ [[Ruusii]] tɛ Ampiiri taa) ɛsɩ [[lakɩŋ fenaɣ]] kɩyakʊ 5 pɩnaɣ 1953 [[Mɔsɩkʊʊ]] tɛtʊ taa (URSS), ɛɛkɛ hendu lɩzɩyʊ Ruusii ɛjaɖɛ [[minziiki]] cɔlɩɩ ŋgʊ taa nɛ ɛmakaɣ piyano nɛ ɛtɛ ɛkɛ hendu lɩzɩyaa ñʊʊ tʊ.
Ɛkɛ hendu sakɩyɛ lɩzɩyʊ, ɛlakaɣ kɛlɛm kɛlɛm waa nɛ amʊʊza sakɩyɛ ɛtɛ alɩwaatʊ taa nɛ ɛ-hɩɖɛ sɛɛ mbʊ pʊyɔɔ yɔ ɛɛwɛna lɩmaɣza siŋ pɩkɩlɩ ɛtɛ alɩwaatʊ taa tɛ lɩmaɣza. Ɛkɛ sukuli pɩɣa Saint-Pétersbourg samaɣ tʊmɩyɛ ɖɩlaɖɛ taa, ɛwa nɛ ɛmʊ Anton Rubinstein tɛ kɩhɛyʊ mbʊ pʊyɔɔ ɛnʊ kaawɛna weewe piyano mabʊ hɔɔlʊʊ taa. Kpaɣna pɩnzɩ 1918 ŋtalɩ 1936, ɛlaba pɩnzɩ sakɩyɛ ajɛyɛ lɛɛna taa nɛ etisi nɛ ɛpɩsɩ ɛtɛ ɛjaɖɛ taa URSS ɖenɖe paɖʊɣa-ɩ hɩɖɛ nɛ pɛcɛ-ɩ ɖɔɖɔ yɔ. Ɛnʊ nɛ [[Joseph Staline]] pasɩba kɩyakʊ kʊyʊmʊ.
Sontsovka kɛ lone nɖɩ ɖɩ-taa palʊla Prokofiev yɔ, ɖɩwɛ Ruusi tɛ Ampiiri taa kɛ Ekaterinoslav komina taa. Ɛ-caa kɛ haɖaʊ lɔŋ tasʊʊ tʊmɩyɛ ñʊʊ tʊ sɔsɔ haɖaʊ nɔmɔʊ taa. E-ɖoo, Maria Grigorievna, kɛ halʊ weyi ɛkpɛlɛkʊʊ piyaa camɩyɛ yɔ, ɛ-tʊmɩyɛ ɖɔɖɔ kɛlɛ [[piyaanoo]] mabʊ nɛ ɛkɛ ɛ-pɩyalʊ tɛ kajalaɣ wɩlɩyʊ. Serge pɩjatʊ kaawɛ ɖeu ɖɩɣa sɔsɔyɔ nakɛyɛ taa ɖenɖe e-ɖoo makaɣ-ɩ [[Ludwig van Beethoven|Beethoven]], [[Frédéric Chopin|Chopin]], [[Peter Tchaikowsky|Tchaikowsky]] nɛ Rubinstein. Miziiki hɔɔlʊʊ taa kʊjɔŋ kɔŋ pɩɣa sakɩyɛ sakɩyɛ mbʊ lɛ, e-ɖoo tɩlɛzɩɣ lɩmaɣza mbʊ se ɛɖʊ-ɩ miziiki tʊmɩyɛ nɔmɔʊ taa.
Pɩnaɣ 1900 taa lɛ, ɛwɛna pɩnzɩ lutozo kɛlɛ, ɛtɩŋɩ e-ɖoo Mɔsɩkʊʊ tɛtʊ taa ɖenɖe ewoba ɛna peteu laŋɩyɛ taa wɩzasɩ hendu yɔ. Ɛpɩsa Sontsovka lɛ, eteɣ natʊyʊ piyaa, kɩɖalʊ. Pɩnaɣ 1902, alɩwaatʊ taa lɛ, e-ɖoo kɔɔ nɛ ɛnɛ-ɩ pɛwɛɛ Mɔsɩkʊʊ tɛtʊ se pɩsa nɛ ɛpaɣzɩ sukuli ɛ-nɛ wɩlɩya ma-hɩɖɛ kʊyaa waa. Kajalaɣ lɛ, ɛpaɣzɩ lɩzɩtʊ nɛ wɩlɩyʊ Reinhold Glière, ɛlɛ kpɛlɛlɛkɩ-ɩ laɣsɩ nɛ cɔlɩtʊ. Pɩnaɣ 1904 lɛ, e-ɖoo kpaɣ lɩmaɣza se ewokina-ɩ Saint-Pétersbourg se pɩsa nɛ e-sukuli ɖɛnɛ ɛsɩnda ɛlɛ mbʊ lɛ, ɛwɛna pɩnzɩ 13.
Prokofiev tɩsʊ sukuli taa kpa lɛ, ɛpɩsɩ pɩɣa ŋga kɔtɔm wɛ ɖoŋ yɔ nɛ ekizi mbʊ payi pɩtɛma wɛʊ yɔ pɩwɛtʊ, nɛ ɛmaɣmaɣ ɛna se ɛwɛ ɖoŋ mbʊ nɛ ɛkɩlɩ lɛɛla yaa ɛ-tabala halɩ pɩtalɩ ɖɔɖɔ ɛ-wɩlɩyaa. Prokofiev ñɩŋɩ sɔsɔtʊ ɖaʊ yɔ ɛ-tʊmɩyɛ alɩwaatʊ tɩŋa taa. Pʊwayɩ lɛ, ɛyʊ ɛnʊ ɛtalɩ evebu, egbeɣta nɛ esuu wonduu ɖeu nɛ pɩwɛ cɔnaʊ nɛ ɛ-maɣmaɣ ɛwɛtʊ nɛ ɛ-lɩmaɣza tɩŋa taa wɛ ɛzɩ hama ɛyʊ sɔsɔ, mbʊ mayʊ sɔsɔ Ruusii tʊ nɔyʊ tɔma lɛ yɔ.
<gallery widths="150px" heights="150px" align="center">
File:Prokofiev 020.jpg|thumb|Prokofiev 020
File:Nadja Sellrup and Pascal Jansson in Romeo and Juliet 2010.jpg|thumb|Nadja Sellrup and Pascal Jansson in Romeo and Juliet 2010
File:Paolo Monti - Servizio fotografico (Italia, 1973) - BEIC 6333174.jpg|thumb|The fiery angel
</gallery>
[[Category:!Main category]]
[[Category:Yendu lubiyaa]]
[[Category:Ruusii]]
[[Category:Abalaa sɔsaa]]
[[Category:Ɛyaa sɔsaa]]
[[Category:Minziiki laɖaa]]]
9k2hp7wuag8ohhnan9k5hz9rs0qqo0n
Serge Prokofiev (compositeur)
0
1068
5256
5255
2017-06-24T00:07:07Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
5256
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Serge Prokofiev]]
m81d82zqw0v1u3zslvft0x5ii93uqpy
Sewuuli
0
1069
11589
11587
2018-02-27T10:28:07Z
DARIO SEVERI
138
Correcting
11589
wikitext
text/x-wiki
[[File:Seoul City Montage.png|thumb|260px|Sewuuli]]
Tɛtʊ tʊnɛ tɩ-taa ɛyaa kpɛnda miliyɔɔnaa 25 620 000, yee pɛkpɛndɩna ageeta wena acɔ-tʊ nɛ ataa yɔ; ɛlɛ yee pɩkɛ tɛtʊ ndʊ tɩ-taa ɛyaa ɖeke yɔ, pɛkpɛnda miliyɔɔnaa 10 140 000. Ɛyaa pɛnɛ, pa-taa lɛ akɔma kpɛnda 255 501. Kɩgalʊʊ kʊnɛ, paakala-kʊ [[saŋayɩŋ fenaɣ]] 31 pɩnaɣ 2013.
Keteŋa kpeekpe taa lɛ, tɛtʊ tʊnɛ tɩkɛ natʊtozo ñɩndʊ ɛyaa ɖɔʊ taa. Pʊtɔbʊʊ se tɛtʊ kacalaɣ ñɩndʊ ndʊ tɩ-taa ɛyaa kɩla ɖɔʊ yɔ ndʊ lɛ, [[Tokiyo]] nɛ natʊlɛ ndʊ lɛ [[Mɛkisiikoo (Mexico - ville capitale)|Mɛkisiikoo]]. Tɛtʊ nanza ñindʊ lɛ [[Niyuu Yɔrɩkɩ]]. Tɛtʊ tʊnɛ tɩ-walanzɩ landammm taa wɛ ɛzɩ ɛkɩtaarɩnaa 60 552 yaa kɩlomɛtanaa 605,52.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Tɛtʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Aazii]]
[[Category:Koreehadɛ kiŋ]]
s2jfpybr0t51etokq1pd4h8ubwenm1f
Seɣtuu mʋndʋsʋʋ
0
1070
5262
5261
2017-06-24T00:07:07Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
5262
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Seɣtuu mʋndʋsʋʋ (Laser)]]
8n3ynek0maxhox19kp2g09l8w7m2kw1
Seɣtuu mʋndʋsʋʋ (Laser)
0
1071
16514
11769
2023-09-17T22:40:11Z
178.120.7.10
16514
wikitext
text/x-wiki
'''Seɣtuu mʋndʋsʋʋ''' kɛna anasaayɩ n̄ɩɣyʋʋ ŋgʋ kʋ-tʋmɩyɛ kɛlɛ size kɩlɩzʋʋ mʋndʋsʋʋ cɛnzɩ yɔ. Seɣtuu mʋndʋsʋʋ n̄ɩɣyʋ kʋnɛ, kiliɖe ɖɩlɩyɛ taa mba payaɣ size masɛrɩ nɛ pama size "maser" nɛ [[Fransɩɩ kʊnʊŋ|fransɩ kʋnʋŋ]] taa. Kajalaɣ taa ɖeyi ɖeyi lɛ, pacalɩ haʋ hɩɖɛ seɣtuu mʋndʋsʋʋ n̄ɩŋgʋ kʋnʋ size masɛrɩ naʋʋ nɛ mʋdʋsʋʋ kpɛlɛkʋʋ. Fransɩ kʋnʋŋ taa lɛ pama size "maser optique".
Seɣtuu mʋndʋsʋʋ anasaayɩ n̄ɩŋgʋ kʋnɛ, kɩɖɩlɩyɛ kɛ naabʋlɛ kpɛndɩm. Pʋtɔbʋʋ size, ɖɩcɔnaɣ kɔ yɔ, ɖɩnaɣ size kɩ-taa nɛ n̄ɩɣyʋʋ kɩwalanzɩnaʋ yaa paɣlaka sɔzʋʋ n̄ɩɣyʋʋ n̄ɩŋgʋ ŋgʋ kɩwɛna naʋ kʋlɔmʋʋ yɔ. Seɣtuu mʋndʋsʋʋ wɛna kɩ-taa pɔʋ kɩɖaɣlʋʋ nakʋyʋ, nɛ kɩ-taa miŋ lɩʋ nɛ ɛwɛ tʋɖʋɖʋ yee ɛmʋwaa yɔ.
Pɩtɩŋgɛ payɩ mbɩ yɔ, pɩ-tɛ yʋsaɣ ɖeyi ɖeyi lɩzʋʋ kpɛlɛkʋʋ pɔzʋʋ size, seɣtuu mʋdʋsʋʋ anasaayɩ n̄ɩɣyʋʋ kʋnɛ, kɩ-tɛ mʋndʋsʋʋ cɛnzɩ nzɩ kɩlɩzɩsɩ wɛna siɣ siɣ mʋndʋsʋʋ n̄azɩn̄azʋ. Pʋtɔbʋ size, pɩ-tɛ kɛɛkɩŋ wɛɛ. Mʋndʋsʋʋ weluu yaa mʋndʋsʋʋ n̄azɩn̄azʋ (spectre) wɛna kɩ-taa kɛ cɛnzɩ nzɩ sɩwɛ lɩɩ lɩɩ yɔ. Sɩ-tɛ, pila ɖaɣlɩtʋ (ondes) lɩɣna pɔŋ nɛ walanzɩ tasʋʋ n̄ɩɣyʋʋ (amplificateur) yɔɔ.
Seɣtuu mʋndʋsʋʋ cɛnzɩ (raies) sɩnɛ, sɩ-tɛ mini mini pɩsʋʋ (finesse) wɛna nabʋyʋ taa kɛ kamasɩ. Pɩ-tɛ kamasɩ nzɩ, sɩwɛɛ pɩlɩɩna kɩ-tɛ pɔʋ (cavité) tɛ wɛtʋ ɖeyi ɖeyi yɔɔ nɛ walanzɩ tasʋʋ n̄ɩɣyʋʋ tɛ kpɛdɛɛ kpɛdɛɛ wiluu cɛlʋʋ ɖeɖe. Lɛɣtʋ ndɩ ndɩ yeki yaa haɣ ɖoŋ size pehuu lɩzɩtʋ (émission) nɛ pɩɖɛɛ pɔcɔɔ pila ɖaɣlɩtʋ kʋɖʋmtʋ cɔlɔ kpɛɛɛ.
Kpaɖʋ nɛɛlɛ nɛ kʋɖʋmʋ taa kɛ sakɩyɛ tɩlaa siŋŋ size seɣtuu mʋndʋsʋʋ kɛna cɛnzɩ (rayonnement) sɩpɩzʋʋ tʋma kpeekpe kɛ nazɩyʋ hɔmtʋ (électromagnétique) hɔɔlʋʋ taa ɖenɖe miŋ wɛɛ payɩ yɔ. Pila ɖaɣlɩtʋ kɛ alɩwaatʋ ndʋ tɩ-taa kaakɛ, kajalaɣ taa kɛ mbʋ payaɣwa size "maser" yɔ. Mba payaɣ ɖɔɖɔ size "micro-ondes" waa nɛ palakaana wɛ tʋmɩyɛ ɖɔɖɔ cɛnzɩ X waa hɔɔlʋʋ taa.
[[Category:!Main category]]
t1wuj8mm4p1di4t48c3fah20ngnnxhc
Sidaa
0
1072
11921
11472
2018-03-13T01:19:46Z
Rachmat04
56
([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Africa HIV-AIDS.svg]] → [[File:Africa HIV-AIDS 2002.svg]] [[c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] (meaningless or ambiguous name) · Data is from the year 2002.
11921
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Africa HIV-AIDS 2002.svg|vignette|Africa HIV-AIDS]]
Sidaa kɛ kʊɖɔŋ ŋgʊ ɛyʊ hikiɣ wɩsɩ nɛ wɩsɩ yɔ. Kɩkɛ kʊdɔŋ ŋgʊ kɩ-wɛtʊ nɛ kɩ-lakasɩ tɩŋga kʊʊ ɛyʊ tɔmnaɣ taa pʊtʊna mba palʊkɩna kʊɖɔmɩŋ yɔ,ɛlɛ, pɩtɩŋna VIH yɔɔ kɛnɛ. VIH kɛnɛ kpaagba lone ndɩ ɖɩ-yɔɔ sidaa tɩŋgɩɣ nɛ kʊsʊʊ yɔ. Kʊkʊʊ ɛyʊ pɩtɩŋnɛ kʊdɔmɩŋ ndɩ ndɩ weyi ɛtɩŋna kʊ-yɔɔ nɛ ɛsʊ ɛyʊ tomnaɣ taa yɔ. Ɛyʊ weyi sidaa kpayɩ yɔ yaa ɛwɛna sidaa kʊdɔŋ yɔ payayɩ-ɩ se sidaa tʊ yaa sidaa ɛyʊ.
Nɔmɔŋ niidozo kɔdɔŋ ŋgʊ kɩtɩŋna nɛ kʊsʊʊ ɛyʊ tomnaɣ taa. Nɔmɔŋ ɛ-nʊ yɔ, kajalaɣ ŋgʊ ŋgʊ kɩkɛ sɔsɔʊ yɔ kɛlɛ kʊzʊʊ. Naalɛ ŋgʊ lɛ calɩm tɔbʊʊ se mba palakɩ tʊmɩyɛ tabakʊyɔɔ ŋga pɔsɔkɩ ɛyaa nɛ ɖɔɖɔ ɛyaa mba palakɩ tʊmɩyɛ alaafɩya hɔɔlʊʊ taa (sɩɩna pɩnaɣ [[1980]] tɛmtʊ taa, mba paɖʊ-wɛ calɩm po-tomnasi taa kɔzɩ kɔzɩ mba pa-calɩm kiwa yɔ hiɣ kʊdɔŋ ŋgʊ mbʊ pʊyɔɔ yɔ calɩm mbʊ paɖʊʊ-wɛ pɩ-taa wɛ kʊdɔŋ ŋgʊ). Naatozo nɔmɔʊ kɛlɛ ɖoyo nɛ ɛ-pɔɔ, kɩpɩzɩɣ kɩkpa pɔɔ ko-ɖoo lotu taa kɛ kpaagba kɔzɔɖɔ naa taa kɛ hɔɔ alɩwaatʊ taa yaa ɖɩ-lʊʊlɩyɛ taa nɛ ɖɔɖɔ ɖɩ-mʊzɩyɛ taa.
[[Fichier:Aids_patient_massage_life_magazine.jpg|vignette|Aids patient massage life magazine]]
[[Fichier:Hiv_gross.png|vignette|Hiv gross]]
Kedeŋga kpeekpe kʊdɔŋ kʊnɛ kɩsɛɣ ɛsɩyɛɛ kpaɣ pɩnzɩɣ [[1970]] taa nɛ kɩpɩsɩ sʊʊtʊ ajɛyɛɛ tɩŋga. Kʊsʊʊ hʊyʊʊ yeke koŋ ɖaŋgʊʊna kʊdɔŋ ŋgʊ se kɩ-taa kpa ɛyʊ nɛ sɩɣsɩɣ yaa kele kele wɛtʊ pɩzʊʊna pɩɖaŋ ɛyʊ yɔɔ. Pɩtɛkɛ mbʊ yɔ kɔyɛ naɖɩyɛ fɛyɩ se ɖɩpɩzʊʊ nɛ ɖɩwaa kʊdɔŋ ŋgʊ. Ɛlɛ, kɔɔ naayɛ wɛɛ papɩzɩɣ pasɩɣna kʊdɔndɩnaa, ɛlɛ awɛ liiidiye.
Ajɛyɛ wena awɛna ñɩm yɔ a-yeke apɩzɩɣna ayakɩ pɩtɛ kɔɔ. Piyele wena awɛ tanɩm taa yɔ a-tɛ kʊdɔndɩnaa lakɩ kʊñɔŋ. Ɛyaa ɛzɩ mɩnʊʊ yɔ lɛ, hiŋ nakʊ nɛ kɩgbanzɩ lakɩ kʊñɔŋ (95%). Pʊyɔɔ yɔ tɔnʊʊ taa alaafɩya ñɩnʊʊ ŋgbɛyɛ ndɩ ɖɩyaɣ se [[ONU ŋgbɛyɛ|ONU]], pɩtɩŋna ɖɩ-lɩmaɣza yɔ pɩlɩna sidaa kʊdɔŋ ONU SIDA yɔ lɛ, lɩza lɩmaɣza ndɩ ndɩ nɛ kʊlʊkɩna sidaa kʊdɔŋ.
Nɔmɔŋ niitozo weyi VIH kʊdɔŋ ŋgʊ kɩɖɛʊna yɔ wɛna paa ŋgʊ kɩ-wɛtʊ. Kʊzʊʊ nɛ calɩm nɛ hɔɔ alɩwaatʊ nɛ hɩɖɛ mʊzʊʊ alɩwaatʊ. Sakɩyɛ taa lɛ, kɩɖɛʊ pɩkɩlɩna kʊzʊʊ ŋgʊ palakɩ-kʊ nɛ paaɖʊʊ kʊzʊʊ hʊyʊʊ ŋgʊ payaɣ yem taa se kɔndɔm. Kʊzʊʊ nɔmɔʊ taa kɩɖɛʊ ŋgʊ pɩtɩŋna sʊŋgɔɔ nɛ lɩm mbʊ pɩlɩɣ kʊzʊʊ alɩwaatʊ taa (yaa calɩm mbʊ pɩ-taa wɛ sidaa kʊdɔŋ yɔ) nɛ mʊʊna lɩm mbʊ pɩlɩɣ abalɩtʊ yaa halɩtʊ taa nɛ ɖɔɖɔ mɔŋ tɛ yaa nɔɔ taa. Kʊɖɔŋ ŋgʊ pʊtɔma kɩɖɛʊ ɛyaa ɛzɩ 0,005 % nɛ 0,5 % pɩtɩŋna kʊzʊʊ yɔ nɛ ɛyʊ weyɩ ɛtɛma-kʊ wɛnaʊ yɔ pɩlɩna kʊzʊʊ ŋgʊ ɛlakɩ yɔ kʊ-cɔlɔ.
Ɛyʊ ɛtɔsɔɔlɩ se kɩkpa-ɩ kɔyɔ, pɩkɩlɩ ɖeu nɛ pɩkɛna kɩjɛyʊʊ se ɛsɔɔlɩ kʊzʊʊ hʊzʊʊ ɖʊʊ paa ɛzɩmta. Kiyeke koŋ kaɖaŋgʊna kʊdɔŋ ŋgʊ se kɩ-taa ɖɛɛ ɛyʊ lɛlʊ weyi ɛfɛyɩna-kʊ yɔ. Ñɩnʊʊ nɛ Kpɛlɛkʊʊ nɔmɔŋ taa pɩwɩlɩɣ keele se kʊzʊʊ hʊyʊʊ yaba ɛyaa ñʊŋ nɛ kʊdɔŋ ŋgʊ kɩpasɩ ajɛyɛ sakɩyɛ taa. Ɖɩtaasɔɔ se hʊyʊʊ ŋgʊ kɩ-tɛ pɔza alɩwaatʊ kpaʊ pazɩ mbʊ pʊyɔɔ yɔ ndʊ ɖʊkʊʊ camɩyɛ deyi deyi kɔyɔ pɩɩlakɩ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Kʋdʋmɩŋ]]
mz76q5nwqdjtlge4d43jo0i8dnm6ak2
Sidinee
0
1073
9331
8950
2017-10-29T16:22:21Z
Atticmaker
127
Category Added
9331
wikitext
text/x-wiki
[[File:Map_of_Australia.png|thumb|Map of Australia showing Sydney]]
Sidinee kɛna [[Ositraalii]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ sɔsɔtʊ natʊyʊ nɛ tɩwɛ Kaalɩ Kɩfalʊ hɔɔlʊʊ taa kiŋ nɛ pɩwɛ tɛnu ŋgʊ payaɣ se tasmani yɔ ki-kitiiliŋ cɔlɔ kpam. Pɩnaɣ 2014 taa pakalɩ kɩgalʊ lɛ, pana ɛyaa miliyɔɔnaa 4 840 000 nɛ tɛtʊ tʊnɛ tɩ-walanzɩ landammm taa wɛ kilomɛtanaa 12 300. Ositiraalii ɛjaɖɛ taa lɛ, Mɛɛlibɔrnii tɛtʊ nɛ Prisibani ñɩndʊ wayɩ lɛ, Sidinee tɛtʊ taa kɛ ɛyaa kɩla ɖɔʊ. Nɛ paa pɩɩkɛna Oseyani keteŋa kpeekpe taa ɖɔɖɔ kɔyɔ, tɛtʊ ndʊ ɖɔɖɔ taa kɛ ɛyaa kɩla ɖɔʊ.
[[File:Sydney AST2001oct12 lrg.jpg|thumb|Sydney AST2001oct12 lrg]]
Sidinee tɛtʊ wɛ Ositiraalii ɛjaɖɛ hɔɔlɩŋ nɩɩlɛ taa: Kumbɛrilandi kataŋga nɛ Hɔrnsibii pʊʊ pɛ-hɛkʊ taa nɛ pɔsɩ ndɩ ndɩ tɛŋgʊna tɛtʊ ndʊ tɩ-hɛkʊ taa. Weyi payaɣ se James Cook yɔ, ɛnʊ kɛŋna kacalaɣtʊ weyi ɛlɛɣ naʊ kɛ Sidinee tɛtʊ yɔ nɛ ɛyaa-tʊ se Jakson kidiiliŋ.Pɩɩkɛ pɩnaɣ 1770. Ɛyaʊ-tʊ hɩɖɛ nɖɩ yɔ ɛñɩnaɣ se ɛɖʊ hɩɖɛ kɛ Piritaaniki ɛjaɖɛ taa sɔdʊ sɔsɔʊ ŋgʊ payaɣ se George Jakson yɔ.
[[File:Sydney Opera House - Dec 2008.jpg|thumb|Sydney Opera House - Dec 2008]]
Pɩnaɣ 1788 kɛ sɔɔja sɔsɔ weyi Arthur Phillip yɔ ɛya tɛtʊ tʊnɛ kɛ tɩ-hɩɖɛ nɖɩ paɖɩɩna-tʊ yaʊ sɔnɔ yɔ. Ɛlɛ ɖʊ hɩɖɛ kɛ Piritaaniki minisri weyi ɛcɔŋna ɛjaɖɛ tɛtʊ taa ɖiu ɖiu caɣʊ yɔ nɛ payaɣ-ɩ se Thomas Towshend yɔ.
[[File:Sydney Harbour Bridge from Circular Quay.jpg|thumb|Sydney Harbour Bridge from Circular Quay]]
[[Category:!Main category]]
[[Category:Tɛtʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Ositraalii]]
aso34jqx0gjz1nlctjo2v3bj3kprh1y
Siimii lɛɣtʋ
0
1074
16229
15045
2023-02-27T09:03:50Z
CommonsDelinker
130
Removing [[:c:File:Henrika_Šantel_-_Kemičarka.jpg|Henrika_Šantel_-_Kemičarka.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Fitindia|Fitindia]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/Files in Category:Paintings by Henrika Šantel|]].
16229
wikitext
text/x-wiki
Kpɛlɩ kpɛlɩkɩtʋ kɛ kedeŋa lɛɣtʋ ndʋ tɩñɩnɩɣ se tɩtɩlɩ mbʋ pɩkɛ tɛtɛɛ ñɩm nɛ ɛzɩma mbʋ palakɩ-pʋ nɛ tʋmɩyɛ yɔ.
[[Category:!Main category]]
okdrx6xx1ekm0h7s2q9suxav5ac6knk
Siini
0
1076
18452
14468
2025-04-16T22:19:39Z
TheWikipedian1250
1995
18452
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛjaɖɛ
| Hɩɖɛ = Siini
| Hɩɖɛ2 = .
| Kɩɖaʋ kɩdɛɛka = [[File:Flag of the People's Republic of China.svg|75px]]<br>Siini Kɩɖaʋ kɩdɛɛka
| Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ = [[File:National Emblem of the People's Republic of China.svg|75px]]<br>Siini Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ
| image_map = [[File:Map of China.png|190px]]<br>Siini tɛlɛŋa
| official_languages = .
| capital = [[Peekɛɛ]]
| government = .
| president = Ɖajaa Xi Jinping
| area_km2 = 9,596,961
| population_estimate = 1,379,302,771
| population_estimate_year = 2017
| population_density_km2 = 145
| cctld = .
}}
'''Siini''' ɛjaɖɛ wɛ [[Aazii tɛtʋ wandamm|Aazii]] nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ tɛtʋ taa. Toovenim lɛ, kewiisi naalɛ kpɛndɩna nɛ pɩkɛ Siini ɛjaɖɛ. Nzɩɩ yɔ : "République populaire de Chine" nɛ "République de Chine". Yee pɛtɛyɩ Siini ɛjaɖɛ tɔm mɩnʋʋ yɔ, "République populaire de Chine" cɔŋnana 99,6 hɔɔlʋʋ yɔɔ. Piyele "République de Chine" n̄ɔcɔŋnana Tayiwanɩ tɛtʋ yɔɔ. Siini ɛjaɖɛ walaa pɩdɩɩfɛyɩ, ɖɩkpaɣna [[Pasifiki teŋgu]], Pamiiri nɛ Tiyanɩ Saanɩ pɔ-hɔɔlʋʋ taa nɛ [[Gobi kañɩnbʊsaɣ]], [[Himalaya pʊŋ]] nɛ "péninsule indochinoise" pɔ-hɔɔlʋʋ taa. Kɩwala peeɖe kilimɛtanaa 9 677 009 nabʋlɛ taa. Pɩnaɣ 2010 taa lɛ, Siini samaɣ kɛcɛzɩ 1 350 miiliyɔɔ yɔɔ ("République populaire de Chine" ɖeke samaɣ cɛzɩ 1 330 miiliyɔɔ yɔɔ nɛ "République de Chine". samaɣ n̄ɛcɛzɩ 20 miiliyɔɔ yɔɔ). Kedeŋa yɔɔ cɩnɛ Siini ɛjaɖɛ taa ɛyaa kɩlɩna ɖɔʋ. Pɛtɛyɩ kedeŋa yɔɔ ɛyaa tɔm kagbaanzɩ taa yɔ, pɩsakɩɣ pazɩ se Siini ɛjaɖɛ taa ɛyaa ɛkɛ hɔɔlʋʋ kʋɖʋmʋʋ. Siini ɛjaɖɛ taa ɛyaa 139,5 caɣ kilimɛta kʋɖʋmʋʋ tɔm naalɛ taa yɔɔ.
[[File:Carte industrielle de la Chine (2709956195).jpg|thumb|Carte industrielle de la Chine (2709956195)|Siini ɛjaɖɛ]]
N̄ɩnʋʋ lɛɣtʋ nɛ nesi tɛɛ tʋma labʋ pa-nʋmɔʋ taa lɛ, Siini ɛjaɖɛ kɩlɩna ɖɛʋ ɛsɩndaa. Ɛjaɖɛ ńɖɩ ɖɩn̄ɩnɩna nɛ ɖɩlɩzɩ n̄ɩɣyʋʋ ŋgʋ ɛyʋ ɛwɛ ɖoli, kɩ-ɛjɔʋ wɩlɩ-ɩ hayi kiŋ nɛ hadɛ kiŋ nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ nɛ sɩ-ɖʋɖʋyɛ pɔ-hɔɔlɩŋ tɩŋa yɔ, ŋgʋʋ payaɣ se, buusɔɔlɩ. Ńɖɩ labɩna takayɩhayʋʋ, ńɖɩ lɩzɩna liidiye hatʋ, ńɖɩ labɩna tɔɔnaɣ ŋga payaɣ se "tɔɔnasɩ mʋtʋ" yaa "poudre à canon" yɔ. Ɛsɔ tɛɛ luŋuu nɛ kʋnʋmɩŋ taa tasʋʋ pa-nʋmɔʋ taa ɖɔɖɔ lɛ, Siini ɛjaɖɛ lɛɣzɩ Aasii nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ tɛtʋ pɩdɩɩfɛyɩ.
Kedeŋa yɔɔ cɩna, Siini ɛjaɖɛ wɛ ajɛɛ sɔsɔna wena a-sɔnzɩ kɛwɛ ɖooo lɔŋ nɛ aɖɔkɩ sɔnzɩ ńzɩ kpam halɩ nɛ sɔnɔ yɔ. Ɖɩ-sɔnzɩ wɛʋ yɔ, pɩtalɩ ɛzɩ pɩnzɩ kudokiŋ kagbaanzɩ yɔ. Huang He kajalaŋa taa Siini sɔnzɩ n̄ɔwa. Peeye sɩkpaɣnaa nɛ sitiinɛ hadɛ kiŋ (pan̄ɩnaɣ mʋʋ Yangzi Jiang tɛtʋ nɛ hadɛ kiŋ Han kewiyaɣ alɩwaatʋ taa), sɩɖɛ ḿbʋ nɛ siwolo wɩsɩ ɖʋɖʋyɛ hɔɔlʋʋ taa, pan̄ɩnaɣ mʋʋ kajalaɣ ɖeɖe [[Aazii tɛtʋ wandamm|Aazii]] hɛkʋ taa hɔɔlɩŋ nɛ puwolo pɩtalɩ [[Teŋgu Kasɩpɩyɛɛnɩ (Mer Caspienne)|Teŋgu Kasɩpɩyɛɛnɩ]]. Pan̄ɩnaɣ mʋʋ ɖɔɖɔ Xinjiang nɛ Tibet. Sɩɖɛwa sɩkpa haŋ kiŋ hɔɔlʋʋ taa, Qing kewiyaɣ alɩwaatʋ taa. Ɛyɔɔdaɣ Mandchoue kʋnʋŋ. Ɛnʋ mʋna Mandchourie nɛ Mongolie pɛ-tɛtʋ nɛ tɩpɩsɩ Siini n̄ɩndʋ.
Ɛyʋ ɛcɔna Siini ɛjaɖɛ tɔm taa kɔyɔ, ɛnaɣ se, yoŋ kɛwɛ tam nɛ ɛpaŋ-ɖɩ cɩyʋʋ nɛ pʋcɔ ɖɩɖaɣnɩɣ kpɛndʋʋ kʋɖʋm. Tam nabʋlɛ taa agɔma nabɛyɛ mʋ Siini ɛjaɖɛ tɩŋɛ mpilim. Mongols waa kɛlɛɣna-ɖɩ mʋʋ nɛ paba wayɩ lɛ, Mandchous waa. Ɛlɛ, wayɩ wayɩ n̄ɩma panɛ pɔkɔma palakɩ Siini ɛjaɖɛ taa ɛyaa sɔnzɩ nɛ patɩŋɩɣna paba lɛɣtʋ nɛ pɔ-lɔŋsɩnɖɛ pɔ-yɔɔ nɛ peɖiyiɣ ɛjaɖɛ. Qing liɖe taa n̄ɩma tɔɣna wayɩ wayɩ kewiyaɣ. Pɔyɔɔdaɣ mandchoue kʋnʋŋ. Ɖooo pɩnaɣ 1644 taa pɔtɔɣ kewiyaɣ ŋ́ga. Alɩwaatʋ ndʋ hayi kiŋ ajɛɛ n̄ɩnaɣ se amʋ kedeŋa yɔɔ tɛtʋ lɛɛtʋ nɛ ɖoŋ nɛ tadɩyɛ you kɔɔ kɩlɩɩ yɔ, Siini tuzi Qing liɖe taa n̄ɩma kewiyaɣ nɛ kɔtɔlɩ. Siini ɛjaɖɛ wabʋ [[Japɔŋ (Japon)|Japɔŋ]] sɔɔjanaa you sɔsɔʋ ŋgʋ kɩɩlɩ kedeŋa kpeekpe pɩnaɣ 1945 yɔ, ajɛɛ lɛɛna tatasɩ ɖʋʋ nɔɔ pɔ-tɔm taa.
Politiiki nʋmɔʋ taa lɛ, sɔnɔ kewiisi naalɛ ɖɔkɩna Siini ɛjaɖɛ. Nzɩɩ yɔ : "République populaire de Chine", nɖɩɩ payaɣ se, Siini ɛjaɖɛ. Ɛyaa mɩnʋʋ yɔɔ lɛ, ɖɩ-ɛyaa kpɛndɩ ɛyaa 98 nɛ pɛtɛyɩ Siini tɛtʋ tɔm mɩnʋʋ yɔ, ɖɩkpa 99,6 hɔɔlʋʋ tɩŋa. Ɖiyiyu [[Mao Zedong]] ɖʋna-ɖɩ pɩnaɣ 1949, Pékin tɛtʋ taa. Ɖiyiyu ɛnʋ, ɛ-lɩmaɣza kɛkɛ se, ɛjaɖɛ n̄ɩm ɛkɛ paa weyi ɛ-n̄ɩm. "Chine continentale" nɛ [[Hɔŋkɔŋgɩ|Hɔŋ Kɔŋ]] nɛ "Macao" pɛkpɛndɩna nɛ pɩkɛ Siini ɛjaɖɛ ńɖɩ. Ɖooo pɩnaɣ 1978 kɛ lɛɣzɩtʋ ndɩ ndɩ lɩ Siini ɛjaɖɛ taa. "Deng Xiaoping" nɛ ɛ-wayɩ n̄ɩma pɔkɔŋna lɛɣzɩtʋ ńdʋ. "PetroChina" pɩsɩ kedeŋa kpeekpe tɔsʋʋ nɛ liidiye kpou.
Piyele nɛ "République de Chine", ŋgʋʋ payaɣ se, Tayiwanɩ; kʋkʋ ɛyaa kɛɣ naalɛ ɖeke koŋ Siini ɛjaɖɛ ɛyaa mɩnʋʋ yɔɔ nɛ pɛtɛyɩ Siini ɛjaɖɛ tɔm mɩnʋʋ yɔ, kɩkpakɩɣ 0,4 hɔɔlaɣ. N̄ʋʋdʋ "Tchang Kaï" ɖiyiɣna Tayiwanɩ kewiyaɣ ɖooo pɩnzɩ sakɩyɛ yɔ. Nɛ ɖooo Siini ɛjaɖɛ wabʋ Saapɔɔ sɔɔjanaa yɔ, Tayiwanɩ tɛtʋ yɔɔ ɛcaɣa. "Sun Yat-sen ɖʋna kajalaɣ "République de Chine" "Pékin" tɛtʋ taa, pɩnaɣ 1912 n̄ɩŋa taa alɩwaatʋ ndʋ Qing kewiyaɣ tɔlaa yɔ.
[[Category:!Main category]]
[[Catégorie:Siini| ]]
qvrxm2c7b5i996gxno5tt3ptigucqd4
Siini Koloŋa Sɔsɔɔ
0
1077
14207
14189
2019-05-06T08:14:17Z
Hugo.arg
49
rv
14207
wikitext
text/x-wiki
[[File:Great wall of china-mutianyu 4.JPG|thumb|Siini Koloŋa sɔsɔɔ]]
Payaɣʋ se Siini koloŋa sɔsɔa yɔ pɩlɩna ka-ɖaɣlakɩŋ yɔɔ kɛ paya-kɛ hɩɖɛ nɖɩ. Pɩkɛna peeɖe sɔɔjanaa pɩlɩʊ sɔsɔʊ ŋgʊ kɩɩwɛɛ nɛ tam tɩnɛ pɔyɔkʋʋ nɛ pamaɣ yɔ. Pɩlɩʊ sɔsɔʊ ŋgʊ, kɩɩwɛɛ ɖooo caanaʊ pʊcɔ nɛ palʊlʊʊ Yeesu, pɩtalɩw ɛzɩ pɩnzɩ III yaa XVII kɛ mbʊ yɔ. Paama koloŋa ŋga se paɖaŋ pa-tɩ yɔɔ nɛ [[Siini]] mba mba pɛwɛna hayi kiŋ yɔ, pataapɩzɩ nɛ pasʊʊ pɔ-yɔɔ. Pɩkɛna pɩlɩʊ ŋgʊ wiɖiyi nɔɔyʊ tapɩzɩ nɛ ɛmana e-nesi yɔ; kpaɣ kɩ-ɖaɣlakɩŋ yaa kɩ-walanzɩ nɛ kɩ-paɣlaka taa.
[[File:Great wall of china-mutianyu 3.JPG|thumb|Siini Koloŋa sɔsɔɔ]]
Payaɣʊ se koloŋa sɔsɔa yɔ, pɩkɛna hɔɔlʊʊ ŋgʊ pama ɖooo mbʋ payaɣ se [[Miŋgi Kewiyaɣ Kɩɖɛzaɣ (Dynastie Ming)|Miŋ Kewiyaɣ Kɩɖɛzaɣ]] tɛ alɩwaatʊ taa nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa lɛ, pɩkpaɣna "Shanhaiguan" hɔɔlʊʊ taa kɛ tɛtʊ ndʊ payaɣ se Qinhuangdao kɛ Hebei egeetiye taa. Wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa lɛ, pɩkpaɣna Jiayuguan kɛ Gansu hɔɔlʊʊ taa. Koloŋa ŋga, nabayɛ yɔɔdʋʋ se, ka-ɖaɣlakɩŋ kpeekpe talɩɣ kilomɛtanaa ɛzɩ 700 yɔ.
[[File:The_Great_Wall-Badaling-2004d.jpg|thumb|Siini Koloŋa sɔsɔɔ]]
Ka-ɖaɣlakɩŋ yɔɔ lɛ, Siini ɛjaɖɛ taa n̄ɩma yaɣ-kɛ se Kotokiŋ hiu tɛ koloŋa; mbʊ pʋyɔɔ yɔ, kotokiŋ hiu tɔbʊʊ se mbʊ pɩfɛyɩ kamaɣ yɔ.
[[File:Gran muralla badalig agosto 2004JPG.jpg|thumb|Siini Koloŋa sɔsɔɔ]]
Siini n̄ɩma tɛ mazɩtʊ taa lɛ, papɩzɩɣ pɔtɔ ɖɔɖɔ se pɩtalɩɣ mbʋ payaɣ pɛ-tɛ se "Li naa" sakɩyɛ; nɛ pakpaɣ ɛzɩ kilomɛtanaa ɛzɩ 6700 yɔ pɩlakɩ pɛtɛ ɛzɩ "Li naa" 11 632 mbʋ yɔ. Pɩtasɩ lɛ, mɛtanaa 576 lakɩ ɛzɩ "Li naa" 13 400 mbʋ yɔ yaa mɛtanaa 500 ɖeyi ɖeyi. Koloŋa ŋga ka-kʊkʊyɩmɩŋ taa wɛ ɛzɩ mɛtanaa 6 yaa 7 yɔ nɛ ka-walanzɩ taa lɛ pʋwɛ ɛzɩ mɛtanaa 4 yaa 5 mbʊ yɔ. Ɖomaɣ fenaɣ taa sɔsɔ weyi ɛcɔŋna ɛsɩyɛ ekpena nɛ tɔsʊʊ yɔɔ yɔ, ɛɖaɣna koloŋa ŋga maɣzɩ nɛ ɛyɔɔdɩ camɩyɛ se koloŋa ŋga ka-ɖaɣlakɩŋ kɛ kilomɛtanaa 8 851,8. Koloŋa kʊɖʊmaɣ ŋga, paɖaɣna-kɛ maɣzʋʋ mɩsɩ kʊm fenaɣ taa nɛ pana se ka-ɖaɣlakɩŋ taa talʊ kilomɛtanaa 21 196,18. Wayɩ wayɩ maɣzʊ pʊnɛ, pɩtamna wɔɔlɩŋ weyi weyi ɛyɔkaa yɔ payɩ.
[[File:GreatWall 2004 Summer 2.jpg|thumb|Siini Koloŋa sɔsɔɔ]]
[[Category:!Main category]]
[[Category:Matʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Aazii]]
[[Category:Siini]]
n5hpgazsqyedzx4rpm6gv0qd394h8hr
Siini caanaʋ tɔm
0
1078
14218
14164
2019-05-06T08:17:24Z
Hugo.arg
49
Annulation des modifications 14164 de [[Special:Contributions/76.21.114.155|76.21.114.155]] ([[User talk:76.21.114.155|discussion]])
14218
wikitext
text/x-wiki
Siini ɛjaɖɛ taa sɔnzɩ calɩ n̄ɔʋ. Pɩtala ɛzɩ pɩnzɩ 4000 yɔ pɩɖɛɛ sɔnzɩ lɩʋ [[Siini]] ɛjaɖɛ taa yɔ. Siini tɛtʋ sɔsɔtʋ sɔsɔtʋ taa sɔnzɩ calɩ lɩʋ. Tɛtʋ ndʋ tɩ-cɔlɔ ageeta tasɩmda sɔnzɩ.
[[File:Room 95 David Vases 6747.JPG|thumb|Room 95 David Vases 6747]]
Ɛyaa tɩŋna lɩmaɣza sɔsɔna naayɛ yɔɔ nɛ pɩla se sɔnzɩ n̄ɔ Siini ɛjaɖɛ taa. Ɖooo Siini ɛjaɖɛ taa sɔsaa lakaɣ mbʋ payaɣ se "chamatique" nɛ "confucianisme" nɛ "taoïsme" nɛ [[Buudiyism]] yɔ. Lakasɩ nzɩ sɩ-yɔɔ pɩtɩŋnaa nɛ pɩla se sɔnzɩ ndɩ ndɩ lɩ Siini ɛjaɖɛ taa. Siini ɛjaɖɛ taa peeye ɛyaa nɩnɩ ɖama nɛ pama kʋnʋŋ kʋɖʋmʋʋ nɛ paa weyi ɛpɩzɩɣ ɛkalʋʋ-kʋ nɛ ɛnɩɣ. Toovenum lɛ, ɛyaa yɔɔdʋʋ ŋsʋlʋma ndɩ ndɩ Siini ɛjaɖɛ taa, ɛlɛ kʋnʋŋ kʋɖʋmʋʋ pamaa nɛ paa Siini ɛjaɖɛ taa ɛyʋ weyi ɛpɩzɩɣ ɛkalʋʋ-kʋ nɛ ɛnɩɣ kʋ-tɔbʋʋ. Mbʋ sɩŋna-wɛ nɛ papɩzɩ pɛwɛɛna pɔ-sɔnzɩ.
[[File:Armée de terre cuite, fouille du tombeau de l'empereur Qin, Xi'an.jpg|thumb|Armée de terre cuite, fouille du tombeau de l'empereur Qin, Xi'an]]
Samaɣ ŋga payaɣ-kɛ se Moghol yɔ kamʋna Siini ɛjaɖɛ nɛ ɖoŋ nɛ kan̄azɩɣ-ɖɩ. Samaɣ ŋga kalɩna Siini ɛjaɖɛ nɛ hayi kiŋ nɛ kowolo kamʋ Siini tɛtʋ. Alɩwaatʋ ndʋ kɛwɛ Siini ɛjaɖɛ ńɖɩ ɖɩ-taa yɔ, kalakaɣ Siini ɛjaɖɛ taa sɔnzɩ. Halɩ patɩŋaɣna mbʋ Siini ɛjaɖɛ komina kaɖʋwa yɔ pɩ-yɔɔ nɛ peɖiyiɣ ɛjaɖɛ ńɖɩ. Siini ɛjaɖɛ taa sɔnzɩ kpaɣ ɖoŋ nɛ pɩkpaɣ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Aazii]]
[[Category:Siini]]
[[Category:Aazii caanaʊ tɔm]]
0unuvrobo2hz95lgkjo40ucvytriz52
Siini koloŋa sɔsɔɔ
0
1079
5307
5306
2017-06-24T00:07:08Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
5307
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Siini Koloŋa Sɔsɔɔ]]
sh3fjkh50lb8lrn4paogagryhlpm0r4
Siini sɔnzɩ
0
1080
11573
9970
2018-02-26T19:59:14Z
Gnangbade
58
liens
11573
wikitext
text/x-wiki
[[Siini]] ɛjaɖɛ taa sɔnzɩ calɩ n̄ɔʋ. Pɩtala ɛzɩ pɩnzɩ 4000 yɔ pɩɖɛɛ sɔnzɩ lɩʋ Siini ɛjaɖɛ taa yɔ. Siini tɛtʋ sɔsɔtʋ sɔsɔtʋ taa sɔnzɩ calɩ lɩʋ. Tɛtʋ ndʋ tɩ-cɔlɔ ageeta tasɩmda sɔnzɩ.
Ɛyaa tɩŋna lɩmaɣza sɔsɔna naayɛ yɔɔ nɛ pɩla se sɔnzɩ n̄ɔ Siini ɛjaɖɛ taa. Ɖooo Siini ɛjaɖɛ taa sɔsaa lakaɣ mbʋ payaɣ se "chamatique" nɛ "confucianisme" nɛ "taoïsme" nɛ [[buudiyism]] yɔ. Lakasɩ nzɩ sɩ-yɔɔ pɩtɩŋnaa nɛ pɩla se sɔnzɩ ndɩ ndɩ lɩ Siini ɛjaɖɛ taa. Siini ɛjaɖɛ taa peeye ɛyaa nɩnɩ ɖama nɛ pama kʋnʋŋ kʋɖʋmʋʋ nɛ paa weyi ɛpɩzɩɣ ɛkalʋʋ-kʋ nɛ ɛnɩɣ. Toovenum lɛ, ɛyaa yɔɔdʋʋ ŋsʋlʋma ndɩ ndɩ Siini ɛjaɖɛ taa, ɛlɛ kʋnʋŋ kʋɖʋmʋʋ pamaa nɛ paa Siini ɛjaɖɛ taa ɛyʋ weyi ɛpɩzɩɣ ɛkalʋʋ-kʋ nɛ ɛnɩɣ kʋ-tɔbʋʋ. Mbʋ sɩŋna-wɛ nɛ papɩzɩ pɛwɛɛna pɔ-sɔnzɩ.
Samaɣ ŋga payaɣ-kɛ se Moghol yɔ kamʋna Siini ɛjaɖɛ nɛ ɖoŋ nɛ kan̄azɩɣ-ɖɩ. Samaɣ ŋga kalɩna Siini ɛjaɖɛ nɛ hayi kiŋ nɛ kowolo kamʋ Siini tɛtʋ. Alɩwaatʋ ndʋ kɛwɛ Siini ɛjaɖɛ ńɖɩ ɖɩ-taa yɔ, kalakaɣ Siini ɛjaɖɛ taa sɔnzɩ. Halɩ patɩŋaɣna mbʋ Siini ɛjaɖɛ komina kaɖʋwa yɔ pɩ-yɔɔ nɛ peɖiyiɣ ɛjaɖɛ ńɖɩ. Siini ɛjaɖɛ taa sɔnzɩ kpaɣ ɖoŋ nɛ pɩkpaɣ.
[[Category:Aazii]]
[[Category:Siini]]
cwg2yyyssfvqsvfudejnka703bgtxt3
Siipitɛɛrɩ
0
1081
15885
15847
2022-01-28T00:58:21Z
Kwamikagami
1467
15885
wikitext
text/x-wiki
[[File:Jupiter.jpg|thumb|Siipitɛɛrɩ]]
Siipitɛɛrɩ (kɩɖaʊ: [[File:Jupiter symbol (fixed width).svg|16px|♃]]) kɛna wɩsɩ cɔɔʊ taŋgalam tɩyɩŋga ŋga ka-taa nɛ heɣlɩmaɣ yɔ. Tɩyɩŋga kanɛ ŋga kɩlɩna paɣlʊʊ wɩsɩ cɔɔʊ taŋgalam tɩyɩnzɩ kpeekpe, ŋga kɩlɩna ɖɔɖɔ yʊŋ hɩlɩmaɣ paa pɩkpɛndɩ tɩyɩnzɩ kpeekpe kɔyɔ. Wɩsɩ posɩnau lɛ, Siipitɛɛrɩ kɛŋna kagbanzɩ nga nɛ kɛ-ɛsɩnda kɔyɔ: [[Mɛɛrkiiri (Mercure)|Mɛɛrkiiri]], [[Feniisɩ (Vénus)|Feeniisɩ]], [[Tɛtʋ|Tɛtʊ]] nɛ [[Maarɩsɩ (Mars)|Maarɩsɩ]]. [[Room]] Siipɩtɛɛrɩ ɛsɔ cɔlɔ lɛ, [[Fransɩɩ kʊnʊŋ|Fransɩ]] taa yaa [[Englɩsɩɩ kʊnʊŋ|Aŋgilisi]] taa payaɣ Siipitɛɛrɩ se Seesi ɛsɔ.
[[File:Great Red Spot From Voyager 1.jpg|thumb|Great Red Spot From Voyager 1]]
Cɩkpɛndɩɣ ɛwɛ ɛsɔtaa sɩŋŋŋ panaɣ wɩsɩ cɔɔʊ taŋgalam tɩyɩŋga kanɛ nɛ ɛsa pee nɛ ŋga yɔ nanza ŋga ɛsɔtaa tɩyɩnzɩ kpeekpe taa; kɛ-ɛsɩntaa kɔyɔ: [[Wɩsɩ|Wisɩ]], [[Fenaɣ]], nɛ [[Feniisɩ (Vénus)|Feeniisɩ]]. Nabʊyʊ taa lɛ wɩsɩ cɔɔʊ taŋgalam tɩyɩŋga [[Maarɩsɩ (Mars)|Maarɩsɩ]] naɣ kpaɩkpaɩ nɛ pɩkɩlɩ Tɩyɩŋga kanɛ nɛ ɖoŋɖoŋ taa lɛ wɩsɩ cɔɔʊ taŋgalam tɩyɩŋga Siipitɛɛrɩ tʊʊ keleŋgele nɛ pɩkɩlɩ Feniisɩ.
[[File:Jupiter family.jpg|thumb|Siipitɛɛrɩ cecewiye: Montage of Jupiter and the Galilean satellites, Io, Europa, Ganymede, and Callisto, all photographed by Voyager 1.]]
Ɛzɩ wɩsɩ cɔɔʊ taŋgalam tɩyɩnzɩ lɛɛsɩ nzɩ sɩ-taa nɛ heɣlimaɣ yɔ, Siipitɛɛrɩ taa nɛ heɣlɩm hoɖe mbʊ wɛ wɛ peeɖe ɖɔɖɔ nɛ heɣlim mbʊ pɩɖɛʊ taa pɩzɩɣ pɩtalɩ kilomɛtanaa 600 kɛ ñɩɣyʊ kʊɖʊmʊʊ yɔɔ. Pɩnzɩ mɩnɩʊ nɛhiu nɛ lʊbɛ taa pana mayaɣ kɩsɛɛmaɣ nakɛyɛ kɛ tɩyɩnga ŋga kɔyɔɔ nɛ mayaɣ ŋga kakɩla wɩsɩ cɔɔʊ taŋgalam tɩyɩŋga Tɛtʊ kɛpaɣlʊ tam naputozo.
Mayaɣ ŋga kɛkena heɣlim sɔsɔm nbʊyʊ. Wɩsɩ cɔɔʊ taŋgalam tɩyɩŋga Siipitɛɛrɩ wɛna tɩyɩnzɩ kɩmalasɩ cikpesi nɛ sɩ-taa kɔyɔ Galillée fenasi nanza ñɩnzɩ: Iyo, Erɔpɩ, Kanimɛɛdɩ nɛ Kalisitoo. Tɩyɩnzɩ kɩmalasɩ sɩnɛ [[Galilée|Galillée]] na-sɩ pɩnaɣ 1610 taa pɩlɩna ɛ-tɛ ɛsañɩnɩŋ weyi ɛmaɣmaɣ eluba yɔ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Wɩsɩ cejewiye]]
[[Category:Tɩnzɩ lɛɣtʋ]]
fx6w2s2suvqk0uci9rnym2vnx38q6n9
Sikiri
0
1082
10895
10100
2018-01-27T15:43:24Z
Gnangbade
58
légende foto
10895
wikitext
text/x-wiki
[[File:Sucre blanc cassonade complet rapadura.jpg|thumb|Sikirinaa wɛɛ nɖɩ nɖɩ]]
Sikiri kɛ pɩyʊʊ mbʊ pʊwɛ leleŋ nɛ palɩkʊʊ fɩŋ fɩŋ taa nɛ camɖɩyɛ leeleŋ ñɩndɛ taa (sakaroozɩ). Sikiri ŋgʊ kɩ-taa wɛ pʊtʊʊ nɔyʊʊ ɛnʊ payaɣ se sakaroozɩ. Tɔm piye sikiri lɩnɛ [[Itaalii kʊnʊŋ]] taa Zucchero ɛlɛ ɖɩ-maɣmaɣ ɖɩlɩnɛ [[Arabɩɩ kʊnʊŋ]] taa sukkar (سكر) nɛ tɔm piye ndɩ ɖɩ-tɛ lɛ [[Ɛndɩ kʊnʊŋ]] nɛ [[Sansɩkrɩtɩ kʊnʊŋ]] tɛ çârkara. Tɩŋ sakɩyɛ wɛ palɩzʊʊ ɛ-taa sɩkɩrɩ ŋgʊ kɩ-taa wɛ sakaroozɩ yɔ.
[[File:Sugar Cubes (7164573186).jpg|thumb|Sugar Cubes]]
Paa ɛzɩmtaa kɔyɔ leleŋ tɩmʊʊ liɖe taa wondʊʊ wɛna leleŋ ɖoŋ kpaɣ ɛzɩ leleŋ nimviduu ŋgʊ ɖɩyaɣ nɛ kilikozi yɔ nɛ hɩla sikiri ŋgʊ ɖɩpɩzɩɣ ɖɩyaɣ se frɩkɩtozɩ yɔ, mba pakɩlɩɣ labɩnɛʊ tʊmɩyɛ tɔnasɩ kɩtɔsɩ tʊma sɔsɔnaa taa nɛ hɔɔlɩŋ lɛɛŋ taa. Ɛyaa cɔlɔ lɛ, tɔm piye sikiri kɛ leeleŋ pɩyʊʊ. Tɔnasɩ kɩtɔsɩ takʊʊ kpata yɔ lɛ, sikiri kɛ mbʊ pʊwɛ leleŋ yɔ nɛ pɩwɛnɛ leleŋ tɛ ɖoŋ yɔ pɩkɔzɩna hɩla sikiri nɛ sakaroozɩ nɛ leleŋ nimviduu nɛ cɛŋgbɛ sikiri nɛ naalɩm sikiri.
[[File:Sugar 2xmacro.jpg|thumb|Sugar 2xmacro]]
Pʊwayɩ lɛ tʊŋ num nɛ tɩŋ pee nayɛ (ɛzɩ pɔm mbʊ yɔ) taa wɛ sikiri kpaɣ ɖooo canaʊ kɩpɩnʊʊ, tɩŋ nɩɩyɛ taa wɛ sikiri siŋ nɛ palakɩnɛ-ɩ nɛ tʊmɩyɛ ɛzɩ kajalaɣ wondʊʊ ndʊ palɩzɩ tɩ-taa sikiri yɔ nabʊyʊ taa pʊwɛ ɛzɩ sikiri lɩm (sirɔp). Kajalaɣ sikiri haɖaʊ nɛ pɩkpɛndɩnɛ tɩŋ maɣmaɣ kɛwɛ Aazii nɛ Hadɛ Wɩsɩ Ɖɩlɩyɛ taa nɛ [[Pasifiki teŋgu|Pasifiki]] ajɛyɛ wena lɩm cɔyɛ nɛ pɩtaa yɔ a-taa. Pɔtɔkɩ fɩŋ fɩŋ camɖɩyɛ nɛ palɩzɩɣ kɩ-taa lɩm. Papazɩɣ sikiri labʊʊ pɩtɩŋnɛ kɩ-lɩm lɩzʊʊ yɔɔ yɔ pazɩɣ nɛ Ɛndɩ nɛ Hayi kiŋ Wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa yaa Pasifiki nɛ hadɛ pɩnzɩɣ 10000 yaa 6000 pɔcɔ palʊʊlɩ Yeesu Krɩstʊ alɩwaatʊ taa.
Erɔpʊ nɛ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa kɔzɩ kɔzɩ Krɛkɩ mba cɔlɔ, palakaɣ tʊmɩyɛ nɛ tʊŋ num sikiri ɛzɩ aseeɖe naɖɩyɛ lɩzʊʊ nɛ ɖɩwɩlɩɣ se Kɩnɔsɔs nɛ Mycène nɛ Paestum tɔm kɩpɩndʊʊ ñɩnʊʊ tʊmɩyɛ alɩwaatʊ taa lɛ, pakatɩ ŋgbaŋ. Ɛlɛ patalɩɣ fɩŋ fɩŋ sikiri ([[Egipiti]] mba kɩpɩma hayaɣ-kʊ) pɩlɩnɛ lɩŋgamɩŋ yɔ nɔmɔŋ wobʊtʊ ɛlɛ kɩwɛ kɛtɛɖaɣ nɛ kɩwɛ ɖɔɖɔ lidiye. Pɩtɩŋnɛ Romanɩ ɛjaɖɛ pajaɣ mɔyɔɔ kɩ-yɔ tʊʊ pɩlɩnɛ mbʊ se pajaɣ Egipiti ɛjaɖɛ yɔ ɖɔɖɔ nɛ pɩkpɛndɩnɛ Pɛrɩsɩ hɔɔlʊʊ nakʊyʊʊ ɛlɛ njɔna kɔyɔ tʊŋ num sikiri wakaɣna tʊmɩyɛ labʊʊ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Tɔɔnasɩ]]
54xikv9gx7lato2fi09zwypqlfhwmr4
Silii
0
1083
16595
12526
2023-10-18T17:10:16Z
Петров Эдуард
3162
16595
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛjaɖɛ
| Hɩɖɛ = Silii
| Hɩɖɛ2 = Chili
| Kɩɖaʋ kɩdɛɛka = [[File:Flag of Chile.svg|75px]]<br>Silii Kɩɖaʋ kɩdɛɛka
| Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ = [[File:Coat of arms of Chile (c).svg|75px]]<br>Silii Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ
| image_map = [[File:Map of Chile in South America.png|190px]]<br>Silii tɛlɛŋa
| official_languages = [[Ɛsɩpaañɔlɩ kʊnʊŋ]]
| capital = .
| government = .
| president = Ɖoɖoo Michelle Bachelet
| area_km2 = 756,096.3
| population_estimate = 18,549,457
| population_estimate_year = <small>2023</small>
| population_density_km2 = 24
| cctld = .cl
}}
Silii kɛna Amreika nɛ hadɛ kiŋ ɛjaɖɛ naɖɩyɛ nɛ ajɛya wena awɛ kamaɣ yɔɔ yɔ ana yɔ: hayʊ kiŋ lɛ Peruu, hayʊ kiŋ nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa lɛ [[Polivi|Polivii]], wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa lɛ [[Arzantiini|Arizantini]]. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩkpaɣna Atakama kañɩŋ pʊsaɣ piwolo pɩsɩɩna Hɔrini. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛ komina wɛɛ kɩñɩnɩɣ ɖɔɖɔ se kɩmʊ Antariki keteŋa hɔɔlɩɣ nakʊyʊ ɖɔɖɔ.
Ɖɩwalanzɩ taa makɩɣna ɛzɩ 1 236 000 km2 yɔ nɛ ɛyaa kpeekpe kpɛndɩ 16 634 603. Tɛtʊ ndʊ lɩm cɔ-tʊko nɛ pɩta nɛ tɩwɛɛ Falparayiso taa nɛ payaɣ-tʊ se Pakɩ tɛtʊ yɔ tɩwɛ ɖɔɖɔ Silii taa ɖooo pɩnaɣ 1 888. Tɛtʊ ndʊ tiposina Silii nɛ kilomɛtana ɛzɩ 3 000 yɔ.
Silii tɛtʊ sɔsɔtʊ payaɣ se Santiyago. Silii, Arzantini nɛ Iriigʊyee ajɛya taa kɛ Erɔpɩ ɛsa kuliye tɔm kɩlɩ tɔyʊ. Silii kɛna ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩkɩlɩ wobu nɛ ɛsɩndaa kɛ Amerika Latini kpeekpe taa, pɩotasɩ ɖɔɖɔ lɛ peeɖe ɖɔɖɔ kɛ mʊlʊm nɛ tɔkɩm takɩlɩ tɔyʊʊ. Pɩkɛna ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa temokrasi wɛ camɩyɛ yɔ. Kʊnʊŋ ŋgʊ pɔyɔɔdɩɣ komina tʊma taa nɛ pawɩlɩɣ-kʊ sukulinaa taa yɔ ŋgʊ lɛ siliyɛŋ [[Ɛsɩpaañɔlɩ kʊnʊŋ|ɛsɩpañɔlɩ]]. Pɔyɔɔdɩɣ ɖɔɖɔ riina simi, mapiidiigiini yaa ayimara nɛ fanaga rapanuwi.
Liidiye nɖi spɔtɔkɩ peeɖe yɔ nɖɩ lɛ pezo. Silii mʊ kɩ-tɩ yɔɔ caaʊ kɛ [[salaŋ fenaɣ]] 18 pɩnaɣ 1810 nɛ pañɩɣ nesɩ kpataa kɩ-tɩ yɔɔ wɛʊ mbʊ [[lɛlaɣ fenaɣ]] 18 pɩnaɣ 1810. Pɩnaɣ 2010 taa kɛ Silii ɛjaɖɛ sʊ OCDE ŋgbɛyɛ taa. Kpaɣ lakɩŋ fenaɣ 11 pɩnaɣ 2006 lɛ Michelle Bachelet kaakɛŋna Silii ɛjaɖɛ ñʊʊtʊ. Ɛ-tɛ alɩwaatʊ tɛ lakɩŋ fenaɣ 11 pɩnaɣ 2010.
Pɔtɔ caca kɩfalʊʊ lɛ palɩzɩ Sebastián Piñera se ɛkɛ ɛjɑɖɛ nɖɩ ɖɩñʊʊtʊ kpaɣna [[lakɩŋ fenaɣ]] 11 pɩnaɣ 2010 pɩsɩɩna lakɩŋ fenaɣ 11 pɩnɑɣ 2014. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩñʊʊtʊ kɩfalʊ yɔ ɖoɖoo Michelle Bachelet.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Silii]]
[[Category:Amerika]]
[[Category:Ameriki nɛ hadɛ kiŋ wandamm]]
0fqj6iwn0zi6hxmotg7ij01qvtz6sph
Siloovaakii
0
1084
14315
11283
2019-06-19T20:40:40Z
Gumruch
2049
actual 2019
14315
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛjaɖɛ
| Hɩɖɛ = Siloovaakii
| Hɩɖɛ2 = Slovaquie
| Kɩɖaʋ kɩdɛɛka = [[File:Flag Of Slovakia WW2 (bordered).PNG|75px]]<br>Siloovaakii kɩɖaʋ kɩdɛɛka
| Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ = [[File:Coat of arms of Slovakia.svg|75px]]<br>Siloovaakii Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ
| image_map = [[File:Locator map of Slovakia.svg|190px]]<br>Siloovaakii tɛlɛŋa
| official_languages = .
| capital = .
| government = .
| president = Ɖajaa Zuzana Čaputová
| area_km2 = 49,035
| population_estimate = 5,426,252
| population_estimate_year = 2015
| population_density_km2 = 111
| cctld = .
}}
'''Siloovaakii''' kɛna [[Eerɔpʋ tɛtʋ wandamm|Erɔpʊ]] nɛ hɛkʊ nɛ hɛkʊ taa ɛjaɖɛ naɖɩyɛ nɛ tɛtʊ tʊnɛ tɩwɛ Erɔpʊ ajɛya kpeekpe kɩkpɛndʊ ŋgbɛyɛ taa ɖooo pɩnaɣ 2004. Ajɛya wena acɔ Siloovaakii ñɩndʊ nbɛ ata yɔ anaa lɛ: hayʊ kiŋ lɛ [[Pɔlɔɔñɩ|Polɔñɩ]], wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa lɛ [[Ukurɛnɩ|Ukirɛɛnɩ]], piyele nɛ hadɛ kiŋ lɛ [[Hɔŋirii|Hɔŋgirii]], pɩkazɩ nɛ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ nɛ hadɛ kiŋ lɛ ɛjaɖɛ nɖi payaɣ-ɖɩ se [[Otirisi]] yɔ ɖɩwɛna, wɩsɩɖɩɖʊyɛ nɛ hayʊ kiŋ lɛ [[Cɛɛkɩ]] ɛjaɖɛ wɛna peeɖe.
Ɖooo ɛzɩ [[aloma fenaɣ]] 28 pɩnaɣ 1918 piwolo pɩsɩɩna [[lakɩŋ fenaɣ]] 1939 nɛ pɩkpaɣ [[ɖomaɣ fenaɣ]] 4 pɩnaɣ 1945 pɩsɩɩna [[saŋayɩŋ fenaɣ]] 31 pɩnaɣ 1992 mbʊ yɔ, [[Siloovaakii]] ɛjaɖɛ kaawɛ Cekɔsiloovaakii hɔɔlʊʊ taa.
Ɛjaɖɛ ɖɩunɛ ɖɩɩɖa ɖɩ-tɩ yɔɔ wɛʊ kɛ aloma fenaɣ 28 pɩnaɣ 1918 nɛ pʊcɔ [[kɔlaɣ fenaɣ]] kacalaɣ wiye pɩnaɣ 1993 kɩlɩɩ Cekɔsiloovaakii hɔɔlʊʊ taa nɛ pɩla ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩmʊ ɖɩ-tɩ yɔɔ wɛʊ sɩŋŋŋ.
Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩwɛ keteŋa kpeekpe ajɛya kɩkpɛndɩɣ aŋgba sakɩyɛ taa nɛ a-taa kɔyɔ: [[OTAN ŋgbɛyɛ|OTAN]], OMC, OCDE yaa V4 nɛ ɖɩwɛ ɖɔɖɔ [[Eerɔpʋ tɛtʋ wandamm|Erɔpʊ]] keteŋa taa ajɛya wena atɔkɩ liidiye kʊɖʊmɖɩyɛ nɛ payaɣ-ɖɩ se Eeroo yo ɖɩ-taa. Pɩnaɣ 2013 taa pakaliɩ kɩgalʊʊ kɛ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa lɛ, pana ɛyaa 5 410 836 nɛ tɩ-walanzɩ landammm taa wɛ ɛzɩ kiolmɛtanaa 49 035.
Payaɣ Siloovaakii ɛjaɖɛ ñʊʊdʊ se Andrej Kiska nɛkominañɩnʊ yɔ Robert Fico. Kʊnʊŋ ŋgʊ pɔyɔɔdʊ komina tʊma taa nɛ pawɩlʊ-kʊ sukulinaa taa yɔ ŋgʊ lɛ siloovaakɩ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Eerɔpʋ]]
[[Category:Siloovaakii]]
pglbhzqa4tmr32il7x8ai5lv0muqtar
Siloveni
0
1085
18560
10342
2025-10-17T17:31:37Z
Boja02
5191
18560
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛjaɖɛ
| Hɩɖɛ = Siloveni
| Hɩɖɛ2 = Slovinie
| Kɩɖaʋ kɩdɛɛka = [[File:Flag of Slovenia (bordered).png|75px]]<br>Siloveni Kɩɖaʋ kɩdɛɛka
| Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ = [[File:Coat of arms of Slovenia.svg|75px]]<br>Siloveni Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ
| image_map = [[File:Locator map of Slovenia.svg|190px]]<br>Siloveni tɛlɛŋa
| official_languages = .
| capital = .
| government = .
| president = Ɖajaa Nataša Pirc Musar
| area_km2 = 20,273
| population_estimate = 2,063,077
| population_estimate_year = 2015
| population_density_km2 = 101.8
| cctld = .
}}
Siloveni kɛna Erɔpɩ nɛ hɛkʊ nɛ hɛkʊ taa ɛjaɖɛ naɖɩyɛ nɛ ɖɩwɛ [[Eerɔpʋ]] ajɛya kpeekpe kɩkpɛdɩɣ ŋgbɛyɛ ŋɖɩ payaɣ se UE yɔ ɖɩ-taa. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩkamaɣ yɔɔ tɛtʊ kɔyɔ: Itali ɛjaɖɛ, [[Otirisi]] ñɩnɖɛ, [[Hɔŋirii|Hɔŋgiri]] ɛjaɖɛ kurowasi nɛ Adiriyatiki teŋgu.
Pɩnzɩ akpagba mɩnɩŋ nɛɛlɛ taa kɛ Siloveni ɛjaɖɛ pɩsa Yʊgɔsɩlavi hɔɔlʊʊ taa ɛjaɖɛ nɛ [[Mɩsɩkʋm fenaɣ|mɩsɩkʊm fenaɣ]] nɛɛlɛ nɛ kagbaanzɩ pɩnaɣ 1991 kɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩmʊ ɖɩ-tɩ yɔɔ wɛʊ. Siloveni ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩzʊ Eerɔpʋ ajɛya kpeekpe kɩkpɛndɩɣ ŋgbɛyɛ taa kɛ [[agoza fenaɣ]] kacalaɣ wiye pɩnaɣ 2004.
Kʊnʊŋ ŋgʊ pɔyɔɔdɩɣ komina tʊma taa nɛ pawɩlɩɣ-kʊ ɖɔɖɔ sukulinaa taa yɔ ŋgʊ lɛ Silovɛnɩ.
{{Eerɔpɩ}}
[[Category:!Main category]]
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Eerɔpʋ]]
[[Category:Siloveni]]
6hxfomn5cxl4zi4vr4y18lghk5lkxot
Simbaabuwee
0
1086
14386
13259
2019-09-22T16:38:27Z
Holder
40
14386
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛjaɖɛ
| Hɩɖɛ = Simbaabuwee
| Hɩɖɛ2 = Zimbabwe
| Kɩɖaʋ kɩdɛɛka = [[File:Flag of Zimbabwe.svg|75px]]<br>Simbaabuwee Kɩɖaʋ kɩdɛɛka
| Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ = [[File:Coat of arms of Zimbabwe.svg|75px]]<br>Simbaabuwee Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ
| image_map = [[File:Locator map of Zimbabwe in Africa.svg|190px]]<br>Simbaabuwee tɛlɛŋa
| official_languages = .
| capital = .
| government = .
| president = Emmerson Mnangagwa
| area_km2 = 390,757
| population_estimate = 12,973,808
| population_estimate_year = 2012
| population_density_km2 = 26
| cctld = .zw
}}
'''Simbaabuwee''' kɛna Afrika nɛ hɛkʊ nɛ hɛkʊ taa ɛjaɖɛ naɖɩyɛ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa lɛ, Afrika nɛ Hadɛ kiŋ ɛjaɖɛ nɛ [[Pɔcɩwaanaa]] ɛjaɖɛ pɛwɛna, wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa lɛ, [[Moozambiki]] ɛjaɖɛ piyele nɛ hayi kiŋ lɛ [[Sambii]] ɛjaɖɛ.
Simbaabuwee nɛ Sambɛɛzɩ pɛhɛkʊ taa kamaɣ lɛ, kɛwɛ kpayɩ kpayɩ mbʊ pʊyɔɔ yɔ Sambɛɛzɩ pɔɔ tɛyɩna ajɛya anɛ a-hɛkʊ taa.
Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛtʊ sɔsɔtʊ yɔ Harare nɛ tɩwɛna ɛjaɖɛ nɖɩ nɛ ɖɩ-hayi nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa. Pakalɩ ɛyaa kɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖi-taa lɛ pɛwɛ ɛzɩ ɛyaa miliyɔɔnaa 1,6 yɔ.
Kʊnʊmɩŋ weyi pakɩlɩɣ yɔɔdɩɣ nɛ pawɩlɩʊ sukulinaa taa ɖɔɖɔ yɔ ɛnʊ lɛ: Aŋgilisi, Sonaa, Sindebele. Liidiye nɖi ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa ɛyaa tɔkaɣ yɔ nɖɩ lɛ Simbabuwee tɔɔlaarɩ pʊcɔ pɩkɔɔ pɩtalɩ ɖomaɣ fenaɣ 2009, alɩwaatʊ ndʊ pɛlɛɣzɩ-ɖɩ nɛ amerika tɔɔlarɩ yɔ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩwɛ Afrika kpeekpe ajɛya kɩkpɛndɩɣ ŋgbɛyɛ taa.
Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖooo lɛ Grandɩ-Pretaañɩ kakpacayaɣna-ɖɩ nɛ pɩla mbʊ ɖɔdɔ mbʊyɔ ɖɩwɛɛ nɛ ɖɩlɛɛzɩɣ hɩla ndɩ ndɩ kpaɣna ɖooo ɖɩwɛʊ ɖɩ-tɩ yɔɔ kamɩŋ fenaɣ 11 pɩnaɣ 1965. Paɖa-ɖɩ yaʊ se Rodeezii nɛ Hadɛ kiŋ pʊwayɩ lɛ, Rodeezii, pɩtasɩ lɛ payaa-ɖɩ ɖɔɖɔ se Simbaabuwee-Rodeezii.
Ɖooo [[ɖomaɣ fenaɣ]] 17 pɩnaɣ 1980 taa kɛ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩkpaɣ hɩɖɛ kpaagbaa ñɩnɖɛ se Simbaabuwee. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖi-ñʊʊtʊ payaɣ se [[Robert Mugabe]] nɛ ɛwɛ kpelaɣ yɔɔ ɖooo 1087 piyele nɛ kewiyaɣ ñʊʊtʊ yɔ Morgan Tsvangirai. Kewiyaɣ ñʊʊtʊ ɛnɛ ɛwɛ kpalaɣ yɔɔ lɛlaɣ fenaɣ 11 pɩnaɣ 2009.
{{Afrɩka}}
[[Category:!Main category]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Simbaabuwee]]
ihcl23bahaozzxls7lmcgy0otofoinw
Sinimaɣ
0
1088
13229
11891
2018-12-26T11:27:23Z
Gnangbade
58
liens
13229
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Asmara,_cinema_impero,_07.JPG|vignette|Asmara, cinema impero, 07]]
Sinimaɣ waa payaɣ ɖɔɖɔ size kɩlɛmɩŋ kiciɣdiŋ. Kɩlɛmɩŋ kiciɣdiŋ ɛnɛ, ɛkɛ ɛsɩyɛ kpena waa tʋmɩyɛ laɣsɩ. Fransɩ kʋnʋŋ taa lɛ, ɛkɛ tʋmɩyɛ kɩpanɖɛ lʋbɛ n̄ɩnɖɛ «septième art». Tʋmɩyɛ lʋbɛ n̄ɩnɖɛ ɖɩnɛ, ɖɩ-hɩɖɛ lɩna tɩ kpɛnaʋ nʋmɔʋ taa.
Tɩ kpɛnaʋ tʋmɩyɛ nɖɩ-ɩ payaɣna [[Fransɩɩ kʊnʊŋ|Fransɩ kʋnʋŋ]] taa size "critique Ricciotto Canudo" kɛ pɩnzɩ 1020 n̄ɩnzɩ taa. Kɛlɛm kɛlɛm kɩlɛmɩŋ n̄ɩɣyʋʋ tʋmɩyɛ kɛlɛʋ kɛlɛ size, ɛhɛzɩ ɛsɩyɛ kpena yaa mɔŋgɔma cɔnaʋ se mɛkɛ aseɣɖe tʋ cee waa laŋga.
[[Fichier:Cinemaaustralia.jpg|vignette|Cinemaaustralia]]
Sinimaɣ wɩlɩtʋ tʋnɛ, tɩwɛ ɖɔɖɔ ɛzɩ filim waa yaa. Pawɩlɩʋ kɛlɛm kɛlɛm kɩlɛmɩŋ ɛnɛ kɛ samaɣ kɛ takayaɣ kɩwalaɣ sɔsaɣ nakɛyɛ yɔ. Paalakɩ sinimaɣ ɛzɩ-ɩ pombo pamakɩ ɛ-yaa ɛsɩnda yɔ. Palakɩ sinimaɣ lɛ, ɛyʋ ɛpɩzɩʋ etukina kɩlaɖaa.
Sinimaɣ filim n̄ɩŋgʋ ŋgʋ, kɩbɩzɩʋ kɩkɛ, n̄ʋʋ taa tɔm lubutu yaa lɩmaɣza yaa maɣzɩm. Kɩbɩzɩʋ kɩkɛ ɖɔɖɔ aseɣɖe tʋmɩyɛ takayaɣ taa tɔm. Samaɣ ɛsɩnda kpaɣ kpaɣ sinimaɣ wɩlɩʋ kɛ ɛsɩyɛ kpena waa yaa mɔŋgɔma saawɩɖɛ tɩna wɛ ndɩ nɛ ŋgʋ pakaŋ takayaɣ nɛ palakɩ kɔ yɔ ɛzɩ-ɩ fɩlɩm paɖʋwa size ɛ-yaa ɛcɔna yɔ.
Takayaɣ filim tɩ-yɛ n̄ɩŋgʋ ŋgʋʋ lɛ, kɩwɛ camɩyɛ nɛ kɩtɛ kɩnaɣ ɖeu siŋŋ. Kɩ-tɛ camɩyɛ cɔnɔʋ taa lɩna wiŋ sɔsɔŋ n̄aŋ nɩyɛ yɔ. Miŋ ɛnʋ, ɛwɛ ampuli tɩyɛ, nɛ ɛhaɣ ɛsa nɛ takayaɣ kɩcɔnaɣ ŋga. Paɖʋʋ miŋ ɛnʋ lɛ, ɛtʋzɩna takayaɣ tʋɖʋɖʋ.
[[Fichier:Cinema-long-exposure-hdr-0a.jpg|vignette|Cinema-long-exposure-hdr-0a]]
Takayaɣ ŋga kɛwɛ an̄ɩnʋʋ tɩyɛ, nɛ kanaɣ wayɩ nɛ taɣ. Sinimaɣ wɩlɩtʋ ndʋ, tɩlɩna ɖa-caanaa panɛ poɖoŋ taa : ɖajaa Émile Reynaud, nɛ ɖajaa [[Thomas Edison]], nɛ pɩtasɩna ɖajaanaa mba payaɣ wɛ size [[Auguste nɛ Louis Lumière|frères Lumière]] waa yɔ yaa tobi yem size led.
[[Category:!Main category]]
[[Category: Keɖeyaɣ lakasɩ]]
jq81e3cbuz44v9f96t5pt1uwzudpy95
Sinimaɣ (Cinéma)
0
1089
5358
5357
2017-06-24T00:07:10Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
5358
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Sinimaɣ]]
7x3i3sv7fcx92iipdrnfkzuo992vcqc
Siyeeraa Leyɔɔnɩ
0
1090
16655
16600
2023-10-26T20:23:10Z
LR0725
4177
([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Flag of Sierra Leone (2004 World Factbook).gif]] → [[File:Flag of Sierra Leone (WFB 2004).gif]] [[c:COM:FR#FR4|Criterion 4]] (harmonizing names of file set)
16655
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛjaɖɛ
| Hɩɖɛ = Siyeeraa Leyɔɔnɩ
| Hɩɖɛ2 = Sierra Leone
| Kɩɖaʋ kɩdɛɛka = [[File:Flag of Sierra Leone (WFB 2004).gif|75px]]<br>Siyeeraa Leyɔɔnɩ Kɩɖaʋ kɩdɛɛka
| Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ = [[File:Coat of arms of Sierra Leone.svg|75px]]<br>Siyeeraa Leyɔɔnɩ Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ
| image_map = [[File:Locator map of Sierra Leone in Africa.svg|190px]]<br>Siyeeraa Leyɔɔnɩ tɛlɛŋa
| official_languages = .
| capital = [[Fritawnɩ]]
| government = .
| president = Ɖajaa Ernest Bai Koroma
| area_km2 = 71,740
| population_estimate = 8,908,040
| population_estimate_year = <small>2023</small>
| population_density_km2 = 79.4
| cctld = .sl
}}
Siyeeraa Leyɔɔnɩ kɛna Afrika nɛ wɩsɩ ɖɩɖuyɛ taa ɛjaɖɛ naɖɩyɛ nɛ ɖɩ-walanzɩ taa makɩɣna ɛzɩ 71 740 km2 yɔ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa ɛyaa tala ɛzɩ miliyɔɔnaa 6,3 yɔ. Ajɛya wena acɔ Siyeeraa Leyɔɔnɩ nɛ ata yɔ, ana yɔ: Kinee nɛ [[Liiberiya]] ajɛya wɛna nɛ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ nɛ hayi kiŋ, pɩkazɩ [[Atɩlantiki Lɩŋamʋʋ]] wɛna wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ nɛ hadɛ kiŋ.
Siyeeraa Leyɔɔnɩ wɛ Afrika nɛ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa ajɛya wena akpɛnda tɔsʊʊ nɛ liidiye kʊɖʊmɖɩyɛ nɛ payaɣ-ɖɩ se [[CEDEAO]] yɔ ɖɩ-taa. Pɔcɔna sɩŋŋŋ lɛ, yeee pakpaɣ ɛyʊ kʊɖʊm wɛna ñɩm mbʊ kedeŋa yɔɔ cɩnɛ kɔyɔ, Siyeeraa Leyɔɔnɩ wɛ ajɛya wena a-taa kʊñɔntʊtʊ kɩlɩ wɛʊ kpem yɔ.
Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛtʊ ndʊ payaɣ se [[Fritawnɩ]] yɔ, Priitaaniki ɛjaɖɛ taa mba lɩzɩna tɛtʊ ndʊ ɖooo pɩnaɣ 1787 nɛ pasɩʊ yomaa mba payakaɣ se pɛɖɛnɛ yɔ.
[[Ɖomaɣ fenaɣ]] 27 pɩnaɣ 1960 kɛ Siyeeraa Leyɔɔnɩ mʊ ɖɩ-tɩ yɔɔ caɣʊ ɛlɛ ɛzɩma ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa ɖiu ɖiu caɣʊ fɛyɩ yɔ, ɛjaɖe ɖɩnɛ ɖɩ-taa ɛyaa kʊyʊʊ ɖama yɔɔ wɩsɩ nɛ ɖoo. Pɩla mbʊ lɛ, pɩnaɣ 1964 taa lɛ kewiyaɣ ñʊʊtʊ Milton Margaï, yele nɛ ɛ-ɖalʊ Albert Margaï mʊ-ɩ kewiyaɣ kpelaɣ.
Pɔtɔ caca kɛ [[lakɩŋ fenaɣ]] 1967 lɛ, Siaka Stevens wabɩna ɛlɛ ɛtapɩzɩnɛ ɛcaɣ kɔ-yɔɔ lɔŋ pɩkɔɔ pɩtalɩ ɖomaɣ fenaɣ 1968 mbʊ pʊyɔɔ yɔ yoŋ wɛɛ.
Agoza fenaɣ 28 pɩnaɣ 1975 kɛ Siyeeraa Leyɔɔnɩ nɛ Afrika wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa ajɛya hiu nɛ naanza lɛɛna caɣa nɛ alɩzɩ ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ se CEDEAO yɔ.
{{Afrɩka}}
[[Category:!Main category]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Siyeeraa Leyɔɔnɩ ]]
4cmp353ft9cqjbzanl8428t4z1qe6pe
Siɣsiɣ wɛtʊ (Justice)
0
1091
18546
14294
2025-09-24T06:14:25Z
~2025-26416-52
5525
18546
wikitext
text/x-wiki
[[File:Iustitia van Heemskerck.png|thumb|‘’Justitia’’ (Maarten van Heemskerk, 1556)]]
Siɣsiɣ wɛtʊ (justice) kɛ lɛɣtʊ pɩlɩʊ ŋgʊ payaɣ se [[filozofii]] yɔ ki-piliŋa nakɛyɛ. Siɣsiɣ wɛtʊ kɛ ɖɔɖɔ tɔm hʊʊ pɩlɩʊ taa piliŋa. Pɩkɛ ɖɔɖɔ [[Paɣtʊ (Loi)|paɣtʊ]] ndʊ ɛyʊ tɩŋɩɣna tɩ-yɔɔ nɛ yoŋ nɛ helu helu wɛtʊ ɛtaawɛɛ ɛyaa hɛkʊ taa yɔ. Paɣtʊ natʊyʊ haɣ waɖɛ se ɛyʊ ɛlabʊ pʊyʊ nɛ pɩfɛyɩ ɖeu kɔyɔ, pɔhɔ ɛ-nɩŋgbaŋʊʊ nɛ wiɖiyi ɛtaatasɩ labʊ mbʊ ɛlaba nɛ pɩfɛyɩ ɖeu yɔ. Sɔsɔ Taalion kaɖʊ paɣtʊ natʊyʊ nɛ tɩhaɣ waɖɛ se ɛyʊ ɛsɛtɩ lɛlʊ nɩwaŋ nɩŋgbaŋʊʊ kɔyɔ, pʊwɛɛ se pɛsɛtɩ ɛnʊ ɖɔɖɔ ɛ-nɩwaŋ naŋgbaŋʊʊ. Yee nɔɔyʊ ɛlɩ lɛlʊ nɩwaŋ ɛsɩyɛ yɔ, pʊwɛɛ se palɩzɩ ɛnʊ ɖɔɖɔ nɩwaŋ ɛsɩyɛ. Pʊ-tɔbʊʊ se ɛzaɣtʊ ndʊ ɛyʊ lakɩ yɔ, ɛzaɣtʊ ndʊ ɖeyi ɖeyi pɛhɛyɩɣ-ɩ. Ɛlɛ, sɔnɔdaa paɖɩzɩ paɣtʊ ndʊ.
Paɣtʊ natʊyʊ ñɔyɔɔdʊʊ se pʊwɛɛ se pɛhɛyɩ paa weyi lɛ ɛ-tʊmɩyɛ yaa ɛ-lakasɩ kɩbanzɩ nasɩyɛ yɔɔ. Weyi ɛlakɩ tʊma pʊɖɔɔ yɔ pʊwɛɛ se pɛhɛyɩ-ɩ ɖɔɖɔ pʊɖɔɔ. Weyi ɛlɛ lakɩ tʊmɩyɛ ñɩɩɩ yɔ, pʊwɛɛ se pɛhɛyɩ-ɩ ɖɔɖɔ ñɩɩɩ. Mbʊʊ payaɣ siɣsiɣ wɛtʊ. Pɩfɛyɩ se mulum ɛwɛɛ hɔɔlʊʊ nakʊyʊ taa.
Pɔtɔŋʊʊ se siɣsiɣ wɛtʊ yɔ, pɩkɛ pʊyʊ kʊɖʊm kedeŋa kpeekpe taa. Pʊ-tɔbʊʊ anasaayɩnaa tɛ tɛtʊ taa siɣsiɣ wɛtʊ fɛyɩ ndɩ nɛ afrɩka tɛtʊ taa siɣsiɣ wɛtʊ. Paa mbʊʊ yɔ, ɛyaa mba pɛwɛ siɣsiɣ yɔ, pɛwɛ ndɩ ndɩ kpem. Pʊ-tɔbʊʊ se Tɔyɩ wɛ siɣsiɣ wɛʊ mbʊ yɔ pɩtɛkɛ mbʊʊ Kpacaa ñɛwɛ siɣsiɣ. Pɩtɩŋɛ mbʊ yɔ, pɩlɩɩna paa ɛyaa mba yaa paa ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-sɔnzɩ cɔlɔ yaa ɖɩ-paɣtʊ cɔlɔ. Pʊwɛ kpem se siɣsiɣ wɛtʊ ɛwɛɛ samaɣ taa nɛ ɛzakuliye hɔɔlʊʊ taa nɛ paa anɩ ɛpɩzɩ ɛcaɣ wezuu camɩyɛ. Pɩkɛ paɣtʊ se siɣsiɣ wɛtʊ ɛwɛɛ ɛyaa hɛkʊ taa nɛ pɩsa nɛ ɛyʊ ña yaa ɛɖɔ ɛjaɖɛ paɣtʊ yɔɔ camɩyɛ. Pʊwɛɛ se siɣsiɣ wɛtʊ ɛhɔ mba paañaŋ ɛjaɖɛ paɣtʊ yɔ.
== Kɔndɔŋgɔ ==
* [[Carlo Biotti]]
[[Category:!Main category]]
[[Category:Filozofii]]
[[Category:Paɣtʋ lɛɣtʋ]]
3gonm446v7218dkzexom4d5p8sugpg8
Siɣsiɣ wɛtʊ (la justice)
0
1092
5369
5368
2017-06-24T00:07:10Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
5369
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Siɣsiɣ wɛtʊ (Justice)]]
pgmfb1d7tj1qjkg3lc1dz856m3za6eg
Sɩʊ
0
1093
11419
11417
2018-02-16T19:51:58Z
Gnangbade
58
links, spelligng
11419
wikitext
text/x-wiki
Siʊ yaa sɩwaa kɛna agɔlɔma wena akandayʊʊ ɖeɣwa yaa cejewiye, kooka, kookasi nɛ ɛzɩ kantɔɔ kpeekpe yɔ. Paasɩʊ sɩʊ yaa sɩɩnaa yem, [[Tɩʊ|tɩŋ]] nɔnɔɔ taa kɛ pasɩʊ-kʊ nɛ pɩkɛna teluu yaa teliŋ tɛ. Paa sɩʊ ŋgʊ kɩnɛ kɩ-hɩɖɛ. Lama-Ñaŋgbadɛ tɛ sɩʊ ŋgʊ kɩkandɩɣ egeetiyenɖɩ ɖɩ-yɔɔ yɔ, ŋgʊ payaɣ se Abɛɛsɩʊ. Egeetiye kʊɖʊmɖɩyɛ nɖɩ ɖɩ-taa cejewa naayɛ wɛna a-sɩwaa a-tɩ yɔɔ nɛ asɩŋna Abɛɛsɩʊ nɛ anaa yɔ Siŋjalɩm nɛ Cedeli. Kawɩlasɩ ɛwɩlaa kɔyɔ cɔjɔ yaa cɔjɔnaa kpɛyʊna yaa pɩkɛ cejewiye taa kɔyɔ, tamaɣ tɔɔyʊ yaa weyi pɛtɛma-ɩ sɔnzɩ labʊ yɔ, ɛnʊ eliziɣna yaa ɛwazʊʊ.
Sɩʊ yaa sɩɩnaa mba peheniɣna samaɣ se kɩpam yaa kɩdɛkɛdɩm caɣ labʊ. Sɩʊ ɛyɔɔdʊʊ kɔyɔ, kɩpɩsɩɣ [[sumaɣ]] nɛ kiwii. Ɖoŋ ɖɔŋ taa lɛ, kpiziyuu kɛ kɩpɩsɩɣ nɛ kiwii. Yee pɩkɛ kɩdɛkɛdɩm kɔyɔ tɛʊ feŋ ca lɛ, ɖɩwa taa sɔsɔ kpakɩɣ pɔ;oyasɩ nɛ ɛyɛlɩ tɩwaa nɛ ɛna se ɛbɛ lakɩ yaa ɛbɛ ɛɛlakɩ. Pɩwɛɛ mbʊ lɛ, paa sɩʊ ɛɛwɩlɩɣ kawɩlaɣ yaa kawɩlasɩ kɔyɔ, pɩkɛna kɩjɛyʊʊ se palaa-kʊ, mbʊ yebina nɛ pɔtɔŋ kʊtɔmɩyɛ se Sɩʊ eewɩɣ, paalaɣ-kʊ?
[[Category:!Main category]]
7a3w9nk7oraai6hkkbnr353trhcwfax
Somory Touré
0
1095
14395
11420
2019-09-25T17:44:50Z
Gnangbade
58
photos
14395
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Almamy_Samory_Touré.jpg|vignette|Almamy Samory Touré]]
Palʋla Almamy Samory Touré pɩnaɣ 1830 ɩ̃ŋa taa mbʋ yɔ. Palʋla-ɩ tɛtʋ ndʋ payaɣa se Maniambaladougou yɔ tɩ-taa. Tɛtʋ ńdʋ, tɩkɛ sɔnɔ se [[Kinee-Konakrii|Kinee]] ɛjaɖɛ tɛtʋ natʋyʋ.
Samory Touré tɔlɩ Guélémou tɛtʋ taa. Guélémou tɛtʋ kɛ sɔnɔ [[Kootidiivʊwarɩ|Kootidivʋwarɩ]] ɛjaɖɛ tɛ tɛtʋ natʋyʋ. Sɔsɔ Samory Touré wona sɔsaa mʋlʋm [[mɩsɩkʋm fenaɣ]] kɩyakʋ naalɛ ñɩŋʋ wiye, pɩnaɣ 1900 ǹɩŋa taa. Ndjolé tɛtʋ taa, tɛtʋ tʋnɛ tɩpɩsɩna sɔnɔ [[Kaabɔɔ]] ɛjaɖɛ.
Sɔsɔ Samory Touré ɖʋna Wassoulou kewiyaɣ. Samory Touré kaɖɩna [[Fransɩɩ]] waa mba pasʋwaɣ Afrɩka nɛ wɩsɩ ɖɩɖʋyɛ ajɛya taa se pakpacayɩ ajɛya ana a-taa ñɩma yɔ. Ɖajaa Ahmed Samory Touré kɛŋna Kiinee ɛjaɖɛ ñʋʋdʋ kajalaɣ tʋ. Ɛ-cɔzɔ payaɣa se Samory.
Ahmed Samory Touré ɖoo payaɣ se Sokhona Camara. Samory Touré ñɩma sɛwaɣ malɩŋ Ɛsɔ, ɛlɛ, pɔkɔɔ pekizi [[Iizilaam|malɩŋ]] Ɛsɔ sɛtʋ ńdʋ nɛ papɩsɩ sɩɩnaa layaa.
[[Fichier:Samory_et_ses_femmes_en_captivité_(AOF).jpg|vignette|Samory et ses femmes en captivité (AOF)]]
Yoŋ kɛwɛ Samory Touré alɩwaatʋ taa Afrɩka nɛ wɩsɩ ɖɩɖʋyɛ cejewa ndɩ ndɩ taa. Cissé cejewiye taa ñɩma kʋyɩ Samory Touré cejewiye yɔɔ pɩnaɣ 1848 ñɩŋa taa nɛ papɩzɩ pakpa Samory Touré ɖoo, Sokhona Camara nɛ powona-ɩ pe-cejewiye taa nɛ papɩsɩ-ɩ po-yom. Youlaɖʋ sɔsɔ weyi payaɣ se Sory Bourama yɔ, ɛnʋ ɖiyaɣna Cissé cejewiye taa ñɩma youlaɖaa.
Ɖenɖe Ahmed Samory Touré tɛfɛyɩna [[liidiye]] sakɩyɛ se ɛpɩzɩ ɛhɛyɩ Cissé cejewiye taa ñɩma nɛ ɛpɩzɩ ɛmʋ e-ɖoo yɔ, ɛtɛzɩ wobu nɛ ɛcaɣ paba cejewiye taa ñɩma cɔlɔ nɛ ɛlakɩ-wɛ pa-tʋma. Cissé cejewiye taa peeɖe Ahmed Samory Touré kpɛlɛkɩ malɩfa tɔʋ. Ɖɔɖɔ ɛzɩ Cissé cejewiye taa ñɩma sɔnzɩ pɔzʋʋ yɔ, pʋwɛɛ se Samory Touré lakɩ-wɛ tʋmɩyɛ pɩnzɩ lʋbɛ nɛ fenasɩ lʋbɛ nɛ kɩyakɩŋ lʋbɛ nɛ pʋcɔ ɛpɩzɩ ɛmʋ e-ɖoo weyi pakpa-ɩ nɛ ɛlɛ kɛ po-yom yɔ. Pɩnzɩ lʋbɛ nzɩ nɛ fenasɩ lʋbɛ nɛ kɩyakɩŋ lʋbɛ ɛnʋ Samory Touré caɣ Cissé cejewiye taa ñɩma cɔlɔ nɛ pʋcɔ petisi pɛcɛlɛ-ɩ e-ɖoo.
Ɖenɖe Samory Touré kɛkpɛlɛka malɩfa tɔʋ Cissé cejewiye taa ñɩma cɔlɔ yɔ, ɛmʋ e-ɖoo wayɩ lɛ, ɛsʋʋ Saransware-Mori sɔɔjanaa tʋmɩyɛ taa. Saransware-Mori kɛkɛ Bérété cejewiye taa ñɩma sɔɔjanaa nɔɔɖɛyʋ. Bérété cejewiye nɛ Cissé cejewiye patanaɣ ɖama nɛ ɛsɩyɛ kpem. Samory Touré laba pɩnzɩ naalɛ sɔɔjatʋ ńdʋ tɩ-taa nɛ pʋcɔ ɛpɩsɩ e-cejewiye, Camara ñɩnɖɛ taa.
Samory Touré kɔma ɛpɩsɩ youlaɖaa ñʋʋdʋ pɩnaɣ 1861 taa. Ɛpɩsɩ youlaɖaa ñʋʋdʋ lɛ, eɖuu se ɛnʋ kaɖɩɣna Cissé nɛ Bérété pe-cejewa taa ñɩma nɛ piyele Camara cejewiye taa ñɩma caɣ ɖiɣɖiɣ nɛ laŋhɛzɩyɛ taa.
[[Category:!Main category]]
tt5er538d9k6dlpat1ck7u5p8t32o29
Somboɖe
0
1096
14148
14146
2019-04-21T16:47:53Z
Gnangbade
58
spelling
14148
wikitext
text/x-wiki
[[File:Carica papaya dsc07806.jpg|thumb|Carica papaya]]
Somboɖe kɛ tɩŋ piye ndɩ pɔtɔkɩ yɔ payaɣ ɖɩ-tɩŋ ɖɔɖɔ se Somboɖe tɩŋ (Carica papaya) tɩŋ ŋgʊ kɩlɩna [[Mɛkɩsiiki]] ɛjaɖɛ taa. Piye ndɩ ɖɩ-taa wɛ pee wili wili nɛ ɖɩ-taa mʊtʊ wɛna leleŋ tɩŋga, ɖɩwɛ ɛzɩ yaɖɛ yaa kulukulu nɛ ɖɩ-ɖalakɩŋ maɣna ɛzɩ sentɩmɛta naa 21 ntalɩ 31 nɛ pɔtɔkɩ pɩtaa mʊtʊ. Ɖɩyuŋ kɔyɔ kiilo kʊyʊmʊ yaa nabʊyʊ taa kiilo naa kɩgbanzɩ. Ɖɩ-taa wɛ pee kɩkpɛda sakɩyɛ. Somboɖe pɩɣʊ lɛ ɖɩwɛʊ tɩŋ hatʊ sɛmɩŋ caʊʊ nɛ ɖɩ-lɩm wɛ sʊtʊ lɩm leemuu tɩyɛ yaa ɖɩpɩzɩɣ ɖɩwɛna sɛmɩŋ lɛɛŋ ɖɔɖɔ.
[[File:California Papaya ID.jpg|thumb|California Papaya]]
Sombolaa naayɛ wɛ pɛlɛza alʊlʊʊ pɩlɩna ɖɛzʊʊ kpɛlɛkʊʊ se awɛ ɖoŋ nɛ Ringspot kʊdɔŋ. Pasɩma soŋpolaa a-naa nɛa-hɩɖɛ se Rainbow yaa SunUp nɛ pahaɣ waɖɛ se [[Etaazuunii]] ɛjaɖɛ taa yeke pahayɩ-yɛ, nɛ powokina [[Sapɔŋ]] ɛjaɖɛ taa nɛ [[Kanadaa]] ɛjaɖɛ taa.
[[File:Carica papaya 14 7 2012.jpg|thumb|Carica papaya]]
Ɖɔɖɔ lɛ pamazɩ hayɩm naa nabɛyɛ [[Tayilandɩ]] nɛ [[Ositraalii]] ajɛyɛ taa nɛ pahaɣ waɖɛ se pahayɩ soŋpolaa a-naa peɖe. Sompolaa a-naa a-tɛ hiɣ kpeekpe kedeŋga tɩŋga taa kɛkɛ ɛzɩ tɔnɩ naa miiliyɔɔ naa 12,4 pɩnaɣ 2012 taa pɩkɩlɩ nɛ [[Ɛɛndɩ]] pɩtɩŋ [[Piresiili]] nɛ [[Ɛndonezi]]. Lɩm kʊlʊmʊm nabʊyʊʊ lɩɣ alɩwaatʊ ndʊ pafakɩ soŋpoɖe kɩdapɩbʊʊ yɔ. Cɩɩyɩm mbʊ pɩkɩɣ lɛɛlɛ ɛlɛ ŋpɩzɩ ŋnabʊ ɛlɛ ŋkayʊʊ yaa ŋleeŋ wɩsɩ yɔɔ pɔcɔ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Tɔɔnasɩ]]
gnx6e91nvff0r5p15ekch3q6n12u13s
Sonaa kʊnʊŋ
0
1097
10070
10042
2017-12-20T20:06:12Z
2.31.105.27
photos
10070
wikitext
text/x-wiki
[[File:Iggy_teaching_Shona.jpg/thumb/Iggy teaching Shona]]
Sonaa yaa Sisona yaa Siwiina yaa Zezuru kɛ Pantu waa kʊnʊŋ yaa ɖama tɛ kʊnʊŋ kɩkɩlɩʊ ŋgʊ pɔyɔɔdʊʊ keeke [[Simbaabuwee]] ɛjaɖɛ taa yɔ ɖeeɖe kɩwɛ kewiyaɣ tɛ kʊnʊmɩŋ hiʊ nɛ loɖo taa yɔ. Pɔyɔɔdʊʊ-kʊ ɖɔɖɔ ajɛyɛ lɛɛna taa ɛzɩ Afria nɛ Haɖɛ ɛjaɖɛ taa nɛ Afrika nɛ Hɛkʊ taa ɛjaɖɛ taa nɛ [[Pɔcɩwaanaa]] nɛ [[Malawii]] nɛ [[Sambii]] ajɛyɛ taa.
[[File:Shona_witch_doctor_(Zimbabwe).jpg/thumb/Shona witch doctor in Zimbabwe]]
Ɛyaa mɩnɩʊ yɔ lɛ hiŋ lutozo lakɩ tʊmɩyɛ nɛ Sonaa kʊnʊŋ yaa ɛyaa miiliyɔɔ waa loɖo pɩnaɣ 1989 taa. Ɛyaa miiliyɔɔ waa lʊbɛ yɔɔdʊʊ Sonaa kʊnʊŋ pɩnaɣ 1990. Sonaa kʊnʊŋ tɛ tɔm maʊ nɛ tɔm cɔlʊʊ paɣtʊ kpaɣna kpaɖʊ nɛɛlɛ paɖʊ-tʊ pɩnzɩ 1950 taa. Pawɩlɩɣ Sonaa kʊnʊŋ sukuli taa ɛlɛ, palakɩ-kʊ nɛ tʊmɩyɛ wɩlɩtʊ hɔɔlɩŋ tɩŋga taa.
Kɩwɛna matʊ tʊmɩyɛ nɛ Sonaa tɔm kpouŋ wɛ nɛ kʊnʊmɩŋ tɔm kpouŋ wɛ kɔzɩ kɔzɩ Sonaa-Ɛnglɩsɩ. Sɔnɔ Sonaa kʊnʊŋ ñɩkʊʊ niye tɩmʊʊ liɖe ndɩ payaɣ se Zezuru yɔ tɛ yɔɔdɔɣ yɔ Simbaabuwee hɛkʊ taa.
[[Category:!Main category]]
[[Category:kʋnʋmɩŋ]]
[[Category:Simbaabuwee]]
ruki1xu6msbxi85n889qy4ol4kyxlrn
Soojaa
0
1098
14570
11438
2020-04-13T00:54:08Z
186.143.162.200
14570
wikitext
text/x-wiki
Soojaa yaa sonaa tɩŋ num ñɩŋ pɩkɛ tɩŋ weyi ɛlakɩ pɩnaɣ yɔ. Ɛlɩnɛ hatʊ ɖozi tɩŋ tɛ ɛ-tɛ nɛ [[Aazii tɛtʋ wandamm|Azii]] wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa kiŋ. Soojaa ŋgʊ kɩwɛ ndɩ ndɩ pɩlɩnɛ kɩ-tɛ lʊlʊʊ cɔlɔ, lɛɛŋ kota nɛ pee sɛmɩŋ lʊlʊʊ alɩwaatʊ ñɔtɩ kpam nɛ kɩɖe tɛ ñɩŋ nɛ kɩmaɣna nɛkɛdɛm nɛ ŋgʊ pakɩlɩ hayʊʊ. Kɩ-piliŋzi ɖalakɩŋ maɣna mɛta naa 30 ntalɩ 130 mbʊ yɔ nɛ kɩ-hatʊ tɛɣ ɖama taa natozo natozo. Kɩ-tɛ pee wɛ hʊndʊʊ pɔyɩŋ taa, ɛ-ɖalɩ tʊzɛɛ yaa ɛ-koti ɛzɩ tɔʊ yɔ nɛ ɛ-taa wɛʊ pee naalɛ yaa natozo. Padakpaɣnɛ-kʊ ɛzɩ ɖozi hayʊ kɩwɩlɩɣ yɔ, ɛlɛ,ɛzɩ num tɩŋ kɛ ŋgbɛɛ ndɩ ɖɩjɔŋna tɔnasɩ nɛ haɖaʊ pɔyɔ yɔ ndɩ payaɣ se FAO.
Soojaa kɛ ñɩm sɔsɔɔm tɔsʊʊ huuu nɔmɔʊ taa ɖooo pɩnzɩ 5000 cɔlɔ mbʊ yɔ. Pahayʊʊ-kʊ kɩ-pee pɩlɩna kɩ-tɛ cɛŋgbɛ mʊlʊm nɛ kɩ-tɛ num yɔ, ɛyaa tɔkɩ-kʊ ɖɔɖɔ tɛtɛ kpɩna tɔkɩ-kʊ ɖɔɖɔ. Pehilii-kʊ ɖozi kɩ-tɛ nalɩm wɛ ɖɔɖɔ nɛ kɩ-tɛ num wɛna wazaɣ sɩŋ tʊma sɔsɔnaa ndɩ ndɩ taa. Ajɛyaa wena akɩlɩɣ-kʊ hayʊʊ yɔ a-naa yɔ [[Etaazuunii]] nɛ [[Piresiili|Preeziili]] nɛ [[Arzantiini|Arɩzantɩnɩ]] nɛ [[Siini]] nɛ [[Ɛndɩ]].
Soojaa tɩŋ wɛ ɛzɩ ñɩyʊʊ ɛlɛ pahayɩ-kʊ kɩhayʊʊ nɛ kɩlɩnɛ ñɩtʊʊ taa Soojaa cɔlɔ kɛnɛ. Soojaa tɩŋ tɩŋga yɔ wɛ (hatʊ pɩlɩnzɩ nɛ pɔyɩŋ) hʊndʊ tɩsɛ caʊʊ yaa huluu sɛmɩŋ. Kɩ-hatʊ tɛ ɖama taa nɛ pʊtɔzʊʊ ɛzɩ sonaa hatʊ yɔ. Hatʊ cɩkpetʊ ndʊ tɩ-ɖalakɩŋ maɣna sentɩmɛtaa naa 6 ntalɩ 15 walanzɩ kɔyɔ 2 ntalɩ 7. Ɖɔɖɔ ɛzɩ sonaa yɔ kajalaɣ hatʊ ha ɖama nɛ siiye hatʊ ndʊ tɩtɔʊ nɛ pʊcɔ pɩtalɩ pɔyɩŋ lʊlʊʊ alɩwaatʊ.
<gallery>
File:So_3.jpg
File:Lait-soya-soja-beans-legumineuse-Pixabay.jpg
File:Kalo_Bhatmas.jpg
File:Soybean Oil, Meal and Beans (10059732523).jpg
File:Soy_powder.jpg
</gallery>
[[Category:!Main category]]
[[Category:Tɔɔnasɩ]]
dz5urqtqp537pbf1shbgh16g26btn5d
Soomaali
0
1099
14384
13659
2019-09-22T16:38:13Z
Holder
40
14384
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛjaɖɛ
| Hɩɖɛ = Soomaali
| Hɩɖɛ2 = Somalie
| Kɩɖaʋ kɩdɛɛka = [[File:Flag of Somalia.svg|75px]]<br>Soomaali Kɩɖaʋ kɩdɛɛka
| Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ = [[File:Coat of arms of Somalia.svg|75px]]<br>Soomaali Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ
| image_map = [[File:Locator map of Somalia in Africa.svg|190px]]<br>Soomaali tɛlɛŋa
| official_languages = .
| capital = .
| government = .
| president = Ɖajaa Hassan Sheikh Mohamud
| area_km2 = 637,657
| population_estimate = 10,816,143
| population_estimate_year = 2014
| population_density_km2 = 16.12
| cctld = .
}}
Soomaali kɛna Afrika nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa ɛjaɖɛ naɖɩyɛ.
Pɩnaɣ [[1949]] kɛ kedeŋ kpeekpe ajɛya kɩkpɛndɩɣ ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ se [[ONU ŋgbɛyɛ|ONU]] yɔ, ɖɩkpaɣ Soomaalɩ nɛ ɖɩcɛlɛ [[Itaalii]] ŋgʊ pɩnaɣ 1948 taa hɔɔlɩɣʊ ŋgʊ payaɣ se Ogadɛŋ yɔ kɩɩtɛma wɛʊ [[Etiyoopii]] nesi tɛɛ.
Pɩnaɣ 1960 kɛ Soomaalɩ mʊ kɩ-tɩ yɔɔ caɣʊ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ, ɖooo lɛ pɩɩkɛ hɔɔlɩŋ nɩɩlɛ nɛ tuuɖe ajɛya Itaalii nɛ Priitaaniki kpacayaɣna-ɩ. Haɖɛ kiŋ hɔɔlɩɣʊ lɛ Itaalii ñaawɛna nɛ hayi kiŋ lɛ Priitaaniki ɖeɖe lɛ.
Pʊwɛɛ mbʊ lɛ [[Fransɩɩ|Fransɩ]] ɛjaɖɛ ñaañaɣ pana nɛ ɖɩmʊ Cibuuti ɖooo pɩnaɣ 1862. Fransɩ hɔɔlɩɣʊ kʊnɛ kʊkʊ la ɖɛfɛɛɛ ɖɛfɛɛɛ nɛ kɩwɛɛ kɩ-tɩ yɔɔ pɩnaɣ 1977.
Kpaɣ pɩnzɩ 1960 nɛ 1969 taa Soomaali ɛjaɖɛ ñʊʊtʊ weyi payaɣ se Aden Abdullah Osman Daar nɛ ɛ-wayɩ ñɩnʊ weyi payaɣ ɛlɛ se Abdirashid Ali Shermarke yɔ, pañaɣ pana se ɖama nɩnaʊ nɛ ɖiu ɖiu caɣʊ ɛwɛɛ ɛlɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ nɛ ɖɩ-hayi kiŋ nɛ ɖɩ-hadɛ kiŋ hɔɔlɩɣʊ paanɩɣna-ɖama nɛ yoŋ wɛɛ paa ɖoye.
Aloma fenaɣ 1954 kɛ Soomaali ɛjaɖɛ lɩza kɩ-kɩɖaʊ kɛtɛka.
{{Afrɩka}}
[[Category:!Main category]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Soomaali]]
2senrcsc4riakhgob0tddve730ec8ty
Soowa (Shoah)
0
1100
10115
10015
2017-12-26T08:03:53Z
Gnangbade
58
liens
10115
wikitext
text/x-wiki
Soowa ([[Hɛbra kʊnʊŋ]] taa lɛ, שואה pʊtɔbʊʊ se azɛyʊʊ), pɩkɛ Yuda ɛyaa samaɣ ɖɩzɩɣ. [[Caama]] ɛyaa ɖɩzaɣna Yuda ɛyaa mba, nɛ ɛyaa mba pakʊwa yɔ patalɩ ɛyaa miiliyɔɔ naa kɩgbanzɩ nɛ loɖo hɛkʊ taa mbʊ yɔ yaa ɖɩkpaɣ Yuda ɛyaa natozo [[Eerɔpʋ]] taa kɔyɔ pakʊ ɛyaa naalɛ mbilim yaa kedeŋga taa Yuda mba mɩnʊʊ yɔɔ lɛ, ɛyaa hiŋ nanza, kɛ kedeŋga kpeekpe you naalɛ ŋgʊ alɩwaatʊ taa.
Pɔyɔɔdʊʊ ɖɔɖɔ se mɩŋ ñaɣzɩɣ kɩlaʊ yaa Yuda ɛyaa mɩŋ ñaɣzɩɣ kɩlaʊ yaa Caama mɩŋ ñaɣzɩɣ kɩlaʊ yaa Eerɔpʋ taa Yuda mba kʊʊ. Tɔm kɛdɩyaa nɛ kʊnʊmɩŋ kpɛlɛkɩyaa yaa tɩlɩyaa hɛkʊ taa wɛ ndɔnjɔɔlɩyɛ siŋ kɛ tɔmpiye nɖɩ palabɩna nɛ tʊmɩyɛ keeke yɔ.
Yuda mba, Caama maɣmaɣ wɩlɩ-wɛ niye se pɛkɛ po-koyondina mba pɩfɛyɩ palabɩ-wɛ pʊdɔdɩyɛ wɛɛ pɩkpɛndɩna pa-lɩmaɣza nɛ po-tomnaɣ, ñɔɔsɩ kpa-wɛ halɩ pɩkɔɔ pɩtalɩ pasɩ poloñi tɛtʊ cipketu ndʊ tɩ-taa kaawɛ Yuda mba yɔ nɛ soofiyetiki kɩkpɛndʊʊ ŋgʊ pʊɖɔkɩna-kʊ yɔ kɩ- taa.
Pakʊ-wɛ nɛ malɩfa naa kɛ Wɩsɩ ɖɩlɩyɛ hɔɔlʊʊ taa nɛ paya hɩɖɛ se soowa malɩfa pɛɛ tɛ ŋgʊ. Tʊma ɖoŋ ñɩnaa labʊ nɛ tɔɔnaɣ kɩɩtalʊʊ pɩlɩŋ weyi ɛ-taa pakʊɣa-wɛ, pakʊɣa-wɛ nɛ fefekiŋ fefekiŋ lɔɔɖaa taa yaa fefekiŋ kuduyiŋ tɛɛ ɖenɖe pɔtɔyɩtaɣ-wɛ yɔ. Hɔɔlʊʊ ŋgʊ kɩ-taa tomnasɩ nzɩ pataapiŋ yɔ pañazaɣ-sɩ mɩŋ siɖaa tɔlɔɔŋ taa nɛ pamɩzɩɣ pɔ-tɔlɔma.
Yuda mba tɛ tɔyɩtʊ kedeŋga kpeekpe you naalɛ ŋgʊ alɩwaatʊ taa lɩna ɛzɩma tʊma sɔsɔna tʊmɩyɛ labʊ cɔlɔ nɛ kpelasi taa tʊma laɖaa nɛ lɛɣtʊ laɣsɩ cɔlɔ, mbʊ piyeba nɛ Caama pɩzɩ kɩɖɩzɩ samaɣ ŋga, tɔmʊʊ ŋgʊ kɩɩsɔʊ ɛjaɖɛ yɔɔ kpoyi. Ɖama tɛyʊʊ kʊñɔŋ alɩwaatʊ, pɩtɛ you ŋgʊ kɩñɩnaɣ ɖɩzɩɣ samaɣ ŋga katafɛyɩna sɔɔjɔnaa yaa politiki nakʊyʊ tɛ ɖoŋ, pɩtɛkɛ mbʊ yɔ kʊyaa yaa pʊdɔdɩyɛ fɛyɩ tɩnaa kaamaɣzɩna tʊ.
Halaa, piyaa (halɩ pɩkpɛndɩna piyaa cɩɩ cɩɩ waa) nɛ akpadɩyaa pagba patɩŋga nɛ pakʊ sakɩyɛ ɖɔɖɔ ɛzɩ abalaa sɔsaa. Piyaa ma-ñʊʊ sɩba waa mba patɔyɩtɩ-wɛ patalɩ piyaa 1500000. Pʊcɔ Yuda ɛyaa tɛ kʊʊ alɩwaatʊ yaa kʊʊ alɩwaatʊ wayɩ lɛ, pewilaɣ po-wonduu taa ɖoŋ nɛ paɖɩzɩɣ ɖɔɖɔ pɛ-ɛjaɖɛ tɛ ɛsakuliye nɛ Ɛsɔ sɛtʊ tʊmɩyɛ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Caanaʋ tɔm]]
[[Category:Eerɔpʋ]]
[[Category:Caama]]
[[Category:Yoŋ]]
[[Category:Lɛɛlɛyɔ tɔm]]
09a4mmliwbtl2baurcit96yli3epre1
Sophie Kiɖeɖeu Keɖeyaɣ wondu ɖɩɣa(Musée Sainte-Sophie) )
0
1101
16377
5404
2023-05-09T03:40:40Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Sophie Kiɖeɖeu Keɖeyaɣ wondu ɖɩɣa]]
16377
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Sophie Kiɖeɖeu Keɖeyaɣ wondu ɖɩɣa]]
hss5nnrsnv5ogj2vr8f3rx2nplxzsel
Sophie Kiɖeɖeu Keɖeyaɣ wondu ɖɩɣa
0
1102
13610
10139
2019-03-24T17:21:20Z
Gnangbade
58
fotos
13610
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Hagia_Sophia,_Constantinople,_Turkey,_ca._1897.jpg|vignette|Hagia Sophia, Constantinople, Turkey, ca. 1897]]
Sophie Kiɖeɖeu Keɖeyaɣ wondu ɖɩɣa payana anasaayɩ taa size Musée Sainte-Sophie. Hɩɖɛ nɖɩ ɖɩtɔbʋʋ palɩza kɛlɛ size «lɔndʋ yaa lɔnzɩnɖɛ tʋ kiɖeɖeu». Padasɩ paɣlɩzɩ ɖi-tɔbʋʋ ɖɔdɔ size«lɔndʋ yaa lɔnzɩnɖɛ tʋ ɛsɔ keem». Nɛ [[Tuurkii]] ɛjaɖɛ kʋnʋŋ taa lɛ, paɖanɩ keɖeyaɣ wondu ɖɩɣa Sophie kɩɖeɖeu hɩɖɛ sɔsɔyɛ nɖɩ yaʋ size krɩstʋ Ɛsɔ sɛʋ ŋgbɛyɛ kuduyuu tʋ Kɔnsɩtantiinɔplɩ.
[[Fichier:Istanbul_Hagia_Sophia_IMG_7346_1725.jpg|vignette|Istanbul Hagia Sophia IMG 7346 1725]]
Ɛsɔ sɛʋ ŋgbɛ kuduyuu sɔsɔʋ Kɔnsɩtantiinɔplɩ ngʋ, pama-kʋ kajalaɣ taa keeke kɛ kpaɖʋ naanaza(4) alɩwaatʋ taa. Nɛ paɖaɣnɩ-kʋ maʋ kɛ nabʋlɛ ɖeɖe camɩyɛ kpoŋgozuu yaa kɩpaɣlɩ camɩyɛ kɛ kpaɖʋ loɖo (6) alɩwaatʋ taa.
[[Fichier:Hagia_Sophia_February_2013_02.jpg|vignette|Hagia Sophia February 2013 02]]
Ɖɩɖɔkɩ camɩyɛ size matʋ ndʋ kɩwɛna halɩ nɛ sɔnɔ. Nɛ matʋ sɔsɔtʋ ndʋ, tɩpɩsaɣ pɩwayɩ kɛ, cinŋili yaa malɩŋ Ɛsɔ sɛtʋ ŋgbɛ kuduyuu kɛ kpaɖʋ hiu nɛ kagbanzɩ (15) alɩwaatʋ taa. Pɩɩkɛ ɖajaa sɔsɔ Mehmet 2 n̄azɩtʋ taa yaa [[Iizilaam|malɩŋ]] ɖiɣiyuu tɛ alɩwaatʋ taa.
Kuduyuu sɔsɔʋ kʋnɛ, kɩwɛna lɩm nɔɔ yɔ kɛnkɛ kiŋ nɛ ɖooo canaʋ taa ɛjaɖɛ nɖɩ paya-ɖɩ size [[Isitambuli]] yɔ. Ɖɩɖɔkɩ lɛɛlɛɛ yɔ size, kɩ-tatasɩ kɩkɛ ciŋili yaa malɩŋ Ɛsɔ sɛtʋ ŋgbɛ kuduyuu. Yaa ɛzɩ, kɩlaŋ lone yaa Ɛsɔ samtʋ lone naɖɩ, ɛlɛ, ɖɩpɩsaɣ lɛɛlɛɛ yɔ Sophie Kiɖeɖeu keɖeyaɣ wondu ɖɩyaɣ.
Keɖeyaɣ wondu ɖiyaɣ kanɛ, ka-kadaɣ wala wandam nɛ pɩkɛna, Pɩzansɩ kɛ samtʋ maɣzɩtʋ. Nabʋyʋ taa lɛ, paɖaɣna keɖeyaɣ wondu ɖiyaɣ kanɛ hɩɖɛ sʋʋ size Ɛsɔ sɛtʋ ŋgbɛ sɔsɔyɛ. Paasiliki(basilique) kɛna krɩstʋ yatʋ ɖeke koŋ. Nɛ payaɣ tobi size ''Ɛsɔ lɔŋ''.
Ɛsɔ tɔm kpɛlɛkɩ tʋ sɔnzɩ kaaɣlɩza hɩɖe yaa yatʋ ndʋ tʋtɔbʋʋ. Kɔɔnɔɔ paasiliki kɛ krɩstʋ mba caanaʋ wɛɛ taa payaɣ n̄amtʋ hɩɖɛ ɖɩnɛ size ''Ɛsɔ keem lɔŋ''. Ɖajaa wiyau sɔsɔ, Constantin kaasɔlana size payaɣ hɩɖɛ nɖɩ kɛ pɩnaɣ 330 taa kɛ etisuu krɩstʋ yɔɔ wayɩ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Matʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Tuurkii]]
[[Category:Iizilaam]]
[[Category:Krɩstiyaniism]]
l19ajudfvgsbn2ywufi91s59nrkkdul
Sophocle
0
1103
14533
14531
2020-02-26T15:17:12Z
SFLord
142
Minor corrections.
14533
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Sophocle
|image = Masterpieces of Greek Literature - Frontispiece.jpg
|px = 190
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = [[Krɛsɩ]]
|Ɛ-tʋmɩyɛ = Aleɣya takayɩsɩ mayʋ
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = Colonus, Attica, [[Krɛsɩ (Grèce)|Krɛsɩ]]
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = Circa pɩnaɣ 497/496 BC
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ = [[Atɛnɩ (Athènes)|Atɛnɩ]], [[Krɛsɩ (Grèce)|Krɛsɩ]]
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ = Circa pɩnaɣ 406/405 BC
|E-nesi ñɩɣʋ =
}}[[Fichier:Sophocles_pushkin.jpg|vignette|Sophocles pushkin]]
Sophocle kɛ [[Krɛsɩ]] tʋ. Ɛkɛ abalʋ weyi ɛfɛyɩ felendu kpataa yaa kaʋ yɔ. Palʋla ɖajaa sɔsɔ Sophocle ɛnʋ kɛ pɩnaɣ 495 n̄ɩŋga taa nɛ pɩcɔ palʋlʋʋ Yeesu Krɩstʋ. Ɛ-ɛjaɖɛ tɛtʋ taa peeɖe kɛ kooka yaa egeetiye nɖɩ payaɣ-ɖɩ size Colone yɔ ɖɩ-taa peeɖe kɛ palʋla ɖajaa ɛnʋ.
[[Fichier:Ernest_Michel_Sophocle.JPG|vignette|Ernest Michel Sophocle]]
Ɛkɛ n̄amtʋ pɩɣa ɛ-taabalaa nɛ ɛ-samaɣ ŋga ɛwɛ ka-taa yɔ kɛ-sɩnda. Ɛ-pɩcatʋ taa ɛɛkɛ pɩɣa ŋga kɛwɛ lɛɣtʋ siŋŋ yɔ. Ɛsɩba pɩnaɣ 406 n̄ɩŋga taa nɛ pɩcɔ palʋlʋʋ Yeesu Krɩstʋ. Egeetiye nɖɩ ɖɩ-taa ɛsɩba yɔ, ɖeɖe tɔm n̄ɩnʋ mayaɣ tabazɩ patɩlɩ keekee.
Ɖajaa sɔsɔ Sophocle kɛ maɣzɩm takayasɩ kɩkalasɩ mayʋ tʋmɩyɛ laɖʋ sɔsɔ nɔɔyʋ kɛ ɛ-ɛjaɖɛ Krɛsɩ tɛtʋ taa peeɖe. Patʋma aseɣɖe lɩzɩyaa kɔyɔ : ɖajaa sɔsɔ Eschyle, nɛ sɔsɔ Euripide. Ɛkɛ takayasɩ ndɩ ndɩ mayʋ sɔsɔ nɔɔyʋ. Ɛlɩza yaa ɛma maɣzɩm takayasɩ kɩkalasɩ nzɩ yɔ, sɩtaɣlʋ ɛzɩ mɩnʋ nɛ pɩtɩnɩ pʋyɔ kɛ mbɩ yɔ.
Sɔɔndʋ tɔm yaa sɔɔndʋ pɩyʋ tɔm takayasɩ kɩmamasɩ ɛwakana mazɩtʋ ndɩ ndɩ. Ɛ-hɩɖɛ kʋyaa siŋŋ. Sakɩyɛ sɩmaŋ pɩlɩɩna ɛ-tʋma kɩbana nɛ ɖeu labʋ yɔ. Ɖajaa
[[Fichier:Edipo_Rei_4.jpg|vignette|Edipo Rei 4]]
sɔsɔ Sophocle caa kɛ payaɣ size Sophilos. Palʋla ɛ-caa kɛ pɩnaɣ 496 nɛ pɩcɔ palʋlʋʋ Yeesu Krɩstʋ. Lɔŋ weyi ɖajaa sɔsɔ ɛnɛ ɛpaɣlɩna yɔ ɛn̄ɔsɛyɩ kamaɣ fɛyɩ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Takayɩsɩ mayaa]]
[[Category:Ɛyaa sɔsaa]]
[[Category:Abalaa sɔsaa]]
[[Category:Krɛsɩ]]
r9dnmk74e6730uovcjcvuq7nd4r850u
Stephen Bantu Biko
0
1104
5413
5412
2017-06-24T00:07:11Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
5413
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Steve Biko]]
5vda0pw9kkxrv5h3nch9djq3u7x9zur
Stephen Hawking
0
1105
15959
11934
2022-03-18T01:14:15Z
Siro bileveli Boris
3553
File
15959
wikitext
text/x-wiki
[[File:Stephen Hawking.StarChild.jpg|right|thumb]]
Stephen William Hawking, palʊla-ɩ [[kɔlaɣ fenaɣ]] kɩyakʊ 8 pɩnaɣ 1942 Oxford - 14 March [[2018]], ɛkɛ tomnasi ɖɔnɛ kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ tʊ nɛ ɖɔɖɔ kazɩŋga paɣtʊ kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ tʊ [[Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ|Piritaniiki]] ɛjaɖɛ taa. Stephen Hawking kɛ lɛɣtʊ yaa tɩlɩyɛ wɩlɩyʊ Cambridge sukuli kɩtɛzʊʊ taa pɩnaɣ 1980 ŋtalɩ 2009, ɛwɛɛ Gonville and Caius College ŋgbɛyɛ taa Cambridge, ɛkɛ ñɩnɩyʊ sɔsɔ ''Perimeter Institute for Theoretical Physics'' taa. Pasɩma-ɩ piŋ pɩlɩna ɛ-tɛ nesi ɖʊʊ kasiŋga paɣtʊ kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ taa.
Stephen Hawking lɛɣtʊ tʊma kpeekpe ɖɩkaɖɩyɛ pɩkɔɔ pɩsɩna sɔnɔ ñɔɔ pɩtɩŋna ɛ-nɛ Roger Penrose ɛgbadɩyɛ yɔɔ. Ɛkɛ tomnasɩ ɖɔnɛ kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ tʊ weyi ɛmʊ niiye kedeŋga kpeekpe taa yɔ nɛ ɛ-hɩɖɛ kʊya yɔ. Ɛ-lɛɣtʊ yaa tɩlɩyɛ tʊmɩyɛ labʊ ɖala pɩtalɩ pɩnzɩ hiŋ naanaza halɩ pɩkɩlɩ mbʊ. Ɛkɛ ''Royal Society of Arts'' ŋgbɛyɛ taa ɛyʊ weyi ɛmʊna ñamtʊ yɔ nɛ lɛɣtʊ yaa tɩlɩyaa tʊmɩyɛ yɔɔ kandɩyaa ɛyʊ weyi ɛwɛʊ ɛnɛ ɛ-sɩm.
Palʊla Stephen Hawking [[kɔlaɣ fenaɣ]] kɩyakʊ 8 pɩnaɣ 1942. Ɖɔkɔtɔ naa ñʊʊ tʊ Frank Hawking pɩyalʊ lɛ, (pɩnaɣ 1905-1986), ɛkɛ ñɩnɩyʊ wezuu kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ taa. E-ɖoo kɔyɔ Isobel Hawking (pɩnaɣ 1915-2013), ɛkɛ [[Politiki tɩlɩyɛ lɩmaɣza|politiki]] ɛyʊ. Ɛwɛna kɔɔna naalɛ, Marie nɛ Philippa nɛ tɛ pɩɣa pɩsʊʊ ɖalʊʊ kʊyʊm Edward.
Ɛ-ñɩma kaawɛ [[Lɔndrɩ]] nɛ hayi yɔɔ kiŋ pɩkɔɔ pɩsɩna kɩyakʊ ŋgʊ pakʊya powolo Oxford, mbʊ lɛ, Isobel kaawɛna Stephen hɔɔ, nɛ pañɩnaɣ lone kɩbanɖɛ se pɩsa palʊlɩ pa-kajalaɣ pɩɣa Stephen yɔ (mbʊ lɛ, Luftwaffe kaakpa Lɔndrɩ ɛyaa).
Stephen lʊlʊʊ wayi lɛ, ɛ-ñɩma wolo pacaɣ Lɔndrɩ tɛtʊ taa ɖenɖe ɛ-caa kaakɛ sʊya kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ ñʊʊ tʊ ɖɔkɔtɔ nakʊyʊ taa. Pʊkɔma pɩnaɣ 1950 alɩwaatʊ taa lɛ, ɛ-ñɩma wolo pacaɣ St Albans kɛ Hertfordshire taa. Tɛtʊ ndʊ tɩ-taa kɛ ɛlaba sukuli pɩnzɩ 1950 ŋkɔɔ ŋtalɩ pɩnaɣ 1953.
Ɛkɔma ɛpɩsɩ kalaɣkalaɣ, pʊ-tɔbʊʊ se e-nesi ɛtasɩ tʊmɩyɛ labʊ lɛ, ɛlakɩ tʊmɩyɛ kpaɣ ɖooo pɩnaɣ 2001 alɩwaatʊ mbʊ yɔ nɛ nakpazaɣ ninveɖe. Jane Hawking (palʊla-ɩ Wilde cejewiye taa), ɛkɛ Hawking kajalaɣ halʊ, ɛnʊ cɔnɩna ɛ-walʊ yɔɔ pɩkɔɔ pɩtalɩ pɩnaɣ 1991, alɩwaatʊ ndʊ hɔʊ ŋgʊ kɩya ɖama. Pɛwɛna piyaa natozo, Robert (1967), Lucy (1969) nɛ Tmothy (1979).
Hawking ɖanɩɣ halʊ naalɛ tʊ kpaʊ paya-ɩ se Elaine Mason ɛkɛ ɖɔkɔtɔ weyi ɛcɔŋnaɣ Hawking kʊdɔŋ yɔɔ yɔ (ɛɛkɛ David Mason halʊ weyi ɛlaba Hawking tɛ anasaayɩ ñɩɩyʊ kɩyɔɔdʊʊ ñɩŋgʊ pɩnaɣ 1995. Pɩkɔma pɩnaɣ 2004 lɛ, tɔm ɖɩhʊyɛ taa takayasɩ sakɩyɛ lɩɩ nɛ sɩyɔɔdʊʊ Elaine yɔɔ tɔm mbʊ ɛzɩ ɛtasɩ cɔnaʊ ɖeu Hawking nɛ ɛ-walʊ ɛnʊ ɛpɔzɩ se ɛnɛ ɛ-halʊ naalɛ tʊ paya ɖama.
[[Category:!Main category]]
9tle4zxkbud374nucro38ivl2r9rpsi
Steven Spielberg
0
1106
14542
12497
2020-03-12T02:14:52Z
Arenasky
2464
14542
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Steven Spielberg by Gage Skidmore.jpg|vignette|Steven Spielberg 2017]]
Steven Spielberg kɛ hendu lɩzɩyʊ, ɛkɛ ɖɔɖɔ amʊza tʊ [[Etaazuunii|Amerika]], palʊla-ɩ [[saŋayɩŋ fenaɣ]] 18 pɩnaɣ 1946 Cincinnati tɛtʊ taa (Ohio). Ɛwɛ kpaɣɖʊ naalɛ ŋgʊ taa kɛ [[Hollywood]] kɩfalʊʊ taa pɩnzɩ 1970 alɩwaatʊ taa, ɛla kajalaɣ blockbuster sɩnɩma tɔm. Teŋgu kela. Ɛ-tɛ hiɣ tɩŋɩ ɖama lɔŋ lɔŋ (''E.T. l'extra-terrestre'', ''Indiana Jones'', ''Jurassic Park'') nɛ pɩha-ɩ ɖoŋ nɛ ehiɣ tɔsʊʊ huu camɩyɛ. Pɛɖɛyɩ-ɩ se The Entertainment King pʊtɔbʊʊ se tanaʊ wiyaʊ.
Ɛyʊ ɛnɛyɔ ɛtʊlana ''Shoah Foundation Institute for Visual History and Education'' nɛ pɛ-tɛ lɩmaɣza kɔyɔ se pehiɣ Shoah ɛyaa mba pɛwɛna pɛ-ɛsa yɔ tɛ aseɣɖe tɔm nɛ paapɩzɩɣ peheyi-tʊ piyaa cikpema, nɛ pɩɩpɩsɩ kɩɩsɔʊ ndʊ se pɩsa nɛ ɛyaa nabɛyɛ tɛ ɖɩzɩtʊ ɛtatasɩ wɛʊ kaʊ. Ɛyʊ ɛnɛyɔ ɛɛmʊ mɔnɔ yɔɔ samtʊ nimiye Piritaniiki Ampiiri (KBE) ɖooo ''kɔlaɣ fenaɣ'' kajalaɣ kɩyakʊ wiye pɩnaɣ 2001. Palaba pɩtɛ sɔnzɩ ''kɔlaɣ fenaɣ'' kɩyakʊ 29 pɩnaɣ 2001 [[Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ]] ɛjaɖɛ loniye taa caɣya tʊmʊyɛ ɖeɖe kɛ [[Wasɩŋtɔŋ|Wasiŋtoŋ]] tɛtʋ taa.
Spielberg mʊ ɛ-tɩɩtɩŋa kɩhɛyɩŋ niitozo ɛnʊ ɖɩyaɣ se Osɩcarɩ waa. Kɛlɛm kɛlɛm kɩkpaɖʊ ŋgʊ pɩnaɣ 1994 nɛ lɩzɩtʊ niye mʊyʊ ñɩma naalɛ pɩnzɩ 1994 nɛ 1999. Steven Allan Spielberg, palʊla-ɩ Cincinnati (Ohio) [[saŋayɩŋ fenaɣ]] kɩyakʊ 18 pɩnaɣ 1946 kɛ [[Yuudaayism|Yuda]] ɛyaa nabɛyɛ liɖe taa. Ɛ-caa kɔyɔ Arnold Spielberg ɛnʊ lɩzɩna anasayɩ ñɩɩyʊ ŋgʊ payaɣ se Orɩdɩnatɛrɩ GE-225 yɔ. E-ɖoo kɔyɔ Leah Posner. Ɛwɛna kɔnaa natozo Anne Spielberg nɛ Sue Spielberg nɛ Nancy Spielberg.
Pʊwayi lɛ, ɛwɛɛ New Jersey tɛtʊ taa, nɛ ɖɔɖɔ Arizona tɛtʊ. Ɛtawazɩɣ pɩyʊ sakɩyɛ sukuli ɛlɛ ɛpazɩɣ ɛsɔɔlɩ sɩnɩma tɔm, ɛlɛ masɩ nzɩ pahayɩ-ɩ ɛtakayɩ hatʊ kɩmazɩtʊ yɔɔ yɔ taahayɩ-ɩ waɖɛ se ɛsʊ sɩnɩma sukuli ŋgʊ e-liu sɔɔla yɔ, pʊyɔɔ yɔɔ ɛsʊ Arcadia maɣzʊʊ tɛ sukuli taa, Phoenix. Ɛkalɩ takayasɩ nzɩ sɩ-yɔɔ palɩzɩ anjaʊ naa yɔ, nɛ ɛyɩkɩɣ mba EC Comics kaasusi pɔ-tɔm.
[[Category:!Main category]]
kr0734auonmutjld1969bz94mh9c18e
Stonehenge
0
1108
12842
9167
2018-08-02T14:15:29Z
197.148.101.180
orthographe et contenu
12842
wikitext
text/x-wiki
[[File:Stonehenge, Condado de Wiltshire, Inglaterra, 2014-08-12, DD 09.JPG|491px|right]]
''Stonehenge'' kɛna Kumoɖe sɔsɔyɛ naɖɩyɛ. Kumoɖe sɔsɔyɛ nɖɩ ɖɩkɛ cee wayɩ tɔm wonuu kʋtɔzʋtʋ wonuu ŋgʋ kɩkɛ pɩyɛ sɔsɔyɛ yɔ. Kumoɖe ɖɩnɛ, ɖikpeeluu ɖɩ-taa matʋʋ ndɩ ndɩ ndʋ tʋwɛ kuluŋgulu tɩyɛ hɔɔlʋʋ taa yɔ.
Pama kumoɖe nɖɩ pɩgbaʋ hɛkʋ -2800 nɛ -1100 mbʋ yɔ alɩwaatʋ taa. Pɩɩkɛ pʋɖɔŋzɩ hɛkʋ nɛ hɛkʋ wɛɛ matʋ taa.
[[File:Stonehenge_Closeup.jpg|thumb|Stonehenge close-up]]
Nɛ wɩsɩ ɖɩɖʋyɛ hɔɔlʋʋ taa kiŋ lɛ, kumoɖe sɔsɔyɛ Stonehenge ɖɩnɛ, ɖɩwɛna Amesbury egeetiye. Amesbury egeetiye ɖɩnɛ, ɖɩna kumoɖe sɔsɔyɛ Stonehenge pɛ-hɛkʋ taa mɛtɛ waa talɩɣ ɛzɩ mɛtɛ waa nanaaza (4) mbʋ yɔ.
Amesbury kɛna ajɛɛ anɛyɔ: Wiltshire, nɛ pɩtasɩna Angletɛrɩ pɛ-ŋgbɛyɛ. Kumoɖe sɔsɔyɛ Stonehenge tɛtʋ tɩŋgɛ nɛ cromlech Avebury tɛtʋ ɖɔɖɔ wɛna ɛzɩ kilomɛtɛ waa ɛzɩ hiŋ naanaza mbɩ yɔ nɛ hayuu kiŋ hɔɔlʋʋ. Pama pahɩla ɖɔɖɔ kedeŋa [[UNESCO ŋgbɛyɛ|UNESCO]] tɔsʋʋ kozaɣ takayaɣ taa.
[[File:Stonehenge Inside Facing NE April 2005.jpg|thumb|Stonehenge Inside Facing NE April 2005]]
Pɛkpɛnda payɩ lɛ, payaɣ takayaɣ n̄ʋʋ toi size Stonehenge, Avebury nɛ ŋgbɛyɛ tɛtʋ ɖɩgbɛndɩyɛ. Paa pɩnaɣ ŋga, samaɣ ŋga kowoki yɔ kɔn̄ɔtʋna talɩɣ ɛzɩ miiliyɔɔ kʋɖʋmʋ mbɩ yɔ. Kumoɖe sɔsɔyɛ Stonehenge ɖɩnɛ paasɩma-ɖɩ hooo hooo hɛkʋ nɛ hɛkʋ alɩwaatʋ taa.
[[Category:Matʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Eerɔpʋ]]
[[Category:Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ]]
13vkd1drjrua08739ghxmrzpoiq5iir
Su
0
1109
10202
7864
2017-12-27T17:24:50Z
Gnangbade
58
liens
10202
wikitext
text/x-wiki
[[File:Helmeted guinea fowl.jpg|thumb|Helmeted guinea fowl|Su]]
Su wɛna keŋ nɛ nangbanzɩ naalɛ. Su wɛ sʊmasɩ tiiye taa nɛ ɛkʊyʊ ɛsɔtaa. [[Afrɩka tɛtʋ wandamm (Continent africain)|Afrika]] taa ɛlɩnaa. Suŋ hʊndʊ wɛ ntɩ ntɩ. Nɩɩyɛ kɛ [[Kɩkpɛɛdɩm|kɩkpɛdɩŋ]], lɛɛŋ kɛ [[Tɔlɩm kʊhʊlʊmɩŋ|kʊhʊlʊmɩŋ]]. Nɩɩyɛ ɖɔɖɔ wɛ takɩŋ takɩŋ yaa mɛɖʊ mɛɖʊ. Su ñʊʊtaa hʊndʊ wɛ kpɛmlɛɛɛ. Su tɔkɩ tɩŋ pe, ñɩtʊ nɛ tɩ-pe, ataanikasɩ, ŋgbam, kayɩmasɩ nɛ ajaɣkoŋgonaa. Ɖɩɣa sʊŋ wɛɛ nɛ awayɩ ñɩŋ ɖɔɖɔ wɛ. Papɩzɩɣ pakpaɣ ɛ-hʊndʊ nɛ pasandɩna pʊyʊ mbʊ pʊyɔɔ yɔ tɩkɛ acana pʊyʊ. Su ɖʊʊ hala kʊɖʊʊ nɛ ɛpabɩ a-yɔɔ nɛ sʊʊsɩ kɔɔvnɛ sɩlɩɩ fenaɣ kʊɖʊmaɣ wayɩ. Su nandʊ wɛ ɖeu kamaɣ fɛyɩ.
[[File:Guinea fowl J6.jpg|thumb|Su]]
Kacalaɣ su weyi pɛlɛɣ-ɩ ɖɔʊ yɔ, ɛɛmala ɖɩɣa camɩyɛ, ɛlɛ ɛɛsɔʊ tɩŋ kpaʊ yɔɔ. Su sɔɔla tɩŋ yɔɔ sʊʊ nɛ ɛtɔsɔɔlɩ ɖɔɖɔ se pakpaɣ-ɩ yem yem. Afrika taa kɛ [[Krɛsɩ|Kresi]] ñɩma ne [[Room]] mba pakpaɣna-ɩ nɛ powona-ɩ padɛ. Powona-ɩ nɛ papazɩ-ɩ pa-sɩɩna laʊ. Papaza-ɩ ɖɔʊ mbʊ lɛ paya-ɩ se “[[Ɛndɩ]] Kelimiye”. Alɩwaatʊ ndʊ papaaza-ɩ laʊ lɛ, pɛlɛɛzɩ nɛ papɩsɩna se “Pharaon Kelimiye”. Pʊwayɩ keŋŋŋ lɛ [[Pɔritigaalɩ|Poritɩgaalɩ]] kpɩyʊ sayʊ sɔsɔ nɔɔyʊ kpaɣ-ɩ Afrika taa nɛ ewonayɩ ɛ-tɛ nɛ ɛtʊ-ɩ hɩɖɛ se “su”. Pinzɩ mɩnɩŋ XV taa kɛ papazɩ ɖɔʊ suŋ Fransɩɩ ɛjaɖɛ taa sɩŋŋŋ. Pɩnaɣ 2010 taa kɛ pana se kedeŋa kpeekpe taa lɛ, Fransɩɩ kɩlɩʊ na suŋ ɖɔʊ.
[[File:Guinea fowl keet 1.jpg|thumb|Su pɩɣa]]
[[Category:!Main category]]
[[Category:Sumasɩ]]
gwum0jkkj3frme4iu0jcr9hkzqvwex2
Sudaanɩ
0
1110
17806
9809
2023-12-03T17:37:51Z
CommonsDelinker
130
Replacing Flag_of_Sudan_(3-2).svg with [[File:Flag_of_Sudan_(2-3).svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR6|Criterion 6]]).
17806
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛjaɖɛ
| Hɩɖɛ = Sudaanɩ
| Hɩɖɛ2 = Soudan
| Kɩɖaʋ kɩdɛɛka = [[File:Flag of Sudan (2-3).svg|75px]]<br>Sudaanɩ Kɩɖaʋ kɩdɛɛka
| Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ = [[File:Emblem of Sudan.svg|75px]]<br>Sudaanɩ Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ
| image_map = [[File:Locator map of Sudan in Africa.svg|190px]]<br>Sudaanɩ tɛlɛŋa
| official_languages = .
| capital = .
| government = .
| president = Ɖajaa Omar al-Bashir
| area_km2 = 1,886,068
| population_estimate = 40,235,000
| population_estimate_year = 2015
| population_density_km2 = 16.4
| cctld = .
}}
Suudanɩ kɛna [[Afrɩka tɛtʋ wandamm (Continent africain)|Afrika]] nɛ hayi kiŋ ɛjaɖɛ naɖɩyɛ nɛ ajɛya wena acɔ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ nɛ ata yɔ ana yɔ: hayi kiŋ lɛ [[Liibii (Libye)|Liibii]] nɛ [[Egipiti (Égypte)|Egipiti]], wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa lɛ Tengu Kɩsɛɛmʋʋ, [[Eriitree (Érythrée)|Eeriitree]] nɛ [[Etiyoopii (Ethiopie)|Etiyɔɔpii]] ajɛya, piyele nɛ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa lɛ, [[Santrafriki (République centrafricaine)|Santirafriki]] nɛ [[Caadɩ (Tchad)|Caadɩ]], pɩkazɩ nɛ hadɛ kiŋ lɛ, [[Sudaanɩ Hadɛ Kiŋ (Soudan du Sud)|Sudaanɩ Hadɛ Kiŋ]].
Kʊnʊŋ ŋgʊ pakɩlɩɣ yɔɔdɩɣ peeɖe yɔ ŋgʊ lɛ [[Arabɩɩ kʊnʊŋ|Araabɩ]] pielen [[Englɩsɩɩ kʊnʊŋ|Englɩsɩɩ]] lɛ pɩnaɣ 2005 taa kɛ kʊnʊŋ ŋgʊ kɩpɩsa ŋgʊ pɔyɔɔdɩɣ lɛɛlɛ komina tʊma taa kaɣlɛyɩtʊ yɔ.
{{Afrɩka}}
[[Category:!Main category]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Sudaanɩ ]]
9qs33mx1oohtlf5tqq71j17d6vwlmmo
Sudaanɩ Hadɛ (Soudan du Sud)
0
1111
16378
5451
2023-05-09T03:40:50Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Sudaanɩ Hadɛ Kiŋ]]
16378
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Sudaanɩ Hadɛ Kiŋ]]
m787mt8irliobajzs9zhtyk9yiu6dz7
Sudaanɩ Hadɛ Kiŋ
0
1112
13552
13551
2019-03-24T11:24:34Z
Gnangbade
58
13552
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛjaɖɛ
| Hɩɖɛ = Sudaanɩ Hadɛ Kiŋ
| Hɩɖɛ2 = Soudan du Sud
| Kɩɖaʋ kɩdɛɛka = [[File:Flag of South Sudan.svg|75px]]<br>Sudaanɩ Hadɛ Kiŋ Kɩɖaʋ kɩdɛɛka
| Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ = [[File:Coat of arms of South Sudan.svg|75px]]<br>Sudaanɩ Hadɛ Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ
| image_map = [[File:Locator map of South Sudan in Africa.svg|190px]]<br>Sudaanɩ Hadɛ tɛlɛŋa
| official_languages = .
| capital = [[Cuuba]]
| government = .
| president = Ɖajaa Salva Kiir Mayardit
| area_km2 = 619,745
| population_estimate = 12,340,000
| population_estimate_year = 2015
| population_density_km2 = 13.33
| cctld = .
}}
Sudaanɩ Hadɛ Kiŋ ɛjaɖɛ kɛna Afrika nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa ɛjaɖɛ naɖɩyɛ.
Ajɛya wena acɔ Sudaanɩ Hadɛ Kiŋ ɛjaɖɛ nɛ ata yɔ ana yɔ: [[Sudaanɩ|Sudaanɩ Hayi Kiŋ]], wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa lɛ, [[Etiyoopii|Etiyoopi]], hadɛ kiŋ lɛ ajɛya naatozo: [[Keniya|Keniiya]], [[Ugandaa]] nɛ [[Kɔŋgo Kinsasa]] piyele nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa lɛ, [[Santrafriki|Sentiraafriki]] ɛjaɖɛ.
Sudaanɩ Hadɛ kiŋ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖi-taa pɔsɩ nasɩyɛ tɩŋuna nɛ sɩ-lɩm haɣ -ɖɩ mʊzʊŋ; ɛzɩ pɔɔ ŋga payaɣ se [[Niili Pɔɔ|Niili]] Kɩhlʊmʊʊ pɔɔ yɔ.
[[Aloma fenaɣ]] naalɛ wiye pɩnaɣ 2015 taa Suudanɩ Hadɛ Kiŋ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-ñʊʊtʊ Salva Kiir maɣza ɛ-ñʊʊta sɩŋŋŋ nɛ ɛtɔ se pʊwɛɛ se pɛtɛyɩ ɛjaɖɛ nɖɩ ɛzɩ tindima 28 pɩtaakɛ hiu ɖeke mbʊ pʊyɔɔ yɔ, nabayɛ wɛɛ nɛ paahikiɣ mbʊ pʊpɔzaa yɔ. Ɛɛsɔɔla se paa hɔɔlʊʊ ŋgʊ lɛ kɩwɛɛna ɖɔŋ kɩ-tɩ yɔɔ nɛ kɩ-sɩndaa wobu nɔmɔʊ taa.
Ɛlɛ ɛ-lɩmazɩyɛ nɖɩ, ɖɩtacaɣna nabɩyɛ, pɩkɩlɩna kewiyaɣ tɛɛ cayʊʊ kɩpɩnʊ Riek Machar. Mbʊ pʊyɔɔ yɔ mba pakaɖaɣ nɛ kewiyaɣ nɛ pɛkɛ ɛtɛlɛm waa yɔ pɩɩwɛɛ se pakpakɩɣ Suudanɩ hɔɔlɩɣʊ sɔsɔʊ naalɛ ñɩŋgʊ.
Pʊcɔ nɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩmʊʊ ɖɩ-tɩ wɛʊ kɛ [[Hasɩyaɖɛ fenaɣ|hasɩyaɖɛ fenaɣ]] nakʊ pɩnaɣ [[2011]] lɛ, [[Caama]] ɛjaɖɛ kaatɛma-ɖɩ sɩm mbʊ kɩyakʊ litoozo wiye fenaɣ kʊɖʊɣ ŋga nɛ pɩnaɣ kʊɖʊmaɣ ŋga. Kpɩtaʊ kʊɖumʊʊ wayɩ lɛ, pʊtɔbʊʊ se hasɩyaɖɛ fenaɣ 14 pɩnaɣ 2011 lɛ, paɣtʊ lɩzɩyaa ñʊʊtʊ weyi payaɣ se Joseph Deiss yɔ, ɛyɔɔdɩ kaɣlaa se Suudaanɩ Hadɛ Kiŋ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩkɛ ɛjaɖɛ 193 ñɩnɖɛ kɛ kedeŋa kpeekpe ajɛya kɩkpɛndɩɣ ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ se [[ONU ŋgbɛyɛ|ONU ŋgbeye]] yɔ.
{{Afrɩka}}
[[Category:!Main category]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Sudaanɩ hadɛ kiŋ]]
mmabewitv6n9ku2zm6r3z4rksksyfet
Suluku kpɛyaɣ
0
1113
8156
8155
2017-08-25T21:45:48Z
Gnangbade
58
8156
wikitext
text/x-wiki
[[File:Shinkansen E1 Max Toki.jpg|thumb|Shinkansen E1 service max toki en gare de Niigata 新潟市 au Japon]]
Suluku kpɛyaɣ kɛna nʋmɔʋ sɔsɔʋ ŋgʋ kɩwɛ tʋɖʋɖʋ yɔ. Kɩ-kɛna habɩyɛ nɖɩ ɖɩ-tʋʋza siŋŋ yɔ. Lɔɔɖaa wena a-ɖɔŋ habɩyɛ nɖɩ ɖɩyɔ yɔ, ɖɩɖaɣla pɩtatɩɩ fɛyɩ naʋ. Pɩtɛ lɔɔɖaa ana payayɛ size suluku. Suluku kpɛyaɣ kɛ habɩyɛ sɔsɔyɛ nɖɩ ɖɩfɛyɩna kʋlʋmɩŋ yɔ. Pɩtɛ habɩyɛ nɖɩ ɖi-tkoti kpoyi.
[[File:A201 Island Line 30-05-2017.jpg|thumb|This train is taken in Hang Fa Tsuen Station]]
Suluku ŋgʋ kɩ-taa peeɖe kɛ pɛkɛyʋ nʋmɔ woɖaa nɛ powondunaa ndɩ ndɩ sakɩyɛ. Suluku kpɛyaɣ wɛna tigiɖe tʋma kpam fefere n̄ɩna. Suluku kʋnɛ kɩwɛna kulukulu pɔbɔla kɩ-tɛɛ nɛ pɔbɔla ana, awɛ n̄ɩyasɩ tɩyɛ. Suluku kpɛyaɣ yɔ sayʋ saɣna lɔɔɖa ana. Suluku kpɛyaɣ fɛyɩ paa hɛkʋ ŋgʋ kɩ-taa ɛzɩ haba cikpena lɛɛna yɔ.
[[File:NStCM Stadler ABe 4-8 401-402 (16749344580).jpg|thumb|NStCM Stadler ABe Depot NStCM La Plantaz]]
Tɔm piye suluku kpɛyaɣ «chemin de fer» tɔbʋʋ ɖɔɖɔ kɛlɛ size kpɛm tʋma kɩlaba nɛ panama [[Fransɩɩ kʊnʊŋ]] taa size "sociétés exploitantes". Ɛlɛ ɖoŋ ɖoŋ lɛ, sakɩyɛ yaa suluku kpɛyaɣ ŋga size ŋgbɛ nɛ fransɩɩ kʋnʋŋ taa lɛ, payaɣ size "compagnies". Mba palakɩ tʋmɩyɛ kɛ suluku kpɛyaɣ yɔɔ yɔ payaɣ size suluku kpɛyaɣ yɔɔ tʋmɩyɛ laɖʋ nɛ tobi fr ansɩ kʋnʋŋ taa size « cheminots ».
[[Category:!Main category]]
2g21epucow96l33vs9n6aetw211ytss
Suluu kʊnʊŋ
0
1114
10027
10026
2017-12-17T18:48:37Z
Gnangbade
58
photos
10027
wikitext
text/x-wiki
[[File:South Africa 2001 Zulu speakers density map.svg|thumb|South Africa 2001 Zulu speakers density map]]
Suluu kʊnʊŋ ŋgʊ kɩ-ta lɛ, ''isiZulu'', kɛ kʊnʊŋ ŋgʊ kɩ-tɛ nɛ ŋguni ɖɩɣa taa yɔ. kɩ-ta peeɖe ɖɩnaɣ Xhona nɛ Ndebele nɛ pantuu waa kʊnʊmɩŋ. Kɩ-kɛ ɖɔɖɔ kʊnʊŋ ŋgʊ kɩnɩyaa ɖɔɔ sakɩyɛ yɔ [[Afrika Hadɛ kiŋ]] yɔ.
[[File:Zuludänzer2.jpg|thumb|Zuludänzer2]]
Suluu kʊnʊŋ ŋgʊ ɛyaa miiliyɔɔ waa nakʊ yɔɔdʊʊ-kʊ, pada peeɖe lɛ, ɛyaa mɩnɩʊ yɔ lɛ, hɩŋ nakʊ nɛ kɩgbanzɩ wɛ [[Afrika Hadɛ kiŋ]]. Suluu kʊnʊŋ kɛna kɩwabɩɣ Kwazulu-Natal ajɛyɛ hɔɔlʊʊ, kɩ-kɛ kʊnʊŋ ŋgʊ kɩkɩlɩɣ walʊʊ Mpumalanga nɛ Gauteng ajɛyɛ hɔɔlɩŋ taa. Suluu kʊnʊŋ pakɩlɩɣ yɔɔdʊʊ Afrika nɛ Hadɛ. Kɩpɩsɩɣ ɛjaɖɛ kewiyaɣ taa kʊnʊŋ lɛɛkʊ kʊnʊmɩŋ hiʊ nɛ kʊyɔm weyi ɛkɛ kewiyaɣ kʊnʊmɩŋ mɩzasɩ tɛyʊʊ alɩwaatʊ taa yɔ Afrika nɛ Haɖɛ yɔ.
[[File:Traditional Zulu attire for the bridesmaids at an African wedding.jpg|thumb|Traditional Zulu attire for the bridesmaids at an African wedding]]
Suluu ɖɩlɩyɛ hɔɔlʊʊ wɛ sɔnɔ [[Tanzani]] egetiye taa kɛnɛ. Pɛdɛ wɛʊ Afrika nɛ haɖɛ wɩlɩɣ se ɖooo kpaɖʊ hiu nɛ naanza ŋgʊ taa pɔkɔma. Ɖɔɔɖɔ ɛzɩ Afrika nɛ Haɖɛ ɛjaɖɛ taa kʊnʊmɩŋ lɛɛŋ yɔ, Suluu kɛ-kɛ kʊnʊŋ ŋgʊ pɔyɔɔdɔɣ-kʊ kɩyɔɔdʊʊ yɔ nɛ nɔɔ nɛ naŋgbaŋgʊʊ yɔ pɔcɔ [[Eerɔpʋ]] tɔm kɩɖeɖetʊ heyiya talɩ. Mba mana kʊnʊŋ ŋgʊ nɛ latɛŋ matʊ taa.
Kɔnaɣ takayaɣ ŋga kata pama suluu tɔm kɛ Ɛsɔ tɔm lɩzɩɣ takayaɣ kiɖeɖeɣa, kalɩɣ pɩnaɣ 1883. Pʊkɔma pɩnaɣ 1901 lɛ, John Dube ɛkɛ Suluu tʊ, ɛlɩzɩɣ Ohlange Institute (en), pɩkɛ kajalaɣ sukuli ŋgʊ kɩ-ta pawɩlaɣ Afrika nɛ Haɖɛ ɛjaɖɛ taa tɔm.
John Dube kɛ ɖɔɖɔ Insila kaChaka (1933), kajalaɣ ɖɔmɩŋ nzulumɩyɛ taa takayaɣ kɩkalaɣ ŋga pamana Suluu taa yɔ. Suluu mayʊ kajalaɣ ñɩnɩɣ lɛɛlʊ ʊnʊ lɛ, Reginald Dhlomo ɛlɛ ñakɛ canaʊ ɖɔmɩŋ takayasɩɣ kɩkalɩsɩɣ sakɩyɛ nzɩ sɩyɔdʊ Suluu ɛjaɖɛ taa awiya tɔm yɔ tɛ mayʊ kpaɖʊ hiu nɛ nakʊ taa.
[[Category:!Main category]]
[[Category:kʋnʋmɩŋ]]
[[Category:Afrikihadɛ kiŋ]]
emklvvh85h61bng1u626wyazkjb5jc8
Sumaɣ
0
1115
7865
7810
2017-08-15T07:44:15Z
Gnangbade
58
Catégorie correction orthographe
7865
wikitext
text/x-wiki
[[File:Leucochloris albicollis -Campos do Jordao, Sao Paulo, Brazil-8.jpg|thumb|A White-throated Hummingbird (Leucochloris albicollis) in Campos do Jordão, São Paulo, Brazil]]
Sumaɣ kɛ Ɛsɔ wonuu kɩlɩzʊʊ nakʊyʊ. Kɛwɛnɩ keŋ yaa keliŋ nɛ kakʊyʊʊ ɛsɔdaa. Ɛgbamɩyɛ taa lɛ, payaɣ se sumaɣ; sakɩyɛ taa lɛ, payaa se sumasɩ. Sumasɩ wɛnɩ mbʊ payaɣna [[Fransɩɩ kʊnʊŋ]] taa se vertèbres yɔ. Siɣyebɔʋ taa mɔɔ payaɣ mbʋ. Sumasɩ wɛ tetrapoodiwaa pɩlɩʊ taa, pɩ-tɔbʋʋ se pɛwɛna pilinza naanza naanza. Pilinzi sɩnzɩ, sɩkpalaɣ ɖama'a naalɛ naalɛ. Sumasɩ wɛ ndɩ ndɩ kpem. Sɩ-pɩlɩŋ talɩ ɛzɩ kudokuŋ hiu (10 000) mbʊ yɔ. Sumasɩ wɛ ndɩ ndɩ pɩlɩɩna pa-hʊndʊ ndɩ ndɩ cɔlɔ. Sɩwɛ ndɩ ndɩ ɖɔɖɔ pɩlɩɩna pe-keliŋ ndɩ ndɩ cɔlɔ. Sɩtɛ sɩwɛɛ ndɩ ndɩ pɩlɩɩna sɩ-wɛtʊ ɖɔɖɔ cɔlɔ. Sumasɩ wɛ ndɩ ndɩ pɩlɩɩna ɖɔɖɔ sɩ-ɖɩcaɣyɛ nɛ sɩ-tɔɔnasɩ pɔ-cɔlɔ. Ɛlɛ, paa mbʊʊ yɔ, nabʊyʊ yebina nɛ payaa sɩ-tɩŋa payɩ se sumasɩ. Mbʊ piyeba nɛ payaa sɩ-tɩŋa payɩ se sumasɩ yɔ, mbʊʊ lɛ se sɩwɛna sɩ-tɩŋa keliŋ nɛ si-keliŋ ɩnʊ ɛhaɣna-sɩ waɖɛ se sɩpɩzɩ sɩkʊyɩ ɛsɔdaa. Ɛsɔ wondu kɩlɩzɩtʊ tɩŋa taa payɩ lɛ, sumaɣ ɖeke pɩzɩɣna nɛ kakʊyɩ ɛsɔdaa.
[[File:Atlantic puffin 062.jpg|thumb|Atlantic Puffin (Fratercula arctica) à Látrabjarg, Islande]]
Sumaɣ wɛna njʊyɛ, kɛwɛna keliŋ naalɛ, kɛwɛɛna nangbanzɩ naalɛ nɛ suwa. Sumaɣ ɖʊʊ hala, kapabɩ a-yɔɔ nɛ pʊcɔ alɛ tesi, pʊ-tɔbʊʊ se pʊcɔ sumaɣ pɩɣa lɩɩna yaɖɛ taa. Sumasɩ ɛɛsʊʊ ɖɩsɩ, ñɩtʊ taa nɛ tɩŋ yɔɔ nɛ lakɩŋ cikpeŋ nɛ sɔsɔŋ taa sɩsʊʊ. Paa mbʊ yɔ, sɔnɔ, ɛyʊ pɩsɩ sumasɩ cikpesi nasɩyɛ ɖɩɣa sumasɩ. Toovenum lɛ, sumasɩ nasɩyɛ sʊʊ sɩ-tɩ yɔɔ ɖɩsɩ sɔsɔsɩ nasɩyɛ taa. Sɩ-taa lɛ, ɖɩnaɣ sumasɩ nzɩ payaɣ se keŋkenaa yɔ. Ñɩnɩyaa mba pañɩnʊʊ sumasɩ wɛtʊ nɛ ɛzɩma mbʊ sɩwɛɛ yɔ payaɣ se ɔrinitolɔɔkɩ waa.
[[File:Laniarius atrococcineus.jpg|thumb|A Crimson-breasted Shrike (Laniards atrococcineus) in Okaukuejo, Etosha National Park, Namibia]]
[[Category:!Main category]]
[[Category:Sumasɩ]]
89cewv132we1ywzh59e029p7j87bzb6
Suuye
0
1116
10148
5481
2017-12-26T10:14:40Z
Gnangbade
58
lien
10148
wikitext
text/x-wiki
Suuye kɛna [[minziiki]] wonuu kɩmabʋ. Palabɩ-ɖɩ nɛ tɩʋ tiku yaa kiɖe nɛ papaɣ kʋyɔ kpɩnɛ tɔnʋʋ. Pasaɣ tɩʋ tiku pɔʋ kʋ-n̄ʋyɔ nɛ pɔʋ kɩ-tɛɛ. Nɛ piyele pʋwɛ ɛzɩ pɔbɔɖɛ yɔ. Pɔŋ ɛnʋ pohuzi ɛ-yɔ kpɩna tɔnɩŋ. Pamakɩ suuna ana nɛ nandakasɩ nee yaa ɖaŋ weyi paalabana size pamabɩnɛyɩ yɔ.
Pi-n̄amasʋʋ n̄am-n̄am kɛ tɔnʋʋ yɔ pamakɩ lɛ, kɛ tɩʋ tiku lakɩ nɛ tilu tɩ pazɩɣ. Nabʋyʋ taa lɛ, suuye wiluu yaa kɩ-tiluu n̄ɔɔzɩtʋ lɩɣna suuye tɔnʋ n̄ɩlɩm n̄ɩŋgʋ cɔlɔ yaa kpɩnɛ lotuu ndʋ ɖɩzɩma yɔ tɩ-cɔlɔ. Suuye wɛɛ yaa pamakɩ-ɖɩ sɔnzɩ sakɩyɛ taa kɛ ɖe-kedeŋa kanɛ yɔ ka-taa.
Minziiki wonuu suuye n̄ɩnɖɛ ɖɩnɛ, kɔɔnɔɔ taa pombo lɛ, wonuu kɩmabʋ kʋnɛ kɩlɩ pɩnaɣ 6000 taa nɛ pɩcɔ palʋlʋʋ yesu krɩstʋ. Suuna wena paɣtʋ haɣ yɛ nʋmɔʋ size pama ana nɛ yɔ, [[Egipiti]] mba lubina n̄ɛ. Ɖɩna ɖɔɖɔ suuna hɔlasɩ ndɩ ndɩ kɩpɩŋ kɛ pɩlaŋ sakɩyɛ taa kɛ kpaɖʋ 9 taa pɩcɔ palʋlʋ yesu krɩstʋ. Siini ɛjaɖɛ taa lɛ, suuna ana alɩ kpaɖʋ 11 taa nɛ pɩcɔ palʋlʋ yesu krɩstʋ.
Tɔm biye suuye wɛ ɖɔɖɔ (merafonɩ) meranophones waa ndɩ ndɩ taa. Suuna wɛ ndɩ ndɩ pɩcɛlɩna awɛtʋ ɖeɖe yaa a-tɩŋ tikɩŋ ɖeɖe. Ɖɩcɔna kɔyɔ pazakɩ n̄ɩyʋ yaa caɖa, yaa (sabliye) sablier, yaa ɖasɩ kɔŋ kɔŋ. Pɩtɩŋɛ payɩ mbɩyɔ kɛ yaʋʋ ɖeɖe, yaa tiituu ɖeɖe, yaa pʋyʋʋ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Minziiki]]
[[Category:Minziiki wondu]]
83fo0qg2fgp68vlnggdn724m3g7eo50
Suwahilii kʊnʊŋ
0
1117
14671
14623
2020-09-17T18:38:37Z
Metaknowledge
1067
Bad pronunciation by a speaker who does not know Swahili
14671
wikitext
text/x-wiki
[[File:Idioma suajili.png|thumb|Idioma suajili]]
[[File:WIKITONGUES- Iddy speaking Swahili.webm|thumb|left|Suwahilii]]
Suwahilii kʊnʊmɩŋ kɛ Afrika Wɩsɩ ɖʊɖʊyɛ ɛyaa mba ɖɩyaɣ se Pantʊ waa yɔ tɛ kʊnʊmɩŋ. Kʊnʊŋ ŋgʊ kɩwɛna wɛtʊ kʊyʊmtʊ nɛ tɔmpe taa nɩɣʊ kʊyʊmʊ mbʊ piyeki nɛ kɩnɩyaa nɩɣ ɖama tɔm ndɩ ndɩ kʊnʊmɩŋ ɛnʊ ɛ-tɛ agbeela taa yɔ. Mbʊ lɛ, ɖɩpɩzɩɣ ɖɩtɔ se kʊnʊmɩŋ ɛnʊ ɛ-tɛ ɖama tɛ nɩɣ wɛ kʊyʊmʊm kɛ kʊnʊmɩŋ ɖɔɔ sakɩyɛ.
[[File:Kiswahili teaching.jpg|thumb|Kiswahili teaching]]
Kʊnʊmɩŋ ɛnɩ ɛ-ta lɛ, ŋgʊ pakɩlɩ labɩnaʊ nɛ tʊmɩyɛ yɔ nɛ kɩ-kɩlɩ tɔyʊʊ yɔ ŋgʊ lɛ, kiSiwahilii. Kʊnʊŋ ŋgʊ pakɩlɩ yɔɔdʊʊ Afrika kedeŋga yɔɔ. kiSiwahilii kʊnʊŋ kɛ ɖama hɛkʊ taa kʊnʊŋ Afrika Wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa egeetiye kɩ-walɩyɛ naɖɩ taa. Kɩ-kɛ ɛjaɖɛ tɛ kʊnʊŋ ajɛyɛ a-nɛ a-ta Keniya nɛ [[Ugandaa]] nɛ kɩ-kɛ [[Tanzani]] ɛjaɖɛ kewiyaɣ kʊnʊŋ.
[[Iizilaam|Malɩŋ]] ɛsɔ sɛyɛ ŋgbɛyɛ taa mba mba pɛkɛ tadɩyɛ laɖa kedeŋga kpɛŋga yɔ yɔ yɛlɩɩna Suwahilii kʊnʊŋ nɛ kedeŋga taa kɩŋ, kpaɣ tadɩyɛ lona tɩŋga payi yɔ Yoma lona taa payi ɖenɖe kɩ-pɩsa ɖama hɛkʊ taa kʊnʊŋ yɔ. Kpaɖɩŋ sakɩyɛ alɩwaatʊ taa lɛ, kɩ-pɩsɩ ndɩ ndɩ pɩlɩna ajɛyɛ tɛ wɛʊ taa nɛ [[Keniya]] nɛ Tanzaani ajɛya ndɩ ndɩ wena lɩm cɔɔ nɛ pɩta yɔ. Kpaɣ kpaɖʊ 14 nɛ kpaɖʊ 17 hɛkʊ taa lɛ, Suwahilii yɔɔdɔɔsɩ sakɩyɛ kpaɣ [[Pɔrɩtɩgɛɛ kʊnʊŋ]] tɔmpe. Kʊnʊmɩŋ sakɩyɛ ʊnʊ yɔ fɛyi kedeŋga ɖoŋ ɛzɩ lʊlʊʊ taa kʊnʊmɩŋ yɔ ɛlɛ, palakɩnɛ-ɩ nɛ tʊmɩyɛ ɛzɩ ɖama hɛkʊ taa kʊnʊmɩŋ yɔ.
[[File:Mfumo mmeng'enyo.png|thumb|Mfumo mmeng'enyo]]
Kpaɖʊ 19 alɩwaatʊ taa kʊnʊŋ ŋgʊ kɩ-tɛ labɩnaʊ wala pʊsʊ kedeŋga nɛ ka-taa kɩŋ yɔ. Kpaɣ Uganda nɛ [[Ruwandaa]] nɛ [[Purundi]] nɛ sɔnɔ [[Kɔŋgo Kinsasa]] ɛjaɖɛ nɛ [[Santrafriki]]. Ɛsɔ tɔm yɛlɩnɩyaa lakɩna-kʊ tʊmɩyɛ Ɛsɔ tɔm susu nɔmɔʊ taa. Suwahilii kʊnʊŋ wɛna masɩ nɛ matʊ ɖooo kpaɖɩŋ sakɩyɛ. Kiɖe tɛ lɛ, [[Arabɩɩ kʊnʊŋ|Arabɩ]] masɩ nɛ, ɖooo kpaɖʊ 19 alɩwaatʊ tɛmtʊ taa lɛ, [[Latɛŋ kʊnʊŋ|Latɛŋ]] masɩ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:kʋnʋmɩŋ]]
[[Category:Keniya]]
[[Category:Tanzani]]
c1ipg3h3cn4hh9gmlqcwvdocj84hmtk
Eswatini
0
1118
15095
14596
2021-10-16T14:54:25Z
Εὐθυμένης
2319
([[c:GR|GR]]) [[File:Coat of arms of Eswatini.png]] → [[File:Coat of arms of Eswatini.svg]]
15095
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛjaɖɛ
| Hɩɖɛ = Eswatini
| Hɩɖɛ2 = Eswatini
| Kɩɖaʋ kɩdɛɛka = [[File:Swaziland Flag-of-Swaziland 9533.jpg|75px]]<br>Eswatiniɩ Kɩɖaʋ kɩdɛɛka
| Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ = [[File:Coat of arms of Eswatini.svg|75px]]<br>Eswatiniɩ Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ
| image_map = [[File:Locator map of Eswatini in Africa.svg|190px]]<br>Eswatiniɩ tɛlɛŋa
| official_languages = .
| capital = .
| government = .
| president = Wiyaʋ Mswati III
| area_km2 = 17,364
| population_estimate = 1,119,000
| population_estimate_year = 2015
| population_density_km2 = 68.2
| cctld = .
}}
'''Eswatini''' kɛna Afrika nɛ hɛkʊ nɛ hɛna kʊ taa ɛjaɖɛ naɖɩyɛ nɛ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩwɛ [[Afrika Hadɛ kiŋ]] ɛjaɖɛ nɛ [[Moozambiki|Mozambiki]] ayajɛ hɛkʊ taa. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩwɛ ajɛya wena atatɩɩwalɩɣ yɔ a-taa. Kpaɣna hayi pɩkɔɔ pɩsɩna hadɛ payɩ mbʊ yɔ pɩdɛɖɛɛ kilomɛtanaa 200 nɛ pɩkpaɣna wɩsɩ ɖɩlɩyɛ nɛ piholo pɩsɩɩna xɩsɩ ɖɩɖʊyɛ mbʊ yɔ pɩwɛɛ ɛzɩ kilomɛtanaa 130 mbʊ yɔ. Hɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa kɛ pʊŋ maɣza wɛʊ nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa mbʊ yɔ, pɩmaɣza wɛʊ landammm.
Lʊŋɩyɛ taa wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ hɔɔlʊʊ taa nikaɣ wɛɛ piyele nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ hɔɔlʊʊ taa kpem lɛ pɩfɛyɩ yɔɔdɩɣ, soŋgaɣ wɛɛ sɩŋŋŋ nɛ wisɩ hohowu pɩzɩɣ pɩtalɩ ɛzɩ 400C yɔ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa yolim taa tɛʊ tɔŋ se kɩnɩɣ lɛ kɩnɩʊ sɩŋŋŋ nɛ pɩpɩzɩɣ pʊsʊʊ tɛtʊ nɛ pɩtalɩ ɛzɩ mɛtanaa naalɛ mbʊ yɔ. Kʊnʊŋ ŋgʊ pɔyɔɔdʊʊ Suwazilandɩ ɛjaɖɛ taa yɔ ŋgʊ lɛ Sisuwazi nɛ [[Englɩsɩɩ kʊnʊŋ|Aŋgilisi]] kɛlɛ naalɛ ŋgʊ.
Suwazilandɩ ɛjaɖɛ taa ɛyaa kpɛdɩ kutokiŋ 95 nɛ tɛtʊ sɔsɔtʊ payaɣ se Mbabanɩ. Ɖooo lɛ Piritaniki ɛjaɖɛ kakpacayaɣ nɛ Suwazilandɩ nɛ [[Salaŋ fenaɣ|salaŋ fenaɣ]] kɩyakʊ looɖo pɩnaɣ [[1968]] lɛ, ɛjaɖɛ ɖɩmʊ ɖɩ-tɩ yɔɔ wɛʊ. Peeɖɛ awiya kandɩɣna ɛjaɖɛ yɔɔ nɛ payaɣ ɖɩ-wiyao se Mswati III.
{{Afrɩka}}
[[Category:!Main category]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Suwazilandɩ ]]
nxwxysjfcv3ucg3lk9lzxi2r9bkj71j
Suwiisi
0
1119
14648
11585
2020-06-23T17:05:59Z
Gnangbade
58
Photos
14648
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛjaɖɛ
| Hɩɖɛ = Suwiisi
| Hɩɖɛ2 = Suisse
| Kɩɖaʋ kɩdɛɛka = [[File:Flag of Switzerland (with spacing).svg|75px]]<br>Suwiisi Kɩɖaʋ kɩdɛɛka
| Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ = [[File:Coat of Arms of Switzerland - Schweizer Rot.svg|75px]]<br>Suwiisi Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ
| image_map = [[File:Locator map of Switzerland.svg|190px]]<br>Suwiisi tɛlɛŋa
| official_languages = .
| capital = .
| government = .
| president = Ɖoɖoo Doris Leuthard
| area_km2 = 41,285
| population_estimate = 8,417,700
| population_estimate_year = 2016
| population_density_km2 = 203
| cctld = .
}}Suwiisi kɛna Erɔpi nɛ hɛkʊ nɛ hɛkʊ taa ɛjaɖɛ naɖɩyɛ. Nabɛyɛ tɔŋ se ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩwɛna wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa nɛ cantɔŋnaa nɛɛlɛ nɛ looɖo kpɛndɩna nɛ pɩlɩɩ ɛjaɖɛ nɖɩ. Suwiisi tɛtʊ sɔsɔtʊ payaɣ se Bɛɛrɩnɩ nɛ nabɛyɛ yaɣ-ɖɩ se Tɛtʊ sɔsɔtʊ kɩkpɛndɩɣ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ nɛ ɖ,i-ɩhadɛ kiŋ lɛ [[Itaalii]] ɛjaɖɛ wɛna piyele wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa lɛ [[Fransɩɩ]] ɛjaɖɛ; hayi kɩŋ ñɛwɛna peeɖe.
Teŋu nakʊyʊ fɛyɩ Suuwiisi cɔlɔ kpam ɛlɛ pɔɔ ŋga payaɣ se Rɛŋ yɔ kɔ-yɔɔ lɛ ɛjaɖɛ ɖihiku teŋu lɩm. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩxalanzɩ taa makɩɣna ɛzɩ 41 285 km2 mbʊ yɔ. Suwiisi ɛjaɖɛ taa ɛyaa ɖɛ miliyɔɔnaa kitoozo nɛ pʊŋ taa kɛ eyaa kɩlɩ wɛʊ nɛ pɔŋ ɛnʊ ɛ-taa kɔyɔ Suurisɩ nɛ [[Zeenɛɛvɩ]]. Tɛtʊ natʊlɛ tʊnɛ tɩ-taa kɛ ɛsɩntaa wobu nɛ tɔsʊʊ kɩlɩ wɛʊ nɛ ketŋa kpeekpe taa ɖɔɖɔ lɛ, tɩkɛ tetʊ sɔsɔtʊ kpem ɖɔɖɔ.
[[Fichier:2007_Matterhorn.jpg|vignette|2007 Matterhorn]]
Suwiisi taa ajɛya cikpena naayɛ kaawɛ cabɩ cabɩ nɛ atɩŋa anɩɩna ɖama nɛ akpɛndɩ kpɛm nɛ awɛɛ kewiyaɣ kʊɖʊmaɣ tɛɛ. Kɩkpɛndɩɣ ŋgʊ kɩwɛ ɖooo kɩyɛna fenaɣ kacalaɣ pɩnaɣ 1291 nɛ paa kɩyɛna fenaɣ ŋga lɛ, pɩkɛna ɛjaɖɛ nɖɩ kasandʊ sɔsɔtʊ. Suwiisi ɛjaɖɛ paafɛyɩna politiki yaa sɔɔjɛtʊ tɔm nɛ pɩnaɣ 2002 taa kɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩsʊʊ keteŋga kpeekpe ajɛyaa kɩkpɛndɩɣ ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ se ONU yɔ ɖɩ-taa.
[[Fichier:The_Zytglogge_clock_tower.jpg|vignette|The Zytglogge clock tower]]
Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa kɛ Krʊwaa-Ruuzi ñɔɔ. Kʊnʊmɩŋ weyi pɔyɔɔdɩɣ Suwiisi yɔ ɛnʊ yɔ: [[Caama]], [[Fransɩ]], [[Itaalii]] nɛ Romansɩ. Kʊnʊmɩŋ niitozo kɛna weyi pɔyɔɔdɩɣ komina taa nɛ pawɩlɩɣ ɖɔɖɔ sukulinaa taa yɔ. Pʊtɔbʊʊ kɛlɛ se Roomansɩ ɖeke fɛyɩna pɩ-taa. Kedeŋa kpeekpe taa lɛ, Suwiisi ɛjaɖɛ kɛna naalɛ ñɩnɖɛ kɛ ɖenɖe ɛyaa kɩlɩɣ kpadɩyʊʊ yɔ. Ɛsɩyɛ ekpena nʊmɔʊ taa lɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa ɛyaa kɩlɩɣna tʊmɩyɛ nɖɩ labʊ. Keɖeŋa kpeekpe taa lɛ Suuriisi nɛ Senɛɛvɩ tɛtʊ wɛ tɛtʊ ndʊ ndʊ tɩkɩlɩ keɖewa yɔ tɩ-taa.
{{Eerɔpʋ}}
[[Category:!Main category]]
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Eerɔpʋ]]
[[Category:Suwiisi]]
7s5esd5yit8rit3l896hifxll9mdqrq
Suɛz Hɛŋa
0
1120
9711
7467
2017-11-18T06:18:28Z
Atticmaker
127
category added
9711
wikitext
text/x-wiki
[[File:Canal de Suez.jpg|thumb|Location of the Suez Canal|Suɛz hɛŋa]]
Suɛz hɛŋa wɛ [[Egipiti (Égypte)|Egypti]] tɛtʊ taa. Ka-ɖaalakɩŋ taa wɛ kilomɛtanaa 193,3 nɛ toboyu taa lɛ, pɩmaɣna mɛtanaa 280 yaa 345. Lɩŋgʊ taa lɛ, pimaɣna mɛtanaa 22,5. Hɛŋa ŋga kataŋna Port-Saïd nɛ Méditerranée teŋgu. Hɛŋa ŋga kɛtɛziɣ lɩŋgamɩŋ niitozo.
Pɛhɛ hɛŋa ŋga kpaɣ pɩnaɣ 1859 nɛ 1869. Bourse de [[Paarii]] ñaɣna pana nɛ pabɩ liidiye sakɩyɛ nɛ sʊkʊlɩ laɖʊ sɔsɔ weyi payawaɣ-ɩ se Ferdinand de Lesseps yɔ, ɛnʊ cɔŋgaɣna tʊmɩyɛ nɖɩ ɖɩ-yɔɔ. Hɛŋa ŋga kɔ-yɔɔ kɛ nʊmɔʊ wɛ tobi Europe nɛ Asia pɛhɛkʊ taa. Pɩtatasɩ kɛʊ kɩcɛyʊ se ɛyʊ ɛtɔ se ɛcɔʊ Afrika kpɛɛɛ nɛ pʊcɔɛtalɩ Europe yaa Asia. Ɖooo lɛ ‘‘Cap de Bonne Espérance’’ ɖeke patɩŋgaɣna. Pɩcɔ nɛ pɛhɛʊ hɛŋa ŋga 1869 lɛ, patiŋgaɣna tadɩyɛ wondu kɛ tataa nʊmɔʊ ŋgʊ kɩwɛ [[Mediteranee teŋgu]] Kɩsɛɛmʊ yɔ.
Aloma fenaɣ 29 kɛ pɩnaɣ 1888 kɛ Constantinople paɣtʊ lɩzɩya paɣ opaɣtʊ se ‘‘Suɛzɩ heŋa ŋga, kɛwɛ yem yɔbɩ. Nɔɔyʊ ɛtaatɔ se ɛwɛna ɖoŋ nɩɩyɛ kɔ-yɔɔ. Pɩha paa anɩ ɛwɛna waɖɛ se ɛtɛzɩ-kɛ ɛzɩma ɛsɔɔla yɔ; paa you alɩwatʊ taa yaa laŋhɛzɩyɛ alɩwatʊ. Pataacɔna ɛyʊ kɩɖaʊ kɛtɛɛka nɛ pɔtɔ; se pʊ-yɔɔ’’.
Hɛŋa ŋga kɛkɛ ‘‘Sues Canal Autority’’ ñɩŋga; mba tɩna kañɩm nɛ mba cɔŋna ɖɔɖɔɔ kɔ-yɔɔ.
Kɩyɛna fenaɣ nʊwa ñɩŋgʊ wiye pɩnaɣ 2014 kɛ Egypti mba tɔma se peliu wɛɛ se patasɩ hɛŋa ŋga hʊyʊʊ nɛ katɩŋna kɩpɩnaɣ cɔlɔ kpɛɛɛ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Wɩsɩ ɖɩlɩyɛ hɛkʋ taa hɔlʋʋ wandamm]]
[[Category:Lɩm tɔm]]
[[Category:Lɩm kpena]]
d2y1v4szbpmhxt43mp3z31nyjgr9q75
Suɛz hɛŋa
0
1121
5511
5510
2017-06-24T00:09:00Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
5511
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Suɛz Hɛŋa]]
fsyy91mmfz5efvarxy5bcm21o3bcqfz
Sidinee tɛ Opera
0
1122
15278
15276
2022-01-01T15:31:20Z
Gnangbade
58
Orthographe, translation of photo captions
15278
wikitext
text/x-wiki
[[File:Sydney Opera House - Dec 2008.jpg|thumb|Sidinee tɛ Opera ɖoo taa]]
Sidinee tɛ Opera kɛna [[Sidinee]] tɛtʋ taa tɛ kuduyuu sɔsɔʋ nakʋyʋ. Nɛ pahaɣ-kʋ hɩɖɛ yaa payaɣ-kʋ nɛ [[Englɩsɩɩ kʊnʊŋ]] taa size ''Sydney Opera House''. Kɩwɛ [[Ositraalii (Australie)|Ositraalii]] ɛjaɖɛ taa kɛ Sidinee tɛtʋ taa. Kuduyuu sɔsɔʋ kʋnɛ, kɩkɛna kuduyuu ŋgʋ pasɩma-kʋ siŋŋ yɔ. Kɩ-hɩɖɛ sɛwa, nɛ patɩlɩ-kʋ poliŋ taa.
[[File:Sydney_Harbour_Bridge_and_Opera_House.jpg|thumb|Sidinee tɛ Opera nɛ kondoliko]]
Kpaɖʋ 20 taa mbɩ yɔ lɛ, kuduyuu sɔsɔ kʋnɛ, kɩɩkɛ ɖɔɖɔ kuduyuu ŋgʋ pasaŋga-kʋ siŋŋ yɔ lɛɛŋ taa. Ɛsɩma pama-kʋ ɖɔɖɔ yɔ, wɩlaɣ size kɩɩkɛ lɛɣtʋ matʋ kuduyuu sɔsɔʋ. Pama-kʋ nɛ hʋnʋm, pʋ-tɔbʋʋ size, mba pama-kʋ yɔ, pama-kʋ nɛ taa leleŋ siŋŋ.
[[File:SydneyOperaHouse4 gobeirne.jpg|thumb|Sidinee tɛ Opera kpaaŋ sɔsɔʊ]]
Kuduyuu sɔsɔʋ kʋnɛ, kɩ-matʋ keɣkeɣ kɛna lalaa ɛzɩ pɛkɛdɩna-kʋ nɛ kɛdɛɛka nɛ lalaa lɛ sulukaɣ pɔɔyʋʋ. Nɛ mazɩm siŋŋ mbʋ pɩwazaa nɛ pamana kuduyuu kʋnɛ yɔ, pɩlɩna ɖajaa sɔsɔ Jorn Utzon lɛɣtʋ yɔɔ. Sidinee tɛ Opera kuduyuu sɔsɔʋ kʋnɛ, kɩwɛ mɛlɛnaa ɖɩsɩŋɩyɛ hɔɔlʋʋ taa kiŋ. Lone keɣkeɣ nɖɩ ɖɩ-taa kɩwɛ yɔ, nɖɩ payaɣ size Bennelong Point.
Kuduyuu sɔsɔʋ ŋgʋ, ɖɩ-cɔnaɣ kɔyɔ, ɖɩnaɣ size laʋ yaa tɩŋ pɩlʋʋ nakʋyʋ cɔ-ɩ nɛ kɩtam nayɩ nɛ kɩ-hadɛ hɔɔlʋʋ taa kiŋ. Nɛ Sidinee tɛ kondoloko kʋnɛ, papɩsɩɣ pɛkɩdɩ yaa pamazɩ-kʋ nɛ kolaɣ yaa tɔʋ wɛtʋ. Pama kondoloko ŋgʋ kʋ-n̄ʋʋ yɔɔ matʋ natʋtʋ kotaaɣ.
Ositirali ɛjaɖɛ ɛsɩndaa taa kɛlɛʋ yem lɛ, nɛ Sidinee tɛtʋ kɔyɔ, ŋna size Opera kuduyuu sɔsɔʋ kʋnɛ kɩkɛna po-kumoɖe. Sidinee tɛ Opera kʋnɛ, kɩpɩsaɣ lɛɛlɛɛ yɔ yaa sɔnɔ taa kɛ, lone nɖɩ ɛsɩyɛ kpena yaa woki nɛ mana waa sɔlaɣ siŋŋ yɔ kpem kɛ tɛtʋ sɔsɔtʋ ndʋ tɩ-taa kɩwɛ yɔ. Sidinee tɛ Opera kʋnɛ, kʋmʋʋ agɔma sakɩyɛ mba pɔjɔʋ kpɛɛ nɛ patalɩɣ peeɖe yɔ. Kʋmʋʋ ɖɔɖɔ sakɩyɛ, keɖeyaɣ wondu tʋma laɖaa.
[[File:Sydney Opera House Concert Theatre.JPG|thumb|Sydney Opera House Concert Theatre]]
[[Category:!Main category]]
[[Category:Matʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Ositraalii]]
[[Category:Ositraalazii wandamm]]
8upwm6tw8sfcqt2olpyf4pwprhuqpy2
Ahmed Sékou Touré
0
1123
17748
11423
2023-11-12T19:58:17Z
CommonsDelinker
130
Removing [[:c:File:Visite_de_Sekou_Touré.jpg|Visite_de_Sekou_Touré.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Krd|Krd]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by Karim n ndiaye|]].
17748
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Sekou_Toure_usgov-83-08641.jpg|vignette|Sekou Toure usgov-83-08641]]
Palʋla Ahmed Sékou Touré [[kɔlaɣ fenaɣ]] kɩyakʋ nakʋ ñɩŋʋ wiye, pɩnaɣ 1922 [[Kinee-Konakrii|Kinee]] ɛjaɖɛ taa, Faranah tɛtʋ taa. Kinee ɛjaɖɛ ńɖɩ, [[Fransɩɩ|Fransɩ]] ɛjaɖɛ kakpacayaɣna-ɖɩ. Pɩnaɣ [[1958]] ñɩŋa taa Kinee ɛjaɖɛ lɩ yomiye taa nɛ ɖɩwɛɛ ɖɩ-tɩ yɔɔ. Kpaɣna pɩnaɣ ŋ́ga nɛ puwolo pɩsɩɩna pɩnaɣ [[1984]] lɛ Touré kɛŋna Kinee ɛjaɖɛ ñʋʋdʋ. Pʋ-tɔbʋʋ se ɛnʋ lɛ Kinee ɛjaɖɛ ñʋʋdʋ kajalaɣ tʋ.
== Ɛ-ɖɩlɩyɛ nɛ ɛ-pɩjatʋ ==
Touré kɛ Mandingue waa cejewiye taa tʋ. Payaɣ e-ɖoo ɖoo se Bagbè Ramata Touré-Fadiga. E-neze ɛnʋ, ɛlɛ kɛ abalʋ weyi payaɣ se Almamy Samory Touré yɔ, ɛ-pɛlɔ nɔɔyʋ. Palʋla e-neze caa ɛnʋ pɩnaɣ 1830 nɛ ɛsɩ pɩnaɣ 1900 ñɩŋa taa.
Touré neze caa kalʋba siŋŋ se Kinee ɛjaɖɛ ɛlɩɩ yomiye taa. Pʋ-tɔbʋʋ se, ɛkaɖɩna [[Fransɩɩ]] waa siŋŋ. Ɛtalʋkɩ Kinee ɛjaɖɛ yɔɔ ɖeke, ɛlɛ, ɛlʋkaɣ se ajɛya tɩŋa wena awɛ Afrɩka nɛ wɩsɩ ɖɩɖʋyɛ hɔɔlʋʋ taa yɔ, a-tɩŋa payɩ alɩɩ yomiye taa nɛ awɛɛ a-tɩ yɔɔ kpem. Ɛlʋba siŋŋ nɛ pʋkɔɔ pɩtalɩ ɛ-ɖɩkpayɛ wiye pɩnaɣ 1898 ñɩŋa taa.
Abalʋ weyi payaɣ se Alpha yɔ, ɛnʋ lʋlɩna Touré. Piyele nɛ e-ɖoo kɛlɛ Aminata Touré. Touré kpɛlɛka malɩŋ Takayaɣ Kiɖeɖeɣa taa tɔm siŋŋ, pʋ-tɔbʋʋ se ɛlaba [[Iizilaam|malɩŋ]] sukuli. Ɛlaba ɖɔɖɔ Fransɩɩ waa sukuli. Touré mʋ hɛkʋ taa sukuli takayaɣ lɛ, ɛsʋʋ [[Konakrii]] tɛtʋ taa lycée ńgʋ payaɣ se Georges Poiret yɔ kɩ-taa. Pɔkɔma pɔɖɔɔnɩ-ɩ sukuli ŋ́gʋ kɩ-taa, mbʋ pʋyɔɔ yɔ, ɛtɔma se tɔɔnaɣ ŋga powokaɣna nɛ pɛcɛlɩɣ sukuli ŋ́gʋ kɩ-taa sukuli piya yɔ, kefɛyɩ ɖeu.
Touré kpɛlɛkɩ ɛ-pɩjatʋ taa lɔŋsɩnɖaa panɛ, [[Karl Marx]] nɛ [[Vladimir Lenin|Lenin]] posukuli. Ɛkɔma ɛkɛ Kinee ɛjaɖɛ ñʋʋdʋ lɛ, ɛwɛɛ ɛkpɛlɛkɩɣ po-sukuli ŋ́gʋ ɖɔɖɔ.
Pʋcɔ nɛ Kinee ɛjaɖɛ lɩɣ ɖi-yomiye taa lɛ, pʋ-tɔbʋʋ se, pʋcɔ nɛ Touré kɛ ɛjaɖɛ ńɖɩ ɖɩ-ñʋʋdʋ lɛ, ɛlakaɣ tʋmɩyɛ takayɩsɩ ɖiyekiye ɛ-ɛjaɖɛ taa. Ɛ-tʋmɩyɛ ńɖɩ ɖɩ-taa, ɛlʋba kpem se ɛkɛ ɖɩ-ñʋʋdʋ, ɛlɛ, pʋtɔcɔ. Pʋ-wayɩ lɛ, ɛla hɛɛɛ hɛɛɛ nɛ ɛsʋʋ Kinee ɛjaɖɛ tʋmlaɖaa ŋgbɛyɛ taa, halɩ ɛkɔɔ ɛkɛ Kinee ɛjaɖɛ taa mba palʋkɩ evebiya nɛ pɛlaa pɛ-ɛsɩndaa ɖɛnaʋ lʋɖaa taa tʋ nɔɔyʋ.
[[Fichier:Poseta_predsednika_Gvineje_Ahmeda_Seku_Turea_Jugoslaviji.jpg|vignette|Poseta predsednika Gvineje Ahmeda Seku Turea Jugoslaviji]]
Touré lʋba kpem halɩ ɛkɔɔ ɛkɛ ɛ-tʋmɩyɛ taa takayaɣ taa mayʋ sɔsɔ. Kinee ɛjaɖɛ taa ŋgbɛyɛ naɖɩyɛ kɛwɛɛ nɛ ɖɩlʋkɩ siŋŋ se Afrɩka nɛ wɩsɩ ɖɩɖʋyɛ hɔɔlʋʋ taa ajɛya tɩŋa ɛlɩɩ yomiye taa nɛ awɛɛ a-tɩ yɔɔ. Touré wokaɣ ŋgbɛyɛ ńɖɩ ɖi-kidizasɩ taa.
Touré ɖʋ [[Politiki tɩlɩyɛ lɩmaɣza|politiki]] ŋgbɛyɛ naɖɩyɛ pɩnaɣ [[1956]] taa. Afrɩka nɛ wɩsɩ ɖɩɖʋyɛ ajɛya taa tʋmlaɖaa ɖama kpɛndʋʋ yaa ɖama nɩnaʋ ŋgbɛyɛ ɛɖʋwa. Touré nɛ Félix Houphouët-Boigny pɛkpɛndaɣ palakɩ tʋmɩyɛ ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ se RDA yɔ ɖɩ-tʋma ɛsɩndaa ɖɛnaʋ nʋmɔʋ taa. Ɛlɛ, ɛ nɛ ɛ-taabalʋ Félix Houphouët-Boigny ɛnʋ, pɔkɔma papɩsɩ koyindinaa. Ɛlɛ kɔma ɛpɩsɩ [[Kootidiivʊwarɩ|Kootidivwaarɩ]] ɛjaɖɛ ñʋʋdʋ pɩnaɣ [[1960]] ñɩŋa taa.
Touré kɔma ɛkɛ Kinee ɛjaɖɛ taa paɣtʋ lɩzɩyaa taa tʋ nʋʋyʋ pɩnaɣ [[1956]] taa. Alɩwaatʋ ndʋ tɩ-taa pɩha-ɩ waɖɛ nɛ ɛpaɣzɩ lʋbɩnaʋ koyindu, pʋ-tɔbʋʋ se Fransɩɩ waa.
Kinee ɛjaɖɛ ñʋʋdʋ, Touré wona sɔsaa mʋlʋm [[lakɩŋ fenaɣ]] kɩyakʋ nɩɩlɛ nɛ loɖo (26) ñɩŋʋ wiye, pɩnaɣ [[1984]] ñɩŋa taa. Cleveland tɛtʋ taa ɛsɩba.
[[Category:!Main category]]
bf5gt0eaggd6afrd6n68bsf9ev2cgae
Sɔnzɩ
0
1124
5520
5519
2017-06-24T00:09:00Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
5520
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Ɛsakuliye]]
jc0dv1s0z97e4cztrua4n14ebu3k2rn
Sɔnɔ Krɛkɩ kʊnʊŋ
0
1125
10029
9471
2017-12-17T19:05:35Z
Gnangbade
58
liens, fotos
10029
wikitext
text/x-wiki
[[File:Modern Greek alphabet sample.svg|thumb|Modern Greek alphabet sample]]
Sɔnɔ Krɛkɩ, Krekɩ taa lɛ, νεο ελληνική γλώσσα / (neo)ellinikí glóssaa yaa yem se νέα ελληνικά / (néa) elliniká. Grɛkɩ kʊnʊŋ ŋgʊ kɩ-kɛ ɛyaa miliiyɔɔ waa hiu nɛ kɩgbanzɩ tɛ lʊlʊʊ taa kʊnʊŋ, nɛ miliiyɔɔ waa 10,7 wɛ Krɛsɩ. Kɩ-kɛ [[Krɛsɩ]] nɛ Sipri ajɛya taa kewiyaɣ kʊnʊŋ. Krɛsɩ wɛna kʊnʊmɩŋ cɩkpeŋ nɩyɛ nɛ ɖɩnaɣ ɛlɛ Albanie nɛ [[Turki]] ajɛyɛ taa.
[[File:Greece prefectures map dark.PNG|thumb|Greece prefectures map dark]]
Kɩwɛ Krɛsɩ kʊnʊŋ pɩlɩŋga taa Ɛndɩ-Erɔpʊ kʊnʊmɩŋ cejewiye taa. Sɔnɔ Krɛkɩ lɩna koinè taa. Kɩ-maɣmaɣ kɩlɩna Krɛkɩ kɩbɩnɩʊ taa.
Ɖooo lɔŋ taa lɛ, ɛyaa nabɛyɛ yɔɔdɔɔ Krɛkɩ kʊnʊŋ [[Siirii]] nɛ [[Libaŋ]] ajɛyɛ taa kɔzɩ kɔzɩ Krɩstʊ mba tɛ pʊcɔ pɩnaɣ 1960. Kʊnʊŋ ŋgʊ kɩ-ɖɩma ajɛyɛ ana ada mbʊ pʊyɔ ɛsakuliye liwa. Sukuli wɩlɩtʊ ndɩ ndɩ wiziuu nɛ pɩñɩkʊʊ nice [[Arabɩɩ kʊnʊŋ]] yɔɔ. Pɩkɛ yʊsʊ lakayaɣ Fransɩɩ waɖɛ haʊ Siirii ɛjaɖɛ taa wayi nɛ Libaŋ pɩnaɣ 1943 pɩnɛ yem yem Arabɩ mba kɔmtʊ pɩnzi 1950 nɛ 1960.
[[File:Greek guard uniforms 1.jpg|thumb|Greek guard uniforms 1]]
Krɛkɩ kʊnʊŋ tɛ ɖɛzɩ kaawɛ Krɛsɩ ɛsɔ kɩlaʊ siuu siuu ŋgʊ taa. [[Egipiti]] taa pʊcɔ pɩnaɣ 1956 lɛ, Alexandrii egetiye taa ɛyaa sakɩyɛ nabɛyɛ nɩwaɣ Krɛkɩ tɔm. Tɛtʊ ndʊ tɩ-taa peɖe lɛ, kɩ-kɛ kʊnʊŋ naanza ŋgʊ Arabɩ nɛ [[Fransɩɩ kʊnʊŋ|Fransɩɩ]] nɛ [[Englɩsɩɩ kʊnʊŋ|Englɛsɩ]] nɛ Italii kʊnʊmɩŋ wayi. Ɖeeɖe nɛ sɔnɔ Krɛkɩ ñima mba pɛwɛ peɖe yɔ pɛkɛ tadɩyɛ tɩna nɛ manzʊmalɩ waa.
Kpagba taa lɛ, ɖɩnaɣ Krɛkɩ ɛyaa kpaɖaŋ sakɩyɛ mɩza paale nɛ ɖɩkatʊwɛ [[Niyuu Yɔrɩkɩ]] nɛ Chicago nɛ [[Sanfransiskoo]] nɛ Melbourne nɛ Fransɩɩ nɛ [[Caama]] nɛ kewiyaɣ ɛjaɖɛ kpam ajɛyɛ taa.
[[Category:!Main category]]
[[Category:kʋnʋmɩŋ]]
[[Category:Krɛsɩ]]
ctpr3dtea0clbxifwijdpuozxr4nj98
Sɛkɩsiizim (sexisme)
0
1126
18009
14355
2024-02-01T01:22:15Z
Kwamikagami
1467
18009
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Countries with current female Heads of State and Government.svg|vignette|upright=1.5|Current female heads of state and govt]]
[[Fichier:Countries with former female Heads of State and Government.svg|vignette|upright=1.5|Former female heads of state and govt]]
[[Fichier:DC_Army_National_Guard_welcomes_first_African-American_female_pilot_140315-Z-RA074-065.jpg|vignette|DC Army National Guard welcomes first African-American female pilot 140315-Z-RA074-065]]
[[Fichier:Ellen_Johnson_Sirleaf-State_Department_2012-.jpg|vignette|Ellen Johnson Sirleaf-State Department 2012-]]
[[Fichier:2017.01.21_womensmarchparis_03.jpg|vignette|2017.01.21 womensmarchparis 03]]
Abalʋ nɛ halʋ pɛ-hɛkʋ taa tɛyɩtʋ. Ɛyaa nabɛyɛ tɔŋ se tɛyɩtʋ natʋyʋ fɛyɩ abalʋ nɛ halʋ pɛ-hɛkʋ taa. Ɛyaa mba palʋkɩna wɩsɩ nɛ ɖoo halʋ waɖɛ yɔɔ kandayʋʋ yɔɔ. Pɔtɔŋ se tʋmɩyɛ naɖɩyɛ fɛyɩ se abalʋ lakɩ nɛ halʋ ɛɛpɩzɩɣ ɖɩ-labʋ. Pʋ-nʋmɔʋ taa sɔnɔdaa halaa lakɩ sɔɔjatʋ tʋmɩyɛ, pʋ-tɔbʋʋ se sɔnɔdaa halaa lakɩ you. Ŋgʋ, ɖooo ɖa-caanaa cɔlɔ lɛ, paa you nakʋyʋ ɛlɩwa yɔ, paakʋ halʋ, mbʋ yɔ, ɛɛlakɩ you.
Paa mbʋʋ yɔ, nabɛyɛ wɛɛ nɛ papa tɔŋ se tɛyɩtʋ wɛ halʋ nɛ abalʋ pɛ-hɛkʋ taa. Pɔtɔŋ se pɩtɛkɛ yem nɛ abalʋtʋ wɛɛ abalʋ tɛɛ nɛ halɩtʋ ñɛwɛna halʋ tɛɛ. Pɔyɔɔdʋʋ se pʋwɛ se abalʋ ɛñazɩna halʋ pɩtɩŋa pɩ-taa. Pɩfɛyɩ se pɔtɔ se halʋ nɛ abalʋ pɛwɛ kɩmaŋ nabʋyʋ ɖeɖe. Halʋ nɛ abalʋ pɛ-hɛkʋ taa tɛyɩtʋ ndʋ payaɣ se sɛkɩsiizim (sexisme).
Pɩnaɣ 1960 taa poluba tɔmpiye sɛkɩsiizim pɩlɩɩna lɩmaɣzɩyɛ kɩfaɖɛ nɖɩ ɛyʋ maɣzɩ halʋ yɔɔ yɔ ɖɩ-yɔɔ. Ɛyaa hɛkʋ taa tɛyɩtʋ yebina nɛ tɔmpiye sɛkɩsiizim ñɔ. Nabɛyɛ yɔɔdʋʋ se ɛyʋ kʋhʋlʋm nɛ ɛyʋ kɩkpɛdʋ pɛ-hɛkʋ taa tɛyɩtʋ natʋyʋ wɛɛ. Ɛyʋ sʋtʋ tɔlɩm tʋ nɛ ɛyʋ kɩsɛm, pʋ-tɔbʋʋ se anasaayɩ pɛ-hɛkʋ taa tɛyɩtʋ wɛɛ. Tobi se, tɛyɩtʋ wɛ ɛyaa tɩŋa hɛkʋ taa pɩlɩɩna po-tomnasɩ tɔlɩm cɔlɔ. Pʋ-nʋmɔʋ taa ɖɔɖɔ nabɛyɛ kaɖɩɣ kpayɩ se tɛyɩtʋ natʋyʋ wɛ halʋ nɛ abalʋ pɛ-hɛkʋ taa, mbʋ yɔ, abalɩtʋ wɛna abalʋ tɛɛ nɛ piyele halɩtʋ ñɛwɛɛ halʋ tɛɛ.
Mbʋ pɔyɔɔdʋʋ se tɛyɩtʋ wɛ halʋ nɛ abalʋ pɛ-hɛkʋ taa yɔ, pɔtɔŋ se pɩtɛkɛ yem nɛ abalaa tʋmɩyɛ wɛɛ nɛ halaa tʋmɩyɛ ñɛwɛɛ. Ɖɩkpaɣ ɛzɩ lakʋ wobu mbʋ yɔ. Halaa iiwoki lakʋ, pɩkɛ abalaa tʋmɩyɛ. Halʋ eewoki you labʋ, pɩkɛ ɖɔɖɔ abalaa tʋmɩyɛ.
Ɛlɛ, toovenum lɛ, sɔnɔdaa pɩtɩŋa pɩlɛɣzaa. Halaa pɩzɩɣ powolo [[lakʋ]]. Papɩzɩɣ pâla [[you]], mbʋ yɔ, sɔnɔdaa halaa lakɩ sɔɔjatʋ tʋmɩyɛ. Pʋ-tɔbʋʋ se powoki you ɖɔɖɔ ɛzɩ abalaa yɔ. Ɖooo lɛ, taɣ yɔɔ tʋma ɖeɖe koŋ halʋ lakɩ. Pʋ-tɔbʋʋ se taɣ hazʋʋ, lɩm luu, mʋlʋm naŋʋʋ, ɖozi hiluu, mʋtʋ saʋ, piya lɩm sɔʋ nɛ po-wondu cɔtʋʋ. Halʋ ɖɔɖɔ cɔtʋʋna ɛ-walʋ wondu. Halʋ cɔŋnana ɖɔɖɔ yɔɔ. Pʋ-tɔbʋʋ se, ɛnʋ wokina hatʋ, ɛnʋ kpɛzɩna koo nɛ ekpena ɛɖʋ wondu huɖe yɔɔ.
Sɔnɔdaa yɔ, halaa lakɩ abalaa tʋma tɩŋa. Halaa hayɩŋ, halaa lakɩ masɔɔ tʋmɩyɛ, pʋ-tɔbʋʋ se pamaɣ kuduyiŋ. Halaa lakɩ kafɩnta tʋmɩyɛ, pʋ-tɔbʋʋ se pakaŋ kancɩnaa, pasakɩ kpoŋkpolonaa, palakɩ kpeŋgbelasɩ ndɩ ndɩ. Halaa kʋŋ kesi. Halaa lakɩ alikiizaŋ tʋmɩyɛ, pʋ-tɔbʋʋ se, halaa kʋʋ kpɩna pa-maɣmaɣ nɛ pɛpɛdɩɣ a-nandʋ. Halaa lakɩ tɩlaava tʋmɩyɛ, pʋ-tɔbʋʋ se pasaɣ [[Lɔɔɖɩyɛ|lɔɔɖa]]. Halɩ halaa saɣ [[Ɛsɔdaa lɔɔɖɩyɛ|ɛsɔdaa lɔɔɖa]] maɣmaɣ. Halɩ sɔnɔdaa halaa kɛ karɩtiyee awiya. Halaa nabɛyɛ ñɛkɛ filaazɩ awiya. Nabɛyɛ ñɛkɛ kantɔɔ awiya. Halaa kɛ prefewaa. Halaa kɛ minisiwaa. Halɩ halaa kɛ ajɛya ñʋndɩnaa maɣmaɣ.
Yee mbʋ, halʋ wɛ abalɩtʋ ɖɔɖɔ ɛzɩ abalʋ yɔ paa pɩtɛkɛ abalɩtʋ ɛwɛna ɛ-tɛɛ kɔyɔ. Pʋ-tɔbʋʋ se tɛyɩtʋ natʋyʋ fɛyɩ halʋ nɛ abalʋ pɛ-hɛkʋ taa.
Ɛyʋ ɛcɔnaa ɖɔɖɔ yɔ, ɖooo lɛ, sʋlʋm puu kɛkɛ halaa tʋmɩyɛ. Ɛlɛ, sɔnɔdaa lɛ, abalaa puu ɖɔɖɔ [[Cukudu|sʋlʋm]] nɛ pɛpɛdɩɣ. Pʋ-tɔbʋʋ se, tʋmɩyɛ naɖɩyɛ fɛyɩ nɛ ɖɩkɛ abalaa ɖeke tʋmɩyɛ nɛ tʋmɩyɛ naɖɩyɛ ñɛwɛɛ nɛ ɖɩɖɩ kɛ halaa ɖeke ñɩnɖɛ.
[[Category:!Main category]]
9y5belv34f3smxuv1fhut98o36bxfbo
Sɛŋgapuuri
0
1127
12920
9339
2018-08-30T14:52:33Z
CommonsDelinker
130
Replacing Coat_of_arms_of_Singapore_(blazon).svg with [[File:Coat_of_arms_of_Singapore.svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR4|Criterion 4]] (harmonizing names of file set)).
12920
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛjaɖɛ
| Hɩɖɛ = Sɛŋgapuuri
| Hɩɖɛ2 = Singapour
| Kɩɖaʋ kɩdɛɛka = [[File:Flag of Singapore.svg|75px]]<br>Sɛŋgapuuri kɩɖaʋ kɩdɛɛka
| Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ = [[File:Coat of arms of Singapore.svg|75px]]<br>Sɛŋgapuuri Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ
| image_map = [[File:Singapore in its region (zoom).svg|190px]]<br>Sɛŋgapuuri tɛlɛŋa
| official_languages = .
| capital = .
| government = .
| president = Ɖajaa Tony Tan
| area_km2 = 719.1
| population_estimate = 5,610,000
| population_estimate_year = 2015
| population_density_km2 = 7,797
| cctld = .
}}Azii nɛ hadɛ kiŋ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ hɔɔlʊʊ taa tɛtʊ sɔsɔtʊ natʊyʊ wɛɛ nɛ payaɣ-tʊ se Sɛŋgapuuri. Sɛŋgapuuri kɛ tɛtʊ sɔsɔtʊ tɩtɛ tɩkɛ ɛjaɖɛ ɖɔɖɔ. Tɩ-walanzɩ kɛ 719,1 km2. Tɛtʊ ndʊ ndʊ lɩm cɔ-tʊ kondigo nɛ pɩta yɔ, tɩ-taa natʊyʊ natʊyʊ kpɛndɩna kpɛm nɛ pɩkɛ Sɛŋgapuuri tɛtʊ. Tɛtʊ lɩm cɔ-m pɩtaa waa ndʊ ndʊ tɩkpɛndaa nɛ pɩkɛ Sɛŋgapuuri yɔ, tɩkpɛndɩ nɩɩnʊwa nɛ hiu nɛ naanza (64).
Tɛtʊ ndʊ tɩ-taa payɩ lɛ, tɛtʊ ndʊ payaɣ se Pulau Ujong yɔ tɩkɩlɩna walʊʊ. Tɩ-walanzɩ kɛ 584,8 km2. Ɛyaa ɖɔ sakɩyɛ tɛtʊ ndʊ tɩ-taa. Hɛtʊ ndɩ ndɩ tɔyɩ Sɛŋgapuuri tɛtʊ taa kamaɣ fɛyɩ. Hɛtʊ ndɩ ndɩ ndʊ tiyebina nɛ pakʊ Sɛŋgapuuri tɛtʊ hɩɖɛ se «kaɖaɣ tɛtʊ».
[[Aazii tɛtʋ wandamm|Azii]] tɛtʊ tɩŋa payɩ taa lɛ, Sɛŋgapuuri tɛtʊ taa ɛyaa kɩlɩ ɖɔʊ. Kedeŋa kpeekpe yɔɔ lɛ, tɛtʊ kʊɖʊmtʊ ɖeke kɩlɩna Sɛŋgapuuri tɛtʊ ɛyaa ɖɔʊ nʊmɔʊ taa.
Azii tɛtʊ taa hɔɔlʊʊ ŋgʊ payaɣ se péninsule Malaise yɔ kɩ-hadɛ kiŋ Sɛŋgapuuri tɛtʊ wɛɛ. Sɛŋgapuuri tɛtʊ nɛ hayi kiŋ hɔɔlʊʊ taa lɛ, mbʊ payaɣ se détroit de Johor yɔ mbʊ tɛyɩna tɩ nɛ péninsule Malɛɛzɩ pɛ-hɛkʊ taa. Hadɛ kiŋ hɔɔlʊʊ taa lɛ, Sɛŋgapuuri walaa puwolo mbʊ payaɣ se Détroit de Sɛŋgapuuri yɔ, pʊ-hɔɔlʊʊ taa. Tɔzʊʊ nʊmɔʊ taa lɛ, Sɛŋgapuuri tɛtʊ nɛ natʊyʊ paakpɛzɩɣ.
Pɩnaɣ 1965 taa Sɛŋgapuuri tɛtʊ wɛ tɩ-tɩ yɔɔ. Alɩwaatʊ ndʊ tɩ-taa lɛ, Sɛŋgapuuri tɛtʊ taawɛɛna tɛɛtɛɛ ñɩm sakɩyɛ. Ɖɔɖɔ lɛ, yoŋ kɛwɛ samaɣ ndɩ ndɩ hɛkɩŋ taa. Alɩwaatʊ ndʊ tɩ-taa ɖɔɖɔ lɛ, tɔzʊʊ ketiba kpaakʊ wiluu tɩyɛ Sɛŋgapuuri tɛtʊ taa. Evepiya nɛ pɛlaa patanaɣ tʊma se pala. Ɖʊsʊyɛ taafɛyɩ camɩyɛ, pʊ-tɔbʊʊ se kuduyiŋ taaɖɔɔ se pɩtalɩ Sɛŋgapuuri tɛtʊ taa ɛyaa tɩŋa. Lɩm ɖɔɖɔ kɛwɛ kɛdɛɖaɣ pɩdɩɩfɛyɩ. Paa mbʊʊ yɔ, Sɛŋgapuuri tɛtʊ cɛyɩ tɩ-tɩ nɛ tɩkɛ kedeŋa kpeekpe yɔɔ ajɛya wena akɩlɩ ɖɛʊ nɛ ɛsɩndaa hɔɔlɩŋ ndɩ ndɩ tɩŋa nʊmɔʊ taa yɔ, a-taa lɛɛɖɛ.
Ɛyaa mba pɛwɛ Sɛŋgapuuri tɛtʊ yaa ɛjaɖɛ taa yɔ, pa-taa lɛ, [[Siini]] ɛjaɖɛ taa samaɣ kɩlɩna ɖɔʊ. Sɛŋgapuuri ɛjaɖɛ taa ɛyaa mɩnʊʊ yɔɔ lɛ, ɛyaa 74,3 kɛ Siini ɛjaɖɛ taa ñɩma. [[Kɩyɛɛna fenaɣ]] kɩyakʊ nakʊ ñɩŋgʊ wiye, pɩnaɣ 1965 taa Sɛŋgapuuri tɛtʊ taa ɛyaa nabɛyɛ kizaa se Sɛŋgapuuri ɛjaɖɛ ɛkpɛndɩ Malɛɛzɩ ñɩnɖɛ yɔɔ. Mbʊ yebina nɛ yoŋ ndɩ ndɩ lɩɩ Sɛŋgapuuri ɛjaɖɛ taa. Pʊ-tɔbʊʊ se Siini ɛjaɖɛ taa ñɩma mba pɛwɛ Sɛŋgapuuri ɛjaɖɛ taa yɔ, paba sɔɔlaa se Sɛŋgapuuri ɛjaɖɛ ɛkpɛndɩ Malɛɛzɩ ñɩŋɖɛ yɔɔ.
Azii tɛtʊ taa ajɛya naadozo kɩlɩna ɖoŋ nɛ ñɩm Azii tɛtʊ taa ajɛya lɛɛna kpeekpe hɔɔlɩŋ ndɩ ndɩ tɩŋa taa. Pɩnaɣ 1980 taa Sɛŋgapuuri ɛjaɖɛ sɔzɩ ajɛya ɖoŋ ñɩna ana a-yɔɔ nɛ pɩla se ajɛya ɖoŋ ñɩna ana alɩ ajɛya naanza Azii tɛtʊ taa. Ajɛya naanza ana akpacayɩɣna ajɛya lɛɛna wena a-tɔzɩŋ tiba kpidikpidi yɔ Azii tɛtʊ taa.
Kedeŋa yɔɔ cɩna, ñɩnɩyaa tazaa nɛ pala akɔnta nɛ patɩlɩ paa ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa ɛyʊ kʊɖʊm tɔkɩ mbʊʊ paa evemiye nɖɩ yɔ. Pa-akɔnta labʊ taa lɛ, patɩlaa se Qatar ɛjaɖɛ taa ɛyaa kɩlɩɣna hiɣu mbʊ pɔtɔɔ evemiye taa yɔ nɛ pɩkɩlɩ kedeŋa yɔɔ cɩna ajɛya tɩŋa. Qatar ɛjaɖɛ wayɩ lɛ, Luxembourg ɛjaɖɛ tɩŋɩɣna nɛ ɖɩɖɩ wayɩ kɔyɔ Sɛŋgapuuri ñɩnɖɛ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Tɛtʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Aazii]]
[[Category:Ajɛya]]
1bmbqk3obstywmr9q6czichcvjcyuq2
Zɩŋkɩ
0
1128
13794
13790
2019-04-05T15:44:21Z
Gnangbade
58
Photos
13794
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Zinc_fragment_sublimed_and_1cm3_cube.jpg|vignette|Zinc fragment sublimed and 1cm3 cube]]
Kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ wonuu nakʊyʊ wɛɛ nɛ payaɣ-kʊ se sɛŋkɩ. Kɩ-kɩlɛmʊʊ yaa ki-kumoɖe lɛ Zn. Kɩ-mayaɣ ñɛkɛ 30. Kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ wonuu sɛŋkɩ wɛ ɖeyi ɖeyi ɛzɩ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ wonuu ŋgʊ payaɣ se [[mañɩzɩyɔm]] yɔ. Sɛŋkɩ mʊʊ kalɩkɔdaɣ. Kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ wondu ɖɔ pɩdɩɩfɛyɩ Tɛtʊ pɔɔɖɛ taa. Kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ wondu ndʊ tɩkɩlɩ tɔyʊʊ sɛŋkɩ yɔ tɩkpɛndɩ 23. Pʊ-tɔbʊʊ se kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ wondu nɛɛlɛ nɛ naadozo (23) tɩ-wayɩ lɛ, sɛŋkɩ kɩlɩna kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ wondu lɛɛtʊ tɔyʊʊ. Sɛŋkɩ taa wondu kagbaanzɩ natʊyʊ wɛɛ, tɩlɩ ɖama ɖeyi ɖeyi. Wondu kagbaanzɩ ndʊ tɩwɛ sɛŋkɩ taa, tiituu, tɩɩkɛʊ lone.
Ñɩɣlɩm tɛtʊ ndɩ ndɩ wɛ sɛŋkɩ taa. Ɛlɛ, ñɩɣlɩm tɛtʊ ndʊ payaɣ se sɩfaleriti (sphalérite) yɔ, ndʊ kɩlɩna tɔyʊʊ sɛŋkɩ taa nɛ pɩkɩlɩ. Ñɩɣlɩm tɛtʊ ndʊʊ payaɣ se sɛŋkɩ tɛ silifiiri (sulfure de zinc). Pɩnaɣ [[2010]] ñɩŋga taa pohuyi sɛŋkɩ pɩtalɩ tɔɔnɩ waa miiliyɔɔ waa nasɩlɛ nɛ nɩɩnʊwa (250) kedeŋa kpeekpe yɔɔ. Sɛŋkɩ tɔɔnɩ waa mɩnʊʊ yɔɔ lɛ, panaɣ tɔɔnɩ waa 21,2 [[Ositraalii|Ositralii]] ɛjaɖɛ taa nɛ 16,8 [[Siini]] ñɩnɖɛ taa. Pɩnaɣ [[2010]] ñɩŋga ŋga ka-taa Siini nɛ [[Peruu]] nɛ Ositralii pa-ajɛya tasɩ huyuu sɛŋkɩ tɔɔnɩ waa miiliyɔɔ waa hiu nɛ naalɛ (12) nɛ pʊsɔzɩ kedeŋa kpeekpe sɛŋkɩ tɔɔnɩ waa mba pohuyaa yɔ pɔ-yɔɔ. Sɛŋkɩ tɛ tɔɔnɩ waa mba pɔsɔza mbʊ yɔ, pɔ-tɔɔnɩ waa mɩnʊʊ yɔɔ lɛ, Siini ɛjaɖɛ huyi tɔɔnɩ waa 29,2. Peruu ɛjaɖɛ ñohuyi tɔɔnɩ waa 12,7 nɛ Ositralii ɛjaɖɛ ñohuyi tɔɔnɩ waa 12,1.
[[Fichier:Baiersbronn_-_Stöckerkopf_-_Glasmännlehütte_19_ies.jpg|vignette|Baiersbronn - Stöckerkopf - Glasmännlehütte 19 ies]]
Zɩŋkɩ kɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ pʊtʊ weyi ɛ-ñʊʊ mayaɣ kɔyɔ 30 nɛ yʊsaɣ ñɩŋa yɔ Zn. Tomnaɣ yem kɛ ñɩɣlɩm wonuu. Nabʊyʊ taa lɛ, zɩŋkɩ nɛ mañɩzɩyɔm pakpakɩɣ ɖama alɩwaatʊ ndʊ ɛmʊ kalɩkɔdaɣ ɛlɩzɩɣ sɔzaɣ nazɩyʊ sɩɣlɩyʊ +2, nɛ ɛɖalakɩŋ wɛ kɩmaŋ nɛ Mg2+. Ɛkɛ nɛɛlɛ nɛ naanaza tʊ weyi ɛkɩlɩ tɔyʊʊ tɛtʊ pɔɔɖɛ taa yɔ.
Pʊtʊ ɛnʊ e-tomnaɣ yem ñɩŋga ŋga ɖooo hoohoo pɛkpɛndaɣ-kɛ nɛ etɛŋ wonduu mɛfɛyɩ camɩyɛ waa, ɛlɛ pɩsaŋaɣ nɛ palakɩna kuviri nɛ zɩŋkɩ naa kpaagbaa, wɛ luɖaa takayaɣ taa ŋga kɛkɛ Georgius Agricola ñɩŋa yɔ weyi ɛcɔna-ɩ ɛyɔlaa pɩñɔtɩna Silesi tɛtɛɛ ñɩm ɖeɖe pɩnaɣ 1546 yɔ, ɖɔɖɔ ɛzɩ tɩwɛʊ Basile Valentin cɩkpɛndʊʊ takayasɩ taa pɩñɔtɩna pɩnzɩ 1650 mbʊ yɔ. Nɛ pɩɩpɔza se pɩnaɣ 1695 alɩwaatʊ nɛ pɔcɔ palɩzɩ pawɩlɩ keelee ɛzɩma palakɩ zɛŋkɩ pɩtɩŋna kɩ-tɛ kaŋwa yɔɔ yɔ.
[[Fichier:Torun_kosciol_garn_dach.jpg|vignette|Torun kosciol garn dach]]
Zɛŋkɩ tʊmɩyɛ paɣzɩ paɣlʊʊ wobu yɔɔ wobu yɔɔ kpaɣɖʊ 18 hɛkʊ taa ŋkɔɔ nsɩna pɩnaɣ 1820, ɖenɖe keeke kʊ-tʊmɩyɛ caɣ mbilim yɔ. Kajalaɣ zɛŋkɩ tɛ yɔlʊʊ pɩtɩŋna papasɩɣ zɛŋkɩ ŋgʊ kɩ-tɛ kanwa ɛlɛ pɩkɛʊ ɖenɖe helim ɛwɛʊ yɔ, Andreas Margraff sazɩna-tʊ pɩnzɩ 1746 nɛ 1749 hɛkɩŋ taa. Ñɩɣlɩm tʊma tɩna mba pɛkɛ Ɛnglɩsɩ ɛyaa yɔ paɣzɩ ɖʊ nesi siŋ zɛŋkɩ labʊ nɔmɔʊ taa, ɛyaa pa-taa kɔyɔ ɛzɩ William Champion weyi ɛlaba zɛŋkɩ nɛ kuviri yɔ nɛ kpɛlɩ kpɛlɛkɩyʊ Jean-Jacques Dony.
Yee [[Caama]] tɔmpiye ɛkɛ Zink nɛ ɖɩlɩna latɛŋ kʊnʊŋ taa se zincum, ɖɩnɛlɛ fransɩɩ tɔmpiye lɩna Caama tɛ kɛnɛ. Jean Thévenot tʊ pɩtɩŋna ɛkpaɣdɩyɛ nɛ ɛ-tɛ aseɣɖe nɔmɔŋ wobu pɩnaɣ 1666, ya-ɩ se zinch. Richelet tɔm kpou, ñaña fransɩɩ yɔɔdaɣ kɛlɛʊ pɩnaɣ 1680, nɛ ɛpɩsɩ-ɖɩ kɛlɛʊ se zin yaa zain.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Wondu]]
[[Category:Ñɩɣtʋ]]
k12x7lpi637knocm2i995mgjp1nepkp
Sɛɛpetɛrsbuuri
0
1129
18498
16120
2025-05-15T05:30:01Z
Onuphriate
5375
18498
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Saint_Petersburg_In_Europe.svg|vignette|Saint Petersburg In Europe]]
'''Sɛɛpetɛrsbuuri''' kiɖedeu tɛtʊ kɛna [[Ruusii]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ sɔsɔtʊ naalɛ ñɩndʊ ɛyaa ɖɔʊ taa nɛ pɩnaɣ 2016 taa pakalɩ kɩgalʊʊ kɛ tɛtʊ ndʊ tɩ-taa lɛ, ɛyaa kpɛnda miliyɔɔnaa 5 222 347.
[[Mɔsɩkʊʊ]] ñɩndʊ wayɩ lɛ, Petɛrɩsɩbuuri kiɖedeu tɛtʊ tɩŋgʊʊna. Tɛtʊ tʊnɛ tɩwɛ Leninigraadɩ taa ɛlɛ tɩwɛ tɩ-tɩ yɔɔ yeli.
Petɛrɩsɩbuuri kiɖedeu tɛtʊ walanzɩ landammm taa wɛ ɛzɩ kilomɛtanaa 606 yɔ ɛlɛ yee pɛkpɛndɩna ageeta wena amalɩna tɛtʊ sɔsɔtʊ ndʊ yɔ, walanzɩ taa talʊ ɛzɩ kɩlomɛtanaa 1 431 yɔ.
Tɛtʊ tʊnɛ tɩ-taa lɩm kpaɣ hɔɔlɩŋ weyi yɔ ɛtalʊ hiu kɛ mɩnɩʊ yɔɔ nɛ tʊtʊ ndʊ lɩm cɔ-tʊ nɛ pɩta mbʊ yɔ tɩtalɩɣ 42.
<gallery widths="150px" heights="150px" align="center">
The Winter Palace and Palace Square at night, Saint Petersburg, Russia.jpg
St. Isaac's Square as seen from St. Isaac's Cathedral, Saint Petersburg, Russia.jpg|vignette|Isaak square3
Church of the Saviour on the Blood, Saint Petersburg, Russia.jpg|thumb|St Petersburg Church of the Savior on Blood
Isaak square.jpg|thumb|Isaak square
St. Petersburg church.jpg|thumb|St. Petersburg church
Saint Petersburg, Russia, Neva River, Panoramic view.jpg
Saint Petersburg, Russia, Panoramic view.jpg
Peter and Paul Fortress under clouds, St. Petersburg, Russia.jpg
Coat of arms of Russia, Saint Petersburg, Russia.jpg
Peter and Paul Fortress at sunset, Saint Petersburg, Russia.jpg
</gallery>
[[Category:!Main category]]
[[Category:Tɛtʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Eerɔpʋ]]
[[Category:Ruusii]]
09w4zx1fumfp2lbdlzepokkas3z9g6z
Sɩm
0
1130
16119
13369
2022-11-28T02:54:04Z
TheWikipedian1250
1995
16119
wikitext
text/x-wiki
[[File:Kuoleman Puutarha by Hugo Simberg.jpg|alt=|thumb|Kuoleman puutarha, Hugo Simberg (1906)]]
[[File:William-Adolphe Bouguereau (1825-1905) - The Day of the Dead (1859).jpg|alt=|thumb|''The Day of the Dead'', painting by [[William-Adolphe Bouguereau]].]]
[[File:Postmortem, unidentified woman (2678293264).jpg|thumb|Postmortem, unidentified woman 1852]]
Palʊlʊʊ ɛyʊ nɛ ɛcaɣ wezuu. Alɩwaatʊ ndʊ ɛyʊ feziɣ, ɛtɔkɩ nɛ ɛñɔʊ yɔ, pɔtɔŋ se ɛcaɣ wezuu. Yee alɩwaatʊ natʊyʊ eyeba fezuu nɛ ɛ-tomnaɣ eeciidiɣ nɛ ɛ-ñamɩyɛ ɛɛñaŋ kɔyɔ, pɔtɔŋ se ɛsɩba. Kpaɣ alɩwaatʊ ndʊ palʊlʊʊ ɛyʊ nɛ powolo pɩsɩɩna alɩwaatʊ ndʊ ɛsɩba yɔ payaɣ se wezuu caɣʊ. Wezuu caɣʊ alɩwaatʊ taa ɛyʊ pɩzɩɣ ɛla mbʊ ɛsɔɔlaa yɔ, ɛtɔkɩ nɛ ɛñɔɔ. Ɛlɛ, alɩwaatʊ ndʊ ɛyʊ yeki fezuu, pʊ-tɔbʊʊ se ɛ-ñamɩyɛ ɛɛtasɩɣ ñam, ɛ-kalɩzaɣ lɩ e-tomnaɣ taa yɔ pɔtɔŋ se ɛsɩba.
[[File:Mega Ofrenda de dia de muertos.jpg|thumb|Mega Ofrenda del dia de muertos realizada en la UNAM, Mexico Df. Echa de calaveras de papel, flores de Zempoalxóchitl, velas, vinos, frutas y alfareria; Cosas tipicas en una ofrenda a algun familiar difunto.]]
Toovenum lɛ, pʊdʊnaa naadozo kpɛndɩna nɛ pɩla ɛyʊ, pʊ-tɔbʊʊ se ɛyʊ wɛ tam naadozo taa : [[Tomnaɣ lɛɣtʋ|tomnaɣ]], fezuu nɛ [[ciyam]] yaa kalɩzaɣ. [[Ɛsɔ]] nuuti cʊʊ nɛ ɛmana ɛyʊ nɛ ehosi ɛ-nɔɔŋ tɛɛ nɛ ɛha-ɩ fezuu. Ɛsɔ ma ɛyʊ ɛ-lɛzʊʊ, pʊ-tɔbʊʊ se ɛyʊ wɛna ciyam. Ciyam ŋgʊʊ lalaa yaɣ se kalɩzaɣ. Pʊdʊnaa naadozo mba pɛkpɛndɩna nɛ pacaɣ wezuu. Pʊdʊnaa naadozo mba pa-taa lɛ, tomnaɣ ɖeke panaɣna ɛsa pe. Alɩwaatʊ ndʊ ɛyʊ fezuu yɔ, pɔtɔŋ se ɛcaɣ wezuu. Alɩwaatʊ ndʊ ɛyʊ yeki fezuu yɔ, pɔtɔŋ se ɛsɩba. Ciyam lɩɣ tomnaɣ taa nɛ piyele pakpaɣ tomnaɣ pepi nɛ kapɩsɩ mʊzʊʊ ɖɔɖɔ ɛzɩ ka-mayʊ kɔyɔɔdʊʊ. Ɛlɛ kɔyɔɔdaa se ɛyʊ kɛ mʊzʊʊ nɛ ɛkaɣ pɩsɩʊ mʊzʊʊ. Ciyam lɩɣ tomnaɣ taa mbʊ lɛ, kɩpɩsɩ kɩ-mayʊ cɔlɔ. Pʊ-tɔbʊʊ se ciyam ɛɛsɩkɩ.
[[File:At the Cemetery (Imagicity 48).jpg|thumb|Pɩlaʋ taa]]
[[Category:!Main category]]
[[Category:Filozofii]]
5q0k86znu0hgivoxc1csvu8z9ts2dgi
Sɩm (mort)
0
1131
5545
5544
2017-06-24T00:09:01Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
5545
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Sɩm]]
oazt7tlpn2gswmbzwaeos8lkrc6tmur
Lɛɣtʋ
0
1132
15924
15909
2022-02-19T03:19:35Z
Ladsgroup
1617
Reverting botnet vandalism attack ([[phab:T302047]])
15924
wikitext
text/x-wiki
[[File:Baffled LIGO Scientists.jpg|thumb|Baffled LIGO Scientists]]
'''Lɛɣtʋ''' ([[Fransɩɩ kʊnʊŋ|Fransɩɩ]] taa payaɣ se science, [[Latɛŋ kʊnʊŋ|Latɛɛ]] taa ’lɛ scientia, pʋ-tɔbʋʋ se sɩmtʋ) kɛna wembu ɛyʋ kpɛlɛkaa nɛ ɛsɩm-pʋ yɔ, wembu ɛyʋ sɩma se pɩkɛ toovenim, ndɛŋgbɛzaɣ fɛyɩ yɔ. Pɩkpɛndaa pɩkɛna sɩmtʋ, kedeŋga kpeekpe yɔɔ wɛtʋ natʋyʋ taa tazʋʋ. Patazɩɣ se pañɩnɩ nabʋyʋ, tazʋʋ pʋmbʋ, pɩwɛna nɩmaʋ kɩtɩŋgʋʋ lɩŋŋŋ. Nɛ wembu pɔtɔŋ-pʋ se ɛɛɛ yɔ, paa anɩ ɛpɩzɩɣ ɛtakɩ nɛ ɛna nɛ etisi se toovenim ɛɛɛ.
[[File:Fish scientist in a laboratory.jpg|thumb|Fish scientist in a laboratory]]
Wembu mansɩmawaa cejewiye (''communauté savante''), ɖɩnɖɩ kandayɩɣna sɩyansɩwaa yɔɔ, ñɩnɩɣ yɔɔ ’lɛ se sɩyansɩtʋ sɩmtʋ (''connaissances scientifiques'') ɛkɛna wembu ɛyaa ñɩnaa, pakpa petii, pɛlɛlɩ, paɖʋ tozo, nɛ paa anɩ ɛɖʋ pʋ-nʋmaʋ taa ɛlɩɩ sɩmltʋ kʋɖʋmatʋ tʋndʋ tʋ-yɔɔ, nɛ paa pɩkakɩlɩ we, weyi ɛɖɔma pʋ-nʋmaʋ taa paa le, ɛkalɩɩ kʋɖʋmatʋ tʋndʋ tʋ-yɔɔ’ɔ paa ɛzɩmtaa. Piyele nɛ sɩyansɩtʋ nʋmaŋɖɔm nɛ sɩyansɩtʋ tɔm taa wɛtʋ yɔ, paba kɛna sɩmtʋ lʋlʋʋ wembu yɔ, nɛ wembu ɛyaa lakɩna tʋmɩyɛ se pʋlʋlɩ sɩmtʋ yɔ. Wembu pasɩmna-wɛ yɔ kɛna wembu pañɩnɩɣ yɔ. pʋbʋʋ yɔ se pasɩna ɛyaa nɛ panɩɩ nɛ palɩzɩ kedeŋga nɛ kɔ-yɔɔ tɔm pɔ-tɔbʋʋ nɛ pɩsa nɩʋ kɛlɛʋ - pʋ-tɔbʋʋ se sɩmtʋ wendu tɩlɩɣ yɔ, tɩ nɛ wembu pɩwɛ keekee yɔ, ndɩwɛtʋ natʋyʋ ɛdaawɛɛ pɛ-hɛkʋ taa.
[[File:Scientist examines COVID-19 vaccine agar plate.jpg|thumb|Scientist examines COVID-19 vaccine agar plate]]
Ɛzɩ kpalɩtʋ (''dogmes'') tɔŋgʋʋ se toovenim tɔm ɖɔɖɔ tɩñɩnɩɣ yɔ, sɩyansɩ ñɛfɛyɩ sɔnɔmɛndɛma tɔm taa. Paa ɛzɩmtaa kʋ-tɔm ɛdamaɣ weyi, ɛpɩzɩɣ ɛpɩɣyɩ. Sɩmtʋ maɣmaɣ nɛ ñɩnʋʋ nʋmɔŋɖɔm, ɛyʋ pɩzɩɣ enii-wɛ nɛ ɛsɛ nɛ ɛlɛɣzɩ-wɛ. Ɖɔɖɔ lɛ, sɩyansɩwaa ñɩnɩɣ se panɩɩ kedeŋga nɛ kɔ-yɔɔ wɛtʋ, nɛ pana pɩ-taa wembu pɩpɩzɩɣ pɩla ceewayɩ yɔ, nɛ pala-pʋ nɛ tʋmɩyɛ wazaɣ nakɛyɛ nʋmɔʋ taa. Ɛyʋ ɛwɛyɛ taa ɛnaɣ wembu yɔ, pʋmbʋ kpɛzɩɣnɩna sɩyansɩwaa pamba. Sɩmtʋ tʋndʋ tɩkɛna tɛkɩniki ɛsɩndaa wobinaʋ tigiɖe nɛ tɛkɩniki kʋkʋ ñɛwɛɛ wazaɣ sɔsɔa ɛyʋ wezuu caɣʋ taa.
Ɖoo kiɖe tɛɛ ’lɛ, sɩyansɩ kamalɩna [[filozofii]] sɛɛsɛɛ. Dominique Lecourt ma pʋmbʋʋ ɛ-takayaɣ nakɛyɛ taa se : ñɔkɔyɩnaʋ nimiye naɖɩyɛ wɛɛ nɛ ɖitamsɩ sɩyansɩwaa nɛ lɩmaɣza labʋ tɔm wendu payaɣ se filozofii yɔ. Wembu pʋyɔɔ yɔ, ñʋʋ taa maɣzɩyaa nabɛye kɛqɛ Ionie pɩnzɩ mɩnaɣ VII ñɩŋga taa pʋcɔ palʋlɩ Yeesu Krɩstʋʋ. Pamba labɩna lɩmaɣzɩyɛ se wembu pɩlakɩ kedeŋga yɔɔ yɔ, pu-kubuuzutu wɛ kedeŋga yɔɔ. Kajalaɣ sɩyansɩ tɔm taa sɩmtʋ wɩla pʋmmbʋ na. Dominique Lecourt ñɔtɔma se filozɔfʋwaa kajalaɣñɩma ñalakaɣ ɖɔɖɔ sɩyansɩ (ɛlɛ pedesidiɣ filozofi nɛ sɩyansɩ).
Sɩyansɩ wɛna pilinzi ndɩ ndɩ nɛ paa weŋga’lɛ, kapama ɛsɛ nɛ sɩyansɩ sɩmtʋ hɔɔlʋʋ nakʋyʋ solo. Ɛzɩ matematikiwaa, [[Siimii lɛɣtʋ|simii]], fiziki, piolozii, mekaniki, ɔpɩtiki, farɩmasii, asɩtronomii, arɩkiyolozii, [[Tɔsʋʋ lɛɣtʋ|tɔsʋʋ]], sosiyolozii, ppw. Paatɔŋ se patʋʋ tʋʋʋ wembu yɔ, pɩtɛma, yaa nɔɔyʋ ɛɛpɩzɩɣ ɛtasɩ pɩ-taa tʋʋʋ. Papɩzɩɣ patasɩ tʋʋʋ paa sɩyansɩ piliŋga weŋga ’lɛ ka-taa, pɩpɩzaa pɩkɛ ɖɔɖɔ kpeɣu taa. Paa piliŋga weŋga ’lɛ, kɛkɛ ɖɔɖɔ sɩyansɩ tem.
[[Category:Lɛɣtʋ]]
gcpa1bvni3vjqh9zqtp2ett655q7254
Sʊtʊ Pɔɔ
0
1133
10190
9759
2017-12-27T16:44:17Z
Gnangbade
58
lien
10190
wikitext
text/x-wiki
[[File:YellowRiver Gorges.jpg|thumb|YellowRiver Gorges]]
Sʊtʊ sɛmɩŋ pɔɔ sɔsɔɔ pasɩma-kɛ nɛ [[Mandarɛɛ kʊnʊŋ|Mandaarɛ kʊnʊŋ]] taa nɛ hɩɖɛ ɖɩnɛyɔ Huang He (黃河) kɛ ɖalakɩŋ pɔsɩ tɛ pɔɔ naalɛ ŋga [[Siini]] ɛjaɖɛ [[Yangzi Jiang pɔɔ|Yanzi Siyaŋ]] wayi. Ka-ɖalakɩŋ kɔyɔ kilomɛta waa 5464 nɛ kɛkpɛndɩɣ Bohɛ teŋguu taa nɛ Sʊtʊ sɛmɩŋ teŋguu taa. Ka-hɩɖɛ lɩna kɛ-tɛ cʊʊ lɩm cɔlɔ pɩlɩna kɛ-tɛ lɩm wasɩɣ lakasɩ taa mbʊ pʊyɔɔ yɔ kɔkɔŋna huɖe sakɩyɛ tɛtʊ taa nɛ mʊzʊŋ wɛʊ Siini nɛ hayi kiŋ fɛɛʊ Sɔsɔɔʊ taa.
[[File:Yellow river - A. Holdrinet.jpg|thumb|Yellow river - A. Holdrinet]]
Pɩnaɣ 1938 taa lɛ, Kuomintag ɖɩzɩɣ lɔkɔna sɔsaa mba pama nɛ paɖakɩɣ pɔɔ yɔ mbʊ [[Sapɔŋ]] sɔjɔna ɛtasʊʊ ɛjaɖɛ taa yɔ yele nɛ pɩkɔna lɩm ɛwadɩyɛ pɩfɛyɩ yɔɔdʊʊ nɛ pɩkɔna sɩm ɛyaa 500000 ageeta taa ɛyaa. Pɔɔ ŋga kalɩna Kunlun pʊŋ taa kɛnɛ (Qingkhai kewiyaɣ tɛ) nɛ kɛɖɛnɛ tibétain piyisi taa ɖeede kɔhuyi kɩɖaŋgʊʊ lɩm pɔŋ Sɔsɔɔŋ yɔ. Lanzhou wayi lɛ, (Gansu kewiyaɣ tɛ) pɔɔ ŋga katɩŋgʊʊ lɩm cɩŋga kotaa nakɛyɛ Ordo kañɩmpusuu piyaɣ yɔ kɛ [[Moŋgolii|Moŋgoli]] pɩta ñɩŋgʊʊ yɔ. Kɛtɛzɩɣ keeke Kaifeng nɛ Wuhai nɛ Baotou nɛ Jinan (Shandong tɛtʊ Sɔsɔɔtʊ) nɛ kɛkpɛndɩɣ Bohai teŋguu taa ɛzɩ handala fɛɛʊ yɔ.
[[File:Hukou Waterfall.jpg|thumb|Hukou Waterfall]]
[[File:Yellow river xiaolangdi.png|thumb|Yellow river xiaolangdi]]
Pɔɔ ŋga ka-hɩɖɛ sɛwa pɩlɩna kɛ-tɛ azɛyʊ ɛwaɖɩyɛ alɩwaatʊʊ yɔ, alɩwaatʊ ndʊ tɩyɔɔ kɛlɛzɩɣ pɔɔ kpemtu yɔ nɛ nabʊyʊ taa lɛ, kɛtɛ kpem wizina haɖɛ yɔ kiŋ pɩtɩŋna Hongze kujomuu yɔ. Ɖooo pɩnsɩ 1980 lɩm taa kʊzɔɔtʊ kɔnaʊ mbʊ pʊtɔm kɛkʊya yɔ ɖana ɖoŋ kpaʊ nabʊlɛ pɩlɩna ɛzɩma anasayɩ ñɩɩtʊ ɖɩluɖe nɛ kɔ ɖɩlaɖɛ ɖɔɔ pɩŋ pɔɔ nɔɔ yɔ kpɛɛ nɛ pɔsɩ kɩkpɛndasɩ kpeekpe yɔ kɔzɩ kɔzɩ Shizuishan ŋgʊ kɩkɛ tɛtʊ Sɔsɔɔtʊ ndʊ tɩ-ta kʊzɔɔtʊ kɩlɩɣ ɖɔʊ yɔ. Pɩ-tɛ wɛtʊ ndʊ tiyebina nɛ lɩm wɛ kɛdɛɖaɣ kedeŋga yɔ pɩlɩna mbʊ se pɔɔ ŋga kɛwɛna fɛɛʊ ŋgʊ kɩ-ta wɛ mʊlʊm tɩŋ pee wena ateelɩɣ ɛyaa sakɩyɛ yɔ.
[[File:天下黄河贵德清 - panoramio (5).jpg|thumb|天下黄河贵德清 - panoramio (5)]]
[[Category:!Main category]]
[[Category:Pɔsɩ]]
[[Category:Aazii]]
[[Category:Siini]]
k1uwq461p2vol692q0lbmsvgyn7l9nd
Sʊtʊ lɩm pɔɔ sɔsɔɔ
0
1134
16382
5558
2023-05-09T03:41:30Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Sʊtʊ Pɔɔ]]
16382
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Sʊtʊ Pɔɔ]]
2hlmyrc9k5km4b8xi87d4lsnyex5mn0
Sʊyɛdɩ
0
1135
18204
18203
2024-07-02T18:19:24Z
2001:2044:15F3:2700:7:72C5:C0F3:ADA7
18204
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛjaɖɛ
| Hɩɖɛ = Sʊyɛdɩ
| Hɩɖɛ2 = Suède
| Kɩɖaʋ kɩdɛɛka = [[File:Flag of Sweden.svg|75px]]<br>Sʊyɛdɩ kɩɖaʋ kɩdɛɛka
| Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ = [[File:Great coat of arms of Sweden.svg|75px]]<br>Sʊyɛdɩ Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ
| image_map = [[File:Locator map of Sweden.svg|190px]]<br>Sʊyɛdɩ tɛlɛŋa
| official_languages = .
| capital = .
| government = .
| president = Wiyaʋ Carl XVI Gustaf
| area_km2 = 450,295
| population_estimate = 10,551,707
| population_estimate_year = 2023
| population_density_km2 = 23,6
| cctld = .
}}
'''Suyɛdɩ''' kɛna Erɔpɩ nɛ hayʊ kiŋ ɛjaɖɛ naɖɩyɛ nɛ ɖɩwɛ Erɔpɩ nɛ haayʊ kiŋ ajɛya kɩkpɛndɩɣ ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ se Sikandinavi yɔ ɖɩ-taa. Ɖɩ-tɛtʊ sɔsɔtʊ payaɣ se Sitɔkɩholom nɛ kʊnʊŋ ŋgʊ pɔyɔɔdɩɣ yɔ ŋgʊ lɛ Sʊyɛdiwaa.
Wɩsɩ ɖɩlɩyɛ nɛ hayʊ kiŋ lɛ ɛjaɖɛ ɖɩzɩ kamaɣ nɛ Fɛlandɩ piyele nɛ wɩszɩ ɖɩɖʊyɛ taa lɛ Nɔrɩvɛzɩ ɛjaɖɛ, pɩzaaʊ nɛ hadɛ kiŋ yɔ Tanimarikɩ. Hayʊ kiŋ lɛ ɛyaa mba payaɣ-wɛ se Laponiwaa yɔ mba wɛna peeɖe. Samwaa kɛŋna Sikandinavi taa mba pacalɩ caaʊ yɔ.
Sʊyɛdɩ wɛ Erɔpɩ ajɛya kpeekpe kɩkpɛndɩɣ ŋgbɛyɛ nɖɩ paya se UE yɔ ɖɩ-taa ɖooo pɩnaɣ 1995. Erɔpɩ kpeekpe taa lɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ nɖɩ lɛ kagbaanznɩ nɖɩ wena akɩla walanzɩ nɛ ɖɩwalanzɩ taa maɣna ɛzɩ kilomɛtanaaagbaba 449 964. Ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩkɩlɩ walanzɩ Erɔpɩ taa yɔ nɖɩ lɛ Rusi, pɩwayɩ lɛ Ukirɛnɩ, Fransɩ, Ɛsɩpañɩ nɛ Sʊyɛdɩ tɩŋ awayɩ.
Sʊyɛdɩ ɛjaɖɛ ñʊʊdʊ payaɣ se Urban Ahlin nɛ komina ñɩnʊ yɔ Stefan Löfven. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa pakalɩ ɛyaa kɛ kamɩŋ fena 30 pɩnaɣ 2015 lɛ pɛkpɛndɩ miloyɔɔnaa 9 845 155.
{{Eerɔpɩ}}
[[Category:!Main category]]
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Eerɔpʋ]]
[[Category:Sʊyɛdɩ]]
3oy1b998ldvmk9vunf19rr78yfrelp1
Taakaa
0
1136
9367
8873
2017-11-03T13:31:30Z
Atticmaker
127
Category Added
9367
wikitext
text/x-wiki
Taakaa kɛna [[Paŋgɩladɛɛsɩ (Bangladesh)|Paŋgɩladɛɛsɩ]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ sʊzɔtʊ nɛ ndʊ tɩkɩla paɣlʊ yɔ. Peeɖe ɖɔɖɔ palakɩ politiki tʊma sɔsɔna nɛ kediizasɩ sɔsɔsɩ payɩ. Tɛtʊ sʊzɔtʊ tʊnɛ tɩwɛ pɔɔ ŋga payaɣ-kɛ se Purigaŋga yɔ kɛ-tɛ kidiiliŋ lɩmɩyɛ yɔɔ. Pacala kigalʊ kalʊ lɛ pɩɩkɛ pɩnaɣ 1872 nɛ ɛyaa kaakpɛnda 69 213. Tɛtʊ ndʊ tɩ-taa tɔsʊʊ nɛ tadɩyɛ ɖɔŋ camɩyɛ pʊ-yɔɔ kɛ ɛyaa kʊyʊʊ hɔɔlɩŋ ndɩ ndɩ nɛ powoki peeɖe, mbʊ yebina nɛ ɛyaa hʊkʊʊ lɔŋ lɔŋ.
Pɩnaɣ 1951taa pakalɑ kɩgalʊ lɛ, ɛyaa kpɛnda 336 000. Ɛyaa paaza hʊʊ camɩyɛ kɛ peeɖe alɩwaatʊ ndʊ Ɛndɩ ɛjaɖɛ mʊ ɖɩ-tɩ yɔɔ caaʊ kɛ pɩnaɣ1971. Pɩnaɣ 1974 taa lɛ ɛyaa kpɛnda 1 680 000, pɩnaɣ 1981 lɛ palɩ 3 440 000, pɩnaɣ 1991 ɛyaa wɛ 6 150 000, pɩnaɣ 2004 taa lɛ ɛyaa talɩ ɛzɩ 10 403 957.
Ɛndɩ tɛtʊ kpeekpe taa lɛ Taakaa taa kɛ ɛyaa kɩla ɖɔʊ nɛ pɩnaɣ 200 taa pakala-wɛ lɛ paakpɛnda 7 000 940 nɛ pɩnɑɣ 2010 taa lɛ ɛyaa kpɛnda miliyɔɔnaa hiu nɛ kagbanzɩ (15 000 000). Pakpaɣ keteŋa kpeekpe taa tɛtʊ sʊzɔtʊ tɩŋa kɔyɔ, Taakaa kɛŋna nakʊ ñɩndʊ eyaa ɖɔʊ taa. ɛtʊ tʊnɛ tɩ-walanzɩ landammm taa maɣna kilomɛtanaa ɛzɩ 153,84. Payaɣ Taakaa tɛtʊ yɔɔ cɔnɔyʊ se Sadeque Hossain Khoka.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Tɛtʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Aazii]]
[[Category:Paŋgɩladɛɛsɩ]]
qni7nop15a5dq2vmxyf3204gm084mu2
Taakaa (Dacca ou Dhaka)
0
1137
16383
5573
2023-05-09T03:41:40Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Taakaa]]
16383
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Taakaa]]
jch6aath7ih9nlgj5dt6xmq26ogejgh
Taakarɩ
0
1138
18375
18373
2024-12-30T18:04:08Z
Tanbiruzzaman
4504
Révocation d’une modification réalisée par [[Special:Contributions/2A01:CB20:40D1:4600:BCFC:73F:F9F6:25AA|2A01:CB20:40D1:4600:BCFC:73F:F9F6:25AA]] ([[User talk:2A01:CB20:40D1:4600:BCFC:73F:F9F6:25AA|discussion]]) et restauration de la dernière version réalisée par [[User:Gnangbade|Gnangbade]]
14085
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Dakar_map_osm.png|vignette|Dakar map osm]]
Taakarɩ kɛnɛ [[Senegaalɩ (Sénégal)|Senegali]] ɛjaɖe taa tɛtʊ sɔsɔtʊ ndʊ tɛt-taa komina tʊma sʊsɔna wɛɛ yɔ nɛ peeɖe ɖɔɖɔ palakɩ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-tɛ [[Politiki tɩlɩyɛ lɩmaɣza|politiki]] kediizasɩ sɔsɔsɩ payɩ.Tɛtʊ tʊnɛ tɩ-walanzɩ taa makɩɣna kilomɛtanaaagbaba 83. Pɩnaɣ 2011 lɛ, pakalɩ ɛyaa kpeekpe kɛ Taakarɩ tɛtʊ tunɛ tɩ-taa lɛ, pɛkpɛndɩ ɛyaa miloyɔɔna 3 215255.
Ɖooo [[Fransɩɩ]] ɛjaɖɛ kaawɛɛ nɛ ɖɩkpacayʊʊ [[Afrɩka tɛtʊ tɔm|Afrika]] wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa ajɛya lɛ, Taakarɩ tɛtʊ Fransɩɩ mba kaalɩza se tɩkɛna tɛtʊ sʊzɔtʊ ndʊ tɩ-taa palakɩ ketiizasi sʊzɔtʊ yɔ. Pɩtɛ alɩwaatʊ taa, pɩnaɣ 1970 paakalɩ kɩgalʊ lɛ ɛyaa kaakpɛnda kutokiŋ 400 000. Mbʊ pɩlaba nɛ ɛyaa pazɩ pohuu kpem yɔ mbʊ lɛ se kacalaɣ taa lɛ, ɛyaa lʊlʊʊ nɛ nabʊlɛ taa lɛ se ɛyaa evebiya nɛ pɛlaa pakʊyʊ ageeta ndɩ ndɩ taa nɛ pʊŋ taa nɛ powoki Taakarɩ tɛtʊ tʊnɛ tɩ-taa se paahiu tʊma nɛ pala.
[[Fichier:Senegal_baie_de_Dakar_800x600.jpg|vignette|Senegal baie de Dakar 800x600]]
Tɛtʊ ndʊ tɩcɔ Taakarɩ ñɩndʊ nɛ tɩta yɔ ndʊ yɔ: hadɛ kiŋ lɛ tɛtʊ ndʊ lɩm cɔ-tʊ nɛ pɩta nɛ payaɣ-tʊ se Goree yɔ ndʊ wɛna, hayʊ kiŋ lɛ tɛtʊ ndʊ lɩm cɔ-tʊ nɛ pɩtaa ɖɔɖɔ nɛ payaɣ-tʊ se Ŋgori yɔ piyele nɛ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa lɛ tɛtʊ ndʊ lɩm cɔ-tʊ pɩta ɖɔɖɔ nɛ payaɣ-tʊ se Madelɛnɩ yɔ ndʊ ñɛwɛna kamaɣ yɔɔ.
[[Fichier:DKR_Railway_station.JPG|vignette|DKR Railway station]]
Taakarɩ nɛ ajɛyaa nayɛ taa tɛtʊ sɔsɔtʊ natʊyʊ paɖʊ taabalɩyɛ nɛ palakɩ tʊma se pɛ-tɛtʊ ɛɖɛ nɛ ɛsɩnda. Tɛtʊ ndʊ tɩ-taa kɔyɔ: [[Jeruzalɛm|Yerusalɛm]] nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa tɛtʊ, Pakʊ ([[Azɛrbayɩjanɩ]]), [[Pamakoo (Bamako)|Pamako]] ([[Maalii (Mali)|Maalii]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ sʊzɔtʊ, ɖooo pɩnaɣ 1974), [[Panzuli (Banjul)|Panzuli]] ([[Kambii (Gambie)|Kambii), [[Pisawo (Bissau)|Pisawo]] ([[Kinee-Pɩsaʊ (Guinée-Bissau)|Kinee-Pisaʋ]]), Pɩrazaviili (Koŋgo), Kazabalnka (Marɔkɩ), Tuwala (Kameruni), Kinsasa (Koŋgo Temokiratiki ɛjaɖɛ), Marisɛyɩ (Fransɩ ɛjaɖɛ ɖooo pɩnaɣ 1978)Milanɩ (Itali), Oranɩ (Alizeeri), Niyame (Nizɛrɩ) Pirayiya (Kapʊ-Vɛrɩ), Sifakɩsɩ (Tunizi, ɖooo pɩnaɣ 1965), Tɛpeyi (Tayiwani).
[[Category:!Main category]]
[[Category:Tɛtʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Senegaalɩ]]
ry6abdczdbpvpis9uhi6j1ub6vyayl5
Taaniibi lɩm pɔɔ
0
1139
5579
5578
2017-06-24T00:09:02Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
5579
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Taaniibi pɔɔ]]
l4a0e99d6aiv4obj0t11ty1720k1bi2
Taaniibi pɔɔ
0
1140
9517
9416
2017-11-10T17:06:20Z
Atticmaker
127
9517
wikitext
text/x-wiki
[[File:Danubemap.png|thumb|Taaniibi Pɔɔ]]
Taaniibi, yɔɔdɔɣ taa lɛ, pɔtɔŋ se da.nyb kɛ lɩm pɔɔ naalɛ ŋga ŋga kakɩlɩɣ ɖalɩɣ [[Erɔpʊ]] yɔ Fɔlɩka wayi ŋga kegbeŋ mvilim [[Ruusii]] taa yɔ. Pɔɔ ŋga kalɩna [[Caama]] ɛjaɖɛ taa lakʊ kɩkpɛdʊʊ alɩwaatʊ ndʊ pɔsɩ naalɛ kpɛndʊʊ ɖama, Brigash nɛ Breg pɛkpɛndʊʊ ɖama Donaueschingen yɔ. Pɩlɩna lone ndɩ ɖɩyɔ nɛ paya pɔɔ ŋga hɩɖɛ se Taaniibi. Pʊyɔɔ lɛ, yee ɖɩkpaɣ se kewiyaɣ paɣtʊ taa lɛ, Taaniibi lɩna Breg kɔyɔ, ɖɩnɛlɛ Brigach wɛ ñɩɩ nɛ kɛkɛ kajalaɣ pɔɔ kɩkpɛndaɣ yuŋ ŋga Taaniibi pɔɔ taa.
[[File:Danube_in_Ulm.jpg|thumb|Daaniibi Pɔɔ, Ulm tɛtʋ taa]]
Pamaɣza Taaniibi pɔɔ ɖalakɩŋ lɛ, ɛ-maɣna kilomɛta 2875 kpaɣna Donaueschingen nɛ kilomɛta 3019 kpaɣna ka-ɖɩlɩyɛ. Kekpeŋ nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa kɩŋ nɛ kafaɣzʊʊ tɛtʊ sɔsɔtʊ sakɩyɛ Erɔpʊ hɛkʊ nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ nɛ haɖɛ yɔ taa kɩŋ ana yɔ [[Fɩyɛɛnɩ]] nɛ Bratislava nɛ [[Pudapɛsɩtɩ]]. Kɛkpɛdʊʊ tenguu kɩkpɛdʊʊ pɩtɩŋna handala fɛʊʊ ŋgʊ kɩtɛyɩ [[Rumaanii] nɛ [[Ukurɛnɩ] yɔ. Wezuu kañaɖaɣ kandɩna Taaniibi handala fɛʊʊ yɔ nɛ kɩwɛ [[UNESCO ŋgbɛyɛ]] lʊlʊʊ tɛ ñɩm taa.
[[File:Most SNP, Bratislava (by Pudelek).JPG|thumb|Daaniibi Pɔɔ, Bratislava tɛtʋ taa]]
Taaniibi pɔɔ ŋga kɛkɛ pɩyʊʊ sɔsɔ siŋ nɔmɔŋ wobʊ hɔɔlʊʊ taa pazaɣ kɔyɔ mɛlɛnaa. Paasɩma-kɛ ɖooo canaʊ taa se wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa kamaɣ nɛ Romanɩ ajɛyɛ pajaɣ mɔyɔɔ. Pɔɔ ŋga kɛtɛzɩɣ ajɛyɛ hiu [[Caama]] nɛ [[Otirisi]] nɛ Sɩlɔfakɩ nɛ [[Hɔŋirii]] nɛ [[Krowasii]] nɛ Sɛrɩbɩ nɛ [[Puligari]] nɛ [[Ruumanii]] nɛ [[Mɔlɩdaavii]] nɛ [[Ukurɛnɩ]].
[[File:Danube near Iron Gate 2006 2.JPG|thumb|Daaniibi Pɔɔ, ɖendɛ payaɣ se "Portail de Fer"]]
Taaniibi pɔɔ ŋga kɛ-tɛ fɛʊʊ kitibuu wala kɩtalɩ ajɛyɛ nakʊ [[Itaalii]] nɛ [[Pɔlɔɔñɩ]] nɛ [[Suwiisi]] nɛ [[Cɛɛkɩ]] ɛjaɖɛ nɛ [[Siloovaakii]] nɛ Pɔsɩnɩ-Hɛrɩzokofɩnɩ nɛ Mɔntɛnɛkro nɛ Masɩtʊwanɩ nɛ Alɩbanɩ.
[[File:Danube Vilkovo1.jpg|thumb|Danube Vilkovo1]]
Caama taa lɛ, payaɣ pɔɔ ŋga se Donau, Sɩlɔfakɩ taa lɛ, Dunaj, Hɔŋkuwaa taa lɛ, Duna, Korowatɩ taa lɛ, Danuv, Sɛrɩbɩ nɛ Pulɩkarɩ pa-taa lɛ, Дунав Ruumanɩ taa lɛ, Dunărea,Ruusi nɛ Ukrɛnɩ taa lɛ, Дунай, Ɛnglɩsɩ yaa Fransɩ taa lɛ, Danube, Turiki taa lɛ, Tuna. Hɩla ana a-tɩnɛ payɩ mbʊ yɔ a-lɩna latɛŋ Danubius ndɩ ɖɩkɛwaa ɛsɔ hɩɖɛ yɔ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Pɔsɩ]]
[[Category:Eerɔpʋ]]
s38u3dycpchk4ieksjzrnmebldinyl3
Taataa
0
1141
10203
7866
2017-12-27T17:26:29Z
Gnangbade
58
lien
10203
wikitext
text/x-wiki
[[File:Yaen001.jpg|thumb|Yaen001|Taataa]]
Taataanaa mba pɛwɛ Afrɩka yɔ, halɩn̄ɩŋgʋ nɛ abalɩn̄ɩŋgʋ Taataa, pɩkɛ hɩɖɛ nɖɩ paha sumasɩ sʋsɔsɩ nzɩ payaɣ se "Struthio" yɔ, sɩwɛ nzɩ payaɣ se "Struthionidae" yɔ sɩ-pɩlʋʋ taa. Sɔnɔdaa paatasɩɣ taataanaa nabɛyɛ naʋ [[Afrɩka tɛtʋ wandamm (Continent africain)|Afrɩka]] taa.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Sumasɩ]]
jbm6p1vt4iv8daeh1b8qfqhc6zatcxw
Tadɩyɛ
0
1142
12105
12104
2018-03-18T17:58:41Z
Gnangbade
58
liens
12105
wikitext
text/x-wiki
[[File:Koelkast Smatch.JPG|thumb|Smatch supermarket, Deerlijk, Belgium]]
Tadɩyɛ kɛna [[Tɔsʋʋ lɛɣtʋ|tɔsʋʋ]] tʋmɩyɛ. Tɔsʋʋ tʋmɩyɛ ɖɩnɛ, ɖɩkɛna pɩyʋ yabʋ nɛ pɛdʋ. Pɛdʋ kɛna tʋmɩyɛ nɖɩ, kɛzaɣ kpaɖɩ ɖoyoo paa ɛsɩmtaa yɔ. Paa tadɩyɛ tʋ weyi, ɛlɩmaɣza keekee kɛlɛ size ɛyaba nɛ ɛpɛdɩ-ɩ lɛ, ehu kɛzɛyaɣ nɛ pʋɖɔ siŋŋ.
[[File:A1 Houston Office Oil Traders on Monday.jpg|thumb|A1 Houston Office Oil Traders on Monday]]
Tadɩyɛ wɛna ɖɩ-paɣtʋ. Tadɩyɛ paɣtʋ liɖe yaa ɖɩlɩyɛ lɩna paɣtʋ takayaɣ ŋga payaɣ kɛ size Code de commerce nɛ [[Fransɩɩ kʊnʊŋ|fransɩ kʋnʋŋ]] taa yɔ. Tadɩyɛ paɣtʋ ndʋ tɩkɛna ɛjaɖɛ yaa kedeŋa toovonim n̄ɩnʋʋ yaa tɔm hʋʋ tʋmɩyɛ takayaɣ sɔsaɣ ŋga kɔcɔŋna tadɩyɛ nɛ tɔsʋʋ huu nʋmɔʋ taa yɔ.
Yabʋ nɛ ɖɛzʋʋ yaa ɖaɣnʋʋ pɛdʋʋ kɛzaɣ n̄ɩnʋʋ kɛna tadɩyɛ tʋ maɣzɩm. Ɛlɛ, ɖɩɖɔkɛ ɖɔɖɔ size, tʋma ndɩ ndɩ nayɛ wɛɛ nɛ a-taa lɛ kɛzaɣ ɛzɩ-ɩ payaʋ size tɔsʋʋ yɔ, fɛyɛ kaɣlaɣ ɛzɩ wondu pɛdɩʋ yɔ. Pɩkɛna tʋma wena a-kɛzaɣ tɛkɛna wondu yaa liidiye n̄ɩnʋʋ yɔ.
[[File:Starker Gezeitenstrom, Ladungsarbeiten bei schwierigen Arbeitsbedingungen.jpg|thumb|Starker Gezeitenstrom, Ladungsarbeiten bei schwierigen Arbeitsbedingungen]]
Tʋma wena acɔŋna tɔsʋʋ yaa [[liidiye]] ɛsɩnda yɔ, a-taa nayɛ kɔyɔ : ɖɩkpaɣ ɛzɩ lɔŋ sɩɣsʋ sukuli taa yaa lɔŋ wɩlʋʋ paa le yɔ, nɛ polisi tʋmɩyɛ labʋ, nɛ ɛzakuliye lʋbʋ nʋmɔʋ taa ɖɔɖɔ mbɩ yɔ.
Pɩtaɩɩna piɖeke, ɛlɛ ɖɔkɔtɔ yaa fɛɖʋ tʋmɩyɛ labʋ, nɛ toovonim tɔm hʋʋ tʋmɩyɛ, nɛ kuduyuŋ maya sɔsaɣ tʋmɩyɛ labʋ, nɛ Ɛsɔ kɩlaŋ labɩyaa n̄ɛwɛ ɖɔɖɔ.
[[File:Bazar in india.jpg|thumb|Bazar in india]]
Pɩtasɩna ɖɔɖɔ, tɔm ɖɩhʋyɛ tɩnaa tʋma, nɛ tʋma ndɩ ndɩ yɔ cɔnɩyaa, nɛ paɣtʋ lɩzɩyaa tʋma ɖɔɖɔ mbɩ yɔ, atɛkɛna tadɩyɛ tɔsʋʋ n̄ɩnʋʋ n̄ɩna.
Ŋgbɛ naɖɩyɛ wɛɛ nɛ payaɣ-ɖɩ size ''Kedeŋa Kpeekpe Tadɩyɛ Ŋgbɛyɛ (Organisation mondiale du commerce)''. Nɖɩ cɔŋnana tadɩyɛ paɣtʋ kpeekpe yɔ.
[[Category:!Main category]]
9q068m1y747y6b2fugl8hqokciah55w
Taj Mahal
0
1143
14475
10140
2019-12-03T01:21:48Z
Chongkian
1443
14475
wikitext
text/x-wiki
[[File:Taj Mahal, Agra, India.jpg|thumb|Taj Mahal]]
'''Tāj Mahal''' tɔbʊʊ se ñɩɣlɩm kuduyuu ŋgʊ kɩ-taa nɛ awiya hulaɣ yɔ. Tāj Mahal kuduyuu ŋgʊ kɩwɛ Ɛɛndɩ ɛjaɖɛ taa, Āgrā, Yamunâ pɔɔ nɔɔ yɔɔ; Uttar Pradesh egeetiye taa, [[Ɛndɩ]] ɛjaɖɛ taa.
Tāj Mahal kuduyuu ŋ́gʊ, wiyaʋ moghol Shâh Jahân kaamana-kʊ se ɛ-halʊ Arjumand Bânu Begam hɩɖɛ ɛtaasɔɔ kaʊ. Ɛma-kʋ nɛ n̄ɩɣyʋʋ ŋgʋ payaɣ se "maarɩbɩrɛ" yɔ. Payaɣ ɛ-halʋ ɛnʋ ɖɔɖɔ se Mumtaz Mahal, nɛ pʊ-tɔbʋʋ kɛlɛ se "wiyaʋ kuduyuu mʊntʊsʊʊ". Ɛlʊla ɛ-pɩɣa 14 ñɩŋga lɛ ɛsɩba [[Mɩsɩkʋm fenaɣ|mɩsɩkʊm fenaɣ]] kɩyakʋ 17 ñɩŋgʊ wiye pɩnaɣ 1631 taa, alɩwaatʊ ndʊ ɛɖɛwaɣ pʊʋ nakʋyʋ yɔɔ se ɛmʋ heelim yɔ. Ɛsɩba mbʊ lɛ, pacaŋ pepimi-i kpaagbaa "Zainabad" kaɖaɣ taa, Burhanpur tɛtʊ taa. Pɩkɔma [[kɔlaɣ fenaɣ]] kɩyakʋ 31 wiye, pɩnaɣ 1666 taa lɛ, ɛ-walʊ ñatɩŋɩ ɛ-wayɩ nɛ pepimi ɛ́lɛ ɖɔɖɔ ɛ-cɔlɔ peeɖe.
Tāj Mahal kɛna mbʊ architecture moghole kpaɣ se pɩkɛ-wɛ mbʊ pɩɖʊ-wɛ hɩɖɛ kpem yɔ nɛ pʋwɛ mbʊ ɖɔɖɔ, mbʊ pʋyɔɔ yɔ, [[Iizilaam]], [[Iranɩ (Iran)|Iranɩ]], Ottomane nɛ Ɛndɩ n̄ɩma tɛ architecture wondu sidaa nɛ pamana-kʊ.
Papaɣza Tāj Mahal kuduyuu maʊ pɩnaɣ 1631 nɛ nɔɔyʊ ɛɛsɩŋ ɖeyi ɖeyi se ɖooye kɩtɛma. Komina takayaɣ nakayɛ, Shâh Jahân, Abdul Hamid Lahori yɔɔdɩɣ se pɛtɛma Tāj Mahal kuduyuu maʊ pɩnaɣ 1643 yaa 1644 taa. Ɛlɛ kpaaŋ nɔnɔɔ taa lɛ, pamaa se pɛtɛma-kʊ maʊ pɩnɑɣ 1648 taa. Kpaagbaa mbʊ lɛ, sʋsɔ Uttar Pradesh ñala Tāj Mahal kuduyuu yɔɔ tɔzʊʋ kasandʊ tɛ pɩnzɩ 350 pɩnaɣ 2004 taa nɛ kʊtɔŋ se pɛtɛma kuduyuu ŋgʋ maʊ pɩnaɣ 1654 taa. Mba palaba tʋmɩyɛ peeɖe yɔ pɛkpɛnda kutokiŋ nɛɛlɛ nɛ pa-taa lɛ ɖɩnaɣ [[Eerɔpʋ]] tɛtʋ taa n̄ɩma nɛ [[Aazii tɛtʋ wandamm|Azii]] ɛjaɖɛ hɛkʋ taa ɛyaa. Arisiitɛɛtɩ weyi ɛɛwɛ pɔ-nɔɔ yɔɔ yɔ ɛnʊ lɛ Ustad Ahmad Lahauri , ɛkɛ Lahore tɛtʊ taa tʊ nɔɔyʊ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Matʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Aazii]]
[[Category:Ɛɛndɩ]]
pjrwy1e3u9d98c2uxc4epzfwa78yahn
Takayasɩ kitiyinasi (poste)
0
1144
12642
12115
2018-05-14T13:53:58Z
CommonsDelinker
130
Removing [[:c:File:Postal_stamp_on_Madhav_Institute_of_Technology_&_Science,_Gwalior.jpg|Postal_stamp_on_Madhav_Institute_of_Technology_&_Science,_Gwalior.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Y.haruo|Y.haruo]] because: per [[:c:Commons:Del
12642
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Île_de_Bréhat_Boîte_aux_lettres_20546.jpg|vignette|Île de Bréhat Boîte aux lettres 20546]]
Takayasɩ kitiyinasi tʋmɩyɛ kɛ paɖaɣna yaʋ size takayasɩ ɖʋzʋʋ tʋmɩyɛ ɖɩlaɖɛ. Pɩkɛna tʋmɩyɛ lone nɖɩ ɖɩtʋmɩyɛ keekee kɛlɛ size ɖitiyuuna nɛ ɖɩmʋʋ ɖɔɖɔ takayasɩ nzɩ pama sɩtaɣ tɔm size pɛcɛlɛ nabɛyɛ yɔ. Takayaɣ kanɛ, kɛkɛ mbʋ samaɣ sakɩyɛ yaɣ size kiheyuu takayaɣ kitiyinaɣ yaa mediyina heyuu takayaɣ kitiyinaɣ yɔ.
Heyunau takayaɣ kitiyinaɣ tʋmɩyɛ ɖɩnɛ, ɖɩkɛ mbʋ payaɣna [[Fransɩɩ kʊnʊŋ|fransɩ kʋnʋŋ]] taa size "opérateur postal" yɔ tɛ ɖoŋ taa. Pʋtɔbʋʋ size, pɩcɔ nɛ, papɩzɩ petiyina takayaɣ kiheyaɣ kanɛ yaa pamʋ takayaɣ kitiyinaɣ kiheyaɣ kanɛ camɩyɛ ɖeu nɛ cɛɣɩtʋ ɛ-taa wɛɛ lɛ, pɩpɔzaɣ size patɩŋgɩna mayaɣ labʋʋ yɔ ɛzɩ payaɣʋ nɛ fransɩ kʋnʋŋ taa size "opérateur postal" yɔ yɔɔ. "Opérateur postal" yaa heyunau takayaɣ kitiyinaɣ tʋmɩyɛ yekuuna yaa tiyuunana paa le kɛ takayaɣsɩ kitiyinasi nɛ takayaɣsɩ kuhuuzuŋ yaa huyuŋ.
[[Fichier:Postman_Oxford_20051022.jpg|vignette|Postman Oxford 20051022]]
Takayaɣsɩ kiheyinasi tiyuunau tʋ "opérateur postal" ɛnɛ, ɛ-tʋmɩyɛ labʋ pɩzʋʋ pɩkɛna kʋɖʋm tɛ yaa sakɩyɛ tɛ. Takayasɩ kitiyinasi kiheyinasi wonuu yaa tɛ mbʋ pɩhaɣ ɖoŋ yaa pɩlakɩ nɛ takayasɩ kitiyinasi kiheyinasi pɩsɩʋ nɛ pɩɖɛɣ nɛ pɩtalɩʋ paa le yɔ tʋ kɛ payaɣna nɛ fransɩ kʋnʋŋ taa size "opérateur postal". Ɛwɛna wazaɣ siŋŋ kɛ heyuu takayasɩ kitiyinasi hɔlʋʋ taa.
Ɛzɩ pɩkpaɣʋna kpaɖʋ yaa wɛɛ hiu nɛ nakʋ (19) n̄ɩŋgʋ taa kɛ mbɩ yɔ, heyuu takayasɩ kitiyinasi kaa ɖɔɔ siŋŋ. Pɩkɔma pɩtalɩʋ ɛzɩ kpaɖʋ yaa wɛɛ hiu nɛ nakʋ (19) tɛm tɩnaɣ yɔɔ kɛ mbɩ yɔɔ lɛ, kɛ samaɣ ɛsa kula nɛ pɩtɛ tʋma tɔyɩ sakɩyɛ siŋŋ kɛ ajɛɛ kpeekpee taa nɛ piyele pɩpɩsɩ alɛɛkɛtaɣ yaa pakɩlɩm sam tʋmɩyɛ lakasɩ.
Pɩɩkɛ pɩtɛtʋma alɩwaatʋ ndʋ tɩ-taa kɛ heyuu takayasɩ kitiyinasi tʋma wena, alʋʋkaana yaa aheelaana ɖama siŋŋ yɔ. Ajɛɛ nayɩ taa lɛ, heyuu takayasɩ kitiyinasi tʋmɩyɛ tasɩɩna takayasɩ hɔɔlʋʋ taa ɖeke. Pɩkɛ tʋmɩyɛ ŋgbɛ sɔsɔyɛ nɖɩ ɖɩcɔŋgana ɖɔɖɔ siŋŋ kɛ liidiye ɖɩsɩyɛ yaa ɖɩmɛɛsɩyɛ camɩyɛ hɔɔlɩŋ sakɩtyɛ taa ɖɔɖɔ yɔ. Pɩtasɩyɩna piɖeke ɛlɛ, pɩɩkɛ tʋmɩyɛ nɖɩ ɖɩzɩwaana siŋŋ kɛ polinda yɔɔdɩnaʋ nʋmɔʋ taa yɔ.
[[Category:!Main category]]
h8ipe6t96ofuru90okxcl16zq41uc2g
Takayaɣ
0
1145
11513
7062
2018-02-18T18:43:45Z
Gnangbade
58
liens
11513
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Will_Scott_Mask_003.jpg|vignette|Will Scott Mask 003]]
[[Fichier:Bookshelves_in_my_new_office_Picture_by_Laura_Homsi_January_2013.jpg|vignette|Bookshelves in my new office Picture by Laura Homsi January 2013]]
Takayaɣ kɩkalaɣ payaɣna [[Fransɩɩ kʊnʊŋ|fransɩ kʋnʋŋ]] taa size "livre". Takayaɣ kɩkalaɣ kanɛ, kɛkɛ takayaɣ kɩmamaɣ yaa ŋga ka-taa pama tɔm yɔ. Ka-taa nɛ takayɩ hasɩ yaa takayaɣ hatʋ coɣ. Takayaɣ hatʋ ndʋ tʋɖɔ siŋŋ nɛ tɩɖɔkɩ yaa tɩkpɩtɩna ɖamaɣ naalɛ naalɛ.
[[Fichier:Italian_legal_hardback_books_open.jpg|vignette|Italian legal hardback books open]]
Takayaɣ hatʋ kʋʋ n̄ɩŋga kanɛ, katʋmɩyɛ keekee kɛlɛ size, pama ka-taa tɔm ndʋ pɔyɔɔdʋ ndɩ ndɩ yɔ. Ŋcɔna ka-taa tɔm kɔyɔ, ŋna size pɩtɛkɛ ɛyʋ kʋɖʋm lɩmaɣza ɛzɩ-ɩ ŋga payaɣna fransɩ kʋnʋŋ taa size "roman" yɔ.
"Roman" kɛnɛ takayaɣ sɔsaɣ ɖɔɖɔ ɛzɩ takayaɣ sɔsaɣ kɩkalaɣ yɔ. Ɛlɛ, kakaɣ lɛ, kɛkɛ takayaɣ kɩkalaɣ sɔsaɣ ŋga kɛkɛ, ɛyʋ kʋɖʋm koŋ lɩmaɣza matʋ yɔ. Ɖɩɖɔkɩ kam size, takayaɣ sɔsaɣ kɩkalaɣ kanɛ, kɛkɛ, tɔm kʋʋ kɩmamatʋ ɛzɩ payaɣ size "texte" nɛ fransɩ kʋnʋŋ taa yɔ takayaɣ.
Tɔm kʋʋ kɩmamatʋ (texte) takayaɣ ŋga, kɛkɛ, takayaɣ nga ka-taa tɔm wɛna tɔbɩŋ yaa kutoliŋ ndɩ ndɩ yɔ. Mbʋ pɩyɔɔ yɔ, takayaɣsɩ kɩkalɩsɩ taa tɔm mayaɣ ɛzɩ-ɩ payaɣʋ nɛ fransɩ kʋnʋŋ taa size "écrivain" waa yɔ, fɛɛyɩna lɩmaɣza kʋɖʋma.
[[Category:!Main category]]
a8y940d0qv8hfmdyedap64q0kkr0rrh
Takayaɣ hayʊʊ
0
1146
15473
15471
2022-01-04T18:56:56Z
Gnangbade
58
corrected upsilons
15473
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Coloured,_textured_craft_card.jpg|vignette|Coloured, textured craft card]]
[[Fichier:Stack_of_Copy_Paper.jpg|vignette|Stack of Copy Paper]]
Takayaɣ hayʊʊ kɛ payaɣna [[Latɛŋ kʊnʊŋ|latɛŋ kʋnʋŋ]] taa size "papyrus". Takayaɣ hayʊʊ kʋnɛ, kɩkɛna wonuu kɩlɩzʊʊ yaa kɩlabʊʊ ŋgʋ palaba kʊnɛ mbʊ payaɣna fransɩ kʊnʊŋ taa size "fibres cellulosiques végétales".
[[Fichier:Dandy.jpg|vignette|Dandy]]
Ɛzɩ-ɩ ɖɩtɛm n̄ɔɔdʊʊ nɛ hayu kiŋ cɛnzɩ taa yɔ, takayaɣ hayʊʊ ŋgʊ, kɩwɛ tɩŋ hatʊ tɩyɛ. Hatʊ ndʊ, tɩwɛ lɛbɛ lɛbɛ nɛ tɩwɛ ɖɔɖɔ fɛlɛ fɛlɛ. [[Heelim]] ɛfɛtʊʊ kɔyɔ, pɩpɩzʊʊ pɩkpaɣdʊ pɩlɔ ɛzɩ ɖoo polinda mbʊ yɔ.
Takayaɣ hayʊʊ kʋnɛ, kɩkɛ wonuu ŋgʊ kɩwɛna wazaɣ siŋŋ yɔ. Ki-ɖeke koŋ kɩ yɔɔ papɩzʊʊ pama paa tɔm kɩmamatʊ ndʊʊ lɛ. Takayɩ hatʊʊ tʋnɛ, pɛkpɛndʊ tʊ kʊʊ nɛ pama tɩyɔ tɔm kɩkalɩtʊʊ lɛ, kɛ pɔtɔŋ size takayaɣ kɩkalaɣ (livre).
Takayɩ hayʊʊ kʋnɛ, kɩwazʊ ɖɔɖɔ siŋŋ size papɩzɩ palɩzɩ anjaʊ waa paa mba. Ɖɩtaasɔɔ ɖɔɖɔ size, takayɩ hayʊ tɔm kɩmamatʊ tɔm ɖanʊʊ lɩzʊʊ yaa maʊ n̄ɩɣʊ lakɩ nɛ paɖaɣnɩ tɔm ndʊʊ naʊ takayɩ hayʊʊ kɩfalʊʊ lɛɛkʊ yɔ.
[[Fichier:Monselice_z22.JPG|vignette|Monselice z22]]
Takayɩ hayʊʊ wazʊʊ ɖɔɖɔ size paɖʊ nabʊyʊ. Kɩwazʊʊ ɖɔɖɔ size pama tɔlɩm tɔm yaa pataɣ tɔlɩm kɛ kɩyɔ nɛ pataɣɖɩ ɖoli yaa nabʊyʊ yɔɔ. Sakɩyɛ kpakʊʊ takayɩ hatʊ ndʋ nɛ polikina yaa palɩzʊʊna mbʊ payaɣna fransɩ kʊnʊŋ taa size "filtres" waa yɔ nɛ wondu lɛɛtʊ sakɩyɛ ɖɔɖɔ ndɩ ndɩ.
[[Category:!Main category]]
dq4sfh8ww1ezsrp3k4rsy0s73ir8dpq
Takayaɣ kiɖeɖeɣa
0
1147
10317
5613
2017-12-30T17:53:29Z
Gnangbade
58
Liens, paragraphe, orthographe
10317
wikitext
text/x-wiki
Takayaɣ Kiɖeɖeɣa kɛŋna takayaɣ ŋga ka-taa tɔm talɩɩna ɛyʊ nɔɔ taa yɔ. Ɛlɛ, tɔm ndʊ Ɛsɔ mamaɣ yɔɔdaa yɔ, ndʊʊ pama ka-taa. [[Yuudaayism|Yuuda]] n̄ɩma Ɛsɔ sɛtʊ ŋgbɛyɛ nɛ [[Krɩstiyaniism tɔm|Krɩstʊ n̄ɩma]] Ɛsɔ sɛtʊ n̄ɩnɖɛ tisa tɩ-yɔɔ. Ɛsɔ sɛtʊ aŋgba ndɩ ndɩ pɩzɩɣ acɔlɩ Takayaɣ Kiɖeɖeɣa taa tɔm ɛzɩ paa ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩ-paɣtʊ pɔzʊʊ yɔ. Ɛlɛ, tɔm ndʊ pama takayɩsɩ nzɩ sɩwɛ Takayaɣ Kiɖeɖeɣa taa Yuuda n̄ɩma Ɛsɔ sɛtʊ ŋgbɛyɛ taa yɔ, tɩwɛ ndɩ nɛ ndʊ pama Krɩstʊ n̄ɩma Ɛsɔ sɛtʊ ŋgbɛyɛ taa yɔ.
Payaɣ [[Hɛbra kʊnʊŋ|Hebre]] n̄ɩma Takayaɣ Kiɖeɖeɣa se « TaNaKh ». Pɛtɛyɩ-kɛ hɔɔlɩŋ naadozo. Kajalaɣ hɔɔlʊʊ payaɣ se « Torah ». Ɛsɔ tɛ paɣtʊ ndɩ ndɩ pama kɩ-taa. Hɔɔlʊʊ naalɛ n̄ɩŋgʊ payaɣ se «Nevi'im» waa. Hɔɔlʊʊ kʊnɛ kɩ-taa pɛkɛdɩ nayaa yaa lɔɔyɩsɩ tɩnaa tɔm. Hɔɔlʊʊ naadozo n̄ɩŋgʊ payaɣ se « Ketouvim » waa. Tɔm lɛɛtʊ ndɩ ndɩ pama hɔɔlʊʊ kʊnɛ kʊkʊ taa. Pɛɖɛzɩ Ebree n̄ɩma Takayaɣ Kiɖeɖeɣa nɛ [[Krɛsɩ kɩbɩnʊʊ kʊnʊŋ|Krɛɛkɩ]] kʊnʊŋ kɩbɩnʊʊ taa [[Alɛkɩsandrii]] tɛtʊ taa. Ndʊ pɛɖɛzɩ mbʊ yɔ payaɣ se «Septante». Sɔsɔ weyi payaɣ se Jérôme de Stridon yɔ, ɛtɩŋna tɔm ndʊ pɛɖɛzɩ mbʊ yɔ tɩ-yɔɔ nɛ ɛpɩzɩ ɛtɛzɩ Takayaɣ Kiɖeɖeɣa taaa tɔm ɖɛzʊʊ nɛ latɛɛnɩ kʊnʊŋ taa. Takayaɣ Kiɖeɖeɣa taa tɔm ndʊ ɛɖɛzɩ mbʊ yɔ payaɣ se «Vulgate ». Tɩ-yɔɔ ɖɔɖɔ mba payaɣ-wɛ se «Slaavʊ waa» yɔ, pɔ-tɔm mʊyaa tɩŋnaa nɛ paba ɖɛzɩ Takayaɣ Kiɖeɖeɣa taa tɔm nɛ caanaʊ Slaavʊ kʊnʊŋ taa. Pɔ-tɔm mʊyaa mbaa yɔ ɖajaa Cyrille nɛ ɖajaa Méthode.
Ebree n̄ɩma Takayaɣ kiɖeɖeɣa ŋga payaɣ se Tanakh yɔ, Krɩstʊ n̄ɩma Ɛsɔ sɛtʊ ŋgbɛyɛ n̄ayaɣ se ''Nɔɔ Haʊ Kɩbɩm Takayaɣ''. Krɩstʊ n̄ɩma Ɛsɔ sɛtʊ ŋgbɛyɛ Takayaɣ Kiɖeɖeɣa taa ɖɔɖɔ lɛ, ɖɩnaɣ ''Nɔɔ Haʊ Kɩfam Takayaɣ''. Nɔɔ Haʊ kɩfam Takayaɣ taa pɛkɛdɩ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu Krɩstʊ]] tɔm. Pɛkɛdɩ ka-taa ɖɔɖɔ Yeesuu Nazarɛɛɩ tʊ tɛ apostolowaa tɔm sakɩyɛ. Pɛtɛyɩ Nɔɔ Haʊ kɩfam takayaɣ hɔɔlɩŋ naanaza.
Kajalaɣ hɔɔlʊʊ yɔɔdʊʊ Laŋhɛzɩyɛ Tɔm kɩbandʊ ndʊ ɖa-Kɩpaɣlʊ Yeesu Krɩstʊ susaɣ yɔ. Mayaa naanaza mana-tʊ. Mba yɔ :
* Matiyee kiɖeɖeu
* Luka kiɖeɖeu
* Maarɩkɩ kiɖeɖeu
* Yohanɛɛsɩ kiɖeɖeu.
Hɔɔlʊʊ naalɛ n̄ɩŋgʊ n̄ɛkɛdɩɣ Yeesu Tɔm mʊyaa tɔma labʊ tɔm. Hɔɔlʊʊ naanaza n̄ɩŋgʊ n̄a wɩlɩɣ-ɖʊ takayɩsɩ ndɩ ndɩ nzɩ Yeesu tɔm mʊyaa nabɛyɛ mawa yɔ. Kɛdɛzaɣ hɔɔlʊʊ n̄ɔyɔɔdʊʊna-ɖʊ kpaagbaa alɩwaatʊ yaa ɛjaɖɛ tɛm tɔm. Ɛsɔ kulina tɩ-yɔɔ nɛ ɛwɩlɩ mayʊ Yohanɛɛsɩ nɛ ɛlɛ ma-tʊ. Pama Nɔɔ Haʊ kɩbɩm takayaɣ nɛ pɩla kpaɖɩŋ lutozo nɛ pʊcɔ palʊlɩ ɖa- n̄ʊʊ yaɖʊ Yeesu Krɩstʊ. Palʊla-ɩ nɛ kpaɖʊʊ kʊɖʊmʊʊ yaa naalɛ n̄ɩŋgʊ kiɖe tɛɛ lɛ, pama Nɔɔ Haʊ kɩfam takayaɣ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Ɛsɔ sɛʋ]]
eamcp4kk1105x6yoa4u4f1ccizyrxe6
Tamerlan
0
1148
11441
11436
2018-02-17T11:25:58Z
Gnangbade
58
liens, photos
11441
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Timur_reconstruction03.jpg|vignette|Timur reconstruction03]]
Tamerlan ([[Pɛrɩsanɩ kʊnʊŋ|Persan kʊnʊŋ]] taa lɛ, Timur Lang) yaa Timour naŋgbaŋa tʊ, Timour Kɩkɩlʊʊ (palɩla-ɩ [[ɖomaɣ fenaɣ]] kɩyakʊ 8 pɩnaɣ 1336 Kech tɛtʊ taa pɩñɔtɩna Chakhrisabz, nɔɔnɔɔ [[Uzibekistanɩ|Ouzbékistan]] ɛjaɖɛ taa. Ɛyʊ ɛnʊ ɛsɩ [[lɛlaɣ fenaɣ]] kɩyakʊ 18 pɩnaɣ 1405 Otrar nɔɔnɔɔ [[Kazakisitanɩ|Kazakhstan]] ɛjaɖɛ taa). Ɛɛkɛ [[Tuurkii|Turc]] nɛ [[Moŋgolii|Mongol]] ajɛyɛ yoyu kpaɣɖʊ 14 alɩwaatʊ taa, waɖʊ sɔsɔ Azii wɩsɩ ɖɩlɩyɛ nɛ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ hɔɔlɩŋ taa kiŋ, Timouride waa kewiyaɣ kɩɖɛzaɣ kiɖe ɖʊyʊ, ŋga kacaɣ piliɖi pɩtalɩ pɩnaɣ 1507 yɔ.
[[File:Das_Reich_Timur-i_Lenks_(1365-1405).GIF|thumb|Tamerlan tɛ kewiyaɣ]]
Tamerlan sɩm wayi pɩnaɣ 1405 alɩwaatʊ taa lɛ, ɛ-tɛ Ampiiri ñʊʊ yɔɔ caɣya kaakɛ e-piya (Timouride waa), nɛ ajɛyɛ ɖoŋ ñɩna wena acɔ-wɛ ata yɔ ayɔkʊʊ wobu yɔɔ wobu Ampiiri pɩkɔɔ pɩtalɩ Chaybanide waa kewiyaɣ kɩɖɛzaɣ tɛ Ouzbek kpa-wɛ nɛ ɖoŋ kpaagba ɖeɖe. Tamerlan lʊlʊʊ hɩɖɛ yɔ Timour.
Timour lang tɔbʊʊ se Timour naŋgbaŋa tʊ (lang lɩna Persan kʊnʊŋ taa lakaɣ kanɛ yɔ kɔ-cɔlɔ لنگیدن, langidān laŋidan, naŋgbaŋa ɖɔmtʊ). Hɩɖɛ nɖɩ palɩzɩ ɖɔɖɔ Mongol kʊnʊŋ taa Dogolon Tömör (Доголон Төмөр, Tömör, naŋgbaŋa ɖɔnʊ.
[[Fichier:Behzad_timur_egyptian.jpg|vignette|Behzad timur egyptian]]
Pɔyɔɔdʊʊ mbʊ se palʊla Tamerlan ɖomaɣ fenaɣ kɩyakʊ 8 pɩnaɣ 1336 Kech tɛtʊ taa, pɩkɛ haɖaa tɛtʊ natʊyʊ tɩñɔtɩna Shahrisabz tɛtʊ. Ɛ-yɔɔ tɔm samɩyaa ha-ɩ ɖɩlɩyɛ taa ñʊʊ leleŋ siŋ halɩ pɩcɔ palʊlɩ-ɩ. Ɖɩcɔna ɛ-caa Taragay, ɛkɛ wiyaʊ akpadɩyʊ Turc ɛjaɖɛ ñʊʊ yɔɔ, malɩŋ Ɛsɔ sɛyʊ piŋ Barlas liɖe taa, weyi ɛɖaŋaɣ se ɛwɛna ɛyʊ weyi eyebina-ɩ ɛ-ñɩm yɔ, ɖozi kawɩlaɣ ɖoziye naɖɩyɛ. Ɛsɔ tiyiyu nɔyʊ ɛwɛ ɛzɩ evebupɩɣa keɖeɣa ñɩŋa nakayɛ lɩ ɛ-yɔɔ nɛ kɛcɛlɩ-ɩ you saɣ. Ɖoziye nɖɩ pe-egetiye taa shykh nɔyʊ lɩzɩ ɖɩ-tɔbʊʊ mbʊ se ɛkaɣ wɛnaʊ abalɩpɩɣa nakɛyɛ nɛ kakaɣ wabʊ kedeŋga kpeekpe nɛ you saɣ ŋga.
Pɔyɔɔdʊʊ ɖɔɖɔ se palʊla pɩɣa ŋga lɛ, ke-nesi yɔɔ nɛ calɩm kpem, nɛ pɩtɔzʊʊ [[Gengis Khan]] lʊlʊʊ tɔm, ɛzɩ pɛkɛtɩɣ-tʊ Mongol waa kɩbɩnjaazɩ mɛɛsaɣ tɛ tɔm taa yɔ. Ɛ-caa Taragay kaakɛna Barla waa ñʊʊ tʊ. Ɛɛkɛ Karachar Noyan sɛyɩ nɛ ɛwɛ ndɩ lalaa hɛkʊ pe-cejewiye ɛzɩ ɛkɛʊ kajalaɣ tʊ weyi etisi malɩŋ Ɛsɔ sɛtʊ tɔm yɔɔ yɔ. Taragay pɩzɩ ɛcɔna sɔɔjɛtʊ tʊma sɔsɔna wena ɛ-caa kaayebina-ɩ a-yɔɔ ɛlɛ ɖɔɖɔ ɛzɩ ɛ-caa Burkul yɔ, ɛkɩlɩ sɔɔlɩ sukuli labʊ tɔm.
[[Category:!Main category]]
drr2wbnj0cgielh2fzepugd9kvbd9my
Tanimarikɩ
0
1150
17997
14907
2024-01-23T08:24:21Z
178.51.210.86
Frederik X (2024)
17997
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛjaɖɛ
| Hɩɖɛ = Tanimarikɩ
| Hɩɖɛ2 = Danemark
| Kɩɖaʋ kɩdɛɛka = [[File:Flag of Denmark (3-2).svg|75px]]<br>Tanimarikɩ kɩɖaʋ kɩdɛɛka
| Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ = [[File:National Coat of arms of Denmark no crown.svg|75px]]<br>Tanimarikɩ Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ
| image_map = [[File:Locator map of Denmark.svg|190px]]<br>Tanimarikɩ tɛlɛŋa
| official_languages = .
| capital = .
| government = .
| president = Frederik X
| area_km2 = 42,925.46
| population_estimate = 5,707,251
| population_estimate_year = 2016
| population_density_km2 = 132.96
| cctld = .
}}
Tanimarikɩ kɛna [[Eerɔpʋ tɛtʋ wandamm|Erɔpʊ]] nɛ hayʊ kiŋ ɛjaɖɛ naɖɩyɛ. Ɛjaɖɛ nɖɩ, nɖɩ kɩlɩna wɛʊ ñɩɩɩ kɛ hayʊ kiŋ peeɖe ajɛya wena payaɣ-yɛ se Sikandinaavi yɔ a-kpeekpe a- taa. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩwɛ Erɔpʊ ajɛya kpeekpe kɩ-kpɛndʊʊ ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ-ɖɩ se UE yɔ ɖɩ-taa ɖooo pɩnaɣ 1973. Peeɖe tɛtʊ sʊzɔtʊ payaɣ se [[Kopɛnhaagɩ|Kopɛnɩhaagɩ]].
Tanimarɩkɩ ɛjaɖɛ tɩyɩ ɖɩ-tɩ tɔm naputozo: kacalaɣ lɛ Tanimarikɩ maɣmaɣ ŋgʊ kɩwɛ Erɔpʊ ajɛya kpeekpe kɩ-kpɛndʊʊ ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ-ɖɩ se [[UE ŋgbɛyɛ|UE]] yɔ ɖɩ-taa, pʊwayɩ lɛ tɛtʊ ndʊ lɩm cɔ-tʊ nɛ pɩta nɛ payaɣ-tʊ se Ferowee yɔ nɛ kpaagbaa hɔɔlʊʊ; kɔyɔ Krowelandɩ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-walanzɩ landammm taa maɣna kilomɛtanaa 2 210 573.
[[Salaŋ fenaɣ]] pɩnaɣ taa pagalɩ kɩgalʊʊ lɛ pana ɛyaa 5 724 456. Palitiki teŋu nɛ teŋu ŋgʊ kɩwɛna hayʊ kiŋ yɔ ɩ-lɩm wadʊ Tanɩmarikɩ ɛjaɖɛ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩwɛna [[Caama]] ɛjaɖɛ nɛ ɖɩ-hayʊ kiŋ nɛ ɖɩwɛɛna Nɔɔrɩvɛɛzɩ nɛ hadɛ kiŋ piyele ɛjaɖɛ nɖɩ payaɣ-ɖɩ se [[Sʊyɛdɩ|Suyɛɛdi]] yɔ, Tanɩmarɩkɩ ɛjaɖɩnɛ wɛna wɩsɩ ɖɩlɩyɛ nɛ hadɛkiŋ.
Ɖooo pɩnaɣ [[1972]] kɛ Abiɖe nɖi payaɣ-ɖɩ se Margrethe Naalɛ-tʊ yɔ ɛɛwɛʊ kewiyaɣ kpelaɣ yɔɔ yɔ; pɩnzɩ [[2001]] nɛ [[2009]] taa lɛ, pɩtalɩna Wiyao Anders Fogh Rasmussen se ɛkpaɣ kpelaɣ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Eerɔpʋ]]
[[Category:Tanimarikɩ]]
7v0bqpz9w1y88jg0fyrlv7w95hmdqcj
Tantamtʊ
0
1151
15781
12107
2022-01-19T18:42:43Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Tantamtʊ (surdité)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Tantamtʊ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Deleted French translation
12107
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Hearing_aid_20080620.jpg|vignette|Hearing aid 20080620]]
Tantamɩtʊ kɛ kʊdɔmɩŋ pkɛlɛkʊʊ tɛ [[naŋgbaŋʊʊ]] taa kʊdɔŋ, pasɩma-kʊ nɛ ɛzɩma ɛyʊ ɛɛnɩɣ camɩyɛ yaa kpaakpa kpoyi ɛyʊ nɔɔ yaa mbʊ pijiduu ɛjaɖɛ taa yɔ. Alɩwaatʊ ndʊ ɛyʊ ɛɛnɩɣ kpoyi yɔ pɩkɛ tantamtʊ (cophose) nabʊyʊ taa pɔtɔŋ ɖɔɖɔ se anacousie.
Tantamtʊ lɩna naŋgbaŋgʊʊ ɖoŋ cɔlɔ nɛ ɖɔɖɔ ɖenɖe putukuna yɔ. Papɩsɩɣ pawazɩɣ tantamtʊ kʊdɔŋ ɖɔɖɔtɔ tɛ pɩlɩna anasaayɩ ñɩɣyɩŋ pɩ-taa yaa pɩyɔɔ ñɩŋ.
Tantamtʊ ndʊ tɩkpaɣ ɛyʊ ɛ-sɔsɔyʊ alɩwaatʊ taa yɔ lɩna pʊtɔma ɖɔkɔtɔ naa cɔlɔ yaa lɩmɣzaa cɔlɔ. Pɩlɩna pʊyɔɔ lɛ, pañɩna nɛ pana pɛwɛna wonduu sakɩyɛ ndʊ tɩpɩzɩɣ nɛ tɩsɩna ɛyʊ weyi ɛtama yɔ yaa ɛɛnɩɣ camɩyɛ yɔ.
[[Fichier:Hoergeraet_analog_050609.jpg|vignette|Hoergeraet analog 050609]]
Yee tɩkpa ɛyʊ ɛ-pɩcatʊ taa nɛ pɩcɔ ɛpazɩɣ nzʊlɩmɩyɛ yɔɔdʊʊ kɔyɔ pɩɩpɩzɩɣ nɛ pɩha waɖɛ nɛ ɛkpɛlɛkɩ yɔɔdaɣ camɩyɛ. Ɛɛpɩzɩɣ ɛkalɩɣ tɔm camɩyɛ nɛ pɩtɛ ɛyaa mba paatɩlɩɣ takayaɣ camɩyɛ nɛ pɩkɔŋna kaatɩlɩtɩɣ sakɩyɛ ɛyaa taa.
Tantamtʊ ndʊ tɩkpa ɛyɔɔ ɛpɩcatʊ taa pɔzaa se pɛkpɛlɩkɩ-ɩ yaa powona-ɩ ntama sukuli nɛ pɛkpɛlɛkɩ-ɩ ɛtɩlɩ ɛyaa taa wɛɣʊ nɛ ɛ-maɣmaɣ ɛ-tɩyɔɔ caɣyɛ nɛ lɔŋ kpɛlɛkʊʊ yaa tɩlɩyɛ siŋ. Kpɛlɛkʊʊ pɩtɩŋna nesi laɣsɩ nɛ yɔɔdaɣ kpɛlɛkʊʊ pɩtɩŋna wɛtʊ ndɩ ndɩ yɔɔ ntoma yɔɔdɩnaʊ wɛna wazaɣ siŋ paa katatalɩ kakamaɣ yɔ kɔyɔ.
[[Fichier:2007TaipeiOlympicDayRun_SignLanguageTranslator.jpg|vignette|2007TaipeiOlympicDayRun SignLanguageTranslator]]
[[Category:!Main category]]
[[Category:Kʋdʋmɩŋ]]
pzs9t7vi1v78m7tw2afiadz8j5abjbg
Tanzani
0
1152
18471
18294
2025-05-03T14:45:58Z
Ziv
5363
→ File replacement: jpg/png/gif to svg vector image ([[:c:GR]])
18471
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛjaɖɛ
| Hɩɖɛ = Tanzani
| Hɩɖɛ2 = Tanzanie
| Kɩɖaʋ kɩdɛɛka = [[File:Flag of Tanzania.svg|75px]]<br>Tanzani Kɩɖaʋ kɩdɛɛka
| Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ = [[File:Coat of arms of Tanganyika (1961–1964).svg|75px]]<br>Tanzani Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ
| image_map = [[File:Locator map of Tanzania in Africa.svg|190px]]<br>Tanzani tɛlɛŋa
| official_languages = .
| capital = [[Todoma]]<br>[[Tarɛsalam]]
| government = .
| president = Ɖajaa Samia Suluhu
| area_km2 = 947,303
| population_estimate = 61,741,120
| population_estimate_year = <small>2022</small>
| population_density_km2 = 58.7
| cctld = .tz
}}
Tanzani kɛna Afrika nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa ɛjaɖɛ nɑɖɩyɛ nɛ ɖɩwɛ Indɩ lɩŋgamʊʊ cɔlɔ. Wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa lɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ nɛ Keniya nɛ Uganda ajɛya pasɩna ɖa-ma kamaɣ, piyele wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa lɛ [[Ruwandaa]], [[Purundi|Burundi]] nɛ [[Kɔŋgo Kinsasa|Kɔŋgo]] ajɛya ñɛwɛna. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ nɛ ɖɩ-wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa nɛ hadɛ kiŋ lɛ, [[Sambii|Sambi]] nɛ [[Malawii|Malaawii]] piyele nɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ nɛ ɖɩ-hadɛ kiŋ lɛ [[Moozambiki|Mozambiki]] ɛjaɖɛ.
Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-walanzɩ taa makɩɣna ɛzɩ 945 087 km2. Pakala kɩkalʊʊkɛe pɩnaɣ 2010 lɛ, ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa ɛyaa kpɛnda milyɔɔnaa 43. Tanzaani taa ɛyaa mba payaɣ-wɛ se Pantuwaa yɔ,mba kɩlɩna ɖɔʊ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛtʊ sɔsɔtʊ payaɣ se [[Todoma]] nɛ tɩwɛ ɛjaɖɛ hɛkʊ taa piyele tɛtʊ sɔsɔtʊ kɩpɩndʊ ndʊ payawaɣ se [[Tarɛsalam|Der es Salam]] yɔ, tʊtʊ ñaawɛ kamaɣ yɔɔ tɩyɛ. Kʊnʊmɩŋ weyi pɔyɔɔdɩɣ Tanzani taa sɩŋŋŋ yɔ ɛ-taa kɔyɔ: [[Suwahilii kʊnʊŋ|Kisiwahilii]] nɛ Aŋilisi, piyele kʊnʊŋ ŋgʊ pakɩlɩɣ yɔɔdɩɣ kɛ Sanzibarɩ nɛ Pɛmba taa yɔ ŋgʊ lɛ Araabii.
Payaɣʊ sɔnɔ se Tanzani ɛjaɖɛ yɔ, ajɛya naalɛ kpɛndɩna kpɛm a-tɩ yɔɔ wɛu wayɩ kɛ [[ɖomaɣ fenaɣ]] 26 pɩnaɣ 1964: Taŋganiika nɛ Sanzibarɩ. Ajɛya anɛ, ɖooo lɛ aawɛ [[Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ]] nesi tɛɛ. Tanzani wɛ ajɛya wena ayɔɔdɩɣ [[Englɩsɩɩ kʊnʊŋ|aŋgilisi kʊnʊŋ]] yɔ a-ŋgbɛyɛ taa pɩnaɣ 1961 nɛ ɖɩwɛ ɖɔɖɔ keteŋa kpeekpe ajɛya kɩkpɛndɩɣ ŋgbɛyɛ taa ɖɔɖɔ kɛ ɖooo [[Saŋayɩŋ fenaɣ|saŋgayɩŋ fenaɣ]] 14 pɩnaɣ 1961.
Julius Nyerere kɛŋna Tanganika ɛjaɖɛ ñʊʊtʊ kacalaɣ ñɩnʊ ɖooo saŋgayɩŋ fenaɣ pɩnaɣ 1962. Sanzibarɩ ɛjaɖɛ taa lɛ Sheikh Abeid Karume ñɛkɛŋna peeɖe ñʊʊtʊ. Ɖomaɣ fenaɣ 26 pɩnaɣ 1964 kɛ ajɛya naalɛ anɛ akpɛndaa kpɛm nɛ Julius Nyerere kɛna ɛjaɖɛ kɩfaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-ñʊʊtʊ piyele Abeid Karume ñɛkɛna ɛ-tɛɛ tʊ.
{{Afrɩka}}
[[Category:!Main category]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Tanzani]]
j3mvj7hv0q2g8y894j0cg2p417q8wjd
Tayilandɩ
0
1153
11695
9866
2018-03-04T17:49:09Z
OktaRama2010
618
11695
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛjaɖɛ
| Hɩɖɛ = Tayilandɩ
| Hɩɖɛ2 = {{lang|th|ราชอาณาจักรไทย}}
| Kɩɖaʋ kɩdɛɛka = [[File:Flag of Thailand.svg|75px]]<br>Tayilandɩ Kɩɖaʋ kɩdɛɛka
| Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ = [[File:Emblem of Thailand.svg|75px]]<br>Tayilandɩ Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ
| image_map = [[File:LocationThailand.svg|190px]]<br>Tayilandɩ tɛlɛŋa
| official_languages = [[Tayi kʋnʋŋ|Tayi]]
| capital = [[Pankɔkɩ (Bangok)|Baŋgɔɔkɩ]]
| government =
| president = Wiyaʋ Maha Vajiralongkorn
| area_km2 = 513,120
| population_estimate = 67,959,000
| population_estimate_year = 2015
| population_density_km2 = 132.1
| cctld = .th
}}
'''Tayilandɩ''' kɛna [[Aazii tɛtʋ wandamm|Azii]] nɛ hɩsɩ ɖɩlɩyɛ nɛ hadɛ kiŋ nɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-halanzɩ taa makɩɣna 514 000 km2. Pʊcɔ nɛ pɩnaɣ 1939 lɩɣʊ lɛ payawaɣ ɛjaɖɛ nɖɩ se Siyam Kewiyaɣ.
Tayilandɩ nɛ Birimanɩ pasɩnɛ ɖa-ma kamaɣ kɛ ɖɩ-wɩsɩ ɖɩlɩyɛ nɛ ɖɩwɩsɩ ɖɩlɩyɛ nɛ hayi kiŋ ɖɔɖɔ. Ɛjaɖɛ nɖɩ nɛ ɖɩ-hadɛ kiŋ lɛ, ɛjaɖɛ nɖɩ payaɣ se Maalɛɛzii yɔ ɖɩwɛna. Wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa lɛ [[Kambɔjɩ(Cambodje)|Kambɔjɩ]] ñɩnɖɛ, piyele nɛ ɛjaɖɛ nɛ ɖɩwɩsɩ dɩlɩyɛ nɛ hayi kiŋ lɛ Lawosɩ wɛna.
Tayilandɩ ɛjaɖɛ taa tɛtʊ sɔsɔtʊ nɛ ndʊ tɩkɩla pakɩlɩ-tʊ sɩm yɔ ndʊ lɛ Kuruŋŋ Teepi, ndʊ patasɩɣ yaʊ se [[Pankɔkɩ (Bangok)|Baŋgɔɔkɩ]]. Kʊnʊŋ ŋgʊ pakɩlɩɣ yɔɔdɩɣ nɛ ŋgʊ pawɩlɩɣ komina sukulinaa taa yɔ, ŋgʊ lɛ tayii nɛ liidiye yɔ baatɩ.
Tayilandɩ ɛjaɖɛ taa lɛ, weyi ɛkɩlɩ caɣʊ kewiyaɣ yɔɔ yɔ ɛnʊ lɛ wiyao Rama IX, kpaɣ ɖooo 1946. Peeɖe lɛ, wiyao ɛnʊ ɛkɛna Ɛjaɖɛ ñʊʊtʊ, Sɔɔjanaa ñʊʊtʊ, ɛsɔ sɛtʊ ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ se [[Buudiyism]] yɔ ɖɩnɔɔ yɔɔ ɖɛyʊ nɛ kʊɖʊm ɛnʊ lɛ ɛsɔ sɛtʊ aŋgba kpeekpe yɔɔ cɔnɩyʊ.
<gallery widths="150px" heights="150px" align="center">
File:Red roast duck curry.jpg|thumb|Red roast duck curry
File:Marriage_in_Thailand.JPG|thumb|Mariage au Thaïlande
File:Thai Buddhist temple.JPG|thumb|Thai Buddhist temple
</gallery>
[[Category:Aazii]]
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Tayilandɩ]]
0mmt0g2wxqrxm2adcuzpegicbyl6mi0
Taŋ Kewiyaɣ Kɩɖɛzaɣ
0
1154
14402
11898
2019-10-14T09:27:31Z
Бмхүн
2223
14402
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Tang Empire.gif|vignette|Tang dynasty-mod]]
Taŋ kewiyaɣ kɩɖ̀ɛzaɣ ([[Mandarɛɛ kʊnʊŋ|Siini]] taa lɛ, 唐朝,Wade taa lɛ,Wade taa lɛ, T’ang nɛ nabʊyʊ taa lɛ, EFEO taa lɛ, T’ang, Ten) ([[Mɩsɩkʋm fenaɣ|mɩsɩkʊm fenaɣ]], pɩnaɣ 618 ŋtalɩ mɩsɩ kʊm fenaɣ kajalaɣ kɩyakʊ wiye pɩnaɣ 907 taa). Pɩkɛ [[Siini]] kewiyaɣ kɩɖɛzaɣ ŋga kɛlɛza Sui keziyaɣ (pɩnzɩ 581-618 taa yɔ) pʊwayɩ kewisi kɩgbanzɩ nɛ kewiyaɣ ajɛyɛ hiu alɩwaatʊ tɩŋga. Li cejewiye kasɩna ke-kiɖe, nɛ kamʊ kewɩyaɣ alɩwaatʊ ndʊ Sui kewiyaɣ ɖɩma yɔ yaa kɔtɔla yɔ.
[[File:Taizong1.jpg|thumb|Taizong]]
Kapaɣzɩ alɩwaatʊ ndʊ Siini ɛjaɖɛ kaatɛya pɩɖalɩ halɩ pɩtalɩ 220 nɛ 581 taa yɔ, ɖenɖe keeke Sui kewiyaɣ tobi ŋga kaasɩ kamaɣ yɔ yaa kaatɛma yɔ, kajalaɣ awiya tɩmɩyɛ kaakɛ se pacaɣzɩ ɖiɖi Ampiiri kɩfalʊʊ ŋgʊ pɛkpɛnda yɔ nɛ patasɩ haʊ ɖoŋ ɛzɩ Siini kaawɛʊ ɖoŋ han waa alɩwaatʊ taa yɔ. Pɩla mbʊ nɛ pacaɣ sooci lala ajɛyɛ lɛɛna ñʊʊŋ yɔ caɣʊ hɔɔlʊʊ taa. Taŋ kajalaɣ awiya alɩwaatʊ taa lɛ, (kɔzɩ kɔzɩ Taizon nɛ Wu Zetian nɛ Xuanzon), Siini Ampiiri hiɣ kɩ-tɩ ɖeu nɛ kɩwɛna ɛsakuliye kɩbanɖɛ siŋ.
[[File:Court Ladies Preparing Newly Woven Silk (捣练图) by Emperor Huizong (1082–1135).jpg|thumb|Court Ladies Preparing Newly Woven Silk (捣练图) by Emperor Huizong (1082–1135)]]
Awiya sɔsaa tapɩzʊʊ ɖaŋgʊʊ pʊcɔlɔ kpɛɣɛ yoŋ weyi eyeba nɛ po-ɖoŋ pa-ajɛyɛ hɔɔlɩŋ yɔ ñɩna yɔɔ, ɛlɛ, paa pɩtakɔŋna cɛyɩtʊ pɛ-tɛ Ampiiri ɛsɩnda ɖɛnaʊ yɔ kɔyɔ, pɩlɩna ɛyaa tɛ ɖɔʊ sakɩyɛ sakɩyɛ tɔsʊʊ huu pɩtɩŋna Hadɛ yɔɔ Ajɛyɛ yɔɔ. Yoŋ sɔsɔŋ nɩɩyɛ wayi kɛ wayi wayi kpaɣɖɩŋ 9 ŋgʊ alɩwaatʊ taa, Taŋgi kewiyaɣ ɖɩɣ pɩnaɣ 907 taa ŋgʊ pɩ-tɛ alɩwaatʊ taa lɛ, patɛyɩ ɛ-tɛ Ampiiri yʊkpɩlɛɛ.
Politiki tɛ ɛsɩnda nɛ samaɣ nɛ tɔsʊʊ huu nɛ lɛɣtʊ sɩm wɛɛ ana a-taa kayeba nɛ tɔm kɛɖɩyaa maɣzɩ nɛ pɔtɔ se Siini ɛjaɖɛ sʊ alɩwaatʊ kɩfatʊ taa, ndʊ tɩwɩlaɣ Soŋ kewiyaɣ kɩɖɛzaɣ (pɩnzɩ 960 ŋtalɩ 1272 alɩwaatʊ) ŋgʊ kikpeɣla Siini ɛjaɖɛ kpaɣɖɩŋ cabɩ pʊcɔ Taŋ kewiyaɣ kɩɖɛzaɣ ɖɩɣ.
[[File:Westerner_on_a_camel.jpg|thumb|un occidental sur un chameau]]
Lɛɛzɩtʊ yuŋ ndʊ sakɩyɛ lɩ Taŋ kewiyaɣ alɩwaatʊ taa, pata kɛlɛ ɖeɣa taɣtʊ tʊmɩyɛ matʊ. Ɛsɔ sɛtʊ hɔɔlʊʊ taa lɛ, mʊntʊsʊʊ Ɛsɔ sɛtʊ ŋgbɛyɛ ndɩ ɖɩya se bʊdɩyɩsɩmɩ hiɣ tɩlasɩ sakɩyɛ Siini ɛsakuliye cɔlɔ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Caanaʋ tɔm]]
[[Category:Siini]]
s8aqld06np5uvvy1q6trlg4tdl6ycvy
Taŋgi kewiyaɣ kɩɖɛzaɣ (dynastie Tang)
0
1155
16386
5651
2023-05-09T03:42:10Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Taŋ Kewiyaɣ Kɩɖɛzaɣ]]
16386
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Taŋ Kewiyaɣ Kɩɖɛzaɣ]]
kblu2c9ngrofg87eui3z6ld637sdplj
Taŋkanika kujomuu
0
1156
13162
7940
2018-12-26T10:05:07Z
Gnangbade
58
photo, lien
13162
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Lake_tanganyika.jpg|vignette|Lake tanganyika]]
Taŋkanika kujomuu, kujomuu kɩkɩlɩɣ lɛɛkʊ Afrika taa kujomɩŋ kɩkɩlɩŋ taa, walanzɩ taa lɛ, kɩkɛ naalɛ ŋgʊ Fikitoriya wayi nɛ liŋgʊʊ taa nɛ palaka taa lɛ kɩkɛ naalɛ ŋgʊ kedeŋga taa Bayɩkalɩ ŋgʊ wayi nɛ kɩkɩlɩ ɖalakɩŋ leleŋ lɩm taa pɩtalɩ kilomɛta waa 677. Kedeŋga kpeekpe taa lɛ ŋgʊ kɩta kpakpasɩ kɩlɩ ɖɔʊʊ. Kujomuu ŋgʊ kɩ-lɩm talɩɣ Koŋgo fɛɛʊ nɛ [[Atlantique teŋgu|Atɩlantɩkɩ lɩŋgamʊʊ]]. Peyekɩ nɛ ɖɩnɩɣ se kɩ-tɛ wɛʊ talɩ pɩnzɩ miiliyɔɔ waa nɛɛlɛ mbʊ yɔ.
Kɩ-walanzɩ talɩ kilomɛta waa 32900 kpɛɛ ko yaa kɩwalanzɩ wɛ ɖɔɖɔ ɛzɩ Pɛlɛzɩkɩ ɛjaɖɛ walanzɩ nɛ kɩɖalakɩŋ talɩ kilomɛta waa 677 [[Tanzani (Tanzanie)|Tanzaani]] kamaɣ yɔ nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa kiŋ nɛ Koŋgo ɛjaɖɛ mɛwɛ madɩ yɔ nɛ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa kiŋ. Kɛ-tɛ kiɖe yɔ nɛ hayi yɔ tɛyɩna ajɛyaa ana nɛ [[Purundi]] ɛjaɖɛ nɛ ke-kiɖe yɔ nɛhaɖɛ yɔ tɛyɩna nɛ [[Sambii (Zambie)|Sambii]] ɛjaɖɛ. Pana nɛ Koŋgo wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa kiŋ Mitumba pʊŋ.
Taŋkanɩka fɛɛʊ walanzɩ talɩ kilomɛta waa 250000 kpɛɛ ko. Kɛ-tɛ pɔsɩ kɩkpɛndasɩ sɔsɔsɩ kɔyɔ Malagarazi nɛ Rusizi nɛ Ifume nɛ Lufubu nɛ Lunangwa nzɩ sɩ-tɛ lɩm ɖɔʊ kɩ-ta talɩ kilomɛta kubu waa nɛɛlɛ nɛ naanza yɔ pɩnaɣ taa nɛ tɛɛŋ ñɔzɔzʊ kɩ-lɩm ɖɔɖɔ kilomɛta kubu waa pɩtalɩ ɖɔɖɔ hiŋ nɩnza nɛ kʊyʊm mbʊ yɔ pɩnaɣ taa. Malagarazi pɔɔ kɩkpɛdaɣ kɛwɛ ɖooo lɔŋ pʊcɔ kujomuu ŋgʊ kɩwɛ nɛ kɩɩkɛ Koŋgo pɔɔ kɩkpɛndaɣ ɖooo canaʊ taa.
Kujomuu ŋgʊ kɩ-hɩɖɛ, Étanga 'ya ni'a ebembe taa yaa kibembe taa tɔbʊʊ se siduu lone. Richard Francis Burton nɛ John Hanning Speke kɛnɛ kɔɔnaɣ [[Eerɔpʋ tɛtʋ wandamm|Erɔpʊ]] ɛyaa mba pɛlɛ-kʊ naʊ yɔ pɩnaɣ 1858 nɛ Burton kpaɣ lɩmaza ɛzɩ pediyuu-wɛ yɔ tɛ nɔɔ ɖɛyʊ nɛ ɛtɔŋ se pakpaɣ kiɖedɛ hɩɖɛ ndɩ, ndɩ ɖooo canaʊ taa padalakɩ-ɖɩ nɛ tʊmɩyɛ yɔ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Kujomiŋ]]
[[Category:Afrɩka]]
0ezjh3pdt8o9ftahrw8evs0g9bx1rbx
Tarɛsalam
0
1157
16068
16048
2022-08-31T23:40:54Z
Tarih
2713
+image #WPWPTR #WPWP #WLA
16068
wikitext
text/x-wiki
[[File:View of Panton and Dar es salaam City (City center).jpg|thumb|Tarɛsalam]]
[[File:Panorama of some streets in Dar es Salaam.jpg|thumb|right|Tarɛsalam]]
'''Tarɛsalam''' kɛŋna [[Tanzani (Tanzanie)|Tanzanii]] ɛjaɖɛ taa tɛtʋ sɔsɔtʋ. Tɩwalanzɩ taa maɣna ɛzɩ 162 km2 nɛ tɩ-taa kɛ ɛjaa kɩla ɖɔʋ kɛ Tanzanii ɛjaɖɛ taa tɛtʋ sɔsɔtʋ lɛɛtʋ. Pɩnaɣ 2005 taa pakalɩ ɛyaakɛ tɛtʋ ndʋ tɩ-taalɛ pɛkpɛnda ɛyaa 2 456 100 ɛlɛ pɩnaɣ 2012 taa patasɩ-wɛɛ kalɩɣ lɛ paɖɛ ɛyaa ɛzɩ miliyɔnaa naanza nɛ kutokiŋ naatozo yɔ. Tarɛsalam tɔbʋʋ kɛlɛ se laŋhɛzɩyɛ dɩɣa. Tɛtʋ ndʋ tɩ-taa kɛ tɔsʋʋ nɛ ɛsɩndaa wobu kɩlɩ wɛʋ.
Tarɛsalam tɛtʋ wɛ Tanzanii ɛjaɖɛ nɛ ɖɩ-wɩsɩ ɖɩlɩyɛ nɛ pɩwɛ [[Ɛɛndɩ]] ɛjaɖɛ taa pɔɔ ŋga kɔcɔlɔ kpam, pɩñɔtɩna Ŋsɩmbazi Pɔɔ yɔ. Tɛtʋ sɔsɔtʋ tʋnɛ tɩ-posʋʋ taa nɛ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-tɛ tɛtʋ ndʋ tɩkɛ ɖɔɖɔ sɔsɔtʋ nɛ tɩ-taa kɛ kewiyaɣ tʋma sɔsɔna wɛɛ nɛ payaɣ-tʋ se todoma yɔ nɛ kilomɛtanaa ɛzɩ 500 yɔ. Pɩsa nɛ papɩzɩ nɛ pɔcɔna Tarɛsalam tɛtʋ yɔɔ camɩyɛ lɛ, pɛtɛyɩ-tʋ tɔm kagbanzɩ taa: Ilala, Kinondoni, Temeke, Uboŋgo nɛ Kigamboni.
Pɩnaɣ 1867 taa paakalɩ ɛyaa kɛ tɛtʋ ndʋ tɩ-taa lɛ, paakpɛnda 3 500, pɩnaɣ 1898 taa lɛ patalɩ ɛyaa 13500. Pɩnaɣ 1900 taa patasɩ-wɛ kalɩɣ lɛ, pɛtalɩ ɛyaa ɛzɩ 20 000 yɔ. Pɩkɔma pɩnaɣ 2009 taa lɛ, ɛyaa talɩ ɛz ɛzɩ 3 207 000 pɩkazɩ kpaagbaa kɩkalɩɣ ŋgʋ palaba pɩnaɣ 2012 yɔ pana ɛyaa miliyɔɔnaa 4 364 541. Tarɛsalam tɛtʋ maaliki yɔɔ cɔnɩyʋ kɛ payaɣ se Dr Didas Massaburi.
Tarɛsalam tɛtʋ nɛ ajɛyaa naayɛ taa tɛtʋ sɔsɔtʋ ɖʋ taabalɩyɛ yaa ɖama nɩnaʋ nɛ ɛsɩnda wobu nɛ tʋma labʋ nɛ tɛtʋ sɔsɔtʋ dʋ yɔ: Samsuŋ ([[Tuurkii]]), Hamburgi ([[Caama (Allemagne)|Caama]]) nɛ Yiwu ([[Siini (Chine)|Siini]]).
[[Category:Tɛtʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Tanzani]]
[[Category:Afrɩka]]
ndbnuvecjn9zgn0zsctdsljvv3cttat
Taɣʊʊ tʊmɩyɛ
0
1158
12680
10921
2018-05-16T07:55:07Z
Atticmaker
127
category added
12680
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:2009-04-18-noerdlingen-rr-36.jpg|vignette|2009-04-18-noerdlingen-rr-36]]
Taɣʋʋ tʋmɩyɛ kɛ sakɩyɛ ñaɖaɣna yaʋ size, n̄ɩɣʋ tʋmɩyɛ. Taɣʋʋ yaa ñɩɣʋ tʋmɩyɛ kɛna lɛɣtʋ yaa lɔŋ kpɛm weyi ɛwazʋʋ yaa ɛhaɣ ɖoŋ nɛ pʋlʋlɩ coo yaa kuu yɔ. Pɩkɛna taɣʋʋ tʋmɩyɛ nɖɩ ɖɩ-tʋmɩyɛ kɛlɛ size ɖɩla nɛ pɩyʋ huu yɔ. N̄ɩɣʋ tʋmɩyɛ yekina nɛ, tɔm kɩmamatʋ wɛɛ camɩyɛ nɛ samtʋ mʋna tʋ. Taɣʋʋ tʋmɩyɛ ɖʋʋna hɩɖɛ yaa samtʋ kɛ tɔm kɩmamatʋ ndʋ nɛ tɩmayʋ.
Pamaa tɔm nɛ posusi tʋʋ lɛ, tɩhɩɖɛ kʋyʋʋ nɛ pasamtʋ poliŋ taa. Ɖɩkpaɣ ɛzɩ tɔm mayaa ɛzɩ payaʋ nɛ fransɩ kʋnʋŋ taa size "écrivains" waa kɔyɔɔ yɔ, pamaɣzɩ tɔm natʋyʋ nɛ pɔsɔɔlɩ size tɩlɩɩ nɛ tɩtɔyɩ nɛ paa weyi ɛnɩɩ tɔm ndʋʋ lɛ, pama tʋ takayaɣsɩ taa nɛ pala taɣʋʋ tʋmɩyɛ. Taɣʋʋ tʋmɩyɛ yɔɔ patɩŋgʋna nɛ tɔm kɩmamatʋ takayaɣsɩ ɖɔɔ nɛ pɩtalɩna paa tɔm kalɩyʋ weyi lɛ.
[[Fichier:Bradford_Industrial_Museum_035.jpg|vignette|Bradford Industrial Museum 035]]
Taɣʋʋ tʋmɩyɛ nɖɩ, pɩcɔ nɛ ɖɩtʋmɩyɛ wɛɛ ɖɔɖɔ camɩyɛ lɛ, pɩpɔzʋʋ size ɖɩ-tʋmɩyɛ wondu ɛwɛɛ ɖɔɖɔ camɩyɛ. Taɣʋʋ tʋmɩyɛ wonuu yaa kɩlabɩnaʋ fevere n̄ɩŋgʋ lɛ takayaɣ hayʋʋ. Lɛɣtʋ ndɩ ndɩ ndʋ payɩ taɣʋʋ tʋmɩyɛ ɖɔŋ tɩyɔɔ yɔ, ndʋ payaɣ size ɖɔnɛ yaa lɛɛzʋ mayaɣ nɛ fransɩ kʋnʋŋ taa lɛ, paya size "chaîne graphique". Pɩcɔ pala taɣʋʋ tʋmɩyɛ lɛ, pɩpɔza size pama tɔm nɛ pɩɖɔɔ siŋŋ kɛ takayɩ hatʋ sakɩyɛ yɔɔ.
Pama tɔm kɩkalɩtʋ ndʋ nɛ tɩwɛɛ lakasɩ sɩnɛɛyɔ kɛ takayaɣ taa : takayaɣsɩ kɩkalɩsɩ hɔkʋʋ (reliure) tɩyɛ. Tɩpɩzʋʋ ɖɔɖɔ tɩwɛ takayaɣsɩ kɩkalasɩ hatʋ kpiyuu (pliure) tɩyɛ. Matʋ natʋyʋ n̄ɛwɛ nɖeke nɖeke (brochure) tɩyɛ. Kedeŋa yaa ɛjaɖɛ kpeekp tɛ naalɛ you sɔsɔʋ tɛ alɩwaatʋ taa kɛ, pɛlɛɛza hɩɖɛ taɣʋʋ tʋmɩyɛ
[[Fichier:PrintMus_038.jpg|vignette|PrintMus 038]]
(imprimerie) nɛ tʋma ndɩ ndɩ lɛɛzʋʋ mayaɣ nɛ pama-ɖɩ nɛ [[fransɩɩ kʊnʊŋ]] taa size «industries graphiques».
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Heyitu]]
[[Category:Pʋyʋ kɩlɩzɩm]]
jc63axriiad1jpripzkwgdfe30msd0z
Teeraŋ
0
1159
18517
11105
2025-06-07T17:04:07Z
Ziv
5363
→ File has been renamed on Commons ([[:c:GR]])
18517
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Azadi Square & Azadi Tower, aerial view 1971.jpg|vignette|Shahyad]]
Teeraŋ tetʋ kɛna [[Iranɩ (Iran)|Iranɩ]] ɛjaɖɛ taa tɛtʋ sɔsɔtʋ. Teeraŋ tɛtʋ wɛ Iirani ɛjaɖɛ taa nɛ hayʋ kiŋ nɛ tɩwɛ pʋ ŋgʋ payaɣ-kʋ se Ɛlɩburui yɔ kʋcɔlɔ. Pɩnaɣ 2015 taa paakalɩ Teeraŋ tɛtʋ taa kɛ ɛyaa lɛ, paakpɛnda ɛyaa ɛzɩ 15 000 000 yɔ. Tɛtʋ tʋnɛ tɩ-taa nɛ tɛtɛɛ sulukŋ sakɩyɛ nɛ ɛpɩzɩɣ ɛtalɩ ɛzɩ 15 yɔ. peeɖe ɖɔɖɔ habɛɛ sɔsɔna wena a-yɔɔ palakɩ saa kpinini yaa hayɩsʋ tʋma yɔ (autoroute) aɖɔ ɖɔɖɔ sakɩyɛ.
[[Fichier:Tehran_Hasanabad.jpg|vignette|Tehran Hasanabad]]
Teeraŋ tɔbʋ nɩʋ wɛ ndɩ ndɩ. Kacalaɣ taa Teeraŋ tɔbʋʋ kɛlɛ se weyi ɛlakɩ ɛkpandʋ yɔ yaa weui ehuyuu yɔ. Piyele nɛ sɔja sɔsɔ weyi payaɣ-ɩ se Général Albert Houtum-Schindler cɔlɔ lɛ, tɛtʋ ndʋ tɩ-tɔbʋʋ kɛlɛ se kadaŋa yaa kadaɣhʋlʋmaɣ wɛtʋ (plaine désertique). Weyi payaɣ ɛlɛ se Ahmad Kasravi yɔ Teeraŋ tɔbʋ kɛlɛ se ɖenɖe sʋŋgaɣ wɛɛ yɔ.
[[Fichier:Iran_016.jpg|vignette|Iran 016]]
Payaɣ Teeraŋ maaliki tɛtʋ yɔɔ cɔnɩyʋ se Mohammad Bagher Ghalibaf. Ɛzɩ tɛtʋ sɔsɔtʋ yɔ, Teeraŋ nɛ ajɛya lɛɛna taa tɛtʋ ɖʋ taabalɩyɛ nɛ palakɩ tʋm kʋɖʋma se tɔsʋʋ nɛ ɛsɩnda wobu ɛɖɛɛna poliŋ. Tɛtʋ ndʋ yɔ: Kabuli ([[Afganistani|Afganisitani]]), Suwani ([[Afrika Hadɛ kiŋ|Afrika Hadɛ Kiŋ]]), [[Pɛrɩlɛɛ|Pɛɛrɩlɛɛ]] ([[Caama]]), Minsiki ([[Piyeloorusi|Piyelorusi]]), Piraziliya ([[Piresiili|Pirezili]]) Lahavani ([[Kuubaa|Kuba]]), [[Pagidaadɩ|Pagidadi]] ([[Irakɩ|Iraki]]), Kowɛtɩ (Kowɛtɩ), [[Jeruzalɛm|Yerusalɛm]] (Palɛsitini), [[Mɔsɩkʊʊ|Mosiku]] ([[Ruusii|Ruusi]]), [[Sɛɛpetɛrsbuuri|Sɛnpetɛrisiburi]] ([[Ruusii|Ruusi]]), [[Kaartum|Karitumi]] ([[Sudaanɩ|Sudani]]), Tujambe ([[Tajikistanii|Tajikisitani]]), karakasi ([[Fenezuyeelaa|Fenezuyela]]) nɛ Sana (Yemɛni).
[[Category:Tɛtʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Aazii]]
[[Category:Wɩsɩ ɖɩlɩyɛ hɛkʋ taa hɔlʋʋ wandamm]]
[[Category:Iranɩ]]
d07dyk1l39zx1sp4dczp0tcp4xfl3n7
Televiziyɔɔ
0
1160
13533
10199
2019-03-24T10:54:49Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Televisiyɔɔ]] ñɩŋgʋ nɛ [[Televiziyɔɔ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Orthographe
10199
wikitext
text/x-wiki
[[File:LG전자-LG디스플레이, 세계최초 ‘105형 곡면 울트라HD TV’ 공개.jpg|thumb|Plasma TV screen 2013]]
[[File:Braun HF 1.jpg|thumb|Televisiyɔɔ 1958]]
Polindaa kɩlɛmɩŋ naʋ n̄ɩɣyʋʋ kʋnɛ, ŋgʋ payaɣna [[Fransɩɩ kʊnʊŋ]] taa size "Télévision". N̄ɩnɩyaa laba tʋmɩyɛ siŋŋ kɛ polindaa kɩlɛmɩŋ naʋ n̄ɩɣyʋʋ kʋnɛ kɩlaɖɛ. N̄ɩɣyʋʋ kʋnɛ, kɩkɛ lɛɣtʋ kpɛm ndʋ tɩgbaɣ alɩwaatʋ siŋŋ yɔ.
[[File:Phoenix Heinz Abel 2.jpg|thumb|Live TV interview]]
Televiziyɔɔ kʋnɛ, kɩwazaɣ kɛlɛ size, kɩmʋ nɛ kitiyina yaa kɩyɛlɩna lɛlʋʋ lɛlʋʋ wayɩ ɛzɩ payaɣna Fransɩɩ kʊnʊŋ taa size "séquence" yɔ. N̄ɩɣyʋʋ ŋgʋ kiyekina nɛ ɛyʋ naŋgbaŋgʋʋ nɩʋ tɔm nɛ kɩ-ɛsaɣ na kɩlɛmɩŋ.
[[File:TV-Kamera.jpg|thumb|TV camera]]
Kɩlɛmɩŋ naʋ nɛ tɔm nɩʋ paya hɩɖɛ nɛ Fransɩɩ kʊnʊŋ taa size "audiovisuelle". Kɛlɛʋ lɛ, pʋtɔbʋʋ size tamaɣ kɩwɩlaɣ nɛ payaɣna Fransɩɩ kʊnʊŋ taa size "programme télévisé". Televiziyɔɔ kʋnɛ kɩwɛna yaa kɩlakɩ tʋma sɔsɔna sakɩyɛ.
N̄ɩɣyʋʋ ŋgʋ, ŋgʋ tiyiyunana yaa yɛlɩnana kɩlɛmɩŋ, kɩ-taa pɔcɔŋna filim waa, kɩ-yɔ ɖɔɖɔ patɩŋgʋna nɛ pawɩlɩʋ lɛlʋʋ lɛlʋʋ wayɩ susuu nɛ payaɣna Fransɩ kʋnʋŋ taa size "séquences publicitaires".
N̄ɩɣyʋʋ kʋnɛ, ŋgʋ yekina nɛ panɛ kɩlɛmɩŋ sakɩyɛ kɛ polindaa nɛ pɩcɔlɔ. Kɩkɛ Televiziyɔɔ sɔsɔʋ ŋgʋ kɩfɛyɩna ɖaʋʋ yɔ yaa maɣzɩyʋ yɩ. Kɩtamasɩ tʋma hɩla nayɛ kɔ yɔ nɛ Fransɩɩ kʊnʊŋ matʋ taa : Televiziyɔɔ yaa métonymie, nɛ télévision yaa apocope télé, yaa siglaison TV.
Televiziyɔɔ lɩzɩyaa nabɛyɛ hɩla kɔ yɔ : ɖajaa sɔsɔ Paul Nipkow, nɛ ɖajaa John Logie Baird, nɛ pɩtasɩna ɖɔɖɔ ɖajaa Karl Ferdinand Braun, nɛ lɩmaɣza sɔsʋyʋ sɔsɔ ɖajaa Hovannes Adamian.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Keɖeyaɣ lakasɩ]]
[[Category:Pʋyʋ kɩlɩzɩm]]
ktrrco6uv7d0sngdp1u12qsq1zrvcc6
Temokraasii
0
1161
14633
11455
2020-06-15T19:41:36Z
186.143.164.7
14633
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:2019 Democracy index.svg|vignette|400px|]]
[[File:Election MG 3460.JPG|thumb|Election MG 3460]]
Tɔmbiye Temokraasii lɩna [[Krɛkɩ kɩbɩnʊʊ kʊnʊŋ|Krɛkɩ]] taa. Payaɣ-ɖɩ nɛ kʋnʋŋ ŋgʋ kɩ-taa se ''dēmokratía'', pʋ-tɔbʋʋ se samaɣ tɩna kewiyaɣ. Tɔmbe naalɛ kpɛndɩna nɛ apɩsɩ kʋɖʋmɖɩyɛ. Kajalaɣ ñɩnɖɛ yɔ "dêmos", pʋ-tɔbʋʋ se "samaɣ". Naalɛ ñɩnɖɛ yɔ "krátos", pʋ-tɔbʋʋ se "ɖoŋ" yaa kewiyaɣ yaa ɖɔɖɔ se "kratein", pʋ-tɔbʋʋ se "ñazʋʋ".
Temokraasii kɛna [[Politiki tɩlɩyɛ lɩmaɣza|politiki]] lɩmaɣzɩyɛ nɖɩ ɖɩtɔŋ se samaɣ tɩna kewiyaɣ, se pɩtɛkɛ ɛyʋ kʋɖʋm yaa politiki ŋgbɛyɛ naɖɩyɛ ɖeke pʋwɛɛ se ɖɩɖɔkɩ kewiyaɣ. Toovenum lɛ, payaʋ yem se ɛyʋtʋ yɔ, pɩtɛkɛ samaɣ mmi pahaɣ ɛyʋtʋ ndʋ.
[[File:43. Bundesparteitag der SPÖ (15716953388).jpg|thumb|43. Bundesparteitag der SPÖ (15716953388)]]
[[Etaazuunii|Etaazunii]] ɛjaɖɛ n̄ʋʋdʋ hiu nɛ loɖo dʋ, Ɖajaa Abraham Lincoln, tɔŋ se, "Temokraasii kɛ samaɣ tɩtɩŋɛ lɩzʋʋ ko-komina ka-tɩ yɔ. Etats Unis ɛjaɖɛ n̄ʋʋdʋ ɛnʋ, ɛcaɣ kpelaɣ yɔɔ pɩnaɣ 1860 nɛ puwolo pɩsɩɩna pɩnaɣ 1865 ñɩŋga taa. Mbʋʋ ɖɔɖɔ [[Fransɩɩ]] kewiyaɣ kagbaanzɩ ñɩŋga tɔma se tɔmbiye Temokraasii kɛnaa. Pɩnaɣ [[1958]] ɛjaɖɛ paɣtʋ lɩzʋʋ nʋmɔʋ taa Fransɩ kewiyaɣ ŋga kɔtɔma mbʋ. Toovenum lɛ, tɔmpiye "Temokraasii" tɔbʋʋ kɛlɛ.
Paa mbʋ yɔ, Temokraasii wɛnɩ tɔbɩŋ ndɩ ndɩ. Paa ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩɛna ɖɩ-kewiyaɣ lɩmaɣza. Pʋ-yɔɔ pɩnaɣ keɣlee se paa ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-kewiyaɣ tɔŋ ka-tɩ se, Temokraasii lɩmaɣzɛ yɔɔ kɔɖɔŋ. Mbʋ yebina nɛ halɩ nɛ sɔnɔ, tɔmbiye "Temokraasii" wɛɛna tɔbɩŋ ndɩ ndɩ nɛ pɩkɛna se paa ɛjaɖɛ nɖɩ'lɛ ɖɩwɛna ɖɩ-tɔbʋʋnɩʋ. Ɖɩkpaɣ ɛzɩ mayʋ Jean-Jacques Rousseau yɔ, ɛlɛ tɔŋ se nabʋyʋ ɛɛpɩzɩɣ pɩnɩɣzɩna kewiyaɣ, pʋ-yɔɔ lɛ, nabʋyʋ ɖɔɖɔ piciɣdi-kɛ. Ɛtɔŋ se Temokraasii kɛ ɛyaa tɩŋa sɔɔlɩm nɛ nabʋyʋ ɛɛpɩzɩɣ nɛ pɩkɛna ɛyaa tɩŋa sɔɔlɩm.
Mbʋ pʋwɛɛ se ɛyʋ ɛɖɔkɩ yɔ kɛlɛ se, Temokraasii lɩmaɣzɛ wɛ ndɩ kpem nɛ politiki lɩmaɣzɩyɛ lɛɛɖɛ nɖɩ payaɣ se "monaaɖɩsii" yɔ. Monaaɖɩsii lɩmaɣzɩyɛ kɔyɔ se, pʋwɛɛ se ɛyʋ kʋɖʋm ɖɔkʋna ɛjaɖɛ kewiyaɣ kpelaɣ. Ɛsɩkɩ lɛ, pʋwɛɛ se e-liɖe taa tʋ nɔɔyʋ ɛɖɔkɩna-kɛ. Temokraasii wɛ ndɩ ɖɔɖɔ nɛ politiiki lɩmaɣzɩyɛ lɛɛɖɛ nɖɩ ɖɩɖɩ tɔŋ se pʋwɛɛ se, ɛyaa tikaɣ nakɛyɛ ɖeke ɛɖɔkɩna ɛjaɖɛ kewiyaɣ kpelaɣ, se nɔɔfɛyɩ se esokuu pa-taa. Paa mbʋ yɔ, sɔnɔ ɛyʋ ɛɛpɩzɩɣ ɛtɔ se Temokraasii wɛ ndɩ kpem nɛ politiiki lɩmaɣzɛ lɛɛna ana, mbʋ yɔ, sɔnɔdaa moonaaɖɩsi wɛna paɣtʋ lɩzɩyaa. Weyi payaɣ se Karl Popper yɔ, ɛlɛ tɔŋ se Temokraasii kɛ mbʋ payaɣ se "dictature" yaa "tyranie" yɔ po-koyindu. Mbʋ yɔ, Temokraasii yeki se samaɣ ɛcɔna mbʋ kewiyaɣ taa n̄ɩma lakɩ yɔ. Yee kewiyaɣ taa n̄ɩma ɛlakɩ nabʋyʋ nɛ pʋtɔcɔlɩ yɔ, Temokraasii haɣ waɖɛ samaɣ se kɔyɔɔdɩ nɛ pʋn̄ɔɔzɩ. Pɩfɛyɩ se ɛyaa ɛla heluhelu lakasɩ nɛ pʋcɔ pɔn̄ɔɔzɩ ndʋ tɩfɛyɩ ɖeu yɔ.
Nabʋyʋ taa lɛ, pɩtɛkɛ ɛjaɖɛ kewiyaɣ ɖɔkʋʋ nʋmɔʋ taa ɖeke pɔyɔɔdʋʋ Temokraasii tɔm. Yee ɛyaa samaɣ nakɛyɛ ɛsɔɔlaa se tɛyɩtʋ natʋyʋ ɛtaawɛɛ pɛ-hɛkʋ taa nɛ pɔsɔɔlɩ se paa weyi ɛwɛɛ ɛ-tɩ yɔɔ nɛ ɛla mbʋ e-liu wɛɛ yɔ, payaɣ wɛtʋ ndʋ ɖɔɖɔ se Temokraasii. Wɛtʋ tʋnɛ tɩ-yɔɔ weyi payaɣ se Alexis de Tocqueville ɛn̄ɩɣ nesi kpem pɩkɩlɩna sɔnzɩ ndɩ ndɩ labʋ nʋmɔʋ taa. Paa agbeɣla ndɩ ndɩ wena a-taa yaa paa tʋma cikpena yaa sɔsɔna wena a-taa yaa paa komina tʋma yaa tʋma wena ɛyaa tʋlɩ-yɛ pa-tɩ yɔɔ yɔ a-taa, Temokraasii pɩzɩɣ kɩwɛɛ. Pʋ-tɔbʋʋ se pʋwɛɛ se tɛyɩtʋ natʋyʋ ɛtaawɛɛ ɛyaa hɛkʋ taa. Mulum nabʋyʋ ɛtaawɛɛ. Pʋwɛɛ se paa weyi ɛwɛɛ ɛ-tɩ yɔɔ nɛ ɛyʋ ɛna natʋyʋ nɛ tɩtɔcɔlɩ yɔ, ɛpɩzɩ ɛyɔɔdɩ nɛ pɔn̄ɔɔzɩ. Pɩfɛyɩ se ɛyʋ kʋɖʋm yaa ɛyaa kʋɖʋmaa ɛwɛɛna nɔsɩ yɔɔ mbʋ paa ɖooye. Temokraasii sɔɔlaa se ɛyaa ɛcakɩ kewiya kpelaɣ yɔɔ nɛ pakazɩɣ ɖama. Pʋwɛɛ se pɔtɔ caca nɛ palɩzɩ nɔsɩ yɔɔ ɖɛyaa yaa kewiyaɣ kpelaɣ ɖɔkɩyaa yaa paɣtʋ lɩzɩyaa kɩfama.
[[Category:!Main category]]
[[Category:politiki]]
0sgom9jq4m9wolc02g0osjeeungty70
Teniisi
0
1162
18555
12087
2025-10-10T21:53:09Z
Ziv
5363
→ File has been renamed on Commons ([[:c:GR]])
18555
wikitext
text/x-wiki
[[File:Caroline Wozniacki at the 2006 Wimbledon girls final.jpg|thumb|Carolinewozniacki]]
Teniisi (yaa piyuu paalaɣ) kɛ [[aleɣya]] ŋgʋ kɩpɔzʋ kɩmabɩnaʋ yɔ. Kɩmabʋ pɔzʋ se kɩmaɖaa ɛwɛ hɔlʋʋ hɔlʋʋ yee pɛwɛ naalɛ yɔ (peeɖe lɛ payaɣ paleyaɣ ana se yem n̄ɩnaɣ) yaa ɛzɩ maɖaa ɛwɛ nanaaza yɔ pɛdɛyʋ ɖamaɣ hʋlɩŋ naalɛ kɛ naalɛ naalɛ nɛ pama (aleyaɣ ana payaɣ alɛ se nabʋlɛ n̄ɩnaɣ). Teniisi maɖaa wɛna kɩmabɩnaa mba yɔ, palʋ wɛ nɛ nimee kpaʋ yɔ nɛ tibu yɔ yem, nɛ pɩwɛ ɖoŋ ɛzɩ ɛyʋ sɔlʋʋ yɔ. Kɩmabɩnaʋ ŋgʋ, kɩwɔndʋ ndʋ palʋna yɔ tɩpɩzɩɣ tɩwɛ ndɩ ndɩ ɛlɛ, kɩwazɩɣ se pamabɩna paalɩ ketu ndʋ, kɩ-taa nɛ helim ɖo nɛ pataɣ kʋ tɔlɩm.
[[File:Nadal Australian Open 2009 5.jpg|thumb|Nadal Australian Open 2009 5]]
Kɩ-leyaɣ tʋbʋ kɛlɛ size paalɩ ŋgʋ, lɛlʋ ɛ-mabɩ kʋ lɛ, lɛlʋ ɛtaapɩzɩ nɛ ekitina kʋ kadaɣ kamaɣ taa, pʋtɔbʋ se paalɩ ɛtaalɩna kadaɣ ŋga pamakɩ ka-taa yɔ nɛ ka-waɩ. Nɔɔyʋ ɛmabaɣ nɛ pɩtɛlɛdɩ kadaɣ piyuu kɔyɔ, elesaɣ; weyi ɛmabaɣ nɛ pɩtɔlɩ kadaɣ waɩ yaa ka-kamasɩ waɩ elesaɣ ɖɔɖɔ. Pɩpɔzʋ toɖiye kɛ mabɩtʋ ɖeɖe nɛ pɩcɔ payaŋ se waɖʋ. Kadaɣ kamasɩ nɛ paɣtʋ ndʋ tɩyɔ pɔɖɔŋ nɛ pɩcɔ pamakɩ teniisi aleyaɣ ana yɔ, wɛ ndɩ ndɩ kɛ alɩwatʋ ndʋ naalɛ makɩ yaa nanaaza makɩ lɛ yɔ.
[[File:Rainer Schuettler.jpg|thumb|Rainer Schuettler]]
[[Category:!Main category]]
[[Category:Sɩpɔɔrɩ]]
1xjevcxobo0qxl8k64qic2ozx2dp5ww
Karayiibɩ Teŋgu
0
1166
12684
10757
2018-05-16T07:59:13Z
Atticmaker
127
category added
12684
wikitext
text/x-wiki
[[File:Topographic30deg_N0W60.png|thumb|Karayiibɩ Teŋgu]]
Karayiibɩ Teŋgu kɛ patasa yaʋ yaa paya ɖɔɖɔ size Antiiyiwaa Teŋgu. Karayiibɩ Teŋgu kʋnɛ yɔ, kɩ-kɛna lɩm fɛɛʋ [[Atɩlantiki Lɩŋamʋʋ]]. Kɩ-wɛna yaa panaɣ kʋnɛ Ameriki hɛkʋ nɛ hɛkʋ hɔɔlʋʋ taa kiŋ.
Nɛ paɣpɩzɩɣ pana kʋ ɖɔɖɔ nɛ [[Mɛkɩsiiki (Mexique)|Mɛkɩsiiki]] kɔlfɩ nɛ kɩ-hadɛ hɔɔlʋʋ taa kiŋ nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ hɔɔlʋʋ kiŋ. Teŋgu kʋnɛ yɔ, kɩ-walanzɩ taa maɣkʋna yaa talɩɣ ɛzɩ 2415 kɛ mɛtɛ waa kudoku mbɩ yɔ. Ɛ-walanzɩ kpaɣna wɩsɩ ɖɩlɩyɛ hɔɔlʋʋ taa mbɩ yɔ, pɩkɔ pɩsɩna wɩsɩ ɖʋɖɩyɛ hɔɔlʋʋ ɖɔɖɔ taa mbɩ yɔ.
[[File:La_Galera_2.jpg|thumb|La Galera, [[Fenezuyeelaa (Vénézuela)|Fenezuyeelaa]]]]
Pamaza ɛ-walanzɩ taa lɛ, ɛ-talɩɣ ɛzɩ 2640002 kɛ mɛtɛ waa kudoku kaare mbɩ yɔ, kɛ ɛ-hɛkʋʋ nɛ hɛkʋʋ walanzɩ taa pɩkpaɣʋ nɛ hayuu kiŋ hɔɔlʋʋ taa nɛ pɩkɔ pɩtalɩ hadɛ kiŋ hɔɔlʋʋ taa yɔ. Karayiibɩ Teŋgu kʋnɛ yɔ, kɩ-hɩɖɛ lɩna yaa nɛ ɛzɩ yɔ ɖɩ-hɩɖɛ tikiɖe wɛ Karayiibɩ taa.
Karayiibɩ kʋnɛ yɔ, kɩ-kɛna samaɣ ŋga kaawɛ peɖe yɔ yaa ŋga kɛ-tɛ kaawɛ peɖe hɔɔlʋʋ taa kɔcɔlɔ. Samaɣ kanɛɛ yɔ, kaawɛ peɖe nɛ pɩcɔ [[Ɛsɩpaañɩ (Espagne)|Ɛsɩpaañɩ]] ɛjaɖɛ taa mba talɩɣ, kpaɖʋ 15 kʋnɛ kɩ-taa. Lɩm kan̄aɖaɣ kpɛlɛkʋʋ cɔɔlʋʋ ajɛɛ ndɩ ndɩ hɛkʋʋ taa nesi tʋmlaɖa kpeekpe ŋgbɛ, ɖʋna Karayiibɩ Teŋgu kʋnɛ yɔ kɩ-kamasɩ ɛzʋ nɔ yɔ:
[[File:Jamaica sunrise.JPG|thumb|Jamaica sunrise]]
Cɛŋga miŋ n̄ɩŋga nakɛyɛ kpɩtɩna nɛ cap Catoche kɛ lɩm kiteŋ Yucatan,nɛ hayuu kiŋ hɔɔlʋʋ taa pɩsɩna wɩsɩ ɖɩlɩyɛ hɔɔlʋʋ taa kiŋ.
Wɩsɩ ɖɩlɩyɛ hɔɔlʋʋ taa kiŋ lɛ, pɩkpaɣna cabeza Chiquita nɛ hayuu kiŋ hɔɔlʋʋ taa, nɛ pɩtɩŋ cɔlɩɩ kɛ kapɩ ŋgʋ tɛ meridiyɛ(méridien).
Hadɛ hɔɔlʋʋ taa kiŋ nɛ wɩsɩ ɖʋɖɩyɛ hɔɔlʋʋ taa lɛ, punta Baja pɩkpaɣna pɩɖɛ pʋwolo, [[Fenezuyeelaa (Vénézuela)|Fenezuyeelaa]] pɩkɔ pɩtalɩ Ameriki hadɛ ŋgʋ kiŋ.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Amerika]]
[[Category:Ameriki nɛ hɛkʋ taa wandamm]]
[[Category:Teŋgunaa]]
1tq5abuo4e1ld3xjssisrbjzuu02zvn
Teŋgu Kɩsɩbʋʋ
0
1168
11446
11445
2018-02-17T11:45:25Z
Gnangbade
58
order of photos
11446
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Near_east_lrg.jpg|vignette|Near east lrg]]
Teŋgu Kɩsɩbʋʋ kʋnɛyɔ, ŋgʋ ɖɔɖɔ paya yaa pɛcɛlaɣ hɩlaɣ anɛyɔ: «Loth teŋgu» nɛ «Ɖɔm teŋgu». Teŋgu Kɩsɩbʋʋ kʋnɛ kɩ-kɛna lɩŋgamʋʋ ɖɔm n̄ɩŋgʋ ŋgʋ kɩ-wɛ [[Izrɛɛlɩ]] ɛjaɖɛ taa. Teŋgu kʋnɛ yɔ, Izrɛɛlɩ, nɛ [[Zɔɔrdaanii]], nɛ pɩtasɩna [[Palɛstiinii|Palɛsɩtɩnɩ]] pɛtɛɛyʋʋna-kʋ.
[[Fichier:DeadSeaIsrael.jpg|vignette|DeadSeaIsrael]]
Kɩ-wayɩ yɔɔ hɔɔlʋʋ walanzɩ makʋna ɛzɩ 810 kɛ mɛtɛ waa kudoku mbɩ yɔ. Jurdɛɛ (Jourdain) ɛjaɖɛ taa lɩm sʋsɔm lɩɣʋna nɛ pikpeŋ pɩtalɩɣ teŋgu kʋnɛ yɔ kɩ-taa nɛ pɩhaɣ kʋ ɖoŋ. Ɖɩtɔzɩ ɖɔɖɔ mbʋ yɔ size, lɩm pʋnɛyɔ pʋwɛ ɖɔm siŋŋ pɩfɛyɩ naʋ. Teŋgu lɩm kpem wobuu nɛ kɔm talɩɣ ɛzɩ 2 nɛ 4 mbɩyɔ mɩnʋʋ yɔ.
[[Fichier:Dead_sea_newspaper.jpg|vignette|Dead sea newspaper]]
Nɛ Teŋgu Kɩsɩbʋʋ tɛ lɩm kpem wobuu nɛ kɔm n̄amakʋna yaa talɩɣ ɛzɩ 27,5 mbɩ yɔ mɩnʋʋ yɔ(yaa 275 kɩɖam kɛ litiɖi kʋɖʋmʋ mbɩ yɔ). Nɛ pɩyɔ lɛ, kpakpkpaya nakayɩ yaa aɖɔnɖɔlɛ naɖɩ ɛɛpɩzɩɣ ɖɩwɛ yaa ɖɩcaɣ loniye nɖɩ ɖɩ-taa kɛ wɛtʋ ndu tɩ-taa. Pɩyɔɔ yɔ payaɩ yaa pɛcɛlɛyɩ hɩɖɛ ɖɩnɛyɔ size Teŋgu Kɩsɩbʋʋ.
Ɖɔɖɔ ɛlɛ, ɖɩɖɔkɩ size, tamaɣ ɖʋʋ aŋgba ŋn̄ɩɩɩ waa ŋn̄ɩɩɩ waa n̄ɩm n̄ɩɣnʋʋ (plankton, nɛ bactéries waa, nɛ halophiles waa, nɛ pɩtasɩna halobacteria) wɛɛ nɛ puhuku camɩyɛ yem yɔɔlɩɩ. Nɛ ɖɔɖɔ lɛ, pɩnaɣ [[2011]] taa lɛ, n̄ɩnɩyaa n̄ɩna nɛ pana yaa pehiɣ Teŋgu Kɩsɩbʋʋ kʋnɛ kɩ-tɛɛ kɛ, lɩm kululum kɩpam kʋn̄ɔn̄ɔm nabʋyʋ ɖɩlɩyɛ.
Lɩm kʋn̄ɔn̄ɔm mbʋ, pɩzɩna nɛ tɛtɛ kpɩna ŋn̄ɩɩɩ wezɩŋ n̄ɩna wena a-tɛkɛ yaa afɛyɩ halofili (halophiles) yɔ a-huu. Teŋgu Kɩsɩbʋʋ kʋnɛ, kɩ-lɩm kɛna lɩm kifidim ɖɔm mbʋ. Ɛlɛ, lɩm fɛɛʋ ɖɔm tɛ kifidim ɖeɣi ɖeɣi wɛ ndɩ nɛ Teŋgu Kɩsɩbʋʋ n̄ɩmbʋ tɛ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Teŋgunaa]]
b1vfd4969mgzus67rhx6894sdznzo3r
Teŋgu kɩkpɛdʋʋ (Mer Noire)
0
1169
16390
7702
2023-05-09T03:42:50Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Teŋgʊ Kɩkpɛdʊʊ]]
16390
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Teŋgʊ Kɩkpɛdʊʊ]]
amsq2q22e5760zrr7janqgn8ign0kt4
The Beatles
0
1171
18052
17918
2024-04-27T23:08:04Z
CommonsDelinker
130
Replacing The_Beatles_in_America.JPG with [[File:The_Beatles_arrive_at_JFK_Airport.jpg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]:).
18052
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:The Beatles members at New York City in 1964.jpg|vignette|The Beatles]]
''The Beatles'' kɛna [[Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ (Royaume-Uni)|Pritaaniiki]] wondu teyaa nabɛyɩ pɛkpɛndɩ naanza nɛ palɩna Livɛɛrpuli; mba yɔ: John Lennon, Paul McCartney, George Harrison nɛ Ringo Starr. The Beatles kʊnɛ kɩɩkɛna rock nɛ paa ɛzɩ kɩɩyɔka ɖooo pɩnaɣ 1970 kɔyɔ, kɩɩkɛna wondu teyaa ŋgbɛyɛ nɖi ɛyaa kaakɩla sɔɔlɩɣ keteŋa kpeekpe taa yɔ. Wondu teyaa ŋgbɛyɛ ɖɩnɛ ɖɩlɩwa lɛ ɖiteleɖi, pɩnzɩ hiu ɖeke ɖɩlaba (1962 nɛ 1970), ɛlɛ ɖi-taa wondu teyaa panɛ palɩza wondu tewu tatasɩ kɩfasɩ hiu nɛ naalɛ nɛ polu wondu mɩnɩŋ naalɛ. Ɛyaa panɛ po-wondu lubu taa caɣ kacʊka pɩnzɩ 1963 nɛ 1966. Pɔɖɔna yɛlɩɣ yɛlɩɣ nɛ palɩzɩ wondu tewu takayasɩ lʊbɛ, siŋili waa hiu nɛ naatozo nɛ EPS waa hiu nɛ naalɛ. Payaɣ Beatles wondu teyaa mba se Beatlemania.
[[Fichier:The Beatles arrive at JFK Airport.jpg|vignette|The Beatles, Kennedy Airport, February 1964]]
Pinzɩ 1960 taa, Beatlemania wondu pakɩlaɣ ɖʊʊ paa le nɛ po-wondu ndʊ tɩmʊwaɣna patʊ ndɩ sakɩyɛ, kpaɣ ɛzɩ: jazz, salsa, reggae, soul yaa ɖoo lɔnda wondu nɛ parɔkɩ. Pɩkɔma pɩtalɩ pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ nɛ kʊɖʊm taa lɛ papaɣzɩ Beatlemania wondu ɖʊʊ ɖɔɖɔ nɛ tɩɖaɣnɩ wɛu ɛyaa nɩŋgbaaŋ taa ɛzɩ kɩfatʊ yɔ. Wondu teyaa panɛ pa-naanza pa-taa lɛ Lennon nɛ McCartney kɛ ɛyaa kpaɣa se mba lɩzɩna The Beatles nɛ eyaa kpakʊɣ po-wondu nɛ nɛ pamaazɩɣna nɛ poluki pɛ-ndʊ.
The Beatles kɛna keteŋga kpeekpe yɔɔ wondu teya mba pakɩlɩ pɛ-tɛ wondu tewu tatasɩ kɛ pɛtɩɣ yɔ. Mbʊ pʊyɔɔ yɔ EMI ñɩnaa nɛ pana se pɩnaɣ 1980 taa pɛpɛda CD waa pɩɖɛ ɛzɩ miliyaarɩ yɔ nɛ powolo [[Ɛɛndɩ]] pɩtalɩ ɛzɩ tam 78 yɔ. Pɩtalɩɣ nɛ sɔnɔ yɔ, wondu takayasɩ nzɩ pɛpɛda yɔ sɩɖɛ ɛzɩ miliyaarɩwaa naalɛ yɔ.
Po-wondu natʊyʊ payaɣ se ''Yesterday'' (pʋ-tɔbʋʋ se ''Ɖeɖe''), tɩtala ɛzɩ kutokiŋ niitozo yɔ, nɛ pañɩnaa nɛ pala akɔntanaa lɛ, pana se paɖu-tʊ radiyoonaa taa kpem kɛ keteŋa kpeekpe taa paa pɩkɩlɩ ɛzɩma yɔ tam kʊɖumbʊ efemiye taa. The Beatles waa panɛ, pɩpazaa nɛ pɩsɩna keteŋa kpeekpe kɛ kɛ-ɛsɩnda wobu nʊmɔʊ taa pɩlɩna tɔm pee wena peteɣ yɔ, po-wondu suu taa, pa-ñʊŋ taa maɣzɩm taa, pɔ-nɔsɩ taa leleŋ taa nɛ pɔ-lɔŋ sɩnɖɛ taa.
[[Catégorie:!Main category]]
[[Catégorie:Abalaa sɔsaa]]
[[Catégorie:Ɛyaa sɔsaa]]
[[Catégorie:Minziiki laɖaa]]
[[Catégorie:Yendu lubiyaa]]
[[Catégorie:Aŋgilitɛɛrɩ]]
74gvtvs3r72sw7qm81olrfznfubybu1
Thomas Alva Edison
0
1173
5724
5723
2017-06-24T00:09:06Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
5724
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Thomas Edison]]
1mwqraqrw0ymoi0migjep0l5fsbi0yn
Thérèse Avila tʋ
0
1176
13719
13279
2019-04-01T17:22:26Z
Gnangbade
58
photos
13719
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:François_Gérard_-_St_Theresa_(detail).jpg|vignette|François Gérard - St Theresa (detail)]]
[[Fichier:Peter_Paul_Rubens_138.jpg|vignette|Peter Paul Rubens 138]]
Palʊla Thérèse d'Ávila kɛ Gotarandura, [[Ɛsɩpaañɩ|Ɛsɩpañ]] ɛjaɖɛ taa, [[lakɩŋ fenaɣ]] 28 pɩnaɣ 1515 nɛ ɛsɩ Alba de Tormes ɖoŋgiye taa , Ɛsɩpañɩ peeɖe kɛ [[aloma fenaɣ]] 14-15 pɩnaɣ 1582. Thérèse d'Ávila kɛna cɔjɔ kɛkpɛyaɣ ŋga kasʊ Karmɛlɩwaa tɛ kpaaŋ taa lɛ, ɛñɔɔzɩ payɩ mbʊ pɩtaawɛɛ ɖeu camɩyɛ yɔ. Thérèse d'Ávila kɛna krɩstʊ mba tɛ sɔdʊ sɔsɔʊ nakʊyʊ.
Paɖʊ Thérèse d'Ávila kɛ ɛyaa kiɖeɖema pɩlɩʊ taa kɛ ɛ-sɩm wayɩ pɩnsɩ 40 taa, pʊtɔbʊʊ se pɩnaɣ 1622. Pɔtɔkɩo ɛ-kasandʊ kɛ paa pɩnaɣ ŋga lɛ kɛ-tɛ [[aloma fenaɣ]] kɩyakʊ 15 wiye. Ɛnʊ kɛŋna kacalaɣ cɔjɔ kɛkpeyaɣ halɩñɩŋa ŋga kɛkɛ katolika ŋgbɛyɛ taa mbʊ payaɣ se tɔkɩtɛɛrɩ yɔ.
Ɛ-sɩm wayɩ e-tomnaɣ laba kʊñɔŋ: paa mba pañɩnɩɣ se pepim-kɛ pɛtɛ. Ɖenɖe palʊla-ɩ yɔ, 'Áviɩla, peeɖe cɔjɔ kɛkpeyɩsɩ ñɩnɩɣ se pepimi-i peeɖe, ɛlɛ Alba de Tormes, ɖenɖe ɛsɩba yɔ, peeɖe ñɩmba ñaatisiɣ. Pɩnaɣ 1760 taa kɛ pakpaɣ ɛ-tɛ aɖakaɣ nɛ powana-kɛ Alba de Tormes. Ɛsɩpañɩ cɔɔcɩnaa sakɩyɛ taa, pasɩ e-tomnaɣ hɔɔlɩŋ nɩɩyɛ pazɩ pazɩ. thérèse ɖo sɩba pɩnaɣ 1527,pʊtɔbʊʊ se Thérèse kawɛna pɩnzɩ 12 yeke. Mbʊ kɩlɩna pɩɣa peɣlaɣ kɛnɛ nɛ kakpaɣ ka-tɩ nɛ kɛcɛlɛ Maria kelekeletʊ se ɛkɛ e-ɖo.
Ɛlɛ ɛkɔma nɛ ɛpaɣzɩ takayɩsɩ ndɩ ndɩ kalɩɣ yem lɛ, ɛsɔɔ fezuu kiɖeɖeu ŋgʊ kɩɩwɛ ɛ-taa nɛ kizeɣtu-i yɔ kɩ-yɔɔ. Ɛkɔma nɛ ɛpaɣzɩ yelɩɣ nɛ ɛ-taabalaa lɛ, pɩkɔɔ pɩɖʊzɩ-ɩ acɛya tɔm taa nɛ ɛɛwɛna pɩnzɩ 14 lɛ, ɛtɩlɩ abalʊ. Mbʊ yebina nɛ pɩla ɛzɩ ppiposina-i nɛ Ɛsɔ yɔ. Ɛ-caa na mbʊ lɛ, ɛkpeɣ lɩmaɣza se ewokina-i Santa María de Gracia kɛ Ávila pɩnaɣ 1531 taa. Thérèse tekizi se pʊyɔɔ ɛlɛ pɩɩcakɩ-ɩ camɩyɛ peeɖe mbʊ pʊyɔɔ yɔ, ɛ-ŋgbɛyɛ tɩnaa ɖɩɣna-ɩ lidiya hatʊ tiinau. Pɩwɛɛ mbʊ lɛ, ɛmaɣmaɣ ɛcɔŋna se liidiya fɛyɩna ɖɩcaɣyɛ ɛ-laŋɩyɛ taa, nɛ ɛwɛɛ pɩlɩʊ ŋgʊ kɩtaa pinaɣ pilim.
Ɛzɩma pɩcalaa nɛ Thérèse pɩsɩ cɔjɔ kɛkpɛyaɣ sɩŋŋŋ yɔ lɛ se, pɩkɔma lɛ pɩwɩ-ɩ siŋŋŋ nɛ ɛpɩsɩ ɛ-caa cɔlɔ. Ɛ-yɔɔ cɛba wayɩ lɛ, ɛ-caa wona-i ɛ-kɔɔ Marie de Cepeda cɔlɔ. Peeɖe ɛwɛɛ nɛ efemiye naɖɩyɛ ɛheyi ɛ-caa se ɛsɔɔla se ɛsʊʊ cɔjɔ kɛkpɛyɩsɩ pɩlɩʊ taa, ɛlɛ ɛtɛma naʊ se paa ɛ-caa eekizaa, ɛɛkɑɣ kitiu nɛ ɛ-wayɩ. Pɩla mbʊ ɖɔɖɔ. Ɛ-caa kizina-i mbʊ se pɩɩlakɩ-ɩ sɔnɔ nɛ cee.
[[Fichier:Josefa_de_Óbidos,_La_transverbération_de_Sainte_Thérèse_(1672).jpg|vignette|Josefa de Óbidos, La transverbération de Sainte Thérèse (1672)]]
Efemiye naɖɩyɛ yem ([[kamɩŋ fenaɣ]] 2 pɩnaɣ 1533 yaa 1535) kɛ Thérèse kʊyɩ ɛ-caa ɖɛɣa nɛ ewolo cɔjɔkɛkpɛyɩsɩ pɩlɩʊ taa kɛ Avila. Pɩlaba pɩnaɣ lɛ, ɛɖuu nɛ posu-i cɔjɔ kɛkpɛyɩsɩ toko. Ɛcaɣ peeɖe pɩnzɩ 27 nɛ ɛcɔŋna peeɖe tɛ paɣtʊ lɛ, pɩtacaɣ-ɩ camɩyɛ nɛ pɩwayɩ lɛ kɛ ɛkɔma ɛtʊʊzɩ-tʊ camɩyɛ. . Mbʊ piitukina ɛ-laŋiyɛ sɩŋŋŋ yɔ lɛ se, sakrɩmɩnɩʊ tɛɛ luŋgu efemiye naɖɩyɛ kɛ ɛna Yeesu kɛ sakrɩmɩnɩʊ taa nɛ ɛwɛɛ ɛnɩɣ sɩzɩŋ kɛ ɛyaa kɩwɛkɩm yɔɔ nɛ pɩlabɩ-ɩ pʊtrɔdɩyɛ.
[[Category:!Main category]]
eqdwdj6iqdcuzpt7cjl4987y4oa7lnt
Thérèse d'Ávila kiɖeɖeu (1515-1582)
0
1177
16393
5738
2023-05-09T03:43:20Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Thérèse Avila tʋ]]
16393
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Thérèse Avila tʋ]]
lewmqqpgb0kpkv06cr950lxxezid5oi
Thérèse de Lisieux (1873-1897)
0
1178
16394
5740
2023-05-09T03:43:30Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Thérèse Lisieux tʋ]]
16394
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Thérèse Lisieux tʋ]]
ktvcn80v3491oya7a4ejef329ja62ay
Thérèse Lisieux tʋ
0
1179
13283
11450
2019-01-10T20:46:32Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Thérèse de Lisieux]] ñɩŋgʋ nɛ [[Thérèse Lisieux tʋ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : traduction française
11450
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Therese_Lisieux.JPG|vignette|Therese Lisieux]]
Palʊla Thérèse de Lisieux kɛ [[Fransɩɩ|Fransɩ]] ɛjaɖɛ taa egeetiye nɖi payaɣ-ɖɩ se Orini yɔ ɖɩ-taa kɛ kɔlaɣ fenaɣ naalɛ pɩnaɣ 1873 nɛ ɛsɩ ɛjaɖɛ nɖi ɖi-taa kɛ Lisieux [[salaŋ fenaɣ]] 30 pɩnaɣ 1897. Ɛkɛna cɔjɔkɛkpɛyaɣ nakayɩ kɛ Karmɛlɩ pɩlɩʊ taa. Payaɣ-ɩ nɛ hɩla ndɩ ndɩ: Marie-Françoise Thérèse Martin (ɛ-ɖɩɣa hɩɖɛ kɛlɛ), sœur Thérèse de l’Enfant-Jésus yaa Sainte-Face, sainte Thérèse de l’Enfant-Jésus yaa Thérèse cikpelu.
[[Fichier:St_Thérèse_de_Lisieux_(19705630879).jpg|vignette|St Thérèse de Lisieux (19705630879)]]
Palʊla Marie-Françoise-Thérèse Martin nɛ pɩla kɩyakɩŋ naalɛ lɛ, pacaŋ pɔsɔ-ɩ ɛsɔ-tɛ lɩm kɛ Ɛsɔ kpaaŋ ŋgʊ payaɣ-kʊ se Notre-Dame d'Alençon kpaaŋ taa. Ɛ-tɛ kpaŋkpamɩŋ kɔyɔ: Paul Boul nɛ ɛ-kɔ sɔsɔ Maria; patɩŋa paawɛna pɩnzɩ 13. [[Lakɩŋ fenaɣ]] taa, ɛlakaɣ fenasɩ naalɛ lɛ, ecoɖa sɩm nɛ ɛ-ñɩma kpaɣ-ɩ nɛ paɖʊzɩ halʊ nɔɔyʊ nesi tɛɛ nɛ ɛcɔŋna ɛ-yɔɔ. Ɛ-yɔɔ kɔma pɩcɛ nɛ pekpena-i ɛ-tɛ pɩnaɣ 1874 lɛ, ɛ-ñɩma taa la leleŋ pɩŋŋ. Ɛɛwɛ lɔŋ camɩyɛ ɛlɛ ɛwilaɣ yem yem.
Pɩɣa kɛnɛ kɛɛ mbʊ nɛ kana ka-ñama pɔɖɔŋ Ɛsɔ paɣtʊ yɔɔ wɩsɩ nɛ ɖoo. Ɛ-ñɩma sɔɔla ɛyaa tɩŋa pɩtakazɩ nɔɔyʊ. Thérèse paɣlɩʊ nɛ tisim kpaɣ ɖoŋ nɛ ɛñɩnɩɣ kpem se mbʊ ɛlakɩ yɔ pɩmʊna Yeesu. Efemiye naɖɩyɛ kpem lɛ, eheyi e-ɖoo se ɛsɩ mbʊ pʊ-yɔɔ yɔ ɛñɩnɩɣ se ewolo nɛ ɛhɛzɩ kopoyaɣ taa kɛ ɛsɔtaa. Mbʊ pʊ-yɔɔ yɔ, e-ɖoo kaawɛna hɩɖɛ kʊdɔŋ nɛ ɛkɩlɩɣ nɩʊ siziŋ. Ɛyaa sakɩyɛ kpaɣ Thérèse de Lisieux se ɛkɛna pa-mʊntʊsʊ nɛ pɔ-yɔɔ kandɩyʊ kɩpaɣlʊ cɔlɔ. Ɛpɩsa kiɖeɖeu yaa panaa se ɛkɛ kiɖeɖeu kɛ pɩnaɣ [[1925]] nɛ pakpaɣ-ɩ se ɛkɛna tiyu tɛ kiɖeɖeu ɛna [[Jeanne d'Arc]].
Payaɣ Thérèse caa se Louis nɛ e-doo Louis Martin. E-ɖoo siba lɛ ɛɛwɛna pɩnzɩ naanza nɛ fenasɩ loɖo. Pɩɣa kɛnɛ kɔ-kɔɔnaa, Maria nɛ Paulina pɔɖɔkɩna-kɛ nɛ pakazɩ ɖama. Piteleɖi lɛ, pasʊʊ Karmɛlɩ de Lisieux nɛ peyele pɩɣa yeke. Mbʊ yebina nɛ pitɔzɩɣ-kɛ po-ɖoo sɩm wɩzasɩ. Kpaagba mbʊ lɛ, ɛ-sɔɔlɩm se ɛsʊʊ cɔjɔkɛkpɛyɩsɩ taa tɛzɩ kpaʊ ɖoŋ nɛ ɛɖɔ nɔmɔʊ kiɖeɖeu nakʊyʊ nɛ ewolo [[Room]] se ɛpɔzɩ nɔmɔʊ nɛ ɛsʊʊ Karmɛlɩ. Ɛzɩma ɛtaatalɩ se ɛsʊʊ peeɖe lɛ, Papa kizina-i. Ɛsʊwaɣ Karmɛlɩ lɛ, ɛɛwɛna pɩnsɩ 15. Pɩnzɩ nakʊ
[[Fichier:Saint_Peter_Catholic_Church_(Millersburg,_Ohio)_-_stained_glass,_St._Thérèse_de_Lisieux_-_detail.jpg|vignette|Saint Peter Catholic Church (Millersburg, Ohio) - stained glass, St. Thérèse de Lisieux - detail]]
wayɩ lɛ, ɛsɩbɩna kpeziwɩlaɣ.
[[Category:!Main category]]
dq12gtkqg7rga8upfmgmc4zc8wv7m8z
Tii
0
1180
14556
14390
2020-03-30T20:01:42Z
186.143.163.39
14556
wikitext
text/x-wiki
[[File:Teestrauch Detail.jpg|thumb|Teestrauch Detail]]
Tii kɛ sɔzɩŋ sʊlʊm mbʊ palaba-pʊ nɛ tii tɩŋ hatʊ yɔ. Pɩkɛ cɔkɔyɛ ndɩ ɖɩ-hatʊ wɛ kpɩzɩŋ yɔ nɛ ɖɩlɩna [[Aazii tɛtʋ wandamm|Azii]] ɛjaɖɛ taa. Papɩzɩɣ pɔñɔɔ-kʊ nɛ miŋ yaa niikaɣ. Kɩ-taa wɛ epikalokatesiini nɛ kalatɩ nɛ tiiyaniini nɛ kɔfɩ nɛ tii tɛ nɩm. Pɔsɔɔlɩ-kʊ kɩ-leleŋ yɔ nɛ mbʊ kɩwɛ wazaɣ siŋ kɛ ɖoŋ hɔɔlʊʊ taa nɛ ɖɔɖɔ alaafɩya hɔɔlʊʊ taa kɔzɩ kɔzɩ tɩŋ hatʊ sɛmɩŋ tɛ tii.
[[File:World Map Tea Production.svg|thumb|Pays qui produisent le thé]]
Tii tɛ lɛ Yunnan pʊŋ taa ɖenɖe paasɩma-kʊ ɖooo canaʊ taa yɔ. Kɩyɛlɩ wɩsɩ ɖooo hayɩ kiŋ taa pʊcɔ kɩtalɩ Erɔpʊ ajɛyaa taa kpaɣɖʊ 16 alɩwaatʊ taa pɩtɩŋna Pɔrɩtɩkɛ taɖɩyɛ laɖaa yɔ. Britaniiki mba paazɩ-kʊ hayʊ [[Ɛɛndɩ]] ɛjaɖɛ taa kpaɣɖʊ 19 alɩwaatʊ taa ŋgʊ Fransɩɩ mba nɛ-paɣzɩɣ-kʊ hayʊ [[Indonezi (Indonesie)|Indosiini]] ɛjaɖɛ nɛ Neeyerɩlandɛ waa nɛ-hayʊ-kʊ [[Indonezi (Indonesie)|Indosiini]] ɛjaɖɛ taa.
[[File:Twinings_Gunpowder_tea_in_tin.jpg|thumb|Twinings Gunpowder tea in tin]]
Tii walɩɣ kedeŋga kpeekpe taa kpem nɛ kɩpɩsɩ sɔnɔɔ sʊlʊm mbʊ pakɩlɩɣ-pʊ paale kɛ lɩm wayɩ. Tii naa mba pɔɖɔɔ piŋ ɛjaɖɛ pɩlɩna tɛtʊ cɔlɔ nɛ kɩ-hayɩyaa cɔlɔ ɖɔɖɔ nɛ ɛzɩma pahayʊʊ-kʊ yɔ nɛ ɛzɩma pakpakʊʊ-kʊ hayɩm taa lɛ, pɔjɔŋna kʊ-yɔɔ yɔ. Nɛ pɩtɛ wɛtʊ ndʊ tɩyeba se ɖɩwɛna tii naa sakɩyɛ sɛmɩŋ ndɩ ndɩ taa. Kpɛdɩŋ pindim nɛ tɩŋ hatʊ sɛmɩŋ nɛ caʊʊ sɛmɩŋ nɛ kʊhʊlʊmɩŋ ŋgʊ wɛtʊ lɛɛtʊ yeki se patɩlɩ kɩ-leeleŋ nɛ kɩ-maɣmaɣ kɩwɛtʊ.
[[File:Nice Cup of Tea.jpg|thumb|Nice Cup of Tea]]
Tii ŋgʊ kɩ-tɛ tɩzʊʊ wɛna wɛtʊ ndɩ ndɩ ɖɔɖɔ. Nabʊyʊ taa paɖʊʊ naalɩm nɛ pesidi nɛ sikiri Kewiyaɣ Ɛjaɖɛ taa. Patɩzɩ pɩ-leɖi nɛ pozoki yɛɖɛ yɛɖɛ waa kɛ [[Moŋgolii]] ɛjaɖɛ taa. Magrɛbɩ ajɛyaa taa lɛ palakɩ-kʊ nɛ mantɩɩ (menthe) tɩŋ, mbʊ ɖɔɖɔ palakɩ-kʊ Afrika Wɩsɩ Ɖɩɖʊyɛ taa. [[Ɛɛndɩ]] ɛjaɖɛ taa lɛ, patɩzɩɣ nɛ paɖʊʊ yɛɖɛ yɛɖɛ waa nɛ naalɩm nɛ patɩzʊʊ-kʊ tii ñanzɩ cikpesi taa.
[[File:Moroccian_Tea_Kit.jpg|thumb|Moroccan tea kit]]
Tii tɩŋ (Camellia sinensis) kɛ cɔkɔyɛ ndɩ ɖɩlɩna Wɩsɩ Ɖɩlɩyɛ taa ɖooo hayi kiŋ taa yɔ kɛ tii tɩmʊʊ liɖe taa. Tii ŋgʊ lɛ, kɩwɛ tɔm nabutozo taa ɛjaɖɛ yɔɔ cɩna Camellia sinensis assamica (Asam) nɛ Camellia sinensis sinensis (Yunnan) nɛ Camellia sinensis cambodiensis. Ajɛya wena akɩlɩɣ-kʊ hayʊʊ yɔ a-na yɔ, [[Siini (Chine)|Siini]] nɛ [[Ɛɛndɩ]] nɛ [[Sriilanka]] nɛ [[Fɩyɛtɩnaam (Viêtnam)|Fɩyɛtɩnaam]] nɛ [[Tayɩwanɩ]] nɛ [[Japɔŋ (Japon)|Japɔŋ]] nɛ [[Nepaalɩ (Népal)|Nepaalɩ]] nɛ [[Tuurkii (Turquie)|Tuurkii]] nɛ [[Keniya]] nɛ [[Tanzani (Tanzanie)|Tanzani]]. Ɖɩtɔɔzʊʊ se [[Sriilanka]] nɛ [[Tayɩwanɩ]] tii mbʊ yɔ pɛpɛɖɩɣ-kʊ nɛ canaʊ hɩla nɛ payaɣ se Ceylan et Formose.
{| class="wikitable sortable"
|-
!Rank!!Country!!2008!!2009!!2010!!2011
!2012
!2013
|-
| 1 || style="text-align:left;"|[[Siini]]|| align="right" |{{formatnum:1257600}}||align="right"|{{formatnum:1359000}}||align="right"|{{formatnum:1450000}}||align="right"|{{formatnum:1623000}}||align="right"|{{formatnum:1804655}}||align="right"|{{formatnum:1939457}}
|-
| 2 || style="text-align:left;"|[[Ɛndɩ]]|| align="right" |{{formatnum:987000}}||align="right"|{{formatnum:972700}}||align="right"|{{formatnum:991180}}||align="right"|{{formatnum:1063500}}||align="right"|{{formatnum:1135070}}||align="right"|{{formatnum:1208780}}
|-
| 3 || style="text-align:left;"|[[Keniya]]|| align="right" |{{formatnum:345800}}||align="right"|{{formatnum:314100}}||align="right"|{{formatnum:399000}}||align="right"|{{formatnum:377912}}||align="right"|{{formatnum:369400}}||align="right"|{{formatnum:432400}}
|-
| 4 || style="text-align:left;"|[[Sriilanka]]|| align="right" |{{formatnum:318700}}||align="right"|{{formatnum:290000}}||align="right"|{{formatnum:282300}}||align="right"|{{formatnum:327500}}||align="right"|{{formatnum:330000}}||align="right"|{{formatnum:340230}}
|-
| 5 || style="text-align:left;"|[[Fɩyɛtɩnaam|Fiyɛtɩnaam]]|| align="right" |{{formatnum:173500}}||align="right"|{{formatnum:185700}}||align="right"|{{formatnum:198466}}||align="right"|{{formatnum:206600}}||align="right"|{{formatnum:216900}}||align="right"|{{formatnum:214300}}
|-
|6|| style="text-align:left;" |[[Tuurkii]]|| align="right" |{{formatnum:198046}}|| align="right" |{{formatnum:198601}}|| align="right" |{{formatnum: 235000}}|| align="right" |{{formatnum:221600}}|| align="right" |{{formatnum:225000}}|| align="right" |{{formatnum:212,400}}
|-
| 7 || style="text-align:left;"|[[Iranɩ (Iran)|Iran]]|| align="right" |{{formatnum:165717}}||align="right"|{{formatnum:165717}}||align="right"|{{formatnum:165717}}||align="right"|{{formatnum:162517}}||align="right"|{{formatnum:158000}}||align="right"|{{formatnum:160000}}
|-
| 8 || style="text-align:left;"|[[Ɛndonezi|Ɛndonɛzɩ]]|| align="right" |{{formatnum:150851}}||align="right"|{{formatnum:146440}}||align="right"|{{formatnum:150000}}||align="right"|{{formatnum:142400}}||align="right"|{{formatnum:143400}}||align="right"|{{formatnum:148100}}
|-
| 9 || style="text-align:left;"|[[Arzantiini]]|| align="right" |{{formatnum:80142}}||align="right"|{{formatnum:71715}}||align="right"|{{formatnum:88574}}||align="right"|{{formatnum:96572}}||align="right"|{{formatnum:82813}}||align="right"|{{formatnum:105000}}
|-
| 10 || style="text-align:left;"|[[Sapɔŋ]]|| align="right" |{{formatnum:96500}}||align="right"|{{formatnum:86000}}||align="right"|{{formatnum:85000}}||align="right"|{{formatnum:82100}}||align="right"|{{formatnum:85900}}||align="right"|{{formatnum:84800}}
|- class="sortbottom"
!Total!!''Monde entier''!!{{formatnum:4211397}}!!{{formatnum:4242280}}!!{{formatnum:4518060}}!!{{formatnum:4321011}}!!{{formatnum:5034968}}!!{{formatnum:5345523}}
|}
==Dubi kuma ==
* [[Kɔfɩ]]
* [[Matte]]
[[Category:!Main category]]
[[Category:Sʋlʋm]]
9tgzkln63aewofnsxkng7mon80775mc
Tiibaa
0
1181
12609
12608
2018-05-05T16:06:53Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Tiibaa (Tuba)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Tiibaa]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Traduction française supprimée
12609
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Tuba_25J_Conn_BBb.jpg|vignette|Tuba 25J Conn BBb]]
Tiibaa kɛna [[minziiki]] wonuu kɩhʋlʋʋ. Ɖɩcɔna kɔyɔ ɖɩnaɣ size kɩwɛɛ hɔʋʋ yaa kɩhɔʋʋ kɛlɛ kuwiviɖi hɔʋʋ. Ɛsɩma ɛnʋzɩ ɛ-saɣʋʋ wɛ ndɩ nɛ ɛ-wɛtʋ wɛ ɖɔɖɔ ndɩ yɔɔ lɛ, ɛ-kɛ kuwiviɖi hɔʋʋ cikpeluu tʋ. Tom piye tiibaa ɖɩnɛ, ɖikiɖe keɣke lɩna [[Latɛŋ kʊnʊŋ|Laatɩnɩ kʋnʋŋ]] taa kɛnɛ. Wɛɛ wɛɛ ɖoomuu n̄ʋʋ ŋgʋ kɩ-taa lɛ, tiibaa kaɣkɛ ŋgandɩyɛ sʋsɔyɛ siŋŋ.
Ŋna-ɖɩ ndɔ, ŋna size ɖɩ-kotaa. Nɛ palakɩna-ɖɩ kpem yaa pa-hʋlʋʋ ɖɩ-kpem kɛ sɔɔjanaa pɩlʋʋ taa. Kɛlɛm kɛlɛm yɔɔ hɩla ɖɩmayɛ ɖɩɖʋyɛ tɛ hɔlʋʋ taa lɛ, «tiibaa» wonuu minziiki n̄ɩŋgʋ kʋnɛ, ki-kpeluu kɩ-taa kɛ sɔnɔ alɩwaatʋ tʋnɛ tɩ-taa kɛ soo wonduu ndɩ ndɩ.
[[Fichier:Picswiss_BL-47-21.jpg|vignette|Picswiss BL-47-21]]
Ɛlɛ tɩ-wɛna tʋkaɣ ɖɔɖɔ nɛ patɩlɩɣna tʋ camɩyɛ, yaa papazɩɣ pasɩŋ-tʋ lɔŋ tɩ-mabʋʋ taa yaa tɩ-tɛyɩtʋ taa. Yʋsaɣ keɣleee naʋʋ kɩjaʋ yɔɔ kɩmaɣzɩnaʋ kpɩtɩna labʋtʋ ndʋ tɩ-taatɩ caɣʋ ɖoo kiɖe tɛɛ yɔ. Tiibaa lubutu lɩna yekuyu nɔɔyʋʋ cɔlɔ. Wɛtʋ lɛɛɣzɩtʋ hɔlʋʋ taa lɛ, wonuu kʋnɛ kɩ-hɔʋʋ [[kwivri]] kɛ kɔɔnɔɔ n̄ɩŋgʋ kpaɖʋ 19 kʋnɛ taa.
Pɩ-kpaʋ nɛ ɛzɩ pɩnaɣ 1835 taa lɛ, ɖa-caa Wieprecht, weyi ɛ-kɛkɛ minziiki wondu tʋmɩyɛ yɔɔ cɔnayʋ sʋsɔ kɛ Prussie ɛjaɖɛ taa yɔ, ɛpɔzaɣ tamaɣ lɩzʋyʋ caama tʋ ɖa-caa sʋsɔ Johann Gottfried Moritz size ɛlabɩ tʋmɩyɛ naɖɩ.
Tʋmɩyɛ nɖɩ yɔ size ɛcɔlɩ minziiki wondu ndʋ palaba kuwiviɖi yɔ camɩyɛ pa ndʋ lɛ ti-wilitu yaa ti-tilitu taa. Nɛ paɣ pɩla ɛzɩma yɔ, paɣbɩzɩ pɛwɛna tʋkaɣ kɩpaŋga nakayɩ kɛ wilitu yaa tilitu taa. Nɛ tɩ-tɛ tɩ-wɛna ɖɔɖɔ matʋ kʋyʋmtʋ tɩ-kɛnayʋ taa.
[[Fichier:Tuba_range.svg|vignette|Tuba range]]
Hɔlʋʋ lɛɣkʋ taa ɖɔɖɔ lɛ, ɖɩnaɣ size, pɩɩwɛ ɖɔɖɔ se sʋsɔ ɖa-caa W. Schuster ɛ-cɔlɩ pɩkpaɣʋ nɛ ɛzɩ pɩnaɣ 1830 nɛ 1835 mbɩyɔ kɛ tiibaa ŋgʋ kɩwɛna kɔŋgɔŋ cikpeŋ naadozo yɔ. Ɖɩtaasɔ ɖɔɖɔ size soo wondu luɖu wɛna wɛtʋ ndɩ ndɩ lɛɣtʋ ndʋ tɩ-pɩzɩɣ tɩsɩna ɖɔɖɔ nɛ lubutu nʋmɔʋ taa yɔ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Minziiki]]
[[Category:Minziiki wondu]]
83ascm7xtuakn26je5sf03ak7825dud
Tiibaa (tuba)
0
1182
16396
5755
2023-05-09T03:43:50Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Tiibaa]]
16396
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Tiibaa]]
pwczlrgh68sp3mgxat0vbdh5fywij89
Timbaalɩ
0
1183
13227
11103
2018-12-26T11:25:59Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Timbaalɩ (Timbale)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Timbaalɩ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suprresion traduction française
11103
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Timpanist_135_(13513804915).jpg|vignette|Timpanist 135 (13513804915)]]
[[Fichier:Timpanist_069_(20742047478).jpg|vignette|Timpanist 069 (20742047478)]]
Timbaalɩ waa kɛna [[minziiki]] wondu. Minziiki wonuu Timbaalɩ kʋnɛ, kɩkɛ kɩ-mabʋʋ kɛnɛ. Tɩʋ tiku pasaɣ nɛ pɩbɩsɩ wonuu ŋgʋ, pʋtɔbʋ size tɩʋ tiku palakɩna kʋ. Nɛ pabama kʋyɔ kuwiviɖi tɔnʋʋ. Minziiki wonuu Timbaalɩ kʋnɛ, kɩ-maɖʋ makɩ kɩ-tɔnʋʋ yɔ nɛ ɖaʋ cikpeluu. Timbaalɩ maɖʋ paya size Timbaalɩye.
Timbaalɩ waa wɛtʋ siŋŋ kɛlɛ size, pabɩzʋʋ pɛkpɛdʋ wilitu yaa tilitu nɛ pɩnɩɣ ɖoŋ sʋsɔŋ camɩyɛ. Naŋgbaŋgaɣ kɩsanaʋ yaa n̄ɩmɩyɛ kʋtʋlɩyɛ sɩɣ-nɩʋnaʋ nɛ wiluu yaa tiluu lɩʋ camɩyɛ. Naŋgbaŋgaɣ kɩsanaʋ ŋga ka-sɩʋnana nɛ kekeɖii wɛtʋ kɩwɛʋʋ tɔnʋʋ pɩzɩ pɩkpa yaa pitii.
Pɩlakɩ ɖɔɖɔ size pi-ɖoŋ ɛwɛna waɖɛ tilitu yaa wilitu ndu Timbaalɩ cɛlʋʋ yɔ. Pa Timbaalɩ ŋgʋ lɛ, kɩ-wɛna hɛkʋʋ taa faɣʋʋ cɛŋga ndɩ ŋga. Nɛ ŋga lakɩna nɛ ɛyʋ yaa maɖʋʋ pɩzɩɣ ehiku suye sʋsɔyɛ nɖɩ ɖɩ-ɖalayɔ. Timbaalɩ tʋ pɩzɩɣ ɛlɛzɩ pʋpʋtaa kɛ pazɩ kɩmamam lɔŋ lɔŋ mbʋ. Peeɖe lɛ ɛcɛyʋ ɛ-tɩ nɛ lɔŋ lɔŋ mbʋ ɖɔɖɔ lɛ ɛmakɩ Timbaalɩ ŋgʋ nɛ lɛkʋ alɩwaatʋ kʋɖʋm trʋ taa.
[[Fichier:160223-N-NW255-027_1_(25219144936).jpg|vignette|160223-N-NW255-027 1 (25219144936)]]
Kpakpa mbʋ taa ɖɔɖɔ kɛ ɛn̄ɔzʋʋ pazɩ kɩmamam naŋgbaŋga ŋgʋ ŋgʋ kɩ-kɔŋ yɔ. Ɛzɩ paɣtɩ kpaɣʋ yɛ se sɔɔjana soo yɔ (pamakɩ yɛ [[Tuurkii]] ɛjaɖɛ taa kɛ you wonuu tɛ taa tɔʋʋ sɛɣtʋ ɖeɖe). Timbaalɩ minziiki wonuu kɩmabʋʋ kʋnɛ, pɩsa mʋsɩ tɩna ɖɩjaɣyɛ taa wonuu pikpaɣʋ nɛ kpaɖʋ 17 yɔ. Palakɩna wonuu kʋnɛ kpem kɛ sɔnzɩ n̄ɔɔzɩtʋ ndɩ ndɩ taa.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Minziiki]]
[[Category:Minziiki wondu]]
oeaui5erqj7z1uaycb81h6hjbin1x2d
Tisuu you (Croisades)
0
1184
13718
10308
2019-04-01T17:19:51Z
Gnangbade
58
photos
13718
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Jacques_de_Molay_Grand_Maitre_de_l_Ordre_du_Temple_prend_Jerusalem_1299_detail_flag_corr.jpg|vignette|Jacques de Molay Grand Maitre de l Ordre du Temple prend Jerusalem 1299 detail flag corr]]
Tisuu yotu kɛ Alɩwaatʊ kɩmaɣnatʊ taa pɩkɛ kɩgbalaŋ ŋgʊ kɩ-taa ɛyaa ɖɔkʊʊ you wonduu. You ŋgʊ papa haɣna nɔɔ nɛ Ɛsɔ tɔm heyiyu sɔsɔ weyi ɛlɩna Wɩsɩ Ɖɩɖʊyɛ Krɩstʊ mba taa yɔ ɛzɩ Bernard Clairvaux tʊ, yaa kewiyaɣ ñʊʊtʊ sɔsɔ ɛzɩ [[Empereur Frédéric Barberousse|Frédéric Barberousse]]. Palakaɣ you ŋgʊ se pɩsa nɛ pehiɣ pasʊʊ Krɩstʊ kɩgbalaŋ lonaa tɛtʊ kiɖeɖetʊ taa. Abasidi Arabɩ ɛyaa hana waɖɛ ndɩ ɛlɛ, [[Tuurkii|Turiki]] Seldjoucide mba ɖaŋgɩ tʊ pɩnaɣ 1071 alɩwaatʊ taa nɛ pamʊ Arabɩ ɛyaa cɔlɔ kɛ [[Jeruzalɛm|Jerusalem]].
[[Fichier:Siege_of_Zadar.jpg|vignette|Siege of Zadar]]
Tɩpaɣzɩna pɩnaɣ 1095 alɩwaatʊ taa, nɛ petisuu Pɩzansɩ wɩyaʊ sɔsɔ lɩmaɣzɩyɛ kɩɖɩzɩyɛ pɩlɩna Turiki ɛyaa yɔɔ. Pɩzantɛ ɛyaa yɔɔdʊʊ [[Krɛsɩ kɩbɩnʊʊ kʊnʊŋ|Krɛkɩ kʊnʊŋ]], paakɛ Krɩstʊ mba ɛlɛ, kpaɣna ɖooo pɩnaɣ 1054 patʊʊ patɩ nɛ [[Room]] ɛyaa (siɣu siɣu tɩnaa pɩtɛkɛ Room Katoliki ɛyaa). Tisiɣ yotuwabɩtʊ takpaɣ alɩwaatʊ pɩɖalɩ nɛ pata tafɛyɩ leleŋ nɛ Saladin lɩmaɣzɩyɛ mbʊ se ɛɖana ɛ-tɩ cɛyʊʊ nɛ ɛha waɖɛ kɩgbalaŋ yɔ, ŋgʊ mba paawɛ lonaa taa yɔ taasɔɔlɩ mbʊ nɛ pacaazɩ Pɩzantɛ ɛyaa nɛ paatasɩɣ-wɛ sɩnaʊ.
Sɔnzɩ tɛ tɔmpiye taa yɔkʊʊ tɛ lɛ, ndɩ pɔɖɔka pɩlɩna lɩmaɣzɩyɛ ndɩ ɖɩyɔɔ yɔ, kpɛndɩna pɩnzɩ 1095-1291 tɛ alɩwaatʊ pɩtɩŋna Epɩsɩkɔpʊ waa kedɩɣza kɛ Clermont alɩwaatʊ ndʊ pamʊ Johanɛsɩ Arc kiɖeɖeʊ ñɩnʊ yɔ, nɛ ɛsɩɣna nɔmɔŋ wobu tɛtʊ kiɖeɖetʊ taa yɔ. Natʊ lɛɛtʊ ñawalɩ pɩtalɩ Lépante you (pɩnaɣ 1571 taa) pɩkpɛndɩna [[Ɛsɩpaañɩ|Ɛsɩpañɔlɩ]] Reconquista ŋgʊ nɛ mba petitisi Ɛsɔ yɔɔ yɔ tɛ yoŋ tɩŋga.
[[Fichier:Last_Crusader.jpg|vignette|Last Crusader]]
Kajalaɣ tisiɣ yotupazɩna pɩnaɣ 1096 taa pɩnɛ kɩgbalaŋ naŋgbanzɩ tɩnaa kpaɖaŋ kpaɖaŋ se papɩzɩ paɖanɩ mʊʊ pɛ-tɛtʊ ndʊ paalesa alɩwaatʊ ndʊ arabɩ mba walaɣ ajɛyɛ taa yɔ kpaɣɖʊ 9. Mbʊ lɛ Jerusalem pɩsa kɩgbalaŋ tɛtʊ. Mbʊ tɩna nɛ paɖʊ Latɛŋ Ajɛyɛ Wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa ñɩna kiɖe, nɛ a-yɔɔ lʊbɩyɛ tɩna tisuu yoŋ lʊbɛ kajalaɣ nɩŋ, pɩnzɩ 1147-1291.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Caanaʋ tɔm]]
[[Category:Yoŋ]]
r5e385ns9e7x5ijrne934fbg7b6pjeq
Tisuu you (les croisades)
0
1185
5765
5764
2017-06-24T00:09:07Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
5765
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Tisuu you (Croisades)]]
bn9qofgq89j5w7u0eiwf7vpk3dqv4o9
Tiyamaɣ
0
1186
14224
14170
2019-05-06T08:18:26Z
Hugo.arg
49
Annulation des modifications 14170 de [[Special:Contributions/76.21.114.155|76.21.114.155]] ([[User talk:76.21.114.155|discussion]])
14224
wikitext
text/x-wiki
[[File:Brillanten.jpg|thumb|Brillanten]]
Mbʊ payaɣ se tiyamaɣ yɔ, pɩkɛ ñɩɣlɩm tɛtʊ. [[Karɩbɔnɩ]] nɛ mamatina nɛ lɔnsdaleyiti (lonsdaléite) pɛwɛ tiyamaɣ taa. Mbʊ payaɣ se alotrɔpʊ yɔ pɩwɛ tiyamaɣ taa ɖɔɖɔ nɛ kɩlakɩ nɛ ɖɔmbɛ wɛɣ tiyamaɣ taa. Ñɩɣlɩm wondu tɩŋa taa lɛ, tiyamaɣ kɩlɩnɖoŋ.
[[File:Diamond.jpg|thumb|Tiyamaɣ]]
==Tɔmpiye «diamant» ɖɩlɩyɛ==
Pɩ-tɛɛ [[Latɛŋ kʊnʊŋ]] taa lɛ, payaɣ sz «diamas, -anti ». Nɔɔ kʊhɔmaɣ masɩ loniye cɔlɔ pɩlɩnaa nɛ pɩpɩsɩ tɔmpiye «aimant». Ɖooo lɔŋ lɛ, tɔmpiye aimant tɔbʊʊ se ñɩɣlɩm wonuu ŋgʊ kɩkɩlɩ ɖoŋ kpem yɔ. Pʊwayɩ lɛ, payaɣ wonuu ŋgʊ kɩwɛ ɖoŋ yɔ ɖɔɖɔ se «aimant». Mbʊ labɩna nɛ payaɣ ñɩɣtʊ hɔm pɩyɛ se «aimant». [[Krɛsɩ kɩbɩnʊʊ kʊnʊŋ]] yebina nɛ tɔmpe wena apaɣzɩɣna «dia» yɔ, apɩsɩ «diamant». Krɛɛkɩ kʊnʊŋ taa lɛ, payaɣ tiyamaɣ se «adamas». Tɔmpiye adamas lɩnɩ tɔmpiye «adamastos» cɔlɔ. Tɔmpiye adamastos tɔbʊʊ nɛ Krɛɛkɩ kʊnʊŋ taa se mbʊ pɩɩcɩɣyɩɣ yɔ, mbʊ pʊwɛ ɖoŋ kamaɣ fɛyɩ yɔ.
[[File:Rough diamond.jpg|thumb|Rough diamond]]
Payaa tɔm piye adamastos kɔyɔ, ɛyʊ maɣzɩɣ kpaakpaa mbʊ pɩkɩlɩ ɖoŋ kpem yɔ pʊ-yɔɔ. Pʊwayɩ pakpaɣ ñɩɣtʊ ndʊ tɩkɩlɩ ɖoŋ kpem yɔ nɛ payaɣ-tʊ se diamant. Ñɩɣtʊ ndʊ pakpakɩɣ nɛ poluki hɔzɩŋ sɔsɔŋ nɛ agɔlɩma wondu ndɩ ndɩ. Agɔlɩma ana a-ɖeke koŋ asɩmna ɛzɩma palakɩ nɛ pɔñɔɔzʊʊ nɛ pʊcɔ poluki po-wondu yɔ. Ɛgɔlɩmɩyɛ nɖɩ payaɣ se Héraclès yɔ, tiyamaɣ polubina e-kokoɖe. Tiyamaɣ ɖɔɖɔ polubina ɛgɔlɩmɩyɛ nɖɩ payaɣ se Cronos yɔ ɖi-loozo. Ŋgʊ polubina ɛgɔlɩmɩyɛ ndɩ payaɣ se Æétès yɔ ɖɩ-ñɩɣyʊʊ kɩhayɩnaʊ. Ŋgʊ ɖɔɖɔ polubina ɛgɔlɩmɩyɛ nɖɩ payaɣ se Prométhée yɔ ɖɩ-kpasɩ.
[[File:Diamond blade very macro.jpg|thumb|Diamond blade very macro]]
[[Category:!Main category]]
[[Category:ñɩɣlɩm pɩyɛ]]
[[Category:Wondu]]
mf9ce1kcqh8fxfpzdm5f3cni062ddrh
Todoma
0
1187
9325
8965
2017-10-29T16:16:40Z
Atticmaker
127
Category Added
9325
wikitext
text/x-wiki
[[File:000 1333 Dodoma Cathedral.JPG|thumb|250px|Todoma]]
'''Todoma''' kɛna [[Tanzani]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ sʊzɔtʊ nɛ tɛtʊ ndʊ tɩ-walanzɩ landammm taa maɣna kilomɛtanaa 2 576. Pɩnaɣ 2012 taa pakalɩ kɩkalʊ tɛtʊ ndʊ tɩ-taa lɛ, pɛkpɛdɩ ɛyaa 410 956. Todoma wɛ Tanzani ɛjaɖɛ hɛkʊ taa ɖeyi ɖeyi nɛ peeɖe haɖaa hayʊ sona, tɔɔnasɩ nzɩ sɩ wɛ pee ndɩ ndɩ yɔ, anasayɩ kpaakpa wɛ ɖɔɖɔ pɩnɛ kɔfɩ, taba nɛ tii. Tɛtʊ sʊzɔtʊ ndʊ tɩ-taa mba pɔɖɔʊ ɖɔɖɛ ndɩ ndɩɛzɩ heŋ, pʊŋ, naŋ ɖɔɖɔ yɔ pɛwɛ.
Ɖooo lɛ, Tarɛsɩ-Salam kaakɛŋna Tanzani ɛjaɖɛ taa tɛtʊ sʊzɔtʊ nɛ pɩnaɣ 1970 kɛ komina pɩsɩna tɛtʊ sʊzɔtʊ ndʊ kɛ Todom ñɩndʊ taa. Pɩlaba mbʊ lɛ, pakpaɣ paɣtʊ lɩzɩya kpelaɣ nɛ powona-kɛ Todoma peeeɖe ɛlɛ tʊma sɔsɔna nayɩ ndɩ ndɩ wɛ ɖɔɖɔ Tarɛsɩ-Salam peeɖe ɖɔɖɔ mbʊ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ tɛtʊ natʊlɛ natʊyʊ kɩlɩna paɣlʊ nɛ ɖʊ lɛ Tarɛsɩ-Salam nɛ Urusa.
Todoma nɛ Tarɛsɩ-Salam pɛ-hɛkʊ taa lɛ kilomɛtanaa ɛzɩ 486 yɔ wɛna nɛ Todoma nɛ Urusa ɛlɛ kilomɛtanaa 441 ñɛwɛna. Todoma walanzɩ landammm taa maɣna kilomɛtanaa 2 669 nɛ ɖenɖe pɩkɛna tɛtʊ sʊzɔtʊ sɩŋŋŋ yɔ pɩwɛ ɛzɩ kilomɛtanaa 625 yɔ. Ɛzɩ tɛtʊ lɛɛtʊ taa ɖɔɖɔ yaa ɛzɩ hɔɔlɩŋ sakɩyɛ taa mbʊ yɔ, tɛtʊ ndʊ tɩ-taa mɩnɩʊ yɔɔ lɛ halaa wɛ ɛzɩ 51,5 yɔ nɛ abalaa ñɛwɛɛ ɛzɩ 48,5 yɔ. Payaɣ tɛtʊ tʊnɛ tɩ-yɔɔ cɔnɩyʊ se ɖa-caa Francis Mazanda.
Todoma tɛtʊ nɛ ajɛya nayɩ taa tɛtʊ sʊzɔtʊ natʊyʊ nɩʊna ɖama nɛ alakɩ tʊma ndɩ ndɩ nɛ tɩ-taa kɔyɔ: Jaipur ([[Ɛɛndɩ]]), [[Paŋgii]] ([[Santrafriki]]) nɛ Watsa ([[Kɔŋgo Kinsasa]]).
[[Category:!Main category]]
[[Category:Tɛtʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Tanzani]]
9t6j615p4jsfbpomq4637ddlole06oh
Togo
0
1189
18317
16558
2024-08-27T22:00:00Z
CommonsDelinker
130
Replacing Flag_of_Togo.svg with [[File:Flag_of_Togo_(3-2).svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: 3-2 aspect ratio is more accurate than "golden ratio". See [[:c::en:Talk:Flag of Togo#Truly_golden?|]] for more information.).
18317
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛjaɖɛ
| Hɩɖɛ = Togo
| Hɩɖɛ2 = République Togolaise
| Kɩɖaʋ kɩdɛɛka = [[File:Flag of Togo (3-2).svg|75px]]<br>Togo Kɩɖaʋ kɩdɛɛka
| Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ = [[File:Emblem of Togo.svg|75px]]<br>Togo Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ
| image_map = [[File:Togo-CIA WFB Map (2004).png|190px]]<br>Togo tɛlɛŋa
| official_languages =
| capital = [[Loma|Loma]]
| government =
| president = [[Faure Essozimna Gnassingbé|Faure Gnassingbé]]
| area_km2 = 56,785
| population_estimate = 8 600 000
| population_estimate_year =
| population_density_km2 = 93
| cctld = .tg
}}
'''Togo''' kɛ tɛtʊ natʊyʊ, tɩɖaɣlɩ lɔɔɔ nɛ payaɣ-tʊ se Togo ɛjaɖɛ. Ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩwɛ [[Afrɩka tɛtʋ wandamm|Afrɩka]] wɩsɩɖɩɖʊyɛ taa. Ɖimʊ ɖɩ-tɩyɔɔwɛʊ kɛ ɖomaɣ fenaɣ kɩyakʊ 27 wiye pɩnaɣ 1960. Pɩnaɣ 2010 taa pakalɩ Togo kpeekpe samaɣ lɛ, pɛkpɛndɩ miliyɔɔwaa loɖo. Pakalɩ ɛyaa ɛzɩ kilomɛtakakɩ taa kɔyɔ, pɛwɛ ɛzɩ 95kɛ mbʊ yɔ.
Afrika ajɛya kpeekpe taa lɛ, Togo wɛ ajɛya wona adakɩlɩ walʋʋ yɔ a-taa. Kɩ-tɛ walanzɩ taa makɩɣna ɛzɩ 52785 km2 yɔ nɛ kɩ-ɖaɣlakɩŋ taa maɣna ɛzɩ kilomɛtanaa 700 yɔ. Kɩ-toboyuu tɛɖɛɛ kilomɛtanaa mɩnʋʊ yɔɔ. Hayu kiŋ lɛ, Togo ɛjaɖɛ sɩna kamaɣ nɛ [[Purkina Fasoo]], hadɛ kiŋ lɛ teŋgu pɩsɩɩna wɩsɩɖɩlɩyɛ taa lɛ Togo nɛ [[Peenɛɛ]] pasɩnɩna ɖama'a kamaɣ. Piyele nɛ wɩsɩɖɩɖʊyɛ taa lɛ, [[Kana]] ɛjaɖɛ kɛ pɩsɩnaa.
Paa Togo tɛtʊ ɛtawalɩ wammm kɔyɔ, kedeŋga kpeekpe sɩma mbʊ se Togo ɛjaɖɛ wɛna ñɩm mbʊ ajɛya naayɛ tatɩɩ wɛnaʊ paaa nñɩɩɩ yɔ. Togo wɛna teŋgu ŋgʊ kiliŋga pɩdɩɩfɛyɩ yɔɔdʊ yɔ. Pɩtasɩ ɖɔɖɔ lɛ, teŋgu ŋgʊ kɩ-nɔɔ kpɛɛɛ lɛ kañɩŋga kɩbaŋga wɛɛ nɛ pɔsɔ anasayɩkpaakpa pɩfɛyɩ yɔɔdʊ. Togo taa pʋŋ nɛ pɩyasɩ pɛwɛɛ. Fɛɛŋ nɛ kadanzɩ pɛwɛɛ ɖɔɖɔ. Togo nɛ ki-hayu kiŋ lɛ, teliŋ wɛ paale. Togo taa kʊnʊmɩŋ weyi pɔyɔɔdʊ yɔ ɩɖɔɔ.
Togo ɛjaɖɛ wɛ Afrika wɩsɩɖɩɖʋyɛ taa kɩgaʊ ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩcɔŋna tɔsʋʋ ɛsɩnda wobu tʊmɩyɛ yɔɔ nɛ payaɣ-ɖɩ se CEDEAO yɔ ɖɩ-taa.
== Kɩ́ɖaʋ héndu: ɖɔ́-cɔ́zɔ́náa tɛtʋ ==
Pɩnaɣ [[1960]], [[ɖomaɣ fenaɣ]] kɩyakʋ 27 ñɩŋgʋ wiye, Togo laba sɔnzɩ nɛ ajɛya kpeekpe nɩɩ se kɩwɛ kɩ-dɩ yɔɔ. Ɛjaɖɛ wenɖi ɖɩwɛ ɖɩ-dɩ yɔɔ yɔ, ɖɩwɛna kɩɖaʋ wondu natʋyʋ nɛ ɖɩ nɛ naɖɩyɛ patakaa wondu tʋndʋ : kɩɖaʋ kɛdɛɛka, kɩɖaʋ hendu nɛ kɩɖaʋ tɔmʋʋ. Ɖomaɣ fenaɣ kɩyakʋ 27 ñɩŋgʋ wiye pɩnaɣ 1960, pɩlaba pɩnzɩ 54 yɔ, pete Togo kɩɖaʋ hendu [[Fransɩɩ kʊnʊŋ|fransɩɩ]] taa nɛ [[Ahʊna kʊnʊŋ|ahʋna]] taa. Pɩ́sɩɩna sɔnɔ yɔ, tɩfɛyɩ ɖɔɖɔ yɔɔdaɣ nakɛyɛ taa nɛ pɩtasɩ.
Pʋyɔɔ kɛ Atinèdi GNASSE laba lɩmaɣza nɛ ɛlɩzɩ-tʋ nɛ kabɩyɛ taa. [[Ɖomaɣ fenaɣ]] kɩyakʋ 28 ñɩŋgʋ wiye pɩnaɣ [[2012]], étéé-tʋ nɛ pɩ́nɩɩ Togo kpeekpe se pɩkpaɣʋna mbʋyɔ yɔ, paa anɩ, ɛpɩzɩɣ ɛkpɛlɛkɩ nɛ étee hendu tʋndʋ nɛ kabɩyɛ taa. Ɛkpaɣ-tʋ ɛcɛlɛ Kabɩyɛ Akademii se kʋcɔna kɩna se ɛlɩzʋʋ nɛ kabɩyɛ taa yɔ, pɩmaɣaa. Kabɩyɛ Akademii na, kɩtɛzɩ ñɔɔzʋʋ nɛ pɩcaɣ camɩyɛ.
'''Tindimiye 1''' Ɖɩsɛɣ-ŋ ɖeu, ɖɔ-Cɔzɔnaa Tɛtʋ Ñɔ-yɔɔ paawɛ ɖoŋ, Hɛzɩyɛ’n’ Laŋhʋlʋmɩyɛ taa Ɖɩkandɩ kɩbandʋ nɛ abal’tʋ Pɔ-yɔɔ nɛ pɩtal’na ɖɛ-sɛyɩnaa Ɛyaanuutiyaa ɛɛkpaɣ-ŋ sɔɔndʋ Pɛɛyɛɛlila kam ña-laŋgɩyɛ taa Togo kʋyɩ ŋsɩŋ, Ɖʋlʋkɩ ñɔ-yɔɔ kaalɛyɩtʋ Paa ɖɩwaba yaa ɖɩdawa Ñɔ-yɔɔ ɖɩsɩkɩ sɩm kiya ‘Sɔ sɔsɔ ñe-ɖ’ke ŋseɣtiɣna-ɖʋ Se Togo ewobina ɛsɩndaa Togobɩɣa kɔɔ nɛ ɖɩma ɖɛ-ɛjaɖɛ
'''Tindimiye 2''' Nɔɔkʋɖʋmaɣ taa ɖɩlakɩ ña-tʋmɩyɛ Mbʋ kɛna ɖɔ-sɔɔlɩm, Ɖɔ-sɔɔlɩm kɩkɩlɩm Ɖɩkpalɩ kubuka nɛ ɖʋtɔ ɖa-kɩɖaʋtɔmʋʋ Nabʋyʋ ɛɛpɩzɩɣ pɩcamɩ-kʋ Ɖe-ɖeke ɖ’kɛna ño-koboyaɣ Nɛ ñɛ-ɛsɩndaawobuyɔɔkandɩyaa Ɖɩcɛkɩ, paa le, P’daaladanwaañɩŋgbasɩ Ɖuɖukina Ɛsɔ Ɖɩwɛ ña-‘ayɩ paa ɖooye kpam Ɖɩsɔɔla-ŋ, ɖɩkpaɣ ɖa-tɩ ɖɩcɛlɛ-ŋ Nɛ ɖʋlʋkɩ ñɔ-yɔɔ kaahɛzaɣ se Togo, ŋɖe, nɛ ŋkɛ k’deŋga ñɩɣlɩm
'''Tindimiye 3''' Sɛɛ ɖeu, sɛɛ ɖeu, kedeŋga kpeekpe, ɖɩsɛ-ŋ Ɖa-tɩŋgɛ ɖɩñaɣ pana Tʋmɩyɛ kɩbaɣlɩyɛ yɔɔ Nɖɩ Ɛyʋ Camɩyɛwɛt’ Kɩvatʋ Kaɣ ɖ’-cɔlɔ lɩnaʋ yɔ. Ɖenɖe kʋñɔndʋtʋ ɛwɛɛ lɛ, Ɖɩkɔna koboyaɣ maatɛŋ Ɖamamɔɔnseɣu Ɛɛdaatasɩ wɛʋ ‘jaɖɛ yɔɔ Yomiye nɛ pakpan’ɖoŋ Pɔ-tɔm tɛm’lɛɛlɛɛyɔ Tɩyɔɔwɛʋ tɩɩŋga ɛñɩlɩsaa’lɛ Ɖɩtɔzɩ ajɛya hɛkʋdaa Ɖamasɩnaʋ nɛ koobiye pɔ-tɔm yɔɔ.
=Histoire=
==Époque coloniale==
Togo caanaʊ tɔm ñɔ lila sɩŋŋŋ kɛ kɩ-kpacayʊʊ taa. [[Pɔritigaalɩ|Portugal]] calɩna Togo ɛjaɖɛ kpacaʊ ɖooo pɩnaɣ 1883 pʊcɔ nɛ [[Caama]] ñɩma kɔɔ nɛ pɩwayɩ lɛ [[Fransɩɩ|Fransɩ]] mba paazɩ-kʊ kpacaʊ pɩnaɣ [[1919]] nɛ pʊcɔ nɛ pɩnaɣ [[1960]] lɛ kɩwɛɛ kɩ-tɩ yɔɔ.
Ntʊ tɩɩtɛma labʊ ɖooo caanaʊ taa yɔ
Ñɩnɩyaa ñɩnaa nɛ pana se Togo tɛkɛ ɛjaɖɛ kɩfaɖɛ. Pana Togo taa kɛ ɖooo caanaʊ taa wondu pɩkɩlɩna nama, nemaa, coka, cʊʊ-ñanzɩ kɩpɩnzɩ. Wondu ndʊ pakɩlɩ-tʊ naʊ Togo nɛ kɩ-hayʊ kɩŋ mbʊ pʊyɔɔ yɔ, kɩ-hayʊ kɩŋ peeɖe tɛtʊ wɛ ñabɩ nɛ pɩmaɣza wɛʊ putooye.
Nabʊyʊ ɛɛsɩŋna camɩyɛ se pɛkɛdɩna Togo ɛsɛkuliye nɛ ajɛya lɛɛna camɩyɛ. Pañɩna ɖooo ndʊ tɩɩlaba yɔ ɛlɛ nabʊyʊ ɛɛkɩlɩɣ wɩlɩɣ kaɣlaa kɛ mbʊ mbʊ pɩɩlaba yɔ ɛlɛ ndʊ tɩwɛ yɔ ndʊ lɛ se panaa se ɖooo pakpakaɣ ñɩɩtʊ nɛ pɛɖɛʊna-tʊ Kano, Niigeria ɛjaɖɛ taa. Panaa ɖɔɖɔ se pama mɩŋ tɔɔŋ kɛ Baasɛɛ tɛtʊ taa nɛ pohuyuufɛɛrɩ nɛ polukina ñɩɩtʊ ndɩ ndɩ ɛzɩ hakɩŋ, kpacanaa, cɔŋga nɛ tɔŋ-ñɩma.
==L’indépendance==
==Gnassingbé Eyadema==
==Faure Gnassingbé==
=Politique=
=Subdivisions=
= Tɛtɛɛ ñɩm huyuu =
Togo wɛ ajɛya wena a-taa pakɩlɩɣ fɔsfaatɩ huyuu [[Afrɩka tɛtʋ wandamm (Continent africain)|Afrika]] taa yɔ a-taa. Togo wɛnɩ ɖɔɖɔ tɛtɛɛ ñɩm lɛɛbʊ, ɛzɩ ñɩɣyʊʊ, marbrɩ nɛ somtu.
Togo kewiyaɣ sɔɔlaa se liidiye nɖɩ ɖɩlɩɣnɩ tɛtɛɛ ñɩm pʊnɛ pu-huyuu taa yɔ, pʊwazɩ samaɣ kpeekpe. Mbʊ labɩna nɛ 2009 pɩnaɣ taa, kewiyaɣ la tamaɣ se kasʊʊ ITIE ɛgbɛyɛ taa.
[[Lakɩŋ fenaɣ]] kɩyakʊ 30 ñɩŋgʊ wiye ɖɛ-ɛjaɖɛ ñʊʊdʊ kpaɣ paɣtʊ N° 2010-024/PR nɛ tɩtʊlʊʊ [[ITIE tʊmɩyɛ tɔm Togo taa|ITIE]] ɛgbɛyɛ tʊmɩyɛ Togo taa nɛ tɩyɔɔdʊʊ ɖɔɖɔ ɛzɩma pʊwɛɛ se tʊmɩyɛ nɖɩ ɖɩɖɔ nɛ mba pʊwɛɛ se pɛwɛɛ tʊmɩyɛ nɖɩ ɖɩ-taa yɔ pɔ-tɔm.
ITIE Ñʊndɩnaa kpeɣli pe-kedeɣzaɣ ɖeɖe [[Aloma fenaɣ]] kɩyakʊ 19 ñɩŋgʊ wiye 2010 pɩnaɣ taa lɛ petisaa se Togo ɛsʊʊ ITIE taa. Ɛzɩ ɛgbɛyɛ paɣtʊ kɩfatʊ ndʊ tɩpazɩ 2011 pɩnaɣ taa yɔ tɩyɔɔdʊʊ yɔ, paha Togo alɩwaatʊ se kɩñɔɔzɩ kɩ-tɩ nɛ kɩpɩzɩ kʊsʊʊ ITIE ɛgbɛyɛ taa pilim. Alɩwaatʊ ndʊ paha Togo yɔ, tɩtɛŋ [[Ɖomaɣ fenaɣ|Ɖomaɣ fena]]ɣ kɩyakʊ 18 ñɩŋgʊ wiye 2013 pɩnaɣ taa.
Ɖomaɣ fenaɣ kɩyakʊ 12 ñɩŋgʊ wiye 2012 pɩnaɣ taa Togo ɛjaɖɛ lɩzɩ ɖɩ-kajalaɣ ITIE takayaɣ ŋga kɔyɔɔdʊ liidiye nɖɩ tɛtɛɛ ñɩm huyuu tʊma hɛyɩ kewiyaɣ tʊma 2010 pɩnaɣ taa yɔ ɖɩ-tɔm.
Togo ɖɔŋ lɛɛlɛɛyɔ kɩ-tɩ ñɔɔzʊʊ se kɩlɩzɩ kɩ-takayaɣ naalɛ ñɩŋga ŋga kɔyɔɔdʊʊ liidiye nɖɩ kaɖasɩm tʊma, ñɩɣyɩŋ tʊma, lɩm tʊma nɛ nɩɣlɩm pɛdʊʊ tʊma hɛyɩ kewiyaɣ tʊma 2011 pɩnaɣ taa yɔ ɖɩ-tɔm. Pʊyɔɔ yɔɔ pama takayaɣ kanɛ. Agbaɣdaa aseɣɖe lɩzɩyʊ weyi Togo kewiyaɣ lɩzɩ-ɩ se ɛma takayaɣ kanɛ yɔ, ewilaa nɛ ɛna liidiye nɖɩ tɛtɛɛ ñɩm huyuu tʊma tɔm se ahɛyɩ kewiyaɣ tʊma yɔ nɛ nɖɩ kewiyaɣ tʊma ñetisaa se amʊ tɛtɛɛ ñɩm huyuu tʊma cɔlɔ yɔ. Tʊmɩyɛ ɖɩnɛ, ɛlabɩ-ɖɩ ɛzɩ ITIE paɣtʊ 10 ñɩndʊ pɔzʊʊ yɔ.
=Démographie=
==Ethnies==
Baasɛɛ mba, Tamberma mba nɛ [[Kabɩyɛ kʊnʊŋ|Kabɩyɛ]] mba kacakaɣ pʊŋ taa pʊŋ taa. Nabɛyɛ yɔɔdɩɣ size palɩna [[Afrɩka tɛtʋ wandamm|Afrɩka]] ajɛya lɛɛna taa nɛ pɩɩkɛna alɩwaatʊ ndʊ anasayɩ kɔma nɛ ɛyakɩ ɛyaa nɛ ɛɖɛʊna tuuɖe taa nɛ ɛlakɩ-wɛ yoma yɔ. Ɛyakaɣ-wɛ nɛ sikiɖi, taba, fɩŋfɩŋnaa yaa malifanaa. Tada laɖaa mba pɔyɔɔdaɣ haoussa ɖɔɖɔ yɔ, pɔkɔma ɖɔɖɔ nɛ pacaɣ Togo taa nɛ halɩ pakpaɣ tɛtʊ natʊyʊ natʊyʊ ɛzɩ Sansanen Mango, pʊtɔbʊʊ se maŋgʊnaa ɖeɖe yaa Gerin Kouka, pʊtɔbʊʊ kɛlɛ se teliŋ tɛtʊ. Pɩtasɩ ɖɔɖɔ lɛ, Togo nɛ kɩ-hadɛ tɛtʊ kɩpɩndʊ natʊyʊ kpaɣ Haoussa mba hɩɖɛ: Ba Guida, pʊtɔbʊʊ kɛlɛ se ɛyaa fɛyɩ peeɖe.
Togo nɛ kɩ-hayʊ kɩŋ lɛ, papɩsa Gourma waa kɛ malɩŋ ppɩkazɩ nɛ Kotokoli mba ñacaɣ Sokoɖɛyɩ; nɛ Tyokosɩ mba yele pacaɣ Mangʊ tɛtʊ taa. Ɖahʊma mba mba yaɣ se Bariba waa yɔ pana mba palɩna [[Kana]] nɛ papaa lɛ Ashantɩ waa yɔ, pɔɖɔna caɣʊ Togo taa hɔɔlɩŋ hɔɔlɩŋ.
Mba mba paacaɣ pʊŋ taa mbʊ yɔ, paawɛ ɖɔŋ nɛ koyindu taapɩzɩ-wɛ yem nɛ ɛkʊ-wɛ. Mba papa ñaacaɣ Togo nɛ kɩ-hadɛ kɩŋ yɔ, ɛzɩ ahʊna ñɩma yɔ, palɩna ɖooo [[Egipiti|Egypti]] ɖooo pɩnzɩ mɩnɩŋ XV taa nɛ patɩŋgɩna [[Naajeeriya|Nigeria]] nɛ [[Peenɛɛ|Ɖamʊma]]. Ahʊna mba nɛ pe-wiyaʋ Agɔkɔlɩ powolo pacaɣ Tado nɛ pama koloŋga sɔsɔɔ nakɛyɛ se pɩɖaŋ nɛ mba palɩɣna Togo nɛ kɩ-hayʊ kɩŋ yɔ, pataacɛyɩ-wɛ.
==Kʋnʋmɩŋ==
=Sukulinaa=
{{Afrɩka}}
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Togo]]
l2yightvguw7szd9eeblz4x5eqnrvkx
Togo taa tɛtɛɛ ñɩm huyuu tʊmɩyɛ tɔm
0
1191
10310
9659
2017-12-30T17:28:51Z
Gnangbade
58
Liens et paragraphes
10310
wikitext
text/x-wiki
Togo wɛ ajɛya wena a-taa pakɩlɩɣ fɔsfaatɩ huyuu [[Afrɩka tɛtʋ wandamm (Continent africain)|Afrika]] taa yɔ a-taa. Togo wɛnɩ ɖɔɖɔ tɛtɛɛ ñɩm lɛɛbʊ, ɛzɩ ñɩɣyʊʊ, marbrɩ nɛ somtu.
Togo kewiyaɣ sɔɔlaa se liidiye nɖɩ ɖɩlɩɣnɩ tɛtɛɛ ñɩm pʊnɛ pu-huyuu taa yɔ, pʊwazɩ samaɣ kpeekpe. Mbʊ labɩna nɛ 2009 pɩnaɣ taa, kewiyaɣ la tamaɣ se kasʊʊ ITIE ɛgbɛyɛ taa.
[[Lakɩŋ fenaɣ]] kɩyakʊ 30 ñɩŋgʊ wiye ɖɛ-ɛjaɖɛ ñʊʊdʊ kpaɣ paɣtʊ N° 2010-024/PR nɛ tɩtʊlʊʊ [[ITIE tʊmɩyɛ tɔm Togo taa|ITIE]] ɛgbɛyɛ tʊmɩyɛ Togo taa nɛ tɩyɔɔdʊʊ ɖɔɖɔ ɛzɩma pʊwɛɛ se tʊmɩyɛ nɖɩ ɖɩɖɔ nɛ mba pʊwɛɛ se pɛwɛɛ tʊmɩyɛ nɖɩ ɖɩ-taa yɔ pɔ-tɔm.
ITIE Ñʊndɩnaa kpeɣli pe-kedeɣzaɣ ɖeɖe [[Aloma fenaɣ]] kɩyakʊ 19 ñɩŋgʊ wiye 2010 pɩnaɣ taa lɛ petisaa se Togo ɛsʊʊ ITIE taa. Ɛzɩ ɛgbɛyɛ paɣtʊ kɩfatʊ ndʊ tɩpazɩ 2011 pɩnaɣ taa yɔ tɩyɔɔdʊʊ yɔ, paha Togo alɩwaatʊ se kɩñɔɔzɩ kɩ-tɩ nɛ kɩpɩzɩ kʊsʊʊ ITIE ɛgbɛyɛ taa pilim. Alɩwaatʊ ndʊ paha Togo yɔ, tɩtɛŋ [[Ɖomaɣ fenaɣ|Ɖomaɣ fena]]ɣ kɩyakʊ 18 ñɩŋgʊ wiye 2013 pɩnaɣ taa.
Ɖomaɣ fenaɣ kɩyakʊ 12 ñɩŋgʊ wiye 2012 pɩnaɣ taa Togo ɛjaɖɛ lɩzɩ ɖɩ-kajalaɣ ITIE takayaɣ ŋga kɔyɔɔdʊ liidiye nɖɩ tɛtɛɛ ñɩm huyuu tʊma hɛyɩ kewiyaɣ tʊma 2010 pɩnaɣ taa yɔ ɖɩ-tɔm.
Togo ɖɔŋ lɛɛlɛɛyɔ kɩ-tɩ ñɔɔzʊʊ se kɩlɩzɩ kɩ-takayaɣ naalɛ ñɩŋga ŋga kɔyɔɔdʊʊ liidiye nɖɩ kaɖasɩm tʊma, ñɩɣyɩŋ tʊma, lɩm tʊma nɛ nɩɣlɩm pɛdʊʊ tʊma hɛyɩ kewiyaɣ tʊma 2011 pɩnaɣ taa yɔ ɖɩ-tɔm. Pʊyɔɔ yɔɔ pama takayaɣ kanɛ. Agbaɣdaa aseɣɖe lɩzɩyʊ weyi Togo kewiyaɣ lɩzɩ-ɩ se ɛma takayaɣ kanɛ yɔ, ewilaa nɛ ɛna liidiye nɖɩ tɛtɛɛ ñɩm huyuu tʊma tɔm se ahɛyɩ kewiyaɣ tʊma yɔ nɛ nɖɩ kewiyaɣ tʊma ñetisaa se amʊ tɛtɛɛ ñɩm huyuu tʊma cɔlɔ yɔ. Tʊmɩyɛ ɖɩnɛ, ɛlabɩ-ɖɩ ɛzɩ ITIE paɣtʊ 10 ñɩndʊ pɔzʊʊ yɔ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Ñɩɣlɩm]]
[[Category:Togo]]
cjibx52a75trmzxh2wa62hgbta6ggzx
Tokiyo
0
1192
11588
9302
2018-02-27T10:27:33Z
DARIO SEVERI
138
Added image
11588
wikitext
text/x-wiki
[[File:Tokyo Montage 2015.jpg|thumb|260px|Tokiyo]]
Tokiyo kɛŋna [[Sapɔŋ]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ sɔsɔtʊ. kabɩyɛ taa lɛ, Tokiyo tɔbʊʊ kɛlɛ se « Wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa tɛtʊ sɔsɔtʊ ». [[Kɩyɛɛna fenaɣ]] taa pɩnaɣ 2016 taa pakalɩ tɛtʊ tʊnɛ tɩ-taa ɛyaa lɛ pɛkpɛnda ɛyaa miliyɔɔnaa 13 622 267; yee pɩkɛ tɛtʊ tʊnɛ tɩ-hɛkʊ taa siŋŋŋ kɔyɔ, pɛkpɛnda miliyɔɔnaa 42 794 714.
Keteŋa kpeekpe taa lɛ, Tokiyo tɛtʊ taa kɛ ɛyaa kɩla ɖɔʊ kɛ tɛtʊ sɔsɔtʊ kpeekpe taa. Sapɔŋ ɛjaɖɛ taa akeeta 47 wɛna nɛ a-taa kɔyɔ Tokiyo ñɩnɖɛ. Tɛtʊ tɩunɛ tɩ-taa kɛ Sapɔŋ ɛjaɖɛ taa tʊma sɔsɔna kɩla wɛʊ.
Peeɖe palakɩ politiki kediizɩsɩ sɔsɔsɩ payɩ, peeɖe ɖɔɖɔ kewiyaɣ kpelaɣ yɔɔ caayʊ wɛɛ, komina ñʊʊtʊ wɛ peeɖe ɖɔɖɔ wɛɛ pɩna paɣtʊ lɩzɩyaa ɖɔɖɔ, minisinaa tɩŋga mba pɛwɛ kewiyaɣ taa yɔ patɩŋga ɖɔɖɔ pɩtasɩna ajɛya lɛɛna lone taa caɣya wɛɛ ɖɔɖɔ.
Ɖooo lɛ, Tokiyo kaakɛŋna kpakpasɩ kpayaa hɔɔlʊʊ taa ɛyaa nɛ payawaɣ-tʊ se Edo nɛ pʊtɔbʊʊ nɛ kabɩyɛ taa se lim pɔɔ ɖɩkatɩyɛ. Kacalaɣ sɔdʊ ŋgʊ kaya tɛtʊ tʊnɛ kɛ hɩɖɛ se Tokiyo yɔ payaɣ-ɩ se wiyao Tokugawa Ieyasu.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Tɛtʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Aazii]]
[[Category:Sapɔŋ]]
m13vc0l3pe0dajhj2av0zwcrz7rvjy0
Tomas Malthus
0
1193
10466
5816
2018-01-03T12:41:26Z
82.154.230.25
liens
10466
wikitext
text/x-wiki
Thomas Robert Malthus, palʊla-ɩ Guildford cɔlɔ kpam [[Aŋgɩlɩtɛɛrɩ|Aŋglɩtɛɛrɩ]] taa kɛ [[lɛlaɣ fenaɣ]] kɩyakʊ 13 pɩnaɣ 1766 alɩwaatʊ taa. Ɛyʊ ɛnʊ ɛsɩ Bath tɛtʊ taa kɛ [[saŋayɩŋ fenaɣ]] kɩyakʊ 29 pɩnaɣ 1834 taa. Ɛɛkɛ tɔsʊʊ tʊmɩyɛ tʊ [[Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ|Piritaniki]] ɛjaɖɛ taa sukuli cɔlɩɩ ŋgʊ taa nɛ ɛtɛ ɛkɛ ɖɔɖɔ pasɩtɔr yaa Ɛsɔ tɔm susiyu.
Ɛyʊ ɛnʊ ɛ-hɩɖɛ yeba nɛ yɔɔdaɣ kɛlɛʊ taa papɩsɩ payz-ɩ yem se malthusien. Nabʊyʊ taa pokoti-ɖɩ nɛ pɩwɩlɩ ɛzɩ ɛ-lɩmaɣza kɛ kɩsɩsɩna wena aha siɣye nɛ haɖɛ yaa aseu kɛɖɛɖaɣ pɩyʊ yɔɔ. Pɩkɛ Malthus politiki lɩmaɣzɩyɛ nɖɩ ɖɩcɔŋna samɣ ɖɔʊ yɔɔ yɔ yaa piyaa lʊlʊʊ yɔɔ yɔ.
Thomas Robert Malthus kɛ pɩɣa naalɛ ŋga kɛ Daniel Malthus nɛ Henriette Graham pɔ-cɔlɔ. Ɛ-wayi lɛ, palʊlɩ piyaa loɖo ɖɔɖɔ ɛlɛ halɩpiyaa yeke koŋ. Ɛ-caa Daniel Malthus, ɛɛkɛ David Hume nesi yɔɔ tʊ kpem nɛ ɛtamsɩ ɛkpadɩyɛ nɛ Jean-Jacques Rousseau, ɛɛcaɣ ɛ-cɔlɔ pɩnaɣ 1766 yaa 1767 nɛ ɛnʊ eyebina ɛ-wayi wayi lɩmaɣza tɩŋga payɩ.
Thomas Robert Malthus laba ɛ-sukuli kɛ ɛ-caa tabalaa mba paakɛ wɩlɩyaa yɔ pɔ-cɔlɔ. Richard Graves pɩnaɣ 1779 nɛ G. Wakefield weyi ɛɖʊyɩ Yeesuu kɔlɔgɛ taa kɛ Cambridge sukuli kɩtɛzʊʊ taa yɔ. Peeɖe ɛmʊ tʊmɩyɛ sɔsɔyɛ kpelaɣ pɩnaɣ 1793 alɩwaatʊ taa. Ɛpɩsɩ aŋglikani pasɩtɔɔ pɩnaɣ 1797.
[[Category:!Main category]]
1pm9wp69az4p3ghrbtk98zrrp6ndt8f
Tomnaɣ lɛɣtʋ
0
1194
7298
7066
2017-07-06T14:46:17Z
Katxis
37
7298
wikitext
text/x-wiki
'''Tomnaɣ lɛɣtʋ''' kɛ mbʋ pʋwɛ wezuu yɔ pɩ-lɛɣtʋ. Tɛtʋ lɛɣtʋ natʋyʋ nɛ mbʋ pʋwɛ wezuu yɔ pɩ-caanaʋ tɔm natʋyʋ pɛwɛ tomnaɣ lɛɣtʋ pɩlɩʋ taa.
{{Lɛɣtʋ}}
[[Category:Lɛɣtʋ]]
4j5azvmkqdy43ms5yvlzdykqydbonnt
Toofɛnɩ
0
1195
7805
7804
2017-08-09T21:43:39Z
Gnangbade
58
7805
wikitext
text/x-wiki
[[File:NMMP dolphin with locator.jpeg|thumb|NMMP dolphin with locator]]
Toofɛnɩ kɛna lɩm taa kpɩnɛ naɖɩyɛ. Kɩwɛ ''cétacé'' naa pɩlɩʊ taa nɛ kɩ-kela pɩsɩɣ pɩtalɩ ɛzɩ mɛtanaa kagbanzɩ mbʊ yɔ. Kɩwɛna nɔɔ ɖɛŋŋŋ. Toofɛnɩ ŋgʊ kɩkɩlɩ tɔyʊ yɔ, panaɣ-kʊ ''Delphinarium'' waa taa. Ŋgʊ payaɣ se kpakpalikiyaɣ sɔdʊ. Kpakpalikiyasi nzɩ payaɣ mbʊ yɔ, sɩ-taa kɔyɔ :
[[File:Eilat - Dolphin reef.jpg|thumb|Eilat - Dolphin reef]]
* Tiɣye nɖɩ ɖɩwɛ ''Delphinidés'' huye taa yɔ
* ''Delphinoïdes'' waa huye nɛ kpakpalikiyasi nzɩ sɩwɛ lɩm ɖɔm ñɩmbʊ taa yɔ. Sɩwɛ [[Aazii tɛtʋ wandamm|Aazii]] pɔsɩ taa nɛ [[Amerika nɛ hadɛ tɛtʋ (Amérique du Sud)|Amerika nɛ kɩ-hadɛ kiŋ]]. Toofɛŋna wɛ ntɩ ntɩ. Patɩlɩɣ-wɛ nɛ sɩ-wɛɖiɣ taa yaa sɩ-palɩka taa.
[[File:Parc Asterix 20.jpg|thumb|Parc Asterix 20]]
Mbʊ pikpeliɣ toofɛnɩ yɔ mbʊ lɛ se pɛwɛ ''Odontocète'' naa tɛ huye taa.
''Cétacé'' naa nabɛyɛ wɛɛ nɛ pɩyɩdʊ nɛ payaɣ-ɖɔɖɔ mbʊ se toofɛŋ mbʊ pʊyɔɔ yɔ papalɩ camɩyɛ ɛzɩ kpakpalikiyasi yɔ ɛlɛ pɩtɛkɛ mba. Ɖɩkpaɣ ɛzɩ ''Narval'' nɛ ''Béluga'' mbʊ yɔ. Panɛ, papalaa pakɩlɩ toofɛŋna kɩpɩma tɩŋɛ. ''Marsouin'' waa lɛ, paba tatɩɩ talɩɣ-wɛɛ paalɩɣ paa ñɩɩɩ.
[[Category:!Main category]]
3sqa8cuvv1i2bb4ubvxu84sp6hb4ng4
Toovenum
0
1196
5828
5827
2017-06-24T00:09:09Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
5828
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Toovenum (réalité)]]
09ukhxdm4r1mtjsb5k0a3k5536uim2u
Toovenum (réalité)
0
1197
12109
5832
2018-03-18T18:12:57Z
Gnangbade
58
12109
wikitext
text/x-wiki
Mbʊ payaɣna fransɩɩ kʊnʊŋ taa se «vérité» yɔ, mbʊʊ payaɣna kabɩyɛ kʊnʊŋ taa se toovenum. Mbʊ payaɣna fransɩɩ kʊnʊŋ taa se «raison» yɔ, mbʊʊ payaɣna kabɩyɛ kʊnʊŋ taa se toovenum. Mbʊ payaɣna fransɩɩ kʊnʊŋ taa se «réalité» yɔ, mbʊʊ payaɣna kabɩyɛ kʊnʊŋ taa se toovenum. Pʊ-tɔbʊʊ se yee pɔtɔma kabɩyɛ taa se toovenum, pɩpɩzɩɣ pɩkɛ mbʊ Fransɩɩ tʊ ñayaɣ se «vérité» yɔ, pɩpɩzɩ pɩkɛ mbʊ Fransɩɩ tʊ ñayaɣ se «raison» yɔ, pɩpɩzɩ ɖɔɖɔ pɩkɛ mbʊ Fransɩɩ tʊ yaɣ se «réalité» yɔ.
Cɩnɛ lɛ, mbʊ Fransɩɩ tʊ yaɣ se «réalité» yɔ, pʊ-tɔm ɖɩyɔɔdʊʊ. Mbʊ Fransɩɩ tʊ yaɣ se «réalité» (toovenum) yɔ, pɩkɛ mbʊ pʊwɛ siŋŋ nɛ ɛyʊ naɣ-pʊ nɛ ɛ-ɛza pe yɔ. Ɖɩkpaɣ se nɔɔyʊ ma takayaɣ nakɛyɛ nɛ ka-taa lɛ, ɛyɔɔdɩ se [[Togo]] ɛjaɖɛ ñʊʊdʊ sɩba pɩnaɣ 2005 taa. Pɩkɛ toovenum. Pʊdʊ toɖozi kiɖozu nɛ ɛma-tʊ, pɩkɛ mbʊ siŋŋ.
Ɖɩkpaɣ ɖɔɖɔ se nɔɔyʊ ñama takayaɣ nakɛyɛ nɛ ɛkɛdɩ kaka taa se Togo ɛjaɖɛ wɛna ageta sɔsɔna yaa hɔɔlɩŋ sɔsɔŋ kagnaanzɩ : Martime egeetiye nɛ Plateaux egeetiye nɛ hɛkʊ nɛ hɛkʊ (centrale) egeetiye nɛ Kayaɣ (Kara) egeetiye nɛ tuuye (savane) egeetiye. Tɔm ndʊ mayʊ ɛnʊ ɛkɛdɩ ɛ-takayaɣ taa yɔ, tɩkɛ ɖɔɖɔ toovenum, mbʊ pʊyɔɔ yɔ, ageeta ana ɖeyi ɖeyi awɛna Togo ɛjaɖɛ taa. Mbʊ ɛyʊ naɣna ɛ-ɛza pe siŋŋ se pʊwɛɛ, pɔtɔŋ se pɩkɛ toovenum. Tɔm ndʊ ɛyʊ na siŋŋ ɖɔɖɔ se tɩlaba yɔ, pɔtɔŋ se tɩkɛ toovenum tɔm, pɩtɛkɛ pɔpɔtɔ tɔm, pʊ-tɔbʊʊ se pɛtɛcɛtɩ.
[[Category:!Main category]]
g12n6bo0ciz8gz8uwgjy243w3ywkr3w
Toovenum (vérité)
0
1198
14822
8076
2020-11-19T23:57:39Z
Vilho-Veli
2526
File
14822
wikitext
text/x-wiki
[[File:Statue of Truth.jpg|thumb|Walter Seymour Allward, ''Veritas'', 1920]]
Payaʊ se toovenum yɔ, ɛbɛ payaɣ mbʊ ?
Ɛyaa naalɛ eyowa nɛ pama ɖama yɔ, pʊwayɩ lɛ, pañɩnɩɣ nɛ pana se aca lɛlʊ tɔm. Nabʊyʊ taa kɔyɔ, ɛyaa naalɛ yaa naadozo cakɩna nɛ pɔñɔɔzɩ-tʊ. Yee patanɩɩna ɖama yɔ, pekpeliɣ pe-cejewiye taa nɛ pɔcɔɔlɩ-tʊ. Weyi ɛca lɛlʊ tɔm yɔ, pɔtɔŋ se ɛ-tɔm sɩba. Piyele weyi paca ɛlɛ tɔm yɔ, peɖezi ɛlɛ tɔm, pʊ-tɔbʊʊ se ɛlɛ wɛna toovenum.
You taa nabʊyʊ ɛwɛɛkaa kɔyɔ, weyi ɛca tɔm yɔ, ɛnʊ ñɔɔzʊʊna mbʊ pɩwɛɛkaa yɔ payɩ. Yee po-you taa, nabʊyʊ elebina yɔ, weyi ɖɔɖɔ ɛca tɔm yɔ, ɛnʊ ñɩnɩna-pʊ nɛ
ɛpɩsɩna weyi ɛlɛ wɛna toovenum yɔ. Lee [[wiyaʊ]] tɛɛ paya ɖama tɔm kɔyɔ, paɖʊʊ [[Liidiye pɔɔyaɣ (monnaie)|liidiye]] naɖɩyɛ nɛ pʊcɔ pahʊʊ pɔ-tɔm ndʊ. Pahʊʊ-tʊ lɛ, weyi ɛ-tɔm sɩkɩ yɔ, pɔtɔkɩ e-liidiye nɖɩ ɛɖʊwa se pahʊʊna tɔm yɔ. Weyi ɛlɛ wɛna toovenum yɔ, pɔtɔɔ ɖɔɖɔ ɛlɛ ñɩnɖɛ. Pʊ-wayɩ lɛ, weyi ɛca lɛlʊ tɔm yɔ, pʊ-tɔbʊʊ se weyi ɛ-tɔm sɩba yɔ, ɛcaa weyi ɛlɛ wɛna toovenum yɔ e-liidiye nɖɩ awiya tɔwaa yɔ nɛ ɛhɛyɩ-ɩ. Mbʊ pʊyɔɔ yɔ, ɛlɛ tacaɣ yem nɛ ewona e-liidiye nɛ ɛcɛlɛ awiya.
Yee pɩkɛ eveletu tɔm, pʊ-tɔbʊʊ se yee ɛyʊ ɛsɩbɩna nɛ pacaa pazɩyʊ nɛ ɛlɛ kɔɔ nɛ ɛkpa nɔɔyʊ se ɛlɛ kʊna weyi ɛsɩba yɔ, pacakɩ cejewiye taa nɛ pana-tʊ. Weyi pazɩyʊ kpa-ɩ se ɛnʊ kʊna ɛyʊ yɔ, yee ɛnʊ kʊna ɛyʊ toovenum nɛ etisi kɔyɔ, pɔkɔɔlɩ-ɩ yaa palɩzɩ-ɩ nɛ e-leewaa nɛ poposina-ɩ nɛ ɛ-tʊtʊ. Weyi ɛkʊ ɛyʊ mbʊ yɔ, e-[[egbele]] tɩʊ kpakɩɣna-ɩ nɛ ewolo ɛcaɣ ɛlɛ tɛ pɩnzɩ nzɩ cejewiye taa ñɩma cakɩ nɛ paɖʊ se pʊwɛɛ se ɛtɛm-sɩ nɛ pʊcɔ ɛpɩsɩ ɛ-tɛtʊ taa e-cejewiye taa ñɩma cɔlɔ yɔ.
Ɛlɛ, yee weyi pazɩyʊ kpa-ɩ se ɛnʊ kʊna weyi ɛsɩba mbʊ yɔ etetisi se ɛnʊ kʊna yɔ, powokina tɔm ndʊ wiyaʊ sɔsɔ tɛ, pʊ-tɔbʊʊ se kantɔŋ tɛ. Peeɖe lɛ, paɖʊʊ liidiye sɔsɔyɛ naɖɩyɛ nɛ wiyaʊ sɔsɔ ha-wɛ waɖɛ nɛ pɛɖɛɛ tɩŋ ñɔʊ yaa kpɛzɩyɛ. Pazɩyʊ yaa tɩʊ weyi ɛkpa lɛlʊ se ɛnʊ kʊna ɛyʊ yɔ, ɛ nɛ weyi ɛkpa mbʊ yɔ pɛɖɛɛna tɩŋ ñɔʊ.
Powoki nɛ pɔkɔɔ lɛ, weyi pɩkpa-ɩ yɔ, pɔtɔŋ se ɛ-tɔm sɩba. Piyele weyi ɛlɛ lɩwa yɔ, pɔtɔ se ɛlɛ wɛna toovenum. Liidiye sɔsɔyɛ nɖɩ pa-naalɛ pasɩ wiyaʊ sɔsɔ tɛ nɛ pʊcɔ pɛɖɛɛ yɔ, awiya tɔkɩ ɖɩtɩŋa nɛ piyele weyi ɛ-tɔm sɩba yɔ, pʊ-tɔbʊʊ se weyi pɩkpa-ɩ yɔ, ɛcaa lɛlʊ liidiye nɖɩ ɛlɛ ɖʊwa yɔ nɛ ɛhɛyɩ ɛlɛ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Filozofii]]
h64uu27qiorce34qttlh7fsdh8iti3t
Topaazɩ
0
1199
9544
9539
2017-11-10T21:10:22Z
Gnangbade
58
Liens
9544
wikitext
text/x-wiki
[[File:Azotic topaz.JPG|thumb|Azotic topaz]]
Ñɩɣlɩm tɛtʊ natʊyʊ wɛɛ nɛ payaɣ-tʊ se topaazɩ. Ñɩɣlɩm tɛtʊ wɛ huwa ndɩ ndɩ taa. Topazɩ ñɩɣlɩm tɛtʊ wɛ ñɩɣlɩm tɛtʊ ndʊ payaɣ se siilikatɩ (silicates) yɔ ti-huuye taa. Siilikatɩ waa ñɛwɛ huuye sɔsɔyɛ naɖɩyɛ taa, payaɣ ɖɩɖɩ se nezosibsiilikatɩ (néososubsilicates). Pa-mayaɣ lɛ Al2SiO4 (F, OH)2. Topaazɩ ñɩɣlɩm tɛtʊ taa wɛ fɛɛrɩ (fer) nɛ krom (chrome) nɛ [[mañɩzɩyɔm]] nɛ [[Tɩtanɩ]].
[[File:Yellow topaz ring 3.jpg|thumb|Yellow topaz ring 3]]
==Tɔmpiye topaazɩ lɩzɩyʊ nɛ ɖɩ-ɖɩlɩyɛ==
Ɖooo caanaʊ alɩwaatʊ taa pasɩmɩ topaazɩ. Ñɩɣlɩm tɛtʊ ndɩ ndɩ taa ñɩm ñɩnɩyʊ sɔsɔ, ɖajaa Anselmus Boëtius mana nɛ ɛkɛdɩ ɛzɩma topaazɩ ñɩɣlɩm tɛtʊ wɛɛ yɔ. Ɖajaa ɛnʊ ɛkɛ Boodi tɛtʊ taa tʊ. Pɩnaɣ 1609 ñɩŋga taa ɛmaa nɛ ɛkɛdɩ-tʊ. Palʊla-ɩ pɩnaɣ 1550 ñɩŋga taa nɛ ewona sɔsaa mʊlʊm pɩnaɣ 1632 taa.Tɔmpiye topaazɩ lɩnɩ krɛɛkɩ kʊnʊŋ taa. [[Krɛsɩ kɩbɩnʊʊ kʊnʊŋ]] taa lɛ, payaɣ se topazos. Ñɩɣlɩm tɛtʊ ndʊ payaɣ se sɛɛmɩ (gemmes) yɔ payawaɣ mbʊ ɖooo caanaʊ. Pɩkɛ teŋgu kɩsɛmʊʊ tɛ tɛtʊ ndʊ lɩm cɔ-tʊ nɛ pɩta yɔ, tɩ-hɩɖɛ.
[[File:Romanov's topaz signets.jpg|thumb|Romanov's topaz signets]]
Ñɩɣlɩm tɛtʊ natʊyʊ wɛɛ nɛ payaɣ-tʊ se pegmatiti (pegmatites). Topaazɩ kɛ ñɩɣlɩm tɛtʊ ndʊ tɩ-taa lɛɛtʊ. Ñɩɣlɩm pɛ wena payaɣ se [[Kuwarɩtɩsɩ]] yɔ awɛ topaazɩ ñɩɣlɩm tɛtʊ taa. Pɛ ana, asa miŋ pɩdɩɩfɛyɩ. Yee topaazɩ ñɩɣlɩm tɛtʊ ɛsa miŋ hakuu kɔyɔ, tɩpɩzɩɣ miskoviti (muscovite) yaa serisiiti (séricite) yaa fɛldɩpatɩ (feldspath) yaa kaoliniti (kaolinite). [[Piresiili]] ɛjaɖɛ taa ñɩɣlɩm tɛtʊ ndʊ payaɣ se pegmatiti yɔ, tɩ-taa ñɩɣlɩm pɛ paɣlɩ siŋŋ. A-yuŋ cɛzɩɣ kiiloonaa hiu waa hiu waa yɔɔ.
[[File:Albite-Quartz-Topaz-ed08c.jpg|thumb|Albite-Quartz-Topaz-ed08c]]
[[Category:!Main category]]
[[Category:ñɩɣlɩm pɩyɛ]]
[[Category:Wondu]]
ixemfy9b7q4s94dhlu2fxapomfwhk33
Tower Kondoloko
0
1200
15470
15468
2022-01-04T18:51:01Z
Gnangbade
58
Added photos
15470
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Puente_de_la_Torre,_Londres,_Inglaterra,_2014-08-11,_DD_092.JPG|vignette|Puente de la Torre, Londres, Inglaterra, 2014-08-11, DD 092]]
'''Tower Bridge''' kɛna kondoloko kɩ-pɩsʋʋ. Pʋtɔbʋʋ size, kɩkɛ kondoloko ŋgʋ ki-leŋgbetuu yaa kɩ-pɩsʋʋ kɩ-tɩ ɛzɩ pombo yaa tɔkaɣ lɩm yɔɔ yɔ. Kondoloko kɩ-pɩsʋʋ kʋnɛ, kɩ-cɛzʋʋ yaa kɩ-ɖɛzʋʋ egeetiye nɖɩ payaɣ-ɖɩ size Tamise yɔ. Kɩ-kʋya siŋŋ nɛ kɩ-wɛ lɩm sɔsɔm nabʋyʋ hɛkʋ taa.
Kɩ-wɛ tɔm hʋyʋ waɖɛ tʋ tɛ Southwark nɛ Tower Hamlets pɛ-hɛkʋ taa. Pɩ-n̄ɔtɩna kpam kɛ [[Lɔndrɩ]] tɛ kuduyuu sɔsɔʋ. Peeɖe ehiɣ hɩɖɛ yaa payaɣɩ size Tower Bridge. Kondoloko ŋgʋ, kɩkɛ kondoloko nanaazawaa taa nakʋyʋ ŋgʋ tʋma laɖaa ŋgbɛ nɖɩ paya-ɖɩ se Lord-Mayor yɔ ɖɩ-cɔŋana a-tʋma labʋ yɔɔ yɔ.
[[Fichier:Tower_Bridge_(aerial_view).jpg|vignette|Tower Bridge (aerial view)]]
Tower Bridge kʋnɛ, kɩwɛ Pool of London egeetiye taa. Kɩ-sɩʋ tɩnaɣ yaa kamaɣ kɛ Upper Pool lone nɛ kɩ-lɩm ɖɩlɩyɛ yaa ɖɩbazɩyɛ hɔɔlʋʋ taa kiŋ, palɩzɩɣ pʋtɔbʋʋ tobi yem size lɩm kiɖe nɛ Lower Pool lone nɛ kɩ-pɔɔ ɖɩgbenɖe hɔɔlʋʋ taa kiŋ. Pɔtɔ kɛlɛʋ yem size hɔɔlʋʋ ŋgʋ kɩ-taa lɩm kpeŋna yɔ.
[[Fichier:London,_Tower_Bridge_--_2016_--_4676.jpg|vignette|London, Tower Bridge -- 2016 -- 4676]]
Kɩ-tɛ alɩwaatʋ matʋ taa lɛ, Tower Bridge kʋnɛ, kɩɩkɛna kondoloko ŋgʋ kɩɩkɩla paɣlʋ siŋŋ nɛ kɩ-tɛ ɖɔɖɔ kɩ-kɩlɩ kɛʋʋ kondoloko kɩ-pɩsʋʋ n̄ɩŋgʋ kpem ŋgʋ pakɩla-kʋ maʋ camɩyɛ kpem yɔ. Patatɩɩ ma-taa matʋ ndʋ kaʋ kɛ wiɖina nɛ pana.
Tower Bridge kʋnɛ, kɩ-ndɩ matʋ yebina nɛ, patɩlɩ-kʋ pɩŋŋ kɛ kedeŋa yaa ɛjaɖɛ kamasɩ kpeekpe yɔɔ payɩ. Ncɔna kɔyɔ, ŋna size kondoloko kʋnɛ, kɩ-wɛna kuduyuŋ sɔsɔŋ nɩyɩɩ naalɛ. Nɛ kuduyuŋ ɛnʋ ɛtɩlɩna yaa ɛɖɔkɩna-kʋ.
Nɛ kuduyuŋ sɔsɔŋ ɛnʋ, ɛyɔ posusaɣ yaa popuza n̄ɩɣma wena a-wɛ ɖoŋ siŋŋ yɔ, afɛyɩ gotuu kaʋ yɔ. N̄ɩɣma ana, paakotuu n̄ɛ kaʋ. Salala (tablier) nʋmɔʋ nakʋyʋ wɛɛ nɛ, mɛlɛ waa mba pakɩla kʋyʋʋ siŋŋ yɔ, patɩŋgʋ-kʋ. Nɛ ɖɔɖɔ lɛ, naŋgbanzɩ tɩna kondoloko waa naalɛ n̄ɛwɛɛ nɛ, pɛwɛ kandɩ maŋgandɩ cɛŋga tɩyɛ nɛ cʋlʋ cʋlʋ ɖeɖe yɔɔ kiŋ.
Kondoloko ŋgʋ, kɩ-tʋmɩyɛ n̄ɩɣyɩŋ kpeekpe kaawɛ samaɣ ɛsɩnda ɖoo pɩnaɣ 1982 taa. Pɩɩkɛ keɖeyaɣ n̄ɩɣtʋ. N̄ɩɣyɩŋ ɛnʋ ɛkɛ ɖɔɖɔ lɩm tɛɛ tʋma n̄ɩɣyɩŋ, mbʋ yɔ, palakanayɩ ɖɔɖɔ lɩm tɛɛ tʋma kɛ pɩnaɣ 1886 nɛ pɩkɔɔ pɩtalɩ pɩnaɣ 1894.Pɩnzɩ nzɩ sɩ-taa, Sir John Wolfe-Barry nɛ Horace Jones kamawa kondoloko kɩ-pɩsʋʋ ŋgʋ.
Kɩjatɩnaʋ walanzɩ taa katala mɛtɛwaa 273 mbɩ yɔ. Ɖɩtɩlɩ ɖɔɖɔ size ɛzɩ ɛnʋ sɩzɩ kondoloko kʋnɛ kɩkʋya siŋŋ yɔ lɛ, pɩcɔ nɛ patalɩ ɖɔo kʋ n̄ʋʋ taa lɛ, pɩɩpɔza n̄ɩɣyʋʋ kɩkpazʋʋ yaa ɛzɩ tendema.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Matʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Eerɔpʋ]]
[[Category:Aŋgilitɛɛrɩ]]
67tcn62hfc0ol2idfv7kxue7p6zrjt1
Triipoolii (Tripoli)
0
1201
16397
5846
2023-05-09T03:44:00Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Triipoolii (Liibii)]]
16397
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Triipoolii (Liibii)]]
doci2buljch903a3jnu406zhm36e86l
Triipoolii (tripoli)
0
1202
16398
5849
2023-05-09T03:44:10Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Triipoolii (Liibii)]]
16398
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Triipoolii (Liibii)]]
doci2buljch903a3jnu406zhm36e86l
Triipoolii (Liibii)
0
1203
14992
12553
2021-07-01T21:26:57Z
CommonsDelinker
130
Removing [[:c:File:JW_Marriott_Tripoli_Libya.JPG|JW_Marriott_Tripoli_Libya.JPG]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Jameslwoodward|Jameslwoodward]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/Files in Category:JW Marriott Hotel Tripoli|]].
14992
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Castle_of_Tripoli_-_panoramio.jpg|vignette|Castle of Tripoli - panoramio]]
Triipoolii kɛna Afrika keteŋa taa ɛjaɖɛ naɖɩyɛ taa tɛtʊ sɔsɔtʊ natʊyʊ. Ɛjaɖɛ nɖɩ, nɖɩ payaɣ se [[Liibii]]. Triipoolii kɛna Liibii ɛjaɖɛ taa tɛtʊ ndʊ tɩkɩla walanzɩ yɔ nɛ t-taa ɖɔɖɔ kɛ teŋu ŋgʊ kɩkɩla wɛŋaʊ wazaɣ yɔ. Tadɩyɛ taa ɖɔɖɔ lɛ, peeɖe ɖɔɖɔ taɖɩyɛ tʊmɩyɛ wɛ camlɩyɛ yɔ.
Tɛtʊ tʊnɛ tɩ-taa kɛ komina kpelaɣ sɔsɔ wɛɛ nɛ peeɖe ɖɔɖɔ kɛ sukuli kɩtɛzʊ wɛɛ. Triipoolii tɛtʊ walanzɩ landammm taa wɛ ɛkɩtaarɩnaa 600 000 yaa kilomɛtanaa 600. Pakalɩ tɛtʊ tʊnɛ tɩ-taa ɛyaa lɛ, pɛkpɛnda ɛyaa 1 682 000.
Triipoolii tɛtʊ wɛna Liibii ɛjaɖɛ nɛ ɖɩ-wɩsɩ ɖɩlɩyɛ nɛ hayʊ kiŋ nɛ tɛtʊ tʊnɛ tɩwɛ kañimbusaɣ ɛjaɖɛ naɖɩyɛ cɔlɔ kpɛɛɛ. Tɛtʊ tʊnɛ tɩhɔ-lʊʊ nakʊyʊ sʊ [[Mediteranee teŋgu]] taa.
[[Fichier:Coffee_shop_in_the_centre_of_Tripoli_-_panoramio.jpg|vignette|Coffee shop in the centre of Tripoli - panoramio]]
Ɛzɩ ɛjɛya lɛɛna taa tɛtʊ sɔsɔtʊ ñʊntɩnaa ñɩnʊʊ se pana lɛɛtʊ taa ñɩma paɖʊ nɔɔ kʊɖʊmaɣ nɛ pala taabalɩyɛ nɛ ɛsɩndaa wobu tʊmɩyɛ yɔ, mbʊ ɖɔɖɔ Triipoolii tɛtʊ taa ñɩma nɛ ajɛya nayɛ taa ñɩndʊ paɖʊ taabalɩyɛ se pɛ-tɛtʊ ewobina camɩyɛ nɛ ɛsɩndaa. Tɛtʊ ndʊ tɩ-taa kɔyɔ: Saraajevoo (Pɔsini Hɛrizigooviini), Pɛlɩgiraadii (Sɛribii), [[Alizee]]([[Alizeerii]]), Pelo Horizonte ([[Pɛliziki]]), [[Maadiriidi]] ([[Ɛsɩpaañɩ]]), [[Tunisi]] ([[Tuniizii]]), Tasikɛntɩ (Usibekisitani) nɛ Naaplɩ ([[Itaalii]]).
[[Category:!Main category]]
[[Category:Tɛtʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Liibii]]
456ct093rbkndjshn9fyqq2cuw9vhyw
Tu
0
1204
12622
10219
2018-05-05T16:25:44Z
Gnangbade
58
fotos
12622
wikitext
text/x-wiki
[[File:African Elephant1.JPG|thumb|African Elephant1|Thumb|Tu]]
Tu kɛ kpɩnɛ sɔsɔyɛ nɖɩ ɖɩlʋlʋʋ piya nɛ ɖɩhaɣ-sɩ hɩɖɛ yɔ. Kpɩna sɔsɔna ana, a-taa lɛɛna tatasɩ wɛʋ nɔɔnɔɔ.
[[Fichier:Chirakkal_kalidasan.jpg|vignette|Chirakkal kalidasan]]
Tuŋ weyi ɛwɛ halɩ nɛ sɔnɔ yɔ, ɛnʋʋ yɔ n̄ɩtʋ taa n̄ɩŋ nɛ laʋ taa n̄ɩŋ. Ɛtɩŋa payɩ mbʋ yɔ pɛkpɛndaa nɛ payaɣ se [[Afrɩka tɛtʋ wandamm (Continent africain)|Afrɩka]] tuŋ nɛ [[Aazii tɛtʋ wandamm|Aazii]] tuŋ. Ɖooo lɛ payaɣaɣ-ɩ se [[Ɛndɩ|Ɛɛndɩ]] tuŋ. Tuŋ ɛnʋ ɛtɩŋa ɛwɛ ndɩ ndɩ. Aasii tuŋ tapaɣlɩ ɛtalɩ tuŋ lɛɛŋ, ɛ-nɩŋgbaŋɩŋ tawalɩ ɖɔɖɔ ɛtalɩ lɛɛŋ n̄ɩŋ. Ɛyʋ ɖɔŋa lʋbʋ se tuŋ weyi ɛtatasɩ wɛʋ yɔ, ɛpɩzɩ nɛ weyi ɛlɛ wɛɛ yɔ pakaɣdɩ ɛlɛ yɔɔ ɖeu.
[[File:Elephants in Amboseli Kenya.jpg|thumb|Elephants in Amboseli Kenya]]
Tɔmpiye "éléphant", [[Fransɩɩ kʊnʊŋ|Fransɩɩ]] taa kɛlɛ. Ɖɩlɩna [[Latɛŋ kʊnʊŋ|Latɛŋ]] kʋnʋŋ taa. Kʋnʋŋ ŋgʋ taa lɛ, payaɣ se "elephantus". Tɔmpiye ɖɩnɛ, ɖɩɖɩ lɩna [[Krɛsɩ kɩbɩnʊʊ kʊnʊŋ|Krɛkɩ]] kʋnʋŋ taa. Payaɣ-ɖɩ nɛ kʋnʋŋ kʋkʋ taa se, se "ἐλέφας", pʋ-tɔbʋʋ se "ivoire" yaa "éléphant".
Pasɩma tu sɔnzɩ sakɩyɛ taa. Aazii sɔnzɩ taa lɛ, pan̄ɩɣzɩnɩ tu nɛ lɔŋsɩnɖɛ. Pɔtɔŋ ɛyʋ weyi ɛɛsɔʋ tɔm kaʋ yɔ se ɛwɛna tu fɩtɩyɩm, pʋ-tɔbʋʋ se tu n̄ʋʋ taa mbʋ pʋwɛɛ yɔ, pʋɖɔɔ. Lɔŋsɩŋɖɛ tʋ weyi payaɣ se Aristote yɔ, ɛtɔma se kpɩna tɩŋa taa payɩ lɛ, tu kɩlɩna lɛɣtʋ sɩm nɛ ɛkɩlɩ kpɩna lɛɛna ɖɔɖɔ lɩmaɣzɛ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Tɛtɛ kpɩna]]
[[Category:Wezuu lɛɣtʋ]]
mp8gc7639i3hor95a5gx824qxzlv70w
Tuduwa
0
1205
18541
10220
2025-08-27T14:06:13Z
Goutam1962
5482
#WPWP
18541
wikitext
text/x-wiki
Tuduwa kɛ lɩm tɛɛ kpɩnɛ sɔsɔyɛ naɖɩyɛ. Kpɩna wena payaɣ-yɛ se "Cétacés waa" yɔ, a-pɩlɩʋ taa tuduwa wɛɛ. Tuduwa wɛ ɛzɩ afa yɔ, ɛlɛ ɛkɩlɩ afa paɣlʋʋ tam naadozo taa.
[[File:Planète sauvage - Hippopotame.jpg|thumb|Planète sauvage - Hippopotame|Tuduwa]]
[[File:Hippo.ogv|thumb|Tuduwa]]
Tuduwa kela ɖaɣlaa, atɛ akii camɩyɛ. Tudusi wɛ ndɩ ndɩ. Lɛɛsɩ wɛ lɩm mbʋ pɩ-taa wɛ leleminaɣ yɔ. Sɩwɛ [[Aazii tɛtʋ wandamm|Aazii]] nɛ [[Amerika nɛ hadɛ tɛtʋ (Amérique du Sud)|Amerika nɛ hadɛ kiŋ]] lɩŋgamɩŋ taa.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Tɛtɛ kpɩna]]
[[Category:Wezuu lɛɣtʋ]]
8waujxdhx0on0jvo1ob5bl6uuorht6d
Tuniizii
0
1206
16466
15051
2023-08-02T14:52:21Z
194.98.67.18
16466
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛjaɖɛ
| Hɩɖɛ = Tuniizii
| Hɩɖɛ2 = Tunisie
| Kɩɖaʋ kɩdɛɛka = [[File:Flag of Tunisia.svg|75px]]<br>Tuniizii Kɩɖaʋ kɩdɛɛka
| Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ = [[File:Coat of arms of Tunisia.svg|75px]]<br>Tuniizii Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ
| image_map = [[File:Locator map of Tunisia in Africa.svg|190px]]<br>Tuniizii tɛlɛŋa
| official_languages = .
| capital = .
| government = [[Ahmed Hachani]]
| president = Kais Said
| area_km2 = 163,610
| population_estimate = 10,982,754
| population_estimate_year = 2014
| population_density_km2 = 63
| cctld = .
}}
'''Tuniizii''' kɛna [[Afrɩka tɛtʊ tɔm|Afrika]] nɛ hayi kiŋ ɛjaɖɛ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ nɛ ɖi-hayi kiŋ nɛ ɖɩ-wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa lɛ, [[Mediteranee teŋgu]] wɛna nɛ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa lɛ [[Alizeerii (Algérie)|Alɩzeerii]] ɛjaɖɛ ñɛwɛna ɖɩnɛ nɛ kamaɣ kanɛ katalɩɣ ɛzɩ kilomɛtanaa 965 yɔ, piyele nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ nɛ hadɛ kiŋ lɛ [[Liibii (Libye)|Liibii]] nɛ a-hɛkʊ taa kamaɣ ñatalɩɣ ɛzɩ kilomɛtanaa 459 mbʊ yɔ.
Tuniizii ɛjaɖɛ taa tɛtʊ sɔsɔtʊ yaa tɛtʊ ndʊ tɩ-hɩɖɛ kɩlɩɣ yaʊ yɔ ndʊ payaɣ se Tuniisi nɛ tɩwɛna ɛjaɖɛ nɖɩ ɖi-wɩsɩ ɖɩlɩyɛ nɛ hadɛ kiŋ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-walanzɩ taa ɛzɩ 30 kɛ mɩnɩʊ yɔɔ kɛna [[Sahara Kañɩnbʊsaɣ]] nɛ pɩkazɩ mbʊ yɔ pʊŋ nɛ fɛɛŋ weyi ɩ-taa nɛ mʊzʊŋ pɩwɛɛ yɔ.
Ɖooo [[agoza fenaɣ]] hiu nɛ naalɛ pɩnaɣ 1881 kɛ [[Fransɩɩ]] ɛjaɖɛ paɣza ɛjaɖɛ ɖɩnɛ kɛ kpacayʊɣ nɛ pɩkɔɔ pɩsɩɩna lakɩŋ fenaɣ nɛɛlɛ pɩnaɣ 1956; pɩnaɣ ŋga ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩmʊ ɖɩ-tɩ yɔɔ wɛʊ yɔ.
Ɖɩ-tɛ kacalaɣ ɛjaɖɛ ñʊʊtʊ payawaɣ se Habib Bourguiba. Ñʊʊtʊ ɛnɛ ɛcaɣ kpelaɣ yɔɔ nɛ pɩkɔɔ pɩtalɩ pɩnzɩ hiŋ naatozo lɛ, peeɖɛ komina ñʊʊ, Zine el-Abidine Ben Ali, ñaɣ pana hɛɛɛ nɛ ɛkɛzɩ-ɩ hɔɔlɩɣ nɛ ɛkpaɣ kewiyaɣ. Ñʊʊtʊ ɛnɛ, ɛlɛ ñalaba pɩnzɩ nɛɛlɛ nɛ naatozo lɛ ɛyaa ɛnɩɣ pɩ-taa ɖɔɖɔ kpem nɛ paɖʊ nɔɔ kʊɖʊmaɣ nɛ pakʊsɩ Zine el-Abidine Ben Ali kɛ kpelaɣ yɔɔ [[kɔlaɣ fenaɣ]] hiu nɛ naanza pɩnaɣ 201.
Béji Caïd Essebsi kɛŋna Tuniizii ɛjaɖɛ ñʊʊtʊ kɩfalʊ nɛ komina ñɩnʊ kɩfalʊ ɖɔɖɔ yɔ Habib Essid.
{{Afrɩka}}
[[Category:!Main category]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Tuniizii]]
l891l64wo7z8iqyuntb1jl9ft8ge5py
Tunisi
0
1207
13520
13152
2019-03-24T10:25:31Z
Gnangbade
58
Replaced map and photo (This article is about the capital city Tunis not the country Tunisia)
13520
wikitext
text/x-wiki
[[File:Grandtunis.png|thumb|Grandtunis]]
Tunisi kɛna ɛjaɖɛ naɖɩyɛ taa tɛtʊ sɔsɔtʊ natʊyʊ. Ɛjaɖɛ nɖɩ lɛ [[Tuniizii]] ɛjaɖɛ. Tɛtʊ tʊnɛ tɩwɛ Tuniizii ɛjaɖɛ nɛ hayʊ kiŋ nɛ tɩñɔtɩna lɩm pɔɔ ŋga payaɣ kɛ se Tunisi yɔ kɛ-tɛ ɛwadɩyɛ cɔlɔ. Tɛtʊ sɔsɔtʊ tʊnɛ tɩ-hɛkʊ taa kɛ tɛtʊ natʊyʊ wɛɛ nɛ tɩwɛ ɖeu kamaɣ fɛyɩ nɛ paɖʊ-tʊ ɛsɩyɛ ekpena pɩlɩʊ sɔsɔʊ taa.
[[Fichier:Montage_ville_de_tunis.png|vignette|Montage ville de tunis]]
Pɩlɩʊ ŋgʊ lɛ keteŋa kpeekpe ajɛya ɖʊ ŋgbɛyɛ nɖɩ nɛ ɖɩcɔŋna ɛsakuliye nɛ ɛsɩndaa wobu yɔ nɛ nɖɩ payaɣ se [[UNESCO ŋgbɛyɛ|UNESCO]]. Ɖooo lɛ payawaɣ tɛtʊ tʊnɛ se Puurigaadi pɩkɔɔ pɩsɩɩna [[salaŋ fenaɣ]] nɛɛlɛ pɩnaɣ 1159. Pɩkɔma pɩnaɣ 1228 lɛ, papaazɩ yaʊ camɩyɛ se Tunisi nɛ [[Lakɩŋ fenaɣ]] nɛɛlɛ pɩnaɣ 1956 Tuniizii ɛjaɖɛ mʊ ɖɩ-tɩ yɔɔ wɛʊ lɛ, Tunisi tɛtʊ pɩsɩ camɩyɛ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-tɛtʊ sɔsɔtʊ siŋŋŋ.
[[File:Stadtverkehr in Tunis 13175-Tunis-0.jpg|thumb|Stadtverkehr in Tunis 13175-Tunis-0]]
Tuniizii ɛjaɖɛ taa lɛ, Tunisi tɛtʊ kɛŋna tɛtʊ sɔsɔtʊ ndʊ tɩ-taa tɔsʊʊ, ɛsɩndaa wobu nɛ tadɩyɛ labʊ kɩla wɛʊ. Pɩnaɣ 2012 taa pakalɩ kɩgalʊ kɛ Tunisi tɛtʊ sɔsɔtʊ tʊnɛ tɩ-taa lɛ, pɛkpɛnda ɛyaa 638 845 ɛlɛ yee pɩnaɣ 2014 taa patasɩ ɛyaa kalʊ lɛ, pɛkpɛnda miliyɔɔnaa 2 643 695. Payaɣ Tunisi tɛtʊ sɔsɔtʊ tʊnɛ tɩ-tɛ maalika yɔɔ cɔnɔyʊ kɩofalʊ se Seifallah Lasram.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Tɛtʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Tuniizii]]
c2p8ernbuwbmle7ymes8pt6hpdhe9w1
Turibani
0
1208
9368
8961
2017-11-03T13:32:13Z
Atticmaker
127
Category Added
9368
wikitext
text/x-wiki
Turbani kɛna Afrika nɛ hadɛ kiŋ ɛjaɖɛ taa tɛtʊ sʊzɔtʊ natʊyʊ nɛ tɩwɛ Kʊwazʊlʊ-Natalɩ taa. Tɛtʊ tʊnɛ tɩwɛ ɛndɩ lɩŋgamʊ cɔlɔ nɛ ɖooo lɛ tɛtʊ ndʊ, tɩɩkɛna Natalɩ hɔɔlʊ taa tɛtʊ sʊzɔtʊ. Turibani tɛtʊ tʊnɛ tɩ-taa ɛyaa ɖɔɔ nɛ pɛɖɛ ɛzɩ miliyɔɔnaa kagbaanzɩ nɛ hɔɔlʊʊ yɔ (5 500 000).
Ɛyaa mba pa-taa lɛ mɩnɩʊ yɔɔ lɛ ɛyaa kɩkpɛɛdaa kɩlɩna ɖɔʊ nɛ patalʊ ɛzɩ 68,5 yɔ nɛ ɛndɩ mba ñɛwɛ 20 kɛ mɩnɩʊ yɔɔ; ɛyaa kʊlʊmaa kpɛnda nakʊ kɛ mɩnɩʊ yɔɔ. Mba pɩkazaa nɛ pɛwɛ 2,5 kɛ mɩnɩʊ yɔɔ yɔ, pɛkɛ aziya mba. Kʊnʊŋ ŋgʊ pakɩlɩɣ yɔɔdʊyɔ ŋgʊ lɛ sulu, pɩwayɩ lɛ [[Englɩsɩɩ kʊnʊŋ|Englɩsɩɩ]], afrikani nɛ hindi.
Turubani nɛ ajɛya naayɛ taa tɛtʊ sʊzɔtʊ natʊyʊ kpɛndʊ nɛ alakɩ ɖama nɩnaʊ nɛ ɛsɩndaa wobu tʊma nayɛ nɛ tɛtʊ ndʊ tɩ-taa kɔyɔ: [[Alɛkɩsandrii]] ([[Egipiti]]), Brême, ([[Caama]]), Bulawayo ([[Simbaabuwee]]), Sikago ([[Etaazuunii]]), Daejeon, ([[Kooree Hadɛ Kiŋ]]), Kantɔŋ ([[Sinii]]), Leeds ([[Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ]]), [[Maputo]] (Mozambiki), Nantes ([[Fransɩɩ]]), Oraŋ ([[Alizeerii]]), Rotɛridam ([[Peyibaa]]), [[Libreeviili]] ([[Kaabɔɔ]]).
[[Category:!Main category]]
[[Category:Tɛtʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Afrikihadɛ kiŋ]]
4e45osu6jr6io60asjdmibsfqirfitr
Tuurkii
0
1209
16145
16134
2023-01-01T14:40:26Z
1234qwer1234qwer4
2255
Révocation des modifications de [[Special:Contributions/Tjjtjfjfjf|Tjjtjfjfjf]] ([[User talk:Tjjtjfjfjf|discussion]]) vers la dernière version créée par [[User:Aybeg|Aybeg]]
12757
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛjaɖɛ
| Hɩɖɛ = Tuurkii
| Hɩɖɛ2 = Turquie
| Kɩɖaʋ kɩdɛɛka = [[File:Flag of Turkey.svg|75px]]<br>Tuurkii Kɩɖaʋ kɩdɛɛka
| Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ = [[File:Emblem of Turkey.svg|75px]]<br>Tuurkii Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ
| image_map = [[File:Map of Turkey.gif|190px]]<br>Tuurkii tɛlɛŋa
| official_languages = [[Tuurkisɩɩ kʊnʊŋ|Tuurkisɩɩ]]
| capital = [[Ankaraa]]
| government = Unitary Presidential Constitutional Republic
| president = Ɖajaa Recep Tayyip Erdoğan
| area_km2 = 783,356
| population_estimate = 79,463,663
| population_estimate_year = 2016
| population_density_km2 = 102
| calling_code = +90
| cctld = .tr
}}
Tuurkii (Turquie) kɛna Erɔpɩ nɛ Azii mɩŋŋ-mɩŋŋ taa ɛjaɖɛ naɖɩyɛ. Ɖɩnɛ ajɛya wena asɩ-ɖama nɛ kamas,i yɔ ana yɔ: [[Krɛsɩ|Kɩrɛsɩ]], [[Pulubaarii]], [[Sɔɔrzii]], [[Armenii|Arimeenii]], [[Azɛrbayɩjanɩ|Azɛɛrɩbayɩjaŋ]], [[Iranɩ (Iran)|Iraŋ]], [[Irakɩ]] nɛ [[Siirii]].
Kʊnʊŋ ŋgʊ pɔyɔɔdɩɣ nɛ pawɩlɩɣ-kʊ ɖɔɖɔ sukkulinaa taa yɔ, ŋgʊ lɛ Turki. Turkii ɛjaɖɛ kpeekpe taa tɛtʊ ndʊ tɩ-taa ñɩm nɛ ɛsɩndaa wobu kɩlaa yɔ ndʊ lɛ Ankara nɛ teɛtʊ ndʊ tɩpɩsɩɣ mbʊ yɩ kpaɣ ɖooo aloma fenaɣ hiu nɛ naatozo pɩnaɣ 1923 taa.
Teŋu Kɩkpɛɛdɩɣ wɛna ɛjaɖɛ ɖɩnɛ nɛ ɖɩ-hayɩ kiŋ piyele nɛ ɖɩ-wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa lɛ, Ezee teŋgu wɛna. Ɖɩ-hadɛ kiŋ lɛ [[Mediteranee teŋgu|Mediteraanee teŋgu]] wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa ñɩŋʊ wɛna. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ nɛ ɖɩwɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa lɛ, Tɩrasɩ nɛ Anatoli pɛwɛna.
Sɔɖʊʊ ŋgʊ payaɣ se Mustafa Kemal Atatürk yɔ ɛ-yɔɔ kɛ pltɩŋgɩnaa nɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩñɔ ɖooo pɩnaɣ 1923.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Eerɔpʋ]]
[[Category:Aazii]]
[[Category:Tuurkii]]
[[Category:Wɩsɩ ɖɩlɩyɛ hɛkʋ taa hɔlʋʋ wandamm]]
i0k7mmxsihxpfll4eipo54z4etwe4tb
Tɔlɩm
0
1211
12362
12361
2018-04-15T08:11:59Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Tɔlɩm (Peinture)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Tɔlɩm]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suprresion traduction française
12362
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Dolceacqua43_-_Artista_locale_mentre_dipinge_un_acquarello.jpg|vignette|Dolceacqua43 - Artista locale mentre dipinge un acquarello]]
[[Fichier:Painting_Thangka_Lhasa_Tibet_Luca_Galuzzi_2006.jpg|vignette|Painting Thangka Lhasa Tibet Luca Galuzzi 2006]]
Tɔlɩm kɛna keɖeɣya tʋmɩyɛ kɩpanɖɛ naɖɩyɛ labʋ. Pɩkɛna anjaʋwaa lɩzʋʋ tʋmɩyɛ. Anjaʋwaa lɩzʋʋ n̄ɩnʋ tɔlɩm mbʋ pʋmʋna paa anjaʋ ŋgʋ lɛ nɛ ɛtaɣ kɩyɔ nɛ pʋmʋna-kʋ yaa kɩ-tasɩ kiɖe.
Tɔlɩm sɔsʋʋ ɖetuɣu wonu ŋgʋ pataɣ-kʋ yɔ. Tɔlɩm pʋnɛ, pʋwɛ lɩm tɩyɛ nɛ pʋwɛɛna sɛmɩŋ ndɩ ndɩ. Pɩtɛkɛ paa tɔlɩm sɛmɩŋ mbʋ kɛ pɛkɛyʋ nɛ pataɣ paa anjaʋ ŋgʋ lɛ. Ɛlɛ, anjaʋ waa lɩzɩyʋ tɩlɩʋna sɛmɩŋ mbʋ pʋmʋna se ɛtaɣ ɛtɛ anjaʋ kɩlɩzʋʋ.
[[Fichier:Paris_-_Artist_doing_the_portrait_of_a_child_-_2020.jpg|vignette|Paris - Artist doing the portrait of a child - 2020]]
Tɔlɩm tayaa tʋmɩyɛ lakɩnana nɛ wondunaa nabɛyɛ wɛʋ cɔnaʋ. Ɖɩkpaɣ ɛzɩ [[takayaɣ hayʋʋ]], nɛ kaaʋ, nɛ n̄ɩɣlɩm kɔbɩ (verre), nɛ kpoŋgbolo (bois), nɛ liɖe (écorce), nɛ simaɣ tɛtʋ (béton), nɛ pɩtasɩna ɖɔɖɔ ɛzɩ pɩsaʋ hɔɔlaɣ (toile) yɔ.
Wondunaa mba ɖɩya hiyuu cɛnzɩ taa mbɩ yɔ, tɔlɩm mbʋ pataɣ pɔyɔɔ yɔ yeki nɛ pɩsɔzɩ keɖeyaɣ. Tɔlɩm taʋ pɩsʋʋ pɩkɛna mbʋ payaɣna fransɩ kʋnʋŋ taa size "figurative yaa abstraite" yɔ, nɛ "naturaliste" pʋtɔbʋʋ size, kedeŋa n̄ɩm yɔ.
[[Category:!Main category]]
1cftdiydeihhxjrd9f37i9iv9m5gblz
Tɔlɩm kʊhʊlʊmɩŋ
0
1212
7514
7513
2017-07-19T18:25:42Z
Gnangbade
58
Gallery
7514
wikitext
text/x-wiki
Tɔlɩm kʊhʊlʊmɩŋ kɛ sɛmɩŋ tɛ tɔlɩm. Tɔlɩm kʊhʊlʊmɩŋ wɛsʊʊ mʊntʊsʊʊ pɩdɩɩfɛyɩ, pʊ-tɔbʊʊ se yee pasɩ mʊntʊsʊʊ tɔlɩm kʊhʊlʊmɩŋ wayɩ kɔyɔ, ɛyʊ naɣ ñalɩmɩyɛ nɖɩ yem kpayɩ kpayɩ nɛ tʊlɩm mbʊ nɛ pɩ-ɛsɩndaa.
Mʊntʊsʊŋ ndɩ ndɩ taa tazɩyaa ñɩnaa nɛ pɔtɔŋ se tɔlɩm kʊhʊlʊmɩŋ tɛkɛ tɔlɩm tɩtɩŋɛ, ɛlɛ, se mʊntʊsʊʊ nɛ tɔlɩm ndɩ ndɩ pesidaa nɛ pɩpɩsɩ tɔlɩm kʊhʊlʊmɩŋ. Mʊntʊsʊŋ ndɩ ndɩ taa tazɩyaa mba, pa-taa sʊsɔ lɛlʊ payaɣ se [[Isaac Newton]]. Nabɛyɛ ñɔtɔŋ se tɔlɩm kʊhʊlʊmɩŋ kɛ tɔlɩm kɩkpɛdɩm koyindu. Pɔtɔŋ ɖɔɖɔ se tɔlɩm kʊhʊlʊmɩŋ kɛ tɔlɩm naadozo mbʊ pɩkpɛndaa kpɛm nɛ piyeki se ɛyʊ ɛna pʊyʊ nɛ pʊ-wayɩ yɔ pɩ-taa tɔlɩm lɛɛbʊ. Ñɩnɩyaa sɔsaa, ɖajaanaa panɛ : [[Goethe]] nɛ Hering po-sukulibiya yɔɔdʊʊ-tʊ mbʊ.
Pakpaɣ tɔlɩm kʊhʊlʊmɩŋ anasaayɩnaa tɛ ajɛya taa se pɩkɛ pʊyʊ mbʊ pʊwɛ kelekele yɔ nɛ pʊtɔpɔzɩ se palabɩ-pʊ ŋjɩŋgbɩlɩ yɔ. Tɔlɩm kʊhʊlʊmɩŋ kɛ mbʊ pʊwɛ azuluma yɔ po-koyindu.
<gallery widths="150px" heights="150px" align="center">
File:GALAVERNA.JPG|thumb|Tɩʋ en hiver
File:Wedding kimono.jpg|thumb|Wedding kimono (Japɔŋ]
File:Streckband.jpeg|thumb|Nɩmɩyɛ kahʋlʋmɖɩyɛ
File:IndianSpoonbill.jpg|thumb|Sumaɣ kahʋlʋmaɣ (Indian Spoonbill)
File:Samoyed (9046242341).jpg|thumb|Haɣ kahʋlʋmaɣ (Samoyed)
File:Suommo Perla Chest 1.jpg|thumb|Suommo Perla Chest 1
</gallery>
[[Category:!Main category]]
[[Category:Tɔlɩm]]
1wtkfqmwk1m0xh4tojzptm2h54w81as
Tɔm hʊʊ
0
1213
12117
12116
2018-03-18T18:25:04Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Tɔm hʊʊ (jugement)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Tɔm hʊʊ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : suprresion tradution française
12117
wikitext
text/x-wiki
Payaʊ se tɔm hʊʊ yɔ, pʊwɛ nabʊlɛ. Tɔm hʊʊ kpaaŋ taa tɔm hʊʊ wɛ ndɩ nɛ mbʊ payaɣ se tɔm hʊʊ [[filozofii]] pɩlɩʊ taa tɔm hʊʊ. Filozofii hɔɔlʊʊ taa lɛ, payaʊ se tɔm hʊʊ yɔ, pɩkɛ tɩlɩtʊ taa yasʊʊ nabʊyʊ. Filozofii pɩlɩʊ taa ɖɔɖɔ lɛ, payaʊ se tɔm hʊʊ yɔ, pʊwɛ ndɩ ndɩ. Nabʊyʊ taa kɔyɔ, payaʊ se tɔm hʊʊ filozofii hɔɔlʊʊ taa yɔ pɩkɛ ɛyʊ [[Maɣzɩm (conscience)|maɣzɩm]] tʊmɩyɛ. Maɣzɩm taa ɛyʊ kaɖɩɣ tɔm natʊyʊ yaa ɛyʊ kpɛzɩɣ tɔm natʊyʊ se ɛɛsɩŋ tɩ-yɔɔ kpem. Lɛɣtʊ pɩlɩʊ ŋgʊ payaɣ se sikolozii (psychologie) yɔ, kɩñɩnɩna nɛ kɩyɔɔdɩ mbʊ. Nabʊyʊ taa ɖɔɖɔ lɛ, tɔm hʊʊ pɩzɩɣ pɩkɛ maɣzɩm taa lɩmaɣzɩyɛ maɣmaɣ. Lɛɣtʊ piliŋa ŋga payaɣ se loziiki (logique) yɔ ka-pɩlɩʊ taa pɔyɔɔdʊʊ mbʊ.
Mbʊʊ palɩza tɔm hʊʊ tɔbʊʊ kpaɖʊʊ XXI ñɩŋga taa.
Sɔsɔ Titchener maɣzɩm nabʊyʊ heyi-i se leemuu hɔɔlɩŋ naalɛ wɛ kɩmaŋ ɖeyi ɖeyi. Nakʊyʊ takɩlɩ lɛɛkʊ. Tɔm kaɖʊʊ pʊnɛ pɩlɩna maɣzɩm mbʊ pʊ-cɔlɔ ? Ɛbɛ yeki nɛ piyiɣdiɣ ɛyʊ ɛ-maɣzɩm taa. Toovenum lɛ, ɛyʊ pɩzɩɣ ɛcɛtɩ ɛ-tɩ yaa ɛɛcɛtɩɣ ɛ-tɩ ?
[[Category:!Main category]]
[[Category:Filozofii]]
g304qjd3uf2dkl2oy42xj7lgv90e1uj
Tɔm hʊʊ kpaaŋ kɩkpaɖʊʊ (Cour supreme)
0
1214
12086
10167
2018-03-17T20:46:08Z
Gnangbade
58
liens
12086
wikitext
text/x-wiki
Tɔm hʊʊ kpaaŋ kɩkpaɖʊʊ pɩkɛ hɩɖɛ ndɩ tɔm hʊʊ waɖɛ ha kpaaŋ weyi ɛ-hɩɖɛ kʊyaa yaa kpaaŋ kɩkɩlɩŋ yɔ ajɛyɛ naayɛ taa. Wɛtʊ sakɩyɛ taa lɛ, ɛjaɖɛ taa kpaaŋ kɩkpaɖʊʊ kɩ-taa wɛ tʊma a-nɛ yɔɔ [[Paɣtʊ (Loi)|paɣtʊ]] lɩzʊʊ kpaaŋ ŋgʊ kʊjɔŋna ɖeyi ɖeyi paɣtʊ wɛtʊ naa nɛ ɛjaɖɛ paɣtʊ takayaɣ. Kewiyaɣ paɣtʊ kpaaŋ ŋgʊ kʊjɔŋna kewiyaɣ paɣtʊ lakasɩ yɔ (tɔm hʊʊ waɖɛ tɛ feŋɩntʊ).
Kpaaŋ ŋgʊ kɩ-taa wɛ kpaagba kpaaŋ ŋgʊ tɔm kɩhʊhʊtʊ lɩmaɣza yɔ. Kpaagba tɔm hʊʊ kpaaŋ ŋgʊ kewiyaɣ tɔm hʊʊ yɔ. Ajɛyɛ naayɛ taa lɛ, kpaaŋ kɩkpaɖʊʊ ŋgʊ kɩkɛ tɔm hʊʊ kpaaŋ yaa alɩwaatʊ ndʊ yee pɩpɔzʊʊ se petisi ñʊtʊ nɔɔyʊ yaa wiyaʊ nɔɔyʊ e-kpelaɣ yɔ yɔ.
Tɔm hʊyʊ kajalaɣ nimiye mʊyʊ kɛna kpaaŋ kɩkpaɖʊ taa nʊʊ tʊ. Ɛyʊ ɛ-nʊ pagba-ɩ pɩtɩŋna ɛjaɖɛ kewiyaɣ paɣtʊ kpaɣʊ kɛ ɛjaɖɛ kewiyaɣ taa lɩm ɖʊyaa mba ɖɩyaɣ se minisitiri waa tɛ lɔŋ pasʊʊ kpeeliye taa pɩlɩna tʊm hʊtʊ lɔŋ pasʊʊ lɩmaɣzɩyɛ yɔ. Tɔm hʊyʊ sɔsɔ ɛ-nʊ, pʊcɔ ɛpaazɩɣ ɛtʊmɩyɛ lɛ, eɖuki paɣtʊ lɩzɩyaa tʊmɩyɛ ɛsɩnda.
Pɩtɩŋna paɣtʊ takayaɣ taa hɔɔlaɣ 121 yɔ lɛ, pɩkɛ kɩjɛyʊʊ se kpaaŋ kɩkpaɖʊʊ tɛ ñʊtʊ ɛkɛ tɔm hʊyʊ weyi ɛlakɩ tʊmɩyɛ yɛ. Tɔm hʊʊ kpaaŋ kɩkpaɖʊ ñʊtʊ kɛ kpaagba tɔm hʊʊ taa lɔŋ pasɩyaa ñʊtʊ (C.S.M).
Kpaaŋ kɩkpaɖʊ wɛna kuduyɩŋ nɩɩlɛ, kajalaɣ lɛ, tɔm hʊʊ kuduyuu nɛ kewiyaɣ tʊmɩyɛ kuduyuu. Paa kuduyuu ŋgʊ lɛ, kɩwɛna tɩ-yɔɔ waɖɛ kpaaŋ kɩkpaɖʊ ŋgʊ kɩ-taa nɛ ɖɩwɛ kuduyuu ñʊtʊ nesi tɛ. Paa kuduyuu ŋgʊ lɛ kɩ-taa wɛ lɔŋ tasɩyaa naalɛ.
Ɛlɛ pɩɩpɔzaɣ paa pʊdɔɖɔɔ kɔyɔ lɔŋtasɩyaa nanza kuduyuu kʊyʊmʊʊ tɛɛ. Pakpaɣ-wɛ pɩtɩŋna kewiyaɣ taa lɩm ɖʊyaa kediizaɣ paɣtʊ yɔɔ pɩlɩna tɔm ɖɩhʊyɛ taa lɔŋ tasɩyʊʊ sɔsɔ lɩmaɣzɩyɛ yɔɔ. Paa kuduyuu ŋgʊ kɩwɛna kʊ-tʊmɩyɛ ndɩ kɩlakɩ yɔ pɩlɩna mbʊ ndʊ paɣtʊ takayaɣ ɖʊwa yɔ.
Tɔm hʊʊ kpaaŋ kɩkpaɖʊ lakɩ samaɣ lɩm ɖʊʊ tʊmɩyɛ ɛlɛ waɖɛ haʊ takayaɣ mʊyʊ kajalaɣ tʊ nɛ tɔm yɔɔ kandɩyaa sɔsaa palakɩna-ɖɩ. Ɛjaɖɛ lɩm ɖʊyaa kpana ɛyaa panɛyɔ pɩlɩna paɣtʊ ndʊ pagbaɣ pe-kidizaɣ taa yɔ tɩ-cɔlɔ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Paɣtʋ lɛɣtʋ]]
1zninpo0vnvcbg7im8c7l0ver7gmand
Tɔm hʊʊ kpaŋ (Tribunal)
0
1215
14451
14450
2019-11-18T03:16:35Z
Chongkian
1443
14451
wikitext
text/x-wiki
[[File:Johor Bahru High Court.jpg|thumb|Tɔm hʊʊ kpaŋ]]
'''Tɔm hʊʊ kpaŋ''' kɛ lone ndɩ ɖɩ-taa pahʊʊ tɔm yɔ. Peeɖe ɛyaa mba pɛwɛna tɔm nɛ ɖama yɔ pahʊʊ nɛ pololi-wɛ. Peeɖe ɖɔɖɔ mba pañaŋ paɣtʊ yɔ pahʊʊna-wɛ. Pɩkɩlɩ lɛ, tɔm hʊʊ kpaŋ tɛkɛ koŋ kewiyaɣ tɛ tʊmɩyɛ. Pɩkɛ tɔm yasʊʊ tɛ kpaŋ tɔm.
Tɔm hʊʊ ɖɔŋ yaa waɖɛ kpaŋ taa lɩʊna ɖɔɖɔ ɛjaɖɛ walɩtʊ tɛ pɩzɩtʊ cɔlɔ. Pɩtɛ alɩwaatʊ taa, pɔyɔɔdʊʊ waɖɛ tɔm keeke. Québécois waɖɛ tɛ lɛ, pɔyɔɔdʊʊ ɛjaɖɛ tɔm hʊʊ pɩzɩtʊʊ tɛ tɔm nɛ cɛlɩtʊ ɖoŋ tʊmɩyɛ ndɩ ɖɩlakɩ takayasɩ nzɩ kpaŋ sɩma yɔ.
Tɔm piye hʊtʊ waɖɛ keem ɛzɩma kpaŋ wɛ ɖoŋ tɔm ɖɩhʊyɛ yɔ ɖɔɖɔ ɛzɩ kɩ-taa ɛyaa wɛʊ ɖɔŋ pɩlɩnɛ hɔɔlɩŋ ndɩ ndɩ tɛ wɛtʊ nɛ waɖɛ pɩzɩtʊ ndɩ ndɩ yɔ. Ɖɩtɩŋgʊ [[Fransɩɩ]] ɛjaɖɛ tɛ wɛtʊ yɔ, ajɛyɛ sakɩyɛ taa tɔm yɔkʊʊ tɛ kpaŋ wɛna lɩmaɣza kpam tɛ kpɛndʊ tɛ hʊtʊ yeke ɖoŋ mbʊ lɛ, kɩfɛyɩna tɔm hʊʊ tɛ waɖɛ. Fransɩɩ ɛjaɖɛ taa lɛ, kedizaɣ kpaŋ taa lɛ, kɩwɛna tɔm hʊʊ pilim tɛ wɛtʊ.
Kɩwɛna ɖoŋ kpeekpe mbʊ kɩmaɣzʊʊ yɔ pɩ-taa pɩlɩnɛ paɣtʊ cɔlɔ. Ɛsɔ sɛtʊ aŋgbaa kʊtʊʊza wɛna a-maɣmaɣ a-tɛ tɔm hʊʊ kpamɩŋ. Kpamɩŋ ɛ-nʊyɔɔ rabbiniki kpaŋ nɛ charia kpaŋ nɛ kɩɖɩzɩtʊ ŋgbɛɛ samaɣ kpaŋ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Paɣtʋ lɛɣtʋ]]
m7oet8hqz3utpc14nzx0ux9i2mliukm
Tɔm hʊʊ kpaŋ (Tribunale)
0
1216
5922
5921
2017-06-24T00:09:11Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
5922
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Tɔm hʊʊ kpaŋ (Tribunal)]]
d8bewdihisnu59j4fkxzi41aix0lq3m
Tɔm kɩhʊhʊtʊ (Procès)
0
1217
10169
5927
2017-12-26T11:09:07Z
Gnangbade
58
lien
10169
wikitext
text/x-wiki
Tɔm kɩhʊhʊtʊ, pɩkɛ kaɖɛ tɔm ndʊ patana-tʊ tɔm ɖɩhʊyɛ taa yɔ. Pɩpɩzɩɣ pɩkɛ kʊjɔŋ tɛɛ yaa ɛzɩ kpaaŋ sɔsɔʊ tɛɛ. Pɩlɩna tɔm ndʊ pahʊʊ yɔ lɛ, palɩzɩ lɩmaɣzɩyɛ naɖɩyɛ. Ajɛyɛ naayɛ taa lɩmaɣzɩyɛ nɖɩ, payaɣ-ɖɩ se tɔm ndʊ pahʊwa yɔ yaa tɔm kɩhʊhʊtʊ yee tɔm hʊtʊ ndʊ tɩlɩza lɩmaɣzɩyɛ nɖɩ ɖɩkɛ kpaaŋ sɔsɔʊ, tɔm kɩsɩzɩtʊ yee pɩkɛ kʊjɔŋ tɛɛ tɔm kɔyɔ.
Politiki mɛnfɛyɩ tɔbʊʊ ɖiɖi waa tɛ paɣtʊ tɛ lɛ, tɔm hʊtʊ ndʊ tɩɩñaŋ kandʊʊ tɛ waɖɛ yɔ, pɩsɩɣ pɩpɩsɩ ɛzɩ ɛyaa tɛ tɔm hʊʊ kpaaŋ, tɔm hʊtʊ ndʊ tɩfɛyɩna aseɣɖe tɩnaa, tɩɩpɩzɩɣ mɛsʊʊ tɔm, [[Politiki tɩlɩyɛ lɩmaɣza|politiki]] paɣtʊ kɩkpaɣtʊ, tɔm hʊtʊ kɩlɛzɩtʊ (Nantes), mɛsʊʊ tɛ tɔm hʊtʊ kpaaŋ, laŋɩyɛ taa wɩzasɩ yaa ɛyʊ yɔɔ kɩhɛyʊʊ.
Pʊcɔ pɩtɩŋa pɩpaɣzɩ lɛ, tɔm hʊʊ tɛ ɖoŋ lɩzɩɣ tʊbʊʊ nɛ ɖɩnɩɣ se tɔm hʊʊ kpaaŋ ŋgʊ kɩ-taa pɩpɩzɩɣ pɩla nɛ lee pɩpɩzɩɣ pɩla. Pʊ-nɔmɔʊ taa lɛ, ɖoŋ nɩɩlɛ wɛ ɖɩpɩzɩɣ ɖɩtɩlɩ-ɩ.
Pʊcɔ ŋwona tɔm natʊyʊ tɔm hʊʊ kpaaŋ sɔsɔʊ taa lɛ, pɔpɔzʊʊ se tɔm tʊ ɛyaa weyi ɛ nɛ ɩ tɔm yɔ nɛ ɛkɔɔ kpaaŋ taa nɛ ŋlɩzɩ-ɩ tɔm taa, lɩmaɣza anaa ɛ-tɔm yɔɔ kandɩyʊʊ lakɩna-yɛ nɛ tɔm ɖɩhʊyɛ nɔnɔɔ tʊ lɩzɩɣ tɔm tɔbɩŋ. Yee ɛnɛ ɛtana tɔm ndʊ tɩ-yɔɔ kɔyɔ ɛlɛ ɖɔɖɔ ɛñɩnɩɣ ɛ-tɔm yɔɔ kandɩyʊ nɔɔyʊ. Pazɩɣ tɔm yaʊ takayaɣ kɛ tɔm kɩhʊhʊtʊ takayasɩ ɖɩzɩyɛ kpaaŋ taa nɛ tɔm kɩhʊhʊtʊ takayasɩ ɖɩzɩyɛ taa mayʊ ma tɔm takayaɣ sɔsɔɔ nakɛyɛ taa ŋga Takayaɣ sɔsɔɔ ŋgaa payaɣ se wazaɣ takayaɣ.
Yee hɔɔlʊʊ nakʊyʊ taa mba ɛñɩnɩɣ se powolo awayɩ kandɩyaa cɔlɔ yɔ, kandɩyʊ weyi yɔ sʊlʊmʊʊ yaa pɔzʊʊ nɔmɔʊ tɩŋʊʊ (ɛlɛ, pɔzɩtʊ ndʊ tɩpɩzɩɣ yee Macron paɣtʊ ɛwabɩna kɔyɔ papɩzɩɣ paɖɩzɩɣ-tʊ nɛ ɛsɩndaa kiŋ). Ñʊʊdʊ ɖʊʊna evemiye ndɩ paɖanɩɣ yaʊ tɔm yɔ. Pʊcɔ evemiye nɖɩ ɛɖʊwa yɔ, ɖɩtalɩ lɛ, pɛwɛʊ pɛkpɛlɛkɩɣ tɔm ndʊ nɛ pɛlɛzɩɣ ɖama lɩmaɣza nɛ payasɩ-tʊ kandɩyaa hɛkʊʊ taa.
Kɩyaakʊ talɩɣ lɛ, pahʊʊ tɔm kpaaŋ taa kɛ ñʊʊdʊ nɛ tɔm yɔɔ kandɩyaa pɛ-ɛsɩnda. Pewiliɣ tɔm taa nɛ pana mbʊ pɩlaba yɔ nɛ pahʊʊ. Pʊpɔzʊʊ se pahʊʊ-tʊ kɔyɔ, ñʊʊdʊ lɩzɩɣ lɩmaɣza se powona-tʊ kpaaŋ taa nɛ ɛɖʊʊ kɩyaakʊ ŋgʊ pahʊʊ-tʊ yɔ. Yee pɩtɛkɛ mbʊ yɔ, ñʊʊdʊ heyiɣ kpaaŋ taa tɔm hʊyʊ se ɛcɛyɩ ɛ-tɩ nɛ ɛtasɩ wiluu tɔm ndʊ tɩ-taa ɖeu.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Paɣtʋ lɛɣtʋ]]
g89l3kj5x6sleqpo3ojjzscwlysfn2m
Tɔm kɩhʊhʊtʊ mayʊ
0
1218
10170
5931
2017-12-26T11:12:30Z
Gnangbade
58
liens
10170
wikitext
text/x-wiki
Tɔm kɩhʊhʊtʊ mayʊ kɛ paɣtʊ tɛ tʊmɩyɛ tʊ kɛ romanɩ taa paɣtʊ kpɛlɛkʊʊ tɛ niiye mʊyʊ. Ɛyʊ ɛnʊ ɛkɛ tɔm hʊyʊ weyi ɛwɛ ɛ-tɩyɔɔ yɔ, ɛkɛ samaɣ nɔyɔɔ tʊmɩyɛ laɖʊ. Samaɣ nɔɔ yɔɔ tʊmɩyɛ laɖʊ kpaɣnɛ-ɩ tʊmɩyɛ ndɩ. Ɛyʊ ɛ-tʊmɩyɛ lɛ se ɛhʊʊ ɛyaa hɛkʊ taa tɔm ndʊ payaɣ se ɖama hɛkʊ taa nɩnaʊ tɛ tɔm ndʊ tɩfɛyɩ leleŋ yɔ nɛ paɣtʊ wɛ nɛ tɩmakɩ-tʊ. Ɖooo hɛkʊ alɩwaatʊ taa kɛ ɛyʊ ɛ-tʊmɩyɛ kaawɛ ɖooo byzantin ajɛyɛ pajaɣ mɔyɔɔ taa.
Ɖɔɖɔ ɛzɩ tʊmɩyɛ ndɩ ɖɩwɛʊ yɔ, ɛjaɖɛ taa tɔm kɩhʊhʊtʊ mayaa aŋgbaa sɔsɔnaa kaawɛ. Paasɩma tɔm mayʊ ɛ-nʊ ɛ-tɔm hʊʊ ɛyaa hɛkʊ taa ɖooo pɩnaɣ 1961 kɛ Haye nɛ pɩɖɩzɩɣ ɛyaa akɔma tɛ paɣtʊ. Ɖooo canaʊ Ɛngɩlɩsɩ ajɛyɛ waɖɛ ndɩ payaɣ se Common Law ([[Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ]] nɛ [[Etaazuunii|Etaazuuni]] nɛ [[Komɔŋwɛltɩ ŋgbɛyɛ]]) nɛ sɩkandɩnavɩ ajɛyɛ ([[Tanimarikɩ|Tanemarɩkɩ]] nɛ [[Fɛɛlandɩ]] nɛ [[Isilandɩ|Islandɩ]]) mbʊ yɔ tɔm mayʊ tʊmɩyɛ kɛkɛ se ɛla takayaasɩ nzɩ ajɛyaa lɛɛna kaɣ labɩnaʊ nɛ tʊmɩyɛ ɛlɛ, paalakɩ-sɩ nɛ tʊmɩyɛ keeke mbʊ pʊyɔɔ yɔ sɩfɛyɩ paɣtʊ taa siŋ.
Tɔm kɩhʊhʊtʊ tɛ tɔm mayaa ajɛyaa kɩgbɛndʊʊ yatʊ kɩfatʊ kɛ latɛŋ taa UINL kpeɣla ajɛyaa elimiye kɩgbanzɩ (ɛlɛ tɛkɛ canaʊ latɩŋ mba naalɛ) ŋgʊ kʊñɔɔ romanɩ samaɣ paɣtʊ niiye mʊyʊ. Tɔm kɩhʊhʊtʊ tɔm mayʊ tɛ tʊmɩyɛ lɩɣ wayɩ wayɩ wɛɛ taa kɛ paa ajaɖɛ ndɩ ɖɩ-taa ɛzɩ [[Eerɔpʋ|Eerɔpʊ]] nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa kiŋ alɩwaatʊ ndʊ [[Pɛrɩlɛɛ|Perɩlɛɛ]] koloŋga tɔlaa yɔ. [[Afrɩka tɛtʋ wandamm (Continent africain)|Afrika]] nɛ [[Aazii tɛtʋ wandamm|Aazii]] taa lɛ, Fransɩɩ tɔm kɩhʊhutʊ lɔntasɩyaa ŋgbɛɛ sɔsɔyɛ (CSN) wayɩ wayɩ alɩwaatʊ tʊnɛ tɩ-taa sɩna nɛ pasɩ tɔm kɩhʊhʊtʊ tʊmɩyɛ [[Siini]] ɛjaɖɛ taa.
[[Fransɩɩ]] ɛjaɖɛ taa lɛ, tɔm kɩhʊhʊtʊ mayaa kɛ samaɣ lɩm lɩmɖʊyaa. Tɔm hʊyaa sɔsaa mba paɖaŋgʊʊ tɔm yɔɔ yɔ lɩzɩna-wɛ. Mbʊ lɛ pɛwɛ samaɣ ɖoŋ yɔɔ kɛnɛ. Ɛyʊ ɛkɛ mʊtʊsʊʊ ɛyaa ɛsɩndaa nɛ ɛhaɣ ñalɩmɩyɛ hɔɔlɩŋ ndɩ ndɩ nɛ eyeki se ɛyʊ ɛkɛ ɛ-tɛ ɛyʊ siŋ pɩlɩna paɣtʊ ndɩ ndɩ yɔ.
Tɔm mayaa mba pakandʊʊ samaɣ tʊmɩyɛ wɛtʊ yɔ. Pɩlɩna paɣtʊ lɔntasʊʊ ŋngbɛɛ cɔlɔ lɛ, yee pɛkɛ samaɣ tʊmɩyɛ yɔɔ kandɩyaa nɛ samaɣ nɔɔ yɔɔ ɖɛyaa mba tɔm hʊyaa sɔsaa lɩzaa yɔ yɔ, tɔm mayaa sɔsaa lakɩ sɔlɩm tʊmɩyɛ nɛ pɩɩhaɣ-wɛ ñamtʊ yaa pɩtɛkɛ-wɛ tʊmɩyɛ ɛyaa ɛsɩndaa pɩlɩna ɛyʊ waɖɛ yɔ kandʊʊ takayaɣ pɩnaɣ 1789 taa tɔm hɔɔlaɣ 6 ŋga yɔ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Paɣtʋ lɛɣtʋ]]
smvifs482f6cdnxy6zpv7inysdp3ou8
Tɔm susuu
0
1220
11166
11165
2018-02-06T19:43:06Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Tɔm susuu (publicité)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Tɔm susuu]] ñɩŋgʋ yɔɔ : supression traduction française
11166
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Bellows_Falls_Barn_-_panoramio.jpg|vignette|Bellows Falls Barn - panoramio]]
Tɔm susuu kɛna ɛyaa sakɩyɛ yaa samaɣ sɔsaɣ nakɛyɛ tɔm heyuu. Pɩkɛna pɩyʋ keem tɩlɩʋ. Yee nabʋyʋ yaa natʋyʋ ɛwɛ size samaɣ ɛnɩɩ kɔyɔ, pʋwɛ size posusi kususu nɛ tɔm ndʋ tɩtalɩ paa weyi. Paasusuu tɔm ɛyʋ kʋɖʋm yaa nɔɔyʋ ɖeke.
[[Fichier:Brading_car_park_advertising.JPG|vignette|Brading car park advertising]]
Tɔm kususutu tɛkɛna mɛsaɣ tɛɛ n̄ɩndʋ. Tɔm kususutu natʋyʋ kɔyɔ : ɖikpaɣ ɛzɩ-ɩ tɔɔnaɣ kɩfalaɣ nakɛyɛ tɔɔʋʋ taa kɛ mbʋ yɔ, nɛ wondu kɩfatʋ natʋyʋ tʋmɩyɛ labɩnaʋ kɛ mbɩ yɔ ɖɔɖɔ. Pɩtasɩna pɩɖeke, ɛlɛ caca tɔʋ nɛ lɩzʋʋ yaa takayɩsɩ ɖʋzʋʋ hɔɔlʋʋ taa ɖɔɖɔ kɛ mbʋ yɔ.
Posusuu tɔm ɖɔɖɔ nɛ pasɩɩzɩna samaɣ yaa ɛyaa ɖɔɖɔ size pataatɔɔ tɔɔnaɣ kɩdɛkɛdaɣ nakɛyɛ yaa kɔyɛ nɖɩ ɖɩkʋʋ yɔ ɖɩ-tɔm natʋyʋ. Ɖɩkpaɣ ɛzɩ tɔsʋʋ nʋmɔʋ taa ɖɔɖɔ mbɩ yɔɔ yɔ, ɖɩtɩlɩʋ size posusuu samaɣ nɛ katɩlɩ pazɩ pazɩ tɔsʋ. Posusuu samaɣ nɛ katɩlɩ kɛɛkɩŋ taa wondu naa kɩpama mba palɩza yɔ.
[[Fichier:Back_End_of_a_Bus..._(36464887501).jpg|vignette|Back End of a Bus... (36464887501)]]
Tɔm kususutu taa patɩlɩʋ tʋma sɔsɔna sɔsɔna wena a-wɛ hɔɔlɩŋ ndɩ ndɩ taa yɔ a-lona nɛ a-hɩla. Pɩzɩʋna nɛ patɩlɩ ɖɔɖɔ wondu ndɩ ndɩ ɖɩpɛdɩyɛ lona. Ɖɩkpaɣ ɖɔɖɔ ɛzɩ, lɔɔɖa yaa [[Ɛsɔdaa lɔɔɖɩyɛ|ɛsɔdaa lɔɔɖaa]] kɛ mbɩ yɔ, ɖɩnaɣ size posusuu lɛɣ yaɖaa tɩlɩʋ lɔɔɖaa masɩ kɩpanzɩ.
[[Category:!Main category]]
nvqi4tpxt4eel51zmmz3vs8u8oest95
Tɔm susuu takayaɣ
0
1221
12113
12111
2018-03-18T18:18:05Z
Gnangbade
58
liens, fotos
12113
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Journaux_ivoiriens.JPG|vignette|Journaux ivoiriens]]
Tɔm susuu takayaɣ kɛna takayaɣ ŋga kɛkɛ wɛɛ kʋyʋma taa tɔm ndʋ tɩlaba yɔ tususuu. Tɔm ndʋ tɩtɛma labʋ yaa tɩɖɩɩna labʋ yɔɔ posusuu. Tɔm ndʋ tɩkaa labʋ tɩkɛ tɔm kuzusutu ɖɔɖɔ siŋŋ. Tɔm kuzusutu tʋnɛ, tɩkɛ paɣtʋ hɔlaɣ yaa saawɩɖɛ cɔɖʋ.
Papɩzʋʋ posusi tɔm ndʋ kɛ, [[Evemiye|efemiye]] kʋɖʋmɖɩyɛ yaa afema sakɩyɛ cabɩ pazɩ. Tɔm kuzusutu wɛna wazaɣ siŋŋ kɛ samaɣ hɛkʋ taa. Pɩcɔ nɛ samaɣ yaa ɛyaa sakɩyɛ nɩ-ɩ tɔm ndɩ ndɩ lɛ, pʋwɛna tɔm ndʋ tɩtɩnaɣ size posusi tʋ. Tɔm kususutu ndʋ, tɩwɛ fevere mbʋ pɩ-yɔɔ yɔ, tɩ-talɩʋ paa le.
[[Fichier:Kiosque_à_journaux_dakar.JPG|vignette|Kiosque à journaux dakar]]
Ɖoo kiɖe tɛ yaa ɖoo lɔndaa kɛ mbʊ yɔɔ lɛ, tɔm susuu takayaɣ kɛna pɩyʋ keem. Weyi ɛcaɣ size ɛtɩlɩ ɛ-lakasɩ kɩbɩnzɩ nzɩ sɩɖɛwa yɔɔ yɔ, pʋwɛna-ɩ size ɛwɛna tɔm susuu takayaɣ. Takayaɣ ŋga, ka-taa ɛ-tɔm ndʋ tɩtɛma ɖɛʋ yɔ nɛ ɛɖɩɩna tʋʋ labʋ tɩ-wɛɛ. Ɛma ɛ-tɔm ndʋʋ e-sussu takayaɣ taa nɛ ɛtɔzʋʋna ɛlakasɩ kpeekpe yɔ. [[Fransɩɩ kʊnʊŋ|Fransɩ kʋnʋŋ]] taa lɛ, payaɣ ɛ-tɔm ndʋ size "journal de bord".
[[Fichier:Marchand_de_journaux_à_Yangon.jpg|vignette|Marchand de journaux à Yangon]]
Tɔm kususutu hɔɔlʋʋ taa lɛ, ɖɩpɩzʋʋ ɖɩtɔ size [[Paarii]] [[Fransɩɩ|Fransɩ]] ɛjaɖɛ [[Tɛtʋ sɔsɔtʋ|tɛtʋ sʋsɔtʋ]] taa, paalaba n̄ɩmtʋ sɔsɔ nɔɔyʋ tɔm kususustu. Pɩɩkɛ pɩnzɩ 1405 n̄ɩŋga nɛ 1449 taa. Kajalaɣ yaa kɔɔnɔɔ tɔm kususutu takayaɣ kaawɛ takayɩ hatʋ nananza yɔ.
[[Category:!Main category]]
9bv0qo2cr3l9cejkynbr7icpzfp8z6n
Tɔm yɔɔ kandɩyʊ (Avocat - métier)
0
1223
10175
5954
2017-12-26T18:46:21Z
Gnangbade
58
liens
10175
wikitext
text/x-wiki
Waɖɛ taa lɛ, paɣtʊ yɔ kandɩyʊ kɛ paɣtʊ ɛyʊ yaa paɣtʊ yɔ ɖɔmɩyʊ weyi paa ɛzɩmta lɛ, ɛ-tʊmɩyɛ lɛ se ɛtasɩ lɔŋ nɛ ɛkandɩ ɛ-ɛyaa yɔ. Ɛyʊ tomnaɣ tʊ yaa ɛyʊ weyi ɛsɩma lɔŋ yɔ, tɔm hʊʊ kpanda taa lɛ, ɛ-tɛ lʊbɩnaʊ taa lɛ, ɛlʊkɩ se ɛwɛna kɛzɛwaɣ ɛ-tɔm yɔ nɛ pɩkɩlɩ lɛ, ɛcakɩ polonaa taa. Tɔm yɔ kandɩyʊ ɛnʊ ɛwɛna lɔŋ tasʊʊ tɔmɩyɛ nɛ lakasɩ wɛtʊ tɛ tɔm cɔlʊʊ. Paɣtʊ yɔ kandɩyʊʊ lɩm ɖʊʊ tɔmɩyɛ wɛ kɩjɛyʊʊ pɩlɩna ɛjaɖɛ paɣtʊ cɔlɔ, kɔzɩ kɔzɩ mbʊ se ɛɖɔkɩ yɔɔ kandʊʊ tɛ paɣtʊ tɔm hɔm natʊyʊ naa ɛsɩndaa.
Ɖoo canaʊ taa [[Krɛsɩ kɩbɩnʊʊ kʊnʊŋ|Krɛsɩ]] nɛ [[Room]] kaaɖʊʊ tɔm yɔɔ kandɩyaa ɛlɛ, tɔm tʊ maɣmaɣ lʊkaɣna ɛ-tɩ yɔɔ. Solon paɣtʊ taa lɛ, tɔm lʊkaɣ ɛ-tɔm yɔɔ tɔm hʊʊ kpaŋ taa ɛlɛ, yee ɛpɩzɩɣ yɔɔdʊʊ ɛyaa ɛsɩndaa kɔyɔ, ewiluu canaʊ tɔm takayasɩ tʊma taa. Room taa lɛ, paɣtʊ yɔ kandɩyʊʊ tʊmɩyɛ pɩsɩ kɩjɛyʊʊ wayɩ wayɩ wɛɛ anɛ a-taa ɛjaɖɛ taa. Ɛlɛ, paɣtʊ taa ɛsɩndaa lɛ, paɣtʊ yɔɔ kandɩyʊʊ tʊmɩyɛ tɛkɛ tʊmɩyɛ ndɩ pɛhɛyʊʊ ɖɩ-yɔɔ yɔ. Paa ketiizaɣ sɔsɔɔ ɛsɩndaa yɔɔdɩyʊʊ weyi yaa tɔm hʊyʊʊ sɔsɔ weyi ɛpɩzɩɣ ɛwɛna ɛ-tɩyɔɔ tɔm yɔɔ kandɩyʊʊ. Kpaɖʊ loɖo alɩwaatʊ taa, ɛjaɖɛ wɩyaʊ sɔsɔ Justinien lɩzɩɣ tʊmɩyɛ kʊyʊɖɩyɛ tɩnaa ŋgbɛ kɛ kajalaɣ ɖeɖe nɛ payaɣ se tɔm yɔɔ kandɩyaa paɣtʊ.
[[Fransɩɩ]] ɛjaɖɛ taa lɛ, aseɣɖe kajalaɣ pɩlɩna tɔm yɔɔ kandɩyaa yɔ kaawɛ [[Charlemagne]] 802 takayaɣ taa. Fransɩ kewiyaɣ taa Philippe 3 Hardi tʊ ma takayaɣ pɩnaɣ 1274 [[aloma fenaɣ]] kɩyaakʊ 23 se pasɩma se tɔm yɔ kandɩyaa kɛ paɣtʊ lɩzɩyaa cɔlɔ se pɛkɛ tʊmɩyɛ tɩnaa (waɖɛ hɩɖɛ se wɩlɩyʊʊ. Pɛwɛna mɛɛsatɛ tʊmɩyɛ lɔŋ nɛ pɔcɔlʊʊ pa-tʊmɩyɛ paɣtʊ. Paɣtʊ ndʊ tɩ-taa ɖɩnaɣ se pɩkɛnɛ-ɩ kɩjɛyʊʊ se eɖuu samaɣ ɛsɩndaa nɛ ɛkandɩ tovenim yɔ nɛ pɛhɛyɩ-ɩ pɩ-maɣna (tʊmɩyɛ liidiye kɩhɛyɩyɛ sɔsɔyɛ sɩna takayasɩ 30).
Tɔm yɔɔ kandɩyaa hɔɔlʊʊ nakʊyʊʊ kaakɛ Hɛkʊ Alɩwaatʊ taa kpelaɣ taa tʊmɩyɛ laɖaa nɛ posuu tokonaa kɩkpɛda nɛ kɩɩkɛwɛ tʊmɩyɛ tɔɔlaɣ Fransɩ ɛjaɖɛ taa. Tɔm yɔɔ lʊɖa ɖɩjaɣyɛ (ndɩ payaɣ se ordo) paɣzɩna [[Paarii]] paɣtʊ lɩzɩyaa kedizaɣ tɛ ɖʊtʊ pɩnaɣ 1302 nɛ tɔm yɔɔ lʊɖa tɛ kpata. Tɔbʊʊ se ɛyaa cɛŋga ŋga pɩha-kɛ waɖɛ se palʊ tɔm yɔɔ yɔ kpaŋ taa yɔ pɩnaɣ 1327 pɩlɩna Valois tɛ Philippe cɔlɔ. Mbʊ lɛ, kajalaɣ paɣtʊ yɔɔ ɖɔm paɣzɩ lɩɣ. Pɩnaɣ 1344 paɖʊ paɣtʊ natʊyʊ paɣtʊ lɩzɩyaa ketizaɣ taa kɛ Paarii kewiyaɣ taa nɛ pɩwɩlɩɣ mbʊ pɩwɛ se tɔm yɔɔ kandɩyʊ ɛla yɔ. Tʊmɩyɛ ndɩ ɖɩɩpɔzaɣ ɛyaa 51 pɩnaɣ 1340 taa.
Ɛyʊ weyi palɩza se ɛkɛ pɔnɔɔ ɖɛyʊ yɔ ɛkɛna tɔm yɔ kandɩyaa lɔŋ tasʊʊ ŋgbɛɛ ñʊʊtʊ. Ɛɖɔkaɣ ɖaʊ nakʊyʊ ɛ-tʊmɩyɛ labʊ taa kɛ Ɛsɔ tɛ kɩlaʊ ɖeɖe Hɛkʊ Alɩwaatʊ. Ɛ-tʊmɩyɛ kɛkɛ se ɛñɔɔzɩ ɛ-nɛ ɛ-tabala hɛkʊ taa yee tɔm ɛlaba yɔ. Tɔm yɔɔ lʊɖʊ tʊkaɣ tɔm yɔɔ kandɩyʊ nɛ samaɣ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Paɣtʋ lɛɣtʋ]]
gwdak18bri0xprj28pouz5exg49s9hl
Tɔm yɔɔ kandɩyʊ (métier d'avocat)
0
1224
5956
5955
2017-06-24T00:09:12Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
5956
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Tɔm yɔɔ kandɩyʊ (Avocat - métier)]]
duzlkg0rxbsm0mnm4inhgog5elcl8k5
Tɔm ɖɩhʊyɛ taa tɔm kɩkpaɣtʊ (Jurisprudence)
0
1225
14240
14188
2019-05-06T08:21:22Z
Hugo.arg
49
Annulation des modifications 14188 de [[Special:Contributions/76.21.114.155|76.21.114.155]] ([[User talk:76.21.114.155|discussion]])
14240
wikitext
text/x-wiki
Tɔm ɖɩhʊyɛ taa tɔm kɩkpaɣtʊ kɛ tɔm lɩmaɣza pɩlɩna tɔm kɩhʊhʊtʊ natʊyʊ yɔ. Pɩkɛ wayi wayi lɩmaɣza yaa tɔm ndʊ pahʊwa yɔ nɛ awɩlɩɣ ɛzɩma pahʊ tɔm yɔ yaa ɛzɩma pɔñɔɔza tɔm yɔ. Tɔm kɩkpaɣtʊ kɛ kajalaɣ ɛjaɖɛ taa kɔjɔmɩŋ tɛ lɩmaɣza wena palaba yɔ ɛlɛ atɩkɩlɩ yuŋ ɛzɩ kʊjɔmɩŋ sɔsɔŋ taa lɩmaɣza yɔ.
Papɩzɩɣ palabɩna tʊmɩyɛ tɔmpiye tɔm kɩkpaɣtʊ se pawɩlɩna lɩmaɣza ndɩ ndɩ wena tɔm hʊyʊ laba yɔ yaa tɔm kɩkpaɣtʊ keeke wɛʊ mbʊ yɔ pɩkɛ lɩmaɣza wena tɔm hʊyʊ kpaɣa pɩlɩna paɣtʊ tɔm pɔzʊʊ natʊyʊ yɔ.
Tɔm ɖɩhʊyɛ taa tɔm kɩkpaɣtʊ wɛna wazaɣ piŋ pɩlɩna tɔm kɩhʊhʊtʊ wɛtʊ cɔlɔ. [[Englɩsɩɩ kʊnʊŋ|Ɛŋglɩsɩ]] kɩbɩnʊʊ tɔm ɖɩhʊyɛ taa kɛ ''Common Law'' tɛ lɛ, tɔm kɩkpaɣtʊ kɛ pɑɣtʊ yuŋ ndʊ ɖɩlɩyɛ nɛ tɩtamsɩɣ tɔm hʊyaa ɛsɩnda avema taa (kpaɣa canaʊ paɣtʊ yɔ ɖɔnɛ). [[Room]] ajɛyaa tɛ waɖɛ taa (samaɣ tɛ waɖɛ), lɛ, ɛyaa ɛɛñaŋ tɔm kɩkpaɣtʊ pʊɖɔ siŋ.
Ɖooo canaʊ tɔbʊʊ tɛ lɛ, tɔm kɩkpaɣtʊ kaakɛ lɛɛtʊ kpɛlɛkʊʊ tɛ waɖɛ. Pɩtɛ tɔbʊʊ nɩɣʊ mbʊ palakɩna tʊmɩyɛ paa ɖooye ɛŋglɩsɩ kʊnʊŋ taa, ɖenɖe tɔm kɩkpaɣtʊ ñɔtɩna ɛyʊ yɔɔ lɩmaɣzɩyɛ tɛ waɖɛ (ɛzɩ tɔm kɩkpaɣtʊ ɖɔnɛ nɛ ñʊʊ taa maɣzɩm tɛ tɔm kɩkpaɣtʊ naa).
Common law ajɛyɛ taa lɛ, tɔm kɩkpaɣtʊ (paɣtʊ nʊmʊʊ, paɣtʊ ndʊ tɩlɩna tɔm kɩhʊhʊtʊ cɔlɔ nɛ tɩwɛna wazaɣ piŋ mbʊ pʊyɔɔ yɔ kʊjɔmɩŋ sɔsɔŋ tamsʊʊ kʊjɔmɩŋ cikpeŋ weyi ɛhʊʊ tɔm lɛɛtʊ naa nɛ kʊjɔmɩŋ kʊyʊmɩŋ ɛ-nʊ tamsɩna ɛ-maɣmaɣ ɛ-tɔm hʊtʊ. Pɩtɛ paɣtʊ ndʊ tɩ-yɔɔ ɖɔnɛ lɩna latɛŋ kʊnʊŋ yɔɔdɔɔ cɔlɔ stare decisi (tɔbʊʊ se caɣa lɩmaɣza taa).
[[Category:!Main category]]
[[Category:Paɣtʋ lɛɣtʋ]]
e4l8ly1ctg40gljsc9ebyeckmsiuv6n
Tɔnɛ nɛ ɖɩhʋndʋ tɔɔla
0
1226
12097
12095
2018-03-18T17:43:23Z
Gnangbade
58
liens
12097
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Fox_fur_coats.jpg|vignette|Fox fur coats]]
[[Fichier:Kangaroo_fur_coat_(2).jpg|vignette|Kangaroo fur coat (2)]]
Tɔnɛ nɛ ɖɩhʋndʋ tɔɔla kɛ payaɣ ɖɔɖɔ size, huyuu nɛ kɩhʋndʋ tɔɔla. Pɩkɛna tɛtɛ [[kpɩna]] tɔnɩŋ huyuŋ. Tɛtɛ kpɩna tɔnɩŋ yaa huyuŋ ɛnɛ, ɛkɛ tɔnɩŋ yaa huyuŋ weyi ɛ-yɔɔ nɛ hʋndʋ yɔ. Ɛlɛ, nabʋyʋ taa ɖɔɖɔ lɛ, hʋndʋ fɛyɩ ɖɔɖɔ tɔnɩŋ yaa huyuŋ ɛnɛ ɛyɔ.
Hʋndʋ ɛfɛyɩ tɔnɩŋ ɛnɛ ɛ-yɔɔ kɔyɔ, ŋna size kalɩhʋnʋŋ wɛna yaa mbʋ payaɣna Fransɩ kʋbnʋŋ taa size "duvet" yɔ pɛlɛzʋʋna hʋndʋ ɖeɖe nɛ kalɩhʋndʋ wɛɛ. Tɔnɩŋ nɛ ɛ-hʋndʋ tɔɔla yaa ɛ-kalɩhʋnʋŋ tʋnɛ, tɩwɛwɛna wazaɣ siŋŋ kɛ ɛyʋ wezuu caɣʋ taa.
Pɩzʋʋna ɛyʋ size ɛcazɩ yaa ɛn̄ɩnɩna mbʋ esuu yaa ɛhuuzɩna e-tomnaɣ yɔɔ yɔ. Pʋtɔbʋʋ size ɛyʋ pɩzʋʋ ɛkpa nɛ ɛlabɩna tokonaa yaa pɩsaŋ yaa ɛzɩ wondu lɛɛtʋ sakɩyɛ yɔ. Ɛyʋ pɩzʋʋ ɖɔɖɔ ɛlabɩnana kalɩhʋndʋ yaa tɔnɛ nɛ ɖɩhʋndʋ tɔɔla nɛ keɖeyaɣ wondu ajana n̄ɩndʋ sakɩyɛ ndɩ ndɩ.
Wondu ndɩ ndɩ ndʋ, palakɩna tɔna nɛ ahʋndʋ tɔɔla yaa kpɩna tɔnɩŋ yɔ, nɛ kalɩhʋnʋŋ nɛ pɛpɛdɩɣ yɔ pɩkɛ sakɩyɛ taa kpem kɛ tɛtɛ kpɩna tɔnɩŋ yaa huyuŋ. Ɛlɛ nabʋyʋ taa ɖɔɖɔ lɛ ɖaɣ kpɩna wondu huyuŋ yaa kalɩhʋndʋ.
[[Fichier:Musquash_fur_coat.jpg|vignette|Musquash fur coat]]
Pɔn̄ɔɔzʋʋ kpɩna huyuŋ yaa hʋndʋ tɔɔla camɩyɛ nɛ palakɩna paa wondʋ ndʋʋ lɛ tɩwɛ ɖeu nɛ tileɖi ɖɔɖɔ alɩwaatʋ sakɩyɛ yaa cabɩ. Ɛyaa paɣzɩna kpɩna tɔnɩŋ yaa huyuŋ nɛ wondu ndɩ ndɩ labɩnaʋ sakɩyɛ kɛ ɖoo caanaʋ taa. Ɖoo Lɔn taa ɛya yaa kajalaɣ mba kaasɩma mbʋ size kpɩna huyuŋ yaa hʋndʋ nɛ atɛ kalɩhʋnʋŋ wazaɣ siŋŋ.
[[Category:!Main category]]
e8zqtcrccwe1swwzwb3fqk6p7ug022n
Tɔnʊʊ
0
1227
10387
10386
2018-01-01T13:55:41Z
Gnangbade
58
10387
wikitext
text/x-wiki
[[File:Human_skin_structure.jpg|thumb|tɔnʋʋ]]
Tɔnʊʊ kɛŋna tɛtɛ kpɩna wɛna awɛna mɔɔ yɔ a-tɛ kacalaɣ wonuu ŋgʊ kɩhʊʊzɩɣʊ a-yɔɔ yɔ. Ɛyʊ tɔmnaɣ yɔɔ pilinzi payɩ taa lɛ, tɔnʊʊ kɩlɩna walanzɩ nɛ yʊŋ. Ɛyʊ halʊ ñɩnʊ tɛ lɛ, ɛ-tɔnʊʊ yʊŋ taa makɩɣna ɛzɩ kilogaramnaa naatozo yɔ nɛ abalʊ tɛ lɛ, pɩɖɛ ɛzɩ kakpaanzɩ yɔ.
[[Fichier:Skin.png|vignette|Tɔnʋʋ]]
Tɔnɩŋ wɛna tomnasɩ yaa sɛmɩŋ ndɩ ndɩ. Ɛyaa kɩsɛma wɛɛ nɛ po-tomnasɩ sɛwa ɖɔɖɔ, ɛyaa kʊlʊmaa wɛɛ, nɛ patomnasɩ ɖɔɖɔ hʊlʊmaa. Pɩwayɩ lɛ, ɛyaa kɩkpɛda ñɛwɛ, mba payaɣ se tomnasi kɩkpɛɛdasɩ tɩna. [[Aazii tɛtʋ wandamm|Aazii]] mba, [[Siini]] mba nɛ ɛyaa menzidaawaa wɛɛ ɖɔɖɔ.
Paa samaɣ ŋga lɛ, kanaɛ kɛ-ɛyɩtʊ tomnaɣ. Tɔnʊʊ wɛʊ mbʊ yɔ, kɩfɛyɩ kpayɩ, ɛlɛ kɩwɛna sɛŋgɛlɩtʊ yaa tɩnɩ-mayɔɔ waa naatozo: kacalaɣ tomnaɣ ŋga ɛyʊ naɣ nɛ ɛsɛ yɔ, ŋga lɛ pɩyɔɔ tɔnʊʊ. Pɩyɔɔ tɔnʊʊ yɔɔ kɛ nɔsɩ yaa hʊndʊ wɛɛ, peeɖe ɖɔɖɔ kɛ soŋgaɣ wɛɛ. Pɩwayɩ lɛ, pɩtɛɛ tɔnʊʊ wɛɛ nɛ ŋgʊ lɛ tɔnʊʊ sɩŋŋŋ nɛ kʊkʊ tɛ kɛ kpaakpa sɛŋgɛlʊʊ wɛ.
Yee ɛyʊ tomnaɣ tɛ sɛŋgɛlʊ kacalaɣ ñɩŋʊ ɛfɛyɩtɔnʊʊ kɔyɔ, pɩkɩlɩna mba pɛkpɛzɩɣʊ pɔ-yɔɔ yɔ, paa pɩwɛɛ se palabɩ-ɩ tʊmɩyɛ yaa pɛñɛ-ɩ e-tomnaɣ yɔɔ ɖoli kɔyɔ, pɩkɔŋna kaɖɛ sɩŋŋŋ mbʊ pʊyɔɔ yɔ, kacalaɣ tɔnʊʊ ŋgʊ kɩwɛna ɖoŋ sɩŋŋŋ. Pɩtasɩ ɖɔɖɔ lɛ, ɛyaa mba paacɔŋna po-tomnasɩ yɔɔ camɩyɛ yɔ, kʊtɔmɩŋ nɩɩyɛ wɛɛ, ɛzɩ akpnja yɔ, nɛ ɩkpaɣ tɔmnasɩ nɛ ɩɩtaŋna-sɩ ɖoli.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Ɛyʋ pilinzi]]
qmfoldcr2nnh8d27tt158x9z76qc2yn
Tɔnʊʊ (Peau)
0
1228
5970
5969
2017-06-24T00:09:13Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
5970
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Tɔnʊʊ]]
43auyc9gnfcgntuk0vcbh03bcw1wuyu
Tɔnʋʋ taa alaafɩya, tɛtʋnɛtʋyɔɔñɩm nɛ huuuleɖuu
0
1229
13018
8376
2018-10-03T03:53:04Z
Holder
40
Révocation des modifications de [[Special:Contributions/92.20.246.19|92.20.246.19]] ([[User talk:92.20.246.19|discussion]]) vers la dernière version de [[User:MF-Warburg|MF-Warburg]]
5973
wikitext
text/x-wiki
Kɩ̀maŋwɛʋ nɛ tʋ̀kaɣkɩɩlabʋ pa-hɩɖɛ taa lɛ, ɛjaɖɛnɛɖɩyɔɔñɩm waɖɛ, ɛyʋ wezuu nɛ kɩ-ñam nɩmaʋ taa kɔ́lábʋ, huuu waɖɛ, alaafɩyacaɣʋ waɖɛ nɛ laŋhɛzɩyɛ waɖɛ pɛ̀kɛna ɛyʋ ñɩm, mbʋpɩyɔɔ ɛyʋ ɛnʋ, ɛwɛ samaɣ taa nɛ pɩtasɩ se ɛ̀ñɩtaa ɛ́kɛ ɛyʋ yɔɔ. Pʋ-yɔɔ Afrika taa Ɛyʋ nɛ Samaɣ pa-Waɖɛ tɔm yɔɔ tàmaɣnɛpaɣtʋɖʋʋtakayaɣ tɔzʋʋ-ɖʋ se: “Kedeŋga yɔɔ ɛyaa kpeekpe wɛna waɖɛ se kedeŋganɛkɔyɔɔñɩm pilim ɛ́wɛɛ camɩyɛ nɛ pɩ́sa pálʋ nɛ puhuuna-wɛ”.
Kɛ́lɛ́, ɛyaa kaatɩlɩtʋ ɖɔ́ ɖɔ́ʋ mbʋ nɛ ɛjaɖɛ yɔɔ aseɣɖetɔm camɩyɛ kɩɩnɩʋ, pàpɩ́zɩɣ pácámɩ ɛyʋ wezuucaɣʋ camʋʋ m̀bʋ yɔ pʋ-yɔɔ lɛ, pʋwɛɛ se Afrika taa Sahara nɛ kɩ-tɛɛ kiŋ ajɛya ɩlʋ samaɣ alaafɩya, tɛtʋnɛtʋyɔɔñɩm nɛ huuuleɖuu pɔ-yɔɔ pɩ́cɛyɩ se pɩ̀kɛna-yɛ tɔm sɔsɔtʋ, kɔzɩkɔzɩ Afrika Wɩsɩɖɩɖʋyɛ taa ajɛya. CEDEAO taa Demokrasii nɛ Ɛjaɖɛcamɩyɛɖɔkʋʋ Tɔ́mtɩ́mtakayaɣ taa pamawa se demokrasii, laŋhɛzɩyɛ, politiki tɔm taa ɖiɣɖiɣcaɣʋ nɛ samaɣ taa tovenim yɔɔɖɔm paapɩzɩɣ pɛwɛɛ ɖenɖe Ɛjaɖɛcamɩyɛɖɔkʋʋ paɣtʋ fɛyɩ yɔ.
Pɩ-nʋmɔʋ taa ɖɔɖɔ Kedeŋga yɔɔ ajɛya ñʋndɩna kpeɣli pɩnaɣ 2002, salaŋ fenaɣ taa, nɛ pálákɩ Ajɛyakɩgbɛndʋʋ Ŋgbɛye Milenɛɛrɩ (Pɩnzɩkudokuleɖuu yaa pɩnzɩmɩnaɣ) Kediizaɣ lɛ, pánɩnɩ ɖama se pɔ́sɔ́zɩ tɔm wendu pèsiɣ tʋ-yɔɔ ñʋʋ yɔ tʋ-yɔɔ nɛ páɖʋ alɩwaatʋ se pʋkɔŋ pɩtalɩ-tʋ lɛ, páná se ajɛya ɖɔma tʋ-yɔɔ nɛ pɩsɩɩna le. Pàkpaɣ tɔm ńdʋ páɖʋ takayaɣ nakɛyɛ taa nɛ payaa-kɛ se : Milenɛɛrɩ Huuu Tàmaɣ takayaɣ (OMD).
Tànɩ́m, kʋdɔmɩŋ mowokinɛmɔnkɔŋwaa nɛ weyi ɛyaa ɖɛzɩɣ-ɩ ɖama yɔ, pɔ̀tɔ́kɩpɛ́pɛ́ŋnabɛyɛwaa yékina nɛ ñaɖɩŋ tuluu nɛ pɩñamsɩɣ ajɛya naayɛ taa. Yee Afrika wɩsɩɖʋɖʋyɛ taa ajɛyɛ ɩkama ñʋʋ nɛ álʋkɩna pʋdʋnaa pamba yɔ, ɖɩnɛ lɛ, àpɩzɩɣ ála nɛ ɛyaa tɩŋgɛ caɣna alaafɩya, ɛjaɖɛ ñɩm tàlɩ̀ná paa weyi, samaɣ hiɣ hɛzɩyɛ nɛ demokrasii ɖɔ camɩyɛ nɛ pɩ́sa nɛ puhuuuna-yɛ.
Tɔm wendu tɩcɛyaa pɩkɩlɩ yɔ lɛ se ajɛya ɩ́pɩzɩ nɛ ála samaɣ alaafɩya tɔm tàmásɩ nɛ añaɣ pana áɖɔ́ tàmásɩ ńzɩ sɩ-yɔɔ, ɛlɛ átaasɔɔ se ácɔna ɖɔɖɔ ɛjaɖɛnɛɖɩyɔɔñɩm nɛ pɩ-cɩrɩcɩrɩ wɛʋ tam. Pʋ-nʋmɔʋ taa lɛ, paa CEDEAO ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa, pʋpɔzʋʋ se sukuliwɩlʋʋ tʋmɩyɛ ɛ́kpaɣ tɔm ndʋ nɛ kʋɖʋ wɩlɩyaa wɩlʋʋ tɔm taa, sukulitɛzɩyaa wɩlʋʋ tɔm taa nɛ sukulibiya wɩlʋʋ tɔm taa.
[[Category:!Main category]]
3v3wpr0935dy6m13vawg46ij9fdr2t7
Tɔɔla wondu
0
1230
13747
10290
2019-04-04T17:45:38Z
Gnangbade
58
photos
13747
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Shirt.jpg|vignette|Shirt]]
[[Fichier:Jeans.jpg|vignette|Jeans]]
Tɔɔla wondu kɛna wondu kuzusutu yaa tomnaɣ yɔ huzuu wondu. Pɩpɩzʋ pɩkɛ tokonaa yaa ɛzɩ pantalaŋ yaa cokodonaa mbɩ yɔ. Tɔɔla wondu ndʋ, tɩkɛna wondu cakɩna waa yaa ɛzɩ-ɩ payaɣʋ size wondu kuzusutu.
Wondu tɩsɩʋnana ɛyʋ yaa tomna kifeza tɔnʋʋ. Ɛyʋ suu wondu nɛ ɛlʋbɩna nikaɣ yaa ɛzɩ ehuzi e-tomnaɣ yɔɔ nɛ ɛn̄ɛlɩ yaa ewobina lone yaa hɛkʋ ŋgʋ kɩ-taa ɛsɔɔlaa se ewolo yɔ. Wondu kuzusutu ndʋ nakʋma yaa nantaŋgbala nɛ hulasɩ fɛyɩ na pɩ-taa.
Tɔɔla wondu kuzusutu tʋnɛ, sakɩyɛ taa palaba tʋ nɛ pɩzatʋ wondu ɛlɛ, pɩzatʋ wondu ndʋ palakɩna tʋʋ mbɩ yɔɔ yɔ, tikiɖe yaa tɩɖɩlɩyɛ ɖala siŋŋ. Pɩtɛkɛ sɔnɔ alɩwaatʋ taa pɩzatʋ. Pɩkɛ pɩzatʋ ndʋ tɩwɛ ɖoo lɔnda nimasi yaa nɩlɔŋ waa tɩyɛ yɔ.
Pɩtɛkɛ lɛlɛɛ tɛ kpaɖʋ taa nimasi, nimasi sɩnɛ sɩlɩwa pileɖa. Palɩzɩʋ yaa poluku wondu kuzusutu tʋnɛ nɛ pʋmʋʋna paa kpaɖʋ yaa wɛɛ wena lɛ. Wondu kusutu yaa tɔɔla wondu kuzusutu ndʋ palakaɣ nɛ posuu ɖoo lɔndaa yaa alɩwaatʋ ndʋ tɩɖɛwa yɔ tɩ-taa yɔ, pɩtɛkɛ ndʋ pɔɖɔɔna suu sɔnɔ alɩwaatʋ taa.
[[Fichier:Stilettos-heels-b.JPG|vignette|Stilettos-heels-b]]
Ɖoo lɔndaa ɛyaa yaa ɛyaa pɛlɛɛm lʋlʋʋwaa paza wondu suu yaa tɔɔla tɔlʋʋ yaa suu pɩlaba pɩnzɩ 83 000 mbɩ yɔ yaa 170 000 kɛ mbɩ yɔ. Ɖoo caanaʋ taa ɛyaa pɛlɛɛm lʋlʋʋ waa mba payaɣna [[Fransɩɩ kʊnʊŋ|Fransɩ kʋnʋŋ]] taa size "Homo sapiens".
[[Category:!Main category]]
[[Category:Wondu kususutu]]
brrradodt9rf7nvhs7fjgwaul7p6u2t
Tɔɔyʋʋ
0
1231
15956
15955
2022-03-12T12:39:02Z
115.178.196.180
15956
wikitext
text/x-wiki
[[File:Lion waiting in Namibia.jpg|thumb|Lion waiting in Namibia|Tɔɔyʋʋ]]
Tɔɔyʋʋ, kɩwɛ tɛtɛ kpɩna wena alʋlʋʋ piya nɛ ahaɣ-sɩ hɩlɩm yɔ a-pɩlʋʋ taa. Nandʋ ɖeke kʋtɔkɩ nɛ kɩcakɩ wezuu. Tɔɔyʋʋ abalɩn̄ɩŋʋ wɛɛ nɛ halɩn̄ɩŋʋ n̄ɛwɛɛ. Tɔɔyʋʋ pɩɣʋ ɖɔɖɔ n̄ɛwɛɛ. Pasɩŋ tɔɔyʋʋ abalɩŋʋ nɛ kɩ-kpɛm yɔlɩɩɩ. Ku-yuŋ pɩzɩɣ pɩtalɩ kilonaa 175 yaa 217 mbʋ yɔ. Tɔɔyɩŋ weyi ɛwɛ Truger laʋ taa yɔ, i-yuŋ kɛ kilonaa 175 nɛ weyi ɛ́lɛ n̄ɛwɛ Transvaal n̄ɩŋgʋ taa yɔ, ɛ́lɛ n̄ɩŋ kɛ 217 kilonaa. Nɩɩyɛ n̄ɛwɛ nɛ ndɩ kpem, ɛnʋ kɩlɩna paɣlʋ, ɛlɛ ɛtɔtɔyɩ. Ɛ́lɛ yuŋ pɩzɩɣ pɩɖɛɛ 250 kilonaa yɔɔ. Tɔɔyʋʋ abalɩn̄ɩŋʋ tɔkɩ paa evemiye nɖɩ nandʋ kilonaa lʋbɛ (7), ɛlɛ, halɩn̄ɩŋʋ n̄ɔtɔkɩ nandʋ kilonaa kagbaanzɩ (5).
Tɔɔyʋ kɛ kpɩnɛ ŋɖɩ ɖɩsɔɔlɩ lɛɛɖɛ cɔlɔ caɣʋ yɔ. Pʋ-tɔbʋʋ se tɔɔyɩŋ sɔɔlɩ ɖama kpeɣluu com com. Ŋcɔnaa yɔ, pɩtɛkɛ mbʋʋ pɩyaŋ yaa ɛ-pɩlʋʋ taa kpɩna lɛɛna n̄alakɩ. Yee tɔɔyʋʋ abaln̄ɩŋʋ ɛcaɣ lakʋ taa kɔyɔ, kɩcakɩ wezuu ɛzɩ pɩnzɩ lʋbɛ (7) yaa hiu nɛ naalɛ (12) mbʋ yɔ. Halɩn̄ɩŋʋ n̄acakɩ wezuu peeye ɛzɩ pɩnzɩ hiu nɛ naanza (14) yaa pɩnzɩ nɛɛlɛ (20) mbʋ yɔ. Ɛlɛ, yee ɖɩɣa pɔɖɔ-kʋ yɔ, kɩpɩzɩɣ kɩcaɣ wezuu pɩcɛzɩ pɩnzɩ niidozo (30) yɔɔ mbʋ yɔ.
Tɔɔyʋʋ abalɩn̄ɩŋʋ ɛɛɖɔɔnʋ nandʋ yem se ɛkʋ nɛ ɛtɔɔ. Kʋ-tʋmɩyɛ kɔyɔ se, kɩfeŋ nɛ nabʋyʋ ɛɛtasʋʋ ɛ-ɖɩkpeɣliye hɛkʋ taa. Kʋlʋkɩ ɖɔɖɔ se, nabʋyʋ ɛtaakʋyɩ ɛ-yɔɔ. Tɔɔyʋʋ muzuu. Tɔɔyɩŋ ɛzɩ kudokiŋ 16 500 yaa 30 000 mbʋ yɔ papɩzɩɣ pana sɔnɔ [[Afrɩka tɛtʋ wandamm (Continent africain)|Afrika]] lakɩŋ taa. Ɛwɛ tindima hiu taa. Panaɣ [[Ɛndɩ]] ɛjaɖɛ hayi kiŋ wɩsɩ ɖɩɖʋyɛ hɔɔlʋʋ taa tɔɔyɩŋ ɛzɩ 300 mbʋ yɔ "Gir Forest" kaɖaɣ taa. Pakʋma tɔɔyʋ hɩɖɛ se, "Kpɩna taa wiyaʋ", mbʋ pʋyɔɔ yɔ, kɩ-kpɛm n̄ɩlɩzɩɣ ɛzɩ wɩsɩ yɔ. Wɩsɩ wɛ ɛzɩ "Pʋdʋnaa mba pɛwɛ ɛsɔdaa payɩ yɔ, pe-wiyaʋ" yɔ.
=== Comportamento ===
I leoni restano per molto tempo inattivi durante la giornata, stando a riposo per circa 20 ore su 24.<ref name="Schaller122">{{Cita|Schaller|pp. 120-122}}.</ref> Nonostante questo, se si dovesse rendere necessario, i leoni possono attivarsi in qualsiasi momento. In genere il periodo di massima mobilità è quello successivo al tramonto, dedicato alla socialità, alla tolettatura e ai bisogni fisiologici. Raffiche intermittenti di grande attività avvengono durante le ore notturne fino all'alba, dedicate alla caccia. Spendono una media di due ore al giorno camminando o correndo e all'incirca 50 minuti per nutrirsi.<ref name="Schaller120">{{Cita|Schaller|pp. 120-121}}.</ref>
=== ''Şahê daristanê'', ''şahê lawiran'' ===
Di zimanê gelêrî de şêr têt wateya şahinşahî û mêranî, zîrekî, çelengî û fêrisî jî.
=== Gotinên pêşiyan ser şêr ===
* ''Şêr şêr e, çi jin e çi mêr e.''
=== Lauvu socializācija ===
Lauvas ir sabiedriski dzīvnieki, kas kaķu dzimtai kopumā nav raksturīgi. Tiem ir divu veidu savstarpējo attiecību modeļi. Lielākā daļa lauvu veido barus. Baram ir sava teritorija, kas nekad netiek pamesta un tiek rūpīgi apsargāta.<ref name="sch">Schaller, George B. (1972). The Serengeti lion: A study of predator-prey relations. Chicago: University of Chicago Press. {{ISBN|0-226-73639-3}}</ref> Barā parasti dzīvo 5—6 pieaugušas mātītes, kas ir savstarpējas radinieces, to mazuļi un viens vai divi tēviņi. Reizēm izveidojas ļoti lieli bari, kuros ir līdz 30 indivīdiem. Ja barā ir vairāki tēviņi, tie visbiežāk ir divi, bet reizēm tie var būt pat četri. Pēc laika skaits parasti atkal samazinās. Barā dzimušie tēviņi, kad tie sasniedz dzimumbriedumu 2—3 gadu vecumā, tiek padzīti.
Barā katram dzimumam ir sava loma un uzdevums, kā arī uzdevumi ir katram indivīdam.<ref name="hein">Heinsohn, R.; C. Packer (1995). "Complex cooperative strategies in group-territorial African lions". Science 269 (5228): 1260—62. doi:10.1126/science.7652573</ref> Lauvenes ir mednieces, jo tās ir mazākas, un tām nav lielo un biezo krēpju, kas savukārt lauvu tēviņam traucē nepamanītam pielavīties medījumam. Mātītes ir arī veiklākas un ātrākas. Medībās tās dodas barā, un to uzbrukums medījumam ir savstarpēji koordinēts. Ja tēviņš atrodas tuvumā, veiksmīgu medību gadījumā tas izmanto savu dominanci barā, pirmais paēdot. Kamēr tēviņš ēd, tas atļauj no medījuma ēst arī mazuļiem, bet ne mātītēm. Gadījumos, ja tēviņš pats ir nomedījis medījumu, tas neļauj nevienam no tā ēst, kamēr pats nav paēdis. Ja medījums ir neliels, tas tiek apēsts uzreiz medību vietā. Pirmās no mātītēm paēd galvenās mednieces, jo bara eksistence ir atkarīga no to veselības un spēka.<ref>Nowell, Kristin; Jackson, Peter (1996). "Panthera Leo" (PDF). Wild Cats: Status Survey and Conservation Action Plan. Gland, Switzerland: IUCN/SSC Cat Specialist Group. pp. 17—21. {{ISBN|2-8317-0045-0}}.</ref> Ja medījums ir lielāks, tas tiek aizvilkts uz bara apmetnes vietu. Lai arī ar lielāku medījumu dalās visi bara locekļi, ēdot vienmēr notiek ķīviņi un plēšanās, jo katrs cenšas apēst pēc iespējas vairāk. Ne vienmēr visas bara mātītes piedalās medībās. Ja mazuļi ir mazi, pie tiem vienmēr paliek viena vai vairākas no mātītēm. Tēviņa galvenā loma ir teritorijas aizsargāšana ne tikai no citiem lauvām, bet arī pret citiem plēsējiem. Cīņā par teritoriju bieži vien izraisās asiņainas sadursmes, kas var beigties ne tikai ar nopietniem savainojumiem, bet pat ar viena pretinieka nāvi. Teritoriju pret svešiniekiem apsargā ne tikai tēviņi, bet arī mātītes aktīvi aizsargā baru no svešām lauvu mātītēm.<ref name="sch">Schaller, George B. (1972). The Serengeti lion: A study of predator-prey relations. Chicago: University of Chicago Press. {{ISBN|0-226-73639-3}}</ref> Kopumā var teikt, ka tēviņš rūpējas par ārējo aizsardzību, bet mātītes par bara iekšējo struktūru. Bara mātīšu sastāvs izmainās, tikai kādai piedzimstot vai nomirstot.
Otrs modelis, kā lauvas organizējas, ir klejotāju dzīvesveids. Klejojošie lauvas pārvietojas plašā teritorijā vieni vai arī pārī.<ref name="sch">Schaller, George B. (1972). The Serengeti lion: A study of predator-prey relations. Chicago: University of Chicago Press. {{ISBN|0-226-73639-3}}</ref> Pārus bieži var novērot savstarpēji radniecīgiem tēviņiem, kuri ir tikuši padzīti no dzimtā bara. Lauvas statuss dzīves laikā var mainīties vairākas reizes; tas var būt piederīgs kādam baram, bet pēc kāda laika būt klejojošs lauva un otrādi. Īpaši tēviņiem dzīvesveids var būt ļoti mainīgs, bet ir tēviņi, kas savas dzīves laikā nekad nenodibina savu baru. Mātītēm, kuras kļūst par klejojošām lauvenēm, ir daudz grūtāk iekļauties svešā barā, nekā tēviņiem, jo barā esošās mātītes parasti ir radinieces un svešas mātītes nepieņem. Klejojošie lauvas uzmanās no baru teritorijām un pamatā uzturas teritorijās, kurās nevalda neviens lauvu bars.<ref name="sch">Schaller, George B. (1972). The Serengeti lion: A study of predator-prey relations. Chicago: University of Chicago Press. {{ISBN|0-226-73639-3}}</ref>
=== Komunikācija ===
Atpūšoties lauvas dažādos veidos komunicē viens ar otru, un to saziņa ir labi attīstīta. Kad lauvas ir draudzīgi un miermīlīgi noskaņoti, tie berzē viens pret otru galvu vai kaklu un laiza viens otru.<ref name="sch2">Schaller, George B. (1972). The Serengeti lion: A study of predator-prey relations. Chicago: University of Chicago Press. {{ISBN|0-226-73639-3}}</ref> Tie parasti berzējas viens pret otru sasveicinoties<ref>(German)Leyhausen, Paul (1960). Verhaltensstudien an Katzen (2nd ed.). Berlin: Paul Parey. {{ISBN|3-489-71836-4}}.</ref> vai izlīgstot mieru pēc ķildas. Visbiežāk tēviņi berzējas viens ar otru, bet mātītes savā starpā vai ar mazuļiem.<ref name="sch2">Schaller, George B. (1972). The Serengeti lion: A study of predator-prey relations. Chicago: University of Chicago Press. {{ISBN|0-226-73639-3}}</ref> Laizīšana bieži notiek kombinācijā ar galvas un kakla berzēšanu. Visbiežāk tiek laizīta tieši otra lauvas galva un kakls, iespējams, tas ir tādēļ, ka šīs ķermeņa daļas dzīvnieks pats nevar sev nolaizīt.
Lauvām ir dažādas ķermeņa pozas un sejas izteiksmes, kurām ir konkrēta nozīme. Arī to vokalizācija ir diezgan labi attīstīta, kas atšķiras ar skaļumu un toņa augstumu. No skaņām var izšķirt ņurdēšanu, murrāšanu, šņākšanu, klepošanu, ņaudēšanu, rūkšanu un rēkšanu. Lauvām ir īpašs veids, kā tie rēc, kad tiek kombinēti vairāki rēcieni. Rēcienu sērija sākas ar dažiem dziļiem, gariem rēcieniem, kuriem seko vairāki īsāki. Visbiežāk lauvas rēc naktī. Nakts laikā rēcienu var dzirdēt līdz 8 km attālumam. No visiem lielajiem kaķiem lauvai ir visskaļākais rēciens. Ar rēcienu lauva paziņo par savu klātbūtni.<ref name="sch2">Schaller, George B. (1972). The Serengeti lion: A study of predator-prey relations. Chicago: University of Chicago Press. {{ISBN|0-226-73639-3}}</ref> Jaunie lauvu tēviņi sāk rēkt apmēram gada vecumā, bet mātītes nedaudz vēlāk. Tēviņi rēc skaļāk un zemākā tembrā nekā mātītes. Reizēm lauvas rēc arī korī.<ref name="zoo">{{Tīmekļa atsauce|url=http://www.rigazoo.lv/public/29324.html?date=2009-01-01|title=Angolas lauva|access-date=2011-04-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110727231630/http://www.rigazoo.lv/public/29324.html?date=2009-01-01|archivedate=2011-07-27}}</ref>
=== Ienaidnieki ===
Lai gan lauvam savvaļā nav ienaidnieku, visbiežāk lauvas nogalina cits lauva vai cilvēks. Nopietni un nāvējoši konflikti var izcelties starp dažādiem bariem, starp klejojošiem lauvām un baru, vai pat starp viena bara indivīdiem. Slimi un savainoti lauvas, kā arī lauvu mazuļi var kļūt par hiēnu un leopardu upuriem. Lauvas var aiziet bojā, medījot lielos dzīvniekus, tādus kā Āfrikas bifeļus un ziloņus.<ref name="sch3">Schaller, George B. (1972). The Serengeti lion: A study of predator-prey relations. Chicago: University of Chicago Press. {{ISBN|0-226-73639-3}}</ref>
=== Dabartiniai liūtų porūšiai ===
[[Vaizdas:Panthera_leo_subspecies_late_20th_century.png|lien=https://lt.wikipedia.org/wiki/Vaizdas:Panthera_leo_subspecies_late_20th_century.png|gauche|vignette|210x210px|XX a. pabaigoje oficialiai pripažinti 8 liūtų porūšiai ir jų paplitimo arealas]]
Oficialiai kol kas išskiriami 7 liūtų porūšiai, įskaitant išnykusius istoriniais laikais. Bet dabar manoma, kad kapinis liūtas (''Panthera leo melanochaita'') kaip atskiras porūšis yra klaidingai išskirtas, o buvo tos pačios Pietų Afrikos liūtų (''Panthera leo krugeri'') populiacijos dalis. Jie buvo neaukšti, išnyko 1865 m. Gyveno Kape – Gerosios Vilties kyšulyje. Žemiau sąraše pateikti '''7''' liūtų porūšiai:
* konginis liūtas (''Panthera leo azandica'')
* katanginis liūtas (''Panthera leo bleyenberghi'')
* Pietų Afrikos arba limpopo liūtas (''Panthera leo krugeri'')
* berberinis liūtas (''Panthera leo leo''); Išnykę stambūs ilgakojai su dideliais gelsvai rudais karčiais, pasižymėjo laukiniškumu.
* masajinis liūtas (''Panthera leo nubica'')
* azijinis liūtas (''Panthera leo persica'')
* Vakarų Afrikos arba senegalinis liūtas (''Panthera leo senegalensis'')
=== Pleistoceno epochos liūtai ===
Dabartiniams liūtams (''Panthera leo'') neretai priskiriami iki istorinių laikų išnykę pleistoceno epochos liūtai. Dalį jų kai kurie biologai pripažysta atskiromis rūšimis:
* amerikinis liūtas (''Panthera leo atrox'')
* fosilinis liūtas (''Panthera leo fossilis'')
* urvinis liūtas (''Panthera leo spelaea'')
=== Hipotetiniai liūtų porūšiai ===
* europinis liūtas (''Panthera leo europaea''); Nėra tvirtos nuomonės dėl egzistavusio atskiro šių liūtų porūšio. Manoma tai buvę identiški azijiniams (''Panthera leo persica'') arba urviniams liūtams (''Panthera leo spelaea''). Buvo išplytę Europos Balkanų, Apeninų pusiasaliuose, dabartinės Prancūzijos pietuose bei Pirėnų pusiasalyje. Senovės romėnams ir senovės graikams šių liūtų medžioklė buvo populiari pramoga, tad dėl tokio jų persekiojimo ir išnaudojimo, Europos liūtų populiacija išnyko apie 100 m.
* dėmėtasis liūtas (''Panthera leo maculatus''); Hipotetinis nepripažintas porūšis. Galbūt liūto ir leopardo hibridas.
* šrilankinis liūtas (''Panthera leo sinhaleyus'')
* beringinis liūtas (''Panthera leo vereshchagini'')
[[Category:!Main category]]
[[Category:Tɛtɛ kpɩna]]
kcvzl9mfck8ej7rkc1qga8be0ecyt5z
Tɔʋ
0
1232
14593
7709
2020-05-03T11:32:36Z
Ji-Elle
482
+pict
14593
wikitext
text/x-wiki
[[File:2013 FITA Archery World Cup - Women's individual compound - Final - 20.jpg|thumb|2013 FITA Archery World Cup, Paarii, Fransɩɩ. Women's individual compound final: Erika Jones]]
[[File:DEGAN Gabin ( archery).jpg|thumb|left|[[Peenɛɛ]], 2017)]]
Tɔʋ kɛ you wonuu yaa lakʋ tʋmɩyɛ wonuu ŋgʋ kʋlɔʋ n̄ɩma yɔ. Tɔʋ wɛ kotaɣ nɛ kɩwɛna nimiye, nɛ nimiye nɖɩ ɖɩ-taa paɖʋ n̄ɩmɩyɛ nɛ pɔhɔŋ nimiye lɛ n̄ɩmɩyɛ lɩɩ fɩyaʋ ɛzɩ pɔlɔʋ pɩyɛ yɔ. Patʋʋzɩna mbʋ yɔ, mbʋ n̄ɩmɩyɛ nɖɩ ɖɩyakɩ. Tɔʋ ɖaʋ wɛ tanɩɩ tanɩɩ wɛtʋ.
[[File:Bhutanese Archers.JPG|thumb|Bhutanese Archers]]
Ɛyʋ yaa weyi ɛtɔʋ tɔʋ ŋgʋ yɔ, ɛnʋ payaɣ size sɔɔja tɔʋ n̄ɩnʋ yaa tɔʋ yoyu abalʋ n̄ɩnʋ. Ɛlɛ, yee halʋ ɛtɔʋna tɔʋ kɔyɔ, payaɣ ɛlɛ size, sɔɔja tɔʋ n̄ɩnʋ yaa tɔʋ yoyu halʋ n̄ɩnʋ. Tɔʋ yoyu yaa sɔɔja tɔʋ tʋ kɛna tɔm piye nɖɩ, ɖɩ-tɔbʋʋ kɛna nabʋyʋ taa kɛ ɛyʋ weyi ɛlʋkɩ pɩtatɩɩ fɛyɩ naʋ yɔ yaa ɛkɛ ɛyaa waɖɛ yɔ yoyu yɔ.
[[File:2015 18 Archery-3 (20917372533).jpg|thumb|Archery competition in Somalia]]
Pɩtɛ ɛyʋ ɛnʋ, ɛ-malɩfa yaa ɛ-hɔzʋʋ kɛlɛ tɔʋ n̄ɩma ŋgʋ. Ɖoo lɔnda yen [[kɩyɛɛna fenaɣ]] taa evemiye yaa kɩyakʋ nɛɛlɛ nɛ loɖo (26) n̄ɩŋgʋ wiye kɛ pɩnaɣ 1346 kɛ paalaba tɔŋ you nakʋyʋ kɛ Iŋglɩsɩ kʋnʋŋ ɛjaɖɛ tɛtʋ taa.
Tɔŋ you ŋgʋ, kɩwɩla tɔŋ waza. Pɩwɛ kaɖɛ yaa pɩcaa kaɖa size ɖeɖe tɔm n̄ɩnɩyaa ɛtɩlɩ alɩwaatʋ ndʋ keekee palɩza yaa poluba tɔʋ nɛ kɩ-n̄ɩma yɔ. Mbʋ piyeba nɛ, paapɩzʋʋ size patɩlɩ kɛlɛʋ kɛ tɔʋ nɛ kɩ-n̄ɩma palɩ pɩnaɣ yɔ, mbʋʋ lɛ size tɔʋ nɛ kɩ-tɛ n̄ɩma pɛwɛkʋ lɔŋ kpeɖem.
Tɔʋ ŋgʋ pɛlɛya kʋʋnaʋ yɔ, [[Caama (Allemagne)|Caama]] ɛjaɖɛ taa pana kʋ pɩnaɣ 10800 n̄ɩŋga taa nɛ pɩcɔ palʋlʋʋ yesu krɩstʋ. Ɛlɛ, ɖɩtaasɔɔ size nabɛyɛ n̄ɔtɔŋ size, panaʋ tɔʋ ŋgʋ yɔ, pɩlaba pɩnzɩ kudokiŋ nɛɛlɛ (20 000) kɛ mbɩ yɔ.
[[Category:!Main category]]
0gcqm7rg88q5sk6uth3hq6a9vxyucxl
Tɔʋ (Arc)
0
1233
5986
5985
2017-06-24T00:09:13Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
5986
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Tɔʋ]]
oscz842hrgqbb7yr3j69zbdzqc0idgj
Tɛndɛŋga tɛɛ you
0
1234
10305
9604
2017-12-30T17:13:33Z
Gnangbade
58
Liens
10305
wikitext
text/x-wiki
Kɩpaazɩɣ tɔm: [[lakɩŋ fenaɣ]] 5 pɩnaɣ 1946
Lakɩŋ fenaɣ 5 kɛ pɩnaɣ 1946 kɛ Westminster College de Fulton, Missouri taa kɛ [[Winston Churchill]] kpaɣ tɔm nɛ ɛyɔɔtɩtʊ taa kɛ ɛlɩza kacalaɣ taa kɛ tɔm ndʊ payaƴ se "Rideau de fer" yɔ tɩlɩwa. [[Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ|Britannique]] ɛjaɖɛ ñʊʊtʊ ɛnʊ ɛyɔɔda se kpaɣ nɛ Stettin, Baltique taa nɛ ŋgɔɔ ŋsɩɩna Trieste, Adriatique taa; rideau de fer nakʊyʊ tɩba nɛ kɩkaɣ kedeŋga yɔɔ. Ɛyɔɔda tɔm nɛ eseɣti [[Eerɔpʋ|Europe]] tɛtʊ kpeekpe taa samaɣ se kañaɣ pana nɛ kalʊbɩna ko-koyindu pale nɛ kɛwɛɛ ka-tɩ yɔɔ nɛ [[Temokraasii|tɛmokraasii]] wɛɛ pɛ-hɛkʊ taa. Paa nɛ Churchill tatasɩ kɛʊ Premier ministre kɔyɔ, ɛ-tɔm ŋdʊ tɩtala pale nɛ pɩkɛna kacalaɣ Pombo kɛ Tɛndɛŋga tɛɛ you tɔm.
Harry Truman lɩmaɣza: [[salaŋ fenaɣ]] pɩnaɣ 1947
Lakɩŋ fenaɣ 12 kɛ pɩnaɣ 1947 kɛ ajɛya ñɔɔŋ tɩnaa ketiizaɣ sɔsɔwa nakɛyɛ ɖeɖe kɛ Amerika taa kɛ Harry Truman lɩza lɩmaɣzɩyɛ naɖɩyɛ nɛ ɛtɔɔ se pɩwɛɛ se pala mbʊ ɛnʊ yaɣ se "containment" (endiguement) yɔ. Ɛla lɩmaɣza ɖɔɖɔ se pɩwɛɛ se pasɩna Europe ajɛya taa ñɩma nɛ paha-wɛ liidiya sakɩyɛ nɛ pɩsɩna-wɛ nɛ pɛwɛɛ pa-tɩ yɔɔ. Ɛ-lɩmaɣzɩyɛ nɖɩ, ɖɩ-taa sɩŋŋŋ lɛ, URSS wɛna ɖoŋ weyi ajɛya sakɩyɛ yɔɔ yɔ nɛ Europe ñɩna kɛ pɛwɛɛ nɛ pɔcɔŋgɩɣ payɩ mbʊ yɔ. Pɩlaba mbʊ lɛ, pañɩɣ nesi nɛ paɖʊ mbʊ payɑɣ se plan Marshal yɔ. Kpaagba mbʊ lɛ, URSS ñalɩzɩ lɩmaɣzɩyɛ nɖɩ ɖɩpɩzɩ nɛ ɖɩkɩlɩ Amerika ñɩma ñɩnɖɛ yɔ, nɛ payaa-ɖɩɖɩ se rapport Jdanov.
Jdanove tɔm: [[salaŋ fenaɣ]] pɩnaɣ 1947
Truman kɔsɔɔlaa se pɛkpɛndɩ kpɛm nɛ pɩsa nɛ pɛwɛ ɖɔŋ nɛ palʊbɩna koyindu lɛ, Jdanov ñama ɛ-takayaɣ nɛ ɛwɩlɩɣ kaɣlaɣ URSS wɛ wɛɖɩɣ ŋgʊ yɔ. Ɛ-lɩmaɣza ana, patatɩɩmʊ-yɛ paa ñɩɩ nɛ pɩwɛɛ se lɛlɛɛ yɔ ɛɖaɣnɩɣ naayɛ lɩzɩʊ nɛ ɛyɔɔdɩ Soviyetiki wɛ mbʊ pɩ-taa yɔ. Se pɩwɛɛ se mbʊ payaɣ se PC waa yɔ, pɛcɛyɩ pa-tɩ nɛ tuuɖe taa peeɖe cɛyɩ camɩyɛ cɩŋ nɛ piwobina nɛ Kominform yɔɔ.
Palɩzɩɣ Kominform: [[aloma fenaɣ]] pɩnaɣ 1947
Europe nɔsɩ yɔɔ cɔnɩyaa mba payaɣ se PC waa yɔ, paya-ɖama nakʊ nɛ pekpeɣli [[Pɔlɔɔñɩ]] tɛtʊ taa nɛ pakpaɣ lɩmaɣza se pala ndʊ nayʊ Jdanovɩ yɔɔda yɔ nɛ pana, nɛ petizi nɛ palɩzɩ Kominform. Ɖooo lɛ, ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩɩwɛɛ yɔ, nɖɩ payaɣa se Komintern; nɛ pɛlɛɣzɩ nɛ pakpaɣ Kominform. Paa ndɩ ɖɩnɛ ɖɩ-lɩmaɣza ndɩ ndɩ. Mbʊ Jdanov lɩmaɣza ñɔɔ.Kominform kʊnɛ, kɩ-lɩmaɣza tʊ camɩyɛ kpayɩ kpayɩ. Pɩtatasɩ kɛʊ se ajɛya ndɩ ndɩ yem kɩ-kpɛndɩɣna. Ajɛya wena apɩzɩɣ nɛ awɛɛ pɩ-taa yɔ pɩpɔzɩɣ se ɖɩkɛ Erɔpʋ keteŋga taa ɛjaɖɛ. Weyi ɛlɩza lɩmaɣza ana yɔ, ɛ-taa taawɛɛ leleŋ nɛ [[Fransɩɩ]] nɛ [[Itaalii]] mbʊ pʊyɔɔ yɔ, ɛcoɔŋna se ajɛya ana, ana ajɛya lɛɛna akpeliɣ nɛ pɔyɔɔdɩ ndʊ pɩɩwɛɛ se pɩkɛ pɛ-tɛ mɛɛzaɣ tɛɛ tɔm yɔ. Komintrn ŋgʊ kɩɩwɛɛ pɩkɔɔ pɩsɩɩna [[Joseph Staline|Staline]] sɩba. Kɩ-tɛ wazaɣ kaakɛnaa se pɔcɔna camɩyɛ nɛ pana se Erɔpʋ ajɛya tɩŋga ɖɔŋ ɖeu kɛ [[Mɔsɩkʊʊ|Mɔsɩkʋʋ]] tɛ politka yɔɔ yaa we. Palɩzɩɣ Kominformyɔ, pɩtɛma, lɛɛlɛ pɔtɔsɔɔlɩ se pana pɛ-ŋg bɛƴɛ taa kɛ Yougoslave yaa mba pɛwɛɛ nɛ paɖɩɩna lɔŋ tʊ Tito lɩmaɣza yɔɔ yɔ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Yoŋ]]
[[Category:Lɛɛlɛyɔ tɔm]]
[[Category:Caanaʋ tɔm]]
gxjmixbl5pr9lzoievqfi0zbj5785gf
Tɛtɛ ɛzaɣtʋ
0
1235
10584
5993
2018-01-18T07:07:46Z
Gnangbade
58
liens, paragraphes
10584
wikitext
text/x-wiki
Palaba kedizaɣ sɔsaɣ nakɛyɛ Nuremberg tɛtʋ taa Sɔɔjanaa tɔm hʋʋ kʋjɔŋ taa pɩnaɣ 1945 taa. Nuremberg kɛ Franconie ɛjaɖɛ tɛtʋ sɔsɔtʋ. [[Lɔndrɩ]] tɛtʋ taa paalɩzɩ paɣtʋ natʋyʋ nɛ tɩha waɖɛ se pala kedizaɣ ŋ́ga. Londres kɛ [[Aŋgɩlɩtɛɛrɩ|Aŋglɩtɛɛrɩ]] ɛjaɖɛ tɛtʋ sɔsɔtʋ. Kedizaɣ ŋ́ga ka-taa pɔcɔnaa nɛ pana kɩdɛkɛdɩm yaa ɛzatʋ ndʋ ɛyʋ ɛlaba, pɔtɔŋ se ɛɖɛlɩsɩ niye yɔ. Pʋ-tɔbʋʋ se ɛzaɣtʋ ndʋ ɛlaba mbʋ yɔ, nɔɔyʋ ɛɛpɩzɩɣ ɛmaɣzɩ se ɛyʋ pɩzɩɣ ɛla-pʋ. Papɩzɩɣ payaa ɛzaɣtʋ ndʋ se tɛtɛ ɛzaɣtʋ.
Tɛtɛ ɛzaɣtʋ ńdʋ, tɩ-taa natʋyʋ kɔyɔ : ɛyʋ waɖɛ yɔɔ fɛyʋʋ, ɛyaa hɛkɩŋ taa tɛyɩtʋ, pʋ-tɔbʋʋ se, ɛyʋ kpakɩɣ ɛyaa nabɛyɛ se pakɩlɩ lɛlaa pɩlɩɩna pɔ-tɔnʋʋ tɔlɩm yɔɔ yɔ. Kedeŋa yɔɔ cɩnɛ anasaayɩnaa nabɛyɛ maɣzɩɣ se pakɩlɩ ɛyaa kɩkpɛdaa pɩ-tɩŋa pɩ-taa. Yee ḿbʋ, pʋtɔpɔzɩ se ɛyʋ kɩkpɛdʋ esidi pa-taa. Pɔtɔŋ se pʋwɛɛ se ɛyaa kɩkpɛdaa tʋma ɖɩlaɖɛ ɛwɛɛ hɔɔlʋʋ nɛ ḿba tʋma ɖɩlaɖɛ. Pɩ-tɛ lɩmaɣza yaa maɣzɩm ḿbʋ piiyebina nɛ you sɔsɔʋ nakʋyʋ wɛɛ [[Afrika Hadɛ kiŋ|Afrɩka hadɛ kiŋ]] taa anasaayɩnaa nɛ ɛyaa kɩkpɛdaa pɛ-hɛkʋ taa waasɩ nɛ waasɩ. Sɔsɔ, [[Nelson Mandela]], pɩlaʋ tɔkɩ, hɩɖɛ ɛɛsɔʋ, Ɛsɔ ɛsɩɩ-ɩ ɖɩbanɖɛ. Ɖajaa ɛnʋ ɛlʋbɩna siŋŋ pɩnzɩ nɛ pɩnzɩ nɛ anasaayɩnaa nɛ ɛyaa kɩkpɛdaa pɛ-hɛkʋ taa tɩyɩtʋ ńdʋ tɩsɩɩ tɩnaɣ Afrɩka nɛ hadɛ kiŋ taa.
Tɛtɛ ɛzaɣtʋ lɛɛtʋ yɔ : ɛyaa kʋʋ kelima kɩsɩkʋ tɩyɛ nɛ ɛyaa lɛlaa pɩsʋʋ yomaa nɛ ɛyaa lɛlaa tɛtʋ kɛzʋʋ nɛ ɛyaa lɛlaa nuutuu kadatayaɣ nɛ halɩpiya cikpesi sʋnaʋ nɛ salaka tɩnaa yɔɔ sɔʋ, pʋ-tɔbʋʋ se peyekuu nabɛyɛ salakanaa taa nɛ pɩkɩlɩɣ leɖuu yɔ.
Pɩnaɣ 1998 ñɩŋa taa patʋlɩ kedeŋa kpeekpe tɔm hʋʋ kʋjɔŋ nɔnɔsɩ. Kedeŋa kpeekpe ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ se [[Etaazuunii]] yɔ, ɖɩlʋbɩna siŋŋ nɛ pɩla se pasɩ kedeŋa kpeekpe tɔm hʋʋ kʋjɔŋ tigiɖe. Sɔnɔdaa kedeŋa kpeekpe tɔm hʋʋ kʋjɔŋ wɛna ɖoŋ ajɛya 110 yɔɔ, pʋ-tɔbʋʋ se Tɔm hʋʋ kʋjɔŋ ŋ́gʋ, kʋhʋʋ ajɛya ana a-tɛtɛ ɛzaɣtʋ laɖaa tɔm.
Pɩɩwɛɛ se kedeŋa kpeekpe tɔm hʋʋ kʋjɔŋ ɛwɛɛna ɖoŋ ajɛya kpeekpe wena awɛ [[ONU ŋgbɛyɛ]] taa yɔ, a-tɩŋa a-yɔɔ. Ɛlɛ, pɩtɛkɛ ajɛya wena awɛ ONU ŋgbɛyɛ taa yɔ a-tɩŋa atisina nɛ añɩɣ nesi kedeŋa kpeekpe tɔm hʋʋ kʋjɔŋ paɣtʋ yɔɔ.
Ajɛya wena awɛ ONU ŋgbɛyɛ taa yɔ, akpɛndɩ 192. Pʋ-tɔbʋʋ se ajɛya 82 tetisi añɩɣ nesi. Etazuunii ɛjaɖɛ wɛ ajɛya wena akizaa se aañɩkɩɣ nesi kpedeŋa kpeekpe tɔm hʋʋ kʋjɔŋ paɣtʋ yɔɔ yɔ, a-taa.
Kedeŋa kpeekpe tɔm hʋʋ kʋjɔŋ ɖeke koŋ pɩzɩɣna nɛ kʋhʋʋ tɛtɛ ɛzaɣtʋ laɖaa tɔm nɛ kɩhɔ pa-naŋgbaaŋ ɛzɩ tɔm hʋʋ kʋjɔŋ paɣtʋ pɔzʋʋ yɔ.
[[Category:!Main category]]
60k7v9evwku6o4nx6gbu0f0m5rg4dqx
Tɛtɛɛ miŋ
0
1236
12065
12064
2018-03-15T20:16:40Z
Gnangbade
58
liens
12065
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Erta_Ale.jpg|vignette|Erta Ale, Ethiopia]]
[[Fichier:Augustine_volcano_Jan_24_2006_-_Cyrus_Read.jpg|vignette|Augustine volcano, Alaska]]
[[Fichier:An_aerial_view_of_the_towering_volcanic_peak_of_Mt._Nyiragongo.jpg|vignette|An aerial view of the towering volcanic peak of Mt. Nyiragongo, DR Congo]]
Tɛtɛɛmɩŋ kɛna tɛtɛɛ ñam ñam lakasɩ nasɩyɛ nɛ sɩpɩzɩɣ nɛ sɩlɩɩna lɩm sɔsɔm tɛɛ yaa pʊŋ tɛɛ. Pɩkɛna momoɖe naɖɩyɛ nɛ ɖɩyaɣ kpu lɛ miŋ kolonzi lɩɣna awayɩ kiŋ mɩŋŋ mɩŋŋ. Miŋ kolonzi nzɩ si-taa nɛ [[Fefeku|feveku]] nakʊyʊ nɛ kʊkʊ-taa nɛ gaazɩ, teefraas nɛ pɩlɩgna hidromagɩmatiki taa.
Miŋ kolonzi nzi sɩlɩɣna awayɩ kiŋ mɩŋŋ mɩŋŋ mbʊ yɔ, siniidiɣ yaa sɩhɛɣ lɛ, pɩpɩsɩ kaaŋ nɛ pɛkɛɣ pʊŋ yaa lɩm hɛkʊ taa tɛtʊ. Kaaŋ ɛnʊ ɛpaɣlʊʊ sɩŋŋŋ yaa ɛzɩ ɛmaɣna. Tɛtɛɛmɩŋ lakɩ nɛ kaaŋ ndɩ ndɩ weyi ɛlɩɣ yɔ, miŋ kolonzi nzi sɩlɩɣna awayɩ kiŋ mɩŋŋ mɩŋŋ yɔ sɩ-ɖɔʊ taa nɛ sɩ-ɖoŋ taa nɛ alɩwaatʊ ndʊ sɩkpakɩɣna nɛ sɩhɛɛna yaa siniidina yɔ nɛ pʊŋ ndɩ nɖɩ weyi ɛwɛɣ na pɩtɩŋna tɛtɛɛmɩŋ ɛnʊ ɛ-yɔɔ yɔ, pɩtɩŋga payɩ pɩwɩlɩɣna se tɛtɛɛmɩŋ ɛnʊ ɛwɛ ndɩ ndɩ. Tɛtɛɛmɩŋ tɔm lɛ, mba pañɩnɩɣ tɛtɛɛ ñɩm nɛ mbʊ mbʊ pɩlabɩnaa yɔ pɛwɛɛ nɛ pañɩnɩɣ nɛ panɩɣ mɩŋ ɛnʊ ɛ-ɖɩlɩyɛ alɩwaatʊ nɛ palɩzɩɣ ɛ-tɔbʊʊ camɩyɛ pazɩ pazɩ.
Tɛtɛɛmɩŋ kɛna mbʊ pɩfɛyɩ kɛlɛʊ se ɛyʊ ɛnɩɩ pɩ-taa lɔŋ yɔ yaa camɩyɛ kɛlɛʊ yɔ. Ɛkɛna tɛtɛɛ mɩŋ weyi ɛlɩɣna tɛtɛɛ yem tuda nɛ e-hola lɩɣ momoloku tɩyɛ yɔ. Miŋ kolonzɩ nzɩ nabʊyʊ taa lɛ sɩtɩnɩɣ ɖama yɔɔ pɩlaaɣ pɩlaaɣ yaa sɩkakɩ kɩkaawʊ. Tɛtɛɛmɩŋ ɛnʊ ɛlakɩ ɖɔɖɔ mbʊ yɔ, e-miŋ kolonzi wɛtʊ yaa sɩlɩɣ pɩzɩɣ pɩlɛɣzɩ wɛtʊ yem ndɩ ndɩ. Paa nɛ mbʊ yɔ ñɩnɩyaa nɩna ɖama nɛ pakpaɣ se tɛtɛɛmiŋ wɛ nabʊlɛ taa:
[[Fichier:Fuego_Eruption,_March_30,_.2013.jpg|vignette|Fuego Eruption, Guatemala, March 30, .2013]]
Tɛtɛɛmɩŋ weyi e-momolokiŋ sɛ kpaʊʊ yɔ nɛ ɛwɛ hɛɛ ɖɔɖɔ, e-miŋ weyi ɛtɔʊ fiŋŋ fiŋŋ yɔ ɛfɛyɩ kʊŋgʊlʊm yaa ɛtakpɩndɩ. Tɛtɛɛmɩŋ ɛnʊ ɛkɩlɩ tɔyʊʊ kɛ oseyaŋnaa cɔlɔ nɛ lɩm tɛɛ. Tɛtɛɛmɩŋ weyi e-momolokiŋ mɩzɩɣ kpaaa kpaaa yɔ nɛ e-miŋ wɛ laabɩɩ laabɩɩ tɩyɛ nɛ ɛ-taa sida tɔlɩma. Keteŋga kpeekpe yɔɔ lɛ, tɛtɛɛmɩŋ weyi ɛpɩzɩɣ nɛ ɛlɩɩ yɔ ɛtalɩɣ ɛzɩ 1500 yɔ nɛ [[pɩnaɣ]] taa lɛ weyi ɛlɩɣ yɔ ɛtalɩɣ ɛzɩ hiŋ looɖo yɔ (60).
[[Category:!Main category]]
[[Category:Tɛtʋ maʋ tʋʋzʋʋ lɛɣtʋ]]
au80vo1blt8w41zc17yjn1ikfjcsk4c
Tɛtʋ
0
1237
16091
15839
2022-10-02T02:13:08Z
CactiStaccingCrane
3928
+ [[:File:The Blue Marble (remastered).jpg]]
16091
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:The Blue Marble (remastered).jpg|vignette]]
Mbʋ pʋwɛ ɛsɔmɩnʋʋ tɛɛ payɩ nɛ pʋcɔɔ [[Wɩsɩ|Wɩsɩ]] nɛ pɩta yɔ, '''Tɛtʋ''' (kɩɖaʊ: [[file:Earth symbol (fixed width).svg|16px|🜨]]) kɛna pʋyʋ naadozo tʋ weyi ɛmaɣzɩ [[Wɩsɩ|Wɩsɩ]] nzɩɩ n̄ɔtɩnaʋ yɔ. Paɣlaka nɛ huŋ pɔ-hɔɔlʋʋ taa lɛ, Tɛtʋ kɛ wonuu naanza n̄ɩŋʋ ŋgʋ kɩkɩlɩ paɣlʋʋ nɛ yuŋ yɔ. Lona sɔsɔna payɩ wena awɛ ɛsɔmɩnʋʋ tɛɛ nɛ acɔɔ [[Wɩsɩ|Wɩsɩ]] nɛ ata yɔ, a-taa lɛ, Tɛtʋ kɩlɩna paɣlʋʋ. Tɩ-wayɩ lɛ, ɖɩnaɣ lona wena payaɣ se, "Mercure" nɛ "Vénus" nɛ "Mars" yɔ. Lona ana a-tɩŋa payɩ a-taa lɛ, Tɛtʋ yɔɔ ɖeke ɛyʋ pɩzɩɣ ɛcaɣ wezuu.
[[File:Rotating earth (large).gif|thumb|Rotating earth (large)|Tɛtʋ]]
Tɛtʋ wɛʋ yɔ, pɩlaba ɛzɩ pɩnzɩ agbaba agbaba 4,54 yɔ . Nɛ pʋwayɩ lɛ, pɩlakaɣ ɛzɩ pɩnzɩ agbaba kʋɖʋm lɛ, wezuu wɛɛ Tɛtʋ yɔɔ. Ɛyaa nɛ wondu ndɩ ndɩ ɛgbɔŋ ɛgbɔŋ pacaɣ wezuu Tɛtʋ yɔɔ. Lona wena ɛyaa caɣ a-taa yɔ, ayeba nɛ mbʋ pʋcɔ ɛsɔmɩnʋʋ nɛ pɩta yɔ, pɩlɛɣzɩ kpem. Nɛ wɛtʋ lɛɛtʋ ndʋ tiiyeki se pʋyʋ ɛpɩzɩ ɛcaɣ wezuu nɛ tiyeki nɛ mbʋ pʋn̄ɔʋ heelim yɔ, pʋtɔyʋʋ nɛ mbʋ puhuzuu ɛsɔmɩnʋʋ yɔɔ yɔ pʋwɛɣ. Pɩ nɛ pʋyʋ sɔsɔm mbʋ pɩkandɩɣ Tɛtʋ yɔɔ yɔ, pʋn̄ɔʋna [[Wɩsɩ|Wɩsɩ]] mʋntʋsʋʋ nakʋyʋ nɛ piyeki se nabʋyʋ ɛpɩzɩ pɩcaɣ wezuu Tɛtʋ yɔɔ. Mbʋ pʋwɛ Tɛtʋ yɔɔ yɔ nɛ pasɩma-tʋ sɩm mbʋ yɔ nɛ pama-tʋ maʋ mbʋ yɔ piyebina nɛ nabʋyʋ pɩzɩ pɩcaɣ wezuu alɩwaatʋ ńdʋ tɩ-taa. Nɛ pɩɩwɛɛ se Tɛtʋ ɛpɩzɩ tɩɖɔkɩ wezuu ɖɔɖɔ nɛ pɩkɔɔ pɩcɛzɩ pɩnzɩ ɛgbɔŋ 500 yɔɔ́.
Pɛtɛyɩ Tɛtʋ hɔɔlɩŋ sakɩyɛ. Hɔɔlɩŋ ɛnʋ ɛ-tɩŋa ɛwɛ ɖoŋ cɩŋcɩŋ. Payaɣ hɔɔlɩŋ ɛnʋ se plaques tectoniques waa. Hɔɔlɩŋ ɛnʋ ɛkpakɩɣ pɩnzɩ ɛgbɔŋ ɛgbɔŋ nɛ ɛcɔʋ. Teŋunaa huuzi Tɛtʋ hɔɔlʋʋ ɛzɩ 71% mbʋ yɔ. Teŋunaa ḿba, pa-lɩm taa wɛ ɖɔm. Ḿba kpɛndɩna kpɛm nɛ payaɣ se hydrosphère. Lɩŋkamɩŋ lɛɛŋ n̄ɛwɛɛ ɖɔɖɔ, ɛzɩ lacs waa yaa nappes phréatiques waa yɔ. Ɖɔmpe sɔsɔna huuzi Tɛtʋ hɔɔlʋʋ sɔsɔʋ yɔɔ. Payaɣ-yɛ se, inlandsis de l'Antarctique waa yaa de banquises waa. Nabʋyʋ ɛzɩ pɩsaʋ sɔsɔʋ tɩyɛ yɔ, n̄ohuuzi Tɛtʋ hɛkʋ taa. Pɛ sɔsɔna nɛ cikpena nɛ nabʋyʋ ɛzɩ ansaayɩ kpaakpɛyɛ taa piye yɔ, ɛlɛ puyolaa nɛ lɛɛbʋ ɛzɩ ansaayɩ kpaakpɛyɛ taa piye ɖɔɖɔ yɔ, ɛlɛ, pʋbʋ n̄ɛwɛ ɖoŋ ɛzɩ n̄ɩɣyʋʋ yɔ, pɩtɩŋɛ mbʋ yɔ pɩkpɛndɩna nɛ pʋwɛɛ pɩsaʋ tɩyɛ nɛ puhuuzi Tɛtʋ yɔɔ.
[[File:NASA-Apollo8-Dec24-Earthrise.jpg|thumb|NASA-Apollo8-Dec24-Earthrise]]
Tɛtʋ nɛ [[Wɩsɩ|Wɩsɩ]] nɛ [[Fenaɣ|Fenaɣ]] pɛkpɛndɩɣ nɛ peciidiɣ. Kɩyakɩŋ 365,26 yaa pɩnaɣ kɛ Tɛtʋ cɔʋna [[Wɩsɩ|Wɩsɩ]]. Pɩlɩɣna mbʋ payaɣ se, plan de l'écliptique pikpili kpiluu mbʋ pʋ-cɔlɔ nɛ Tɛtʋ cɔʋ nɛ tɩwɛlɩ tɩ-tɩ ɛzɩ 23,44°6 yɔ. Mbʋ yekina nɛ yolim alɩwaatʋ wɛɛ nɛ lʋŋʋyɛ n̄ɩndʋ n̄ɛwɛɛ ɖɔɖɔ. [[Fenaɣ|Fenaɣ]] ɖeke pasɩma se, kɔcɔʋ Tɛtʋ. Pɩnzɩ ɛgbaŋ 4,5 yɔ, kapaɣzʋʋ cɔʋ Tɛtʋ yɔ. Mbʋ yekina nɛ lɩm hola kpaɣ nɛ atiki nɛ Tɛtʋ cɔʋ cɔʋ mbʋ yɔ, pʋwɛɛ ḿbʋ nɛ tɩwɛɛ ti-ɖeɖe ɖiɣɖiɣ. Pɩlaba ɛzɩ pɩnzɩ ɛgbaŋ 3,8 yɔ, pɩɩn̄amsɩ Tɛtʋ n̄amsʋʋ nabʋyʋ nɛ halɩ pɩlɛɣzɩ tɩ-wɛtʋ.
[[File:Earth6391.jpg|thumb|Earth6391]]
Mbʋ pʋwɛ ɛsɔmɩnʋʋ tɛɛ nɛ pʋcɔɔ [[Wɩsɩ|Wɩsɩ]] nɛ pɩta yɔ, pɩ-taa payɩ lɛ, Tɛtʋ yɔɔ ɖeke tɛtɛ kpɩna nɛ ɛyaa papɩzɩɣ pacaɣ wezuu. Ɛyʋ tɩŋna ɛ-sɔnzɩ ndɩ ndɩ yɔɔ nɛ ɛlɩzɩ ɛsɔnaa nɛ eluŋuu pɛ-tɛɛ. Etisaa se, Tɛtʋ walaa nɛ tɩwɛɛ kedeŋa hɛkʋ taa. Se, Tɛtʋ kɛ ɛjaɖɛ nɛ pʋwɛɛ se, pɔcɔna ɖɩ-n̄ɩm ɛzɩ pʋmʋnaʋ yɔ.
[[File:The earth at night.jpg|thumb|The earth at night]]
Lɛɣtʋ piliŋa ŋga kan̄ɩnɩɣ nɛ kanaɣ mbʋ pʋwɛ Tɛtʋ yɔɔ yɔ, payaɣ-kɛ se, géologie. Lɛɣtʋ piliŋa ŋga kan̄ɩnɩɣ ɛzɩma mbʋ wezuu wɛɛ yɔ nɛ ɛzɩma mbʋ ɛyaa hukuu yɔ, ŋ́ga sɩŋnana lɛɣtʋ piliŋa ŋga payaɣ se, géologie ka-n̄ɩnʋʋ nʋmɔʋ taa.
==Ɛzɩma tɩwɛɛ yɔ==
==Alɩwaatʊ lɛɣzʊʊ==
===Pʊcɔ wezuu wɛʊ alɩwaatʊ===
===Wezuu lɛɣzʊʊ alɩwaatʊ===
===Tɩ-wayɩ alɩwaatʊ===
===Tɩ-tɛm alɩwaatʊ===
==Ɛzɩma mbʊ tɩwɛɛ yɔ==
===Tɩ-wɛtʊ===
===Siimii wondu ndʊ tɩwɛ tɩ-yɔɔ yɔ===
===Mbʊ pʊwɛ tɩ-taa yɔ===
===Ti-soŋaɣ===
===Tɩ-hɔɔlɩŋ ɖoŋ ̃nɩŋ===
===Tɩ-kadaɣ===
===Ɛzɩma tɩwalʊʊ nɛ tɩwalʊʊ yɔ===
===Lɩm mbʊ pʊwɛ tɩ-yɔɔ yɔ===
===Pilimiye nɖɩ ɖɩcɔ-tʊ nɛ ɖɩta yɔ===
====Ɛzɩma wɩsɩ ̃nakɩ ̃naɣʊ mbʊ nɛ pɩlɛɣzʊʊ yɔ====
====Di-pilimiye sɔsɔyɛ====
===Tɩ-hɔɔlʊʊ ŋgʊ kɩhɔŋ yɔ===
==Mbʊ pʊcɔ-tʊ pɩta nɛ ɛzɩma mbʊ tɩcɔʊ yɔ==
===Ɛzɩma mbʊ tɩcɔʊ yɔ===
===Mbʊ pʊcɔ-tʊ pɩta yɔ===
===Mbʊ payaɣ se «axe» yɔ pikpili kpiluu mbʊ yɔ nɛ yolum nɛ tɛsoŋgiye===
==Mbʊ pʊcɔ-tʊ kpɛɛɛ yɔ==
===Sateliiti waa mba pʊcɔ-tʊ nɛ pata yɔ===
====Fenaɣ====
====Sateliiti kɩlɛlʊʊ====
====Sateliiti ŋgʊ poluba yɔ====
===Sateliiti waa tɩŋɛ nɛ wondu lɛɛtʊ mba pɔcɔ-tʊ yɔ===
====Troyens====
=====Tɩ nɛ wɩsɩ pɛ-wɛtʊ=====
=====Tɩ nɛ fenaɣ pɛ-wɛtʊ=====
====Sateliiti waa lɛlaa====
==Papɩzɩʊ se pacaɣ wezuu tɩ-yɔɔ yɔ==
===Tɩ-wɩlɩŋ alɩwaatʊ===
===Tɩ-tɛɛ ̃nɩm===
===Mbʊ pʊcɔ-tʊ kpɛɛɛ yɔ pɩ-kazʊwa===
===Ɛyʊ sɩm===
==Mbʊ payaɣ se filosofii yɔ nɛ ɛzakuliye==
===Mbʊ pɩɖɛwa yɔ pɩ-ajaʊnaa===
===Mbʊ pʊkɔzɩ tɩ-yɔɔ yɔ===
===Sɔnɔ ː tɩ-tɛm lɛɣtʊ===
==Takayɩhayʊʊ tɛɛ tɔm nɛ ɖenɖe panaɣ-tʊ yɔ==
===Takayɩhayʊʊ tɛɛ tɔm===
===Ɖenɖe panaɣ-tʊ yɔ===
==Ɩcɔna ɖɔɖɔ==
===Tɔm lɛɛtʊ===
===Awayɩ kpasɩ===
[[Category:Wɩsɩ cejewiye]]
[[Category:Tɩnzɩ lɛɣtʋ]]
3cesx7on2sgfu8v8ax2pbheiaw47wgw
Tɛtʋ Kikizitu
0
1238
9755
9754
2017-11-18T19:32:15Z
Gnangbade
58
Added gallery
9755
wikitext
text/x-wiki
Tɛtʋ kikizitu kɛ Siini ɛjaɖɛ taa caɣya yea [[Siini]] ɛjaɖe mba yaa yem yɔɔlɩɩ size ɛjaɖɛ n̄ʋʋdʋ ɖaɣ kɩbɩnaɣ. Patasɩ paya tɛtʋ nʋ ɖɔɖɔ size ɛjaɖɛ n̄ʋʋdʋ keɖeyaɣ ɖaɣ. Tɛtɛ Kikizitu tʋnɛ, tɩkɛ ɛjaɖɛ n̄ʋʋdʋ ɖaɣ kɩbaŋga sʋsaɣ nakɛyɩ. Nɛ tɛtʋ tʋnɛ, tɩwɛɛ Siini ɛjaɖɛ tɛtʋ sʋsɔtʋ ndʋ payatʋ se [[Peekɛɛ (Pekin)|Peekɛɛ]] yɔ tɩ-taa.
Nɛ peɖe ɛjaɖɛ wiyau sʋsɔ wɛɛ. Hɔʋ ŋgʋ paya-kʋ size Ming yɔ, ɖɩtɔzɩ size kɩ-taa Siini ɛjaɖɛ n̄ʋʋndina cɛŋga lɩwaana. Nɛ sʋsɔ ɖa-caa Yongle kaɣkɛna wiyau sʋsɔ naadozo n̄ɩnʋ aliwaatʋ ndʋ tɩ-taa. Peɖee pɩcɔ nɛ pabazɩɣ kuduyuu ŋgʋ kɩmatʋ lɛ, sʋsɔ ɛnʋ ɛhana nɔɔ nɛ paba matʋ ndʋ.
Papazaɣ matʋ ndʋ Pɩnaɣ 1406 taa nɛ pɛtɛmmdʋ pɩnaɣ 1420 taa mbɩ yɔ. Mbɩ yɔ wɩlɩɣna size pamakʋ nɛ pɩnzɩ hiŋ nɛ naanaza(14). Ɛjaɖe n̄ʋʋdʋ sʋsɔ ɖaɣ kanɛ, kɛwɛna hɔɔlʋʋ ŋgʋ yɔ, ncɔna kɔyɔ, ŋna size walanzɩ yaa ɖaɣlakɩŋ fɛyɩ kɩmaŋ.
Ɛ-ɖaɣlakɩŋ yaa ɛ-walanzɩ taa makʋna ɛzɩ ɛkɩtarɩna hiŋ lʋbɛ(70) mbɩ yɔ. Nɛ ɖɩtaasʋ size ɛjaɖɛ n̄ʋʋ tʋ sʋsɔ ɖaɣ kanɛ, kɛkɛ yaa kɛwɛ ɖɔɖɔ ajɛɛ n̄ʋʋndɩna ɖɛsɩ taa yaa pakalɩɣ kɔyɔ. Kɛtɛ kɛwɛ ɖɔɖɔ ɖɛsɩ nzɩ Siini ɛjaɖɛ samaɣ kɩlɩɣ n̄ɔɔzʋʋ ɖɛsɩ nzɩ size sɩwɛ nɛ paatɩlɩzɩ cee wzyɩ yɔ sɩ-taa.
Nɛ halɩ nɛ sɔnɔ alɩwaatʋ tʋnɛ tɩ-taa mbɩ yɔ, ɛpɩsaɣ keɖeyaɣ wondu ɖaɣ sʋsaɣ. Kɛkɛ wiyau ɖaɣ keɖeyaɣ n̄ɩŋga sʋsaɣ ŋga pasɩɣ ka-taa Siini ɛjaɖɛ tɔsʋ yaa cee n̄ɩm yɔ. Nɛ ɖaɣ kanɛ yɔ, ka-taa peɖe pana ɖɔɖɔ pɩtɩŋgɩna ɛzɩma pɩcɔ Siini ɛjaɖɛ ɛsɛ kuliye pɩɩkpaʋ nɛ ɖooo caanaʋ taa yɔ.
Siini ɛjaɖɛ mba, ɛɛkaɣ paɣ wiɖi kɛ sɔʋʋ keɖeyaɣ ɖaɣ kanɛ kɔyɔ. Siini ɛjaɖɛ tʋma kɩbana kɩbana, kajala n̄ɩna nɛ feveɖe n̄ɩna wɛ peɖe kuduyuu ŋgʋ kɩ-taa. Nayɛ kɔyɔ: taʋʋ tʋmɩyɛ labʋ; nɛ cɩnjɩnɔɔ sɛʋ tʋmɩyɛ labʋ, nɛ cʋʋ matʋ tʋmɩyɛ labʋn, nɛ pɩtasɩna minziiki wondu lɩzɩɣ, nɛ calɩm kifidim tʋmɩyɛ labʋ.
<gallery widths="150px" heights="150px" align="center">
Forbidden City August 2012 28.JPG|thumb|Forbidden City August 2012 28
BeijingForbiddenCity4.jpg|thumb|BeijingForbiddenCity4
Gfp-beijing-forbidden-palace-a-throne.jpg|thumb|Gfp-beijing-forbidden-palace-a-throne
Tiananmen beijing Panorama.jpg|thumb|Tiananmen beijing Panorama
Flickr - archer10 (Dennis) - China-6205.jpg|thumb|Flickr - archer10 (Dennis) - China-6205
</gallery>
[[Category:!Main category]]
[[Category:Matʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Aazii]]
[[Category:Siini]]
klgyarrwfxgxhkn34czln09zm0g2b01
Tɛtʋ hɛkʋ nɛ hɛkʋ taa kejeyaɣ
0
1239
10903
10902
2018-01-27T20:16:49Z
Gnangbade
58
Légendes
10903
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:World_map_with_equator.jpg|vignette|Tɛtʋ hɛkʋ nɛ hɛkʋ taa kajeyaɣ tɛlɛŋa]]
Tɛtʊ hɛkɛ nɛ hɛkʊ taa kejeɣa kɛ kandɩ mankandɩ mayaɣ nɛ pɛhɛ-kɛ ɛsɔtaa yem nɛ paanaɣ-kɛ nɛ ɛsɛ anɛ elɛ ŋga tɛyʊna tɛtʊ nabʊlɛ taa: hayʊ kiŋ nɛ hadɛ kiŋ. Payaɣ keteŋa tɛtʊ hɔɔlɩŋ ɛnʊ ɛnɩɩlɛ se tetʊ putuula. Kamaɣ ŋga kɛwɛ tɛtʊ putuula ana anaalɛ a-hɛkʊ taa yɔ apaɣzɩna mayaɣ kpɛɖɛ ñɩŋga. Tɛtʊ nɛ hɛkʊ nɛ hɛkʊ mayaɣ kanɛ kɛkɛ ɖɔɖɔ cɛŋa kulu kulu nakayɛ ŋga kɔcɔ tɛtʊ nɛ kata yɔ.
[[Fichier:Equator_Sao_Tome.jpg|vignette|Tɛtʋ hɛkʋ nɛ hɛkʋ taa kajeyaɣ, Sao Tome]]
Tɛtʊ hɛkʊ nɛ hɛkʊ mayaɣ kanɛ ka-kʊyɩmɩŋ taa maɣna kpɛɖɛ nɛ ka-ɖalakɩŋ taa wɛ kilomɛtanaa 40 070. Yee pakpaɣ mayaɣ ŋga nɛ tɛtʊ ñʊʊ hayʊ kiŋ yaa hadɛ kiŋ kɔyɔ, pɩmakɩɣna kilomɛtenaa ɛzɩ 10 002 yɔ. Tɛtʊ nɛ hɛkʊ nɛ hɛkʊ taa mayaɣ kanɛ kɛfɛyɩ siɣsiɣ nɛ kɛwɛ kakɩ nɛ tɛtʊ ñʊʊ lɛɛkʊ nɛ lɛɛkʊ pɛ-hɛkʊ taa. Pɩnaɣ pɩnaɣ lɛ, tɛtʊ ñʊʊ tuu pazɩ kɩ-ɖɩwɛyɛ nɛ mbʊ yebina nɛ tɛtʊ hɛkʊ nɛ hɛkʊ taa mayaɣ kanɛ kɛfɛyɩ keɖeɖe paa ɛzɩmtaa.
Tɛtʊ hɛkʊ nɛ hɛkʊ taa kejeɣa kanɛ, pakpaɣ ka-ɖaɣlakɩŋ hɔɔlʊʊ kɔyɔ pɩmaɣna mɛtanaa 6 378 140. Nabɛyɛ tɔŋ se pɩɩtalɩɣ mbʊ nɛ pasɩɣna ka-ɖaɣlakɩŋ kɛ mɛtanaa 6 378 137. Yee mbʊ yɔ, kacalaɣ taa lɛ, ka-ɖaɣlakɩŋ makɩɣna mɛtanaa 40 075 035 nɛ nabʊlɛ taa lɛ pɩsɩɩnaa mɛtanaa 40 075 016.
[[File:Equator_sign_kenya.jpg|thumb|Pancarte indiquant Tɛtʋ hekʋ nɛ hɛkʋ taa kejeyaɣ, Kɛnɩya ɛjaɖɛ taa]]
Pɩnaɣ taa pilim lɛ wɩsɩ siki ɖeyi ɖeyi kɛ tɛtʊ hɛkʊ nɛ hɛkʊ taa mayaɣ ŋga kɔ-yɔɔ kɛ tam napʊlɛ ɖeke: [[lakɩŋ fenaɣ]] nɛ [[Salaŋ fenaɣ]] taa ɖeke. Keteŋa kpeekpe ajɛya taa lɛ, ajɛya wena awɛ kejeɣa kanɛ kɔ-cɔlɔ yɔ, a-taa tɛʊ ɛɛlaɣzɩɣ fem nɛ ɖoo ɖɔɖɔ ɛɛlaɣzɩɣ yʊʊ. Peeɖe ɖɔɖɔ ɖeke koŋ kɛ wɩsɩ nɛ ɖoo pɛwɛ kɩmaŋ pɩnaɣ tɩŋga: ɖoo lakɩ ñɩɩtʊ hiu nɛ naalɛ ɛzɩ wɩsɩ ɖɔɖɔ lakɩɣ ñɩɩtʊ hiu nɛ naalɛ yɔ. Paa nɛ mbʊ yɔ, alɩwaatʊ natʊyʊ talɩɣ lɛ, ɖoo eyuu lɔŋ nɛ tɛʊ ñefeŋ lɔŋ, nɛ nabʊyʊ taa lɛ, ɖoo ñaayuu lɔŋ nɛ tɛʊ nɛ tɛʊ ñefeŋlɔŋ yaa pisidiɣ; ɛlɛ pɩtɛ lakasɩ nzɩ sɩɩlakɩ nɛ pɩla ñɩɩtʊ cabɩ.
[[Category:!Main category]]
0o1fbz5s5n355jrgzjzhmzciofmil2u
Tɛtʋ n̄amsʋʋ
0
1240
8169
7574
2017-08-26T03:02:37Z
Gnangbade
58
liens
8169
wikitext
text/x-wiki
[[File:Quake epicenters 1963-98.png|thumb|Quake epicenters 1963-98]]
Tɛtʊ ñamsʊʊ kɛna lakasɩ nzɩ sɩlakɩ nɛ pɩlɣna ɖooo tɛtɛɛ ɛzɩma pɩfɛyɩ ɖiyu ɖiyu yɔ. Tɛtʊ ñamsʊʊ mbʊ pɩlɩɣna nabʊyʊ taa tɛtʊ hɛkʊ yee hɛŋga nakɛyɩ ɛɛwɛɛ kɔyɔ. Tɛtʊ ñamsʊʊ mbʊ pɩlɣna pʊŋ weyi ɛtɔʊ [[miŋ]] yɔ ɛ-taa yɔ pɩtɔɖɔɔ.
[[File:Chuetsu_earthquake-Yamabe_Bridge.jpg|thumb|Tɛtʋ ñamsʋʋ, Chuetsu tetʋ taa: Yamabe kɔndɔlɩkʋ]]
Ɖenɖe kaaŋ yaɣ ɖooo tɛtɛɛ nɛ pʊcɔ nɛ ɛlɩɣna awayɩ yɔ payaɣ peeɖe se mɩzaɣ nɛ pɩlɩɣna awayɩ nɛ pɩmizɩ lɛ, payaɣ ɖɩnɛ se tɛtʊ ñamsʊʊ hoɖe taa. Tɛtʊ ñamsʊʊ mbʊ pɩlɩɣna kaaŋ weyi ɛyaɣna ɖoŋ yɔ ɛyɔɔ nɛ pɩɩlakɩ mbʊ lɛ pɩnɩɣ poliŋ kamaɣ fɛyɩ nɛ pɩkɔŋna kɛkpɛtɛsaɣ nɛ [[sɩm]] ɖɔɖɔ.
[[File:Egepg1.jpg|thumb|Sukuli nakʋyʋ, El Salvador tɛtʋ taa]]
Pɩnaɣ taa tɛtʊ ñamsʊʊ wɛʊ pɩɖɛɛ ɛzɩ kutokiŋ mɩnʊʊ yɔ ɛlɛ sakɩyɛ wɛɛ nɛ ɛyaa ɛnɩɣna nɛ pa-naŋgbaŋ nɛ nabʊyʊ taa lɛ tɛtɛ kpɩna ɖeke nɩɣna. Tɛtʊ ñamsʊʊ tɛ ñɩnʊʊ tʊmɩyɛ payaɣ se tɛtʊ ñamsʊʊ ñɩnɩɣ tʊmɩyɛ nɛ mba paba palakɩ tʊmɩyɛ ndɩ yɔ mba yɔ tɛtʊ ñamsɩyaa ñɩnɩyaa.
Ñɩɣyʊ ŋgʊ pamaɣzʊna tɛtʊ ñamsʊʊ ɖoŋ yɔ, ŋgʊ payaɣ se tɛtʊ ñɩɣsʊʊ maɣzʊʊ ñɩɣyʊʊ nɛ ñɩɣyʊ ŋgʊ kɩwɩlɩɣ ɛzɩ tɛtʊ hola ñamsaa nɛ pɩtalɩ yɔ nɛ ɖenɖe pɩsɩnaa yɔ. Tʊmɩyɛ ɖɩnɛ pɩlakʊɣ pɩtɩŋga payɩ mbʊ yɔ, tɛtʊ ñamsʊʊ tiisaŋ taa kɛ palakɩ-ɖɩ: mba peweliɣ yɔ pɛwɛɛ, mba paɖʊʊ-tʊ ñɩɣtʊ yɔɔ ɖɔɖɔ yɔ paba ɖɔɖɔ wɛɣ, mba pamaɣzʊ-tʊ nɛ paɖʊ-tʊ akɔŋta taa yɔ nɛ pɩtasɩna ñɩɣyʊʊ ŋgʊ payaɣ se GPS yɔ. Ñɩɣyʊʊ kʊnɛ kɩcɛlɩɣ ɖenɖe pɩpaazɩna ñamsʊʊ yɔ nɛ alɩwaatʊ ndʊ pɩpaazɩna ñamsʊʊ yɔ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Tɛtʋ maʋ tʋʋzʋʋ lɛɣtʋ]]
ez4xzrgc9iyjfbd8o7c4ohj2kwk5at9
Tɛtʋ putuuɖe n̄ʋʋ hayi n̄ɩŋgʋ
0
1241
12093
12092
2018-03-17T21:04:45Z
Gnangbade
58
fotos liens
12093
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Arctic_Ocean.png|vignette|Tɛtʊ putuuɖe ñʊʊ Hayʊ Ñɩŋgʋ]]
Tɛtʊ putuuɖe ñʊʊ Hayʊ ŋgʊ kɛna tɛtʊ kpeekpe nɛ tɩ-hayʊ kiŋ ɖenɖe pɩsɩ kamaɣ yɔ. Tɛtʊ putuuɖe ñʊʊ Hayʊ ŋgʊ ŋgʊ kɩwɛ ɛzɩ ɖenɖe tɛtʊ kɔcɔʊ [[Evemiye|efemiye]] taa nɛ tɛtʊ putuuɖe hɔɔlɩɣ hayʊ ñɩŋgʊ pa-ɖikatɩyɛ yɔ. Peeɖe ɖɔɖɔ kɛ ñɩɣtʊ yaa alɩwaatʊ lɛɣzɩɣ. Tɛtʊ putuuɖe ñʊʊ Hayʊ ŋgʊ kʊnɛ, kɩfɛyɩ ɖoli kʊɖʊmɖiyɛ mbʊ pʊyɔɔ yɔ tɛtʊ cɔʊ tɩ-tɩ yɔɔ fenasi hiu nɛ nanza kpem nɛ putuu sɛɖɛ sɛɖɛ.
[[File:Northpole polarstern hg.jpg|thumb|Northpole polarstern hg]]
Tɛtʊ putuuɖe ñʊʊ Hayʊ ŋgʊ kʊnɛ pʊtɔpɔzɩ se peyiidi-kʊ nɛ Tɛtʊ ñʊʊ hayʊ ŋgʊ ŋgʊ kʊkʊ kɛna alɩwaatʊ ñɩŋgʊ nɛ ɖenɖe boussole waa nɔsɩ tʊʊzɩɣna yɔ. Tɛtʊ putuuɖe ñʊʊ Hayʊ ŋgʊ kʊnɛ, [[Siini]] ɛjaɖɛ taa-tʊ weyi ɛkɛ ɛjaɖɛ yɔɔ lɔnsɩŋɖɛ ñɩnɩyʊ nɛ weyi ɛlakɩ ɖɔɖɔ akɔnta ñɩnɩwʊ tʊmɩyɛ yɔ ɛnʊ ɛcalɩna hɩɖɛ nɖɩ lɩzɩɣ; payaɣ-ɩ se Shen Kuo nɛ pɩɩkɛ pɩnzɩ mɩnɩŋ hiu nɛ kʊɖʊmaɣ taa.
[[File:Polar bears near north pole.jpg|thumb|Polar bears near north pole]]
Tɛtʊ putuuɖe ñʊʊ Hayʊ ŋgʊ kʊnɛ kɩwɛ [[Arikitiki Lɩŋamʊʊ|Arikitiki lɩŋgamʊʊ]] hɛkʊ taa ɖeyi ɖeyi nɛ lɩŋgamʊʊ kʊnɛ nɛ pʊtuuɖe ñʊʊ kʊnɛpɛhɛŋɛla nɛ ɖama ɛzɩ mɛtanaa 4 261 yɔ. Tɛtʊ ndʊ tɩkɩlɩna Tɛtʊ putuuɖe ñʊʊ Hayʊ ŋgʊ ŋgʊ ñɔtɩnaʊ yɔ lɛ Kaffeklubben tɛtʊ ndʊ lɩm cɔ-tʊ nɛ pɩta yɔ. Tɛtʊ tʊnɛ tʊtʊ ñoposinaa ɛzɩ kilomɛtanaa707 yɔ.
[[File:Nuclear Submarines surfaced at the North Pole.jpg|thumb|Nuclear Submarines surfaced at the North Pole]]
Weyi ɛcalɩ Tɛtʊ putuuɖe ñʊʊ Hayʊ ŋgʊ kʊnɛ naʊ yɔ paasɩŋgɩ-ɩ ɖeyi ɖeyi; nabayɩ tɔŋ se [[Etaazuunii|Amerika]]-tʊ weyi payaɣ-ɩ se Frederick Cook yɔ, mbʊ pʊyɔɔ yɔ se ɛnʊ talɩna peeɖe kɛ [[ɖomaɣ fenaɣ]] nɛɛlɛ nɛ kʊɖʊm pɩnaɣ [[1908]]. Ɛlɛ ɛmaɣmaɣ ɛɛsɩŋ ɛzɩma ɛtala peeɖe yɔ. Lalaa se pɩkɛna Amerika-tʊ Robert Peary weyi ɛlɛ tɔŋ camɩyɛ se ɛtalɩ peeɖe kɛ ɖomaɣ fenaɣ looɖo pɩnaɣ [[1909]] yɔ.
Mba pasɩma sɔnɔ sɩŋŋŋ se mba calɩna Tɛtʊ putuuɖe ñʊʊ ŋgʊ naʊ yɔ, mba lɛ [[Nɔɔrɩvɛɛzɩ]]-tʊ [[Roald Amundsen]] nɛ [[Itaalii]]-tʊ UmbertoNobile. Ɛyaa panɛ panaalɛ pacaɣ pombo kulubi nakʊyʊ yɔɔ nɛ pɔcɔɔ tɛtʊ putuuɖe ñʊʊ ŋgʊ nɛ pata [[agoza fenaɣ]] hiu nɛ naalɛ pɩnaɣ [[1926]].
[[Category:!Main category]]
[[Category:Kedeŋa tɩlʋʋ]]
4icge0jfvlop9e8ideprh613g2tfynv
Tɛtʋ sɔsɔtʋ
0
1242
11955
6032
2018-03-14T19:05:20Z
Gnangbade
58
liens
11955
wikitext
text/x-wiki
Tɛtʋ sɔsɔtʋ kɛŋna ɛjaɖɛ tɛtʋ ndʋ tɩkɩlɩ ɖɛʋ nɛ ɛsɩndaa hɔɔlɩŋ ndɩ ndɩ nʋmɔŋ taa yɔ.Tɔmpiye ńɖɩ, ɖɩlɩna latɛɛnɩ kʋnʋŋ taa.
Yee mbʋ, tɛtʋ sɔsɔtʋ kɛŋna ɛjaɖɛ ñʋʋ. Tɛtʋ sɔsɔtʋ taa ɛjaɖɛ ɖoŋ tɩŋa wɛɛ Pʋ-tɔbʋʋ se tɩ-taa tʋma sɔsɔna sɔsɔna tɩŋa ñʋʋ wɛɛ. Tɩ-taa paa ɛyʋ weyi ɛsɔɔla caɣʋ. Sɔnzɩ ndɩ ndɩ nɛ tɔsʋʋ nɛ aleɣya ndɩ ndɩ tɩŋa payɩ ñʋʋ wɛɛ. Ɛlɛ, ajɛya naayɛ taa lɛ, pɩtɛkɛ tɛtʋ sɔsɔtʋ taa ɖeke tʋma sɔsɔna sɔsɔna ñʋʋ wɛɛ. Ɖɩkpaɣ ɛjaɖɛ nɖɩ payaɣ se [[Peyibaa]] kɔyɔ, ɖɩnaɣ mbʋ se pɩtɛkɛ ɛjaɖɛ ńɖɩ ɖɩ-tɛtʋ sɔsɔtʋ taa ɖɩ-paɣtʋ ndɩ ndɩ ñʋʋ wɛɛ. [[Amstɛrɩdam|Amsɩtɛɛrɩdam]] tɛtʋ kɛŋna ɛjaɖɛ ńɖɩ ɖɩ-tɛtʋ sɔsɔtʋ, ɛlɛ, pɩtɛkɛ ɖɩ-tɛtʋ sɔsɔtʋ ńdʋ tɩ-taa ɛjaɖɛ ńɖɩ ɖɩ-paɣtʋ ndɩ ndɩ tʋma ñʋŋ wɛɛ. Ɖɩ-paɣtʋ ndɩ ndɩ tʋma ñʋŋ wɛ ɖɩ-tɛtʋ ndʋ payaɣ se La Haye tɩ-taa kɛnɛ.
Ajɛya naayɛ ñɛkpɛnda kpem nɛ apɩsɩ ɛjaɖɛ kʋɖʋmɖɩyɛ. Ajɛya kɩkpɛndʋ ɛjaɖɛ nɖɩɩ payaɣna fransɩɩ kʋnʋŋ taa se federasiyɔɔ. Federasiyɔɔ ɛjaɖɛ taa ajɛya wɛna paa nɖɩ ɖɩ-tɛtʋ sɔsɔtʋ. Pɩtɛ lɛ, Federasiyɔɔ ajɛya tɩŋa kpɛndɩ awɛɛna kɩ-tɛtʋ sɔsɔtʋ kʋɖʋmtʋ kpɛm.
Wɛtʋ tʋnɛɛ ɖɩnaɣ [[Etaazuunii|Etazuunii]] ɛjaɖɛ taa. Tɛtʋ ndʋ payaɣ se Sacremento yɔ, ndʋ kɛŋna Kaliforinii ɛjaɖɛ tɛtʋ sɔsɔtʋ, pɩtɛ lɛ, [[Wasɩŋtɔŋ|Wasintɔŋ]] tɛtʋ ñɛkɛŋna Etazuunii ajɛya kɩkpɛndʋʋ ɛjaɖɛ tɛ tɛtʋ sɔsɔtʋ.
Wɛtʋ tʋnɛ tɩwɛna ɖɔɖɔ ɛjaɖɛ nɖɩ payaɣ se Québec yɔ ɖɩ-taa. Tɔbʋʋ se, Kebɛɛkɩ ɛjaɖɛ taa, payaɣ tɛtʋ natʋyʋ se Québec ɖɔɖɔ. Tɛtʋ ndʋ tɩkɛŋna ɛjaɖɛ ńɖɩ ɖɩ-tɛtʋ sɔsɔtʋ. Piyele tɛtʋ ndʋ payaɣ se Otowaa yɔ, tʋtʋ ñɛkɛ [[Kanadaa]] tɛ federasiyɔɔ tɛ tɛtʋ sɔsɔtʋ.
Ɛyaa maɣzɩɣ se tɛtʋ sɔsɔtʋ taa ɛyaa kɩlɩ ɖɔʋ, ɛlɛ, pɩtɛkɛ mbʋ wɛna ajɛya naayɛ taa. Ɖɩkpaɣ ɛzɩ Etazuunii nɛ Kanadaa nɛ [[Ositraalii|Ɔstralii]] yaa [[Seelandɩ Kɩfalʊʊ|Seelandɩ Kɩfalʋʋ]] pa-ajɛya kɔyɔ, ɖɩnaɣ keɣlee mbʋ se pɩtɛkɛ ajɛya ana a-tɛtʋ sʋsɔtʋ taa ɛyaa kɩlɩna ɖɔʋ a-tɛtʋ cikpetu taa.
[[Category:!Main category]]
0bkfq6rtx28371uvrjwxs0h9sanmbpt
Tɛtʋ wandamm (Continent)
0
1243
7946
6044
2017-08-15T09:58:26Z
Gnangbade
58
Changement de catégorie
7946
wikitext
text/x-wiki
[[File:LocationAfrica.png|thumb|Afrɩka tɛtʋ wandamm]]
Tɛtʋ wandamm wandamm ndʋ tɩ-yɔɔ ajɛya sakɩyɛ wɛɛ yɔ, tɩkpɛnda loɖo (6) kedeŋa kpeekpe yɔɔ cɩna.
Tɛtʋ wandamm waa ḿba, mbaa yɔ:
[[File:LocationEurope.png|thumb|Eerɔpʋ tɛtʋ wandamm]]
# [[Afrɩka tɛtʊ tɔm|Afrɩka]] tɛtʋ wandamm
# [[Eerɔpʋ tɛtʋ tɔm|Eerɔpʋ]] tɛtʋ wandamm
# [[Amerika nɛ hayi tɛtʋ tɔm|Amerika nɛ hayi]] nɛ [[Amerika nɛ hadɛ tɛtʋ tɔm|Amerika nɛ hadɛ]] tɛtʋ wandamm
# [[Aazii tɛtʊ tɔm|Aazii]] tɛtʋ wandamm
# [[Osiyanii tɛtʊ tɔm|Osiyanii]] tɛtʋ wandamm
# [[Antarɩkɩtiki tɛtʊ tɔm|Antarɩkɩtiki]] tɛtʋ wandamm
[[File:LocationNorthAmerica.png|thumb|Amerika nɛ hayi tɛtʋ wandamm]]
[[File:LocationSouthAmerica.png|thumb|Amerika nɛ hadɛ tɛtʋ wandamm]]
[[File:LocationAsia.png|thumb|Aazii tɛtʋ wandamm]]
[[File:LocationOceania.png|thumb|Osiyanii tɛtʋ wandamm]]
[[File:LocationAntarctica.png|thumb|Antarɩkɩtiki tɛtʋ wandamm]]
Ajɛya nɩɩnʋwa nɛ kagbaanzɩ (55) wɛna [[Afrɩka tɛtʊ tɔm|Afrɩka]] tɛtʋ wandamm taa. Ajɛya nɛɛlɛ nɛ lutozo (28) ñɛwɛna [[Eerɔpʋ tɛtʋ tɔm|Eerɔpʋ]] tɛtʋ wandamm taa. Ajɛya hiŋ naanza nɛ kagbaanzɩ (45) wɛna [[Amerika nɛ hayi|Amerika nɛ hayi]] kiŋ nɛ piyele ajɛya hiu nɛ naanza (14) ñɛwɛɛ [[Amerika nɛ hadɛ|Amerika nɛ hadɛ]] kiŋ. Pʋ-tɔbʋʋ se ajɛya nɩɩnʋwa nɛ nakʋ (59) wɛna [[Amerika tɛtʋ tɔm|Amerika]] tɛtʋ wandamm taa. Piyele ajɛya hiŋ naanza nɛ loɖo (46) ñɛwɛɛ [[Aazii tɛtʊ tɔm|Aazii]] tɛtʋ wandamm taa. [[Osiyanii tɛtʊ tɔm|Osiyanii]] tɛtʋ wandamm taa lɛ, ajɛya nakʋ ñɛwɛna. [[Antarɩkɩtiki tɛtʊ tɔm|Antarɩkɩtiki]] tɛtʋ wandamm taa ajɛya kɔzaa. Ajɛya naanza (4) ɖeke wɛna tɛtʋ wandamm ńdʋ tɩ-taa.
Kedeŋa kpeekpe tɛtʋ wandamm waa tɩŋa payɩ taa lɛ, [[Amerika tɛtʋ tɔm|Amerika]] tɛtʋ wandamm taa ajɛya kɩlɩ ɖɔʋ. Kɩ-wayɩ lɛ, [[Afrɩka tɛtʊ tɔm|Afrɩka]] tɛtʋ wandamm tɩŋ ajɛya ɖɔʋ nʋmɔʋ taa. Lɛɛlɛyɔ, ɖɩcɔna nɛ ɖɩna se tɛtʋ wandamm ndʋ kɩlɩ walanzɩ hɔɔlʋʋ taa.
[[Afrɩka tɛtʊ tɔm|Afrɩka]] tɛtʋ wandamm walanzɩ kɛ 30 415 873 km2. [[Amerika tɛtʋ tɔm|Amerika]] tɛtʋ wandamm walanzɩ ñɛkɛ miiliyɔɔ waa hiŋ naanza nɛ naalɛ (42) km2 nɛ pɩɖɛɛ pʋ-yɔɔ. [[Eerɔpʋ tɛtʋ tɔm|Eerɔpʋ]] tɛtʋ wandamm walanzɩ ñɛkɛ 10 392 855 km2. Piyele [[Aazii tɛtʊ tɔm|Aazii]] tɛtʋ wandamm walanzɩ ñɛkɛ 43 810 582 km2. [[Antarɩkɩtiki tɛtʊ tɔm|Antarɩkɩtiki]] tɛtʋ wandamm walanzɩ kɛ miiliyɔɔ waa hiu nɛ naanza (14) km2 nɛ pɩɖɛɛ pʋ-yɔɔ. [[Osiyanii tɛtʊ tɔm|Osiyanii]] tɛtʋ wandamm walanzɩ ñɛkɛ 8 525 989 km2. Yee mbʋ, ɖɩnaɣ se kedeŋa kpeekpe tɛtʋ wandamm waa loɖo mba pa-taa lɛ, [[Aazii tɛtʊ tɔm|Aazii]] tɛtʋ wandamm kɩlɩna walʋʋ. Lɛɛlɛyɔ, ɖɩcɔŋna nɛ ɖɩna se tɛtʋ wandamm waa mba pa-taa lɛ, ndʋ tɩ-taa ɛyaa kɩlɩ ɖɔʋ.
Pɩnaɣ 2016 taa lɛ, ɛyaa 1,2 miiliyaa waa kɛwɛna [[Afrɩka tɛtʊ tɔm|Afrɩka]] tɛtʋ wandamm taa. Pɩnaɣ ŋ́ga ka-taa lɛ, ɛyaa 324 miiliyɔɔ waa ñɛwɛ [[Amerika tɛtʋ tɔm|Amerika]] tɛtʋ wandamm taa nɛ ɛyaa 4.436 piiliyɔɔ (billion) waa ñɛwɛɛ [[Aazii tɛtʊ tɔm|Aazii]] tɛtʋ wandamm taa. Pɩnaɣ kanɛ ka-taa ɛyaa 739 081 202 pɛtɛma naʋ [[Eerɔpʋ tɛtʋ tɔm|Eerɔpʋ]] tɛtʋ wandamm taa piyele nɛ pana ɛyaa 40 467 040 kɛ [[Osiyanii tɛtʊ tɔm|Osiyanii]] tɛtʋ wandamm taa. [[Antarɩkɩtiki tɛtʊ tɔm|Antarɩkɩtiki]] tɛtʋ wandamm taa lɛ, patapɩzɩda patɩlɩ ɛyaa ñʋʋ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Kedeŋa tɩlʋʋ]]
i5mcjdhwa4rli16g0puvt4xpktm66f4
Tɛʋ
0
1244
13696
9129
2019-04-01T16:19:40Z
Gnangbade
58
photos
13696
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:22_Regen_ubt.jpeg|vignette|22 Regen ubt]]
Tɛʋ kɛna ɛjaɖɛ maɣmaɣ tɛ pʋyʋ, ɛyʋ talɩzɩna yaa tolubina-kʋ. Tɛʋ lɩɣna ɛsɔdaa nɛ kitiki tataa ɖoyi ɖoyi. Tɛʋ ɛyʋ kɩlɩɣ naʋ nɛ ɛza keɣlee mbʋ pʋwɛ lɩm tɩyɛ nɛ pɩlɩɣna ɛsɔdaa nɛ pitiki yɔ pɩ-taa. Tɛʋ kɩlɩnɩ wazaɣ ɖɔɖɔ pɩtɩŋa pɩ-taa.
[[Fichier:Pluie_de_printemps.JPG|vignette|Pluie de printemps]]
Wɩsɩ n̄akɩ lɩm yɔɔ lɛ, lɩm ḿbʋ, pɩpɩsɩ [[fefeku]] nɛ pɩɖaɣnɩ kpaʋ ɛsɔdaa nɛ pʋwɛɛ [[mɩndʋ]] taa. Mɩndʋ ńdʋ, tiniɣdi kamaɣ fɛyɩ. [[Heelim]] makɩ lɛ, fefeku ŋ́gʋ, kɩpɩsɩ ɖɔmpe nɛ kɩcɔʋ mɩndʋ taa kpɛɛɛ kpɛɛɛ. Wɩsɩ n̄akɩ mɩndʋ ńdʋ siŋŋ lɛ, ɖɔmpe ana, ayoli nɛ atɔlʋʋ tataa nɛ payaɣ se tɛʋ. Tɛŋ nɩɩyɛ wɛɛ esoŋa kpaŋŋ nɛ nɩɩyɛ lɛ, ɛ́lɛ niɣdi ɖɩŋɖɩŋ. Pɩtɩŋa mbʋ yɔ, pɩlɩɣna wɩsɩ n̄aɣʋ nɛ mɩndʋ cɔʋ cɔʋ mbʋ yɔ pʋ-cɔlɔ. Yee mɩndʋ ɛcɔɔ nɛ tɩtɩŋna hɔɔlɩŋ weyi eniɣdaa yɔ ɛ-taa yɔ, ɖɔmpe wena atiki yɔ, aniɣdiɣ ɖɩŋɖɩŋ. Ɛlɛ, yee wɩsɩ ɛn̄aɣa nɛ pɩkɩlɩ niikaɣ ŋga kɛwɛɛ yɔɔ yɔ, tɛʋ ŋgʋ kitiki yɔ, kɩ-taa wɛɣ kakuu.
[[Fichier:Rain_on_grass2.jpg|vignette|Rain on grass2]]
[[Category:Ɛsɔkaaɣ ɖɔnɛ lɛɣtʋ]]
j5we9a7k11npvk81gs6ihgrjpjnxjor
Tɛʋ ɖɔmbɩyɛ
0
1245
18370
12069
2024-12-04T16:30:16Z
CommonsDelinker
130
Removing [[:c:File:20040514_large_hail_5.25".jpg|20040514_large_hail_5.25".jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Krd|Krd]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:20040514 large hail 5.25".jpg|]].
18370
wikitext
text/x-wiki
[[File:Accumulated hail from a storm in --Charlton, Massachusetts-- 2014-06-10 21-49.jpg|thumb|Tɛʋ ɖɔmbɩyɛ, Charlton, Massachusetts, 2014]]
Tɛʋ ɖɔmbɩyɛ kɛna tomnaɣ nakɛyɛ. Pɩtɛ tomnaɣ ŋga, papɩzʋ pamaɣzɩ kɛ nɛ tɛʋ nɩʋ kɛ ɛsɔkaɣ alɩwaatʋ natʋyʋ taa. Tɛʋ ɖɔmbɩyɛ anɛ, awɛ ɛzɩ-ɩ ɖomba wena awɛ kulukulu tɩyɛ yɔ. Akɛ lɩm ɖomba wena awɛna, lɔɔ nɛ a-ɖalakɩŋ taa maɣna ɛzɩ-ɩ milimɛtrɩnaa kagbanzɩ (5) nɛ pɩsɩɩna hiŋ kagbanzɩ kɛ mbʋ yɔ.
Tɛʋ ɖɔmbɩyɛ tɛ aguda METAR kɛ GR. GR ŋgʋ patalɩʋna n̄ata size tɛʋ ɖɔmbɩyɛtɔm paca n̄ɔdʋʋ. Tɛʋ ɖɔmbɩyɛ anɛ, lona nayɛ taa kpem kɛ akɩla tɔʋʋ yaa wɛʋ. Pɩtɛ lona ana, anaɣ payaɣ size kumulonimbusi.
[[File:Hail_Hagel.jpg|thumb|Tɛʋ ɖɔmbɩyɛ]]
[[Mɩndʋ]] sɔsɔtʋ natʋyʋ walʋʋ siŋŋ kɛ tibu yɔɔ nɛ ɛsɔdaa kiŋ. Pɩtɛ alɩwaatʋ ndʋ tɩ-taa lɛ, paa pɩla ɛzɩmaɣ yɔ, tɛʋ ɖɔmbɩyɛ caɣna talɩʋ kɛlɛ mbɩ yɔ. Pɩtɛ lakasɩ nzɩ, sɩlɩna [[Heelim|heɣlim]] fɛtʋʋ cɔlɔ nɛ ɛzɩma ɛnʋʋ sɩzɩ-ɩ, nikaɣ kpaɣ ɖoŋ kpaʋ yɔɔ yɔ. Peeɖe piniidiu tɛtʋ niuniu nɛ pɩpazɩ hɔkʋʋ tɛʋ ɖomba.
Tɛʋ ɖomba tɛ ɖombiye kʋɖʋmɖɩyɛ tɔlʋʋ lɛ, ɖɩcaɣ kpagbaɣ kɛ mbʋ payaɣna kumulonimbusi yɔ. Peeɖe ɖɩpaɣzʋʋ n̄ɔlʋʋ kakaa nɛ pɩkɔ pɩtalɩ soŋga yaa miŋ saʋʋ (température) kpɛɖɛ kʋkʋyɩmɩŋ taa (zéro dégré). Waaa tɛʋ ɖomba tɔlʋʋ tɛtʋ yɔɔ lɛ, aleɖu tɔɖɔɔ. An̄ɔlʋʋ lɔŋ, a-tɛ alɩwaatʋ size pɩcɔ an̄ɔlɩ tɔɖɔɔ.
Pɩtɛ tɛʋ ɖomba ana, a-tɛ walanzɩ ɖɩtalɩyɛ wɛna kamaɣ. Pɩtɛ tomnaɣ ɛɛtalʋʋ polinda, pɩn̄ɔlʋʋ pɩcɔlɔ peeɖe. Tɛʋ sɔsɔʋ ɛnɩwa siŋŋ kɔyɔ, tɛʋ ɖomba anɛ, apɩzʋʋ atii aɖɔɔ nɛ ahuzi egeetiye yaa tɛtʋ hɛkʋ hɔɔlʋʋ sɔsɔʋ nakʋyʋ. Nikaɣ alɩwaatʋ taa kɛ pakɩlʋʋ naʋ tɛʋ ɖomba ana. Nikaɣ lakɩ nɛ alakɩ nɛ aɖɔʋ siŋŋ kɛ tɛtʋ yɔ.
[[Category:!Main category]]
56jlswr6c7tpi0sm245g02mup9fjjiv
Tɩ-yɔɔ wɛʊ (liberté)
0
1246
12352
7605
2018-04-15T07:45:17Z
Gnangbade
58
fotos
12352
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:ME_456_Fairness_fr.png|vignette|ME 456 Fairness fr]]
[[Fichier:République_Française_-_Liberté_Égalité_Fraternité.jpg|vignette|République Française - Liberté Égalité Fraternité]]
Pɔtɔŋʊʊ se ɛyʊ wɛ ɛ-tɩ yɔɔ (liberté) yɔ, pʊ-tɔbʊʊ se ɛlakɩ mbʊ ɛsɔɔlaa yɔ. Nɔɔyʊ ɛɛkpaɣ-ɩ nɛ ɖoŋ se ɛla nabʊyʊ. Ɛwɛna waɖɛ yaa ɖoŋ se ewolo ɖenɖe ɛsɔɔlaa yɔ. Ɛwɛna ɖoŋ ɖɔɖɔ se ɛtɔ se ɛcakɩ ɛ-ɖɩcaɣyɛ nɛ ɛhɛzɩ.
Anasaayɩ ñɩɣtʊ ñɔɔzʊʊ yaa lubu nʊmɔʊ taa pɔyɔɔdʊʊ ɖɔɖɔ tɩ-yɔɔ wɛʊ tɔm. Hɔɔlʊʊ kʊnɛ kɩ-taa lɛ, pawɩlɩɣ ɖɔnɛ ndɩ ndɩ nɖɩ anasaayɩ ñɩɣyʊ nakʊyʊ pɩzɩɣ kʊɖɔ anasaayɩ ñɩɣtʊ wonuu nakʊyʊ taa yɔ. Ɖɩkpaɣ ɛzɩ anasaayɩ wonuu ŋgʊ payaɣ se frɛɛ (frein) mbʊ yɔ yɔ, ɖɩnɩɣ-tʊ kɛlɛʊ. Frɛɛ ŋgʊ lɔɔɖɩyɛ yaa kpokpo yaa cɛɛcɛ sayʊ ciɣdiɣ nɛ e-wonuu seɣ mbʊ ɛsɔɔlaa yɔ.
Ɛyʊ weyi ɛfɛyɩ ɛ-tɩ yɔɔ yɔ, ɛkɛ yom. Pʊ-tɔbʊʊ se ɛɛlakɩ mbʊ e-liu wɛɛ yɔ yaa mbʊ ɛsɔɔlaa yɔ. Nabʊyʊ taa kɔyɔ, mbʊ ɛtɔsɔɔlɩ e-wezuu caɣʊ taa yɔ pakpaɣ-ɩ nɛ ɖoŋ se ɛla. Nabʊyʊ taa ɖɔɖɔ lɛ, paɖɩkɩ-ɩ nʊmʊʊ, ɛfɛyɩna ɖoŋ se ɛlɩɩna awayɩ. Soŋaɣ taa yaa niikaɣ taa, peeye ɛwɛɛ. Alɩwaatʊ ndʊ palɩzɩ-ɩ nɛ ɛ-salaka ŋga ka-taa yɔ pɔtɔŋ se ɛyʊ ɛnʊ ɛwɛ ɛ-tɩ yɔɔ. Pɔtɔma se nɔɔyʊ wɛ ɛ-tɩ yɔɔ kɔyɔ, pʊ-tɔbʊʊ se ɛfɛyɩna lɛlʊ kɛdɛɖaɣ se pʊcɔ ehiɣ nɛ ɛtɔɔ nɛ ɛñɔɔ. Nabʊyʊ ɛɛtɛɖɩɣ-ɩ e-wezuu caɣʊ taa.
[[Fichier:Lady_Liberty_From_NirmalyaOne.jpg|vignette|Lady Liberty From NirmalyaOne]]
Lɛɣtʊ pɩlɩʊ nakʊyʊ wɛɛ nɛ payaɣ-kʊ se [[filozofii]]. Kʊ-tʊmɩyɛ lɛ se kɩñɩnɩ nɛ kɩtɩlɩ ɛyʊ wɛtʊ nɛ ɛ-lɩmaɣza tɩŋɛ nɛ ɛ-maɣzɩm yeli. Lɛɣtʊ pɩlɩʊ nakʊyʊ ñɛwɛɛ nɛ payaɣ kʊkʊ se [[samaɣ kpɛlɛkʋʋ lɛɣtʋ piliŋa]]. Kʊkʊ tʊmɩyɛ lɛ se kɩñɩnɩ nɛ kɩtɩlɩ samaɣ ɖeu, pʊ-tɔbʊʊ se kɩñɩnɩɣ se kɩtɩlɩ se ɛzɩma ɛyaa cakɩ ɖama cɔlɔ nɛ ɛbɛ nɛ ɛbɛ kakɩlɩ sɔɔlʊʊ. Lɛɣtʊ pɩlɩʊ nakʊyʊ ɖɔɖɔ ñɛwɛɛ nɛ payaa-kʊ se ɛyʊ waɖɛ tɔm (droit). Pɩlɩŋ ɛnʊ ɛtɩŋa ɛtɔŋ se ɛyʊ wɛʊ ɛ-tɩ yɔɔ yɔ, mbʊ kɩlɩna wazaɣ nɛ kɩjɛyʊʊ ɛyʊ wezuu caɣʊ taa. [[Politiki tɩlɩyɛ lɩmaɣza|Politiki]] nʊmɔʊ taa ɖɔɖɔ lɛ, pɔtɔŋ se ɛyʊ tɩ-yɔɔ wɛʊ kɩlɩna kɩjɛyʊʊ e-wezuu caɣʊ taa. Ɛyʊ tɩ-yɔɔ wɛʊ haɣna-ɩ waɖɛ nɛ ɛla mbʊ ɛsɔɔlaa yaa e-liu wɛɛ yɔ pɩtɩŋa payɩ. Paapɩzɩɣ palɩzɩ ɛyʊ tɩ-yɔɔ wɛʊ tɔbʊʊ nɛ pɩtɛ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Filozofii]]
3htzf3jl6hkoqx5yw9980z4177vv63n
Tɩgbayʋ
0
1247
10222
6063
2017-12-27T18:08:17Z
Gnangbade
58
liens
10222
wikitext
text/x-wiki
Tɩgbayʊ kɛ tɛtɛ kpɩnɛ naŋgbanzɩ naanza n̄ɩnɖɛ. Ɛlʊlʊ e-piya kʊlʊlʊ nɛ sɩmʊzʊ-ɩ. Tɩgbayʊ wɛ “Primate” waa taa. Tɩgbayʊ sɔɔla tɩŋ yɔɔ kpaʊ kamaɣ fɛyɩ. Ɛ-ɛsɩnda ɖaalɩ pazɩ nɛ hʊndʊ fɛyɩ. Ɛ-ñʊ palɩ pazɩ nɛ ɛwɛna acɩya, acaɣ wɛʊ ɛzɩ ɛyʊ [[Naŋgbaŋʊʊ|naŋgbanzɩ]] nɛ nesi yɔ. Ɛwɛna nembe nɛ cɩkpaŋ. Ɛzima ɛna ɛyʊ palɩ ɖama yɔ, pʊyɔ kɛ ñɩnɩya kpaɣ pɩnzɩ mɩnɩŋ mɩnɩŋ nɛ pañɩnɩ nɛ pɔkɔɔ pana mbʊ pɩtaama ɛna ɛyʊ tomiye yɔ.
[[File:BrownSpiderMonkey (edit2).jpg|thumb|BrownSpiderMonkey (edit2)|Tɩgbayʋ]]
Ɖooo kiɖe taa mba taa lɛ, yaa naŋgbanzɩ naanza mba tyaa lɛ, tɩgbayʊ pazaa ɛwɛna ntɩ kpem. Tɩgbayʊ nɛ ɖooo lɔŋ taa ñɩma palɩ ɖama pazɩ. Yee ɛyʊ ɛcɔna “Homosapiens” waa mba pawɛna wɛɖʊ kʊɖʊmʊ yɔ yɔ, ɖɩnaɣ se panɛ lɛɛlɛɛ tɩgbayɩŋ palɩwaɣ ɖama pazɩ. Panaɣ lɛɛlɛ tigbayɩŋ ɛnʊkɛ [[Amerika nɛ hayi tɛtʋ (Amérique du Nord)|Amerika]] tɛtʊ taa. Tɩgbayɩŋ ɛnʊ ɛfɛyɩ ɖɔɖɔ tigbayɩŋ kɩpɩŋ yɔ. Panawaɣ ɛlɛ [[Afrɩka tɛtʋ wandamm (Continent africain)|Afrika]] tɛ nɛ [[Aazii tɛtʋ wandamm|Aazii]] tɛtʊ taa. Wayɩ wayɩ tɩgbayɩŋ ɛnɛ ɛnʊ payawaɣ se tɩgbayɩɣ sɔsɔŋ yaa homo sapiens. Paa pataasʊ yaʊ ɛyʊ se “Tɩgbayʊ” kɔyɔ, ɖɩtɩlɩ camɩyɛ se payaɣ tɩgbayɔ hɩɖɛ lɛ pɩtɔzʊ ñɩnɩya tɩŋɛ ntʊ paayɔɔda ɛyʊ yɔɔ yɔ. ñɩnɩya kaayɔɔda sɩze ɛyʊ naaʊ mbʊ yɔ ɖooo kɩɖe tɛɛ lɛ, ɛkɛkɛ tɩgbayʊ. Paa anɩ ɛɖɔkɩ tom tonɛ kpam nɛ tɩɩsɔʊ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Tɛtɛ kpɩna]]
tuw5n91fhhx90r4voyv2vy6d8kjyti9
Tɩŋ hatʊ tomnaɣ
0
1248
9553
8234
2017-11-10T21:14:12Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Tɩŋ hatʊ tomnaɣ (Vert)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Tɩŋ hatʊ tomnaɣ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
9553
wikitext
text/x-wiki
Tɩŋ hatʊ tomnaɣ wɛ tomnasɩ nzɩ sɩwɛ ɛzɩ sʊtʊ lɩm sɛmɩŋ yɔ nɛ yuulee sɛmɩŋ pɩ-hɛkʊ taa. Paa tomnasɩ lɛɛsɩ ɛlɛɣzɩɣ hɩla yee pesida tomnasɩ lɛɛsɩ sɛsmɩŋ sɩ-taa kɔ yɔ, ɛzɩ sɛmɩŋ tomnaɣ pɩsɩɣ caʊʊ yaa hʊlʊʊ tɩyɛ yɔ, tɩŋ hatʊ tomnaɣ ɛɛlɛɣzɩ hɩdɛ paa pesida tɔlɩm nabʊyʊ ɛ-taa kɔyɔ.
Tɩŋ hatʊ tomnaɣ wɛ tomnasɩ sɛmɩŋ kɩkpɛdɩɣ lʊbɛ ŋgʊ payaɣ se kaayʊ yɔ kɩ-taa. Ɛsɛkuliye [[sɔnzɩ]] nasɩyɛ taa lɛ, tɩŋ hatʊ tomnaɣ sɛmɩŋ kɛna-wɛ laŋhʊlɩmɩyɛ sɛmɩŋ nɛ sɛmɩŋ ɛnʊ ɛwɛ pɛ-tɛ kɩɖaŋ kɛtɛɛkasɩ yɔɔ. Tɩŋ pe nayɛ pʊʊ lɛ, ɛwɛʊ ɛzɩ tɩŋ hatʊ tomnaɣ sɛmɩŋ yɔ.
<gallery widths="150px" heights="150px" align="center">
File:Kopfsalat Setzlinge.JPG|thumb|Kopfsalat Setzlinge
File:Green cameleon.JPG|thumb|Canzɩ
File:Willow.jpg|thumb|Willow
File:Green algae .jpg|thumb|Green algae
File:Economia2-Requena - cava.jpg|thumb|Economia2-Requena - cava
File:Nowe skrzynki pocztowe.JPG|thumb|Nowe skrzynki pocztowe
</gallery>
[[Category:!Main category]]
[[Category:Tɔlɩm]]
1lulzguoxfnngf29etfcsfiazw19pxb
Tɩŋ piye
0
1249
14567
12373
2020-04-09T06:48:50Z
186.143.166.180
14567
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Berries in Berlin.jpg|vignette|Tɩŋ piye]]
[[Fichier:Fruit_Stall_in_Barcelona_Market.jpg|vignette|Fruit Stall in Barcelona Market]]
Tɔmʊʊ tɩŋ piye lɩnɛ [[latɛŋ kʊnʊŋ]] taa fructus nɛ kɩwɛnɛ kpaɣ latɛŋ alɩwaatʊ taa, tɔbɩŋ nɩʊʊ ndɩ ndɩ weyi ɛyʊ sɩma nɛ-ɩ yɔ sɔnɔ. Pɩɩkɛ fluor tɛ pɩdaa wɛɛʊ tɔmʊʊ. Tɩŋ kpɛlɛkʊʊ nɔmɔʊ taa lɛ, piye ndɩ ɖɩwɛ mʊtʊ yaa ɖɩfɛyɩ yɔ pɩkɛ pɩyʊʊ mbʊ pɩlɩnɛ ɖooo yala fʊwa taa nɛ pɩkɔɔ pɩtalɩ ɖɩ-tɛ pɩɣʊʊ alɩwaatʊ taa. Kɩ-tɛ wazaɣ kɔyɔ se kohuzuu pee yɔ nɛ kɛ-tɛ kawɩlɩɣ ɛzɩma pee ɛmɩzɩɣ yɔ. Tɩŋ kpɛlɛkʊʊ tɛ pee sakɩyɛ wɛ paatɔkɩ-yɛ nɛ halɩ naayɛ ñɛwɛ agʊʊ.
[[Fichier:La_Boqueria.JPG|vignette|La Boqueria]]
Tɩzʊʊ nɔmɔʊ taa lɛ, tɔmʊʊ piye wɩlɩɣ pee wenaa awɛ mʊtʊ yɔ ɛlɛ, nabʊyʊ taa ɖɔɖɔ tɩŋ nɩɩyɛ hɔɔlɩŋ, weyi ɖɔɖɔ pɔtɔkɩ-ɩ, ɛwɛ leleŋ camɩyɛ yɔ nɛ ɛyʊ pɩzɩɣ ɛtɔɔna lɛɛŋ nɛ ɛmʊna se palabɩna leleŋ tɔɔnasɩ ɛzɩ frɛzɩ waa yaa adɔtɔ naa yaa ɖɔɖɔ pee wenaa pɔtɔkɩ a-tɛ tokasi (rhubarbe).
Ŋdɛŋgbɛzaɣ yɔɔ lɛ, tɩŋ kpɛlɛkʊʊ tɛ pee sakɩyɛ wena pɔtɔkɩ yɔ ɛzɩ tɩmatɩ nɛ kelaa yaa agbisaa yaa kpɛnzʊʊ kisokuu, patɩzʊʊ-wɛ paaɖʊʊ sikiri nɛ pasʊʊ paa ɛzɩmtaa ɖɔm tɔɔnasɩ kɩlabɩsɩ taa. Pakpaɣ-yɛ se akɛ hatʊ ɖozi, yaa kɔzɩ kɔzɩ ɛzɩ hatʊ ɖozi pee. Mbʊ lɛ, tɩŋ hɔɔlʊʊ nakʊyʊ pɩzʊʊ kɩkɛ piye yee ɖɩwɛ tɩlɩyɛ kpɛlɛkʊʊ nɔmɔʊ taa kɔyɔ, paa patɩzʊʊ-kʊ ɛzɩ hatʊ ɖozi yɔ.
Hɔɔlɩŋ nɩɩyɛ taa lɛ, mbʊ paɖʊʊ tʊkaɣ piye nɛ hatʊ ɖozi pɩsaa pɩwɛ kaɖɛ. Pee naayɛ papɩzɩɣ pɔtɔkɩ-yɛ ɛzɩ hatʊ ɖozi, ɛzɩ melon mbʊ yɔ, piye ndɩ pɔtɔkɩ-ɖɩ tɔɔnaɣ ɖɩtɔɔyɛ kajalaɣ yɔ, yaa pee kɩtɩza naayɛ paɖʊʊ-yɛ nandʊʊ tɛlɛm naa taa ɛzɩ leemuu. Tuluŋga yɔ lɛ, hatʊ ɖozi nasɩyɛ taa wɛ leleŋ mbʊ lɛ, pɔtɔkɩ-sɩ hɛzʊʊ alɩwaatʊ taa ɛzɩ awihɛyɛ mbʊ yɔ.
Wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa tɩzʊʊ tɛ lɛ, piye wala tɔbʊʊ lɩzʊʊ taa lɛ, pɩkɛ leleŋ tɩŋ tɔɔnaɣ nɛ pamazʊʊ kajalaɣ taa se kɩkɛ tɔɔnaɣ ŋga kɔkɔŋna ɛyʊ tɔmnaɣ taa fitamini naa nɛ mɔndɔndʊʊ yɔ. [[Eerɔpʋ tɛtʋ wandamm|Erɔpʊ]] yaa [[Amerika nɛ hayi tɛtʋ wandamm|Amerika nɛ hayi kiŋ]] payaɣ se ɛkɩzɔtɩkɩ pee tɩŋ nɩɩyɛ pee wena pɔkɔŋnɛ-yɛ nɛ ajɛyɛ lɛɛna taa pɩlɩɩna nɩnʊʊ nɛ naʊ nɔmɔŋ sɔsɔŋ ɖɔm ɛzɩ [[adɔtɔ]], ɛyabɩyɛ, kiwi, [[maŋgʊ]] nɛ ŋgbaɣ ndɛɛ.
[[Fichier:Fruits2.jpg|vignette|Fruits2]]
Tɩzʊʊ tɛ maɣzɩm taa lɛ, piye kɛ mbʊ keŋkeŋ pɩkɛ tɩŋ kpɛlɛkʊʊ tɛ maɣzɩm yɔ, ɛlɛ pamazɩɣ se tɩŋ kpɛlɛkʊʊ tɛ pee sakɩyɛ ɖɩtɩzɩyɛ taa kɛ hatʊ ɖozi (kelaa, sonaa, [[Saamɩɖɛ|samɩla]], kɔŋkɔmbɩrɩ, [[Tɩmaatɩ|tɩmatɩ]], payaa, olive). Lɛlaa ɛzɩ sɔzɩŋ kusokuu (muscade kpaakpa, kpɛnzʊʊ kuzokuu, vanille nɛ [[Kpɛɛnzʊʊ|kpɛnzʊʊ]]). Pɩnɛ ñɩtʊʊ ɖaɣ pee ([[pilee]] nɛ [[Mɔʋ|mɔʊ]]) kɛ ɖɔɖɔ pee keeke nɛ pɩkɛ tɔɔnaɣ siŋ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Tɔɔnasɩ]]
g8btah2wn5fpzskn8x2qb8eg0l2ncbo
Tɩŋgaɣyʋ (Arc-en-ciel)
0
1250
7680
6076
2017-07-29T20:30:04Z
Gnangbade
58
Liens, photos
7680
wikitext
text/x-wiki
[[File:Rainbow over Bristol.jpg|thumb|Tɩŋgaɣyʋ, Bristol tɛtʋ yɔɔ]]
Tɩŋgaɣyʋ kɛ sakɩyɛ yaɣ ɖɔɖɔ size kaaʋ yaa kaɣyʋ. Pɩkɛna lakasɩ nzɩ, ɛyaa pɩzʋʋ pana-sɩ nɛ ɛsa yɔ. Tɩŋgaɣyʋ wɛ ɛsɔdaa nɛ alɩwaatʋ ndʋ kɩlɩʋ lɛ, ɛyʋ ɛkpaza ɛɛsɛ nɛ ɛsɔdaa kiŋ kɔyɔ, ɛpɩzʋʋ nɛ ɛna kaaʋ yaa kaɣyʋ ŋgʋ nɛ ɛɛsɛ. Kɩ-tɛ laɣsɩ, lɩɣʋna kefeŋa wɛtʋ cɔlɔ kɛnɛ. Kefeŋa (climat) ŋga keyekina nɛ c (spectre de lumière du ciel).
Alɩwaatʋ ndʋ tɩ-taa ɖɔɖɔ lɛ, ɖɩnaɣ size wɩsɩ n̄akɩ tɛʋ nɩʋ tɛ alɩwaatʋ taa. Pɩkɛna tɩŋgaɣyʋ yaa kaaʋ ŋgʋ kɩkɛ tɔlɩm ndɩ n̄ɩŋgʋ yɔ. Ŋnaɣ kʋ caɣ lɛ, ŋnaɣ size kɩ-hɛkʋ taa nɛ tɔlɩm kɩsɛmɩŋ yaa cɩɩɩ tɔlɩm. Sakɩyɛ ɖɔɖɔ yaɣ pɩ-tɛ sɛmɩŋ ɛnʋ size calɩm sɛmɩŋ. Tɩŋgaɣyʋ yaa kaɣyʋ ŋgʋ nɛ kʋyɔ kiŋ hɔɔlʋʋ yɔ lɛ, ɖɩnaɣ yuleee cɛzʋ sɛmɩŋ (violet).
[[File:WernigerodeCastleRainbow.jpg|thumb|Tɩŋgaɣyʋ, Wernigerode Castle]]
Tɩŋgaɣyʋ wɛna sɛmɩŋ ndɩ ndɩ. Ɖajaa sɔsɔ [[Isaac Newton]], cɔlɩna tɩŋgaɣyʋ sɛmɩŋ ɛnɛ kɛ ɛwɛʋ wɛtʋ taa ɖeyi ɖeyi. Ɖajaa n̄ɩɣnɩʋ sɔsɔ ɛnʋ, ɛtɔŋ size, tɩŋgaɣyʋ yaa kaɣyʋ sɛmɩŋ kpɛnda lʋbɛ. Kajalaɣ yaa kɔɔnɔɔ taa lɛ, cɩɩɩ yaa calɩm sɛmɩŋ, nabʋlɛ lɛ, leemuu sɛmɩŋ, nabudozo taa lɛ, sʋtʋ yaa caʋʋʋ sɛmɩŋ, nabʋnaza taa lɛ, sɛmɩŋ kɩkpɛdɩŋ ɛzɩ-ɩ pɔtɔŋgʋ size kpɛdʋʋ yɔ.
[[File:Ghazanchetsots Double Rainbow.jpg|thumb|Ghazanchetsots Double Rainbow]]
Kagbanzɩ sɛmɩŋ kɛlɛ, yuleee sɛmɩŋ, loɖo n̄ɩŋ kɛlɛ yuleee pɩŋŋ sɛmɩŋ nɛ pɩtɛzɩna lʋbɛ sɛmɩŋ weyi ɛlɛ wɛ yulee cɩncɩŋ sɛmɛŋ. Tɩŋgaɣyʋ yaa kaɣyʋ sɛmɩŋ lʋbɛ ɛnɛ ɛ-taa ɛzɩ-ɩ ɖajaa sɔsɔ Isaac Newton tɛyʋ yɔɔ lɛ, ɖɩnaɣ size sɛmɩŋ kʋɖʋmɩŋ fɛyɩ pɩ-taa, pɩsaɣ sɛmɩŋ loɖo n̄ɩŋ lɛɛŋ lɛ, ɛwɛ tomnaɣ sɛmɩŋ tɩyɛ. Ɛlɛ, pɩtɛ sɛmɩŋ ɛnʋ, ɛwɛ yɔɔdaɣ taa. Ɖajaa tɩŋgaɣyɩŋ sɛmɩŋ tɛyɩyʋ ɛnɛ, ɛsɔza sɛmɩŋ yulee pɩŋŋ n̄ɩŋ ɛnɛ size, pɩsa nɛ pʋtʋʋzɩ minziiki wilitu yaa tiluu nɩʋ taa.
[[Category:!Main category]]
1sk29g96adxm3pw76catjkt56wgz19a
Tɩɩŋa
0
1251
10257
9567
2017-12-29T21:58:23Z
Gnangbade
58
lien
10257
wikitext
text/x-wiki
Tɩɩŋa kɛna ɛsɔtaa tomnasɩ nzɩ sɩwwɛɛ nɛ sɩnɩlɩzɩɣ yɔ. Tomnasɩ nzɩ sɩwɛ heliminaɣ tɩyɛ nɛ sɩwɛɛ heelim taa yem. Tɩɩnzɩ wɛ ndɩ ndɩ nɛ sɩkɩla ɖama paɣlɩka nɛ sɔsɔtʊ ɖɔɖɔ. Nasɩyɛ ñɛkɛ kɩpɩnzɩ ɛlɛ, sɩwɛ ñɩɩɩ nɛ sɩtaapaɣlɩ, nɛ lɛɛsɩ lɛ, sɩkɛ kɩfasɩ nɛ sɩ-taa nasɩyɛ paɣlɩ yaa sɩwɛɛ ñɩɩɩ yaa sɩkɛ cikpesi. Cikpesi nzɩ sɩ-taa kɛlɛ tɩnzɩ kʊlʊmasɩ.
Tɩɩnzɩ wɛ ɛzɩ ɛyaa ɖɔɖɔ yɔ: nasɩyɛ kɛ kɩsɛmasɩ kpaŋ kpaŋ, lɛɛsɩ kɛ yuulee, nasɩyɛ ñɛkɛ kʊlʊmasɩ layɩ layɩ nɛ lɛɛsɩ ɖɔɖɔ ñesidi. Tɩɩnzɩ tomnasɩ wɛtʊ ndʊ tɩlɩna sɩ-yʊŋ cɔlɔ yaa sɩ-tɛ [[Fefeku|feveku]] cɔlɔ. Nabʊyʊ taa lɛ, pɩlɩna sɩ-tɩ ̃nɔtinaʊ nɛ [[wɩsɩ]] yɔ pʊ-yɔɔ. Tɩɩnzɩ nzɩ sɩwɛ pɩlɩʊ ŋgʊ payaɣ-kʊ heelim taa se Hertzsprung-Rusell kanaɣ yɔ, nzɩ kɩlɩna ɖɔʊ nɛ tɩɩnzɩ nzɩ sɩmaɣmaɣ silukina si-miŋ yaa sɩ-mʊntʊsʊʊ pɩlɩɩna idrozɛɛnɩ ŋgʊ sɩkpakɩɣ nɛ sɩpɩsɩɣ eliyomi yɔ. Tɩɩnzɩ lɛɛsɩ lɛ, sɩmʊʊ sɩ-mʊntʊsʊʊ yaa si-miŋ kɛ lɛɛsɩ cɔlɔ. Wɩsɩ kɛna tɩɩŋa ŋga kɛ-miŋ kɩla ɖoŋ tɩɩnzɩ lɛɛsɩ payɩ yɔ. Pɩwɛ mbʊ ɖɔɖɔ lɛ, ɛyʊ maɣzʊ ɛ-taa se tɩɩnzɩ nasɩyɛ kilimuu yaa sɩcɔʊ nɛ lɛɛsɩ lɛ, sɩwɛ si-ɖeɖe nɛ siituu sɩɩkɛʊ. Ɛlɛ, pɩtɛkɛ mbʊ. Tɩɩnzɩ tɩŋa wɛ sɩ-ɖeɖe nɛ sɩ-tʊkaɣ kɔyɔ se sɩkɩlɩ ɖama yuŋ, paɣlɩka nɛ feveku yaa miŋ yaa ñalamɩyɛ.
Ɖooo caanaʊ taa kɛ ɛyʊ kaasɩma tɩɩnzɩ wazaɣ: tɩɩnzɩ pɔcɔŋaɣna nɛ pɑlakɩ pa-tʊma naayɛ naayɛ kɛ pɩnaɣ taa, nɛ pasɩma ɖɔɖɔ se yee tɩɩŋa kanɛ yaa kanɛ pɔɖɔŋna nɛ pʊ-tɔbʊʊ se pʊnɛ yaa pʊnɛ. Tɩɩnzɩ taa ŋga paakɩla kpaɣʊ se tɩɩŋa sɔsɔɣa yɔ, ŋgaa lɛ tɩmbalʊʊ. Lɔŋ taa ɛyaa mba pataatɩlɩ se tɩɩŋa wɛʊ yɔ, kaatuu kaakɛʊ, paamaɣza se ɖoo taa yeke kɛ tɩɩnzɩ lɩʊ. Ɛyaa wɛʊ ɖɔɖɔ yɔ, paa ɛyʊ weyi ɛ na ɛ-tɩɩŋa. Patɩlɩɣ tɩɩŋa yɔɔ tɔm siŋŋ yɔ, pɩtakɩlɩ leɖuu: pɩnzɩ mɩnɩŋ 16 taa kɛ sɔdʊʊ ŋgʊ payaɣ se Giordano Bruno yɔ, ɛnʊ calɩna-tʊ naʊ kɛ mbʊ se tɩɩŋa eetuu kaakɛʊ nɛ pʊcɔ fayɩɩɩ pɩnaɣ 1814 taa Joseph von Fraunhofer tasɩ ñɩɣʊ niye se mbʊʊ pɩlaba. Tɩɩnzɩ wɛna hɩla ndɩ ndɩ nɛ paa hɩɖɛ nɖɩ ɖɩna ɖɩ-tɔbʊʊ: tɩmbalʊ wɛɛ, kalimuuduu pee wɛɛ, nɛ cɛlɛm mɔ-nɔ wɛɛ ɖɔɖɔ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Tɩnzɩ lɛɣtʋ]]
eaarx3eqywhnzjo9t60ovgqcz8sjq3h
Tɩɩŋa (Etoile)
0
1252
6084
6083
2017-06-24T00:09:16Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
6084
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Tɩɩŋa]]
7pdj0buy10hch31d3izyb9cinatggrr
Tɩʊ
0
1253
13982
8248
2019-04-14T12:51:28Z
Atticmaker
127
Category Added
13982
wikitext
text/x-wiki
Tɩʊ kɛ tɛtʊ yɔ ñɩyʊʊ ŋgʊ kɩpɩzʊ kiɖalɩ ɛzɩ mɛta wa lʊbɛ nɛ pɩyɔ katɩnaɣ mbʋ yɔ. Tɩʊ palʊ nɛ kɩ-kpaɣ kpayʊɣ yɔ, kɩ-hɔɔyɛ ta kɩhɔʊ nɛ kɩlɩzʊ pilinzi yʊbɩlɛŋ. Kɩɩɖalʊ lɛ, tɩ-fɛtʊ [[heelim]] mbʊ payaɣ se fotosɛntɛɛzɩ yɔ. Tɩŋ kɛ pɛrɛnnɛ ñɩtʊ ndʊ tɩwɛɛ ɖoo pɩnzɩ nɛ pɩnzɩ yɔ. Tɩŋ ɖɔ ɖenɖe sɩŋŋ yɔ, peeɖe payaɣ se laʊ, nɛ tɩŋ palɩɣ peɖe sɩŋŋ ɖɔɖɔ, ɛlɛ, ɛwɛ hɔlɩŋ hɔlɩŋ ɖɔɖɔ nɛ ɛ-palaɣ sɩŋŋ.
Tɩŋ wɛna waza sɩŋŋ, nɛ ɛwaza sɩŋŋ kɔyɔ se ɛnʊ hanaɣ tɛŋ, kuzotuu. Tɩŋ ñɔzʋʋ ɖɔɖɔ habɛɛ, pa-tɩzʊʊ na tɩŋ pilinzi ɖɔɖɔ, tɩŋ hatʊ kɛ kɔyɛ ɖɔɖɔ. Pʊyɔ pʊtɔbɔzɩ se paɖʊ-ɩ [[miŋ]] yem yem, yaa pɛcɛbɩ yem yem, pɩpɔza se weyi ɛcɛba tɩʊ nakʊyʊ yaa ɛñɔta-kʊ miŋ kɔyɔ, pɩwɛna pʊdʊ se ɛñɩnɩ nakʊyʊ nɛ ɛlɛzɩ nɛ ɛsɔ ku-loniye taa. Tɩŋ kɛ pɩyʊ kem kɛ ɛyaa cɔlɔ kɛ ɛjaɖɛ yɔ cɩnɛ.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Wezuu lɛɣtʋ]]
2tqcf61ok4rcpyas92o8ayk8whvjgv3
Tɩʋ pazɩyʋ
0
1254
11518
11162
2018-02-19T13:47:30Z
Kamazina
92
Orthographe, syntaxe et contenu
11518
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Rhumsiki_crab_sorceror.jpg|vignette|Rhumsiki crab sorceror]]
Tɩʋ pazɩyʋ kɛ ɛyʋ weyi ɛkɛ kɩnadʋ nɛ ɛyɔɔdʋʋna aleewaa kɩbama yɔ. Aleewaa kɩbama panɛ, papɩzɩɣ pɔhɔ ɛ-[[Naŋgbaŋʊʊ|naŋgbaŋʋʋ]] yaa paɖʋ-ɩ kʋn̄ɔŋ alɩwaatʋ ndʋ tɩ-taa yee tɩʋ pazɩyʋ ɛnɛ ɛɛlakɩ yaa yee ɛɖɔŋ paɣtʋ ndʋ ti-wokina wɛɛ nɛ pana-ɩ pa-tʋmɩyɛ kɩbanɖɛ labʋʋ yɔɔ kɔ yɔɔ yɔ.
Pɛwɛna ɖoŋ size pɔhɔ ɛ-naŋgbaŋʋʋ mbʋ yɔ, mba hana-ɩ ɖoŋ weyi ɛlakɩna ɛ-tʋmɩyɛ yɔ. Pazɩyʋ ɛnʋ, ɛwɛna sʋʋtʋ siŋŋ ndɩ ndɩ kɛ samaɣ hɛkʋ taa pɩlɩɩna kalɩzasɩ nzɩ efeluu yaa afelaa kpaɣ nɛ peke yɔ sɩ yɔɔ. Kʋɖʋm ɛnʋ ɖɔɖɔ pɩha ɖoŋ size ɛtɩlɩ efeluu yaa afelaa mba palakɩ kɩdɛkɛdɩm lakasɩ kpeekpe ndɩ ndɩ yɔ.
[[File:Fortune_teller_taiwan.jpg|thumb|Tɩʋ pazɩyʋ Tayɩwaanɩ ɛjaɖɛ taa]]
Mba pekema aleewaa kɩdɛkɛdaa yɔ, mba kɛɣna afelaa. Aleewaa kɩdɛkɛdaa lakɩna lakasɩ kɛdekɛdasɩ ndɩ ndɩ nɛ paɖʋʋ pa-tɩnaa tɩlasɩ nɛ tɔm ndɩ ndɩ taa. Afelaa mba pakpaɣna ɛyaa kalɩsasɩ nɛ pakaŋ-sɩ. Tɩʋ pazɩyʋ pɩha ɖoŋ size ɛɖɔɔnɩ aleewaa kɩdɛkɛdaa afelaa wayɩ.
Pʋ-tɔbʋʋ size tɩʋ pazɩyʋ pɩha ɖoŋ size ɛɖɔɔnɩ aleewaa nɛ pɔtɔŋ tobi size aleewaa kɔlʋʋ. Tɩʋ pazɩyʋ wɛna ɖoŋ ɖɔɖɔ size ɛkpɛzɩ kʋdɔmɩŋ. Ɛwɛna ɖoŋ ɖɔɖɔ size patɩyɩ ɛ-cɔlɔ. Ɛtɩyɩɣ nɛ eheyi ɛyʋ mbʋ pɩlakɩ-ɩ yɔ nɛ nʋmɔʋ ŋgʋ ɛtɩŋ nɛ ɛlɩɩ pɩ-taa yɔ.
[[File:手相 (4574191694).jpg|thumb|手相 (4574191694)]]
Ɛwɛna ɖoŋ size ɛla yaa ɛna mbʋ yɔ, pɩtaha ɖoŋ paa anɩ size ɛla nɛ ɛna-pʋ. Ɛyʋ ɛsɩba tɩʋ pazɩyʋ wɛna ɖoŋ size ɛna mbʋ pʋkʋ pʋdʋ ɛnʋ yɔ. Tɩʋ pazɩyʋ wɛna ɖoŋ wɛtʋ ndɩ ndɩ taa. Ɖɩkpaɣ ɛzɩ : kʋdɔmɩŋ hɔɔlʋʋ taa nɛ efeletu hɔɔlʋʋ taa mbʋ yɔ.
Pʋcɔ nɛ tɩʋ pazɩʋ paɣzɩ ɛ-tʋmɩyɛ lɛ, ɛsɔɔla size ɛna ɛ-cɔlɔ kɛ aseɣɖe tɩnaa naadozo mbʋ yɔ. Mba ɛhaɣ paɣtʋ yɔ.Tɩʋ eheyi ɛyʋ se ɛkʋ su kʋhʋlʋm nɛ ɛ-cɛyɩtʋ tɛ, su kʋhʋlʋm ɖɔɖɔ pʋdʋ kʋʋ.
Yee tɩʋ pazɩyʋ ɛɖʋ ɛyʋ paɣtʋ natʋyʋ se ɛlɛ ɛña-tʋ yɔ, pɩkɛ pʋdʋ kɩjɛyʋʋ se ɛlɛ ɛña-tʋ ɖɔɖɔ, pɩtɛkɛ mbʋ pɩkɛɣ sʋʋtʋ sɔsɔtʋ tɩʋ pazɩyʋ ɛnʋ.
[[Category:!Main category]]
p0unqqgojcuiajj5r9ueq49y5f7a26w
Tʊ
0
1255
13981
12475
2019-04-14T12:50:08Z
Atticmaker
127
Category Added
13981
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:2001078_009_70_132_002ac_(20333788303).jpg|vignette|2001078 009 70 132 002ac (20333788303)]]
Tʊ wɛ kekelikelasi nzɩ sɩwɛna keŋ nɛ naŋgbanzɩ pɩɖɛɛ naalɛ yɔɔ yɔ sɩ-taa. Tʊŋ wɛ ndɩ ndɩ nɛ ɛtalɩɣ tiwa ɛzɩ kutokiŋ nɛɛlɛ (20 000) yɔ tɛtʊ kpeekpe yɔɔ. [[Eerɔpʋ]] taa ɖeke tʊŋ talɩɣ kutokiŋnaalɛ (2 000) mbʊ yɔ.
[[Fransɩɩ|Fransɩ]] ɛjaɖɛ taa lɛ, tʊŋ talɩɣ tɩwa ɛzɩ kutoku (1000) yɔ. Erɔpɩ taa tiɣye nɖɩ ɖɩkɩla tɔyʊʊ yɔ nɖɩ payaɣ se Apisi Melifera nɛ tiɣye nɖɩ ɖɩwɛ tʊŋ weyi ɛwɛ Apisi tiɣye taa yɔ. Tʊŋ weyi ɛtɩŋga ɛwɛ Apisi tiɣye taa yɔ, ɛtɩŋga ɛɖʊʊ nʊm, nʊm mbʊ payaɣ se tʊŋ nʊm yaa tɩŋ nʊm. Paa nɛ mbʊ yɔ, pɩtɛkɛ tʊŋ tɩŋga ɖʊna tɩŋ nʊm.
Weyi ɛɛɖʊ tɩŋ nʊm yɔ ɛ-tɛ pɩlɩŋ kɩlɩna ɖɔʊ. Papɩzɩɣ pɛtɛyɩ tʊŋ kɛ pɩlɩŋ ndɩ ndɩ pɩlɩna ɛzɩma ɛwɛɛ yaa ɛɖɔŋ yɔ: ɖɩɣa tʊŋ wɛɛ, awayɩ tʊŋ wɛɛ, tʊŋ weyi ɛɖɔŋ eɖeke eɖeke yɔ, kɔɔlaɣ tʊŋ wɛɛ ɖɔɖɔ. Tʊŋ wɛ ndɩ nɛ tɛɛkpagbaŋ pɩlɩɩna ɛ-wɛɖɩʊ yɔɔ nɛ ɛ-ɖɔnɛ taa.
Tʊŋ kɛna kekelikelasi nzɩ sɩtɔkɩ ñɩtʊ yɔ nɛ tʊŋ kɛ kekelikelasi nzɩ sɩsɩŋna nɛ tɛŋ hɛtʊ lɛɛtʊ ñɔʊ ɖɔɖɔ yɔ mbʊ pʊyɔɔ yɔ ɩɩkpakɩɣ ñɩtʊ pee se ɩmaɣna ɩsɛŋgɛlɩtʊ lɛ, nayɩ tɔlɩɣ nɛ pɩñɔʊ. Tʊ yʊŋ nɛ ɛ-ɖaɣlakɩŋ lɩɣna ɛ-tiyee taa yaa e-liɖe taa. Ɛ-ɖaɣlakɩŋ pɩzɩɣ pɩtalɩ kpaɣ milimɛtawaa 9 nɛ 15 kɛ mbʊ yɔ nɛ e-yuŋ talɩɣ miligiraamwaa 60 nɛ 80 pɛhɛkʊ taa.
<gallery widths="150px" heights="150px" align="center">
Busy bee (NH cestička) (21485333698).jpg|thumb|Busy bee (NH cestička) (21485333698)
Abeja_glotona_06_-_Hello_little_bug_(2423315577).jpg|vignette|Abeja glotona 06 - Hello little bug (2423315577)
Abeja_libando_una_borraja_04_-_bee_sucking_a_borage_flower_-_abella_libant_una_borraina_(2343956800).jpg|vignette|Abeja libando una borraja 04 - bee sucking a borage flower - abella libant una borraina (2343956800)
Bee on krokus (16589371662).jpg|thumb|Bee on krokus (16589371662)
Female Hairy-footed Flower Bee. Anthropora plumipes - Flickr - gailhampshire (1).jpg|thumb|Female Hairy-footed Flower Bee. Anthropora plumipes - Flickr - gailhampshire (1)
</gallery>
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Wezuu lɛɣtʋ]]
[[Category:Tɛtɛ wondu cikpetu]]
nlvi14ljhrh2t44y04mk8op8lcjc17d
Tʊ (Abeille)
0
1256
6100
6099
2017-06-24T00:09:17Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
6100
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Tʊ]]
87sfbiwfgnirwb6oc9ljwtwr5lpo48f
UE ŋgbɛyɛ
0
1257
14687
10950
2020-10-11T19:35:27Z
EmDee
2789
14687
wikitext
text/x-wiki
[[File:Flag of Europe.svg|thumb|Eerɔpʋ kɩɖaʋ kɩdɛɛka]]
Eerɔpʋ tɛtʋ taa ajɛya wɛna ŋgbɛyɛ naɖɩyɛ. Payaɣ-ɖɩ se UE ŋgbɛyɛ. Ŋgbɛyɛ ńɖɩ, ɖɩlakɩ [[politiki]] tʋmɩyɛ nɛ ɖɩlʋkɩ siŋŋ se Eerɔpʋ tɛtʋ taa ajɛya tɔsɩŋ ɛɖɛɛna ɛsɩndaa nɛ pɩkɩlɩ.
Eerɔpʋ tɛtʋ taa ajɛya nɛɛlɛ nɛ lutozo (28) nɩŋna ɖama nɛ aɖʋ ŋgbɛyɛ ńɖɩ. Ajɛya ana, a-walanzɩ tɩŋɛ kɛ km2 waa 4,5 miiliyɔɔ. Ajɛya ana, a-tɩŋa a-taa ɛyaa yaa samaɣ ñʋʋ kɛ miiliyɔɔ waa 510. UE ŋgbɛyɛ ajɛya tɔzɩŋ kɩlɩna ɖɛʋ ɛsɩndaa kedeŋa yɔɔ.
[[File:EU28-candidate countries map.svg|thumb|UE ŋgbɛyɛ tɛlɛŋa]]
UE ŋgbɛyɛ taa ajɛya laba kedizasɩ sɔsɔsɩ naalɛ saŋayɩŋ fenaɣ taa, pɩnaɣ 2009 ñɩŋa taa. Palaba nakɛyɛ Maastriche tɛtʋ taa nɛ pâla lɛɛka Room tɛtʋ taa. Kedizasɩ naalɛ nzɩ sɩkpaɣna paɣtʋ ndʋ tɩ-yɔɔ pʋwɛɛ se UE ŋgbɛyɛ ɛɖɔ tɩ-yɔɔ nɛ piɖena ŋgbɛyɛ ńɖɩ ɖɩ-taa ajɛya tɩŋa yɔ. UE ajɛya laba ɖɔɖɔ kedizaɣ sɔsaɣ nakɛyɛ Lisbonne tɛtʋ taa nɛ patasɩ paɣtʋ ndɩ ndɩ lɛɛtʋ kpaɣʋ se UE ajɛya ɛtɩŋna tɩ-yɔɔ nɛ pɛ-ŋgbɛyɛ tʋma ɖɛɛna ɛsɩndaa.
UE ajɛya kewiisi taa ɛyaa tɔʋ caca nɛ palɩzɩ UE ŋgbɛyɛ paɣtʋ ndɩ ndɩ. UE ŋgbɛyɛ wɛna kedizaɣ nakɛyɛ labʋ paa pɩnaɣ ŋga ka-taa. UE ŋgbɛyɛ ajɛya tɛ Minisi waa wɛna ɖɔɖɔ kedizaɣ nakɛyɛ labʋ paa pɩnaɣ ŋga ka-taa.
[[File:2007 07 16 parlament europejski bruksela 26.JPG|thumb|2007 07 16 parlament europejski bruksela 26]]
UE ŋgbɛyɛ paɣtʋ lɩzɩyaa lɩzɩɣna UE ŋgbɛyɛ ñʋʋdʋ. Ɛlɛ, UE ŋgbɛyɛ kedizaɣ taa pɔyɔɔdʋʋ nɛ pʋcɔ paɣtʋ lɩzɩyaa ḿba, pɛwɛɛna ɖoŋ nɛ palɩzɩ ŋgbɛyɛ ńɖɩ ɖɩ-ñʋʋdʋ. UE ŋgbɛyɛ tɔm hʋʋ pɩlɩʋ lʋkɩna nɛ paa ɛjaɖɛ ńɖɩ ɖɩña UE ŋgbɛyɛ tɛ waɖɛ camɩyɛ.
Fransɩ ɛjaɖɛ tɛ Minisi weyi ɛcɔŋna [[Fransɩ]] ɛjaɖɛ nɛ ajɛya lɛɛna pa-taabalɩyɛ ɖʋʋ tʋma yɔɔ yɔ, ɛyɔɔda tɔm natʋyʋ [[agoza fenaɣ]] kɩyakʋ nakʋ ñɩŋʋ wiye, pɩnaɣ 1950 taa. Fransɩ ɛjaɖɛ tɛ Minisi ɛnʋ, payaɣ-ɩ se Robert Schuman.
[[File:Euro-Banknoten.jpg|thumb|Euro : UE ŋgbɛyɛ tɛ liidiye]]
Toovenum lɛ, tɔm ndʋ Minisi ɛnʋ ɛyɔɔdaa yɔ tiyebina nɛ UE ŋgbɛyɛ ñɔ. Eerɔpʋ tɛtʋ taa politiki laɖaa sɔsaa nabɛyɛ tɛsɩna seɣtuu [[Eerɔp]] tɛtʋ taa ajɛya siŋŋ nɛ UE ŋgbɛyɛ kpa ɖoŋ. Ɖajaanaa ḿba, pa-hɩla yɔ : ɖajaa Konrad Adenauer nɛ ɖajaa Jean Monnet nɛ ɖajaa Alcide De Gasperi. :Dajaanaa panɛ peyebina nɛ Eerɔpʋ tɛtʋ ñɔ. Pa-hɩla sɛ siŋŋ kedeŋa yɔɔ. Pɩnaɣ 1951 taa Eerɔpʋ tɛtʋ taa ajɛya loɖo naayɛ nɩna ɖama nɛ paɖʋ ŋgbɛyɛ naɖɩyɛ. Ajɛya loɖo ana, akpɛndʋʋ nɛ alakɩ aka nɛ mbʋ payaɣ se asiyee (acier) yɔ pʋ-tʋma.
[[File:European flag outside the Commission.jpg|thumb|European flag outside the Commission]]
Ajɛya wena ayeba nɛ UE ŋgbɛyɛ ñɔ yɔ, anaa yɔ : [[Caama]] ɛjaɖɛ nɛ [[Pɛlɩziiki]] nɛ [[Fransɩ]] nɛ [[Italii]] nɛ [[Lukizambuuri]] ne [[Peyibaa]]. Pɩnaɣ 1957 taa UE ŋgbɛyɛ ñɔɔ. Ɛlɛ, pɩnaɣ 1973 taa lɛ, Eerɔpʋ tɛtʋ taa ajɛya naadozo naayɛ sʋʋ UE ŋgbɛyɛ taa. Ajɛya ana, anaa yɔ : [[Tanemarɩkɩ]] nɛ [[Irilandɩ[] nɛ [[Kewiisi kpɛndʋʋ]].
UE ŋgbɛyɛ tasɩ walʋʋ nɛ hadɛ kiŋ hɔɔlʋʋ taa pɩlɩɩna ajɛya naayɛ yɔɔ. Pʋ-tɔbʋʋ se Eerɔpʋ tɛtʋ nɛ hadɛ kiŋ hɔɔlʋʋ taa ajɛya naayɛ tasɩ sʋʋ UE ŋgbɛyɛ taa. Ajɛya ana, anaa yɔ : [[Krɛɛsɩ]] nɛ [[Ɛsɩpañɩ]] nɛ [[Pɔɔrɩtigaal]]. Krɛɛsɩ ɛjaɖɛ sʋ UE ŋgbɛyɛ taa pɩnaɣ 1981 ñɩŋa taa nɛ piyele Ɛsɩpaañɩ ɛjaɖɛ nɛ Pɔɔrɩtigaalɩ alɛ sʋʋ pɩnaɣ 1986 ñɩŋa taa.
[[File:Belgique - Bruxelles - Schuman - Berlaymont - 01.jpg|thumb|center|European Commission]]
[[Category:!Main category]]
pw9wba5l264avti42npew6r8928xc8q
UNESCO ŋgbɛyɛ
0
1258
18475
12565
2025-05-15T04:03:57Z
Onuphriate
5375
18475
wikitext
text/x-wiki
Kedeŋa kpeekpe ajɛya ɖʋ ɲgbɛyɛ naɖɩyɛ nɛ payaɣ-ɖɩ nɛ fransɩɩ kʋnʋŋ taa se '''UNESCO'''. Ŋgbɛyɛ ńɖɩ, ɖɩlʋkɩ se sukuli labʋ nɛ lɛɣtʋ tʋmɩyɛ nɛ ɛsakuliye pa-tʋma ɛɖɛɛna ɛsɩndaa.
Kedeŋa kpeekpe ajɛya kpɛndʋʋ ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ se [[ONU]] yɔ, ɖɩlabɩna tamaɣ nɛ UNESCO ŋgbɛyɛ ñɔ. [[kamɩŋ fenaɣ]] kɩyakʋ hiu nɛ loɖo (16), pɩnaɣ 1945 ñɩŋa taa paɖʋ ONU ŋgbɛyɛ.
Kedeŋa kpeekpe you kɩlɛlʋʋ yebina nɛ ɛyaa lɩzɩ lɩmaɣzɩyɛ se UNESCO ŋgbɛyɛ ɛñɔ. Toovenum lɛ, kedeŋa kpeekpe you kɩlɛlʋʋ wɔɖɔsa mbʋ yɔ, pɩfɛyɩ yɔɔdʋʋ. Ɛyaa miiliyaarɩ waa ɛgbɔŋ ɛgbɔŋ lesi pe-weziŋ. Piyele wondu ndɩ ndɩ ndʋ yoŋ ŋ́gʋ kɩnaŋaa yɔ, tɩfɛyɩ kalʋʋ kpem. Kedeŋa kpeekpe ajɛya tɔsɩŋ tii kpakuu wiluu tɩyɛ.
UNESCO ŋgbɛyɛ tamaɣ kɔyɔ se kalʋ siŋŋ nɛ laŋhɛzɩyɛ nɛ ɖiɣɖiɣ caɣʋ pɛwɛɛ kedeŋa kpeekpe yɔɔ. Pʋ-nʋmɔʋ taa lɛ, pʋpɔzʋʋ se sukuli labʋ ɛɖɛɛna ɛsɩndaa siŋŋ. Ɛyʋ ɛlaba sukuli nɛ ɛɖɛɛna ɛsɩndaa kɔyɔ, ɛtɩlɩɣ lɛɣtʋ siŋŋ nɛ ɛna se you fɛyɩna kazʋwa nakɛyɛ. Pʋpɔzʋʋ ɖɔɖɔ se, pokuli ɛza siŋŋ lɛɣtʋ nɛ ɛzakuliye pa-tʋma nʋmɔŋ taa.
UNESCO ŋgbɛyɛ lʋkɩ ɖɔɖɔ se taabalɩyɛ nɛ aŋgba pɛwɛɛ ajɛya kpeekpe hɛkɩŋ. UNESCO ŋgbɛyɛ lʋkɩ ɖɔɖɔ siŋŋ se paa ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩña siɣsiɣ wɛtʋ paɣtʋ. Ŋgbɛyɛ ńɖɩ, ɖɩlʋkɩ ɖɔɖɔ se ɖɩña ɛyʋ waɖɛ paɣtʋ. UNESCO tamaɣ sɔsaɣ kɔyɔ se ɖɩlʋ siŋŋ nɛ ɛyaa hɛkɩŋ taa tɛyɩtʋ sɩɩ tɩnaɣ. Pʋ-tɔbʋʋ se, ŋgbɛyɛ ńɖɩ, ɖɩɩsɩŋ anasaayɩ, ɖɩɩsɩŋ ɛyʋ kɩkpɛdʋ, ɖɩɩsɩŋ ɛyʋ kʋhʋlʋm, ɖɩɩsɩŋ sʋtʋ tɔlɩm tɩnaa. Ɖɩɩsɩŋ abalʋ, ɖɩɩsɩŋ halʋ. Ɖɩɩsɩŋ malʋʋ, ɖɩɩsɩŋ Krɩstʋ tʋ, ɖɩɩsɩŋ sɩɩnaa layʋ. UNESCO ŋgbɛyɛ ɛɛsɩŋ ɛjaɖɛ ñʋʋdʋʋ, ɛɛsɩŋ ɛ-tɛɛ tʋ, ɛɛsɩŋ paɣtʋ lɩzɩyaa ñʋʋdʋ, ɛɛsɩŋ minisi, ɛɛsɩŋ tʋma sɔsɔna ndɩ ndɩ ñʋndɩnaa, ɛɛsɩŋ kpaɣ ŋcɛlɛm. Tobi taa se, UNESCO ŋgbɛyɛ cɔlɔ lɛ, ñɩm tʋ fɛyɩ, kʋñɔŋ tʋ fɛyɩ ɖɔɖɔ. Pʋ-tɔbʋʋ se nɔɔyʋ fɛyɩ paɣtʋ ñʋʋ yɔɔ, pʋwɛɛ se tɩmakɩ paa weyi kɩmaŋ.
UNESCO ŋgbɛyɛ tʋma ñʋʋ wɛ [[Paarii]] taa. Pɩnaɣ 2015 ñɩŋa taa lɛ, kedeŋa yɔɔ cɩnɛ ajɛya 195 kɛwɛna UNESCO ŋgbɛyɛ taa.
[[Category:!Main category]]
fhp2w3v7fjck0zpw4a57g49j9m8mamh
Ugandaa
0
1259
14964
14963
2021-06-09T23:20:05Z
2A01:E0A:26:3D0:C437:FA35:9F17:31A7
14964
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛjaɖɛ
| Hɩɖɛ = ''Republic of Uganda''<br />''Jamhuri ya Uganda''
| Hɩɖɛ2 = .
| Kɩɖaʋ kɩdɛɛka = [[File:Flag of Uganda.svg|75px]]<br>Ugandaa kiŋ Kɩɖaʋ kɩdɛɛka
| Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ = [[File:Coat of arms of Uganda.svg|75px]]<br>Ugandaa kiŋ Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ
| image_map = [[File:Uganda (orthographic projection).svg|190px]]<br>Ugandaa kiŋ tɛlɛŋa
| official_languages = [[Suwahilii kʊnʊŋ]], [[Englɩsɩɩ kʊnʊŋ]]
| capital = [[Kampala (Kampala)|Kampala]]
| government = Robinah Nabbanja
| president = Ɖajaa Yoweri Museveni
| area_km2 = 241 038
| population_estimate = 41 487 965
| population_estimate_year = 2016
| population_density_km2 = 172
| cctld = .ug
}}
'''Ugandaa''' kɛna Afrika nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa ɛjaɖɛ naɖɩyɛ.Ajɛya wena acɔ-ɖɩ nɛ ataa yɔ anaa yɔ: Koŋgoo, [[Keniya]], [[Ruwandaa (Ruanda)|Ruwandaa]], [[Sudaanɩ Hadɛ Kiŋ (Soudan du Sud)|Suudanɩ Hadɛ Kiŋ]] ñɩŋʊ nɛ [[Tanzani (Tanzanie)|Tanzani]]. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ nɛ ɖɩ-hadɛ kiŋ payɩ lɛ [[Fikitoriya Kujomuu]] ɖeke wɛna. Peeɖe tɛtʊ sɔsɔtʊ nɛ ndʊ tɩkɩlɩ yʊŋ yɔ ndʊ lɛ [[Kampala (Kampala)|Kampala]].
Ugandaa wɛ Afrika nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa ɖenɖe yɔ pʊŋ wɛ kpem nɛ peeɖe pʊʊ ŋgʊ kɩkɩlɩ kʊyʊʊ yɔ kɩtalɩɣ; ezɩ mɛtanaa 1 100 mbʊ yɔ.
Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-hɛkʊ nɛ hɛkʊ lɛ Turikaana lɩŋgamʊʊ wɛna nɛ fɛɛŋ ndɩ ndɩ ɖɔɣa. Ugandaa hɔɔlɩŋ sakɩyɛ wɛɛ nɛ [[Niili Pɔɔ|Niili]] lɩm ɖɩfalɩyɛ taa. [[Niili Pɔɔ]] lɩɣna [[Fikitoriya Kujomuu]] nɛ kiwolo kɩkpɛndɩ Kiyokaa lɩŋgamʊʊ taa pʊcɔ kɩtalɩ Alɩbɛrɩ ñɩŋgʊ taa kɛ [[Koŋo Kinsasa (Kongo kinshasa)|Koŋo Kinsasa]] tɛtʊ taa.
Ugandaa walanzɩ taa makɩɣna 241 038 km2 yaa ɛzɩ Kewiyaɣ-Kpɛndɩɣ ɛjaɖɛe yɔ.
Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛtɛɛ ñɩm nabʊyʊ wɛɛ nɛ nɔɔyʊ tatɩɩ paɣzta-pʊ huyuu; mbʊ lɛ: [[Kwivri]] nɛ koobalɩtɩ.
{{Afrɩka}}
[[Category:!Main category]]
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Ugandaa]]
4wtyyh3cabf4vfr6dmeo4q7pihc26gl
Ukurɛnɩ
0
1260
16013
16012
2022-05-15T21:24:41Z
FireDragonValo
3710
16013
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛjaɖɛ
| Hɩɖɛ = Ukurɛnɩ
| Hɩɖɛ2 = Ukraine
| Kɩɖaʋ kɩdɛɛka = [[File:Flag of Ukraine.svg|border|75px]]<br>Ukurɛnɩ Kɩɖaʋ kɩdɛɛka
| Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ = [[File:Coat of arms of Ukraine.svg|75px]]<br>Ukurɛnɩ Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ
| image_map = [[File:Ukraine on the globe (Europe centered).svg|250px]]<br>Ukurɛnɩ tɛlɛŋa
| official_languages = .
| capital = .
| government = .
| president = Ɖajaa Volodymyr Zelensky
| area_km2 = 603,500
| population_estimate = 42,539,010
| population_estimate_year = 2016
| population_density_km2 = 73.8
| cctld = .
}}
'''Ukurɛnɩ''' kɛna Erɔpɩ nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa ɛjaɖɛ naɖɩyɛ. Walanzɩ taa lɛ, ɛjaɖɛ ɖɩnɛ nɖɩ lɛ naalɛ ñɩnɖɛ walanzɩ taa kɛ Erɔpɩ taa.
Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ nɛ ɖɩ-hadɛ kiŋ lɛ, teŋu Kɩkpɛɖɩɣ nɛ Azɔɔvɩ teŋu pɛwɛna, hayi kiŋ lɛ, Ruusii wɛna piyele nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa lɛ, Piyeelooruusii. Ɖi-wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa lɛ, [[Pɔlɔɔñɩ (Pologne)|Pɔlɔɔñɩ]], [[Siloovaakii (Slovaquie)|Siloovakii]] nɛ [[Hɔŋirii (Hongrie)|Hɔŋgrii]] ajɛya ñɛwɛna, pɩkazɩ [[Rumaanii (Roumanie)|Rumaanii]] nɛ Mɔlɩdavii ajɛya ñɛwɛna wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ nɛ hadɛ kiŋ.
Ukurɛnɩ ɛjaɖɛ taa tɛtʊ sɔsɔtʊ payaɣ se Kɩyɛɛvɩ nɛ kʊnʊŋ ŋgʊ pɔyɔɔdɩɣ nɛ pawɩlɩɣ ɖɔɖɔ sukulinaa taa yɔ ŋɣʊ lɛ ukurɛnɩ kʊnʊŋ piyele nɛ liidiye nɖɩ pɔtɔkɩ yɔ ɖɩɖɩ lɛ hiriviniya.
{{Eerɔpɩ}}
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Eerɔpʋ]]
[[Category:Ukurɛnɩ]]
8jc2aie0f1bqx8n4suwlb1tugsp9pn3
Urduu kʊnʊŋ
0
1261
15765
10030
2022-01-18T14:27:27Z
Caro de Segeda
2717
15765
wikitext
text/x-wiki
[[File:Urdu official-language areas.png|thumb|Urdu official-language areas]]
'''Urduu''', egeetiye hɩɖɛ, kɛ kʊnʊŋ ŋgʊ kɩ-tɛ nɛ Ɛndo-Ɩranɩyɛ agbela taa nɛ kɩlɩna Ɛndɩ-Erɔpʊ kʊnʊmɩŋ cejewiye taa yɔ. Pɔyɔɔdʊʊ-kʊ [[Ɛndɩ|Ɛɛndɩ]] nɛ Hayi kɩŋ ɛjaɖɛ taa nɛ ɖɔɖɔ [[Pakisitaanɩ]] ɛjaɖɛ taa. Kɩ-kɛ ajɛyɛ ana a-tɛ kewiyaɣ kʊnʊŋ. Ɛndɩ ɛjaɖɛ taa lɛ payaɣ-kʊ se Ɛndi nɛ pama-kʊ nɛ devanagari masɩ wɛtʊ taa.
Urduu kɛ kewiyaɣ taa kʊnʊmɩŋ taa kʊnʊŋ lɛɛkʊ ŋgʊ kɩwɛ ɛjaɖɛ kewiyaɣ paɣtʊ takayaɣ taa yɔ. [[Iizilaam|Malɩŋ]] ñɩma mba pɔyɔɔdʊʊ-kʊ yɔ ha-kʊ hɩɖɛ se Urduu nɛ pama-kʊ nɛ [[Arabɩɩ kʊnʊŋ|Arabɩ]] matʊ taa ɖɔɖɔ ɛzɩ Pakɩsɩtanɩ taa yɔ. Ɛyaa miiliyɔɔ waa 165 lakɩ tʊmɩyɛ nɛ Urduu kʊnʊŋ nɛ pada peeɖe lɛ, ɛyaa miiliyɔɔ waa 60 pɩtalɩ miiliyɔ waa 80 lakɩ-kʊ nɛ tɩmɩyɛ ɛzɩ kajalaɣ kʊnʊŋ yɔ.
[[File:Urdu alphabets.png|thumb|Urdu alphabets]]
Urduu kewiyaɣ kʊnʊŋ Pakɩsɩtanɩ ɛjaɖɛ taa, palakɩ-kʊ nɛ tʊmɩyɛ kpɛlɛkʊ nɔmɔʊ taa nɛ matʊ nɛ tɔm hʊɣʊ kpamɩŋ taa. Pakpaɣ-kʊ ɛzɩ kʊnʊŋ ŋgʊ pasɩŋna malɩŋ ñɩma yɔ Ɛndɩ kedeŋga nɛ haɖɛ kɩŋ yɔ. Pɔyɔɔdʊʊ-kʊ tɛtʊ sɔsɔtʊ taa tʊma sɔsɔna taa kɔzɩ kɔzɩ muhadjir mba Karachi tɛtʊ taa ɖeeɖe nabʊyʊ taa kɩ-hɩɖɛ sɛwa mbʊ pʊyɔɔ yɔ Ɛndɩ nɛ hayi kɩŋ cɔzɩya yaa agɔma Ɛndɩ kedeŋga nɛ haɖɛ kɩŋ tɛyɩyʊ wayɩ pɩnaɣ 1947 taa.
[[File:Sabir Jamali Bahraichi.jpg|thumb|Sabir Jamali Bahraichi]]
[[Ɛɛndɩ]] taa lɛ, pasɩma ɖɔɖɔ Urduu kʊnʊŋ ɛjaɖɛ kewiyaɣ paɣtʊ takayaɣ taa. Urduu kɛ ɖɔɖɔ kewiyaɣ kʊnʊŋ ajɛya anɛ a-taa Andrhra Pradesh nɛ Bihar nɛ Jammu-et-Cachemire nɛ Uttar Pradesh nɛ ɖɔɖɔ ɛjaɖɛ taa tɛtʊ sɔsɔtʊ ndʊ payaɣ se Delhi yɔ. [[Ɛɛndɩ]] ɛjaɖɛ taa sukuli kɩtɛzɩŋ nɩɩyɛ taa lɛ, pamazɩɣ se Urduu kɛ hɩɖɛ sɛʊ tɛ kʊnʊŋ. Pɩkɛ tevenim tɔm Lucknow nɛ Aligarh nɛ Hyderaba tɛtʊ taa.
Ɛndi nɛ Urduu, kʊnʊmɩŋ nɩɩlɛ weyi ɛmalɩna ɖama kpam yɔ. Ɛyɔɔdɩyaa kpɛnda ɛyaa miiliyɔɔ waa 950 nɛ pʊyɔɔ mbʊ yɔ ɛzɩ palʊlɩ-wɛ kɩ-ta yɔ nɛ kɩ-kɛ naalɛ ŋgʊ [[Ɛɛndɩ]] nɛ kɩ-hadɛ kɩŋ kedeŋga.
[[Category:!Main category]]
[[Category:kʋnʋmɩŋ]]
[[Category:Pakisitaanɩ]]
0v3gpcrtcc8gzjt77ok9mo0uj036b2g
Uruguwe
0
1262
17809
11747
2023-12-16T18:35:55Z
Túrelio
3756
([[c:GR|GR]]) [[c:COM:Duplicate|Duplicate]]: [[File:Flag of Uruguay. (bordered).PNG]] → [[File:Bandera Uruguay 2018.png]] Exact or scaled-down duplicate: [[c::File:Bandera Uruguay 2018.png]]
17809
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛjaɖɛ
| Hɩɖɛ = Uruguwe
| Hɩɖɛ2 = Uruguay
| Kɩɖaʋ kɩdɛɛka = [[File:Bandera Uruguay 2018.png|75px]]<br>Uruguwe Kɩɖaʋ kɩdɛɛka
| Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ = [[File:Coat of arms of Uruguay.svg|75px]]<br>Uruguwe Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ
| image_map = [[File:LocationUruguay.svg|190px]]<br>Uruguwe tɛlɛŋa
| official_languages = .
| capital = .
| government = .
| president = Ɖajaa Tabaré Vázquez
| area_km2 = 176,215
| population_estimate = 3,427,000
| population_estimate_year = 2016
| population_density_km2 = 18.6
| cctld = .
}}
'''Uruguwe''' kɛna [[Amerika nɛ hadɛ tɛtʋ wandamm|Amerika nɛ hadɛ kiŋ]] ɛjaɖɛ naɖɩyɛ nɛ ɖɩwɛ [[Piresiili|Pirezili]] nɛ hadɛ kiŋ nɛ [[Arzantiini|Arizantini]] nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ. Uruguwe ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-walanzɩ taa maɣna kilomɛtawaa akpagba 176 220 nɛ ɛyaa miloyɔɔnaa 3 477 770 wɛna ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩtaa. Kʊnʊŋ ŋgʊ pɔyɔɔdɩɣ komina tʊma taa nɛ pawɩlɩɣ-kʊ ɖɔɖɔ sukilinaa taa yɔ, ŋgʊ lɛ kastiyaŋ ɛlɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ nɛ ɖɩ-hayʊ kiŋ lɛ [[Pɔrɩtɩgɛɛ kʊnʊŋ|pɔrɩtiigalɩ]] kɛ pakɩlɩɣ yɔɔdɩɣ.
Yee pɔcɔnaa siŋŋŋ kɔyɔ Uruguwe nɛ Pirezili pa-kamaɣ yɔɔ lɛ, kʊnʊŋ ŋgʊ pɔyɔɔdɩɣ yɔ pizidina kasitiyaŋ nɛ pɔritiigalɩ nɛ payaɣ-ku se pɔritiinɔlɩ. Sukilinaa taa ɖɔɖɔ mbʊ yɔ Uruguwe ha waɖɛ se pawɩlɩ pɔrɩtiigalɩ ɛzɩ kʊnʊŋ ŋgʊ kɩkɛna kɩjɛyʊʊ nabʊyʊ yɔ, ɛlɛ pɩpaazɩɣna ɖamɩŋ lʊbɛ.
Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩmʊ ɖɩ-tɩ yɔɔ wɛʊ kɛ kɩyɛna fenaɣ 25 pɩnaɣ 1825 ɛlɛ ɖɩwɛ ɖɩ-tɩ yɔɔ sɩŋŋŋ kɛ kɩyɛna fenaɣ 27 pɩnaɣ 1830. [[Aloma fenaɣ]] 31 pɩnaɣ [[2004]] taa pɔtɔ caca lɛ palɩzɩ ɛjaɖɛ ñʊʊtʊ weyi payaɣ-ɩ se Tabaré Vázquez nɛ pɩnzɩ kagbaanzɩ wayɩ, mɩnzɛma fenaɣ [[2009]] taa weyi palɩzaa yɔ ɛnʊ lɛ José Mujica.
Mɩnzɛma fenaɣ 30 wiye patasa caca tɔʊ se palɩzɩ pɛ-ɛjaɖɛ ñʊʊdʊ kɩfalʊ lɛ, Tabaré Vázquez nɛ Luis Lacalle Pou pa-naalɛ pa-taa lɛ, Tabaré Vázquez wabɩna nɛ ɛɖaɣnɩ kɛʊ Uruguwe ɛjaɖɛ ñʊʊdʊ kɩfalʊ. Ɛpaɣzɩ kpelaɣ yɔɔ caaʊ [[lakɩŋ fenaɣ]] kacalaɣ wiye pɩnaɣ 2015.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Amerika]]
[[Category:Ameriki nɛ hadɛ kiŋ wandamm]]
[[Category:Uruguwe]]
dfptfykp0vjb8zs29401gbuosw3m46g
Victor Hugo
0
1264
9253
7928
2017-10-29T06:51:59Z
Atticmaker
127
Category added
9253
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Ɖajaa Victor Hugo
|image = Victor Hugo by Étienne Carjat 1876 - full.jpg|thumb|Victor Hugo by Étienne Carjat 1876 - full||Victor Hugo
|px = 190
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = [[Fransɩɩ]]
|Ɛ-tʋmɩyɛ = Takayaɣ mayʋ
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = Besançon, Franche-Comté
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = [[Lɛlaɣ fenaɣ]] 26 ŋgʊ wiye, 1802
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ =
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ = [[Agoza fenaɣ]] 22 ŋgʋ wiye, 1885
|E-nesi ñɩɣʋ = Victor Hugo Signature.svg|thumb|Victor Hugo nest ñɩɣʋ
}}
Palʊla Victor Hugo kɛ [[Lɛlaɣ fenaɣ]] 26 ŋgʊ wiye pɩnaɣ 1802 kɛ Besançon nɛ ɛsɩ [[Agoza fenaɣ]] 22 pɩnaɣ 1885. Victor Hugo kɛ takayaɣ mayʊ sɔsɔ nɔɔyʊ nɛ ɛkɛ politique tʊ nɔɔyʊ kpam. Pɩnzɩ XIXe taa lɛ, ɛñamsa ɛtɛ alɩwaatʊ nɛ ɛñʊʊ taa lɩmaɣza.
Victor Hugo ma takayasɩ sakɩyɛ nɛ [[Fransɩɩ]] tɛtʊ taa lɛ, ɛwɛ mba pakɩlɩ takayasɩ maʊ yɔ pa-taa. Ɛkɛ poète lyrique nɛ takayasɩ nzɩ yɔ sɩ-taa kɔyɔ: ''Odes et Ballades'' (1826), ''Les Feuilles d'automne'' (1831) nɛ ''Les Contemplations'' (1856), ɛkɛ ɖɔɖɔ keɣa maɖʊ weyi ɛtɛma ɛ-taa sɩŋŋŋ yɔ nɛ ɛba fɛyɩna nɔɔyʊ. Ɛyɔɔda Napoléon III tɔm takayaɣ ''Les Châtiments'' (1853) taa. Yaa ɛkɛ ɖɔɖɔ poète épique nɛ ɛma ''La Légende des siècles'' (1859 nɛ 1877).
[[File:Ebcosette.jpg|thumb|Cosette hazɩɣ taɣ yɔɔ]]
Victor Hugo kɛ takayasɩ nzɩ payaɣ se Roman waa yɔ sɩ-mayʊ nɛ ɛmaʊ taa lɛ pɩɖʊkɩna paa-anɩ. Ɛma ''Notre-Dame de Paris'' (1831) nɛ ''Les Misérables'' (1862). Théâtre taa lɛ, ɛwɩlaa se ɛkɛ nɔyʊ sɩŋŋŋ nɛ ɛɖʊ paɣtʊ ndʊ payaɣ se drame romantique yɔ takayaɣ ''Cromwell'' (1827) taa. Ɛma ɖɔɖɔ ''Hernani'' kɛ pɩnaɣ 1830 nɛ ''Ruy Blas'' kɛ 1838; ''Lucrèce'' nɛ ''Le Roi s'amuse''.
[[File:Victor_Hugo-Hunchback.jpg|thumb|Quasimodo, le bossu de Notre Dame]]
Ɛma politique tɔm ndɩ ndɩ kɛ Chambre des pairs taa, Assemblée constituante nɛ Assemblée législative. Ɛma takasɩ nɛ ɛyɔɔdɩ ɖɔɖɔ ɛzɩma paɖʊʊ ɛyʊ sɩm yɔ pɩyɔɔ tɔm, sukuli taa tɔm yaa nʊmɔʊ wobu tɔm: (''Le Rhin'', 1842, ou ''Choses vues'', posthumes, 1887 et 1890), pɩna correspondance naa sakɩyɛ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Ɛyaa sɔsaa]]
[[Category:Abalaa sɔsaa]]
[[Category:Takayɩsɩ mayaa]]
[[Category:Fransɩɩ]]
td6rwcx4g9fant1360g0iet47elwp01
Virgile
0
1266
14557
10230
2020-03-31T12:31:45Z
SFLord
142
Added name, picture, country of residence, occupation and dates and places of birth and death.
14557
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Virgile
|image = Virgil .jpg
|px = 190
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = [[Itaalii (Italie)|Itaalii]]
|Ɛ-tʋmɩyɛ = Keɣsi maɖʋ
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = Mantua, Cisalpine Gaul, [[Itaalii (Italie)|Itaalii]]
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = [[Aloma fenaɣ]] kɩyakʊ 15 pɩnaɣ 70 BCE
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ = Brundisium, [[Itaalii (Italie)|Itaalii]]
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ = [[Salaŋ fenaɣ]] kɩyakʊ 21 pɩnaɣ 19 BCE
|E-nesi ñɩɣʋ =
}}Virgile kɛ paɖaɣna yaʋ nɛ [[Latɛŋ kʊnʊŋ|Latɛŋ kʋnʋŋ]] taa taa size "Publius Vergilius Maro". Abalʊ ɛnɛ, ɛkɛ ɛjaɖɛ nɖɩ payaɣ-ɖɩ size Latɛŋ ɛjaɖɛ yɔ, ɖɩ-tɛtʋ taa pɩɣa yaa ɖɩ-tɛtʋ taa ɛyʋ. Abalʊ sɔsɔ Virgile ɛnɛ, ɛkɛ abalʋ lɔŋ tʋ yaa lɛɣtʊ siŋŋ tʊ nɔɔyʊ kɛ ɛ-ɛjaɖɛ tɛtʊ taa peeɖe.
Palʋla ɖajaa sɔsɔ ɛnɛ kɛ [[aloma fenaɣ]] taa kɛ evemiye yaa kɩyakʋ hiu nɛ kagbanzɩ (15) n̄ɩŋgʋ wiye kɛ Pɩnaɣ 70 n̄ɩŋga nɛ pɩcɔ palʋlʋ Yeesu Krɩstʋ. Egeetiye nɖɩ payaɣ-kɛ size Andes yɔ, ɖɩ-taa palʋla-ɩ. Sɔnɔ alɩwaatʋ taa mbɩ yɔ lɛ, payaɣ Andes kooka yaa egeetiye nɖɩ size Lombardie.
Ɖajaa sɔsɔ Virgile ɛnʋ, ɛsɩba [[salaŋ fenaɣ]] taa kɛ evemiye yaa kɩyakʋ nɛɛlɛ nɛ kʋɖʋmʋ yaa hiŋ naalɛ nɛ kʋɖʋmʋ (21) n̄ɩŋgʋ wiye nɛ pɩcɔ palʋlʋʋ Yeesu Krɩstʋ kɛ pɩnaɣ 19 n̄ɩŋga taa. Egeetiye yaa kooka ŋga ka-taa ɖajaa ɛnʋ ɛsɩba yɔ payaɣ size Brindes.
Ɖajaa sɔsɔ Virgile kɛ koowa maɖʋ sɔsɔ nɔɔyʋ kɛ ɛ-ɛjaɖɛ Latɛŋ ɛjaɖɛ tɛtʋ taa yɔ. Sɔnzɩ tɔm yɔdʋʋ hɔlʋʋ taa lɛ, pɩwɛ size ɖɩɖɔkɩ size, palʋla ɖajaa ɛnɛ kɛ egeetiye nɖɩ payaɣ size Andes yɔ ɖɩ-taa. Ɛ-tʋmɩyɛ kɩbanɖɛ nɛ ɖeu tʋmɩyɛ yɔɔ yɔɔ kɛ paya egeetiye tɛtʋ ndʋ ɛ-hɩɖɛ. Paya tʋ size Virgilio size paɖʋna-ɩ hɩɖɛ nɛ pɩsaɣ nɛ pasam nɛyɩ.
Ɖenɖe palʋla ɖajaa ɛnɛ yɔ, pɩn̄ɔtɩna Mantoue tɛtʋ ndʋ tɩwɛ Gaule cisalpine yɔ. Ɖeɖe tɔm mayaa yaa caanaʋ taa tɔm mayaa sakɩyɛ nabɛyɛ tɔŋ size, ɖajaa ɛnɛ ɛ-hɔʋ yaa yee liɖe nɖɩ ɖɩ-taa ɛlɩnaa yɔ ɖɩwɛ n̄ɩm kamaɣ fɛyɩ. Ɖajaa sɔsɔ Latɛŋ ɛjaɖɛ tɛtʋ taa koowa maɖʋ Virgile ɖoo kʋlʋlʋ payaɣ size Polla Magio, e-ɖoo ɛnʋ ɛ-walʋ lɛ Vergilius Maro, pʋtɔbʋʋ size ɛ-caa.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Takayɩsɩ mayaa]]
[[Category:Ɛyaa sɔsaa]]
[[Category:Abalaa sɔsaa]]
[[Category:Itaalii]]
6vp15vtmlslbuqmd5p5b0rp62alnfrc
Vladimir Nabokov
0
1267
18037
17967
2024-04-11T12:00:17Z
Gnassingbé-Gnassingbé
4636
Nabokov kɩlɛmʋʋ pɩnaɣ 1973 taa
18037
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Vladimir_Nabokov_1973.jpg|vignette|right|200px|Nabokov kɩlɛmʋʋ pɩnaɣ 1973 taa]]
'''Vladimir Vladimirovitch Nabokov''' kɛ [[Ruusii|Ruusi]] tʋ. Ɛkɛ abalʋ weyi ɛfɛyɩ felendu kpataa yaa kaʋ yɔ. Palʋla-ɩ kɛ [[Ɖomaɣ fenaɣ|Ɖoma fenaɣ]] taa kɛ evemiye yaa kɩyakʋ nɛɛlɛ nɛ naalɛ yaa hiŋ naaalɛ nɛ naalɛ (22) n̄ɩŋgʋ wiye kɛ pɩnaɣ 1899 n̄ɩŋga taa. Lalaa n̄ɔtɔŋ size ɖomaɣ fenaɣ efemiye yaa kɩyakʋ hiu (10) n̄ɩŋgʋ wiye palʋla-ɩ kɛ pɩnaɣ 1899 n̄ɩŋga kʋɖʋma ŋga ka-taa. Ruusi ɛjaɖɛ tɛtʋ taa peeɖe kɛ kooka yaa egeetiye nɖɩ payaɣ-ɖɩ size [[Sɛɛpetɛrsbuuri]] yɔ ɖɩ-taa peeɖe palʋla ɖajaa Vladimir ɛnʋ.
Ɛkɛ n̄amtʋ pɩɣa ɛ-taabalaa nɛ ɛ-samaɣ ŋga ɛwɛ ka-taa yɔ kɛ-sɩnda. Ɛ-pɩcatʋ taa ɛɛkɛ pɩɣa ŋga kɛwɛ lɛɣtʋ siŋŋ yɔ. Ɛsɩba [[Hasɩyaɖɛ fenaɣ|hasɩyaɖɛ]] fenaɣ taa kɛ evemiye yaa kɩyakʋ naalɛ (2) n̄ɩŋgʋ wiye kɛ pɩnaɣ 1977 n̄ɩŋga taa. Egeetiye nɖɩ ɖɩ-taa ɛsɩba yɔ, nɖɩ payaɣ size Lausanne kɛ [[Suwiisi]] ɛjaɖɛ tɛtʋ taa. Ɛsɩkaɣ lɛ, ɛɛwɛna pɩnzɩ hiŋ lʋbɛ nɛ lutozo (78) kɛ mbʋ yɔ.
Ɖajaa sɔsɔ Vladimir Vladimirovitch Nabokov kɛ tʋma sakɩyɛ laɖʋ. Ɛkɛ koowa maɖʋ, ɛtɛ ɛkɛ maɣzɩm takayasɩ kɩkalasɩ mayʋ, nɛ takayasɩ ndɩ ndɩ mayʋ sɔsɔ nɔɔyʋ. Ɛnʋ kɛna ɖɔɖɔ, nzʋlʋma lɛɛna taa lɩzɩyʋ yaa payaʋ size nzʋlʋma lɛɛna taa ɖɛzɩyʋ yɔ.
Ɖajaa sɔsɔ Vladimir kɛ ɖɔɖɔ, tɔm kɩmamatʋ tazɩyʋ. Ɛ-tɔma ana, a-kpeekpe payɩ mbɩ yɔ, [[Etaazuunii]] ɛjaɖɛ taa ɛlakɩyɛ, ɛlɛ, ɛkɛ Ruusi ɛjaɖɛ tɛtʋ taa pɩɣa. Iglɩsɩ ɛjaɖɛ tɛtʋ taa kɛ ɛlaba ɛtɛ tɔm kɩmamatʋ sukuli nɛ [[Fransɩɩ kʊnʊŋ|Fransɩɩ kʋnʋŋ]] taa. Pʋwayɩ lɛ ewolo ɛcaɣ [[Caama]] ɛjaɖɛ tɛtʋ taa kɛ pɩnzɩ hiu nɛ kagbanzɩ (15) mbɩ yɔ.
Ɖajaa sɔsɔ Vladimirovitch Nabokov ɛnɛ, pɩnaɣ 1940 n̄ɩŋga taa kɛ, ɛtala Amerika ɛjaɖɛ tɛtʋ taa, nɛ ɛ-maɣzɩm wɩlɩ-ɩ nɛ ɛta tamaɣ size ɛpɩsɩ Amerika ɛjaɖɛ tɛtʋ taa tʋ yaa nesi ɖʋyʋ ɖɔɖɔ kɛ Amerika ɛjaɖɛ wobɩnaʋ ɛsɩnda.
[[Catégorie:!Main category]]
[[Catégorie:Ruusii]]
[[Catégorie:Takayɩsɩ mayaa]]
[[Catégorie:Etaazuunii]]
lh9g72ywgpy1i8uscd7nxzjyutzxvi5
Vladimir Poutine
0
1268
18132
16089
2024-06-09T22:21:24Z
Dostojewskij
1777
Annulation des modifications [[Special:Diff/16089|16089]] de [[Special:Contributions/185.3.35.191|185.3.35.191]] ([[User talk:185.3.35.191|discussion]])
18132
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Ɖajaa Vladimir Poutine
|image = Vladimir_Putin_April_2020_(cropped).jpg
|px = 220
|text = Vladimir Vladimirovitch Poutine
|Ɛ-ɛjaɖɛ = [[Ruusii (Russie)|Ruusii]]
|Ɛ-tʋmɩyɛ = Ɛjaɖɛ ñʋʋdʋ
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ =
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = [[Aloma fenaɣ]] kɩyakʋ 7, pɩnaɣ 1952
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ =
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ =
|E-nesi ñɩɣʋ = Vladimir Putin signature.svg
}}
Vladimir Vladimirovitch Poutine kɛ ɛjaɖɛ nɖɩ payaɣ-ɖɩ size [[Ruusii (Russie)|Ruusii]] yɔ ɖɩ-tɛtʋ taa pɩɣa yaa Ruusii ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa tʋ. Ɛkɛ abalʋ lɔŋ tʋ sɔsɔ nɔɔyʋ siŋŋ kɛ Ruusii ɛjaɖɛ taa peeɖe. Ɛwɛ n̄amtʋ ɛ-tabalaa cɔlɔ nɛ ɛ-caanaa nɛ ɛ-ɖɩcaɣyɛ taa mba cɔlɔ tɩna ɛsɩndaa payɩ. Ɛkɛ pɩɣa ŋga kɛwɛna maɣzɩm siŋŋ yɔ.
Palʋla Vladimir Poutine kɛ [[Aloma fenaɣ]] taa kɛ evemiye yaa kɩyakʋ lʋbɛ (7) n̄ɩŋgʋ wiye kɛ pɩnaɣ 1952 n̄ɩŋga taa. Egeetiye nɖɩ ɖɩ-taa palʋla-ɩ yɔ, nɖɩ-ɩ payaɣ size Léningrad egeetiye. Ɖajaa sɔsɔ Vladimir Poutine ɛnɛ, ɛkɛ abalʋ. Abalʋ weyi ɛkɛ politiki tʋmɩyɛ laɖʋ sɔsɔ kpim kpim nɔɔyʋ yɔ.
Vladimir Poutine kɛ Ruusii ɛjaɖɛ kewiyaɣ taa tʋmɩyɛ laɖʋ. Samaɣ yaa sakɩyɛ sɩmaŋ mbʋ size pɩtasɩɩna-ɩ politiki labʋ nɛ cɔʋʋ yem, ɛlɛ ɛlakɩ tʋmɩyɛ ɖɔɖɔ kewiyaɣ taa Ruusii ɛjaɖɛ mʋndʋsʋʋ wobinaʋ nɛ ɛsɩnda. Ɖajaa Vladimir Poutine kɛ, Ruusii kewiyaɣ n̄ʋʋ tʋ yaa kewiyaɣ ninɖiu sɔsɔ kɛ pɩnaɣ 1999 n̄ɩŋga pɩkɔɔ pɩsɩɩna pɩnaɣ 2000 n̄ɩŋga.
Ɛɖɔka kewiyaɣ tʋmɩyɛ ɖɩnɛ camɩyɛ nɛ taaleleŋ. Pɩyɔɔ yɔɔ patasa-ɩ lɩzʋʋ kewiyaɣ ŋga ka-n̄ʋʋ tʋ kɛ pɩnaɣ 2008 pɩkɔɔ pɩsɩɩna pɩnaɣ 2012 n̄ɩŋga taa. Ɛkɛ ɖɔɖɔ, ajɛɛ kpɛndʋ yaa yozuu n̄ʋʋ tʋ kɛ Ruusii ɛjaɖɛ taa peeɖe kɛ alɩwaatʋ ndʋ paaɖɔŋga n̄ɔzʋʋ size palɩzɩ ɖɔkʋyʋʋ kɩfalʋʋ kewiyaɣ ŋgbɛ nɖɩ ɖɩ-taa siŋŋ yɔ. Ɛnʋ kaacana se pɩcɔ, palɩzɩ kɩfalʋ.
Pɩɩkɛ pɩnaɣ 1999 n̄ɩŋga nɛ pɩɩkɔɔ pɩtalɩ pɩnaɣ 2000 n̄ɩŋga taa. Kewiyaɣ taa mba caɣ yaa laba kedizaɣ lɛ, palɩzɩ size ɛkɛ ajɛɛ kpɛndʋ yaa yozuu n̄ʋʋ tʋ Ruusii ɛjaɖɛ taa peeɖe kɛ pɩnaɣ 2000 n̄ɩŋga pɩkɔɔ pɩtalɩ pɩnaɣ 2008 n̄ɩŋga nɛ e-kewiitu sɩna-ɩ pɩnaɣ 2012 n̄ɩŋga.
Ɖajaa sɔsɔ Vladimirovitch Poutine kɛ ŋgbɛ nɖɩ payaɣ-ɖɩ size K.G.B yɔ ɖɩ-taa tʋmɩyɛ laɖʋ ɖɔɖɔ.
Ɖajaa sɔsɔ lɔŋ tʋ nɛ politiki tʋ Vladimir Poutine ɛnɛ, ɛ-caa payaɣ size Spiridonovitch Poutine (1911-1999). Vladimir Poutine ɖoo payaɣ size Maria Ivanovna Poutina (1911-1998).
[[Category:!Main category]]
[[Category:Politiki laɖaa]]
[[Category:Ɛyaa sɔsaa]]
[[Category:Abalaa sɔsaa]]
[[Category:Ruusii]]
660o5twlrix2c4wdla672j29be4j9kh
Vladimir Vladimirovitch Nabokov
0
1269
6178
6177
2017-06-24T00:09:19Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
6178
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Vladimir Nabokov]]
7z8n3ggln0xyo6dwcglwi2v3338opj1
Vladimir Vladimirovitch Poutine
0
1270
6180
6179
2017-06-24T00:09:19Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
6180
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Vladimir Poutine]]
inf6w9h06zjkwhkw29y8ulhhoe2ul1b
Voltaire
0
1271
13324
10089
2019-02-03T19:36:41Z
Bonarov
1872
13324
wikitext
text/x-wiki
[[File:Voltaire - Élémens de la philosophie de Neuton.png|thumb|''Elémens de la philosophie de Neuton'', 1738]]
François-Marie Arouet sɛna hɩɖɛ yaa paɖana yaʋ hɩɖɛ size Voltaire kɛ ɛjaɖɛ nɖɩ payaɣ-ɖɩ size Fransɩ ɛjaɖɛ yɔ ɖɩ-tɛtʋ taa pɩɣa yaa Fransɩ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-tɛtʋ taa ɛyʋ yaa ɖɩ-tɛtʋ taa tʋ. Ɛkɛ abalʋ weyi ɛfɛyɩ felendu kpataa yɔ. Ɛsɔɔla n̄ɩnʋʋ paa alɩwaatʋ ndʋ lɛɛ tovonum nɩmɔʋ. Ɛwɛ lɔŋ ɛzɩ pʋyʋ yɔ. Ɛkɛ abalʋ sɔsɔ nɔɔyʋ kɛ Fransɩ ɛjaɖɛ tɛtʋ taa peeɖe.
Samaɣ yaa sakɩyɛ tɔŋ size, plʋla ɖajaa sɔsɔ Voltaire ɛnʋ kɛ [[kamɩŋ fenaɣ]] taa kɛ evemiye yaa kɩyakʋ nɛɛlɛ nɛ kʋɖʋmʋ yaa hiŋ naalɛ nɛ kʋɖʋmʋ (21) n̄ɩŋgʋ wiye kɛ pɩnaɣ 1694 n̄ɩŋga taa. Egeetiye kʋlʋlɩyɛ yaa lone ɖeɖe ndɩ ɖɩ-taa palʋla-ɩ yɔ, nɖɩ payaɣ size [[Paarii]].
Ɛlɛ, ɖajaa sɔsɔ François-Marie Arouet tɔŋ ɛ-maɣmaɣ nɛ ɛ-kaŋ n̄ʋʋ size, tovonum taa lɛ, palʋla ɛnʋ evemiye yaa kɩyakʋ ŋgʋ nɛ fenaɣ ŋga ka-taa yɔ, sakɩyɛ tatɩlɩ. Ɛ-tɔŋ size keeke taa lɛ, [[kɔlaɣ fenaɣ]] taa kɛ evemiye yaa kɩyakʋ nɛɛlɛ yaa hiŋ naalɛ (20) n̄ɩŋgʋ wiye kɛ pɩnaɣ 1694 n̄ɩŋga taa.
E-egeetiye yaa ɛ-ɛjaɖɛ tɛtʋ sɔsɔtʋ tɛtʋ Paarii peeɖe ɖɔɖɔ ɛsɩba [[agoza fenaɣ]] taa kɛ evemiye yaa kɩyakʋ niidozo yaa hiŋ naadozo (30) n̄ɩŋgʋ wiye kɛ pɩnaɣ 1779 n̄ɩŋga taa. Pakalaɣ lɛ, pakpa size ɛsɩkaɣ lɛ, ɛkawɛna pɩnzɩ hiŋ lutozo nɛ naadozo (83). Ɛkɛ n̄amtʋ pɩɣa ɛ-taabalaa nɛ samaɣ ŋga ɛwɛ ka-taa yɔ kɛ-sɩnda. Ɛ-pɩcatʋ taa ɛɛkɛ pɩɣa ŋga kɛwɛ ndɩkʋ kpem nɛ piya lɛɣsɩ yɔ. Ɛkɔŋ nɛ ɛpaɣlʋ mbʋ yɔ, ɛlakasɩ taa wɛ ɛzɩ kpaaŋ wɛnɛyɩ tʋ yɔ.
Ɖajaa sɔsɔ François-Marie Arouet yaa Voltaire kɛ filozɔɔfʋ. Filozɔɔfʋ kɛ lɔnzɩnɖɛ tʋ sɔsɔ weyi ɛ-tʋmɩyɛ kɛlɛ size, ɛn̄ɩnɩ ɛyʋ yɔɔ lɩmaɣza yaa ɛyʋ yɔɔ lɔnzɩnɖɛ kpɛlɛkʋʋ yɔ. Ɖajaa Voltaire ɛnɛ, ɛ-tʋmɩyɛ ɖɩnɛ, ɖɩ-n̄amsa kpaɖʋ yaa wɛɛ hiu nɛ lutozo (18). Sakɩyɛ yaa samaɣ tɩla-ɩ lɛɣlɛ yaa lɔŋ nɛ ɛ-tʋma kɩbana ana a-labʋ. Ɖɩtaasɔɔ size ɛkɛ takayasɩ mayʋ ɖɔɖɔ tʋmɩyɛ laɖʋ sɔsɔ nɔɔyʋʋ kɛ [[Fransɩɩ]] ɛ-ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa peeɖe.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Filosofii laɖaa]]
[[Category:Fransɩɩ]]
gr3e455v1qr4uucvf5haftiovu1510a
Fɩyɛtɩnamɩyɛ kʊnʊŋ
0
1272
16211
15892
2023-01-10T13:30:30Z
Kwamikagami
1467
16211
wikitext
text/x-wiki
[[File:Natively Vietnamese-speaking areas.png|thumb|Fɩyɛtɩnamɩyɛ kʊnʊŋ]]
[[Fichier:I speak Vietnamese.png|vignette|Mɔyɔdʊʊ fɩyɛtɩnamɩyɛ]]
Fɩyɛtɩnamɩyɛ kɛ [[Fɩyɛtɩnaam]] ɛjaɖɛ tɛ kewiyaɣ kʊnʊŋ. Kɩlɩna Mon-Khmer pɩlɩŋga taa osɩtroazɩyatɩkɩ kʊnʊmɩŋ taa. Fɩyɛtɩnamɩyɛ kɛ osɩtroazɩyatɩkɩ kʊnʊŋ ŋgʊ kɩnɩyaa ɖɔɣ sakɩyɛ nɛ kɩcɛzɩ tam hɩʊ kɛ Khmer ŋgʊ ngʊ kɩ-kɛ naalɛ ŋgʊ. Kɩ-kɛ kʊnʊŋ ŋgʊ kɩwɛ kiyeke yɔ nɛ kɩwɛna nɔɣ tomiye kʊyʊmɖɩyɛ yɔ nɛ kɩwɛna nɔɣ tiliʊʊ tɛ wɛtʊ tam loɖo.
Ɖɩkpaɣ Fɩyɛtɩnaam samaɣ kɔyɔ mba palʊlɩ-wɛ kʊnʊŋ ŋgʊ kɩ-taa nɛ pɔyɔɔdʊʊ-kʊ yɔ pɛkpɛndʊʊ ɛzɩ hiʊ waa lutozo nɛ kɩgbanzɩ mɩnɩʊ yɔ ɖɔɖɔ ɛzɩ miiliyɔɔ waa naalɛ ajɛyɛ lɛɛna taa. Ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-tɛ kewiyaɣ maɣmaɣ tɩla se kʊnʊŋ ŋgʊ kɩ-tɛ maʊ kpata lɩna Jésuite Alexandre de Rhode pɩnaɣ 1651 kɛ Dictionarium Annamiticum Lusitanum et Latinum taa.
Fɩyɛtɩnamɩyɛ wɛ Fiet-muong kʊnʊmɩŋ tɛ agbeela taa mon-khmer pɩlɩŋga taa osɩtroazɩyatɩkɩ kʊnʊmɩŋ cejewiye taa. Patɩlɩʊʊ Fɩyɛtɩnamɩyɛ kʊnʊŋ se kɩ-kɛ mon-khmer yɔ pɩtalɩ pɩnzɩ mɩnɩʊ nɛ nɩnʊwa. Kɔnaɣ tʊ weyi ɛtamsɩ Fɩyɛtɩnamɩyɛ kʊnʊŋ nɛ mon-khmer kʊnʊmɩŋ yɔ ɛnʊ lɛ, James Richardson Logan pɩnaɣ 1852. Sɔnɔ yɔ tʊma sakɩyɛ wɛ pɩlɩna hɔɔlʊʊ ŋgʊ kɩ-taa.
[[Category:!Main category]]
[[Category:kʋnʋmɩŋ]]
[[Category:Fɩyɛtɩnaam]]
g0b0mhya4fe5s66f28fydimdas46kse
Waagasɩ
0
1273
15849
14445
2022-01-25T18:41:07Z
Gnangbade
58
spelling
15849
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Waagashi.jpg|vignette|Waagasɩ]]
Waagasɩ kɛ tɔɔnaɣ ŋga kalɩnɛ [[naalɩm]] mbʊ pikiwa yɔ payaɣ se waagasɩ yaa wonduu ndʊ tɩkɛ naalɩm pʊyʊʊ yɔ ɛzɩ naanum, nɛ lɩm catʊʊ pɩkpɛndɩnɛ yaa pɩɩkpɛndɩnɛ pɩdʊʊ nabʊyʊʊ taa, pɩkpɛndɩnɛ catʊtʊ (waagasɩ kɩjatʊʊ). Sakɩyɛ taa lɛ, palakɩ waagasɩ nɛ nɔ tɛ naalɩm, ɛlɛ ɖɔɖɔ [[heu|heŋ]] nɛ pʊŋ nɛ tɛyɛ naŋ halɩñɩŋ yaa kpɩna naŋgbanzɩ nanza waa lɛɛnɛ.
Pañɩŋgʊʊ naalɩm ŋnɩɩ cɛkaɣ haɖaʊ tɛ. Pɩdʊʊ naalɩm yaa pɩdʊʊ nakʊyʊʊ yaa fɩnɛgɩrɩ pɔsɔzʊʊ se pɩpɩzɩ pikii nɛ pɩpɩsɩ naalɩm kiɖoŋkuum nɛ naalɩm cikpem. Waagasɩnaa nabɛyɛ wɛna hɔŋgbazayaɣ, potomnaɣ yɔ nɛ pʊtɔma pa-taa kiŋ nɛ ɖɔɖɔ halɩ tɛtɛ ñɩtʊ natʊyʊʊ ndʊ tɩnɛ tɩɩsɛ yɔ pɔtɔkɩ-tʊ ageetaa naaayɛ taa.
Papɩzɩɣ palakɩ waagasɩ pɩlɩnɛ tɩŋ nɩɩyɛ tɛ wɛtʊ cɔlɔ, kpaɣ ɛzɩ tɩŋ tɛ naalɩm ɛzɩ soojaa naalɩm, m num tɛ tɩŋ pee, ɛzɩ kɔtɔmbɔyasɩ yaa tɛtɛɛ pɔɔm ŋgʊ peziiduu nɛ num nɛ yɛɖɛyɛɖɛ waa se pɩwɛ ɛzɩ kpɩnaa tɛ naalɩm waagasɩ. Pɩtɛ waagasɩ kɩlɛzɩnaʊ ñɩŋgʊ ŋgʊ nabʊyʊ taa payaɣ se fomazɩ (fauxmage), pɩkɛ tɔm pee naalɛ patama faux tɔbʊʊ se pɩtɛkɛ nɛ fromage tɔbʊʊ se waagasɩ, se paɖʊʊ tʊkaɣ pɩtɛ lɛ, pɩkɛ paɣtʊ taa waagasɩ yatʊ, nɛ paɖʊʊ pɩtaa wonduu ndɩ ndɩ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Tɔɔnasɩ]]
qwii7acr1czwr16itbp4i2f12eg95j3
Wagaadugu
0
1274
9275
8352
2017-10-29T15:37:57Z
Atticmaker
127
Category Added
9275
wikitext
text/x-wiki
Wagaadugu kɛŋna [[Purkina Fasoo]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ sʊzɔtʊ nɛ ndʊ tɩkɩla walanzɩ ɖɔɖɔ yɔ. Patasʊʊ tɛtʊ ndʊ yaʊ kɛlɛʊ taa se Wagaa. Wagaadugu tɔbʊʊ kɛlɛ se ɖenɖe pahaɣ ɛyʊ samtʊ yɔ yaa ñamtʊ yɔ. Tɛtʊ tʊnɛ, tɩ-walanazɩ landammm taa maɣna ɛkɩtaarɩnaa ɛzɩ 280 500 yaa kilomɛtanaa 2 805.
Pɩnaɣ 1960 taa paakali ɛyaa kɛ tɛtʊ ndʊ tɩ-taa, paakpɛnda ɛyaa 59 126, nɛ pɩnaɣ 2006 taa lɛ, pɛkpɛnda ɛyaa 1 475 223. Pɩnaɣ 2012 taa pakalɩ kɩgalʊyʊ lɛ, pana ɛyaa 1 062 000. Tɛtʊ ndʊ tɩ-taa kɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ, ɖɩ-tɛ tɔsʊʊ nɛ ɛsɩndaa wobu wɛɛ, peeɖe ɖɔɖɔ komina tʊma sɔsɔna nɛ kediisasi wɛɛ, pɩtasɩ ɖɔɖɔ lɛ tɛtʊ ndʊ tɩ-taa kɛ sɔnzɩ ndɩ ndɩ aleɣya wɛɛ.
Tɛtʊ tʊnɛ, tɩ-taa tʊma ndɩ ndɩ lubu ñɩɩtʊ tɔɖɔɔ ɛlɛ tɔɔnasɩ nɛ wondu kususutu kɛ pakɩlɩɣ pɛdʊʊ. Kʊnʊŋ ŋgʊ pawɩlʊ-kʊ sukulinaa taa nɛ pɔyɔɔdʊ-kʊ komina tʊma taa peeɖe yɔ, ŋgʊ lɛ [[fransɩɩ]]. Payaɣ tɛtʊ tʊnɛ tɩ-tɛ maalika yɔɔ cɔnɩyʊ kɩfalʊ se Marin Casimir Ilboudo (2012 -).
Ɛzɩ ajɛya lɛɛna taa tɛtʊ sʊzɔtʊ lɛɛtʊ yɔ, Wagaadugu tɛtʊ nɛ ajɛyaa naayɛ taa ñɩndʊ paɖʊ nɔɔ nɛ palakɩ tʊma kʊɖʊma nɛ anaa yɔ: Luduŋ, Liiyɔɔ, Liiyɔɔ Sɔsɔʊ, Kireenoblɩ nɛ Pɔridoo ([[Fransɩɩ]]), Saŋ Maaniyato, Turɛɛ ([[Itaalii]]), Kowɛtɩ (Kowɛtɩ), Keebɛkɩ ([[Kanadaa]]), Kumasi ([[Kana]]), Seenɛɛvɩ ([[Suwiisi (Suisse)|Suwiisi]]), Maraakɛsɩ ([[Marɔkɩ (Maroc)|Marɔkɩ]]), Tayipaayɩ (Tayiwaanɩ) nɛ [[Pɛliziki (Belgique)|Pɛlɩziki]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ natʊyʊ (Leuze-en-Hainaut).
[[Category:!Main category]]
[[Category:Tɛtʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Purkina Fasoo]]
06hyx8h7zxzhz0hxgnpas7uuc9gzpf2
Wagaadugu (Ouwagadougou)
0
1275
16399
6198
2023-05-09T03:44:20Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Wagaadugu]]
16399
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Wagaadugu]]
npglwb5akx0tnfqtbogclze1wpz4gkb
Walt Disney
0
1276
16204
16203
2023-01-10T00:58:32Z
173.184.132.32
16204
wikitext
text/x-wiki
[[File:Walt disney portrait.jpg|thumb|]]
Palʊla Walter Elias Disney kɛ [[saŋayɩŋ fenaɣ]] kagbaanzɩ 1901 kɛ Chicago nɛ ɛsɩ [[saŋayɩŋ fenaɣ]] 15 pɩnaɣ 1966 kɛ Puribanki, Kalifɔɔrɩnii tɛtʊ taa. Pasɩma-ɩ se ɛkɛ weyi eluki wondu nɛ ɛlɩzɩɣ tatasɩ nɛ lakɩ lakɩ waa mayʊ. Ɛ-tʊma ɖɔɔ: lɩzɩyʊ, luɖu, lakɩ lakɩ waa mayʊ, lakasɩ ndɩ ndɩ laɖʊ nɛ tɔmnaɣ taa hʊnʊm hayʊ pɩtasɩna se ɛkɛ Amerika taa kɩlɩzɩm kɛlɛm kɛlɛm waa taa tʊ. Ɛtʊla ŋgbɛyɛ naɖɩyɛ nɛ ɛyaa-ɖɩ se Walt Disney Company nɛ ɛkɔɔ ɖɛfɛɛɛ ɖɛfɛɛɛ ɛkɛ mba palɩza filmwaa mba pakɩlɩ ɖeu yɔ.
Walt Disney kɛna kacalaɣ tʊ weyi ɛlɩza tɔm pii nɖi payaɣ se tɔm pɩlɩʊ. Walt kɛna ɛyʊ weyi ɛɛsɔɔla mʊya mʊyʊʊ ɖɔɖɔ yɔ nɛ ɛpawaɣ kɛlɛm kɛlɛmnaa taa. Waly Disne nɛ ɛtaabalaa poluba hɩla naayɛ nɛ payaa tatsɩ nzɩ palɩzaa yɔ sɩ-taa nɛ keteŋga taa ɛyaa kpekpe sɩma-wɛ. Pɛ-ɛyaa mba pa-taa nɔyʊ kɛ aseɣɖe tɔm heeyiyaa tɔŋ se ɛnʊ lɛ Mickey Mouse kɩlɩʊ kpem.
Mickey House ɛnɛ payawaɣ-ɩ se Mortimer House nɛ pʊcɔ Lillian Disney kɔɔ ɛpayaɣ-ɩ se Mickey House. Ɛyʊ ɛnɛ, Mickey House, paɣzɩ ɛ-tʊmɩyɛ kɛ kɛlɛm kɛlɛm waa cikpema labʊ nɛ ɛzɩ Walt Disney tɛ filimnaa taa yɔ, pɩwɛ tandamɩɩ tɛɛ yem ɖiu ɖiu. Ɛkɔma nɛ ɛyɩnɩɣ nɔɔyʊ se ɛpɛdɩ-ɩ e-filimnaa nɛ ɛɛnaɣ lɛ, ɛkɔɔ ɛna mbʊ se nabʊyʊ kazɩ pazɩ kɛ pa-taa se pɩtɛzɩ wɛʊ ɖeu.
Pɩnaɣ 1927 taa lɛ, Warner Bros ñañaɣ pana nɛ ɛlɩzɩ film nakʊyʊ, Wondu jass teyu, nɛ kɩtatasɩ kɛʊ ndamaa ñɩŋgʊ: kɩ-taa ɛyaa yɔɔdɩɣ. Disney ñɛwɛɛ nɛ ɛmakɩ kobusi se pasɩna-ɩ nɛ ɛlɩzɩ kɩlɩza kʊɖɔmaa kɛlɛm kɛlɛm waa taa ɛzɩ Mickey ŋgʊ taa ɛyaa yɔɔdɩɣ ɖɔɖɔ yɔ ɛlɛ nɔɔyʊ ɛɛnɩɣna-ɩ. Mbʊ yebina nɛ emaɣzɩ ɛ-ñʊʊtaa nɛ ɛpɛdɩ ɛ-lɔɔɖɩyɛ se ewiu piyee. Pɩlaba mbʊ lɛ, manzʊʊ malɩɩ nɔɔyʊ, Pat Powers, ha-ɩ mbʊ pɩsɩna-ɩ yɔ: mbʊ pɩsɩna-ɩ nɛ pewelesɩ kɛlɛm kɛlɛm waa mba palɩzaa yɔ.
[[Category:!Main category]]
[[Category: Keɖeyaɣ laɖaa]]
[[Category:Filimi laɖaa]]
[[Category:Keɖeyaɣ lakasɩ]]
fbu8uoidqlf6i7e9roy2l6yraa5tnpp
Walter Elias Disney
0
1277
6204
6203
2017-06-24T00:09:20Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
6204
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Walt Disney]]
pvprzujautpygx5b6hb6yv2m9ayaktj
Wasɩŋtɔŋ (Tɛtʋ cikpetu)
0
1278
13576
13575
2019-03-24T11:43:11Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Wasɩŋtɔŋ]] ñɩŋgʋ nɛ [[Wasɩŋtɔŋ (Tɛtʋ cikpetu)]] ñɩŋgʋ yɔɔ : To distinguish it from Washington DC
13575
wikitext
text/x-wiki
[[File:Rock face, Ruby Beach, Olympic National Park, Washington State, 1992.JPG|thumb|Rock face, Ruby Beach, Olympic National Park, Washington State, 1992]]
Wasɩŋtɔŋ kɛna [[Etaazuunii]] keteŋa taa tɛtʊ sɔsɔtʊ natʊyʊ. Tɛtʊ ndʊ tɩwɛna Etazuunii nɛ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ nɛ hayɩ kiŋ. Ɛlɛ tɛtʊ ndʊ tɩkɩla wɛʊ keteŋa ŋga nɛ ka-wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ nɛ hayʊ kiŋ yɔ nɖɩ lɛ [[Alaskaa]]. Tɛtʊ ndʊ tɩcɔ-tʊ nɛ tɩtaa yɔ, ndʊ yɔ: hayʊ kiŋ lɛ [[Kanadaa]] tɛtʊ nɛ Piritaaniiki tɛ Kolombii, hadɛ kiŋ lɛ tɛtʊ ndʊ payaɣ se Oregɔŋ yɔ piyele nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa lɛ, [[Idahoo]] tɛtʊ ñɛwɛna, pɩkazɩ nɛ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa lɛ [[Pasifiki teŋgu]] wɛna.
[[File:Aerial Downtown Seattle November 2011 - 2.jpg|thumb|Aerial Downtown Seattle November 2011 - 2]]
Pɩtɔpɔzɩ se piyiidi ɛyʊ, yee ɛnɩɣ payaɣ se Wasɩŋtɔŋ kɔyɔ. Mbʊ pʊyɔɔ yɔ, Wasɩŋtɔŋnɩwaa wɛ nabʊlɛ taa: kacalaɣ ñɩŋgʊ lɛ kʊkʊ wɛ Etazuunii nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa nɛ ŋgʊ lɛ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa tɛtʊ sɔsɔtʊ; piyele naalɛ ñɩŋgʊ lɛ, ŋgʊ pɔyɔɔdʊ kʊ-tɔm yɔ nɛ kʊnɛ kɩwɛna Etazuunii nɛ kɩwɩsɩ ɖɩɖʊyɛ nɛ nɛ hayʊ kiŋ.
[[File:Diablo Lake (Washington State).jpg|thumb|Diablo Lake (Washington State)]]
Ɛlɛ tɛtʊ tʊnɛ tɩnatʊlɛ mbʊyʊ yɔ Amerika ɛjaɖɛ ñʊʊtʊ weyi payawaɣ-ɩ se [[George Washington]] yɔ, ɛ-hɩɖɛ pɛcɛla tɛtʊ ndʊ tɩtɩŋa. Sɔdʊ kɔnɛ, [[George Washington]], ɛnʊ kɛŋna Etazuunii ɛjaɖɛ ñʊʊtʊ kacalaɣ ñɩnʊ.
Tɛtʊ tʊnɛ tɩ-walanzɩ landammm ta wɛ ɛzɩ kilomɛttanaa 184 824. [[Hasɩyaɖɛ fenaɣ]] kacalaɣ wiye pɩnaɣ 2010 taa pakalɩ ɛyaa kɛ Wasɩŋtɔŋ tɛtʊ taa lɛ, pana ɛyaa miliyɔɔnaa 6 724 540. Mbʊ yebina nɛ pana se tɛtʊ tʊnɛ tɩkɛna 13 ñɩndʊ kɛ Etazuunii tɛtʊ kpeekpe taa ndʊ tɩ-taa ɛyaa kɩla ɖɔʊ yɔ.
Pɩnaɣ kʊɖʊmaɣ ŋga ka-taa pakalɩ piya mba palʊlaa lɛ, pɛkpɛnda 12,9 kɛ ɛyaa mɩnɩʊ yɔɔ pa-taa lɛ oiya ɛzɩ 4,5 sɩkɩ; nɛ ɛyaa mba pazɩba yɔ papa kpɛnda ɛyaa 7,2kɛ ɛyaa mɩnɩʊ yɔɔ. Kʊnʊŋ ŋgʊ pɔyɔɔdʊ tɛtʊ tʊnɛ tɩ-tɛ komina tʊma taa nɛ pawɩlʊ-kʊ sukulinaa taa yɔ, ŋgʊ lɛ aŋgilisi.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Amerika]]
[[Category:Etaazuunii]]
4avfxvkjoh603tk5277bfvu38pu30ew
Wikipediya
0
1279
18131
17843
2024-06-09T14:05:36Z
MohammedFergana
4445
Kabiye
18131
wikitext
text/x-wiki
[[File:Wikipedia-logo-v2-kbp.svg|thumb|logo de Wikipèdia en kabyé]]
[[File:Plants in a Wikipedia mug 02.jpg|thumb|Plants in a Wikipedia mug 02]]
[[File:Wikipedia logo for dark screens.png|thumb|Wikipedia logo for dark screens]]
Ɛntɛrnɛtɩ kɩjaŋ www.wikipedia.org taa yasʋʋ, pɩwɩlɩɣ Wikipediyaa hɔɔlɩŋ weyi ɛyaa kɩlɩɣ tɔm maʋ yɔ
Ɛntɛrnɛtɩɖɛɣ weŋga Kɩwɛ ɛbɛ taa sɔnɔ = Kʋɖɔna tʋmɩyɛ labʋ
Wikipediyaa kɛna keŋwadaɣ ansiklopedii tamaɣ nakɛyɛ, pama-kʋ kʋnʋmɩŋ yʋʋʋ taa (Pɩnaɣ 2017 tɛyaɣ kɩmaŋ lɛ, pama-kʋ kʋnʋmɩŋ 299 taa). Kɩ-waɖɛmayaɣ kɛna CC-BY-SA. Jimmy Wales nɛ Larry Sanger palɩzɩna-kʋ [[kɔlaɣ fenaɣ]] kɩyakʋ 15 ñɩŋgʋ wiye’e pɩnaɣ 2001 wiki hɩɖɛ taa kɛ wikipedia.org ɖɛɣ taa. [[Etaazuunii|Amerika]] samaɣ ñʋʋyabʋ mɛwɛmandɩyɔɔ ŋgbɛyɛ Wikimedia Foundation, wenɖi ɖɩtɩna Wikipediyaa yɔ, ɖinɖɩ hɛyɩna nɛ paɖʋ wiki’i ɛntɛrnɛtɩ yɔɔ.
Paa anɩ ɛpɩzɩɣ ɛsʋʋ Wikipediyaa taa, ɛlɛɣzɩ yaa ɛñɔɔzɩ takayaɣhatʋ tɩŋga. Wikipediyaa kɛna ɛntɛrnɛtɩ ɖɛɣ loɖo ñɩŋga weŋga ɛyaa kɩlɩɣ ka-taa sʋʋ yɔ. Ɛntɛrnɛtɩ tʋma wena akɩlɩɣ naʋ yɔ a-taa lɛ, Wikipediyaa taa ɛyaa kɩlɩɣ wobu nɛ kʋŋgʋ kɩlɩna tɔɔyʋʋ. [[Lɛlaɣ fenaɣ]] 2014 taa patɩma kɩ-tɔm lɛ pana se paa fenaɣ weŋga, ɛyaa miliyɔɔwaa 500 wokina Wikipediyaa ɖɛɣ taa. Ɖɛsɩ miliyɔɔwaa 22 wɛna Wikipediyaa yɔɔ. Pɩ-taa’lɛ, ɖɛsɩ 73000 taa ɛyaa kɩlɩɣ tʋmɩyɛ’ɛ labʋ’ʋ ɖoŋɖoŋ kɛ kedeŋga kpeekpe yɔɔ. Pɩnaɣ 2014 taa [[ɖomaɣ fenaɣ]] taa patɩma nɛ pana se pʋmbʋ pɩwɛɛ.
Pɩnaɣ 2001, [[kɔlaɣ fenaɣ]] kɩyakʋ 15 ñɩŋgʋ wiye Jimmy Wales nɛ Larry Sanger palɩza Wikipediyaa. [[Englɩsɩɩ kʊnʊŋ|Eŋgilisi]] taa palɩzɩna-kʋ. Kɛlɛ, Wikipediyaa tʋlɩ kedeŋga kpeekpe yɔɔ talʋʋ nɔnɔsɩ lɛ, kʋnʋmɩŋ yʋʋʋ tɩsʋʋ kɩ-taa. Kʋnʋmɩŋ yʋʋʋ ɩnʋ ɩ-ɖɛsɩ kpaɣ ɖama ɛzɩ ɖomaa yɔ, ɛlɛ wembu paɖʋʋ sɩ-taa yɔ nɛ ajanaa wena palakɩ sɩ-taa yɔ, pɩdɛkpɛndɩ.
'''Aŋgilisi''' taa Wikipediyaa pɩsaa kɩwɛɛ Wikipediyaawaa lalaa nasɩlɛ (200) hɛkʋ taa. Ɛlɛ kʋŋgʋ kɩlɩna paɣlʋʋ. Kɩ-taa artikiliwaa ɖɛ 5.5 mɩliyɔɔwaa.
=Kɩ-tɔm=
=Kɩ-tɔm susuu nʊmɔŋ lɛɛŋ=
==Takayɩhatʊ nɛ CD/DVD waa==
==Pewiliɣ kɩ-taa kɔnɛsɩyɔɔ fɛyɩ yɔ==
==Ɛyaa ɖʊʊʊ nesi yɔ==
=Kɩ-wɛtʊ=
==Mbʊ kɩ̃nɩnʊʊ yɔ==
==Mbʊ patɩlɩɣna-kʊ yɔ==
==Tamasɩ lɛɛsɩ==
=Kɩ-taa tɔm=
==Ɛzɩma kɩlakɩ tʊmɩyɛ==
==Anjaʊnaa==
=Kʊnʊmɩŋ hɔɔlɩŋ=
=Maʊ=
==Mayaa==
==Tɔm ndʊ pamawa yɔ tɩ-̃tɔɔ cɔnaʊ==
==You ŋgʊ kɩwɛ kɩ-tɔm maʊ taa yɔ==
=Mbʊ pʊtɔcɔlɩ yɔ=
==Tɔm yekiyaa==
=Ki-tikiɖe=
=Ki-ɖoŋ=
==Ki-lone==
==Ku-yuŋ==
==Kɛzɛsɩ==
==Sɔnzɩ ɖoŋ==
==Sukuli wɩlʊʊ taa==
=Tɔsʊʊ ɖoŋ=
==Liidiye sʊʊ==
=Takayɩhayʊʊ tɛɛ tɔm nɛ tɩ-ɖɩnayɛ=
=ɩcɔna ɖɔɖɔ=
==Takayɩsɩ==
==Tɔm lɛɛtʊ==
==Awayɩ kpasɩ==
[[Category:!Main category]]
[[Category:Wilaŋ]]
20zd2bl90yg9djv9twek0xxlj36oipk
Wikipédia
0
1280
6218
6217
2017-06-24T00:09:20Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
6218
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Wikipediya]]
q0xqhqifb5qp4szyxnl18qynmdibza4
William Petty
0
1281
10465
6221
2018-01-02T15:36:16Z
Gnangbade
58
liens
10465
wikitext
text/x-wiki
William Petty, palʊla-ɩ Romsey kɛ Hampshire [[Aŋgɩlɩtɛɛrɩ|Aŋglɩtɛɛrɩ]] ɛjaɖɛ taa [[agoza fenaɣ]] kɩyakʊ 27 pɩnaɣ 1623 alɩwaatʊ taa nɛ ɛsɩ [[Lɔndrɩ]] tɛtʊ taa [[saŋayɩŋ fenaɣ]] kɩyakʊ 16 pɩnaɣ 1687 taa. Ɛɛkɛ tɔsʊʊ tʊmɩyɛ tʊ, ɛkɛ tɩlɩyɛ tʊ, ɖɔkɔtɔ lɔnsɩɖɛ tʊ ɛkɛ mansʊʊmalɩ ɛyʊ, ɛkɛ paɣtʊ lɩzɩyaa taa ɛyʊ nɔyʊ nɛ kewiyaɣ ŋgbɛyɛ taa ɛyʊ ɖɔɖɔ kɛ [[Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ|Pritaniki]] ɛjaɖɛ taa.
Palɩlɩ William Petty kɛ hɔʊ yɔɔ yɔɔ ñɩŋgʊ taa. Ɛkɛ pɩɣa ŋga kɛwɛ ŋñɩɩ ɛlɛ kɛwɛ lɔŋ yɔ. Evebu mbʊ yɔ lɛ, ɛtɩ pazɩ kpɛlɛkʊʊ kpakpasɩ kpaʊ mɛlɛnaa taa taa. Ɛtalɩ pɩnzɩ 14 lɛ, ɛɖanɩɣ pazɩ sukuli Yeesuu Krɩstʊ ŋgbɛyɛ taa mba cɔlɔ kɛ Caen Mont tɛ kɔlɛzɩ taa. Ɛkpɛlɛkɩ [[Latɛŋ kʊnʊŋ|Latɛŋ]] kʊnʊŋ, [[Krɛsɩ kɩbɩnʊʊ kʊnʊŋ|krɛkɩ]] kʊnʊŋ nɛ [[Fransɩɩ kʊnʊŋ|Fransɩɩ]] kʊnʊŋ nɛ ɖɔɖɔ lɛɣtʊ tʊma nɛ ɛsɔta tɩyɩnzɩ yɔɔ tʊma ɖɔɖɔ. Pʊwayi lɛ, ɛpɩsɩ [[Aŋgɩlɩtɛɛrɩ|Ɛnglɩsɩ]] ɛjaɖɛ taa.
Pɩnaɣ 1643 taa, kajalaɣ ɛnglɩsɩ samaɣ hɛkʊ taa you kpɛzɩɣ ɛ-kalɩzaɣ nɛ ɛɖɛɛ ewolo ɛcaɣ [[Peyibaa]] ɛjaɖɛ taa, peeɖe ɛkpɛlɛka tomnaɣ pilinzi tʊmɩyɛ. Ɛpɩsɩ Hobbes tʊmɩyɛ tɩnaa tɛ takayaɣ taa mayʊ kɛ [[Amstɛrɩdam|Amsterdam]] ɛjaɖɛ taa, peeɖe ɛkatʊʊ [[René Descartes|Descartes]], Gassendi nɛ Mersenne. Ɖama hɛkʊ taa you tɛma wayi lɛ, ɛpɩsɩ Oxford tɛtʊ taa pɩnaɣ 1646 nɛ ɛpaɣzɩ ɖɔkɔtɔ tʊmɩyɛ sukuli. Pʊwayɩ ɖɔɖɔ lɛ, ɛsʊʊ lɔnsɩɖaa ŋgbɛyɛ taa kɛ Londres tɛtʊ taa. Pʊkɔma pɩnaɣ 1651 taa lɛ, ɛpɩsɩ wɩlɩyʊ sɔsɔ Oxford tɛtʊ taa tomnasɩ pilinzi kpɛlɛkʊʊ nɔmɔʊ taa nɛ miziiki tʊmɩyɛ kɛ Lɔndrɩ.
Pɩpɩsɩ pɩnaɣ 1652 alɩwaatʊ taa lɛ, ɛsʊʊ Oliver Cromwell sɔɔjɔnaa taa kɛ [[Irɩlandɩ|Irlande]] ɖenɖe ɛkɛ ɖɔkɔtɔ sɔsɔ. Ɛzɩma ɛtɔlɩ wɩlɩtʊ tʊmɩyɛ nɛ eyele ɖɔɖɔ nɛ ɛkpaɣ tɩlɩyɛ kɩfaɖɛ ndɩ Francis Bacon lɩza yɔ yebe puposina-ɩ nɛ Oxford tɛtʊ. Pɩnaɣ 1654 alɩwaatʊ taa lɛ, ɛmʊ liidiye takayaɣ Irlande ɛjaɖɛ taa, Down Survey kɛlɛ mbʊ yɔ, pɩnaɣ 1656 kɛtɛma. Tʊmɩyɛ ndɩ ɖɩpɔzʊʊ se Cromwell ɛhɛyɩ e-liidiye kɩndɩyaa nɛ tɛtʊ. William Petty wɛna ɖɔɖɔ se pɛhɛyɩ tɛtʊ. Petty mʊ acre yaa ɖɩpɩzɩɣ ɖɩtɔɔ ɖa-kʊnʊŋ taa hayɩm naa 30000 nɛ Irlande nɛ hadɛ yɔɔ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ kiŋ nɛ takayasɩ 9000.
[[Category:!Main category]]
8io8f3r0x0o5ivpccxfa3kvcvoyfg53
William Shakespeare
0
1282
18038
17871
2024-04-11T12:02:50Z
Gnassingbé-Gnassingbé
4636
Shakespeare kɩlɛmʋʋ pɩnaɣ 1623 taa
18038
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = William Shakespeare
|image = Shakespeare Droeshout 1623.jpg
|px = 190
|text = Shakespeare kɩlɛmʋʋ pɩnaɣ 1623 taa
|Ɛ-ɛjaɖɛ = [[Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ (Royaume-Uni)|Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ]]
|Ɛ-tʋmɩyɛ = Takayaɣ mayʋ
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = Stratford-upon-Avon, [[Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ (Royaume-Uni)|Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ]]
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = [[Ɖomaɣ fenaɣ]] 26 wiye, pɩnaɣ 1564 (ɛ-tɛ lɩm sɔʋ sɔnzɩ)
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ = Stratford-upon-Avon, [[Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ (Royaume-Uni)|Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ]]
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ = [[Ɖomaɣ fenaɣ]] 23 wiye, pɩnaɣ 1616
|E-nesi ñɩɣʋ = William Shakespeare Signature.svg
}}
[[Fichier:Banner shakespeare.png|vignette|Banner shakespeare]]
Palʊla William Shakespeare kɛ [[ɖomaɣ fenaɣ]] 23 pɩnaɣ 1564 kɛ Stratford-upon-Avon tɛtʊ taa nɛ ɛsɩ [[ɖomaɣ fenaɣ]] taa ɖɔɖɔ 23 pɩnaɣ 1616 ɖoli kʊɖʊm ɛnʊ. Pakpaɣ-ɩ ɛzɩ mba pamaɣ takayasɩ yɔ pa-taa sɔsɔ nɔɔyʊ yɔ: ɛkɛ takayaɣ mayʊ, tanaʊ kʊyʊ (dramatiiɖizi) nɛ cɩmʊʊ nɛ keesi maɖʊ. Ɛpɩzɩɣ nɛ ɛmaɣzɩ ɛyʊ nɛ pɩmʊna-ɩ kpɛ, ɛma takayaɣ ɖɔɖɔ yɔ, natʊyʊ eeyiɣdiɣ-ɩ. Ɛ-tɔm nɛ ɛ-takayasɩ ɖɩɣna yɔɔdɩɣ halɩ nɛ sɔnɔ, paa ɛfɛyɩ kɔ pʋ-yɔɔ. Takayasɩ maya mba palɩza pɔ-tɔm nɛ kʊnʊŋnaa ndɩ ndɩ taa yɔ, William Shakespeare kɔŋ nanatozo taa; ɛ-ɛsɩnda lɛ, [[Agatha Christie]] nɛ Jules Verne pɛɖɛna-ɩ. Mba palɩzɩɣ tɔm nɛ kʊnʊŋnaa lalaa taa yɔ, pɔtɔŋ se palɩza ɛ-takayasɩ ta tɔm nɛ kʊnʊmɩŋ 4281 taa. William Shakespeare ɖeke pɩzɩna ɛkɛ tnaʊ kʊyʊ nɛ dramatiirizi.
[[Fichier:Arden Shakespeare shelf.JPG|vignette|Arden Shakespeare shelf]]
William Shakespeare ma dramatiiɖizi takayasɩ 37 kpaɣ pɩnzɩ 1580 nɛ 1613. William Shakespeare wɛ ɛzɩ mba palɩzɩ anglisi kʊnʊiŋ kpem yɔ mbʊ pʊyɔɔ yɔ, ɛ-takayasɩ maʊ taa lɛ, eluba tɔm pe kɩfana nɛ halɩ nɛ sɔnɔ paɖiɣna-yɛ yɔɔdɩɣ nɛ ajaɣ alona taa nɛ awɛ nɩɣ camɩyɛ kpayɩ kpayɩ ɖɔɖɔ.
==E-evebutu==
Palʊla-ɩ Stratford-upon-Avon kɛ Warwickshire egeetiye taa kɛ Angletɛɖɩ ɛjaɖɛ taa. Ɛkɛ tɩnɩʊ nɛ ɛkɛ naatozo-tʊ nɛ kacalaɣ-tʊ abalɩbɩya taa. Pɔsɔ-ɩ lɩm kɛ ɖomaɣ fenaɣ 26 pɩnaɣ 1564. Pɛ-tɛ lɛ, pɔsɔʊ pɩga lɩm avema wena atɩŋgʊ ka-lʊlʊ yɔ pʊ-yɔɔ kɛ paɖʊwa se puuye kɛ palʊla-ɩ. Payaɣ ɛ-caa se John Shakespeare, ɛkɛ haɖʊ nɛ tadɩyɛ laɖʊ; ɛnʊ tɩna ɖɩɣa ŋga sɔnɔ taa payaɣ se ''The Birthplace'' (pʋtɔbʋʋ se "Ɖɩlʋlɩyɛ") yɔ. Ɛkɛ sabaabɩ kɛ Stratford nɛ pɩnaɣ1568 lɛ, pakpaɣ-ɩ peeɖe tɛtʊ taa lɔŋ tasɩyʊ nɛ pɩhayɩ lɛ ɛpɩsɩ Stratford tɛtʊ taa mɛɛɖɩ pɩnaɣ kʊɖʊmaɣ ŋga ka-taa. Payaɣ ɛ-halʊ se Mary Arden, nɛ Robert Arden of Wilmcote pɛlɔ kɛlɛ. Pɛwɛ ɖɩɣa nakɛyɛ taa nɛ kɛwɛ Henley Street tɛtʊ taa. Ɛ-caa kɛ katolika tʊ.
==Ɛ-tɛ takayɛsɩ==
===Tragédies===
* ''Antwaanɩ nɛ Kleyopaatri'' (''{{Lang-en|Antony and Cleopatra}}'')
* ''Koriolaŋ'' (''{{Lang-en|Coriolanus}}'')
* ''Hamlɛtɩ, Danɩmarkɩ Wiyaʋ Pɩyalʋ'' (''{{Lang-en|Hamlet, Prince of Denmark}}'')
* ''Juulɩ Séezarɩ'' (''{{Lang-en|Julius Caesar}}'')
* ''Makɩbɛɛtɩ'' (''{{Lang-en|Macbeth}}'')
* ''Ɔtɛloo yaa Feniizi tɛ Moori]]'' (''{{Lang-en|Othello, the Moor of Venice}}'')
* ''Lear Wiyaʋ]]'' (''{{Lang-en|King Lear}}'')
* ''Romeyoo nɛ Juliyeti]]'' (''{{Lang-en|Romeo and Juliet}}'')
* ''Timoŋ, Atɛɛnɩ tɛtʋ tʋ]]'' (''{{Lang-en|Timon of Athens}}'')
* ''Titi Andronikusi]]'' (''{{Lang-en|Timon of Athens}}'')
* ''Troyilusi nɛ Krɛɛsɩda]]'' (''{{Lang-en|Troilus and Cressida}}'')
=== Comédies===
=== Pièces historiques===
* ''Wiyaʋ Ɛdʋwardɩ naadozo dʋ'' (''{{Lang-en|Edward III}}'')
* ''Wiyaʋ Richard naalɛ dʋ'' (''{{Lang-en|Richard II}}'')
* ''Wiyaʋ Richard naadozo dʋ'' (''{{Lang-en|Richard III}}'')
* ''Wiyaʋ Henri naanaza dʋ, 1, 2'' (''{{Lang-en|Henry IV, Part 1, Part 2}}'')
* ''Wiyaʋ Henri kagbanzɩ dʋ'' (''{{Lang-en|Henry IV, Part 1, Part 2}}'')
* ''Wiyaʋ Henri loɖo dʋ, 1, 2, 3'' (''{{Lang-en|Henry VI}}, Part 1, Part 2, Part 3'')
* ''Wiyaʋ Henri luutozo dʋ'' (''{{Lang-en|Henry VIII}}'')
* ''Wiyaʋ Jean'' (''{{Lang-en|King John}}'')
[[Catégorie:!Main category]]
[[Catégorie:Ɛyaa sɔsaa]]
[[Catégorie:Abalaa sɔsaa]]
[[Catégorie:Takayɩsɩ mayaa]]
[[Catégorie:Aŋgilitɛɛrɩ]]
6lm8zp1mf0enrlop81jnueuswzryj6a
Winston Churchill
0
1283
15989
14565
2022-04-13T10:29:55Z
CommonsDelinker
130
Removing [[:c:File:Winston_Churchill_Signature.svg|Winston_Churchill_Signature.svg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Jdforrester|Jdforrester]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/Signatures of Winston Churchill|]].
15989
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Ɖajaa Winston Churchill
|image = Churchill HU 90973.jpg
|px = 190
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = [[Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ (Royaume-Uni)|Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ]]
|Ɛ-tʋmɩyɛ = Ɛjaɖɛ ñʋʋdʋ
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = Blenheim, Oxfordshire, [[Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ (Royaume-Uni)|Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ]]
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = [[Kamɩŋ fenaɣ]] 30 wiye, pɩnaɣ 1874
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ = Kensington, [[Lɔndrɩ (Londres)|Lɔndrɩ]], [[Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ (Royaume-Uni)|Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ]]
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ = [[Kɔlaɣ fenaɣ]] 24 wiye, pɩnaɣ 1965
|E-nesi ñɩɣʋ =
}}[[File:Churchill portrait NYP 45063.jpg|thumb|Ɖajaa Winston Churchill]]
Winston Leonard Spencer Churchill kɛ Angletɛɖɩ tʊ. Palʊlɩ-ɩ efemiye niidozo wiye [[kamɩŋ fenaɣ]] taa kɛ pɩnaɣ 1874 taa kɛ ɛjaɖɛ ñʊʊ tʊ ɖaɣ taa kɛ Blenheim. Ɛsɩba [[kɔlaɣ fenaɣ]] taa kɛ evemiye nɛɛlɛ wiye kɛ pɩnaɣ 1965 taa. Ɛ-kɛkɛ [[Aŋgɩlɩtɛɛrɩ|Ɩŋgilisi]] ɛjaɖɛ tʋ.
Churchill kakɛ kaanaɣ minisi kɛ kewiyaɣ ɛjaɖɛ nɖɩ payaɣ ɖɔɖɔ se [[Aŋgɩlɩtɛɛrɩ]] yɔ ɖɩ-taa kɛ pɩnaɣ 1940 pɩkɔ pɩ-sɩnaɣ 1945 pʊtɔbʊ se waaɣ mbilim. Ɛwaza kaɖɔ siŋ kɛ you naalɛ ñɩŋgʊ taa. Ɛkɛ mañɩ mañɩ tʊ weyi patɩlɛ-ɩ nɛ ɛlakasɩ ndɩ ndɩ. Ɛkɛ ɛyʊ weyi ɛkɛ ɛya ɛsɩndaa camɩyɛ yɔɔdɩyʊ yɔ nɛ samaɣ sakɩyɛ welesanɛ-ɩ. Mbʊ yebinaɣ nɛ ɛpɩsɩ [[Politiki tɩlɩyɛ lɩmaɣza|politiki]] ɛyʊ susɔ kɛ waasɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ. Ɛtaawɛnaɣ ñɩm tɩ yɔ ɖeke tɛ, ehikaɣ ɛ-ñɩm kɛ ɛ-soŋaɣ nɔɔ taa. Ɛkɛ ɖɔɖɔ takayasɩ taa mayʊ, nɛ ɖɔɖɔ lɩzʊʊ tʊmɩyɛ laɖʊ susɔ. Alɩwaatʊ ɖoŋ ñɩndʊ taa lɛ, lɩzʊ hɛzʊ na ɛhɔyɛ. Ɛ-caa kɛlɛ Lord Randolph Henry Spencer Churchill nɛ ɛ-ɖoo payawaɣ se Lady Randolph Churchill. Ɛ-caɣ wayɩ kɛ halɩkpayɛ hɔlʊ taa, ɛ-kpakaɣ halʊ lɛ, ɛwɛnaɣ pɩnsɩ niidozo nɛ naanaza mbɩ yɔ. Ɛ-halʊ hɩɖɛ lɛ Clementine.
Alɩwaatʊ ndʊ ɛgbaɣ tʊ nɛ ɛcɛlɛ ɛtɩ paɣtʊ lɩzɩɣ tʊmɩyɛ yɔ, pɩfɛyɩ peleyi nɛ tʊ ɛtɛ politiki labʊ hɔlʊ taa. Pʊɖɔnaɣ pɩnsɩ ɛsɩ hiŋ loɖo mbɩ yɔ,nɛ ɛtɔɣ minisi kewitʊ ɛsɩ pɩnsɩ niidozo mbɩ yɔ. Pʋcɔ ɛjaɖɛ tɛ kajalaɣ you pazɩɣ lɛ, ɛlabaɣ tʊmaɣ wena yɔ anaɣ yɔ : ɛɛkɛ tadɩyɛ minisi, takayasɩ mayʊ Home Office, nɛ kɔɔnɔɔ Lɔrd kɛ ɛwadɩyɛ yɔ magɩla wa tomnaɣ (Lord de l’Amirauté) kɛ komina kɔjɔʊ tɛ kɛ d’Herbert Henry Asquith tɛ yɔ. Pʋyɔɔ yɔ, ekewobaɣ kajalaɣ samaɣ paɣtʊ ɖɩlɩsɩyɛ kɛ ɛ-ɛjaɖɛ taa. Ɛcaa ɛ-tʊma nɔɔ mbʊ, pɩkɔ pɩtalɩ ɛjaɖɛ ŋgilisi ɛjaɖɛ tɛ ñʊʊ sɩkɩyɛ. Ɛsamaɣ nɛ kewiyaɣ taa tɔm hʊyaɣ lɩsaɣ nɛ pawɩlɩ se ɛcɔlɔ pɩlɩnaɣ nɛ pawaɣ pɛ-ɛjaɖɛ. Pʋyɔɔ palɩsayɩ komina taa. Pʋcɔ nɛ ɛjaɖɛ you naalɛ ñɩŋgʊ lɩʊ lɛ, Churchill tɛ politiki ŋgbɛ kɩfaɖɛ yɔ nɔkɔyʊ maʊʊ lɩmaɣzɩyɛ tɩŋgɩɣ, nɛ pʋcɔ ɛ-pɩsɩɣ kpɛɣlɛ kpɛɣlɛ wɛʊ ñʊʊ sɩɖɛ aleeya ɖɩɖɔyɛ. Ɛwaza tʊmɩyɛ nɖɩ taa kakɛ leeleŋ ɖʊʊ yaa yɔɔyɔ pɩsʊʊ.
[[File:Winston Churchill statue, Parliament Square, London (cropped).JPG|thumb|Ɖajaa Winston Churchill sɩʋkpelaɣ, Parliament Square, Lɔndrɩ tɛtʋ taa]]
Ɛjaɖɛ you susɔʊ naalɛ ŋgʊ lɩ-caɣ lɛ, Churchill ɖanɩ pɩsɩɣ minisi. Alɩwaatʊ ndʊ tɩ-taa lɛ, susɔ Neville Chamberlain ka-seɣ kpelaɣ ŋgaɣ kɔyɔ kɛlɛ. Efemiye hiu [[agoza fenaɣ]] taa pɩnaɣ 1940 taa lɛ ɛ-pɩsaɣ ŋilisi ɛjaɖɛ tɛ kajalaɣ minisi.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Ɛyaa sɔsaa]]
[[Category:Abalaa sɔsaa]]
[[Category:Politiki laɖaa]]
[[Category:Aŋgilitɛɛrɩ]]
fexpi6xdi9vpm80sno8sajykza44ob4
Wisikii
0
1284
10575
8241
2018-01-13T20:33:11Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Wisikii (Whisky)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Wisikii]] ñɩŋgʋ yɔɔ
10575
wikitext
text/x-wiki
'''Wisikii''' pɩkɛ ɖama hɛkʊʊ taa hɩɖɛ ndɩ payaɣ. Pɩkɛ wezuu sʊlʊm mbʊ palaba-pʊ nɛ malɩtɩ tɩŋ pee wena pajata yɔ yaa wena a-taa fɛyɩ malɩtɩ yɔ. Wisikii ɖɩlɩyɛ kɛ tɔmʊʊ kʊhɔmʊʊ kɛ Ekɔɔsɩ ɛyaa nɛ [[Irɩlandɩ (Irlande)|Irɩlandɩ]] ɛyaa pɛhɛkʊ taa. Paaweyi ɛlɩzɩɣ ɛtɩlɩyɛ pɩcɛlɩna canaʊ yɔ.
Pʊwayɩ lɛ, patana wisikii ŋgʊ nɛ ajɛyaa kɩfana taa kiŋ (kɔzɩ kɔzɩ [[Etaazuunii]] nɛ [[Kanadaa]] ajɛyɛ taa). Ɖooo kpaɖʊ 19 tɛ pazɩɣ alɩwaatʊ taa sʊlʊm ɖoŋ mbʊ ɖɩlaɖɛ tɔyɩ [[Japɔŋ|Sapɔŋ]] ɛjaɖɛ taa nɛ wayi wayi ajɛyaa kɩfanaa lɛɛna taa.
Wisikii kɛ Ɛnglɩsɩ tɔmpiye ɖɩlɩna Keltiki kʊnʊŋ taa ndɩ ''uisge'' Ekɔɔsɩ kʊnʊŋ, ''uisce'' kɛ Irɩlandɩ kʊnʊŋ taa. Tɔmpiye ɖɩ-tɔbʊʊ kɛlɛʊ kɛlɛ se lɩm kɛ kʊnʊmɩŋ ɛnʊ ɛ-nɩɩlɛ ɛ-taa, ''uisge beatha'' kɛ Ekɔɔsɩ kʊnʊŋ taa nɛ ''uisce beatha'' kɛ Irɩlandɩ kʊnʊŋ taa tɔbʊʊ se wezuu lɩm nɛ wisikii kɛ Ɛnglɩsɩ kʊnʊŋ taa. Payaɣ se wisikii lɛ, pɩkɛ Ekɔɔsɩ nɛ Kanadaa nɛ nippone pɛtɛ wonduu nɛ palakɩ tʊmɩyɛ nɛ tɔmpiye ndɩ kɛ Irɩlandɩ nɛ Amerika ajɛyɛ taa.
Pɩlʊʊ kɩfalʊʊ nakʊyʊ lɩwa payaɣ-kʊ se blend wisikii kʊkʊ kɛ lɩm nɛ malɩtɩ pɛtɛ siduu se pɩwɛ leleŋ. Paɖʊʊ pee tɛ ŋgʊ lɛ ɖɔʊ yɔɔ yɔ. Pee tɛ wisikii kɩlɩɣ nɛ tɔyʊʊ mbɩ pʊyɔɔ yɔ kɩtakɩlɩɣ liidiye. Ɖɩcɔna nɛ ɖɩna yɔɔ wisikii pee tɛ ŋgʊ ŋgʊ kɩwɛ yuŋ yɔɔ kɩsɔzʊʊ leleŋ ɛzɩ malɩtɩ yɔ. Wisikii ŋgʊ pakɩlɩɣ ñɔʊ ajɛyɛ taa.
Wisikii pee tɛ ŋgʊ palaba-kʊ nɛ mʊlʊm pee naayɛ (pile nɗ samɩɖɛ nɛ [[afʊwanɩ (Avoine)|afʊwanɩ]] nɛ seigle) nɛ nabʊyʊ taa ɖɔɖɔ malɩtɩ tɛ [[ɔrɩgɩ]]. Kʊyʊmbʊ pajatʊʊ-kʊ kɛ anasaayɩ ñɩɣyʊ nakʊyʊ taa. Wisikii ŋgʊ kɩfɛyɩ leleŋ keeke nɛ palakɩ-kʊ nɛ tʊmɩyɛ keeke kɛ blend waa ɖɩhɔkɩyɛ taa.
Sʊlʊm ɖoŋ mbʊ ɖɩlaɖɛ tʊmɩyɛ kʊyʊmɖɩyɛ yeke koŋ pɩzɩna ɖɩpɛdɩ pɩtɛ wonduu ndʊ pʊɖɔɔ sakɩyɛ. Wisikii k ;ke pɩnzɩ sakɩyɛ tɛ kpɛndʊʊ sʊlʊm mbʊ pɩpɩzɩ nɛ kɩwɛna leleŋ kʊyʊmɩŋ paa ɛzɩmtaa yɔ. Ɛlɛ, tʊma sɔsɔna lɛɛna lakɩ pɩnaɣ kʊyʊmaɣ tɛ wisikii.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Sʋlʋm]]
ob36lzn6tpwcl2eki9bbcb3t3nwwh0h
Wisikii (le Whisky)
0
1285
16402
6276
2023-05-09T03:44:50Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Wisikii]]
16402
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Wisikii]]
49xlb4dvy93azmxg30uokjfc8mi5wly
Wiyaʊ
0
1286
11525
10963
2018-02-19T21:18:21Z
Gnangbade
58
fusionnement de deux articles sur la chefferie
11525
wikitext
text/x-wiki
Kiɖe tɛ lɛ, Kabɩyɛ ñɩma tafɛyɩna kewiyaɣ, ɛlɛ kɛ-nɛyɔ paɖʊ-kɛ ajɛyɛ pajaɣmañʊŋ yɔ alɩwaatʊ taa. Pɩpɩsɩ [[sɔnzɩ]] nɛ ɖeɖe nɛ sɔnɔ lɛ, paɖooye lɛ wiyaʊ wɛ pa hɔlʊʊ ŋgʊ kɩ-taa agbelaa wena pasɩmayɛ yɔ a-taa. Samaɣ taa ɛyaa lɩzɩna pa-wiyaʊ ɛlɛ, komina taa caɣyaa wɛ nɛ pɔcɔŋna pʊɖɔnɛ taa.
Samaɣ taa pa ɛyʊ weyi pɩzɩʊ ɛkɛ wiyaʊ ɛlɛ ŋwɛɣna nangbaŋgʊ hɔm takayaɣ nɛ ŋwɛɣna cɩɖɩ cɩɖɩ wɛtʊ tʊnɛyɔ ɛ-wɛʊ lɔŋ nɛ ɛ-wɛ hɛɛɛ nɛ ɛ-wɛ suɖuu mbʊ pʊyɔ yɔ ɛ-wɛtʊ samaɣ kpaɣkʊ. Pʊyɔɔ lɛ, ɛɖanɛ ɛpɩzɩɣ ɛkɛ wiyaʊ mbʊ pʊyɔɔ yɔ pʊwɛ se ŋwɛna nɛ ndɩlɩ ɖɔkʊʊ hɔʊ nɛ pʊcɔ ndɔkɩ samaɣ. Pʊyɔɔ poduu eduuye se ɛyaadʊ payaɣ wiyaʊ. Pʊdɔbʊ se wiyaʊ ɛnʊyɔ ɛwɛna ɛyaa sakɩyɛ.
Sɔnɔ kɩyakɩŋ ɛnɛ ɛtaa yɔ halʊ ɖɔɖɔ pɩzɩʊ ɛkɛ wiyaʊ. Alɩwaatʊ ndʊ patʊʊzʊɖʊ tɔm takayaɣ kanɛyɔ ka-da yɔ, halʊ kɛna Piya kantɔŋ wiyaʊ. Ɛyeke ɛsɩmɩna nɛ ɛ-kandʊ sɔŋzɩ. Ɛ-hʊʊ ɛyaa hɛkʊ taa ñɩm nɛ efeletu tɔm. Wiyaʊ hɔŋ ɛyʊ naŋgbaŋgʊ ɖɔɖɔ ɛzɩ [[Togo]] ɛjaɖɛ paɣtʊ pɔzʊʊ yɔ. Ɛyeke koŋ ɛ-hana waɖɛ se pɛɖɛɛ kpɛzɩyɛ.
Wiyaʊ wɛna kɛsɛsɩ nasɩyɛ. Ɛwɛna waɖɛ se ɛcaɣ kewiyaɣ taa sɔsaa cɔlɔ kediisasi sɔsɔsɩ ɖɩlaɖɛ. Wiyaʊ pɩzɩʊ ɛyɔɔdʊʊ sɔsaa tɔm ɖʊhʊyɛ. Ɖooo taa lɛ ɛpɩzɩʊ ɛkpaɣ ɛyaa nɛ dɔŋ nɛ palakɩ tʊma ɖoŋ cɩna ɛ-hayim taa.
Wiyaʊ kewiyaɣ ɛtɛŋ ɛzɩ cɔjɔ ɛlɛ, yee natʊyʊ ɛkpaɖa ɛzɩ ɛ-sʊ kpaŋ yaa ɛ-yʊlʊma yaa ɛ-tɔm natʊyʊ ɛsʊ efeletʊ taa kɔyɔ pɩpɩzɩ piyele nɛ pamʊ kewiyaɣ ɛ-nesi tɛɛ. Ɛlɛ ɛmʊla yaa ɛ-mɩla kɔyɔ paapɩzɩ pɔ-hɔzɩ ɛ-tɛ kewiyaɣ toko.
==Kabɩyɛ kantɔɔnaa awiya==
Kabɩyɛ kantɔɔnaa awiya hɩla nɛ pa-[[Kaŋgalaafu|kaŋgalafunaa]] masɩ kɔyɔ :
{| cellpadding="3" class="wikitable" style=text-align:center
! Kantɔŋ
! Wiyaʋ
! Kaŋgalafʋ mayaɣ
|-
! [[Acaŋkpadɛ]]
| Ɖajaa Mʋʋzʋʋ Kabanaa Tɔyɩ
| 90 23 55 20
|-
! [[Awɩnjɩlʋʋ]]
| Ɖajaa NABƐDƐ Pɩdɛ
| 90 92 07 75
|-
! [[Caɖɛ]]
| Ɖajaa CAŊGAYƖ Kʋjɔʋ
| 91 18 74 82
|-
! [[Camdɛ]]
| Ɖajaa ADOM Kʋjɔʋwɛñaŋ
| 90 00 17 75
|-
! [[Cɩcaʋ]]
| Ɖajaa PƖDƖƖWANAA Sɩmdɔkɩ
| 90 89 45 33
|-
! [[Kemeɣa]]
| Ɖajaa ALI Pekemazɩm
| 90 93 66 44
|-
! [[Kpɛnzɩndɛɛ]]
| Ɖajaa SAMA K. Pajaɖɔ
| 90 84 70 07
|-
! [[Laaza]]
| Ɖajaa AZUMAƉƆ Cuwa
| 90 31 48 07
|-
! [[Lamaa]]
| Ɖajaa MINZA B. Yomaa
| 90 20 90 69
|-
! [[Landaa]]
| Ɖajaa SƆŊGAYƖ Palakiyem
| 90 73 65 81
|-
! [[Piya]]
| Ɖoɖoo KPIKI Esɔham
| 90 04 89 62
|-
! [[Pɔɔʋ]]
| Ɖajaa TUKA Kpacaa
| 90 23 56 75
|-
! [[Saɖaɣkawa]]
| Ɖajaa KUƉUMTA Kpasi
| -
|-
! [[Somdinaa]]
| Ɖajaa AWULI Calɩmdabalʋ
| -
|-
! [[Yaɣdɛ]]
| Ɖajaa TELUU Sama
| 90 98 74 43
|-
[[Category:!Main category]]
[[Category:Kabɩyɛ ɛsakuliye]]
r6e88zcduz235n0cokfchp6jw431ml5
Wiyaʋ Louis 14
0
1287
14376
9718
2019-09-06T14:37:49Z
SFLord
142
Added picture, Occupation, Country of Residence and dates and places of birth and death.
14376
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Wiyaʋ Louis 14
|image = Louis XIV, King of France, after Lefebvre - Les collections du château de Versailles.jpg
|px = 190
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = [[Fransɩɩ (France)|Fransɩɩ]]
|Ɛ-tʋmɩyɛ = Wiyaʋ
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = Château de Saint-Germain-en-Laye, Saint-Germain-en-Laye, [[Fransɩɩ (France)|Fransɩɩ]]
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = [[Salaŋ fenaɣ]] 5 wiye, pɩnaɣ 1638
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ = Palace of Versailles, Versailles, [[Fransɩɩ (France)|Fransɩɩ]]
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ = [[Salaŋ fenaɣ]] 1 wiye, pɩnaɣ 1715
|E-nesi ñɩɣʋ =
}}[[File:Louis-xiv-lebrunl.jpg|thumb|Louis XIV]]
Louis XIV kɛ [[Fransɩɩ]] tʊ. Palʊlɩ-ɩ Fransɩɩ ɛjaɖɛ taa kɛ ɛjaɖɛ kewiyaɣ ɖaɣ nakʊ ñɩŋgaɣ taa kɛ Saint-Germain-en-Laye kɛ evemiye kagbanzɩ ŋgʊ wiye [[salaŋ fenaɣ]] taa kɛ pɩnaɣ 1638. Nɛ ɛsɩ kɔɔnɔɔ evemiye wiye salaŋ fenaɣ taa kɛ pɩnaɣ 1715 kɛ Versailles kɛ Fransɩɩ peeɖe. Ɛɛ-kɛ Fransɩɩ nɛ Navarre pɛdɛ wiyau sɔsɔ. Pɩgbaʊ nɛ evemiye hiu nɛ naanaza [[agoza fenaɣ]] taa pɩnaɣ 1643 yɔ, Louis XIV ka-kɛnaɣ Fransɩɩ nɛ Navarre paa-ɛjɛɛ kewiyaɣ ɖiuu pɩkɔ pɩtalɩ ɛsɩm wiye kɛ kɔɔnɔɔ evemiye wiye [[salaŋ fenaɣ]] taa kɛ pɩnaɣ 1715.
Ɛ-caa kɛ payaɣ se Louis XIII nɛ ɛ-ɖoo kɛlɛ Anne d'Autriche. Ɛwɛnaɣ halaa naalɛ nɛ piya loɖo. Ɛ-caa sɩm wayɩ lɛ, ɛ-pɩɣa Né Louis weyi ɛtasaɣ sɛʊ hɩɖɛ se Dieudonné, kʊɖʊm ɛnʊ lɛ Louis XIV, kpaɣ kewiyaɣ kpelaɣ. Fenasɩ pasɩ wayi lɛ, pɩcɔ ɛlakaɣ ɛtɛ pɩnzɩ kagbanzɩ yɔɔ tɔsʊʊ lɛ, ɛ-kakɛ pɩnzɩ hiŋ loɖo nɛ naanaza tʊ tʊ kɛʊ wiyau kɛ Fransɩɩ ɛjaɖɛ kewiyaɣ kpelaɣ yɔ, nɛ hiŋ naanaza nɛ naanaza wiyau kɛ Navarrɛ ɛjaɖɛ taa. Ɛkɛ ɖɔɖɔ wiyau naadozo tʊ kɛ Bourbons waɣ hɔlʊ taa kɛ Fransɩɩ ɛjaɖɛ taa. Louis XIV caɣ kewitu pɩnzɩ hiŋ lʊbɛ nɛ naalɛ nɛ fenasɩ naadozo nɛ avema hiu nɛ lutozo. Ɛ-kewitu tʊ Fransɩɩ ɛjaɖɛ taa, kɛ pɩyʊ kem kɛ ɖeɖe tɔm hɔlʊ taa kɛ anasaayɩwaa tɛ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Ɛyaa sɔsaa]]
[[Category:Abalaa sɔsaa]]
[[Category:Fransɩɩ]]
[[Category:Politiki laɖaa]]
8ukopqzs1l4woqo9m99yjeqlyklhlpv
Wk/wkp/Ɖaakuɖe pom bo
0
1288
6288
6287
2017-06-24T00:09:22Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
6288
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Ɖaakuɖe pombo]]
qtdfyzun2mcohe76p0tbxw7d8jkqnte
Wolfgang Amadeus Mozart
0
1289
14566
14237
2020-04-02T17:02:21Z
SFLord
142
Added name, portrait, country of residence, occupation, dates and places of birth and death and signature.
14566
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Wolfgang Amadeus Mozart
|image = Wolfgang-amadeus-mozart 1.jpg
|px = 190
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = [[Otirisi (Autriche)|Otirisi]]
|Ɛ-tʋmɩyɛ = soo maɖʋ sɔɔ
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = Salzburg, [[Otirisi (Autriche)|Otirisi]]
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = [[Kɔlaɣ fenaɣ]] 27 wiye, pɩnaɣ 1756
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ = [[Fɩyɛɛnɩ (Vienne)|Fɩyɛɛnɩ]], [[Otirisi (Autriche)|Otirisi]]
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ = [[Saŋayɩŋ fenaɣ]] 5 wiye, pɩnaɣ 1791
|E-nesi ñɩɣʋ = Wolfgang Amadeus Mozart Signature.svg
}}[[File:Wolfgang Amadeus Mozart.png|thumb|Wolfgang Amadeus Mozart]]
Wolfgang Amadeus Mozart kɛ [[Caama (Allemagne)|Caama]] ɛjaɖɛ tɛtʋ taa abalʋ nɔɔyʋ. Ɛkɛ soo lɩzɩyʋ nɛ wendu lubuyu sɔsɔ. Eteu nɛ ɛmakɩ nɛ pʋɖʋ pɩ-taa camɩyɛ. Palʋla-ɩ egeetiye nɖɩ payaɣ-ɖɩ size Salzbourg yɔ ɖɩ-taa. Egeetiye nɖɩ, ɖɩkɛ ɛjaɖɛ wiyau pɩyalʋ waɖɛ yaa ɖoŋ lone ɖomuu tʋ lone kiɖeɖeye (Saint-Empire romain germanique).
[[File:Wolfgang-amadeus-mozart 2.jpg|thumb|Wolfgang-amadeus-mozart 2]]
Ɛ-lʋlʋkʋ alɩwaatʋ kaakɛ efemiye hiŋ naalɛ nɛ lʋbɛ (27) n̄ɩŋʋ wiye kɛ [[kɔlaɣ fenaɣ]] taa pɩnaɣ 1756 taa. Ɛsɩba egeetiye nɖɩ payaɣ-ɖɩ size [[Fɩyɛɛnɩ (Vienne)|Fɩyɛɛnɩ]] yɔ ɖɩ-taa kɛ efemiye kagbanzɩ (5) n̄ɩŋʋ wiye [[saŋayɩŋ fenaɣ]] taa kɛ pɩnaɣ 1791 taa.
[[File:K626_Requiem_Mozart.jpg|thumb|Requiem de Mozart]]
Ɛwɛna pɩnzɩ hiŋ naadozo nɛ kagbanzɩ yaa niidozo nɛ kagbanzɩ lɛ ɛsɩba. Ɛka laba tʋmɩyɛ siŋŋ nɛ pɩcɔ ɛsɩkɩ. Eyeba keveŋga nɛ maɣzɩm sɔsɔm ɛsɩm wayɩ. Ɛtʋma ɛzɩ 626 wɛ tɛlɛŋga yaa ɖaɖɛ taa kɛ pɩlʋʋ ŋgʋ payaɣ-kʋ size Köchel yɔ kɩ-taa. Ɛtʋma kpeekpe taa payɩ lɛ, ɖɩna se, eluba wendu ɛtɛ ɛlɩzɩ soo ɖɔɖɔ nɛɛtɛ alɩwaatʋ wɛɛ taa.
[[File:Wolfgang Amadeus Mozart - Symphony 40 g-moll - 1. Molto allegro.ogg|thumb|Wolfgang Amadeus Mozart - Symphony 40 g-moll - 1. Molto allegro]]
Ɛ-wɛɛ taa aseɣɖe lɩzɩyaa lɩza nɛ pawɩlɩ size, ɛkɛkɛ [[piyaanoo]] maɖʋ, ɛtɛ ɛkɛ ɖɔɖɔ keɖeɣya tʋmɩyɛ laɖʋ weyi pɩhayɩ yɔ, ɛkɛ siŋŋ ɖɔɖɔ fiolɔ (violon) maɖʋ. Ɖɩsɩma camɩyɛ mbʋ size, ɛtasa nesi ɖʋ siŋŋ kɛ kɔnserto, nɛ pɩtasɩna weŋgalaɣ loyisi sɩnɛ yɔ (symphonie nɛ sonate) pa-taa.
[[File:Marriage_of_Figaro2.ogg|thumb|Overture to Marriage of Figaro]]
[[Category:!Main category]]
[[Category:Abalaa sɔsaa]]
[[Category:Ɛyaa sɔsaa]]
[[Category:Minziiki laɖaa]]
[[Category:Yendu lubiyaa]]
[[Category:Otirisi]]
2co80m3aus7bdybehra002egms7hqpo
Sɛmɩŋ
0
1290
12356
9551
2018-04-15T07:56:57Z
Gnangbade
58
liens
12356
wikitext
text/x-wiki
Sɛmɩŋ kɛna tomnaɣ wɛɖʊʊ nakʊyʊ nɛ kɩwɛ kɛsɛmɩŋ wɛ caʊʊ nɛ kɛnaɣ poliŋ sɩŋŋŋ. Sɛmɩŋ wɛ tomnasɩ nzɩ sɩwɛ cɩŋ cɩŋwɛɖʊʊ yɔ. Yee pesida kʊlʊmŋ tomnaɣ nɛ kɩsɛmɩŋ ñɩŋga ɖoli kʊɖʊym kɔyɔ, tomnaɣ wɛɖʊ ŋgʊ pɩpɩsɩɣ yɔ kɩwɛʊ caʊʊʊ yaa ɛzɩ hʊlʊʊ tɩyɛ yɔ. Sɛmɩŋ wɛɖʊ nɛ tɩŋ hatʊ wɛɖʊ poposina ɖama sɩŋŋŋ.
Pɩsa nɛ tomnasɩ sɛmɩŋ yaa tomnasɩ wɛɛ ndɩ ndɩ pɩɖɔɔ lɛ, pesidiɣ sɛmɩŋ maɣmaɣ nɛ ɛzɩ [[Tɩŋ hatʊ tomnaɣ|tɩŋ hatʊ sɛmɩŋ]] nɛ [[Yuulee cɛzʊ sɛmɩŋ|yuulee sɛmɩŋ]] ɖoli kʊɖʊm. Yee pesida tɔlɩm nabʊyʊ nɛ sɛmɩŋ maɣmaɣ ɖɔɖɔ kɔyɔ sɛmɩŋ ɛnʊ ɛlɛɣzɩɣ ɖɔɖɔ nɛ ɛkpaɣ tomnaɣ ŋga yɔ, kɛwɛʊ maɖʊmaɖʊ.
Sɔnzɩ hɔɔlɩŋ nɩyɛ taa lɛ, tomnasɩ tɔlɩm kpɛnda naatozo ɖeke nɛ ɩnɩɩyɔ: piyiŋ tomnaɣ nɛ ɛ-taa kɔyɔ [[Kɩkpɛɛdɩm|kɩkpɛdɩm]], hɔlɩmɩŋ tomnaɣ nɛ ɛlɛ taa kɔyɔ kʊlʊmɩŋ layɩlayɩ tomnaɣ nɛ naputozo taa lɛ, maɖʊmaɖʊ tomnaɣ nɛ panaɣ ɛ-taa kɛ kɩsɛɛmɩm cɩŋcɩŋ. Tomnasɩ sɛmŋ ɩnʊ ɩtɩŋga ɩkpɛnda lʊbɛ nɛ pekpeɣla-ɩ kɔyɔ ɩwɛ mbʊ payaɣ se kaayʊʊ yɔ kɩ-taa.
<gallery widths="150px" heights="150px" align="center">
File:Echinodorus aflame redleaf closeup.jpg|thumb|Echinodorus aflame redleaf closeup
File:20140702-0117 Angel Stadium.JPG|thumb|20140702-0117 Angel Stadium
File:Elektrischer zweischeibenstreuer zs200m2 2.jpg|thumb|Elektrischer zweischeibenstreuer zs200m2 2
File:Kehole Red.jpg|thumb|Kehole Red
File:Kadmiumrot.JPG|thumb|Kadmiumrot
File:Velas en una iglesia.JPG|thumb|Velas en una iglesia
</gallery>
[[Category:!Main category]]
[[Category:Tɔlɩm]]
ium6g92ua947r1xvnrasyccftx30xli
Kɩbɩnjaazɩ Room
0
1291
11390
11389
2018-02-13T21:42:31Z
Gnangbade
58
oiens fotos
11390
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Amphitheater_of_Nîmes.jpg|vignette|Amphitheater of Nîmes]]
Kɩbɩnjaazɩ Room kɛ ɖɔɖɔ [[Room]] tɛtʊ sɔsɔtʊ nɛ ɛjaɖɛ maɣmaɣ kɛ kɩbɩnjaazɩ alɩwaatʊ taa. Paapɩzɩ patʊɣʊ kɩbɩnjaazɩ Room lɩmaɣzɩyɛ nɛ [[Latɛŋ kʊnʊŋ|latɛŋ]] ɛsakuliye. Ɛyaa agbeela a-naa kpaɣɖʊ 8 alɩwaatʊ pʊcɔ palʊlɩ Yeesu Chrɩstʊ yeba nɛ kɩwa hɛkʊ taa ɛwadɩyɛ ɛjaɖɛ nɛ [[Eerɔpʋ tɛtʋ wandamm|Erɔpʊ]] Wɩsɩ Ɖɩɖʊyɛ taa ɛjaɖɛ kpaɣna kajalaɣ kpaɣɖʊ ŋkɔɔ ntalɩ kpaɣɖʊ kɩgbaanzɩ pɩlɩna sɔjɔnaa yoŋ wabɩtʊ nɛ kokasɩ taa takayasɩ tɛ kɩpaɣlaa tɛ ɖama kpɛndʊʊ.
[[Fichier:Bust_in_white_marble_of_Antinous_Wellcome_M0015426.jpg|vignette|Bust in white marble of Antinous Wellcome M0015426]]
[[Fichier:Arch_of_Septimius_Severus,_Forum_Romanum.jpg|vignette|Arch of Septimius Severus, Forum Romanum]]
Kɩ-tɛ wabɩtʊ yeba kɩbɩnjaazɩ wondu yuŋ ndʊ nɛ matʊ tɛ aseɣɖe tɔm sakɩyɛ. Kɩlɛza kpɛlɩ wɩsɩ taa ɛsakuliye wɛtʊ nɛ pɩcaɣ mbʊ tam. Kpaɣnɛ ɖooo kpaɖɩŋ ɛnʊ ɛ-tɛ alɩwaatʊ, Room ɛsakuliye lɩ wiyaʊ kʊyʊm kewiyaɣ nesi tɛ nɛ pɩpɩsɩ ɛjaɖɛ ɛyaa kpeekpe tɛ kewiyaɣ nɛ pɩtalɩna ajɛyɛ pajaɣ mɔyɔɔ ñʊʊ tʊ kʊyʊm kewiitu.
Ajɛyɛ pacaɣ ma-ñʊʊ yɔɔ ana ɖɩyaɣ se Ampiiri tɛ kiɖe ɖʊʊ pɩtɩŋna Auguste kɛna alɩwaatʊ kɩfatʊ ndʊ Room yoŋ wabɩtʊ talɩ ɛjaɖɛ kamaɣ yɔ ndʊ ɖɩɩsɩma ɖooo canaʊ yɔ nɛ ɖenɖe [[Krɛkɩ kɩbɩnʊʊ kʊnʊŋ|Krɛkɩ]] tɛ ɛsakuliye caɣ Roma ɛsakuliye yɔɔ hɔɔlʊʊ yɔɔ yɔ, ɖɩ-tɛ ɖoŋ kpaɣ alɩwaatʊ pɩɖalɩɣ pɩtalɩ ajɛyɛ lɛnaa wena pamʊ a-tɛtʊ yɔ. Kpaɣna kpaɣɖʊ 3 alɩwaatʊ ɛyaa mɛɛsa tokuli waa nabɛyɛ sʊʊ tuda nɛ hɔzɩŋ Room ɛjaɖɛ taa.
Ɛyaa mba palɩna Erɔpʊ nɛ Hayi kiŋ ajɛyɛ taa nɛ [[Aazii tɛtʋ wandamm|Azii]] ɛjaɖɛ taa. Pɩsa nɛ palʊbɩna-wɛ lɛ, pɩkɛ-wɛ kɩjɛyʊʊ se patʊlɩ kaɖɩsɩ tʊma ɖɩlaɖɛ nɛ sɔɔja naa tʊma, mbʊ pɩtapɩzɩɣ pɩɖaŋ kpaɣɖʊ 4 alɩwaatʊ tɛ ñɩlɩ ñɩlɩ lɛɛzɩtʊ ɖɔɖɔ ɛzɩ paɖʊʊ Ɛsɔ tɔm nɛ pɩpɩsɩ ɛjaɖɛ tɛ kewiyaɣ Ɛsɔ sɛtʊ. Pɩkpana Wɩsɩ Ɖɩlɩyɛ ɛjaɖɛ nɛ Wɩsɩ Ɖɩɖʊyɛ ɛjaɖɛ tɛ tɛyʊʊ pɩnaɣ 395 alɩwaatʊ kodudaɣ yon nɩɩyɛ ɖɩzaɣ Wɩsɩ Ɖɩɖʊyɛ tɛ Ampiiri naa pɩnaɣ 476 alɩwaatʊ taa.
Ɛjaɖɛ ɖɩm pɩlɩna ɛzɩma laŋhɛzɩyɛ fɛyi ɛjaɖɛ taa ɛyaa hɛkʊ taa mbʊ lɛ, Ampiiri wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ hɔɔlʊʊ ŋgʊ kɩ-taa wɛ Hispanie nɛ Gaule nɛ Bretagne nɛ Afrika na Hayi kiŋ nɛ [[Itaalii|Itaali]] yɔ, pɛtɛyɩ ɖama nɛ paa ɛjaɖɛ ndɩ lɛ, ɖɩwɛɛ ɖɩ-tɩyɔɔ kɛ kpaɣɖʊ 5 tɛmtʊ alɩwaatʊ taa. Ampiiri wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa hɔɔlʊʊ kpaɣna Constantinople nɛ ntalɩ [[Krɛsɩ]] nɛ Anatolie nɛ [[Siirii|Siiri]] nɛ [[Egipiti]] paawɛ kʊñɔŋ ŋgʊ kɩ-taa.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Caanaʋ tɔm]]
[[Category:Eerɔpʋ]]
ej1bf18364nrlyxkd3ub9xetrzdan0i
Wɩsɩ
0
1292
18553
15999
2025-10-10T12:22:38Z
Ziv
5363
([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Actual Sunset.jpg]] → [[File:Actual sunset in Joshua Tree California, USA.jpg]] [[c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] · More precise
18553
wikitext
text/x-wiki
[[File:Izgrew.jpg|thumb|Wɩsɩ]]
'''Wɩsɩ''' (kɩɖaʊ: [[File:Sun symbol (fixed width).svg|16px|☉]], payaɣ-sɩ 'sol' nɛ [[Latɛŋ kʊnʊŋ|Latɛŋ]] taa, nɛ 'Heλιος' (Helios) [[Krɛsɩ kɩbɩnʊʊ kʊnʊŋ|Krɛkɩ]] taa) kɛ mbʋ mbʋ pʋcɔ ɛsɔmɩnʋʋ nɛ pɩta yɔ, pɩ-tɩɩŋa. Wɩsɩ kɛ mbʋ mbʋ pʋcɔɔ pɩta ḿbʋ yɔ, pɩ-taa kaabʋwaɣ. Sɩ-tɔlɩm wɛ ɛzɩ sʋtʋ lɩm yɔ. Panaɣ mbʋ payaɣ se, [[Hɩdrɔzɛnɩ]] nɛ hélium yɔ sɩ-taa. Si-yuŋ hɔɔlʋʋ taa lɛ, Hɩdrɔzɛnɩ kpaɣ 74% yaa 92,1% sɩ-maɣzʋʋ hɔɔlʋʋ taa. Hélium n̄akpaɣ 24% si-huŋ hɔɔlʋʋ taa yaa 7,8% sɩ-maɣzʋʋ hɔɔlʋʋ taa<ref>https://www-n.oca.eu/vigouroux/chp1/chp112.html</ref>. [[Tɛtʋ]] nɛ ɛsɔmɩnʋʋ tɛɛ pʋdʋnaa lɛlaa lʋbɛ pɔcɔʋ-sɩ nɛ pataŋ. Pʋtʋnaa cikpema nabɛyɛ ɖɔɖɔ kagbaanzɩ nɛ mbʋ payaɣ se, asɩtɛrowidi nɛ kɔmɛɛtɩ waa yɔ sakɩyɛ nɛ mʋzʋʋ nakʋyʋ pɔcɔʋ-sɩ ɖɔɖɔ nɛ patɩŋ. Mbʋ pʋwɛ ɛsɔmɩnʋʋ tɛɛ payɩ yɔ, pɩ-taa lɛ, wɩsɩ kpaɣ si-ɖeke 99,86% pu-huŋ hɔɔlʋʋ taa nɛ mbʋ pɩkazaa yɔ, pɛtɛyɩ pu-yuŋ tam naadozo taa yɔ, pʋdʋ weyi payaɣ se, [[Siipitɛɛrɩ (Jupitère)|Siipitɛɛrɩ]] yɔ, ɛ́lɛ n̄akpakɩɣ pɩkɩlɩ hɔɔlɩŋ naalɛ.
Wɩsɩ n̄akɩ nɛ ɖoŋ weyi sɩhaɣ yɔ, ɛnʋ yekina nɛ ɛyʋ caɣ wezuu [[Tɛtʋ]] yɔɔ cɩnɛ. Ɛlɛ, mʋntʋsʋʋ tɛ ɖoŋ nɛ soŋaɣ n̄ɩŋ peyekina nɛ lɩm wɛɣ nɛ tɩŋ lʋlʋʋ pe. Mbʋ payaɣ se, UV solaire yɔ, yee lɩm mbʋ pikpeŋ lɔɔŋ taa yem yaa pɩcakɩ habɩŋ taa yɔ, pɩtakɩlɩ cʋʋʋ yɔ, ḿbʋ kʋʋna kʋdɔmɩŋ pe pɩ-taa. Tɩŋ ndɩ ndɩ nɛ n̄ɩtʋ ndɩ ndɩ sakɩyɛ patɩŋɩɣna ɛzɩma mbʋ [[Fenaɣ]] yaa lɩm peyeki nɛ mʋntʋsʋʋ ŋgʋ wɩsɩ haɣ yɔ kɩlɛɣzɩɣ yɔ pʋ-yɔɔ nɛ papaɣlɩɣ.
Wɩsɩ n̄akɩ n̄aɣʋ mbʋ yɔ piyekina ɖɔɖɔ nɛ soŋaɣ nɛ niikaɣ pa-alɩwaatʋ wɛɛ ndɩ ndɩ hɔɔlɩŋ ndɩ ndɩ taa. Toovenim lɛ, n̄alɩmɩyɛ nɖɩ ɖɩn̄andɩɣ [[Tɛtʋ]] yɔɔ yɔ, ɖi-miŋ 99,97% yaa 99,98% lɩɣna wɩsɩ cɔlɔ. Ɖɔɖɔ ɛzɩ wondu lɛɛtʋ tɩŋa yɔ, ḿbʋ ɖɔɖɔ n̄alɩmɩyɛ ɖoŋ ɛnɩ ɛlɩɣ ɛsɔmɩnʋʋ tɛɛ miŋ kɩsɛmɩŋ weyi paanaɣ-ɩ yɔ ɛ-tɩyɛ. Pʋ-yɔɔ Tɛtʋ wɛ ti-ɖeɖe ɖiɣɖiɣ.
Wɩsɩ kɛ mbʋ pʋwɛ tɩɩnzɩ hɛkʋ taa payɩ yɔ pɩ-taa lɛɛbʋ. [[Tɩɩŋa|Tɩɩnzɩ]] ńzɩ sɩkpɛndɩ ɛzɩ kudokiŋ agbaba 234 yɔ. Pɩnaɣ 2009 taa pan̄ɩnaa nɛ pana ḿbʋ: Ɛsɔmɩnʋʋ ŋgʋ kɩwɛ tɩɩnzɩ wayɩ yɔ. Wɩsɩ wɛ mbʋ payaɣ se parallaxe-seconde yɔ pʋ-tam 15 nɛ siposina tɩɩnzɩ ɛzɩ parallaxe-secondes waa 8.500 yɔ (pʋwɛ ɛzɩ mbʋ payaɣ se année-lumière yɔ tam 26.000.
Wɩsɩ posina [[Tɛtʋ]] ɛzɩ kilomɛtanaa 149.597.870 ḿbʋ yɔ <ref>http://jeretiens.net/distance-entre-la-terre-et-le-soleil-149-597-870-km/</ref>. Pʋmʋʋ cɛcɛsɩ 8 nɛ kɛlɛm kɛlɛm waa 19 nɛ pʋcɔ Wɩsɩ tɛ n̄alɩmɩyɛ talɩ Tɛtʋ yɔɔ lɛ.
=Tɔmpiye « wɩsɩ » lɩna le ?=
=Ɖɩ-tɔm=
=Sɩ-wɛtʊ=
=Kɩyakɩŋ sɔsɔŋ=
=Tɔm ndʊ tɩlaba tɩ-tɩ yɔɔ yɔ=
==Ɛzɩma sɩlɩwa yɔ==
==Ɛzɩma sɩlɛɣzɩɣ yɔ==
=Ɛzɩma sɩwɛɛ nɛ ɛzɩma sɩlakɩ tʊmɩyɛ yɔ=
[[File:Solar Eruption.jpg|thumb|Solar Eruption]]
==Si-tomiye==
==Ɖenɖe sɩ-mʊntʊzʊŋ lɩɣna yɔ==
==Ɖenɖe si-miŋ lɩɣna yɔ==
==Ɖenɖe sɩ-mʊntʊsʊŋ ̃nɔʊ yɔ==
==Mbʊ pʊcɔ-sɩ nɛ pɩta yɔ==
===Mbʊ pɩma sɛndʊ mbʊ pʊcɔ-sɩ nɛ pɩta yɔ pʊ-yɔɔ yɔ===
===Sɩ-walanzɩ===
===Mbʊ payaɣ se eliyɔsɩfɛɛrɩ (héliosphère) yɔ===
=Sɩ-tʊmɩyɛ=
==Sɩ-hɔɔlʊʊ ŋgʊ kɩ-taa nɛ mbʊ payaɣ se ɛɛmaɣ yɔ==
==Sɩ-asuluma ndɩ ndɩ==
==Sɩlɩɣ lɩʊ mbʊ yɔ==
==Tɛtʊ yeki nɛ sɩ-tʊmɩyɛ lɛɣzʊʊ lɛɣzʊʊ mbʊ yɔ==
=Sɩ-wɛtʊ=
=Sɩ nɛ ɛyʊ=
[[File:Actual sunset in Joshua Tree California, USA.jpg|thumb|Wɩsɩ ɖɩɖʋyɛ]]
==Pɔcɔna-sɩ nɛ pamaɣzɩ sɩ-yɔɔ ndʊ yɔ pʊ-tɔm==
===Mba pasɩma camɩyɛ sɩ-tɔm yɔ===
==Ɛyʊ cɔŋna-sɩ nɛ mbʊ pɩtalɩɣ ɛ-ɛza yɔ==
===Pɔcɔŋnaʊ-sɩ nɛ ɛza pe yem yɔ===
===Paɖʊʊ ɛzañɩnɩŋ nɩɩyɛ nɛ pʊcɔ pɔcɔŋna-sɩ yɔ===
===Aliki-Ɛsɔ waa===
[[File:Solar eclipse 2010-01-15 05.41 UT.jpg|thumb|Aliki Ɛsɔ 2010-01-15 05.41 UT]]
===Sɩ-ɖɩlɩyɛ nɛ sɩ-ɖɩɖʊyɛ===
=Tɔm ndʊ poluba sɩ-yɔɔ yɔ=
=Takayɩhayʊʊ tɛɛ tɔm nɛ ɖenɖe panaɣ-tʊ yɔ=
==Takayɩhayʊʊ tɛɛ tɔm==
==Ɖenɖe panaɣ-tʊ yɔ==
=Ɩcɔna ɖɔɖɔ=
==Tɔm lɛɛtʊ==
==Awayɩ kpasɩ[[Special:Contributions/41.207.160.90|41.207.160.90]] 09:27, 16 February 2016 (UTC)==
[[Category:!Main category]]
[[Category:Wɩsɩ cejewiye]]
[[Category:Tɩnzɩ lɛɣtʋ]]
qdnla9bxfk2thegypsq6r7bwazh1t5p
Wɩsɩ cejewiye
0
1293
18094
16256
2024-05-27T21:13:01Z
Kwamikagami
1467
/* {{Planɛɛtɩ waa|Q206717|link=-}} */
18094
wikitext
text/x-wiki
[[file:Solar System true color.jpg|upright=1.5|thumb|Wɩsɩ cejewiye]]
[[File:Solar system.jpg|thumb|Planɛɛtɩ]]
Wɩsɩ cejewiye kɛ ɖe-kedeŋa kanɛ kɛ-tɛ sisitɛɛmɩ, pʊ-tɔbʊʊ se mbʊ pʊcɔ wɩsɩ kpɛɛɛ nɛ pɩta yɔ. Yee mbʊ ɖɩnaɣ se wɩsɩ wɛ kedeŋa hɛkʊ taa ɖeyi ɖeyi. Tɛtʊ posina [[wɩsɩ]] posinaʊ mbʊ yɔ piyekina nɛ ɛyʊ pɩzɩɣ ɛcakɩ wezuu. Tɩtakɩlɩ ñɔtɩnaʊ [[wɩsɩ]] kpam. Tɩɩkɩlɩ ñɔtɩnaʊ [[wɩsɩ]] yɔ, ɛyʊ kañaɣ mulu mulu. Tɩtakɩlɩ posinaʊ [[wɩsɩ]] ɖɔɖɔ. Tɩɩkɩlɩ posinaʊ ɖɔɖɔ [[wɩsɩ]] yɔ, ɛyʊ kapɩsɩ ɖompiye. Mbʊ pɩkpɛndɩ kpɛm nɛ payaɣ se wɩsɩ cejewiye yɔ, mbʊʊ yɔ : tɩnzɩ nɛ [[wɩsɩ]] nzɩ sɩ-maɣmaɣ nɛ ɛsɔdaa wondu lɛɛtʊ ndɩ ndɩ. Tɩnzɩ nɛ ɛsɔdaa wondu lɛɛtʊ ndɩ ndɩ ndʊ, tɩcɔʊ [[wɩsɩ]] nɛ tɩtaŋ. Planɛɛtɩ waa lutuzo cɔʊna [[wɩsɩ]] nɛ pataŋ. Mbʊ payaɣ se sateliiti waa yɔ, papa ñɛkpɛndɩ mɩnʊʊ nɛ nɩɩnʊwa nɛ nɛɛlɛ nɛ kakgaanzɩ (175). Sateliiti waa mba payaɣ se «lunnes» waa. Planɛɛtɩ waa cikpema ñɛkpɛndɩ kagbaanzɩ (5). Mbʊ payaɣ se astroyiidi waa yɔ, papa talɩ miiliyaarɩ waa ndɩ ndɩ. Planɛɛtɩ waa cikpema lɛlaa ñɛwɛɛ ɖɔɖɔ. Mbʊ payaɣ se komɛɛtɩ (comètes) waa yɔ, papa ñɛwɛɛ ɖɔɖɔ. Planɛɛtɩ waa hɛkɩŋ taa mʊzʊʊ ñɛwɛɛ ɖɔɖɔ. Wɩsɩ cejewiye wɛ mbʊ payaɣ se [[Fʊwa lakɩtee]] yɔ pɩ-taa. Wɩsɩ cejewiye posina [[Fʊwa lakɩtee]] ɛzɩ 8kpc yɔ mbʊ yɔ.
Mbʊ pɩkpɛndaa nɛ payaɣ se wɩsɩ cejewiye yɔ, mbʊʊ yɔ : [[wɩsɩ]] nzɩ sɩ-maɣmaɣ nɛ planɛɛtɩ teliiriki (planètes telluriques) waa. Papa kpɛndɩ naanza. Mbʊ payaɣ se astroyiidi waa yɔ papa ñɛwɛɛ ɖɔɖɔ. Wondu cikpetu ndʊ tɩkɛ kaaŋ yɔ, ndʊ kpɛndɩna nɛ payaɣ se astroyiidi waa. Tɩwɛ ɛzɩ tambaɖɛ yɔ. Planɛɛtɩ waa sɔsaa ñɛwɛɛ ɖɔɖɔ. Papa ñɛkpɛndɩ kagbaanzɩ. Pa-taa lɛ, naalɛ taa wɛ kaazɩ (gaz) nɛ naalɛ lɛlaa taa ñɛwɛɛ klaasɩ (glaces). Tambaɖɛ lɛɛɖɛ ñɛwɛɛ. Ɖɩɖɩ payaɣ se «Kuiper tambaɖɛ». Wondu ndɩ ndɩ ndʊ tɩ-taa wɛ klaasɩ (glaces) yɔ, ndʊ ñɛwɛna tambaɖɛ nɖɩ ɖɩɖɩ taa. Heelim sɔsɔm naalɛ makɩ. Payaɣ lɛɛbʊ se faaɣ sɔɔlɛɛrɩ (vents solaires) nɛ lɛɛbʊ se faaɣ kalakɩtiiki (Vents galactiques). Heelim naalɛ mbʊ, pɩmakɩ nɛ pɩsɩɩnɩ ɖenɖe yɔ payaɣ se heeliyopoosi. Heelim mbʊ pʊ-ñʊʊ yɔɔ lɛ, ɖɩnaɣ mɩndʊ ndʊ payaɣ se Oorɩtɩ mɩndʊ (nuage d’Oort) yɔ. Wɩsɩ cejewiye posini wɩsɩ ɛzɩ mbʊ payaɣ se anee-liimiyɛɛrɩ (année-lumière) yɔ kʊɖʊmaɣ (1) yaa naalɛ (2) mbʊ yɔ.
Planɛɛtɩ waa mba pɔcɔʊ wɩsɩ cejewiye nɛ pataŋ yɔ, mbaa yɔ. Ɖɩpɩlɩɣ-wɛ, kpaɣna planɛɛtɩ ŋgʊ kɩkɩla ñɔtɩnaʊ wɩsɩ cejewiye yɔ nɛ puwolo pɩsɩɩna ŋgʊ kɩkɩla posinaʊ wɩsɩ cejewiye nɖɩ yɔ. Planɛɛtɩ waa mba, mbaa yɔ :
* [[Mɛɛrkiiri (Mercure)|Mɛɛrɩkiiri]]
* [[Feniisɩ (Vénus)|Feeniisi]]
* [[Tɛtʋ]]
* [[Maarɩsɩ (Mars)|Maarɩsɩ]]
* [[Siipitɛɛrɩ (Jupitère)|Siipitɛɛrɩ]]
* [[Satirini (Saturne)|Satirini]]
* [[Iiranisi (Uranus)|Iiranisi]]
* [[Nɛptiini (Neptune)|Nɛpɩtirini]]
Planɛɛtɩ waa wɛna mbʊ payaɣ se sateliiti waa yɔ, [[Mɛɛrkiiri (Mercure)|Mɛɛrɩkiiri]] nɛ [[Feniisɩ (Vénus)|Feeniisi]] pɛfɛyɩna. Sateliiti waa mba pɔcɔʊ ɛsɔdaa nɛ pataŋ. Mbʊ payaɣ se mʊzʊʊ aanoo waa sisitɛɛmɩ (système d’anneaux de poussière) yɔ pa nɛ wondu cikpetu lɛɛtʊ ndɩ ndɩ pɔcɔ planɛɛtɩ waa naanza nabɛyɛ nɛ pata. [[Room]] caanaʊ tɔm ñakpaɣ [[Tɛtʋ|Tɛtʊ]] se tiɖeke lɛ planɛɛtɩ. Pakpaɣ planɛɛtɩ waa lɛlaa nɛ payaa se ɛsɔnaa abalɩñɩma nɛ halɩñɩma cikpema nabɛyɛ.
Planɛɛtɩ waa cikpema kagbaanzɩ nabɛyɛ wɛɛ. Pakpaɣ-wɛ ɖɔɖɔ se pɛkɛ ɛsɔnaa cikpema nabɛyɛ. Planɛɛtɩ waa mba, mbaa yɔ : Serɛɛsɩ (Cérès) nɛ Pliitɔɔ (Pluton) nɛ Eriisi (Eris) nɛ Makemakee (Makémaké) nɛ Homeyaa (Hauméa). Planɛɛtɩ waa cikpema panɛ pa-taa lɛ, Erisi kɩlɩna paɣlʊʊ.
==<span style="text-transform:capitalize;">{{Planɛɛtɩ waa|Q206717|link=-}}</span>==
<gallery>
CoronaSolar.png|<div class="center">{{Solar Corona|Q525|link=commons}}</div>
Tránsito de Mercurio - 09.05.2016 (cropped).JPG|<div class="center">{{Mɛɛrkiiri|Q308|link=commons}}</div>
Venus.jpg|<div class="center">{{Feeniisi|Q313|link=commons}}</div>
Nasa blue marble.jpg|<div class="center">{{Tɛtʋ|Q2|link=commons}}</div>
Mars Valles Marineris.jpeg|<div class="center">{{Maarɩsɩ|Q111|link=commons}}</div>
Jupiter gany.jpg|<div class="center">{{Siipitɛɛrɩ|Q319|link=commons}}</div>
Saturn (planet) large.jpg|<div class="center">{{Satirini|Q193|link=commons}}</div>
Uranus.jpg|<div class="center">{{Satirini|Q324|link=commons}}</div>
Neptune Voyager2 color calibrated.png|<div class="center">{{lNɛpɩtirini|Q332|link=commons}}</div>
</gallery>
[[Category:!Main category]]
[[Category:Wɩsɩ cejewiye]]
[[Category:Tɩnzɩ lɛɣtʋ]]
6qi85mar2zi3q8nuib13epbwjliuafq
Wɩsɩ kɔyɛ
0
1294
10099
6326
2017-12-25T11:32:38Z
Gnangbade
58
liens photos
10099
wikitext
text/x-wiki
[[File:Ginger - ഇഞ്ചി 02.JPG|thumb|Ginger - ഇഞ്ചി 02]]
Wɩsɩ kɔyɛ kɛ ñɩɣyʊʊ ŋgʊ kɩlɩna [[Aazii tɛtʋ wandamm]] taa yɔ ki-liɖe kɛ Zingiber nɛ kɩ-tɛ nɛ Zingiberaceae tɩmʊʊ liɖe taa. Palakɩ kililaa nɛ tʊmɩyɛ ɖɩtɩzɩyɛ taa nɛ kabɩyɛ kɔ tʊmɩyɛ ɖɩlaɖɛ taa. Pɩtɛ tɛtɛɛ liɖe ɖɩkɛ sɔzɩŋ pʊyʊʊ weyi paɖʊʊ ɖozi taa ɖɩtɩzɩyɛ taa kɛ Aazii tɛtʋ wandamm taa yɔ kɔzɩ kɔzɩ [[Ɛɛndɩ]] tɔɔnasɩ ɖɩlaɖɛ taa. Palakɩ-ɖɩ nɛ tʊmɩyɛ Wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ kɛ ginger ale ɖɩlaɖɛ nɛ cakam cakam naa ɛzɩ sɔzɩŋ kpɔnɔ. Wɩsɩ kɔyɛ kɛ sɔŋgaɣ ɛjaɖɛ ñɩɣyʊʊ ŋgʊ kɩɖazʊʊ lɔŋ nɛ kʊ-kʊkʊyʊmɩŋ maɣna mɛta naa 0,90 nɛ kɩñɔ liɖe yɔɔ kɛnɛ.
Hatʊ wɛ kpɩzɩŋ nɛ tɩwɛɛ kɩgbɛzɛŋ tɩyɛ nɛ piyuu tɩyɛ, tɩɖalɩɣ nɛ tɩwɛ sɔzɩŋ. Ɖɩ-hɛtʊ hʊlɩma nɛ tɩwɛ sʊtʊ sɛmɩŋ takɩŋ takɩŋ cɩɩɩ ndomaa yɔ. Hatʊ cikpetʊ ndʊ tuhuzuu hoka ŋga kagba nɛ ɛsɔ yɔ tɩwɛ tɩŋ hatʊ kpɛɖɩŋ nɛ sʊtʊ sɛmɩŋ. Ɖɩ-tɛŋ hɛtʊ lɩzʊʊ lɛ, ñʊʊ kobi nakʊyʊʊ lɩʊʊ kɩ-taa nɛ pee kɩkpɛdaa. Pee a-naa awɛ pɔyɩŋ weyi ɛwɩlɩɣ lɛ, ɛyaɣ yɔ ɛ-taa kɛ pɔyaa camɖɩyɛ yɔ. Ɖɩsɔɔlɩ wɩsɩ nɛ niikaɣ tɛtʊ. Ɖɩ-tɛ paɣlʊʊ wɛ lɔŋ lɔŋ nɛ puhukuu sakɩyɛ pɩtɩŋnɛ lilaa tɛ tɛyʊʊ cɔlɔ.
[[File:Ginger farm.jpg|thumb|Ginger farm]]
Ɛyʊ kaatɔkɩ wɩsɩ kɔyɛ ndɩ pɩwɛ ɛzɩ mɩŋ ñakɩŋ yɔ, pɩlɩnɛ shogaol nɛ paradol nɛ zingérone tɛ wɛʊ kɛ wɩsɩ kɔyɛ taa. Gingérol tɛ kpeɣluu kɛ pɩyʊʊ siŋ wɩsɩ kɔyɛ lɛɛŋ ndɛ taa ɛlɛ, ɛwɛ ñɩɩɩ kɛ kɩwɩlɩyɛ taa ɛlɛ, shogaol ñɔsɔzɩ. Wɩsɩ lilaa kɩfanaa (wenaa akɛ lilaa pʊtɔbʊʊ se akɛ tɛtɛɛ lilaa) taa wɛ leleŋ lɩm nɛ mʊtʊ nɛ pɩwɛ leleŋ camɩyɛ.
[[File:Ginger-cross-section.jpg|thumb|Ginger-cross-section]]
[[Sapɔŋ]] ɖɩtɩzɩyɛ taa lɛ, palakɩ tʊmɩyɛ nɛ wɩsɩ kɔyɛ kisidiye kɛ mɔʊ tɛ fɩnɛkɩrɩ nɛ gali padaa. Palakɩ-ɖɩ tʊmɩyɛ se pɛhɛzɩna agɔmaa ɖɩya sɔsɔɔ kɛ sushi nandʊʊ tɔʊ taa. Ɛɛndɩ ɖɩtɩyɛ ɖɩkɛ sɔzɩŋ pɩyʊʊ nɛ paɖʊʊ ɖozi ɛzɩ masala yaa vindalin. Siini ɖɩtɩzɩyɛ taa wɩsɩ kɔyɛ lilaa wazʊʊ se palʊbɩna sɔŋ nɛ mʊzʊŋ weyi ɛkɩlɩɣ ɖoŋ ɛzɩ kpakpasɩ teŋgʊʊ tɛ tɩŋ pee nɛ kelemaa nɛ heŋ (ɛ-nɛ yɔ, ouigour tɛ tɩzʊʊ ɖɔŋ yɔ lɛ, pɛlɛzɩɣ wɩsɩ kɔyɛ nɛ cumin).
[[File:German Ginger wine with stem ginger decoration 2.jpg|thumb|German Ginger wine with stem ginger decoration 2]]
Pɔtɔkɩ wɩsɩ kɔyɛ tɛ hatʊ nɛ ɖɩ-tɛ hosii nzɩ sɩñɔʊ lilaa. Paɖʊʊ tii taa nɛ pɩwɛʊ sɔzɩŋ kɛ [[Suwahilii]] nɛ Corée. Pɔyɔkɩ wɩsɩ kɔyɛ ɖɔɖɔ Afrika nɛ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa ɛzɩ leleŋ lɩm kɩñazɩm (sikiri). Payaɣ-kʊ se gnammankoudji nɛ pamazʊʊ se pɩkɛ sʊlʊm mbʊ piseɣtuu ɛyʊ kʊzʊʊ hɔɔlʊʊ taa yɔ.
Wɩsɩ kɔyɛ tɛ anasaayɩ sʊlʊm (soda ŋgʊ kɩ-taa fɛyɩ sʊlʊm ɖoŋ mbʊ) palaba-pʊ nɛ Jamaique nɛ pasɩm-pʊ nɛ Ɛnglɩsɩ kʊnʊŋ taa se ginger beer. Fransɩɩ ɛjaɖɛ taa, Jarnac taa, Charente kuduyuu tɛɛ palakɩ wɩsɩ kɔyɛ sʊlʊm nabʊyʊʊ nɛ payaɣ-pʊ se Domaine de Canton Ginger Liqueur .
[[Category:!Main category]]
[[Category:Tɔɔnasɩ]]
72pgxl9cjxyphhdb65oa0w43wj8c65m
Wɩsɩ kʋdɔŋ
0
1295
12060
12059
2018-03-15T18:45:15Z
Gnangbade
58
liens
12060
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Paludisme.png|vignette|Paludisme]]
[[Fichier:Anopheles_stephensi.jpeg|vignette|Anopheles stephensi]]
Payaɣ wɩsɩ kʋdɔŋ ɖɔɖɔ se pʋtʋ kʋdɔŋ. Kʋdɔŋ piye nɖɩ ɖɩwɛ ɛzɩ kʋdɔŋ piye nɖɩ payaɣ se plazmodɩyɔm yɔ, nɖɩ haɣna wɩsɩ kʋdɔŋ. Pɔɖʋʋ halɩn̄ɩŋgʋ ŋgʋ payaɣ se anofɛɛlɩ yɔ n̄asɩɣna ɛyʋ nɛ kɩɖɛsɩ-ɩ kʋdɔŋ piye nɖɩ. Alɩwaatʋ ndʋ kɩn̄asɩɣ ɛyʋ weyi wɩsɩ kʋdɔŋ kpa-ɩ yɔ, kɩn̄ɔʋ ɛ-calɩm taa kʋdɔŋ piye nɖɩ nɛ kiwolo kɩn̄asɩ weyi wɩsɩ kʋdɔŋ takpa-ɩ yɔ nɛ kɩɖɛzɩ ɛlɛɛ kʋdɔŋ piye nɖɩ nɛ ɛlɛ tɔlɩ kʋdɔŋ kpaakpaa. Alɩwaatʋ ndʋ wɩsɩ kʋdɔŋ piye sʋʋ ɛyʋ calɩm taa yɔ, ɖɩkʋʋ ɛyʋ calɩm taa tooto pe wena alʋkɩna kʋdɔmɩŋ yɔ.
[[Fichier:Fighting_malaria_(10695084334).jpg|vignette|Fighting malaria (10695084334)]]
Pɩnaɣ [[2013]] taa wɩsɩ kʋdɔŋ kpa ɛyaa miiliyɔɔ waa 207 nɛ pa-taa lɛ, ɛyaa 627 000 hiɣ [[sɩm]]. Yee mbʋ wɩsɩ kʋdɔŋ kɩlɩɣna ɛyaa kʋʋ kedeŋ yɔɔ cɩnɛ. Piya nzɩ sɩtatalɩda pɩnzɩ kagbaanzɩ yɔ nɛ halaa hosi tɩnaa wɩsɩ kʋdɔŋ kɩlɩɣ kʋʋ. Ajɛya wena awɛ [[Sahara Kañɩnbʊsaɣ|Sahara]] nɛ pɩ-tɛɛ [[Afrɩka tɛtʋ wandamm|Afrɩka]] hɔɔlʋʋ taa yɔ, a-ɛyaa mɩnʋʋ yɔɔ lɛ, wɩsɩ kʋdɔŋ kpa ɛyaa 80.
[[Fichier:An_Angolan_women_holds_a_box_of_Coartem,_an_anti-malarial_drug.jpg|vignette|An Angolan women holds a box of Coartem, an anti-malarial drug]]
[[Category:!Main category]]
[[Category:Kʋdʋmɩŋ]]
bhhm8buc93o7pmodbodpt0omp11kam5
Yamusukro
0
1297
16016
14932
2022-05-17T09:27:45Z
CommonsDelinker
130
Removing [[:c:File:Fondation_Félix-Houphouët-Boigny,_Yamoussoukro_(9631009286).jpg|Fondation_Félix-Houphouët-Boigny,_Yamoussoukro_(9631009286).jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Taivo|Taivo]] because: [[:c:COM:DW|Derivative work]] of non
16016
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:2014-04-09_yamoussoukro_vendeuse.jpg|vignette|2014-04-09 yamoussoukro vendeuse]]
Yamusokro kɛŋa Afrika nɛ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa ɛjaɖɛ naɖɩyɛ taa tɛtʊ sɔsɔtʊ natʊyʊ. Ɛjaɖɛ nɖɩ lɛ [[Kootidiivʊwarɩ]]. Ɖooo pɩnaɣ 1983 taa kɛ Yamusokro pɩsa ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-tɛtʊ sɔsɔtʊ. Tɛtʊ tʊnɛ tɩwalanzɩ landammm taa wɛ ɛzɩ ɛkɩtaarɩnaa 350 000 yaa kilomɛtanaa 35 000 nɛ pɩnaɣ 2010 taa pakalɩ kɩgalʊ kɛ peeɖe lɛ, pana ɛyaa 362 000.
Kotidiivuwari ɛjaɖɛ taa lɛ, Yamusokro kɛŋna tɛtʊ kagbanzɩ ñɩndʊ kɛ ɛyaa ɖɖoʊ taa. Pʊtɔbʊ se ndʊ tɩ-taa ɛjaa kɩla ɖɔʊ yɔ, ndʊ lɛ: [[Abɩɩjaŋ]], Puwake, Taalowa nɛ Korogo. Kottidiivuwaari ɛjaɖɛ taa lɛ, tɛtʊ sɔsɔtʊ kpɛnda natʊlɛ: Abɩɩjaŋ tɛtʊ nɛ Yamusokro ñɩndʊ.
Ɖooo lɛ, Abɩɩjnaŋ kaakɛŋna Kotidiivuwaari ɛjaɖɛ taa tɛtʊ sɔsɔtʊ ndʊ tɩɩkɛ politiki tɛtʊ sɔsɔtʊ yɔ. Kpaɣna pɩnaɣ 1983 lɛ, Yamusokro pɩsɩna politiki nɛ komina tʊma sɔsɔna wɛɛ; piyele nɛ Abɩɩjaŋ kɛna ñɛkɛna tɔsʊʊ nɛ ɛsɩndaa wobu tɛtʊ sɔsɔtʊ.
Ɖooo lɛ, tɛtʊ ndʊ payawaɣ sɔnɔ Yamusokro mbʊ yɔ, payawaɣ-tʊ se Ŋgokro. Payaʊ-tʊ hɩɖɛ kɩfaɖɛ ɖɩnɛ yɔ, tetʊ ndʊ payaɣ-tʊ se Pawule yɔ tɩ-tɛ Abiɖe nɖɩ payaɣ-ɖɩ se Yamoussou yɔ, ɛnʊ paɖʊ hɩɖɛ nɛ payaatʊ nɛ ɖɩ-hɩɖɛ; piyele kro tɔbʊʊ nɛ Pawule kʊnʊŋ taa se haɖaa yaa egeetiye.
Tɛtʊ tʊnɛ tɩwɛna Kotidiivuwari ɛjaɖɛ hɛkʊ taa ɖeyi ɖeyi nɛ tɩñɔtɩna ɖenɖe payaɣ se payaɣ se Lɩŋgamʊʊ yɔ. Pɩposina Abɩɩjaŋ tɛtʊ nɛ kilomɛtanaa 248 yɔ. Ɛzɩ ajɛya lɛɛna taa tɛtʊ sɔsɔtʊ ñɩnɩɣ se tɩɖʊ taabalɩyɛ nɛ lɛɛna taa ñɩndʊ se paɖʊ taabalɩyɛ nɛ pala tʊma kʊɖʊma yɔ, Yamusokro tɛtʊ nɛ Fransɩɩ ɛjaɖɛ taa ñɩndʊ ndʊ payaɣ-tʊ se Luzaricɛsɩ yɔ nɛ [[Purkina Fasoo]] ñɩnɖɛ taa ñɩndʊ ndʊ payaɣ se Kʊdʊgʊ yɔ, paɖʊ taabalɩyɛ nɛ palakɩ tʊma kʊɖʊma.
Payaɣ Yamusokro maalika yɔɔ cɔnayʊ se Gnrangbé Kouakou Kouadio nɛ palɩsa-ɩ pɩnaɣ 2012 nɛ pɩnaɣ 2017 taa kɛ ɛkʊyʊ; e-kpelaɣ yɔɔ nɛ pɛlɛɛzɩ kɩfalʊ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Tɛtʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Kootidiivʊwarɩ]]
1etdzqyeev13ozig0jsqyvbj6kiwhku
Yangzi Jiang pɔɔ
0
1298
10189
9522
2017-12-27T16:41:28Z
2.31.105.27
liens
10189
wikitext
text/x-wiki
[[File:Yunnan Terraces.jpg|thumb|Yunnan Terraces]]</nowiki>
Yangzi Jiang (Sinuwa kɛlɛʊ taa lɛ: 扬子江, sɔnzɩ tɛ Sinuwa tɛ lɛ: 揚子江) kɛ pɔɔ ŋga kakɩlɩɣ ɖaɣlʊʊ [[Aazii tɛtʋ wandamm|Aazii]] kedeŋga taa yɔ. Ka-ɖalakɩŋ maɣna ɛzɩ kilomɛta waa 6.380. [[Fransɩɩ|Fransɩ]] ɛjaɖɛ taa lɛ, payaɣ pɔɔ ŋga se tɔlɩm kɩkpɛdɩm pɔɔ yaa Yaŋ-cɛ-Kɩyaŋ yaa Yaŋ-cɛ.
Pɔɔ hoɖe ɛzɩ 30 000 m3/s, kɛ ɖalakɩŋ kɩkɩlɩm taa lɩm pɔɔ natozo ŋga ɛjaɖɛ taa pɔɔsɩ kɩɖalasɩ taa [[Amazonii Pɔɔ|Amazonii]] nɛ [[Niili Pɔɔ|Niili]] pɔɔsɩ wayi. Kalɩna [[Tibɛtii|Tɩbɛtɩ]] nɛ mɛta waa 6621 kɛ Taŋkuula pʊŋ sɔsɔŋ taa ɛjaɖɛ ɛsɩndaa ɖɔmpɛ tɛ nɛ tɛtʊ ndʊ ɖɔmpɛ tiba tɩ-yɔ yɔ.
[[File:YangtzeInThreeGorges.jpg|thumb|Yangtse Pɔɔ]]</nowiki>
Kɛdɛzʊʊ kilomɛta waa 6380 pʊcɔ kɛkpɛndɩ [[Siini]] wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa teŋgʊʊ taa, Saŋkayi nɛ hayi kɩŋ Siini tɛtʊ sɔsɔtʊ. Kɛtɛzʊʊ na kinghai kewiyaɣ tɛtʊ taa nɛ Yunnan nɛ Sichuan nɛ Hubei nɛ Jiangxi nɛ Anhui nɛ Jiangsu nɛ kɛtɛzʊʊ ɖɔɖɔ Chongqing nɛ Nankin nɛ [[Caŋgayɩ|Caŋhayi]] agbeela sɔsɔna tɛtʊ.
[[File:Map of the Yangtze River.gif|thumb|Carte du Yangtze Pɔɔ]]</nowiki>
Kɛ-tɛ kpeem taa lɛ, kamʊʊ pɔɔsɩ kɩkpɛdasɩ mɩnɩŋ lʊbɛ tɛ lɩm nɛ pɩpɩsɩ lɩm kajataɣ kpɛlɛkʊʊ fɛʊʊ kilomɛta waa miiliyɔɔ waa 1,8 kpɛɛ ko. Paa pɩnaɣ ŋga lɛ, kɛwɛna se kapɩyʊʊ lɩm megbaŋ kudoku Siini teŋguu taa nɛ pɩkɔŋna mʊʊzʊŋ sakɩyɛ pɔɔ nɔɔ yɔ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Pɔsɩ]]
[[Category:Aazii]]
[[Category:Siini]]
0dxi651w0fm9367fcxqlntxsjque8kv
Yanzɩ Yaŋ lɩm pɔɔ
0
1299
6350
6349
2017-06-24T00:09:24Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
6350
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Yangzi Jiang pɔɔ]]
6ckhyt2cbntzjs9e81k5vpcpwoxbl3x
Yasʊʊ tʊmɩyɛ (Chirurgie)
0
1300
10077
9984
2017-12-25T08:56:13Z
Gnangbade
58
Photos, liens
10077
wikitext
text/x-wiki
[[File:20091018 노복균 성형 중국이창 수술장면 018.jpg|thumb|20091018 노복균 성형 중국이창 수술장면 018]]
Yasʊʊ tʊmɩyɛ kɛ mʊyɩsʊʊ yaa fɛbɩtʊ tʊmɩyɛ tomnaɣ taa yaa tomnaɣ yɔɔ pɩtɩŋna yasʊʊ nɛ ñɛyɩtʊ pɔ-yɔɔ. Yasʊyʊ kɛ alaafɩya ñɩnɩɣ nɔmɔʊ taa tʊmɩyɛ laɖʊ nɛ ɛsɩma nɛ ɛyasʊʊ ɛyaa (fɛɖʊ keeke nɛ kela tɛ fɛɖʊ nɛ kpɩna tɛ fɛɖʊ). Palaba ɛyʊ yɔɔ tʊmɩyɛ naɖɩyɛ pɩlɩna yasʊʊ yɔ kɔyɔ pɔtɔŋ se palaba-ɩ tʊmɩyɛ.
Tɔmɩŋ ɖɩlɩyɛ kpɛlɛkʊʊ tɛ lɛ, yasɩyaa lakɩna yasʊʊ tʊmɩyɛ nɛ papɩzɩɣ palɩzɩɣ tɔbʊʊ se pɩkɛ tʊmɩyɛ nɖɩ palakɩ-ɖɩ nɛ nesi yɔ. Ɖɩlɩna [[Krɛsɩ kɩbɩnʊʊ kʊnʊŋ|Krɛkɩ]] taa χειρουργια (kheirourgia) χειρ (kheir) nesi nɛ εργον (ergon) tʊmɩyɛ. Pɩtɛ lakasɩ nzɩ sɩɩwɛ ɖooo lɔŋ pʊcɔ canaʊ tɔm nɛ mɔɔ hʊyʊʊ tɛ labɩyɛ nɛ tɩpaɣlɩɣ sakɩyɛ alɩwaatʊ ndʊ tɩ-taa.
[[File:628th Medical Group dental surgery 120411-F-AV409-025.jpg|thumb|628th Medical Group dental surgery 120411-F-AV409-025]]
Tʊmɩyɛ ndɩ ɖɩ-tɛ paɣlʊʊ nɛ ɛsɩndaa ɖɛnaʊ kaahiɣ tɩlasɩ sakɩyɛ pɩlɩna wɛtʊ ndɩ ndɩ yɔ, ɛlɛ pɩɖala siŋ kɔyɔ yasɩyaa pɛkɛsɩ-wɛ kɩjaʊ tʊmɩyɛ laɖaa hɛkʊʊ taa nɛ pɛ-tɛ ɖɔnʊʊ alaafɩya ñɩnɩɣ nɔmɔʊ taa taawɛ ɖeu alɩwaatʊ ndʊ tɩ-taa. Kpaɣna kpaɣdʊ 19 kɛ tʊma sakɩyɛ kɔma asʊʊ pɩtŋna alaafɩya hɔɔlʊʊ taa ɛzɩ kɩcɩkpɩŋ nɛ politikii tɔm nɛ Ɛsɔ sɛʊ nɛ lɛɛɣtʊ tʊma kpɛlɛkʊʊ tɛ. Ɛyaa mba pahʊŋ tandɩŋ yɔ mba hʊŋna ñɔsɩ, saŋ nɛ cɛɛŋ, palakɩ kɩcɩkpɩŋ tʊmɩyɛ. payasʊʊ mʊyaa, palakɩ calɩm tʊmɩyɛ alɩwaatʊ ndʊ ɖɔkɔtɔ tɛŋ wiliɣ nɛ ɛna yɔ.
[[File:Carotid body tumor.jpg|thumb|Carotid body tumor]]
Jean Pitard, ɛkɛ ñɔsɩ hʊndʊʊ sɔsɔ, ɛmʊ samtʊ nimiye paarii, Etinne Boileau, pahayɩ-ɩ waɖɛ se ɛkpɛlɩkɩ ɛyaa nabɛyɛ nɛ pɛwɛɛ patɩ yɔɔ kɛ ɖuutu loɖo taa, se pɩha nɔmɔʊ nɛ pala saŋtaɖaʊ ñɔsɩ hʊndaa mba pɛwɛna sɔlɩm se pala yasʊʊ tʊmɩyɛ (na tʊma tɛ takayaɣ).
Wɛtʊ sakɩyɛ taa yasɩyʊ lakɩ tʊmɩyɛ ɛ-kʊdɔndɩnaa kɛ kuduyuu ŋgʊ kɩ-tɛ palakɩ ɛyaa tʊma yɔ. Kuduyuu ŋgʊ kɩ-taa wɛ yasʊʊ tʊmɩyɛ wondu sakɩyɛ nɛ ɛyaa mba pasɩna pɛwɛ peeɖe ɖɔɖɔ padaa kɔyɔ ɖɔkɔtɔ weyi ɛsɔkɩ ɛyʊ nɛ ɛ-hɔɔlʊʊ ŋgʊ palakɩ tʊmɩyɛ kɩsɩ yɔ nɛ sɩm yɔ fezuu tɩnaa nɛ yasʊʊ kuduyuu tɛ fɛɖaa. Pɩtaa peeɖe ɖɔɖɔ mbʊ papɩzɩɣ palakɩ fɛbɩtʊ tʊma lɛɛna hɔɔlɩŋ lɛɛŋ taa.
Kelaa tʊmɩyɛ labʊ, pɩ-tɛ ɛyʊ weyɩ ɛlakɩ-ɖɩ paya-ɩ se kelaa tʊmɩyɛ laɖʊ, ɛcakɩ kpagba kpelaɣ nakayɛ yɔ ɛlɛ, ɛwɛna sɩnayaa pʊɖɔ ɛ-cɔlɔ. Mbʊ ɖɔɖɔ pɩwɛ weyɩ ɛlakɩ nɔɔ taa kʊdɔmɩŋ tʊmɩyɛ laɖʊ. Ɖɩ-lʊlɩyɛ taa palakɩ tʊmɩyɛ nɛ ñɩyʊʊ nakʊyʊ nɛ pawalanzɩɣ halɩtʊ kɛ lʊlʊʊ wiye ɛlɛ weyi ɛcɔŋna halɩtʊ tʊmɩyɛ yɔɔ yaa halʊ lʊlʊsɩyʊ. Palakɩ-kʊ nɛ tʊmɩyɛ kpagba kɛ halʊ weyi ɛ-nɛ hɔɔ yɔ ɛ-yɔɔ, pahɩzɩ-ɩ kpeŋgbeluu ŋgʊ kʊ-yɔɔ palakɩ-ɩ tʊmɩyɛ yɔ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Kɔyɛ lɛɣtʋ]]
jb5i7c2d7sr3two8cz11shkfboujqvg
Yawunde
0
1301
12638
12637
2018-05-07T19:12:45Z
Gnangbade
58
liens
12638
wikitext
text/x-wiki
[[File:Cameroon-Yaounde01.jpg|thumb|Yawunde centre ville]]
Yawunde kɛna [[Afrɩka tɛtʊ tɔm|Afrika]] keteŋa nɛ hɛkʊ nɛ hɛkʊ taa ɛjaɖɛ naɖɩyɛ taa tɛtʊ sɔsɔtʊ natʊyʊ. Ɛjaɖɛ nɖɩ yɔ [[Kameruni (Cameroun)|Kameruni]] nɛ tɛtʊ tʊnɛ tɩwɛna Kameruni nɛ hadɛ kiŋ.
Yawunde tɛtʊ taa wɛ pʊŋ sakɩyɛ nɛ ɩ-taa sɔsɔŋ kpɛnda lʊbɛ pʊyɔɔ kɛ paya-tɛtʊ ndʊ se Pʊŋ lʊbɛ tɛtʊ. Pɩnaɣ 2015 taa pakalɩ kɩgalʊ lɛ, pana ɛyaa ɛzɩ miliyɔɔnaa 2 765 568 tɛtʊ tʊnɛ tɩ-walanzɩ landammm taa maɣna ɛzɩ ɛkɩtaarɩnaa 18 300 yaa kilomɛtanaa 183. Ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa tɛtʊ tʊnɛ nɛ Tuwala ñɩndʊ taa kɛ ɛyaa kɩla ɖɔʊ kɛ Afrika nɛ hɛkʊ nɛ hɛkʊ taa tɛtʊ sɔsɔtʊ kpeekpe taa.
[[File:Yaoundé_Cathédrale.jpg|thumb|Cathédrale de Yaoundé]]
Ɖooo pɩnaɣ 1987 taa paacɔnaa nɛ pana se Yawunde tɛtʊ taa mba pɛwɛ tɛtʊ sɔsɔtʊ hɛkʊ taa sɩŋŋŋ yɔ paakpɛnda ɛyaa ɛzɩ 37,8 kɛ mɩnɩʊ yɔɔ kɛ ɛjaɖɛ kpeekpe ŋɛ pɩkɔma pɩnaɣ [[2005]] taa lɛ, patala ɛyaa 48,8 kɛ mɩnɩʊ yɔɔ kɛ ɛjaɖɛ kpeekpe taa. Peeɖe pɔcɔnaa se pɩɩtalɩɣ pɩnaɣ [[2010]] taa kɛ mbʊ yɔ, ɛyaa naalɛ kɛ naatozo yɔɔ kɛ ɛjaɖɛ kpeekpe taa kaɣ wɛʊ tɛtʊ sɔsɔtʊ taa. Ɖooo pɩnaɣ [[1960]], pɩnaɣ ŋga Kameruni ɛjaɖɛ wɛwaɣ ɖɩ-tɩ yɔɔ lɛ, Yawunde tɛtʊ taa ɛyaa kaakpɛnda kutokiŋ looɖo (6 000) ɖeke.
[[File:Cameroon-Yaounde04.jpg|thumb|Mfoundi kɩyakʋ, Yawunde]]
Kʊnʊŋ ŋgʊ pɔyɔɔdʊʊ komina tʊma taa nɛ pawɩlɩɣ-kʊ sukulinaa taa yɔ, ŋgʊ lɛ Fransɩɩ. Pɩnaɣ [[2014]] taa pɔcɔnaa se ɛyaa mba pɛwɛna pɩnzɩ 15 nɛ pɩɖɛɛ nɛ pasɩma fransɩɩ kʊnʊŋ maʊ nɛ pɔyɔɔdʊʊ-kʊ camɩyɛ yɔ, pɛkpɛnda 60,5; piyele ɛyaa 75,6 kɛ mɩnɩʊ yɔɔ sɩma kʊnʊŋ ŋgʊ kɩyɔɔdʊʊ.
Ɛzɩ ajɛyaa naayɛ taa tɛtʊ sɔsɔtʊ lɛɛtʊ ñɩnɩɣ se ana lɛɛna taa ñɩndʊ pɛkpɛndɩɣ nɛ palakɩ tʊma kʊɖʊma yɔ, mbʊ ɖɔɖɔ Yawunde ñɩŋdʊ ajɛya naatoozo taa tɛtʊ palakɩ tʊma kɩɖʊma. Ajɛya ana yɔ: Lamalou-les-Bains ([[Fransɩɩ]]), Edesaa ([[Krɛsɩ (Grèce)|Krɛsɩ]], ɖooo pɩnaɣ 2007) nɛ Udini ([[Itaalii]], ɖooo pɩnaɣ 2008).
[[Category:!Main category]]
[[Category:Tɛtʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Kameruni]]
kxylsrsz5301d8y9d3ujzfs9tdop53n
Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ
0
1303
14365
8524
2019-08-23T15:43:55Z
SFLord
142
Added name, country of residence and places of birth and death.
14365
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ
|image = Jesus appears to the disciples.jpg
|px = 190
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = [[Izrɛɛlɩ (Israël)|Izrɛɛlɩ]]
|Ɛ-tʋmɩyɛ =
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = Bethlehem, [[Izrɛɛlɩ (Israël)|Izrɛɛlɩ]]
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ =
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ = Jerusalem, [[Izrɛɛlɩ (Israël)|Izrɛɛlɩ]]
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ =
|E-nesi ñɩɣʋ =
}}[[File:Niccolò Frangipane Penitent.jpg|thumb|Niccolò Frangipane Penitent]]
Yeesu Nazaarɛɛtɩ tʋ kɛ [[Yuudaayism|Yuuda]] tʋ; palʋla-ɩ Galiilee egetiye taa, Palɛsɩtiini ɛjaɖɛ taa. Palʋla-ɩ nɛ pɩla pɩnzɩ ɛzɩ kagbaanzɩ yaa lʋbɛ mbʋ yɔ nɛ pʋcɔ papazɩ fenasɩ nɛ pɩnzɩ pa-kɩyakɩŋ kalʋʋ. Palʋla-ɩ Yohanɛɛsɩ lɩm sɔyʋ alɩwaatʋ taa. Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ kɛwɛna wayɩ tɩŋɩyaa nabɛyɛ nɛ ɛwɩlɩɣ-wɛ ɛ-tʋma kpeekpe. Esuzaɣ ɛyaa Ɛsɔdaa Kewiyaɣ tɔm. Ɛlakaɣ nɛ kʋdɔŋ tɩnaa yɔɔ cɛkɩ. Ɛkʋsaɣ kalakalasɩ nɛ ekuluu yʋlʋma ɛzɛ nɛ ɛlakɩ nɛ canasɩ yɔɔ cɛkɩ.
[[File:Noli me tangere, fresco by Fra Angelico.jpg|thumb|Noli me tangere, fresco by Fra Angelico]]
Peeye ɛ-jaɖɛ n̄ʋŋ tɩnaa kʋyɩ ɛ-yɔɔ, mbʋ ɛya ɛ-tɩ se Ɛsɔ pɩyalʋ. Palʋla-ɩ nɛ ɛtalɩ pɩnzɩ niidozo lɛ, pakʋyɩ ɛ-yɔɔ [[Jeruzalɛm]] tɛtʋ taa. Alɩwaatʋ ndʋ lɛ, Pɔtɩ Pilatɩ kɛkɛŋna komonɖa. Yuuda n̄ɩma tɛ kasandʋ ndʋ payaɣ se "Paakɩ" yɔ, tɩ-tɔɔʋ alɩwaatʋ taa pakpa-ɩ nɛ pahʋʋna-ɩ tɔm awiya ndɩ ndɩ tɩŋ tɛɛ nɛ pʋcɔ powona-ɩ komonɖa Pɔtɩ Pɩlatɩ tɛ.
[[File:Caravaggeschi 002.jpg|thumb|Caravaggeschi 002]]
Ɛ-tɔmmʋyaa yaa ɛ-wayɩ tɩŋɩyaa kaɖaɣ kpayɩ se Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ kɛ [[Ɛsɔ]] tɛ Mesia yaa Krɩstʋ, pʋ-tɔbʋʋ se weyi Ɛsɔ ta-ɩ num nɛ etiyi-i se ɛya kedeŋa kpeekpe n̄ʋʋ yɔ. Yeesu yɔɔ aseɣɖe tɔm ndʋ ɛ-wayɩ tɩŋɩyaa lɩzaa yɔ ɖiyebina nɛ Krɩstʋ nʋmɔʋ taa ɖɔm ŋgbɛyɛ n̄ɔ. Krɩstʋ n̄ɩma kaɖɩɣ kpayɩ se Yeesu Krɩstʋ kɛ Ɛsɔ Pɩyalʋ nɛ ɛ-kɔmtʋ tɔm pɔyɩdɩ Nɔɔ Haʋ kɩbɩm takayaɣ taa. [[Iizilaam|Malɩŋ]] ŋgbɛyɛ taa n̄ɩma n̄ayaɣ Yeesu se Îsâ nɛ pɔtɔŋ se ɛkɛ lɔɔyaɣ tʋ yaa nayʋ sɔsɔ nɔɔyʋ. Yeesu-Krɩstʋ nʋmɔʋ taa ɖɔm aŋgba ndɩ ndɩ taa n̄ɩma tɔm susuu nɛ aseɣɖe nɖɩ palɩzɩɣ Yeesu yɔɔ yɔ, peyeba nɛ ajɛɛ sɔnzɩ lɛɣzɩ pɩdɩɩfɛyɩ. Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ yɔɔ tɔm maɣzʋʋ lɛɣzɩ sakɩyɛ lɩmaɣzɛ pɩdɩɩfɛyɩ takayɩsɩ maʋ nɛ Ɛsɔ yɔɔ lɩmaɣzɛ labʋ nɛ wondu ndɩ ndɩ lubu pa-nʋmɔŋ taa.
[[File:Cristo crucificado.jpg|thumb|Cristo crucificado]]
Yeesu palʋla-ɩ nɛ pakpaɣna ɛ-lʋlʋʋ wiye nɛ papaɣzɩ fenasɩ nɛ pɩnzɩ pa-kakɩŋ cɔlʋʋ nɛ paɖʋ takayaɣ yɔɔ nɛ payaɣ se "kalandiriyee". Pʋ-yɔɔ palɩzɩ Kujuka se kɛkɛ Ɛsɔ kɩyakʋ, kɩyakʋ ŋgʋʋ Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ fema nɛ ɛlɩɩ pɩlaʋ taa. Pʋwɛɛ se ɛyʋ ɛtɔzɩ klʋ-yɔɔ nɛ kɩkɛna-ɩ kasandʋ kɩyakʋ, kɩyakʋ kɩhɛzʋʋ. Pɩtɛkɛ Krɩstʋ n̄ɩma ɖeke tɔzʋʋna kɩyakʋ ŋgʋ kʋ-yɔɔ, ɛyaa tɩŋa tɔzʋʋ kʋ-yɔ ɖɔɖɔ.
[[File:Jesus Christ fragment.JPG|thumb|Jesus Christ fragment]]
[[Category:!Main category]]
[[Category:Ɛyaa sɔsaa]]
[[Category:Abalaa sɔsaa]]
[[Category:Ɛsɔ sɛʋ aŋgba yɔɔ cɔnɩyaa]]
[[Category:Krɩstiyaniism]]
oym9udj68kvj0sx0u1mnzvm1uawvs2y
You sɩɣa
0
1304
13128
12371
2018-12-21T18:35:06Z
Gnangbade
58
liens
13128
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:85th_Cadet_Class_Commissioning_(4293054543).jpg|vignette|85th Cadet Class Commissioning (4293054543)]]
[[Fichier:Epees_Challenge_RFF_2013_team_t124009.jpg|vignette|Epees Challenge RFF 2013 team t124009]]
You sɩɣa kɛna mbʋ pʋwɛ tɛlɛm tɩyɛ yɔ. Sɩɣa kanɛ, kɛkɛ you sɩɣa sɔsaɣ nakɛyɛ. Kɛkɛ [[you]] wonuu ŋgʋ kɩwɛna tɔlɩm kʋʋlʋmʋm yɔ. You sɩɣa yaa wonuu kʋnɛ, nabɛyɛ yaɣ kʋ size hɔzʋʋ yaa malɩfa. You sɩɣa kanɛ, kɛwɛna nɔɔsɩ naalɛ kɛ cemiŋ ce.
You sɩɣa kanɛ, kɛwɛ lɔŋ cemiŋ ce nɛ kɔ-nɔsɩ nzɩ sɩ-naalɛ. Kɛwɛ ndɩ nɛ you sɩɣa lɛɛka yaa nesi you sɩɣa. Payaɣ kaka nɛ [[Fransɩɩ kʊnʊŋ|Fransɩ kʋnʋŋ]] taa size "sabre". Kanɛ kaka fɛyɩ lɔŋ cemiŋ ce ɛzɩ lɛɛka yɔ. Kɛwɛna kɛtɛ nesi kɩpanzɩ hɔɔlʋʋ yɔɔ kiŋ kɛ kpeŋgbeluu yaa huyuu.
Huyuu ŋgʋ, ŋgʋʋ pohuuza you sɩɣa ŋga kɔtɔbʋʋ yɔɔ. Payaɣ kɔtɔbʋʋ size toɖe. Peeɖe pɔɖɔkʋʋ nesi nɛ palabɩna you. Tɔm biye yaa hɩɖɛ size "You sɩɣa" wɛna tɔbɩŋ sakɩyɛ ndɩ ndɩ.
You sɩɣa kanɛ, kɔtɔbʋʋ pɩzʋʋ pɩkɛ size kɛkɛ you sɩɣa lɔŋ ŋga yaa kɩbɩbɩwaɣ.
[[Fichier:Yoyogi_Sword_Fighting_9-4-2005_3-11-37_PM_(491125471).jpg|vignette|Yoyogi Sword Fighting 9-4-2005 3-11-37 PM (491125471)]]
You sɩɣa kanɛ, kɛkɛ ɖɔɖɔ ɖoo kpaɖʋ nɛɛlɛ (20) n̄ɩŋgʋ taa kɛ sɩɣa ŋga kɔhɔʋ kɛ you sɩɣa hɔʋ yɔ.
[[Category:!Main category]]
8ew9rk6robrn0hqwgvuso5o97ceyilb
You saɣ (Epée)
0
1305
16405
6375
2023-05-09T03:45:20Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[You sɩɣa]]
16405
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[You sɩɣa]]
hwi24070hlu59el39sjwsdzhk73900v
Yowanɛsɩbuuri
0
1306
14997
14996
2021-07-09T19:47:41Z
Ts12rAc
3172
Undid edits by [[Special:Contribs/2A01:E0A:26:3D0:B928:6D2C:8C0E:38FC|2A01:E0A:26:3D0:B928:6D2C:8C0E:38FC]] ([[User talk:2A01:E0A:26:3D0:B928:6D2C:8C0E:38FC|talk]]) to last version by Atticmaker: unexplained content removal
14997
wikitext
text/x-wiki
Yowanɛsɩbuuri kɛna [[Afrika Hadɛ kiŋ]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ sʊzɔyʊ natʊyʊ nɛ ndʊ kɛna Kotɛŋɩ tɛtʊ taa tɛtʊ sʊzɔtʊ. Tɩ-taa ɖɔɖɔ kɛ ñɩm kɩla wɛʊ. Afrika nɛ Hadɛ kiŋ taa lɛ Yowanɛsɩbuuri kɛŋna tɛtʊ sʊzɔtʊ ɖooo pɩnaɣ 1886. Keteŋa kpeekpe taa lɛ Yowanɛsɩbuuri wɛ tɛtʊ sʊtzɔtʊ taa nɛ tɩ-taa ɛyaa ɖɛ ɛzɩ miloyɔɔnaa hiu nɛ naalɛɛ yɔ nɛ Afrika taa lɛ tɛtʊ tʊnɛ tɩwɛ tɛtʊ looɖo ndʊ ndʊ tɩkɛ sʊzɔtʊ yɔ tɩ-taa.
Paanɛ paakpakɩɣ Yowanɛsɩbuuri ɛzɩ Afrika nɛ Haɖɛ kiŋ ɛjaɖɛ taa tɛtʊ sʊzɔtʊ yɔ, ndʊ kɛŋna peeɖe tɛtʊ ndʊ tɩkɛ tɔsʊʊ tɛ tɛtʊ sʊzɔtʊ yɔ. Tɛtʊ tʊnɛ tɩ-taa ɛyaa mba pɛwɛ tɛtʊ hɛkʊ taa yɔ pɛkpɛnda 4 434 827 pɩnaɣ 2011 taa. Tɛtʊ ndʊ lɛ natutozo ndʊ kɛ Afrika taa ɛyaa ɖɔʊ taa. Tɛtʊ tʊnɛ tɩ-taa pɔɔ nakayɩ fɛyɩ nɛ lɩm nabʊyʊ fɛyɩ se pɩwɛ ɖeu yaa pɩwɛ kele kele. Pɩwɛɛ mbʊ ɖɔɖɔ lɛ pɩwɛ komina kaɖɛ se kɩhɔ pɔmpɩ taa lɩm nɛ kiwona peeɖe.
Yowanɛsɩbuuri nɛ Afrika nɛ Hadɛ kiŋ ɛjaɖɛ tɛtʊ sʊzɔtʋ [[Pretooriyaa]] hɛkʊ taa ɖaalakɩŋ maɣna ɛzɩ kilomɛtanaa nɩɩnɩwa yɔ. Siŋŋŋ taa lɛ Afrika nɛ Hadɛ kiŋ ɛjaɖɛ taa tɛtʊ sʊzɔtʊ wɛna tɛtʊ sʊzɔtʊ natutozo: Piretoriya, peeɖe kɛ komina tʊma sʊzɔna wɛɛ; Kap, taa paɣtʊ lɩzɩya ñɛwɛ nɛ piyele Ployemfontayinɩ ñɛkɛŋna tɔm hʊyaa hɔɔlʊʊ.
Yowanɛsɩbuuri tɛtʊ nɛ ajɛya lɛɛna taa tɛtʊ natʊyʊ kpɛndɩɣ nɛ tɩlakɩ tʊma kʊɖʊma nɛ a-taa kɔyɔ: [[Akra]] ([[Kana]]), [[Adisi-Abeba]] ([[Etiyoopii]]), Pirimiŋgam ([[Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ]]), Siyaŋ ([[Siini]]), [[Lɔndrɩ]] ([[Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ]]), [[Kinsasa]] ([[Kɔŋgo Kinsasa]]), Matola ([[Moozambiki]]), [[Niyuu Yɔrɩkɩ]] ([[Etaazuunii]]), Windɔkɩ ([[Namibi]]), Tanɩ ([[Fransɩɩ]]).
Tɛtʊ tʊnɛ tɩ-taa cɔcɩ layʊ nɔɔyʊ wɛɛ nɛ ɛ-tɔm ndɩ kpɛm nɛ layaa tɩŋga. Payaɣ-ɩ se Cyril Axelrod, ɛkɛ yʊlʊm nɛ ndam nɛ kaayɔɔdaɣ. Payaɣ peeɖe malɩka yɔɔ cɔnɩyʊ se Herman Mashaba.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Tɛtʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Afrikihadɛ kiŋ]]
g09eiw1v0mdjhvt5rypom3y43xuck3k
Yoŋ loluu nɛ ɩ-ɖɩzʋʋ
0
1307
13019
8377
2018-10-03T03:53:41Z
Holder
40
Révocation des modifications de [[Special:Contributions/92.20.246.19|92.20.246.19]] ([[User talk:92.20.246.19|discussion]]) vers la dernière version de [[User:MF-Warburg|MF-Warburg]]
6381
wikitext
text/x-wiki
Yoŋ loluu nɛ ɩ-ɖɩzʋʋ
Ɛbɛ kulusuu you
Kajalaɣ’lɛ, pɩwɛɛ se ɛyʋ ɛna mbʋ pukulusuu you yɔ. You pɩzɩɣ kɩlɩɩna pʋyʋ kʋɖʋm yaa pʋdʋnaa sakɩyɛ cɔlɔ (wolo Ɛbɛ cɔlɔ pɩlɩɣna nɛ piyozuu ɛyaa)
You kaʋɖɩɣʋ nɩmaŋ ndɩndɩ wɛna kɛzasɩ nzɩ nɛ ɖʋzʋmwaa mba yɔ:
Cɩnɛ'lɛ, ɖɩnaɣ nɩmaŋ ndɩndɩ weyi ɛyaa tɩŋgɩɣna ɩ-yɔɔ nɛ pololuu yoyaa yaa papɩzɩɣ paɖɩzʋʋ yoŋ tam yɔ. Pɩkɛnaa se ɖɩ́tazɩ paa nɩmaʋ ŋgʋ lɛ kɩ-taa nɛ ɖɩna kɩwɛna kɛ̀zásɩ nzɩ nɛ ɖʋ̀zʋ̀mwaa mba yɔ, nɛ pʋɖʋzɩna lɩmaɣza anɛ yɔ:
- Peyebina yoyaa mba papama ɖama nɛ ɛsɛ yɔ pa-tɩtɩŋgɛ nɛ pɔcɔna youkaʋkaɣʋ tɔm yɔɔ
- Yoyaa m̀ba pàpama ɖama nɛ ɛsɛ yɔ, páɖʋ ɖama nesi naa pàdaaɖʋ
- Paɖɩza you naa padaɖɩzɩ
- Mawakɩ/ŋwa yaa mɔntɔlʋʋ/ŋtɔlɩ yaa mawakɩ/ŋtɔlɩ
- Mansɩma mandɩ nɛ mansɩ ɖɔɖɔ lalaa
- Tɔmtamaɣmnɛmɔyɔɔdʋʋmañɩndʋwaa yaa mandaatɛtɛnɛmɔyɔɔdʋʋmañɩndʋwaa lɩmaɣza nɛ pa-pɩzɩtʋ ɛ́wazɩ tɔm ñɔɔzʋʋ ɖeɖe
- Ɛbɛ ɛyaa lakɩ nɛ pʋñɔtʋʋ-wɛ nɛ ɖama paa ɖooye nɛ ŋgbɛyɛɖʋʋ lɩlɩ.
Yoŋloluu nɩmaŋ taa nɩɩyɩ yɔ :
- Ɖoŋ/ñazʋʋ (you): nɔɔyʋ kpaɣna lɛlʋ nɛ ɖoŋ se ɛlɛ ɛtɔɔ ɛ-tɔm. Ɖoŋdʋ tɔm ɖeɣna: mawakɩ ŋtɔlɩ: ŋgʋ mbʋ piyozi-mɩ yɔ, ɩdɔñɔɔzɩ-pʋ
- Paɣtʋ tɛyɩɣ tɔm:samaɣ ɖʋ paɣtʋ ndʋ yɔ tɩ-yɔ pɔɖɔŋ. Tɔmhʋyʋ tɔŋna se akele tɔm sɩba nɛ akele tɔm ɖewa - nɔɔyʋ wakɩ/nɔɔyʋ tɔlɩ - paɣtʋ tɔŋna mbʋ.
- Tɔm taa faɣsʋʋ: mba poyou yɔ petisaa se nɔɔyɔ ɛkɔɔ ɛtɛyɩ pɛ-hɛkʋdaa nɛ ǹdʋ yasʋyʋ ɛnʋ ɛ̀yɔɔdʋʋ yɔ pɔtɔkɩ-tʋ. Tozodʋ tɔm nɔɔ wabɩna
- Ɖamanɩnaʋcɔɔlʋʋ : yoyaa mba pa-naalɛ pɔyɔɔdaa nɛ panɩɩna ɖama pɔ-tɔm yɔɔ. “mawakɩ/ŋwa” tɔm kɛlɛ.
- Tɔmñɔɔzʋʋyɔɔkpaʋnɛtibu: pɩkɛna yɔɔdʋʋ nɛ ɖamanɩnaʋ, ɛlɛ nɔɔyʋ wɛ hɛkʋdaa nɛ ɛkpaɣ nɛ etiki. Yoyaa mba pa-naalɛ petisaa se paɖɩzɩɣ po-you nɛ pa-maɣmaɣ pàmakɩna pa-laŋgɩyɛ taa nɛ pána mbʋ pàlakɩ se pa-ɖamanɩnaʋ ɛkɛ caɣdam yɔ. Weyi ɛ́lɛ kpáɣ nɛ étiki pɛ-hɛkʋdaa yɔ, ɛlɛ ɖɛɣ-wɛ nɔɔ kɩɖɛʋ. Cɩnɛ’lɛ, “Humohu”. Tozodʋ ɛnʋ payaɣ-ɩ ɖɔɖɔ se “Tɔmñɔɔzʋʋyɔɔkpaʋnɛtibiyu”.
- Ceɣu: ñaɖʋʋdɩnaa tisaa se tɔm tɛma. Laŋhɛzɩyɛ keem pazɩ lila kam.
- Youɖɩzʋʋ:pɩkɛna ɛyaa ñakʋʋ pana se you ɛ́tɛ nɛ woŋga wɛɛ nɛ pɩsɩna-wɛ. Kɛlɛ pɩdɛkɛ se pa-taa siziŋnɩʋ tɛma
- Kpɛlɩpɩsʋʋ: cɩnɛ pɩnaɣ se ɛyʋ paɣlaka kɛ sɔsɔa. Yoyaa naalɛ tisiɣ se yelebɩnɩnɛŋgbaɣvalɩ. Pɩpɩsɩ kpɛlɩ nɛ pamʋna ɖama se ndʋ tɩɖɛwa yɔ pɩtɛma se pakpaɣ kɩvatʋ nɛ palabɩna tʋmɩyɛ.
Ɖamanɩnaʋcɔɔlʋʋ, Tɔmñɔɔzʋʋyɔɔkpaʋnɛtibu, Ceɣu, Youɖɩzʋʋ, Kpɛlɩpɩsʋʋ pɛkɛna youkaʋɖɩɣʋ nɩmaŋ weyi ɩ-taa wɛ kɛzaɣ pɩkɩlɩ yɔ.
[[Category:!Main category]]
2ltbud76rmt9z5eajm8c7ys2d2whqns
Yoŋ loluu nɛ i-nɩmaŋɖɩɣʋ: lɛɣtʋ nɛ aɖaŋnaa
0
1308
15505
13020
2022-01-07T17:53:56Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Yoŋ lòluu nɛ i-nɩmaŋɖɩɣʋ: lɛɣtʋ nɛ aɖaŋnaa]] ñɩŋgʋ nɛ [[Yoŋ loluu nɛ i-nɩmaŋɖɩɣʋ: lɛɣtʋ nɛ aɖaŋnaa]] ñɩŋgʋ yɔɔ : deleted accent
6386
wikitext
text/x-wiki
Yoŋ lòluu nɛ i-nɩmaŋɖɩɣʋ: lɛɣtʋ nɛ aɖaŋnaa
Laŋhɛzɩyɛ alɩwaatʋ taa:yee ɛyʋ ɛkpɛlɛkɩ sukuli taa yaa ɖɩkpɛlɛkɩyɛ paa nɖɩ ɖɩ-taa yoŋ hɛzʋʋ lɛɣtʋ yɔ, ɛpɩzɩɣ ɛlakɩ lakasɩ ǹzɩ sɩñɔɔzʋʋ yɔ you alɩwaatʋ taa. M̀bʋ ɛkpɛlɛkaa yɔ, piyeki nɛ ɛwɛɛna lɔŋsɩŋɖɛ, wɛtʋ kɩbandʋ nɛ pɩzɩtʋ ɛzɩ: tɩdaʋ, niyelɔŋ, toovenimyɔɔdʋ, ŋgbɛyɛɖʋʋ, nɔɔyʋ yɔɔ kiikpilinaʋ, yɔɔdɩɖɩyɔɔdɩ kɩbam, nɛ ɖamacamɩyɛtɔmnɩʋ
Yoŋ nɛ ɖamayɔɔhɔzɩŋkpaɣʋ wɛɛkɩɣ mbʋ yɔ pʋɖɔɔ: weziŋ lesuu, ñɩm lessu, samaɣ tomnaɣ fɛyɩ kɔ-yɔɔ, ɛyʋ nandʋ fɛyɩ ɛ-yɔɔ, tɛyʋʋ, tʋ̀ʋ́ʋ̀, ɛyaa kʋʋ, tabakʋʋyaɣñɔʋ kɛɖɛlɛsaɣ nɛ ñʋʋdaafɛyɩtɔm (délinquance, ñʋʋdaatɛmatɔm, ɛjaɖɛnɛɖɩyɔɔñɩm nɛ samaɣwazaɣwondu pɛ-wɛɛkʋʋ, ɛyaa kɛɣ tɛtʋ, kʋdɔmɩŋ, ñʋʋdatɛmatɔm, pakpanɛɖoŋkʋzʋʋ nɛ kʋzʋʋ kadadayaɣ, samaɣ camɩyɛcaɣʋ tʋma ɛɛdasɩɣ ɖɔm camɩyɛ, ɛzɩ sukulinaa, ɖɔkɔtɔnaa mbʋyɔ, pp.
You alɩwaatʋ taa, Kedeŋga Kpeekpe yɔɔ Ɛyʋñʋʋyabʋ Waɖɛ (DIH) cɔŋnɩna yoŋ nɛ ñaɖɩŋ tɔm yɔɔ. DIH kandayɩɣ ɛyaa mba you ha-wɛ ɛjandʋ yɔ, pe-weziŋ nɛ pɛ-ɛyʋtʋ pɔ-yɔɔ, nɛ kɩlakɩ se ɛyaa ɛdaakɩlɩ you siziŋ nɩʋ. Paɣtʋ ndɩndɩ paɖʋwa nɛ tɩpasɩɣ you lɛɣtʋ nɛ ki-wondu ɖoŋ nɛ tuhuuzuu mba paalakɩ you yaa paadasɩɣ you labʋ yɔ, pɔ-yɔɔ. DIH kɛna you alɩwaatʋ taa ɛyʋ wezuu yɔɔ kandayʋʋ paɣtʋ, kɩɩlɛɛzɩɣ ɛyʋ waɖɛ yɔɔ kandayʋʋ paɣtʋ, tʋtʋ ñakandayɩɣ yɔɔ paa alɩwaatʋ ndʋ. Ɛyʋ waɖɛ paɣtʋ hɔɔlɩŋ ɩnʋ ɩ-nɩɩlɛ, itekiɣ ɖama nɛ ɩsɔzʋʋ ɖama ɖoŋ.
Pàɖʋ Kedeŋga Kpeekpe yɔɔ Ɛyʋñʋʋyabʋ Waɖɛ wɩlʋʋ nɛ kpɛlɛkʋʋ tàmaɣ nakɛyɛ nɛ payaɣ-kɛ se “Ɖɩtazɩ Kedeŋga Kpeekpe yɔɔ Ɛyʋñʋʋyabʋ Waɖɛ paɣtʋ taa” (EDH).
Yoŋ kaʋkaɣʋ kɛna Ajɛyakɩgbɛndʋʋ Ƞgbɛyɛ taa kɩlabɩm taa sɔsɔm nabʋyʋ, ɛzɩ kɩ-tamaɣnɛpaɣtʋɖʋʋ takayaɣ taa kɔɔnɔɔ cɛcɛyaɣ yɔɔdʋʋ ndʋ yɔ. Kɛlɛ, kpaɣna pɩnaɣ 1980 nɛ kɛ-sɩndaa pɩnza hiu nzɩ sɩtɩŋgaa yɔ nɛ sɩ-tɛm, ñaɖɩŋ hɔyʋʋ lɛɣzɩ wɛtʋ kiya. Ɖoo’lɛ, ajɛya yowaɣna, lɛɛlɛyɔ, ɛjaɖɛ kʋɖʋmɖɩyɛ taa ɛyaa younina ɖama. Ɛyaa mɛndɛkɛ sɔɔjawaa wɛ́ɛ hɛkʋnɛhɛkʋ, pɩ́kɩlɩna se nabʋyʋ taa lɛ, ḿba yoyaa paŋnɩna ɛsɛ.
Pɩnaɣ 1990 kiŋ yoŋnɩmaŋɖɩɣʋ sɔzɩ kpegbeka, ɛlɛ Takayaɣtaamayʋ Sɔsɔ, Boutros Boutros-Ghali, lɩzɩ tamaɣ ŋga nɛ ɛyaa-kɛ se An Agenda for Peace (Ɖikuli kamanaŋ nɛ ɖɩkɔna laŋhɛzɩyɛ) yɔ, ka-hɩɖɛ taa. “Kɩjɛkʋjɛbʋ diplomasii” yɔɔ tàmaɣ ŋga kakɩlɩ ñʋʋ siɣuu nɛ kacaɣ se “pála pɩ-tɩŋgɛ nɛ pakaɣ ñaɖɩŋ nɩmaŋ, nɛ ɖenɖe ñaɖʋʋ tɛma pazʋʋ hɔyʋʋ yɔ, pála hɛɛ nɛ pɩsɩɩna fɛyʋʋ pɩdaakpa pʋʋ, nɛ kʋ̀hɔyɩ ɖenɖe yɔ, kɩ́sɩɩna peeɖe kɩdaataana lalaa” .
Kɩjɛkʋjɛbʋ diplomasii lʋkɩ se ɛyaa ɩɖʋ sɔɔlɩm nɛ ɖenɖe ñɔsɩ kʋyʋʋ nɛ pɩwɩlɩɣ se pɩcaɣ tuluu yɔ, pɛcɛ kɩjɛkʋ, pákatɩɣ yoyaa nɖekenɖeke, pa nɛ wɛ pɔcɔɔlʋʋ, pɛhɛzɩɣ pa-laŋga nɛ papɩsɩɣna yoyaa lalaa yɔɔ nɛ péyéle nɛ ɖamayɔɔdɩnaʋ wɛɛ, cɔɔlʋʋ nɛ ɖamanɩnaʋ wɛɛ, nɛ tɔm taa tɛyʋʋ wɛɛ, ɖɩnɛ lɛ, pɩ́sa nɛ páɖɩzɩɣ youmiŋ ɖoo ɛ-ɖɩpʋʋlɩyɛ nɛ pápɩzɩɣ páyaɣdɩɣ nikaɣlɩm nɛ pɛ́hɛzɩɣ ñaɖɩŋ ajɛya taa nɛ ajɛya hɛkʋdaa.
Kɩjɛkʋjɛbʋ diplomasiiwazɩɣ ñaɖɩŋ loluu, yoŋ ɖɩzʋʋ nɛ laŋhɛzɩyɛ kɔnaʋ pa-taa.
Pɩnaɣ 1997, paɖʋ kɔmisiyɔɔ ŋgʋ nɛ payaɣ-kʋ se Commission Carnegie se kʋcɔna yoŋ weyi ɩkɔŋna sɩm kɛɖɛlɛsaɣ yɔ i-tɔm taa yɔ, kɩtazɩ pɩ-taa camɩyɛ nɛ ɛyaa nɩɩ Pɩcaɣtuluukɩjɛkʋjɛbʋnɛ Pɩdaatuliwiɖiiɩjɛkʋjɛbʋpɔ-tɔbʋʋ .
CEDEAO taa lɛ, Pɩcaɣtuluukɩjɛkʋjɛbʋ tɔbʋʋ se, ñɔsɩ ñɛyɩ ɖeli se pɩcaɣ tuluu, nɛ ɛyaa la m̀bʋ se pɩ́sɩɩna fɛyʋʋ yɔ, ɛzɩ pamakʋʋ kubusi nɛ pacɩkɩ ɛyaa cɩkpalʋʋ se nabʋyʋ caɣ labʋ yɔ, pákatɩɣ yoyaa nɖekenɖeke, pa nɛ wɛ pɔcɔɔlʋʋ nɛ ṕamʋʋ po-youwondu kɩjɛkʋ nɛ petiyuu youhɛzɩyaa koyindinaa tɛ yaa pákakɩ CEDEAO laŋhɛzɩyɛ sɔɔjanaa pɛ-hɛkʋdaa se payasɩ-wɛ kɩjɛkʋ yɔ.
Pɩdaatuliwiɖiiɩjɛkʋjɛbʋ yɔ, lɑŋhɛzɩyɛ ɛwɛɛ tam yɔɔ kɛ ɛlɛ lʋkɩ, ehuyuu se ɛna se lee youlila wɛɛ, ɛzɩ politiki nɛ kewiyaɣ tʋma taa kɩlɛɛzʋʋ (tʋmacamɩyɛlabʋtaatʋ́ʋ), huuutʋma taa kɩlɛɛzʋʋ, ɛyaa ɖoŋ kpazʋʋ pa-tʋma labʋ taa, nɛ ɛyaa seɣtɩɣ se pɛ-ɛsɛ ekulina maɣzɩmdaalaŋhɛzɩyɛwɛʋ́ .
Yoŋ nɩmaŋɖɩɣʋ tɔm taa’lɛ, Kɩjɛkʋjɛbʋ diplomasii pɩzɩɣ kʋtʋʋzɩ m̀bʋ pála yɔ: paɖʋʋ ɛyaa pála ankɛɛtɩnaa, paɖʋʋ ɛyaa nɛ pakatʋʋ koyindɩnaa nɛ pɔñɔɔzʋʋ pɛ-hɛkʋdaa, yee pɩdacaɣ nɛ ɖamanɩnaʋ wɛɛ kɔyɔ, paayeki nɛ tɔm lɩɩ, koyindɩnaa taa weyi ɛ-ñʋʋ taa wɛ ɖoŋ nɛ ɛɛnɩɣ tɔm yɔ, pɛfɛzɩɣ ɛ-ɛsɛ se ɛlaba pɛcɛkɩ e-lila nɛ ɛwɛɛ e-ɖeke nɔɔyʋ eekeŋna-ɩ, pákatɩɣ yoyaa nɖekenɖeke, pa nɛ wɛ pɔcɔɔlʋʋ, pɛhɛzɩɣ pa-laŋga nɛ papɩsɩɣna yoyaa lalaa yɔɔ nɛ péyéle nɛ ɖamayɔɔdɩnaʋ wɛɛ, cɔɔlʋʋ nɛ ɖamanɩnaʋ wɛɛ, nɛ tɔm taa tɛyʋʋ wɛɛ.
Pʋmʋnaa se ajɛyakpeekpetɔmnam aŋgba nɛ kɛbɛlɛsaɣajɛtɔmnamaŋgba, ajɛya taa kewiyisi nɛ aŋgba mɛwɛmandɩyɔɔwaa paɖʋ yoŋkaʋkaɣʋ tɔm pa-tʋma labʋ taa, ɖɔɖɔ lɛ, pɔ́tɔzɩ ɛyaa nabɛyɛ yoŋkaʋkaɣʋ tʋma ndɩndɩ taa, pɛkpɛndɩ-wɛ nɛ yoŋkaʋkaɣʋ ɖʋ politikinaa mba yɔ, pefengiɣ nɛ panaɣ se ɛyaa tɩŋgɩɣ pɩ-yɔɔ.
Yoŋkaʋkaɣʋ nɩmaŋ tɩŋgɩɣ tɩŋgʋʋ m̀bʋ yɔ, ḿbʋ́ yɔ, ɛlɛ nɔɔyʋ ɛdaamaɣzɩ se kpeekpe’lɛ:
- (a) páɖʋ ɛsɔzɛyaa, awiya nɛ kaɖɩsɩ nɛ pamɩzʋʋ yoŋkaʋkaɣʋ tɔm nɛ pɔcɔŋna ɖɔɖɔ nɛ panaɣ se ɛyaa nɩɣ tɔm lɛ pɔɖɔŋ tɩ-yɔɔ; pálɩzɩ tiyiyaa nabɛyɛ, pɔ́cɔʋ CEDEAO Ƞgbɛyɛ taa ajɛya taa nɛ pátɩ́ panaɣ yoŋ nɛ laŋhɛzɩyɛ pɔ-tɔm naʋ mbʋ ajɛya ana a-taa yɔ pɩ-tɔm nɛ pa-maɣmaɣ pála lɩmaɣza nɩmaŋ weyi pátɩŋgɩ nɛ pɔ́tɔ ñaɖɩŋ nɩmaŋ yɔ, ɩ-yɔɔ (ɛyaa mba yoŋnɩmaʋɖɩɣʋ tɔm taɣna-wɛ yɔ, pekpeɣli pála kpɛlɛkʋʋ nɛ ñɩnʋʋ kediizaɣ).
- (b) ɖamanɩnaʋcɔɔlʋʋ
- (c) tɔmñɔɔzʋʋyɔɔkpaʋnɛtibu
- (d) ɖamapɛ́lʋʋ -patʋlɩ nɩmaŋ nɩɩyɩ nɛ koyindinaa pɩzɩɣ pɔyɔɔdʋʋna ɖama
- (e) palɩzɩ sɔɔjanaa pasɩŋgɩ kaɖɛlona taa kɩɛkʋ sɩŋgʋʋ
- (f) páwɩlɩ koyindɩnaa se papɩzɩɣ pataɣ ɖama liu
Ɖɩɩyɔɔdʋʋ yem: mbʋ papɩzɩɣ pála nɛ ɛyaa na nɛ petisi yɔ, mbʋ yɔ:
- (a) Ɛyaa ɩnɩɩna ɖama politiki nɩmaŋ nɛ kɩ-paɣtʋ pɔ-yɔɔ lɛ pɩsa nɛ pɔyɔɔdɩ ɖɔɖɔ laŋhɛzɩyɛ nɛ ɖiɣɖiɣcaɣʋ tɔm nɛ pamʋna ɖama
- (b) afrikiwɩsɩɖɩɖʋyɛ ajɛya taa lɛ, pánɩɩna ɖama nabʋyʋ yɔɔ nɛ yee pɩ́cáɣ putuli ɖeli lɛ, pɩ̀cɛ kɩjɛkʋ nɛ pɩlɩzɩ pɩwɩlɩ: Ajɛya taa mʋndʋsʋyaa nɛ aŋgba mɛwɛmandɩyɔɔwaa taa ɛyaa pɛ́kpɛndʋʋ nɛ pátɩŋ ndʋ panaɣ nɛ ndʋ panɩɣ yɔ nɛ pátazɩɣ se panɩɩ pʋ-tɔbʋʋ camɩyɛ (ECOWARN, Tʋmɩyɛlona);
- (c) Támaɣtɔ̀ɔ̀yaa lakɩ tɔmñɔɔzʋʋyɔɔkpaʋnɛtibu tʋma wena yɔ, CEDEAO Ñʋʋdʋ tʋma
- (d) karɩsɩ sɔɔlɩmdɩnaa kadasɩɣ kadasʋʋ mbʋ yɔ: pediyamwaa cɩmcɩmdɩnaa kpaɣ nɛ petiki se tɔm ɛñɔɔzɩ
- (e) Pǎtɩŋgɩna CEDEAO yoŋkaʋɖɩɣʋ paɣtʋ (PCC) yɔɔ nɛ páɖʋ tʋmɩyɛlabʋpaɣtʋ;
- (f) ajɛya taa ɛyʋwaɖɛ tʋma, nɔɔnumtaʋkizuu tʋma, takayɩsɩɖʋzʋʋyɔɔcɔnaʋ tʋma nɛ politiki aŋgba, paa mba pɔ-hɔɔlʋʋ taa lɛ, pɛ́wɛɛna kigbeɣliŋ nɛ pɩsaŋ pɔsɔzʋʋ-ɩ tʋmɩyɛ labʋ ɖoŋ.
CEDEAO ɖɔna tʋmɩyɛ naɖɩyɛ lɩzʋʋ se payaa-ɖɩ se Tɔmñɔɔzʋʋyɔɔkpaʋnɛtibu Sɩnaʋ Hɔɔlʋʋ (MSD) se ɖɩɖʋ nesi Kɩjɛkʋjɛbʋ diplomasii taa tʋmabilinzi ɛzɩ Tamaɣtɔɔyaa Lɔŋsɔzʋʋ piliŋga nɛ CEDEAO Ñʋʋdʋ Lonedaacaɣyaa yaa Tiyiyaa cɩmcɩmdɩnaa. Mbʋ yekina nɛ ɛyaa tisi se yoŋkɩjɛkʋjɛbʋ (PɩcaɣtuluukɩjɛkʋjɛbʋyaaPɩdaatuliwiɖiiɩjɛkʋjɛbʋ) kɛ pʋyʋ kɩbanʋ nɛ pɩ-kɛzaɣ wɛna ɛsɩnda.
[[Category:!Main category]]
romzhqxfx0dxccu0f3cembh13hr8zv6
Yulee tɔlɩm
0
1310
9559
9557
2017-11-10T21:21:00Z
Gnangbade
58
liens
9559
wikitext
text/x-wiki
Tɔlɩm mbʊ pʊwɛ yulee yɔ, pɩkɛ sɛmɩŋ tɛ tɔlɩm. Yee ɛsɔdaa ɛtʊ camɩyɛ kpayɩ kpayɩ kɔyɔ, pʊ-tɔbʊʊ se [[mɩndʊ]] kʊhʊlʊmtʊ ɛfɛyɩ kɔyɔ, tɔlɩm yulee mbʊ ɛyʊ naɣ Ɛsɔ tɔnʊʊ tɛɛ. Nabʊyʊ taa kɔyɔ, [[teŋgu]] lɩm wɛɣ ɖɔɖɔ yulee tɩyɛ.
Kaaŋ nɩɩyɛ nɛ sumasɩ nɛ pɔsɩ nasɩyɛ taa lɩm nɛ huuduhuyiŋ nɩɩyɛ wɛna tɔlɩm mbʊ pʊwɛ yulee yɔ. Ɛlɛ, tɛtɛɛ ñɩm ndɩ ndɩ sakɩyɛ fɛyɩna tɔlɩm yulee. Tɛtɛɛ ñɩm mbʊ pʊwɛna tɩŋ hatʊ tɔlɩm. Lɛɛbʊ ñɛkɛ kɩsɛmbʊ nɛ lɛɛbʊ ñɛwɛɛna sʊtʊ lɩm tɔlɩm.
Ɛzɩma mbʊ pɔcɔlɩ tɔlɩm ndɩ ndɩ nɛ panaɣ-pʊ naʊ mbʊ yɔ
Tɔlɩm mbʊ pʊwɛ yulee yɔ, pʊwɛ ndɩ ndɩ kpem. Teŋgu lɩm yulee wɛɛ. Ɛsɔdaa ɛtʊ camɩyɛ kpayɩ kpayɩ kɔyɔ, ɛyʊ naɣ se pʊwɛ yulee. Tɔlɩm yulee mbʊ pʊwɛ camɩyɛ kpayɩ kpayɩ yɔ, pʊbʊ ñɛwɛɛ. Tɔlɩm yulee nabʊyʊ ñoyu kuyu kpem ɛzɩ ɖoho yɔ.
Ñalɩmɩyɛ nɖɩ ɖɩwɛ yulee yɔ ɖɩnaɣ poliŋ pɩtalɩ ɛzɩ kɩmaɣzʊʊ ŋgʊ payaɣ se nanomɛtanaa 450 yaa 500 mbʊ yɔ. Lɛɣtʊ piliŋa ŋga kɔcɔŋna mʊntʊsɩŋ ndɩ ndɩ naɣ naʊ mbʊ poliŋ taa yɔ, ka-taa ñɩnɩyaa takaa nɛ pana se tɔlɩm mbʊ pʊwɛ yulee nɛ mbʊ pʊbʊ ̄n̄ɛwɛ yulecɛzʊʊ yɔ, pʊ-mʊntʊsʊŋ naɣ poliŋ pɩtalɩ ɛzɩ kɩmaɣzʊʊ ŋgʊ payaɣ se nanomɛtanaa yɔ 476 yaa 483. Nabʊyʊ taa kɔyɔ, pʊwɛɣ ɛzɩ nanomɛtanaa 466 yaa 490 mbʊ yɔ. Mʊntʊsʊʊ naʊ taa lɛ, tɔlɩm kɩsɛmɩm pɩzɩɣ ɛzɩ kɛdaɣ yɔ. Payaɣ tɔlɩm kʊhʊlʊmɩm mbʊ pañala camɩyɛ cɩɖɩ cɩɖɩ yɔ se tɔlɩm yules.
<gallery widths="150px" heights="150px" align="center">
File:Blue Sky.png|thumb|Blue Sky
File:Frühlings Enzian Gentiana verna 09.JPG|thumb|Frühlings Enzian Gentiana verna 09
File:Blue tiles (283113377).jpg|thumb|Blue tiles (283113377)
File:Roof of Church of Theotokos Nativity in Korolyov 2014.JPG|thumb|Roof of Church of Theotokos Nativity in Korolyov 2014
File:1fon01-compress.jpg|thumb|1fon01-compress
File:Harvey Egg.jpg|thumb|Harvey Egg
</gallery>
[[Category:!Main category]]
[[Category:Tɔlɩm]]
ap55jpb5ideqhwsm8oohlehj0gh1uyq
Yuu
0
1311
14666
10223
2020-08-23T20:42:09Z
Vilho-Veli
2526
File
14666
wikitext
text/x-wiki
[[File:Van gogh-two rats-f177.jpg|thumb|[[Vincent van Gogh]] (1884)]]
You anasaayɩ yɔɔda taa lɛ, ɛhɩɖɛ tukuunaa kpɩnaa wena awɛkʊ tɔɔnasɩ nɛ a-ñɩɣzʊʊ mbʊ mbʊ akatʊʊ payɩ yɔ. Ɖɔɖɔ lɛ po-suŋ wɛ kpɛɖɛ, pekela wɛ lɔŋ sɩŋŋ nɛ ñʊʊ yɔ kpayɩɩ kɛ nɔɔ nɛ mɔɔʊ pɛgbɛŋda nɛ pɛwɛ cʊlʊ cʊlʊ. Yuŋ kɛ Muridé́́́s tɛ cejewiye taa mba, mba pɛwɛna wɛtʊ kʊyʊmtʊ yɔ: Rattus rattus, yuŋ kɩkpɛɛdʊʊ, nɛ Rattus norvegicus, yuŋ weyi ɛlʊlʊʊ ɖɩɣa yuŋ mba ɖɩ-yaa se agunaa yɔ, weyi pɔɖɔʊ yɔ. Ɛlɛ, pʊwɛ se ɖɩtɩlɩ se tɔm be naayɛ wɛ ɖɔɖɔ nɛ atukuuna kpɩnaa wena awɛkʊ tɔnasɩ yɔ nɛ aavɛyɩ Muridés cejewiye taa, anaa-yɔ: yuu palmiste, yuu chinchilla… Ɛyʊ kpɛlɩkʊʊ kpɩnaa wena a-ñɩɣzʊʊ m-bɩyɔ yɔ ayɔ se ɛtɩlɩ-yɛ nɛ ɛɛkpayɛ nɛ awazɩ, ɛlakɩ nɛ kpɩnaa anaɣ amalɩnaɣ ɛyaa yaa ɛgbakʊ yɛ ɛzɩ kpɩnaa wena awɛkʊ sɩŋŋ yɔ nɛ ɛkʊʊ-yɛ. Yuŋ kɛ pʊyʊ kem dɔɖɔ ɛyʊ [[Caanaʋ tɔm|caanaʊ tɔm]] taa, nɛ ɛzakuliye hɔlʊ taa, nɛ pɔdɔm tukunaa ɖɔɖɔ hɔlɩŋ ndɩ ndɩ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Tɛtɛ kpɩna]]
j0r5jjh2sedqustq2smxy8ndd3ro0v5
Yuudaayism
0
1312
13955
11555
2019-04-11T16:24:09Z
Atticmaker
127
Category Added
13955
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Présentation de la Loi, Edouard Moyse (1860) - Musée d'art et d'histoire du Judaïsme.jpg|vignette|]]
[[Fichier:Star of David.svg|vignette|]]
Yuuda n̄ɩma tɛ Ɛsɔ sɛtʋ yaa Ɛsɔ tɛɛ luŋuu ŋgbɛyɛ payaɣ se '''Yuudayism'''. Patɩlɩ Ɛsɔ tɩlʋʋ mbʋ nɛ paɣtʋ ndʋ tɩ-yɔɔ pɔɖɔŋ nɛ sɔnzɩ ndɩ ndɩ nzɩ palakɩ yɔ, pɩtɩŋa payɩ mbʋ yɔ pɩkpɛndaa nɛ payaɣ se Yuudayism. Yuuda samaɣ kɛ [[Izrɛɛlɩ|Izirɛɛlɩ]] piya liɖe taa n̄ɩma. Yuuda n̄ɩma mba pɛkɛ "orthodoxe" taa ɛyaa yɔ, ɛzɩ weyi payaɣ se Daaniyɛɛlɩ Boyarin mbʋ yɔ, ɛtɔŋ se Yuudayism tɛkɛ Ɛsɔ sɛtʋ ŋgbɛyɛ naɖɩyɛ, pɩtɛkɛ ɖɔɖɔ Ɛsɔ yɔɔ lidaʋ wɛnaʋ nabʋyʋ, ɛlɛ, pɩkɛ Izirɛɛlɩ n̄ɩma tɛ sɔnzɩ nɛ pa-lakasɩ lɛɛsɩ ndɩ ndɩ. Pɩtasɩɩna piɖeke, Yuudayism ŋgbɛyɛ taa ɛyaa ɖɔŋ ɖɔɖɔ Ɛsɔ sɛtʋ paɣtʋ taa natʋyʋ yɔɔ.
Ɛsɔ kaɖʋ Nɔɔ Haʋ ɛ nɛ ɖɔ-cɔzɔ [[Abrɩham]] pɛ-hɛkʋ taa. Nɔɔ Haʋ mbʋ pʋ-yɔɔ pɩtɩŋnaa nɛ Yuudayism ŋgbɛyɛ n̄ɔ. Izirɛɛlɛ cɔzɔnaa nɛ Yuuda n̄ɩma mba pɛkɛ pe-liɖe taa n̄ɩma yɔ pɛ-ŋgbɛyɛ kɛlɛ. Pɛwɛna paɣtʋ takayɩsɩ, nzɩɩ payaɣ se Tooraa nɛ Nevi'im nɛ Ketouvim. Takayɩsɩ nzɩ sɩkpɛndɩna kpɛm nɛ payaɣ se Taanaakɩ yaa Migra yaa [[Hɛbra kʊnʊŋ|Hebra]] n̄ɩma Takayaɣ kiɖeɖeɣa yaa pɛ-tɛ Biibili. Ka-taa pama pa-paɣtʋ tɩŋɛ nɛ pe-lidaʋ ŋgʋ pɛwɛna Ɛsɔ yɔɔ yɔ kʋ-tɔm. Pʋwayɩ lɛ, Ɛsɔ ɖʋ Nɔɔ Haʋ mbʋ ɛ nɛ Mooyiizi pɛ-hɛkʋ taa ɖɔɖɔ. Yee mbʋ ɖɔ-cɔzɔ Abrɩham Ɛsɔ tɛɛ luŋuu ŋgbɛyɛ yɔɔ Yuuda n̄ɩma tɩŋnaa nɛ palɩzɩ Yuudayism ŋgbɛyɛ. Ɛsɔ cɛlɩ Mooyiizi paɣtʋ ndʋ yɔ, tɩ-yɔɔ pɔɖɔŋ.
Yuudayism ŋgbɛyɛ sɩma Ɛsɔ kʋɖʋm ɖeke koŋ, ɛnʋʋ lɛ Abrɩham tɛ Ɛsɔ, Iizaakɩ tɛ Ɛsɔ, Yaakɔɔbʋ tɛ Ɛsɔ. Paaleɣyi nɛ Ɛsɔ ɛnʋ ɛ-hɩɖɛ yem. Ɛkɛ Maatɛŋ Ɛsɔ payaɣ-ɩ se "Yaave" (YHWH). Ɛkɛ Ɛsɔ Ɖoŋ tɩŋɛ tʋ, payaɣ-ɩ se "Elohim". Ɛnʋ kɩlɩna pɩtɩŋɛ, ɛnʋʋ lɛ kɩpaɣlaa taa KƖPAƔLƲ, payaɣ-ɩ se "Adonaï". Ɛkɛ kʋɖʋm koŋ, eɖeke ɛwɛna. Ɛkɛ Ɖoŋ tɩŋɛ tʋ. Ɛsɩma pɩtɩŋɛ. Natʋyʋ fɛyɩ-ɩ mɛsaɣ tɛɛ. Ɛwɛ siɣsiɣ nɛ ɛkɛ pʋdɔdɩyɛ nayʋ.
Pɛ-ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖisusuu se ɖoŋ tɩŋɛ kpeɣli "Eloohim" cɔlɔ. Ɛnʋ lɩzɩna kedeŋa kpeekpe nɛ kɔ-yɔɔ wondu tɩŋɛ. Ɛnʋʋ lɛ kiɖeɖeu. Ɛnʋ lɩzɩna Izirɛɛlɩ piya [[Egipiti]] ɛjaɖɛ taa.[[Jeruzalɛm|Yerusaalɛm]] Ɛsɔ kuduyuu tɛɛ cɔjɔnaa lizaɣ Ɛsɔ kelizasɩ. Cɔjɔnaa mbaa payawaɣ se "Kohanim waa". Ɛlɛ, Yuuda n̄ɩma nabɛyɛ, Esseeni liɖe taa n̄ɩma kʋyaɣ cɔjɔnaa mba pɔ-yɔɔ. Pʋ-yɔɔ pɔhɔkɩ Ɛsɔ kuduyuu ŋgʋ, ɛlɛ paɖaɣnɩ-kʋ kʋsʋʋ. Nabʋlɛ n̄ɔkʋʋ ɖeɖe Yuudayism ŋgbɛyɛ taa n̄ɩma mɩzɩ kedeŋa kpeekpe. Mbʋ yebina nɛ Yuuda n̄ɩma Ɛsɔ sɛtʋ ŋgbɛyɛ tɔyɩ kedeŋa kpeekpe.
Izirɛɛlɩ samaɣ taa n̄ʋndɩnaa payaɣ se "rabbanim waa". Mba kpeɣlina nɛ pama pa-paɣtʋ takayaɣ sɔsɔɔ. Ŋgaa payaɣ se "Talmud". Ŋgbɛyɛ naɖɩyɛ, payaɣ-ɖɩ se "Karayisme" ɖɩ-taa n̄ɩma n̄ekizi paɣtʋ ndʋ tɩ-yɔɔ ɖɔm. Mba payaɣ paba se "Beta Izirɛɛlɩ waa" nɛ pɛwɛ Etiopii ɛjaɖɛ taa yɔ, paba n̄aasɩŋ paɣtʋ takayaɣ ŋga.
Yuudayism ŋgbɛyɛ wɛ aŋgba wena alɛyɩ n̄ɔʋ kedeŋa yɔɔ cɩna yɔ a-taa. Ɛsɔ kʋɖʋm ɖeke koŋ ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩsɩma. Halɩ nɛ sɔnɔ ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩwɛɛ. Yuuda n̄ɩma sɔnzɩ nɛ pɔ-tɔm yɔɔ pɩtɩŋnaa nɛ Krɩstianism nɛ Iizilaam pɛ-aŋgbɛ n̄ɔ ɖɔɖɔ. Akɛ ɖɔ-cɔzɔ Abrɩham Ɛsɔ sɛtʋ tɛ aŋgba. Ɛlɛ, pɩtɛkɛ pʋ-yɔɔ pɩtɩŋnaa nɛ "Samaritanism" nɛ Zoroastrism" aŋgba n̄ɔn̄ɔ. "Zoroastrism" n̄ɛkɛ "Mazdéism" ŋgbɛyɛ piliŋa nakɛyɛ.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Ɛsɔ sɛʋ]]
[[Category:Yuudaayism]]
n1p9atb3ux5jbf5h6zx8dfhz2pkhguq
Yuulee cɛzʊ sɛmɩŋ
0
1313
12354
9560
2018-04-15T07:48:52Z
Gnangbade
58
liens
12354
wikitext
text/x-wiki
Yuulee cɛzʊ sɛmɩŋ kɛna tomnaɣ wɛɖʊʊ ŋgʊ kɩwɛ sɛmɩŋ kpɛdaɣ sɛmɩŋ nɛ yuulee maɣmaɣ sɛmɩŋ yɔ pɛ-hɛkʊ taa.
Yuulee sɛmɩŋ nɛ sɛmɩŋ lɛɛŋ pa-tʊkaɣ kjɛlɛ se leemu tomnaɣ wɛdʊʊ nɛ sɛmɩŋ yuulee pɛkpɛndɩna nɛ pɩlɩɩ sɛmɩŋ ɛnʊ. Yuulee cɛzʊ sɛmɩŋ ɛnɛ pataatisi ɛ-yɔɔ ɖooo lɛ, ɛlɛ pɩnaɣ 1520 kɛ ɛyaa naa se tɔlɩm nabʊyʊ wɛɛ nɛ pɩwɛ yuulee cɛzʊ sɛmɩŋ tɩyɛ; ɛlɛ pɩlɩna wɩyaʊ Héliogabale tɛ cɛjɛyɛ yɔɔ yaa ɛ-sɔɔçlɩm taa.
Yuulee sɛmɩŋ ɛɛnaɣ poliŋ ɛzɩ [[sɛmɩŋ]] maɣmaɣ yɔ nɛ tɔlɩm [[Kɩkpɛɛdɩm|kɩkpɛdɩm]] kɛ pesiduu sɛmɩŋ tɔlɩm taa nɛ pɩwɛɛ ɛzɩ yuulee tɔlɩm tɩyɛ yɔ. Tɩŋ pe naayɛ wɛɛ lɛ, apʊʊ lɛ asɛʊ yuulee.
<gallery widths="150px" heights="150px" align="center">
File:CreepingPhlox-CentralMA-20140513.jpg|thumb|CreepingPhlox-CentralMA-20140513
File:Rolls-Royce Wraith, Plaza Athénée, Paris 2014 002.jpg|thumb|Rolls-Royce Wraith, Plaza Athénée, Paris 2014 002
File:Afef Jnifen Venice09.jpg|thumb|Afef Jnifen Venice09
File:Color icon purple.svg|thumb|Color icon purple
File:Luigi Pezzuto in Redomptoris Mater.jpg|thumb|Luigi Pezzuto in Redomptoris Mater
File:Purple buttons (3538662481).jpg|thumb|Purple buttons (3538662481)
</gallery>
[[Category:!Main category]]
[[Category:Tɔlɩm]]
88pb4bdpqlo2ny0yzlnrdvtjmkuor0i
Yʊlʊnzɩ
0
1314
15753
15511
2022-01-17T18:50:57Z
Gnangbade
58
links
15753
wikitext
text/x-wiki
[[File:Thomas Greene Bethune (Blind Tom).jpg|thumb|Thomas Greene Bethune (Blind Tom)]][[File:SVVP Klikatá, vedení nevidomého.jpg|thumb|SVVP Klikatá, vedení nevidomého]]
Yʊlʊnzɩ kɛ [[ɛsɩyɛ]] tɛ ɛjandʊʊ mbilim. Tɔmpiye ndɩ ɖɩlɩna cɔlɩɩ latɛŋ alɩwaatʊ taa caecitas nɛ pʊtɔbʊʊ se ɛsɩyɛ kɩɩnaʊ mbʊ payaɣ se yʊlʊnzɩ. Yʊlʊnzɩ kɛ ɛjandʊʊ ndʊ tutukuna ɛyaa sakɩyɛ ɛjaɖɛ yɔɔ cɩna. Yʊlʊnzɩ nzɩ pɩzɩɣ pʊkɔna tɩlasɩ sakɩyɛ. Paa ɛzɩmta lɛ ɛwɛ sɔndʊʊ taa tam nɛ ɛfɛyɩ ɛ-tɩyɔɔ (ɛzɩ Hongrie Bela naalɛ tʊ yɔ nɛ Enrico Dandolo nɛ yʊlʊm Yohanɛsɩ yaa Žižka Yohanɛsɩ).
Ɖɩ-tedaa nɛ ɖɩna yɔ [[Hɛkʊ nɛ Hɛkʊ Alɩwaatʊ|Hɛkʊ Alɩwaatʊ]] taa yʊlʊnzɩ wɛ ɛzɩ nɔnɔ taa nesi tɛ kɩkpaɣʊm fɛyɩ tɛ ajɛyaa natozo tɛ nzɩ yɔ yaa mɩnʊʊ yɔ lɛ ɛyʊ kʊyʊm nɛ ɛzɩ kajalaɣ kʊdɔŋ, kɛkpɛtɛsaɣ yaa ɛsɩyɛ yɔkʊʊ.
Kʊdɔŋ ŋgʊ kɩwɛ eniziye ɛzɩ kɔnzɛtɩ yaa tanaʊ laɖaa mba powoŋguu yʊlʊm. Yʊlʊma wɛ patɩnaa cɔlɔ nɛ palakɩ pɛtɛ fezuu caɣʊ. Papɩsɩ ham waa nɛ pɔɖɔŋ Ɛsɔ nɔmɔʊ se tɛtɛ paahɩɣʊ kʊdɔŋ ŋgʊ kɩ-tɛ sooci. Nɛ nabʊyʊ taa lɛ, sɔlɩm tʊma naayɛ kpaɣkʊʊ-wɛ nɛ pɔcɔŋna pɔ-yɔɔ ɛzɩ Ɛsɔ sɛtʊ tʊma nɛ haɖɛ yʊlʊmaa yɔɔ cɔnaʊ tʊma nɛ akpadɩyaa yaa ajama ɛzɩ yʊlʊma mbʊ yɔ ɖɩɣa ŋga paya nɛ anasayɩ taa se hospice des Quinze-Vingts ŋga kɔñɔ pɩnaɣ 1260 alɩwaatʊ cɔlɔ pɩtɩŋna Louis kiɖeɖeu yɔɔ yɔ nɛ kɩlakɩ camɩyɛ lakasɩ nɛ kɩsɩna yʊlʊmaa yɔ.
[[File:Pieter Bruegel the Elder (1568) The Blind Leading the Blind.jpg|thumb|Pieter Bruegel the Elder (1568) The Blind Leading the Blind]]
Ɛyaa niizaɣ yʊlʊmaa samaɣ ɖikpeɣliye taa. Pɩtɩŋna Diderot takayaɣ suzuu yɔɔ pɩnaɣ 1749 [[Mɩsɩkʋm fenaɣ|mɩsɩkʊm fenaɣ]] kɩyaakʊ 9 ŋgʊ wiye pɩlɩna yʊlʊmaa yɔɔ, takayaɣ ŋga kɔyɔɔdʊʊ yʊlʊm weyi ɛmʊ niye akɔnta labʊ nɔmɔʊ taa yɔ ɛ-tɔm Nicholas Saunderson nɛ pɩlɛzɩ yʊlʊm tɛ wɛtʊ ɛyaa taa.
Otirisi yʊlʊm weyi ɛmakɩ cɩmɩŋ yɔ Maria Theresia von Paradis kaawoba [[Paarii]] tɛtʊ taa nɛ ɛsɩna Valentin Haüy (layʊ nɛ Ɛsɔ tɔm heyiyʊ yʊlʊma tɛ) ɛtʊla kajalaɣ yʊlʊmaa sukuli nɛ kɩpaɣzɩɣ tʊmɩyɛ labʊ pɩnaɣ 1786.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Kʋdʋmɩŋ]]
p67wivggt3icslxj0w1f0ht2gzal8yn
Yʊrʊba kʊnʊŋ
0
1315
14624
9479
2020-06-06T10:09:12Z
Ji-Elle
482
+vidéo Wikitongues
14624
wikitext
text/x-wiki
[[File:Nigeria_Yoruba_Area.png|thumb|Carte du terroir Yorouba au Nigeria]]
[[File:WIKITONGUES- Olaniyan speaking Yoruba.webm|thumb|left|Yʊrʊba]]
Yʊrʊba yaa yoruuba, pɩkɛ egeetiye hɩɖɛ nɛ payaɣ se yorùbá kɛ nɔɔ ɖeʊ tɛ kʊnʊŋ ŋgʊ kɩ-tɛ nɛ Nɩzɛro-koŋgolɛzɩ tɛ kʊnʊmɩŋ cejewiye taa yɔ. Pɩlɩna kʊnʊmɩŋ kpɛlɛkɩyaa sukuli naa yɔ lɛ, paɖʊ-kʊ Kwa kʊnʊmɩŋ taa yaa Benuuwe-koŋgolɛzɩ kʊnʊmɩŋ taa.
[[File:FIRST_YORUBA_BIBLE-BSAM_AJ_C.JPG|thumb|Première bible en Yoruba]]
Ɛyaa ndɩ ndɩ tɛ sɔnzɩ labʊ wɩlɩʊ yʊrʊba mba ɖɩlɩyɛ pʊkɔ pɩtalɩ [[Naajeeriya (Nigeria)|Naajeeriya]] tɛtʊ sɔsɔtʊ ndʊ payayaɣ se Ile-Ife yɔ. Samaɣ ŋga kɔyɔɔdʊʊ yʊrʊba kʊnʊŋ yɔ patala ɛyaa miiliyɔɔ waa nɛɛlɛ nɛ kɩgbanzɩ Naajeeriya ɛjaɖɛ taa ɖeeɖe kɩ-kɛ ɛjaɖɛ taa kʊnʊmɩŋ naatozo taa kʊnʊŋ lɛɛkʊ nɛ ɖɔɖɔ pɔyɔɔdʊʊ-kʊ [[Peenɛɛ (Bénin)|Peenɛɛ]] nɛ [[Togo]] ajɛyɛ taa. Pɔyɔɔdʊʊ yʊrʊba kʊnʊŋ ɖɔɖɔ Antilles ajɛyɛ taa nɛ Ameriki latini kɔzɩ kɔzɩ [[Kuubaa (Cuba)|Kuubaa]] ɛlɛ pɩtɩŋna [[Afrɩka tɛtʋ wandamm(Continent africain)|Afrika]] yoma mba palʊlɛ-wɛ peeɖe yɔ nɛ palakɩ Santeriya tɛ ɛsɔ kɩlaʊ sɔnzɩ yɔ nɛ pɔyɔɔdʊʊ-kʊ ɖɔɖɔ [[Biresiili]] ɛjaɖɛ taa kɔzɩ kɔzɩ Candomble ɛsɔ sɛtʊ ŋgbɛ taa.
[[File:Myfiles®.jpg|thumb|Mariage traditionnel yorouba]]
Pama yʊrʊba kʊnʊŋ nɛ masɩ kpata naa ndɩ ndɩ ɛlɛ pakɩlɩ ñɩɣʊ [[Latɛŋ kʊnʊŋ|Latɛŋ]] maʊ kpata yɔ kɛnɛ. Peenɛɛ ɛjaɖɛ taa lɛ, kewiyaɣ tɛ matʊ lakɩna tʊmɩyɛ nɛ ɛjaɖɛ taa kʊnʊmɩŋ tɛ masɩ paɣtʊ ndʊ pasɩma-tʊ yɔ, ŋgʊ Naajeeriya lɛ, kewiyaɣ matʊ ñɩɣʊ niye Pan-Nigérian masɩ paɣtʊ yɔ kɛnɛ. Peenɛɛ ɛjaɖɛ taa lɛ, pama yʊrʊba kʊnʊŋ nɛ pɛ-ɛjaɖɛ taa kʊnʊmɩŋ tɛ masɩ. Naajeeriya ɛjaɖɛ taa lɛ, pɛtɛ masɩ kɛ Latɛŋ masɩ nzɩ masɩ yʊsʊʊ walanza yɔ. Pɩkpeekpe pɩta lɛ yʊrʊba kʊnʊŋ masɩ kɛ Pan-Nigéria tɛ masɩ kpeekpe haɖɛ ñɩnzɩ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:kʋnʋmɩŋ]]
[[Category:Naajeeriya]]
[[Category:Togo]]
[[Category:Peenɛɛ]]
lcty1428vtgeou9fq6ty2g4snxvsmko
"Alexandre Sɔsɔ"
0
1316
6418
6417
2017-06-24T00:09:26Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
6418
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Alexandre Sɔsɔ]]
irof7u6ebcmjg2au8oihj6wsx9jhoym
"Claude Ptolémée"
0
1317
6420
6419
2017-06-24T00:09:26Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
6420
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Claude Ptolémée]]
si0extblxp2f4qvqbk6m3gfzkd0kko9
"Papa François"
0
1318
6422
6421
2017-06-24T00:09:26Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
6422
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Papa François]]
ce8j3k0wu8800vbf99kcf6xxusm17wf
"Pɩsatʋ"
0
1319
6424
6423
2017-06-24T00:09:26Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
6424
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Pɩsatʋ]]
sqque3rnbp6x0zb2jq8xfbobbw9ow6i
"Taataa"
0
1320
6426
6425
2017-06-24T00:09:26Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
6426
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Taataa]]
cbmicqyplgi2mot1747pnxgia7b8my2
Jean de la Croix
0
1321
13342
12542
2019-02-24T13:06:22Z
NahidSultan
1901
([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Zurbarán St. John of the Cross.jpg]] → [[File:Zurbarán (atribuido)-John of the Cross-1656.jpg]] [[c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · San Juan de la Cruz, reformador del carmelo, nació en 1542 y murió en 1591. El fraile de la imagen, según la información que se facilita (AETATIS – SUAE – 21 - /Ao 1656) tenía 21 años en 1656, es decir, había nacido en 1635. Voy a suponer que se llamase Juan de la Cruz, como otros muchos frailes, y que lo...
13342
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Zurbarán (atribuido)-John of the Cross-1656.jpg|vignette|Zurbarán St. John of the Cross]]
Palʊla Jean de la Croix kɛ Fontiverosi tɛtʊ taa ([[Ɛsɩpaañɩ (Espagne)|Ɛsɩpaañɩ]] ɛjaɖɛ taa) kɛ mɩsɩ kʊm fenaɣ 24 pɩnaɣ 1542 nɛ ɛsɩ Ɛsɔ sɛtʊ ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ-ɖɩ se Ubeda yɔ ɖɩètaa kɛ saŋgayɩŋ fenaɣ 14 pɩnaɣ 1591. Jean de la Croix kɛna layʊ sɔsɔ nɔɔyʊ ɖenɖe payaɣ se Karmɛlɩ yɔ nɛ paɖɛlɛsɩ-ɩ se karmɛlɩ taa kiɖeɖeu. Ɖenɖe ɛma tɩsɩʊ takayasɩ nɛ pʊɖɔɔ yɔ peɛɖe yebina nɛ pacaŋ pakpaɣ-ɩ ɛzɩ Ɛsɔ sɛtʊ taa sɔdʊʊ sɔsɔʊ kpem yɔ kɛ pɩnaɣ 1526. Pɔtɔkɩ Jean de la Croix kiɖeɖeu tɛ kazandʊ kɛ paa saŋgayɩŋ fenaɣ ŋga lɛ ka-kɩyakʊ 14 wiye.
[[Fichier:Montpellier,St_Matthieu62,2e_chapelle_Nord4,St_Jean_de_la_Croix.jpg|vignette|Montpellier,St Matthieu62,2e chapelle Nord4,St Jean de la Croix]]
Palʊla Jean de la Croix kɛ hɔʊ ŋgʊ kɩ-taa laŋhɛzɩyɛ wɛɛ yɔ, ɛlɛ ɛɛsɔɔlaa se e-sukuliu wayɩ lɛ ɛsʊʊ Ɛsɔ sɛtʊ ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩwɛ lakʊ taa yɔ. Ɛlɛ pɩlɩɩna Thérèse d'Avila tɛ lɔŋ pasɩɣ yɔ lɛ, etisi nɛ ewolo ɛ-tɛ ŋgbɛyɛ taa nɛ ɛcɔŋna mba pɛcɛla pa-tɩ kɛ karmɛlɩ taa nɛ pɛkɛ abalaa yɔ pɔ-yɔɔ. Ɛma takayɩsɩ ndɩ ndɩ nɛ sɩ-taa lɛ, ɛwɩlɩɣ nɔmɔʊ ŋgʊ kɩwokina ciyamnaa nɛ Ɛsɔ cɔlɔ kiŋ yɔ. E-wezuu caɣʊ taa pɩɩmʊna-ɩ sɩŋŋŋ nɛ ɛ-taabalaa mba pataakaŋ nattŋgbala yɔ, pakʊmɩ-ɩ hɩɖɛ se Atɩma-tʊ, nɛ paa-anɩ ɛhawaɣ-ɩ ñamtʊ pɩŋŋŋ.
[[Fichier:Lambres_(Pas-de-Calais)_église_PA00108327,_statue_St.Jean_de_la_Croix.JPG|vignette|Lambres (Pas-de-Calais) église PA00108327, statue St.Jean de la Croix]]
Ɛsɩba nɛ piteleɖi lɛ, pacaŋ pana se ɛkɛ kiɖeɖeu nɛ ɛkɛ ɖɔɖɔ [[Ɛsɩpaañɩ (Espagne)|Ɛsɩpaañɩ]] ɛjaɖɛ taa mba pakɩlɩ Esɔ yɔɔ tɩsɩʊ siŋŋŋ yɔ. Pɩlaba ɖɔɖɔ ɛzɩ Thérèse d-Avila yɔ ɖeyi ɖeyi. Katolika ŋgbɛyɛ naa mbʊ lɛ, ɖɩpaɣzɩ-ɩ tɩmnaʊ kɛ pɩnaɣ 1675 nɛ pɩla mbʊ ɖɔɖɔ lɛ, ɛla ham lakasɩ ndɩ ndɩ nɛ pɩwɩlɩna kaɣlaa se ɛkɛ kɩɖeɖeu nɛ paɖʊ-ɩ ɛyaa kiɖeɖema taa kɛ pɩnaɣ 1726.
[[Category:!Main category]]
9elsf1b10l8bzz5oblp0inz31nqz0gx
Jean de la Croix (1542-1591)
0
1322
6432
6431
2017-06-24T00:09:27Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
6432
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[ Jean de la Croix]]
0841i9rbiu3sagwdmkhjyo0mg6hph27
Peenɛɛ ( Bénin )
0
1323
16355
6435
2023-05-09T03:37:00Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Peenɛɛ]]
16355
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Peenɛɛ]]
nww4y8lqr8owljokm35arrrk7ti6rtx
Caanaʊ tɔm
0
1324
6438
6437
2017-06-24T00:09:27Z
MF-Warburg
4
2 révisions importées : Importing from Incubator
6438
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Caanaʋ tɔm]]
4r1o5smnoj415ya2drp64gvrji8o1f5
Aleɣya
0
1325
12576
8252
2018-05-05T11:01:12Z
Atticmaker
127
Category added
12576
wikitext
text/x-wiki
Aleɣya kɛna tʋmɩyɛ ɖɔɖɔ ɛzɩ tʋma lɛɛna ɖɔɖɔ yɔ. Papɩzɩɣ palɩzɩ ɖɩ-tɔbʋʋ size ɖɩkɛna tʋmɩyɛ nɖɩ ɖɩpɩzɩɣ ɖɩkɛ tomnaɣ taa nɖɛ yaa maɣzɩm taa nɖɛ yɔ. Pɩtɛ aleɣya ana, apɩzɩɣ aɖʋʋ taa leleŋ nɛ awɛna kɛzɛya kpem. Mbʋ ɖɔɖɔ aleɣaɣ ana, apɩzɩɣ ɖɔɖɔ aatɩɩ wazʋʋ nɛ aahaɣ kɛzɛyaɣ nakayɛ ɖɔɖɔ. Ɛlɛ, pʋwɛ size ɖɩtɩlɩ size, aleɣya haɣ taa leleŋ kɛnɛ.
Aleɣya anɛ, atɛkɛ tʋmɩyɛ nɖɩ ɖileɖu caŋ yɔ. Pɩtɛ alɩwaatʋ tɔɖɔɔ yaa eeleɖu. Aleɣya nayɛ labʋ kɛna kpekpeka hoɖe lesuu nɛ wondu kɩlabɩnatʋ lesuu. Palakɩ aleɣya kɔyɔ, pʋwɛna alaɖʋ size ɛɖʋ ɛ-n̄ʋʋ taa kpagbaɣ size, yee tomnaɣ taa n̄ɩna kɔyɔ, ɛkaa lesuu kpekpeka hoɖɛ ɖoŋ ɛlɛ yee pɩkɛ liidiye yaa wondu natʋyʋ ɖʋʋ kɔyɔ yɔɔ yɔ, ɖɩnɛ peeɖeɣ lɛ pɩ-tɛ wondu ndʋʋ ɛpɩzʋʋ elesi yaa ehiɣ.
Ɛlɛ pɩ-taa camɩyɛ kpayɩ size, aleɣya labʋ hɔɔlʋʋ taa mbɩ yɔɔ lɛ, lesuu ɖɔɔ siŋŋ. Pʋyɔɔ yɔɔ pɩtaala nɔyʋ size ɛɖʋʋ ɛ-n̄ʋʋ taa size ɛlakɩ aleɣya nɛ pʋlʋlɩ n̄ɩm sɔsɔm nabʋyʋ. Aleɣya tɛkɛ n̄ɩm kʋlʋlʋm nʋmɔʋ nakʋyʋ. Mba mba payɩ paɖʋʋ pa-n̄ʋnda size powoki aleɣya nayɛ ɖeɖe yaa palakɩ aleɣya nayɛ yɔ, patɩlɩ kpakpaɣ mbʋ size tomnaɣ leleŋ n̄ɩm papɩzɩɣ pehiu pa-leɣya ɖɩlaɖɛ taa peeɖe.
Taɣ leleŋ ɖeke koŋ kɛna kɛzɛyaɣ sɔsaɣ siŋŋ ŋga ɛyʋ, pɩzʋʋ ehiu ɛ-tɛ aleɣya ɖɩlaɖɛ taa yɔ. Paa aleɣya tʋ weyi lɛ, ɛ-taa liu kɛ n̄ɩm nabʋyʋ hiu kɛ ɛ-tɛ aleɣya wayɩ. Kɔyɔɔ nɛ, pɩtɛkɛ mbʋ, mbʋ yɔ aleɣya kazʋʋwa kɛlɛ taɣ leleŋ nɛ wonga n̄ɩnʋʋ. Pʋyɔɔ yɔɔ ɖajaa sɔsɔ weyi payaɣ size Huizinga, maɣza siŋŋ nɛ ɛtɩlɩ nsize, ɛyʋ wɛʋ kam yɔ, aleɣya wɛ sakɩyɛ ɛ-tʋma kɩlaba kpeekpe taa. Peeɖe aleɣya tɔbʋʋ lɩzʋʋ yeba nɛ pɩsɩ tɔm sɔsɔtʋ kpeɖem kɛ ɛyʋ yɔɔ tɩlɩtʋ maɣzɩm n̄ɩnɩyaa.
Pʋwɛna ɖʋ koŋ size ɖɩpɩzɩ ɖɩtɩlɩ size, paa aleɣya wena lɛ, awɛna a-tɛ paɣtʋ ndʋ papɩzɩ nɛ pɔɖɔ tʋyɔ yɔ. Paa aleɣya wena ɖɔɖɔ lɛ, awɛna hɩɖɛ. Ɖɩkpaɣ ɛzɩ, [[Naŋgbaŋzɩ pom pom|pombo mabʋ]] wɛ mbɩ yɔ, pɩkɛna aleɣya sɔsɔna wena kedeŋa kpeekpe sakɩyɛ sɔɔla siŋŋ yɔ. Seu yaa spɔɖɩ laba kɛna ɖɔɖɔ aleɣya. Haɖaʋ, nɛ tɔm maʋ nɛ santaɖaŋ ndɩ ndɩ labʋ kɛna ɖɔɖɔ aleɣya.
[[Category:Aleɣya]]
avddr793ak0vy5orshq7ymuzgpjdsv5
Création d'une page «Le désert de Gobi»
0
1326
6444
6443
2017-06-24T00:09:27Z
MF-Warburg
4
3 révisions importées : Importing from Incubator
6444
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Gobi kañɩnbʊsaɣ]]
a7its0zdg03topl9h2a178f3i8b1vld
Hʋzʋʋ
0
1327
12573
11464
2018-05-05T10:52:23Z
Atticmaker
127
Category added
12573
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Heart-and-lungs.jpg|vignette|Heart-and-lungs]]
Ɛyʋ wɛna hʋzʋŋ naalɛ: nesi kɩpanzɩ yɔɔ ñɩŋʋ nɛ nɩmɩyɛ yɔɔ ñɩŋʋ. Ɛyʋ laŋɩyɛ taa hokasi nasɩyɛ wɛna nɛ sɩtaŋ hʋzʋŋ ɛnʋ ɛnɩɩlɛ. Ɛyʋ laŋgɩyɛ taa lɛ hʋzʋŋ kɛna mbʋ papɩzɩɣ nɛ payaa se kaɖɛ ɖeɖe yɔ. Hʋzʋŋ wɛ sɩnasɩ, laŋɩyɛ nɛ siɣye pɛ-hɛkʋ taa. Hʋzʋŋ taa kɛ heelim mbʋ ɛyʋ fezuu yɔ pɩwoki nɛ ɛnʋ lɩzɩɣna heelim mbʋ pɩ-taa anaɣam nɛ pɩcalɩ [[Tomnaɣ lɛɣtʋ|tomnaɣ]] kpeekpe pɩkasɩ nɛ mʋbʋ pɩfɛyɩ ɖeu yɔ pɩɖaɣnɩ lɩʋ.
[[Fichier:Thoracic_anatomy.jpg|vignette|Thoracic anatomy]]
Hʋzʋʋ ŋgʋ kɩwɛna nesi kɩpanzɩ yɔɔ yɔ kɩtɛyɩ tam naatozo: hʋzʋʋ ŋgʋ kɩ-hay naalɛ kiŋ wɛɛ, kɩ-hadɛ kiŋ wɛɛ nɛ pɩtasɩna kɩ-hɛkʋ taa. Piyele nɩmɩyɛ ŋgʋ wɛna hɔɔlɩŋ naalɛ: hayʋ kiŋ nɛ hadɛ kiŋ. Hʋzʋʋ naatozo
[[Fichier:Lung_(PSF).png|vignette|Lung (PSF)]]
ñɩŋʋ wɛna hɔɔlɩŋ naalɛ ɛzɩ nɩmɩyɛ ñɩŋʋ ɖɔɖɔ yɔ.
[[Category:Ɛyʋ pilinzi]]
l6p7pto7wl34b6u95zqnt9wagect9ra
Suu (mode)
0
1328
6449
6448
2017-06-24T00:09:28Z
MF-Warburg
4
2 révisions importées : Importing from Incubator
6449
wikitext
text/x-wiki
Suu (Mode)
Suu payaɣ yaa lalaa tɔŋ size tɔɔlʋʋ. Suu tɔɔlʋʋ kɛna ɛyʋ yaa tɛtɛ kpɛnɛ tomna yaa tɔnʋʋ yɔ pɩyʋ huzuu. Suu yaa tɔɔlʋʋ kɛna wɛɖʋ ŋgʋ paa ɛyʋ weyi lɛ e-wondu suu yaa tɔɔlʋʋ. Paa wɛɛ yaa kpaɖʋ ŋgʋ lɛ, nɛ ku-wondu suu yaa tɔɔlʋʋ. Ɖoo lɔndaa wondu ndʋ ɖɔ-cɔzɔnaa suwaa yaa pɩsaŋ weyi pɔtɔɔlaa yɔ, pɩtɛkɛ wondu ndʋ yaa pɩsaŋ ɛnɩɩ ɖɩtɔɔlʋʋ halɩ nɛ sɔnɔ.
Ɛlɛ, paa pɩtɛ wondu ɖusuu yaa ɛzɩ pɩtɛ pɩsaŋ ɖɩtɔɔlʋʋ kɔyɔ, pɩtɛkɛ ɛzɩma ɖɔcɔzɔnaa mba posuwaa po-wondu yaa pɔtɔɔlaa pa-pɩsaŋ ɛnɩ yɔ ɖaɖʋɖɔ ɖusuu nɛ ɖɩtɔɔlʋʋ. Pɩtɛŋɛ payɩ mbɩ yɔ, pɩtalɩna nɔyʋʋ cɔlɔ. Ɖɩtɩlɩk size, pɩlɩna paa weyi ɛsɔɔlɩm pɔza-ɩ mbʋ yɔ pɩcɔlɔ. Ɛlɛ, nabɛyɛ wɛɛ nɛ palakɩ size lalaa lakɩ. Posuu po-wondu ɛlɛ, pɩfɛyɩ wɛɛ ɖeu, ɛlɛ lalaa suu yaa pɔtɔɔlʋʋ lɛ, pʋwɛ wɛɛ ɖeu.
Pʋyɔɔ yɔ, lɛlɛɛ taa mbɩ yɔ lɛ, ɖa-jɛɛ taa nɛ ɖa-egeeta kpeekpee taa kpem lɛ, wondu suu nɛ pɩsaŋ tɔɔlʋʋ pɩsa katɩɩzɩnaʋ laɣsɩ yaa tʋmɩyɛ ɖeke kpeɖem. Wondu suu yaa wondu tɔɔlʋʋ tɛkɛna ɛyʋ tomna yaa tɔnʋʋ yɔ huzuu laɣsɩ tʋmɩyɛ ɖeke ɛlɛ, pʋ-tʋmɩyɛ wala pɩtalɩ pɔtɔŋgʋ size ɛyʋ taɣ cɩyaʋ yɔ yaa, ɛyʋ ɛcandʋ ɖeɖe mɛɛsʋ yɔ, nɛ payaɣna yaa pamana fransɩ kʋnʋŋ taa size "maquillage".
Tomnaɣ yɔ kusum yaa kʋtɔɔlɩm haɣ yaa sɔsʋʋ ɛyʋ keɖewa. Pʋyɔɔ yɔ, papɩzʋʋ pakpaɣ ɛyʋ wondu kususutu yɔɔ sɔzɩŋ nʋm nɛ pɛkpɛndɩ pʋʋ ɛyʋ keɖewa wondu kpeekpee taa. Sɔzɩŋ lɩm yaa num pʋnɛ, paya-pʋ yaa sakɩyɛ yaɣ pʋ size tulali yaa tulaaɖi. Pʋwɛ sɔzɩŋ kamaɣ fɛyɩ, nɛ pamɩzʋʋ pɩtɛ num yaa lɩm mbʋ kɛ wondu kusutu yaa kʋtɔɔlɩtʋ yɔɔ.
Ɛyʋ wɛɛ ɖoŋ ɖɔɖɔ siŋŋ nɛ, ɛpɩzʋʋ ɛlɛzɩ ɛ-tɔnʋʋ yaa e-tomna nɛ num ndɩ ndɩ. Pataɣ num yaa num kɔɔ nɛ tɔnʋʋ ɛɛlakɩ pɩnaɣ ka-tɩ lɛɛzɩ. Pɩɩkɛ tomna yaa tɔnʋʋ kɩkpɛdʋʋ kɔyɔ, kɩ-tɩ pɩsɩʋ kʋʋlʋmʋ, nɛ payaɣna fransɩ kʋnʋŋ taa size "modifications corporelles". Sakɩyɛ lɛɛzʋʋ pɔ-tɔnɩŋ nɛ payaɣ size yɔɔ kpɛzʋʋ yɔ, pɩtɛkɩ falaa lakasɩ. Nabɛyɛ kpɛzʋʋ pɔtɔnɩŋ yaa po-tomnasi yɔ size patasɩ ɖeu. Lalaa lɛ, pɛkpɛzʋʋ mbʋʋ lɛ, pɩsa nɛ pan̄ɩnɩna liidiye, yee halʋ kɔyɔ abalaa tasɩ-ɩ sɔɔlʋʋ nɛ yee abalʋ kɔyɔ, halʋ n̄ɔsɔɔlɩ. Pɩkɛna n̄ɩm wɩlʋʋ lakasɩ ɖɔɖɔ kɛlɛ mbɩ yɔ.
[[Category:!Main category]]
mx5n33y45r0grbnyiv4iftp4mcjxl1r
Wɛɛ kɩfana yaa alɩwaatʊ kɩfatʊ (La Renaissance)
0
1329
6451
6450
2017-06-24T00:09:28Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
6451
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[wɛɛ kɩfana yaa alɩwaatʊ kɩfatʊ (Renaissance)]]
dfnwaoscy2hyf2u97p3kro8rujy4mys
Wɛɛ kɩfana yaa alɩwaatʊ kɩfatʊ (Renaissance)
0
1330
12628
10960
2018-05-05T17:13:29Z
Gnangbade
58
fotos
12628
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Sandro_Botticelli_-_La_nascita_di_Venere_-_Google_Art_Project_-_edited.jpg|vignette|Sandro Botticelli - La nascita di Venere - Google Art Project - edited]]
Wɛɛ kɩfana yaa lʊlʊʊ kɩfam alɩwaatʊ pɩkɛ alɩwaatʊ kɩfatʊ wɛɛ ndʊ pɛkpɛnda matʊ alɩwaatʊ nɛ lɔnzɩɖɛ kpɛlɛkʊʊ pɩlɩna ɛyʊ yɔɔ nɛ canaʊ taa lɛɛtʊ kpɛlɛkʊʊ ndʊ tɩpaɣzɩna Itaali ɖaɣnɩɣ lʊlʊʊ kɩfam alɩwaatʊ yɔ. Ɖɩcɔna nɛ ɖɩnaɣ yɔ ɖaɣnɩɣ lʊlʊʊ alɩwaatʊ hɩɣ pɩtɩ pɩtɩŋna nesi tɛ ñɩlɩ ñɩlɩ wonduu laɖaa tʊma yɔɔ, mba papɩzaɣ nɛ pɔyɔɔdʊʊ nɛ ɛyaa po-wonduu tɔm yɔ.
Pʊcɔ lʊlʊʊ kɩfam alɩwaatʊ natʊyʊ lɩɩ [[Itaalii]] tɛtʊ sakɩyɛ taa kpaɣ kpaɣɖʊ 13 ŋtalɩ 14 alɩwaatʊ (Duecento nɛ Trecento) pɩtalɩ kpaɣɖʊ 15 alɩwaatʊ taa ɖɔɖɔ kɛ Itaali hɔlʊʊ sɔsɔʊ taa nɛ Ɛsɩpañɩ taa nɛ ERɔpʊ nɛ Hayi kiŋ hɔɔlɩŋ cikpeŋ nɩɩyɛ taa nɛ Caama ɛzɩ mbʊ ɛyʊ yaɣ se kajalaɣ lʊlʊʊ kɩfam alɩwaatʊ (Quattrocento) nɛ pɩtalɩ Erɔpʊ tɩŋga taa kpaɣɖʊ 16 wɛɛ taa (Cinquecento).
Pɩtɩŋna Jean Delumeau weyi ɛkɛ lʊlʊʊ kɩfam tɛ tɩlɩyʊ niye mʊyʊ yɔ ɛ-yɔɔ lɛ, ɖɩnɩɣ se lʊlʊʊ kɩfam tɔmpiye lɩna Itaali nɛ nesi tɛ ñɩlɩ ñɩlɩ tʊma laɖaa cɔlɔ kpaɣna kpaɣɖʊ 19 wɛɛ taa (Itaalɩ ɛyaa tɔŋ se sɔnɔ se Rinascimento). Tɔmpiyen lʊlʊʊ kɩfam walɩ wobu yɔɔ wobu yɔɔ.
[[Fichier:Città_di_Stra_-_Villa_Pisani_-_Facciata_45.407738,12.013244.jpg|vignette|Città di Stra - Villa Pisani - Facciata 45.407738,12.013244]]
Tɔmpiye lʊlʊʊ kɩfam ndɩ ɖɩkɛ wɛɛ pɩtɛkɛ se matʊ nɛ ñɩlɩ ñɩlɩ wonduu lɛɛzɩɣ kɩfam alɩwaatʊ ndʊ, palaba-tʊ nɛ tʊmɩyɛ kajalaɣ pɩlɩna Jean-Jacques Ampère pɩnaɣ 1840 taa alɩwaatʊ ndʊ ɛkɛdaɣ [[Fransɩɩ]] canaʊ matʊ tɔm pʊcɔ kpaɖʊ 12 nɛ pʊwayɩ kɛ Jules Michelet pɩnaɣ 1855 alɩwaatʊ ndʊ tɩ-taa ɛkpaɣ ɛ-tɩ mbilim kpaɣɖʊ 16 taa nɛ ɛyɔɔdʊʊ lʊlʊʊ kɩfam tɔm pɩlɩna Fransɩɩ yɔɔ yɔ. Tɔmpiye ndɩ [[Suwiisi]] nesi tɛ ñɩlɩ ñɩlɩ tʊma canaʊ tɔm kɛɖɩyʊ ɖaɣnɩ tɔmʊʊ ŋgʊ kpaɣʊ pɩnaɣ 1860 ɛyʊ ɛnʊ lɛ, Jacob Burckhardt (pɩnzɩ 1818 ŋtalɩ 1897) kɛ ɛ-takayaɣ ŋga ɛma pɩlɩna Itaali ɖaɣnɩɣ lʊlʊʊ kɩfam tɔm yɔɔ yɔ.
[[File:'David' by Michelangelo JBU0001.JPG|thumb|'David' by Michelangelo JBU0001]]
Ɛyʊ ɛnʊ ɛ-tɛ tɔm kpɛlɛkʊʊ kɛ kɔlɛzɩ ɖaŋ taa Fransɩɩ ɛjaɖɛ taa pɩnaɣ 1942-1943 alɩwaatʊ taa lɛ, Fransɩɩ canaʊ tɔm kɛdɩyʊ Lucien Febvre wɩlɩɣ se Jules Michelet labɩna tɔmpiye ndɩ tʊmɩyɛ kɛ ɛ-maɣmaɣ ɛ-lɩmazaɣ yɔɔ kɛnɛ. Ɖɩnaɣ kɔyɔ Jules Michelet lakaɣ tʊmɩyɛ wɩyaʊ Louis 14 yɔɔ kɛnɛ ŋgʊ pɩwɛyɩ pɔdɔdɩyɛ nɛ ɛ-halʊʊ tɛ sɩm.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Caanaʋ tɔm]]
derkpvud4sf1rbhq6go8u4i4oiaoqxb
Édith Piaf
0
1331
18326
14357
2024-09-24T18:06:10Z
Eurohunter
1575
-empty space
18326
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Édith Piaf
|image = Edith Piaf.jpg
|px = 190
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = [[Fransɩɩ (France)|Fransɩɩ]]
|Ɛ-tʋmɩyɛ = Teyu
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = Belleville, [[Paarii]], [[Fransɩɩ (France)|Fransɩɩ]]
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = [[Saŋayɩŋ fenaɣ]] kɩyakʋ 19, pɩnaɣ 1915
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ = Plascassier, Grasse, [[Fransɩɩ (France)|Fransɩɩ]]
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ = [[Aloma fenaɣ]] kɩyakʋ 10, pɩnaɣ 1963
|E-nesi ñɩɣʋ =
}}[[File:Édith Piaf 914-6436.jpg|thumb|Édith Piaf 914-6436]]
Édith Piaf kɛ hendu teyu nɛ tanaʋ laɖʋ sɔsɔ nɔɔyʋ. Palʋla-ɩ [[saŋayɩŋ fenaɣ]] kɩyakʋ hiu nɛ nakʋ (19) ñɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1915 taa[[Paarii]] tɛtʋ taa. Paarii tɛtʋ kɛna Fransɩ ɛjaɖɛ tɛtʋ sɔsɔtʋ. Aloma fenaɣ kɩyakʋ hiu (10) ñɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1963 ñɩŋga taa ɛsɩba. Pɩwɩ-ɩ siŋŋ nɛ pʋcɔ ɛsɩkɩ. Grasse tɛtʋ ɛsɩba ɛ-pɩnzɩ nɩɩnaza nɛ lʋbɛ ñɩnzɩ taa. Ɖoɖoo Édith Piaf hɩɖɛ kɩsɛsɛyɛ kɛlɛ Giovanna Gassion. Ɖoɖoo ɛnɛ ɛ-nɔɔ taa kɩlɩ tʋŋ leleŋ.
Ɖoɖoo Édith Piaf hayɩsɩna ɖajaanaa panɛ nɛ papɩsɩ hendu luɖaa nɛ teyaa sɔsaa. Ɖajaanaa mba, pa-hɩla kɔyɔ : Yves Montand nɛ Charles Aznavour nɛ Georges Moustaki. Ɖoɖoo Édith Piaf tɛ minziki payaɣ se music-hall.
E-minziki mabʋ maɣmaɣ yɔɔ pakʋma-ɩ hɩɖɛ se <nowiki>''</nowiki>la Môme Piaf<nowiki>''</nowiki>.
Ɛma takayɩsɩ nzɩ yɔ, sɩ-taa nasɩyɛ hɩla yɔ :
''Wezuu caɣʋ pɛɛyɛɛ taa (La Vie en rose)'' nɛ ''Aayɩ maakpiɖiɣ nabʋyʋ yɔɔ (Non, je ne regrette rien'') nɛ ''Sɔɔlɩm kɩɖaʋ wendu (Hymne à l'amour'') nɛ ''Ma wataŋga taa tʋ (Mon légionnaire'') nɛ Samaɣ (''La Foule'') nɛ ''Milord'' nɛ ''Mɛ-Ɛsɔ (Mon Dieu'') yaa ɖɔɖɔ se ''L'Accordéoniste''.
Ɖoɖoo Édith Piaf hɩɖɛ sɛ siŋŋ kedeŋa kpeekpe yɔɔ pɩlɩɩnɩ e-wendu tue yɔɔ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Halaa sɔsaa]]
[[Category:Ɛyaa sɔsaa]]
[[Category:Minziiki laɖaa]]
[[Category:Fransɩɩ]]
4nq5622zfhvhgydyws8kyb245tff8os
Ñamɛɛ
0
1332
15981
15960
2022-04-05T09:55:45Z
CommonsDelinker
130
Removing [[:c:File:Tempete_de_sable.jpg|Tempete_de_sable.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Ruthven|Ruthven]] because: Missing [[:c:COM:EI|essential information]] such as [[:c:COM:L|license]], [[:c:COM:PERMISSION|permission]] or source (
15981
wikitext
text/x-wiki
[[File:Niamey_SPOT_1101.jpg|thumb|Vue aérienne de Niamey]]
Ñamɛɛ kɛŋna [[Nizɛɛrɩ]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ sʊzɔtʊ nɛ tɩ-wɛ [[Nizɛɛrɩ Pɔɔ]] kɔ-yɔɔ nɛ pɩwɛna ɛjaɖɛ nɖɩ nɛ ɖɩ-wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ hɔɔlʊʊ taa. Tɛtʊ tʊnɛ pɩnzɩ mɩnɩŋ 19 taa kɛ tɩpaazɩ kɛʊ tɛtʊ sɩŋŋŋ mbʊ pʊ-yɔɔ yɔ ɖooo lɛ pɩɩkɛ haɖaa nabayɛ tɛtʊ nɛ pɩnzɩ 1940 taa lɛ, ɛyaa kaawɛ ɛzɩ mɩnɩʊ ɖeke yɔ.
Pɩnaɣ 2011 taa pakalɩ kɩgalʊʊ kɛ Ñamɛɛ tɛtʊ taa lɛ, pana se ɛyaa huwaa sɩŋŋŋ nɛ pɛkpɛnda ɛyaa 1 302 910. Pɩlaba mbʊ lɛ, tɛtʊ ndʊ, tiyeba nɛ tɩ-taa ɛyaa ɖɔɔ pɩkɩlɩ t ɛtʊ tɩŋga kɛ Niizɛɛrɩ ɛjaɖɛ kpeekpe taa. Pɩɩkpaɣna mɩnzɛma fenaɣ 24 pɩnaɣ 1988 yɔ, Ñamɛɛ tɛtʊ ndʊ tɩ-taa kominanaa kagbaanzɩ kaawɛna yɔ, piyeba nɛ pɩkpɛndɩ kʊɖʊmɖiyɛ kpayɩ nɛ pɩpɩsɩ Ñamɛɛ komina.
Mbʊ yebina nɛ Ñamɛɛ pɩzɩ nɛ kɩpɩsɩ tɛtʊ sʊzɔtʊ camɩyɛ. Tɛtʊ tʊnɛ tɩ-walanzɩ landammm taa wɛ ɛzɩ ɛkɩtaarɩnaa 25 500 yaa kilomɛtanaa 255. Payaɣ Ñamɛɛ komɩna yɔɔ cɔnɩyʊ kɩfalʊ se Assane Seydou.
[[File:PlaceDjiboBakaryWalraven.JPG|thumb|PlaceDjiboBakaryWalraven]]
[[Category:!Main category]]
[[Category:Tɛtʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Nizɛɛrɩ]]
ao3yiwenvsc6vybgzq1gahwb62j2uv2
Ñamɩyɛ nɛ calɩm hosi kʊdɔŋ (maladie cardio-vasculaire)
0
1333
7824
7822
2017-08-10T18:51:21Z
Gnangbade
58
photo
7824
wikitext
text/x-wiki
[[File:ASD (Atrial Septal Defect) repair.png|thumb|ASD (Atrial Septal Defect) repair]]
Ñamɩyɛ nɛ calɩm hosi kʊdɔmɩŋ kɛ kʊdɔmɩŋ weyi ɛkpaɣ hɔyɛ nɛ calɩm hosi ɛyʊ tɔmnaɣ taa. Wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ ajɛyɛ taa lɛ, tɔmpiye kɛlɛʊ kɛlɛ se ñamɩyɛ calʊʊ calɩm hoka kʊdɔŋ, ŋgʊ tɩna laŋgɩyɛ taa wɩzasɩ kʊdɔŋ yaa ɖɔɖɔ kaɖɩtʊ kʊɖɔmɩŋ.
[[File:Heart post infarct vsd.jpg|thumb|Post-infarction ventricular septal defect, short axis echocardiography view]]
Kʊdɔmɩŋ ɛ-nʊ ɛkɩlɩɣ kpaʊ ɛyaa panɛyɔ, nesi tɛ tʊmaɣ laɖaa nɛ kʊzɔɔtʊ lonaa taa ɛyaa mba paafezɩɣ heelim kɩbam yɔ nɛ ɛyaa mba pakɩlɩɣ paɣlʊʊ yɔ. Pɛ-tɛ tɩlasɩ kɩkpaɖasɩ pɩnaɣ taa ɖɔ sakɩyɛ (ɛzɩ ɖɩkpaɣ [[Fransɩɩ]] ɛjaɖɛ taa mbʊ yɔ, kpaɣ kpaɣɖʊ 20 tɛmtʊ taa kɛ Nord-pas-de-Calais nɛ Alsace hɔɔlɩŋ taa, ageetaa naalɛ kɩkɩlɩɣ kpaʊ ɛjaɖɛ tɩŋga taa nɛ ɖɔɖɔ ɛzɩ pɩcɛɣdɛ kʊdɔŋ. Kʊdɔŋ kɩwɛ kʊdɔmɩŋ weyi ɛhaɣ ɛyʊ alɩwaatʊ se ɛ-kɩyakɩŋ ɛɖalɩɣ yɔ ɛ-tɛ fezuu caɣʊʊ taa yɔ. Kʊdɔŋ ŋgʊ kɩtɩna se halɩpiyaa sakɩyɛ ɛpɩsɩɣ kɩmɛlɩmɩŋ.
[[File:Electrocardiogram 12derivations male 23yo Japanese.png|thumb|Electrocardiogram 12 dérivations, abalʋ nɔɔyʋ, ɛwɛna pɩnzɩ 23, ɛkɛ japɔŋ dʋ]]
Kʊdɔŋ kɩ-taɣnɛ Fransii ɛjaɖɛ mbʊ pʊyɔɔ yɔ kʊkʊ ɛyaa kpanɖaŋ sakɩyɛ. Kɩkɛ kʊdɔŋ naalɛ ŋgʊ kɛ pɩcɛɣɖɛ wayɩ ŋgʊ kɩ-kɩlɩɣ kʊʊ abalaa yɔ nɛ kajalaɣ kʊdɔŋ ŋngʊ kɩ-kɩlɩɣ kʊʊ halaa yɔ (pɩnaɣ 2008 wɩlɩɣ taa lɛ). [[Eerɔpʋ tɛtʋ tɔm|Eerɔpʊ]] taa lɛ, kɩkɛ kʊdɔŋ ŋgʊ kʊkʊ ɛyaa sakɩyɛ yɔ (ɖɩkpaɣ akpadɩyaa pɩnzɩ 75 tɩna kɔyɔ, ɛyaa naatozo yɔ lɛ, kʊyʊm sɩkɩna kʊdɔŋ ŋgʊ).
Kedeŋga taa ŋgbɛɛ ndɩ ɖɩlʊkɩ tɔnʊʊ taa alaafɩya ñɩnʊʊ yɔɔ yɔ ndɩ payaɣ se [[OMS ŋgbɛyɛ]] tɛ akɔnta labʊ taa yɔ ɖɩtɔŋ se ɛyaa 1/3 tɛ sɩm lɩnɛ ñamɩyɛ nɛ calɩm hosi kʊdɔmɩŋ cɔlɔ pɩlɩna. Pʊtʊnaa mba peyekaɣ kʊdɔŋ ŋgʊ kɩpɩzɩɣ ɛyaa yɔ tɛ pasʊʊ nɛ ɖɔɖɔ ɖɔkɔtɔ naa ɖoŋ sɩnaa nɛ kʊdɔŋ kɩpasɩ nɛ pɩɖaŋ ɛyaa sakɩyɛ sɩm [[Etaazuunii (États-Unis)|Etaazuuni]] ajɛyɛ taa pɩnzɩ 1980 nɛ 2000 taa. Ɛjaɖɛ kʊyʊmɖɩyɛ ndɩ ɖɩ-taa ɛyaa 1/3 tɛ sɩm lɩna ñamɩyɛ nɛ calɩm hoka kʊdɔŋ cɔlɔ. Ɛyaa 1/5 tɛ sɩm lɩna ñamɩyɛ calʊʊ calɩm hoka cɔlɔ. Ɛyaa 1/8 tɛ sɩm lɩna laŋgɩyɛ kʊdɔŋ cɔlɔ (pɩnaɣ 2005 wɩlɩyɛ).
Yee sɩnɩyaa nabɛyɛ kaawɛ nɛ pasɩna ɛyaa kajalaɣ wɩzasɩ taa kɔyɔ, ɖɩmazaɣ se ɛyaa taakɩlɩɣ sɩbʊʊ pʊɖɔɔ. Mbʊ piyeki nɛ ɛyaa kɩlɩɣ sɩbʊʊ nɛ ñamɩyɛ nɛ calɩm hosi kʊɖɔŋ yɔ mbʊ yɔ, hosaɣ lɩm kɩ-kɩlɩm ɖɔʊ nɛ calɩm kɩlɩɣ ɖɔʊ ɛyʊ tomnaɣ taa nɛ sikiri hɩm kʊdɔŋ nɛ yuŋ kɩkɩlɩm nɛ taba kʊyɔɔ paa kakʊʊ yaa kaakʊʊ.
Ñamɩyɛ nɛ calɩm kʊdɔmɩŋ lɩna wɛtʊ naa mba ɖɩtɛm pɔtɔm yɔɔdʊʊ pɩɖɛɛ yɔ tɛ kpɛndʊʊ nɛ pɩkɔŋna tɩlasɩ siŋ lʊlʊʊ taa ɖɛzɩtʊ nɛ tomnaɣ kiɖe num tʊmɩyɛ tɛ ɛyʊ tomnaɣ taa. Piyeki nɛ pɩkpazɩɣ ɖoŋ sakɩyɛ calɩm hoka kɩmabaɣ nɛ pɩpɔzɩɣ se paɖanɩ ciiduu nɛ pɔcɔlɩ calɩm hosi kɩfasɩ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Kʋdʋmɩŋ]]
rtmdmrw5qo7coag04gz2i3n1pvj5ml7
Ñazɩyʊ sɔsɔ Gabriel kiɖeɖeu
0
1334
16406
6470
2023-05-09T03:45:30Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Ñazɩyʊ sɔsɔ Gabriel]]
16406
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Ñazɩyʊ sɔsɔ Gabriel]]
2bqwogwi1kyuytg6z4l18la2ftiwdaj
Ñazɩyʊ sɔsɔ Gabriel
0
1335
13505
13500
2019-03-23T21:19:59Z
Gnangbade
58
Catégorie ajouté
13505
wikitext
text/x-wiki
[[File:Archangel Gabriel (Gelati).jpg|thumb|Archangel Gabriel (Gelati)]]
Ñazɩyʊ Gabriel kiɖeɖeu kɛna tiiyu weyi pɔyɔɔdɩɣ ɛ-tɔm kɛ [[Takayaɣ kiɖeɖeɣa|Ɛsɔ tɔm takayaɣ kɩɖeɖeɣa]] taa nɛ Kooraŋ taa yɔ. Takayaɣ kiɖeɖeɣa taa lɛ, Ñazɩyʊ Sɔsɔ Gabriel kiɖeɖeu kɛŋna weyi Ɛsɔ tii Pɛlɛ Maria kelekele tʊ cɔlɔ se ehe-i se ɛkaɣ ɛjaɖɛ ñʊʊ yaɖʊ lʊlʊʊ nɛ fezuu lakasɩ taa yɔ. Paa nɛ takayaɣ kiɖeɖɣa taa yaa kooraŋ taa paayaɣ-ɩ se Ñazyɩʊ sɔsɔ kɔyɔ, pasɩma-ɩ se ɛkɛna Tɔm Kɩpandʊ heeyu.
Nɔɔ haʋ kɩbɩnʋʋ taa lɛ, Ñazɩyʊ sɔsɔ Gabriel kiɖeɖeu kɛŋna weyi ɛlɩza nayʊ Daanɩɛlɩ kɛ e-ɖoziye nɖɩ ɖɩ-taa ɛna hɩyaʊ nɛ tʊlʊʊ mbɔɔ yɔ ɖɩ-tɔbʊʊ yɔ. Ñazɩyʊ sɔsɔ Gabriel kiɖeɖeu ɛŋɛ, ɛnʊ yɔɔdɩna nɛ nayʊ nɔɔ se kawɩlaɣ nakayɩ kaɣ wɩlɩɣ kpɩtaŋ 70 taa.
[[File:Archangel Gabriel Fresco in the Assumption of Mary Church in Zeugostasio.jpg|thumb|Archangel Gabriel Fresco in the Assumption of Mary Church in Zeugostasio]]
Ñazɩyʊ sɔsɔ Gabriel kiɖeɖeu tɔbʊʊ nɛ [[Hɛbra kʊnʊŋ|hebra]] taa kɛlɛ se Ɛsɔ Ɖoŋ yaa Ɛsɔ kɛna mɔnɖoŋ nɛ alɩwaatʊ ndʊ ɛwɩlɩɣ ɛ-tɩ kɛ nɔɔyʊ kɛ ɖom taa yaa ɖoziye taa yɔ, ɛtalɩ ɛyʊ saɖaɖaɖa (Dan 8:15; Dan 12:7). Ɛkɛ ɛzɩ weyi ɛwɛ Ɛsɔ nɩmɩyɛ yɔɔ yɔ.
[[File:Fra Angelico-Annunciatory Angel-detail.jpg|thumb|Fra Angelico-Annunciatory Angel-detail]]
Kooraŋ taa lɛ, Ala yɔɔdɩɣnɛ ɛ-nayaa nɛ tiiyaa nɔsɩ yaa ɖoza taa nɛ Ñazɩyʊ sɔsɔ Gabriel kiɖeɖeu.
Kulina kaɣlaa kɛ Ala tɔm yɔɔ nɛ ɛwili-tʊ e-Tiiyu Mohamet kɛ lone nɖi payaɣ-ɖɩ se Hiiraa yɔ ɖɩ-taa. Kooraŋ taa, Tiiyu Mohamet na Ñazɩyʊ sɔsɔ Gabriel kiɖeɖeu kɛ tɔm nabʊlɛ nɛ ɛkʊyɩ ñaba.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Ñazɩyaa sɔsaa]]
6du42ybefth1q3ok45he3kwtt8ssu3u
Ñazɩyʊ sɔsɔ Mikayɛlɩ
0
1336
18330
13504
2024-10-09T00:11:38Z
Mazbel
4992
([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Церковь Архангела Михаила в Тропарёве (Архангел Михаил).jpg]] → [[File:Мозаичная икона Архангела Михаила. Церковь Архистратига Михаила в Тропарёво.jpg]] [[c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] (meaningless or ambiguous name) · more accurate name, and just clear
18330
wikitext
text/x-wiki
[[File:Groom - Texas USA - panoramio (2).jpg|thumb|Groom - Texas USA - panoramio (2)]]
Mikayɛlɩ kɛna Ɛsɔtaa ñazɩyʊ sɔsɔ nɔɔyʊ nɛ ɛwɛ ɛsɔtaa ñazɩyaa sɔsaa naatozowaa taa. Ñazɩyaa mba mba yɔ: Raphaël nɛ [[Ñazɩyʊ sɔsɔ Gabriel kiɖeɖeu (St Gabriel archange)|Gabriel]]. Ñazɩyaa panɛ, kpaɣ [[Yuudaayism|Yudaa]] mba, Katolika ñɩma nɛ [[Iizilaam|Malɩŋ]] ɖɔɖɔ patɩŋa pasɩma-wɛ. Ɛsɔ sɛtʊ sakɩyɛ nɛ ajɛya sakɩyɛ sɩma ɛ-yɔɔ nɛ pakpaɣ-ɩ se ɛkɛna a-yɔɔ kandɩyʊ.
Ñazɩyʊ Mikayɛlɩ kiɖeɖeu kɛŋna ɛsɔtaa tiiyaa ñontinaa ñʊʊtʊ nɛ ɛnʊ yoŋnayou nɛ cɩkpɛndɩɣ taa tiiyu weyi ɛkɛ eleeu nɛ payaɣ-ɩ se satanɩ yɔ. Mikayɛlɩ tɔbʊʊ kɛlɛ se awɛ ɛzɩ Ɛsɔ yɔ? Nɛ eyo you sɔsɔʊ nɛ cikpɛndɩɣ taa wiyao nɛ ɛwabɩ-ɩ wayɩ lɛ, Ɛsɔ kpaɣ-ɩ se ɛnʊ kɛŋna ɛsɔtaa ñazɩyaa tɩŋga ñʊʊtʊ nɛ ɛnʊ kaŋdayɩɣna tisiyaa yɔɔ ɖɔɖɔ nɛ ɛnʊ lɛ camɩyɛ lakasɩ yaa kɩpandʊ yɔɔ cɔnɩyʊ. Ñazɩyʊ sɔsɔ ɛnɛ ɛwɛna tʊma sɔsɔna sakɩyɛ: Ɛsɔ ha-ɩ ɖɔoŋ se tɔm hʊʊ kpaagbaa wiye le, ɛnʊ kaɣna ciyamna k:e maɣzɩɣ nɛ ewona kɩpama kɛ ɛsɔtaa koboyaɣ taa nɛ mba patamʊna yɔ, ɛɖɛna-wɛ ɖenɖe miŋ sɔsɔŋ wɛɛ nɛ pewiliɣ nɛ pasalɩɣ pe-kela yɔ.
[[File:Michael-Giordano.jpg|thumb|Michael-Giordano]]
[[Takayaɣ kiɖeɖeɣa]] taa lɛ, alɩwaatʊ ndʊ Ñazɩyʊ Gabriel kiɖeɖeu lɩ Daniɛlɩ yɔɔ nɛ ɛlɩzɩ-ɩ e-ɖoza tɔbʊʊ lɛ, eheya-i ɖɔɖɔ se ɛnʊ maɣmaɣ, ɛnʊ Gabriɛlɩ ɛɛtɛma paɣzɩɣ you you pʊcɔ nɛ ɛlɩɣʊ ɛ-yɔɔ. Gabriɛlɩ nɛ Pɛrisi mba pɩɩsamɩŋ sɩŋŋŋ lɛ, Mikayɛlɩ kɩɖeɖeu kaakpaɣna ɛyaa tomnaɣ nɛ ewolo nɛ pʊcɔ nɛ Tiiyu sɔsɔ Gabriɛlɩ lɩɩ you ŋgʊ kɩ-taa. Tʊtʊ wayɩ lɛ, Mikaɛlɩ kiɖeɖeu kɛ ɛsɔ tiyaa nɛ ɛna satan palʊ nayʊ mooze tomnaɣ yɔɔ. Ɛnʊ ɖɔɖɔ kristu mba kpakɩɣ ɛzɩ pɔ-yɔ kandɩyʊ kɛ cɩnkpɛndɩɣ taa wiyao you taa yɔ.
[[File:Мозаичная икона Архангела Михаила. Церковь Архистратига Михаила в Тропарёво.jpg|thumb|Церковь Архангела Михаила в Тропарёве (Архангел Михаил)]]
Koran taa yaa malɩŋ cɔlɔ ɖɔɖɔ kɛ mbʊ yɔ, Tiiyu sɔsɔ Gabriɛlɩ nɛ Mikaɛlɩ kiɖeɖeu pɔyɔɔdɩɣ pɔ-tɔm se: weyi ɛkɛ Wla koyindu, ɛ-tiiyaa koyindu yaa Mikaɛlɩ kiɖeɖeu nɛ Tiiyu sɔsɔ Gabriɛlɩ yɔ, pakaɣ kɛʊ Ala koyindina mbʊ pʊyɔɔ yɔ, Ala kɛ mba paatisiɣ ɛ-yɔɔ yɔ po-koyindinaa.
Pɔtɔkɩ ɛ-kasandʊ pɩnaɣ taa kɩyakɩŋ looɖo. Kacalaɣ taa lɛ, [[salaŋ fenaɣ]] 29, [[kamɩŋ fenaɣ]] 8, [[agoza fenaɣ]] 8, salaŋ fenaɣ 6, aloma fenaɣ 16 pɩtasɩna paska kujuka naatozo ŋga wiye.
[[Category:Ɛyaa kiɖeɖema]]
[[Category:Ñazɩyaa sɔsaa]]
irm683aqe9dpsuutpsvnf7meu9e5xqj
Ñazɩyʊ sɔsɔ Rafaeli (Raphaël Archange)
0
1337
16407
6481
2023-05-09T03:45:40Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Ñazɩyʊ sɔsɔ Rafayeli]]
16407
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Ñazɩyʊ sɔsɔ Rafayeli]]
bx9u5irz9iloc8ifcogdwc0diqj5dem
Ñazɩyʊ sɔsɔ Rafayeli
0
1338
13503
13502
2019-03-23T21:17:45Z
Gnangbade
58
category
13503
wikitext
text/x-wiki
[[File:"St.Archangel Raphael",egg tempera, goldleaf on wood, sm 32x24.jpeg|thumb|"St.Archangel Raphael",egg tempera, goldleaf on wood, sm 32x24]]
Ñazɩʊ sɔsɔ Rafayeli kɛŋna ɛsɔtaa ñazɩyaa naatoozo-tʊ. Pʊ-tɔbʊʊ se ɛna [[Ñazɩyʊ sɔsɔ Mikayɛlɩ kiɖeɖeu (St Michel archange)|Mikayɛlɩ]] nɛ [[Ñazɩyʊ sɔsɔ Gabriel kiɖeɖeu (St Gabriel archange)|Gabrɛlɩ]] pasɩŋgʊna Ɛsɔ ɛsɩndaa kaɣlaa nɛ pɔyɔɔdɩɣna-ɩ. Rafaeli tɔbʊʊ kɛlɛ se Ɛsɔ waɩɣ yaa Ɛsɔ waɣ kʊtɔmɩŋ. Takayaɣ kiɖeɖeɣa taa kipaɣlʊ Ɛsɔ tii Ñazɩyʊ sɔsɔ Rafaeli kɛ Tobiyasi pɩyalo Tobie cɔlɔ se ɛtɛŋna ɛ-yɔɔ nɛ ɛwaa Tobiasi yʊlʊnzɩ nɛ ɛha-ɩ Sara nɛ ɛkpaɣ-ɩ halʊ.
[[File:Харьков (18669919711).jpg|thumb|Харьков (18669919711)]]
Ɛzɩ Mikaelɩ nɛ Gabrɩɛlɩ yɔ, pɔtɔkɩ ɛ-kasandʊ kɛ [[salaŋ fenaɣ]] 29 wiye. Pasɩmna Ñazɩyʊ sɔsɔ Rafayeli se ɛnʊ kɛŋna ɖɔɖɔ kɛ nʊmɔwoɖaa yɔɔ kandɩyʊ: paa [[lɩm]] taa, paa tataa yaa paa ɛsɔtaa. Pɩtasɩ ɖɔɖɔ lɛ, ɛnʊ kɛŋna tiiyu weyi ɛ-yɔɔ Ɛsɔ tɩŋʊna nɛ ɛhaɣ e-fezu kiɖeɖeu kɛ ɛyaa yɔ.
[[Takayaɣ kiɖeɖeɣa|Takayaɣ Kiɖeɖea]] taa lɛ, Ñazyɩʊ sɔsɔ Rafaeli yabɩna Tobiyasi nɛ Sara pa-ñʊŋ. Tobi takayaɣ taa, alɩwaatʊ ndʊ Tobiyasi tiyaɣ ɛ-pɩyalʊ Tobi kɛ ɛjaɖɛ naɖɩyɛ taa nɛ ɛ-pɩyalʊ ɛɛsɩŋ lɛ, Rafayeli tibina nɛ ɛsɔtaa nɛ ɛpɩsɩ ɛyʊ nɛ ɛkpaɣ hɩɖɛ se Azariyasi, Ananiya sɔsɔ piyalʊ.
[[File:Hosios Loukas (south cross-arm) - Raphael by shakko.jpg|thumb|Hosios Loukas (south cross-arm) - Raphael by shakko]]
Ɛsɩ-ɩ nɛ pɛɖɛʊ taa lɛ Tobi tiba pɔɔ nakayɩ taa se ɛñɔʊ lɩm nɛ ɛna kpakpayaɣ lɛ, Rafayeli heyi-i se ɛkpa-kɛ nɛ ɛlɩzɩ ka-taa hosaɣ, hɔyɛ nɛ hʊzʊŋ nɛ pɔɖɔkɩ. Patalaa nɛ alɩwaatʊ ndʊ paha Tobi kɛ Sara nɛ pasʊ se pahɩnɩʊ lɛ, Tobi kpaɣ hɔyɛ nɛ hʊzʊŋ nɛ ɛɖʊ ɛsɩɩ sɔzʊŋ pɛɛ tɔlɔma yɔɔ. Nɛ kpakpayaɣ sɔŋ ɖɔɔnɩ elewu nɛ ese ɛmɛlɩ [[Egipiti|Egipti]] hayu kiŋ. Nɛ Rafayeli ɖɛɛ nɛ ewoloɛhɔkɩ-ɩ peeɖe. Piyele hosaɣ taa lɩm kɛ eheyi Tobi nɛ ɛtaa ɛ-caa Tobiyasi ɛsɛ nɛ akuli.
[[Iizilaam|Malɩŋ]] cɔlɔ lɛ, payaɣ-ɩ se Israfil nɛ ɛ-tʊmɩyɛ wɛna ndɩ nɛ ɛzɩ [[Krɩstiyaniism tɔm|Krɩstʊ mba]] cɔlɔ yɔ. Peeɖe lɛ, ɛnʊ kaɣna ŋgandɩyɛ sɔsɔyɛ kɛ yaʊ tɔm napʊtozo nɛ pɩwɩlɩ se ɛjaɖɛ tɛma nɛ pɩtala se pahʊʊna tɔm paa anɩ. Kacalaɣ taa lɛ, ɛjaɖɛ tɛŋ, nabʊlɛ taa lɛ, pɩfezɩɣ sɩɖaa kɛ po-ɖɔmtʊ tɛ lidau yɔɔ nɛ kpaagbaa ñɩmbʊ lɛ, pʊtɔbʊʊ se pɩtalaa se pahʊʊ tɔm nɛ ɛsɩndɩnaa nɛ sɩɖaa kɛ tɔm.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Ñazɩyaa sɔsaa]]
60isuo15ccfijw45f37axthibfgpwkm
Ñazɩʊ sɔsɔ Gabriel kiɖeɖeu
0
1339
16409
6490
2023-05-09T03:46:00Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Ñazɩyʊ sɔsɔ Gabriel]]
16409
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Ñazɩyʊ sɔsɔ Gabriel]]
2bqwogwi1kyuytg6z4l18la2ftiwdaj
Ñazɩʊ sɔsɔ Gabriel kiɖeɖeuÑazɩʊ sɔsɔ Gabriel kiɖeɖeu
0
1340
16410
6493
2023-05-09T03:46:10Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Ñazɩyʊ sɔsɔ Gabriel]]
16410
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Ñazɩyʊ sɔsɔ Gabriel]]
2bqwogwi1kyuytg6z4l18la2ftiwdaj
Ñazɩʊ sɔsɔ Rafaeli (Raphaël Archange)
0
1341
16411
6496
2023-05-09T03:46:20Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Ñazɩyʊ sɔsɔ Rafayeli]]
16411
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Ñazɩyʊ sɔsɔ Rafayeli]]
bx9u5irz9iloc8ifcogdwc0diqj5dem
Ñɔyaɣ
0
1342
11460
10360
2018-02-17T16:49:58Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Ñɔyaɣ (Cheveux)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Ñɔyaɣ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
11460
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Dress_(Klashorst)-cropped.jpg|vignette|Dress (Klashorst)-cropped]]
Ñɔyaɣ kɛna ɛyʊ yɔɔ hɔɔlʊʊ ŋgʊ kʊ-yɔɔ nɛ hʊndʊ yɔ. Ɛyʊ yɔɔ hʊndʊ wɛɛ, ñɔsɩ wɛɛ, kpɛtʊ wɛɛ nɛ tandʊʊ wɛɛ ɖɔɖɔ. Hʊndʊ wɛ ɛyʊ tɩŋga yɔɔ piyele nɛ kpɛtʊ ñɛwɛɛ ɛyʊ kadaɣ yɔɔ pʊtɔbʊʊ se ɛyʊ abalɩtʊ yɔɔ yaa ɛ-halɩtʊ yɔɔ; pɩsaɣ tandʊʊ ñɔnɔʊ ɛyʊ tamaɣ tɛɛ nɛ ndoma yɔɔ. Ñɔsɩ ɖeke ñɔʊna ñʊʊtaa.
Ñɔsɩ, kpɛtʊ, hʊndʊ tandʊʊ nɛ cɩkpaŋ pɛwɛ pɩlɩʊ kʊɖʊmʊʊ taa nɛ lɩm ɛɛsʊʊ-wɛ. Paɖʊ-wɛɛ pɩlɩʊ kʊɖʊmʊ taa mbʊ pʊyɔɔ yɔ ɛyʊ tɔnʊʊ tɛɛ; kɛ palɩɣna. Pakalɩ ɛyʊ ñʊʊtaa ñɔsɩ kpeekpe kɔyɔ, sɩwɛ kpaɣna kutokiŋ 100 000 nɛ 150 000 pɛhɛkʊ taa. Ɛyaa mba pɛwɛna ñɔsɩ kʊlʊmasɩ kɛ ɖooo palɩm taa yɔ, pɔñɔsɩ ɖɔɔ pɩkɩlɩ mba pɔñɔsɩ piyaa yaa sɩsɛwa yɔ.
[[Fichier:Birthday_Hair_(24589372980).jpg|vignette|Birthday Hair (24589372980)]]
Ɛyʊ wɛʊ yɔ, ɛñʊtaa ñɔsɩ tɔʊ paaɖoye nɛ nzɩ sɩtɔʊ mbʊ yɔ, sɩtalɩɣ ñɔsɩ 40 yaa 50 kɛ evemiye taa. Ñɩnɩya nabɛyɩ ñɩnaa nɛ pana se ñɔsɩ wɛʊ yɔ, pɩlɩɣna ɖenɖe palʊla ɛyʊ yɔ yaa e-tomnaɣ sɛmɩŋ yɔɔ. Ɛzɩ azi mba yɔ, pɔ-ñɔsɩ wɛ kpɛmlɛɛɛ piyele [[Eerɔpʋ|Erɔpʊ]] taa ñɩma yɔ, ɖɔfɩɩɩ yaa yuulee.
[[Afrɩka tɛtʋ wandamm (Continent africain)|Afrika]] mba yɔ pa-ñɩnzɩ ñɛwɛ kpacayʊʊʊ. Ɛzɩ ɛyaa wɛʊ nɛ pasʊʊ ɖama taa yɔ, pʊyɔɔ lɛ, lɛɛlɛɛ taa ñɔsɩ wɛ ndɩ ndɩ. Pʊwa afolom ñʊʊtaa ñɔsɩ ɖɔɔ pɩkɩlɩ ɛyʊ sʊtʊyʊ weyi ɛwɛna pɩnzɩ 30 nɛ 50 yɔ. Ñɔsɩ, hʊndʊ, kpɛtʊ yaa tandʊʊ naawʊ yɔ, pɩhaɣ kɩhaʊ. Nɛ pɩtɛkɛ paa ɛzɩmtaa kɛ ñɔsɩ ñɔɔʊ ɛyʊ ñʊʊtaa. Pɩlɩɣna ɛyʊ lɩm taa, ɛ-pɩnzɩ ɖɔʊ taa yaa alɩwaatʊ ndʊ tɩ-taa ɛwɛɛ yɔ tɩ-taa.
Ñɔsɩ paazʊʊ nɔʊ kɛ fenasi kagbanzɩ taa, pʊtɔbʊʊ se alɩwaatʊ ndʊ ɛyʊ wɛʊlotu taa lɛ nɛ pɩkɔɔ pɩsɩɩna ɛ-sɩm wiye. Halʊ ñʊʊtaa ñɔsɩ nɔʊ lɛɛlɛɛ pɩkɩlɩ abalʊ. Ɛyʊ ñʊʊtaa lɛ, ñɔsɩ tɔʊ paa ɛsɩmtaa. Ɛlɛ ɛyaa nabayɩ wɛɛ lɛ pɩkɛna kʊtɔŋ. Nabayɩ wɛ nɛ pɔkɔŋ nɛ papaɣlɩ lɛ, papɩsɩ ñʊ hasasɩ tɩnaa. Pʊtɔbʊʊ se pe-kila taa paazʊ hasʊ nɛ pɩɩkɛdɩ lɛ pɩtala e-nimaɣ wayɩ yaa ɛ-ñʊʊ tɩŋga.
[[Fichier:Blond_hair_close_up.jpg|vignette|Blond hair close up]]
Nabɛyɛ sɔnzɩ taa lɛ, pɩwɛɛ se palakɩ nɔɔyʊ sɔzɩ nasɩyɛ kɔyɔ, pɩwɛɛ se pahʊmɩ-ɩ koloŋgolo nɛ pɩwɩlɩ se ɛtatasɩ kɛʊ pʊɣa. Nɛ nabɛyɛ nzɩ taa lɛ, yee ɛyʊ ɛñɩnɩɣ se paha-ɩ ñamtʊ siŋŋŋ kɔyɔ, pɩwɛɛ se ɛñʊʊtaa nosɩ ɛɖɔɔ sakɩyɛ. Pɩwɛ ɛzɩ sɔɔjanaa mba payaɣ-wɛ se ahuwaa yɔ. Pɩtɛkɛ ñɔsɩ yeke ɛlɛ pɩwɛɛ se pasɩɩ tandɩŋ ɖɔɖɔ. Tandɩŋ tɔm taa lɛ, pɩwɛ ɛzɩ malɩŋ taa kɛ ɛyaa kɩlɩɣ-ɩ sɩʊ yɔ. Mba pɔ-ñɔsɩ ɖɔɔ nɛ paacɔŋna sɩ-yɔɔ camɩyɛ yɔ, sɩ-taa wɛʊ abayaa yaa kaʊ yaa kʊtɔmɩŋ sakɩyɛ.
Nabɛyɛ tɛ lɛ, yee pɩhɛɛ se ɛyʊ ɛcaɣna ɛsɩtɛɛlɩm mbʊ pʊyɔɔ ɛ-ɛyʊ sɩba kɔyɔ, pɩpɔzʊ-ɩ se eyele ɛ-ñɔsɩ siŋgamm nɛ ɛɛsaɣtʊ-sɩ ɖɔɖɔ. Nɛ lalaa tɛ ñɩnzɩ taa lɛ, pɩwɛɛ se halibiɣa eyele kɔ-ñɔsɩ nɛ sɩtalɩɣ e-pondone yɔɔ ɖɔlɩ lɛ, pɩwɩlʊ se ɛtalɩ walʊ kɛlɛ. Pʊtɔbʊʊ ɖɔɖɔ se ñɔsɩ kɛna halɩbɩya kɛ mbʊ pɩpɩzɩɣ nɛ pɩhɔ habalɩbɩya yɔ nɛ sɩkɛna-wɛ acana pʊyʊ. Pʊyɔɔ kɛ halibiya yakɩ ñɔsɩ ndɩ ndɩ nɛ sɩhɔkʊʊ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Ɛyʋ pilinzi]]
9qosle6fbaygtzvsxuv8anmdr2i68b2
Ñɔyaɣ (cheveu)
0
1343
16412
6503
2023-05-09T03:46:30Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Ñɔyaɣ]]
16412
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Ñɔyaɣ]]
if22qhtxhn401a3cy050kc48m5cptki
Ñɔɔsɩ
0
1344
12080
6507
2018-03-17T15:06:29Z
Gnangbade
58
liens
12080
wikitext
text/x-wiki
Ñɔɔsɩ kɛ ɛjaɖɛ [[sɩm]] tɛ ɛyaa nabɛyaa wɛtʊ pɩlɩna tɔɔnaɣ tɔm taa. Tɔɔnaɣ kɩɩtalʊʊ talɩ kilokalorii naa 1200 paa [[evemiye]] ndɩ kɛ ɛyʊ cɔlɔ. Ñɔɔsɩ pɩzɩɣ pɩkɔŋna sɩm. Tɔmpiye tɔɔnaɣ kɩɩtalʊʊ kɛ ñɔɔsɩ tɔɔbʊʊ se tɔɔnaɣ fɛyɩ.
Ɛbɛ laba nɛ ñɔɔsɩ lɩɩ, ɖɩcɔna nɛ ɖɩnaɣ yɔ tɩlasɩ ɖɔɔ ɛlɛ, sɩwɛ naalɛ yeke. Tɔsʊʊ huu kɩɩwɛʊ tɔbʊʊ se [[liidiye]] fɛyɩ alɩwaatʊ ndʊ tɔɔnaɣ wɛʊ lɛ, liidiye fɛyɩ se ɛyaa ɛya nɛ pɩtasɩna ɛjaɖɛ yɔɔ cɛʊtʊ ndɩ ndɩ ɛzɩ wɩlɩŋ yaa lɩm kpakʊʊ hayɩm nɛ pʊ-tɔɔnasɩ yɔɔ yeki se tɔɔnasɩ ɛ-taa tɔyɩ.
Pɩtɛ tɩlasɩ nzɩ sɩ-naalɛ lɩna pʊtʊna naalɛ cɔlɔ mba yɔ, kɩyakʊ taa lɛ, payakʊʊ tɔɔnasɩ lɩɩna tɔɔnaɣ tɛ ɖɔɔʊ kɩyaakʊʊ taa nɛ pɩtasɩ lɛ, yaɖa ɖʊna liidiye wonduu yɔ ɛzɩ pɔsɔɔlʊʊ yɔ. Alɩwaatʊ tɔɔnasɩ yɔ kpaɣ liidiye yɔ kʊñɔndɩnaa ɛpɩzɩɣ payakɩ-kɛ mbʊ pʊyɔɔ yɔ pɩkɩlɩ liidiye.
Ɖɔɖɔ lɛ, yoŋ sɔsɔŋ nɛ ɖama hɛkɩŋ taa yoŋ nɛ ɖɔɖɔ ɛjaɖɛ wɛtʊ (wɩlɩŋ nɛ tɛŋ sɔsɔŋ mbʊ yɔ) cakɩ ɖɔɖɔ ɛyaa yɔ tɔɔnaɣ tɔm taa. Ɛyaa hɛkɩŋ ñaɖɩŋ nɛ tɔm yeki se ɛyaa eseuu pa-ajɛyaa. Piiyeki se ɛyaa ɛ-dɔɔ nɛ pahayɩ hayɩm nɛ pakpaɣ tɔɔnasɩ nɛ pʊ-ɖɔɔ.
Hɛhʊʊ alɩwaatʊ taa lɛ ñɔɔsɩ kaawɛ alɩwaatʊ ndʊ patakpaɣ tɔɔnasɩ nɛ pʊ-dɔɔ hayɩm naa taa yɔ, kɔzɩ kɔzɩ tamtʊ alɩwaatʊ taa. Ɛsɔkaɣ laɣsɩ kpɛlɛkʊʊ yeba ɖɔɖɔ pɩtɩŋna yoŋ nɛ sɔñanaa tɛ ɖɔnɛ kadadayaɣ hayɩm naa taa (ɛzɩ [[Pɩnzɩ mɩnʋʋ you tɔm|Pɩnzɩ mɩnʋʋ you]] alɩwaatʊ). Kʊñɔndɩnaa pɩkɩlaɣ tʊkʊnaʊ. Tɛtʊ taa mba ñɔzɩ pa-tɩ nɛ pahayʊʊ pilee ŋgʊ kɩlɩna ɖooo poliŋ nɛ kɩcaɣ liidiye yɔ. Pɩtɩŋga pɩ-taa payɩ mbʊ yɔ ñɔɔsɩ tɩna ɛyʊ tomnaɣ ɛjandʊʊ nɛ pʊkɔŋna kʊdɔmɩŋ sakɩyɛ ɛyʊ tomnaɣ taa nɛ tomnaɣ taa fɛyɩ fitamini naa se kalʊbɩna kʊdɔmɩŋ nɛ ɛyaa ɛɛlazɩɣ sɩbʊ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Kʋdʋmɩŋ]]
jf61gmld1cdt38tl79u5z49n5r7myaw
Ñɩɣlɩm nɩɣyʊʊ
0
1345
13705
13703
2019-04-01T16:41:20Z
Gnangbade
58
liens
13705
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Stripes_(11966783695).jpg|vignette|Stripes (11966783695)]]
Ñɩɣtʊ pakpakʊʊ nɛ polukina wondu ndɩ ndɩ ɛjaɖɛ yɔɔ cɩnɛ: kʊdʊyʊŋ maʊ taa (lɔbʊtʊ taa, kafintanaa mba pɔlɔkɩnañɩɣtʊ yɔ), pʊlɔmʊ tʊmɩyɛ yaa pɔmpɩnaa, lɔɔɖa lubu (kpaɣ [[cɛɛcɛ]] pɩtalɩ [[Ɛsɔdaa lɔɔɖɩyɛ|ɛsɔtaa lɔɔɖɩyɛ]]), tʊma ndɩ ndɩ sɩm tʊma taa, malɩfanaa nɛ pɩkpaɣ pɩɖɛɛ.
[[Fichier:Spiral_(11543551024)_(3).jpg|vignette|Spiral (11543551024) (3)]]
Ñɩɣlɩm ñɩɣtʊ wazɩɣ ɖɔɖɔ se polubina ñɩɩyasɩ ndɩ ndɩ: laadiɖiki miŋñɩɣyasɩ nɛ nzɩ sɩkaɖuʊ nɛ tɛʊ yɔ, kɛlɛm kɛlɛmnaa wondu, [[Kanɖʋ|kanɖʊnaa]], kpelasi nɛ pɩkpaɣ pɩɖɛɛ. Ñɩɣtʊ waɣzaɣ ɖɔɔ pɩdɩɩfɛyɩ nɛ pɩkpaɣna pɩnaɣ 1980 lɛ tɛtɛɛ ñɩm mbʊ pɩdaa wɛ ñɩɣlɩm yɔ pohuyuu-tʊ yem.
[[Fichier:Monkey_Magic_(6906668).jpg|vignette|Monkey Magic (6906668)]]
[[Category:!Main category]]
[[Category:Ñɩɣtʋ]]
[[Category:Wondu]]
kpebx0enud4hqxbz5uio6eju7il9a43
Ñɩɣlɩm tɔʊʊ
0
1346
13948
11174
2019-04-11T10:13:36Z
Atticmaker
127
Category Added
13948
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Underground_Flatrod_system,_Rammelsberg,_Lower_Saxony,_Germany,_2015-05-17.jpg|vignette|Underground Flatrod system, Rammelsberg, Lower Saxony, Germany, 2015-05-17]]
N̄ɩɣlɩm tɔɔʋ (mine) N̄ɩɣlɩm ɖihuyiye kɛ nabɛyɛ yaa sakɩyɛ n̄ayaɣ size n̄ɣlɩm tɔɔʋ. N̄ɣlɩm tɔɔʋ yaa n̄ɣlɩm ɖihuyiye pɩzʋʋ pʋwɛɛna kutoliŋ yaa tɔbɩŋ ndɩ ndɩ. Mbʋ yɔ, panaɣ yaa pɔyɔɔdʋ n̄ɩɣlɩm mbʋ pʋtɔm kɛ tʋma ndɩ ndɩ taa. Tʋma ndɩ ndɩ ɖɩlaɖɛ taa lɛ, ɛzɩ payaɣʋ nɛ fransɩ kʋnʋŋ taa size "industrie" yɔɔ lɛ, n̄ɩɣlɩm tɔɔʋ yaa n̄ɩɣlɩm ɖihuyiye kɛna lone yaa hɔɔlʋʋ ŋgʋ kɩ-taa pɛcɛsʋ pɔʋʋ wandamm nɛ pɩwalɩ tɛtʋ tɛɛ cʋlʋlʋ.
[[Fichier:Katowice_nowa_siedziba_Muzeum_Slaskiego_2.jpg|vignette|Katowice nowa siedziba Muzeum Slaskiego 2]]
Pɩtɛ pɔʋʋ ŋgʋ kɩ-taa kɛ pohuyuu nɛ palɩzɩʋʋ n̄ɩɣlɩm tɛtʋ ɛzɩ payaɣʋ nɛ fransɩ kʋnʋŋ taa size "minerai" yɔ tɛ wondunaa. N̄ɩɣlɩm tɛtʋ (minerai) wondunaa mba, mba ɛyaa yaa n̄ɩnɩyaa sakɩyɛ sɩma yaa tɩlaa nɛ payaɣ hɩla ndɩ ndɩ. N̄ɩɣlɩm tɛtʋ ndʋʋ yɔ : [[Ñɩɣtʊ ñɩɣɖɛ|n̄ɩɣtʋ ñɩɣɖɛ]], nɛ [[N̄ɩɣlɩm sika|ñɩɣlɩm sika]], nɛ [[kwivri]], nɛ pɩtasɩna uraniyɔm. Pɔʋʋ ŋgʋ, papɩzʋʋ pohuyi kɩ-taa peɖe ɖɔɖɔ kɛ, mala yaa mamacɩɣɖɛ.
Mala yaa mamacɩɣɖɛ kɛ payana nɛ fransɩ kʋnʋŋ taa size (charbon), nɛ n̄ɩɣlɩm wondu lɛɛkʋ ŋgʋ paya-kʋ size tiyama nɛ sakɩyɛ yaɣ-kʋ nɛ fransɩ kʋnʋŋ taa size "diamant" yɔ, pɛkɛ ɖɔɖɔ n̄ɩɣlɩm tɛtʋ wondu wazaɣ n̄ɩndʋ. Ɖɔɖɔ lɛ, ɖɔm ɛzɩ payaʋ size "sel" nɛ fransɩ kʋnʋŋ taa yɔ, kɛ ɖɔɖɔ n̄ɩɣlɩm tɛtʋ wonuu. N̄ɩɣlɩm tɔɔʋ yaa n̄ɩɣlɩm ɖihuyiye kɛna n̄ɩɣlɩm kpɛm yaa sakɩyɛ lone taa ɖenɖe pɩkɛ n̄ɩɣlɩm kan̄aɖa yaa n̄ɩɣlɩm wɛɖʋ yɔ.
Sɔɔjɛtʋ tʋmɩyɛ hɔɔlʋʋ taa lɛ, ŋnɩwa yaa pɔtɔma size "mine" nɛ fransɩ kʋnʋŋ taa taa kɔyɔ, caŋgɩ ŋnɩ size pukutolu size, kɩmɛzʋʋ kuɖoɖou yaa malɩfa yaa hɔzʋʋ kɩmɩzʋʋ. Pepiŋ kɩmɩzɩŋ lɛɛŋ tɛtɛ nɛ lɛɛŋ lɛ, pɛpɛɖʋ ɛlɛ tɛtʋ yɔɔ yem. Ɛlɛ, ɖɩɖɔkɩ size kɩmɩzɩŋ ɛnʋ, lɔɔɖa ɛlɛdʋ kɔyɔ amɩzʋʋ kaahɛzaɣ. Kɩmɩzɩŋ lɛɛŋ lɛ, ɛlɛ n̄ɛwɛʋ lɩm tɛɛ nɛ panana-ɩ yaa ɛsɩʋna nɛ pana lɩm tɛɛ mɛlɛnaa sɔsaɣ you mba. Tɔm matʋ hɔɔlʋʋ taa lɛ, "mine" kɛ fransɩ kʋnʋŋ taa kɛnɛ tɔlɩm kɩmamanam mbʋ pɩlʋʋ takayɩ hayʋʋ yɔɔ yɔ.
[[Fichier:Stollen_Besucherbergwerk_Fell.jpg|vignette|Stollen Besucherbergwerk Fell]]
Nakaŋ sɩm yaa yɔɔ tɔm tɩlʋʋ kpɛlɛkʋʋ hɔɔlʋʋ taa lɛ, payaɣna [[Fransɩɩ kʊnʊŋ]] taa "mine" pʋmʋna size ɛyʋ ɛnɩɩ mbʋ payaɣna fransɩ kʋnʋŋ taa size "mineuses" was pɔ-tɔm. Lɔŋ yaa lɛɣtʋ sɩɣzʋʋ nʋmɔʋ sɔsɔʋ taa kɛ matʋ sɔsɔtʋ hɔɔlʋʋ taa lɛ, patʋla sukuli naa sɔsaɣ sakɩyɛ kɛ fransɩ ɛjaɖɛ tɛtʋ taa nɛ palakɩ matʋ sukuli (écoles des mines).
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Pʋyʋ kɩlɩzɩm]]
3mylciyd7pm760y3splo4nnpmw5hyjc
Ñɩɣlɩm tɛtʊ
0
1347
9664
9004
2017-11-15T05:08:36Z
Atticmaker
127
Category Added
9664
wikitext
text/x-wiki
Ñɩɣlɩm tɛtʊ kɛ pʊyʊ mbʊ pɩ-matʊ kɛ kʊyʊmɩm yɔ. Pʊ-tɔbʊʊ se pacɩyɩ ñɩɣlɩm tɛtʊ yɔ, mbʊ pʊwɛ pɩ-taa yɔ, pɩkɛ pʊyʊ kʊɖʊm.
Ñɩɣlɩm tɛtʊ tɛkɛ ɖɔmbɩyɛ yem. Pasɩŋ ɖɔmbɩyɛ nɛ ɖɩ-tɛ kpɛlɛ kpɛlɛkʊʊ tɛ wɛtʊ. Ɖɔɖɔ lɛ ɖɩ-pʊyʊ ñɩɩɩ tɩnaa lɛɣtɩ ɖama taa lɛɣtʊʊ mbʊ yɔ, pʊwɛ ndɩ. Ɖɔmbɩyɛ pʊyʊ ñɩɩɩ weyi ɛlɛkɩɣ wɛʊ yɔ, e-lone wɛ ndɩ nɛ pʊyʊ ñɩɩɩ waa lɛlaa mba pɔsɔzʊʊ ɛ-yɔɔ nɛ wayɩ wayɩ yɔ. Ñɩɣlɩm wonuu ŋgʊ payaɣ se mɛɛrɩkiiri (mercure) yɔ, yee ki-miŋ saʊ ɛtalɩ ɛzɩ 39 °C yɔ, pakpakɩɣ ñɩɣlɩm wonuu ŋgʊ se kɩkɛ ñɩɣlɩm tɛtʊ. Pɛ naayɛ tɛ wɛtʊ yeba nɛ pakpaɣ-yɛ se akɛ ñɩɣlɩm tɛtʊ. Pɛ ana, anaa yɔ : pɩyɛ nɖɩ payaaɣ se opalɩ (opale) yɔ nɛ nɖɩ payaɣ ɖɩɖɩ se ambrɩ (ambre) yɔ. Ɛlɛ, patakpaɣ ñɩɣlɩm ñɩnɩŋ nɩɩyɛ se ɛkɛ ñɩɣlɩm tɛtʊ.
Pʊyɛ kpem se mbʊ pɩkɛ ñɩɣlɩm tɛtʊ yɔ, pɩ-matʊ ɛkɛ kʊɖʊmʊm yeli. Wonuu nakʊyʊ yem ɛtaasidi kɩ-matʊ taa. Ɛlɛ, mbʊ pɩkɛ ñɩɣlɩm tɛtʊ yɔ, pɩ-tɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ wondu natʊyʊ pɩzɩɣ pʊwɛɛ ndɩ nɛ ñɩɣlɩm tɛtʊ lɛɛtʊ.
Ñɩɣlɩm tɛtʊ ndɩ ndɩ kpɛndʊʊ kpɛm nɛ pɩpɩsɩ kaaŋ. Kaaŋ ɛnʊ ɛkɛŋna tɛtʊ pɔɔɖɛ. Tɛtʊ pɔɔɖɛ nɖɩ payaɣ se wɩsɩ cɔʊʊ taŋgalam ŋgʊ payaɣ se teliriki (tellurique) yɔ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Ñɩɣlɩm]]
qjtys1injvubj3usqcmxielxpn9o2fg
Ñɩɣlɩm tɛtʊ (le minéral)
0
1348
16414
6518
2023-05-09T03:46:51Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Ñɩɣlɩm tɛtʊ]]
16414
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Ñɩɣlɩm tɛtʊ]]
9wo6l15ah3u481dzzeiz0ts0bsia6g4
Ñɩɣtʊ ñɩɣɖɛ
0
1349
7659
7627
2017-07-27T20:24:40Z
Gnangbade
58
Photos, liens
7659
wikitext
text/x-wiki
[[File:MichiganBIF.jpg|thumb|Banded Iron formation - Michigan]]
Ñɩɣtʊ ñɩɣɖɛ kɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ wonuu nakʊyʊ. Kɩ-mayaɣ lɛ Fe. Kɩ-pʊyʊ ñɩɩɩ yusaɣ kɛlɛ mayaɣ 26. Ñɩɣlɩm nabʊyʊ wɛɛ nɛ payaɣ-pʊ nɛ [[Fransɩɩ kʊnʊŋ]] taa se «métaux de transition». Ñɩɣlɩm ñɩɣɖɛ kɛ ñɩɣlɩm mbʊ pɩ-taa lɛɛbʊ. Ñɩɣlɩm ñɩɣɖɛ nɛ ñɩɣtʊ ndʊ payaɣ se ruteniyɔɔm nɛ osimiyɔɔm nɛ kobalɩtɩ nɛ nikɛɛlɩ (nickel) yɔ palɩ ɖama pɩdɩɩfɛyɩ. Ñɩɣlɩm ñɩɣɖɛ nɖɩ ɖɩ-mayaɣ kɛ 56 yɔ ɖɩkɩlɩna yuŋ ñɩɣlɩm ñɩɣtʊ lɛɛtʊ tɩŋɛ. Ñɩɣtʊ ndʊ payaɣ se silisiyɔɔm yɔ poyolosaa nɛ palabɩna ñɩɣlɩm ñɩɣɖɛ.
[[File:Castingiron.jpg|thumb|Castingiron]]
Payaɣ tɩnzɩ nasɩyɛ se tɩnzɩ kɩsɛmsɩ sɔsɔsɩ. Tɩnzɩ nzɩ sɩ-hɛkʊ taa lɛ, ñɩɣtʊ ñɩɣla kɩlɩna tɔyʊʊ. Ñɩɣtʊ ñɩɣla kɩlɩna tɔyʊʊ ɖɔɖɔ tɩŋgbɛzɩyaa taa. Mbʊ pʊcɔ wɩsɩ kpɛɛɛ nɛ pɩta nɛ payaɣ-wɛ nɛ fransɩɩ kʊnʊŋ taa se «planêtes» waa yɔ, pɛ-hɛkɩŋ taa lɛ, ñɩɣtʊ ñɩɣla kɩlɩna tɔyʊʊ ɖɔɖɔ.
Ñɩɣlɩm ñɩɣɖɛ kɩlɩna wazaɣ ɛyʊ wezuu caɣʊ taa paa evemiye nɖɩ. Ñɩɣtʊ ñɩɣɖɛ nɖɩ petesidi ɖɩ-taa nabʊyʊ yɔ ɖɩkɛ ñɩɣlɩm pʊyʊ mbʊ payaɣ se «métal de transition ductile» yɔ. Yee pesidi ñɩɣlɩm ñɩɣɖɛ nɛ mbʊ payaɣ se karɩbɔɔnɩ nɛ ñɩɣtʊ lɛɛtʊ yɔ, pɩpɩsɩɣ mbʊ payaɣ se [[asiyee]] yɔ.
[[File:IronOxidePigmentUSGOV.jpg|thumb|iron oxide]]
Ñɩɣlɩm ñɩɣɖɛ nɖɩ palɩzɩ-ɖɩ nɛ tɛtʊ tɛɛ yɔ, petesidi ɖɩ-taa nabʊyʊ. Kolu nɛ ñɩɣtʊ tʊmɩyɛ yɔɔ tɩlɩyʊ palakɩna ñɩɣlɩm ñɩɣla. Ñɩɣlɩm ñɩɣtʊ huwaa pɩtalɩ miiliyaaɖɩ waa 2,4 pɩnaɣ 2010 taa. [[Siini (Chine)|Siini]] ɛjaɖɛ taa pakɩlɩɣ lɩzɩɣ ñɩɣlɩm ñɩɣla. Ñɩɣlɩm ñɩɣla mɩnʊʊ yɔɔ lɛ, panaɣ ñɩɣlɩm ñɩɣla 37,5 Siini ɛjaɖɛ taa. [[Ositraalii (Australie)|Ositraalii]] ɛjaɖɛ taa lɛ, pana 17,5 ñɩɣlɩm ñɩɣla mɩnʊʊ yɔɔ. [[Biresiili]] ɛjaɖɛ taa lɛ, pana 15,4 ñɩɣlɩm ñɩɣla mɩnʊʊ yɔɔ. [[Ɛɛndɩ]] ɛjaɖɛ taa lɛ, pana 10,8 ñɩɣlɩm ñɩɣla mɩnʊʊ yɔɔ. [[Ruusii (Russie)|Ruusii]] ɛjaɖɛ taa lɛ, pana 4,2 ñɩɣlɩm ñɩɣla mɩnʊʊ yɔɔ. [[Ukurɛnɩ (Ukraine)|Ukurɛnɩ]] ɛjaɖɛ taa lɛ, pana 3,0 ñɩɣlɩm ñɩɣla mɩnʊʊ yɔɔ. Kedeŋa kpeekpe yɔɔ ñɩɣlɩm ñɩɣla wena akaza tɛtɛɛ se papɩzɩɣ pohuyi yɔ, atalɩ tɔɔnɩ waa miiliyaaɖɩ waa 180. Ajɛya wena a-taa papɩzɩɣ pehiɣ ñɩɣlɩm ñɩɣla wena akazaa tɛtɛɛ yɔ, anaa yɔ : Ukrɛɛnɩ nɛ Presiili nɛ Ruusii.
[[File:Znamensk_most.jpg|thumb|Znamoensk iron bridge, Olast Kaliningrad, Russia]]
[[Category:!Main category]]
[[Category:Siimi taŋgayɩ ñɩɩɩ waa]]
5zwh6bkp29qgrfsta3yidmrwl009jhc
Ñɩɣyʊʊ pɩnzɩ (Age du fer)
0
1350
10708
9602
2018-01-21T23:03:05Z
Gnangbade
58
liens
10708
wikitext
text/x-wiki
Ñɩɣyʊʊ wɛɛ pɩkɛ alɩwaatʊ ndʊ pɩlʊʊ kpɛlɛkʊʊ cɔlɔ lɛ, pasɩma-tʊ pɩtɩŋna ɛzɩma palakaɣ tʊmɩyɛ sakɩyɛ nɛ ñɩɣlɩm wondu ɖɔɖɔ ɛzɩ cɩnjɩŋnɔɔ yaa pʊrɔnzɩ wɛɛ yɔ. Ɛlɛ, pɩ-taa peɖe ɖɔɖɔ pɩlʊʊ kpɛlɛkʊʊ ñɩnʊʊ nɔmɔʊ taa lɛ, ñɩɣyʊʊ alɩwaatʊ lɛɛzɩ sakɩyɛ pɩlɩna ɛsakuliye cɔlɔ nɛ ɛjaɖɛ sɩm cɔlɔ. Mbʊ lɛ papɩzɩ pamaɣzɩ se ñɩɣtʊ kɛ kɩbɩnjaazɩ yaa canaʊ pɩyʊ.
Ñɩɣyʊʊ tʊmɩyɛ paɣza ɖooo pɩnzɩ 1100 pʊcɔ palʊlɩ Yeesuu Krɩstʊ kɛ ɛwaɖɩyɛ ajɛyɛ taa, kpaɣ ɛzɩ pɩnzɩ 800 ŋtalɩ 700 pʊcɔ Y-K kɛ [[Eerɔpʋ tɛtʋ wandamm|Erɔpʊ]] nɛ hayɩ kiŋ ajɛyɛ taa nɛ pɩnzɩ 500 pʊcɔ palʊlɩ Y-K [[Afrɩka tɛtʋ wandamm|Afrika]] ajɛyɛ taa. Ñɩɣlɩm tʊmɩyɛ pɔza miŋ sɔsɔŋ pɩkɩlɩ pʊrɔnzɩ nɛ pʊpɔzʊʊ pakaa mɩzaɣ miŋ ŋga kemiŋ saʊ ɛtalɩ 1 500 °C2 mbʊ yɔ.
Ñɩɣyʊʊ wɛɛ tɔmʊʊ lubutu pɛcɛlɩ tanʊwa ñɩnɩyʊ C. J. Thomsen. Ɖɩlɩna ɖooo lɩmaɣza kɩbɩna cɔlɔ kɔzɩ kɔzɩ canaʊ tɔm mayʊ Lauritz Schebye Vedel Simonsen ñɩnaa cɔlɔ, ɛkɛ wɩlɩyʊ sukuli kɩtɛzʊʊ taa kɛ [[Kopɛnhaagɩ]], weyi etɔma pɩnaɣ 1813 alɩwaatʊ se sɩkandɩnavɩ ɛyaa kɩbɩmaa wondu kaakɛ ɖeɣa nɛ pɩyɛ pʊcɔ pɩpɩsɩ kuwiviɖi nɛ ñɩɣyʊʊ.
Thomsen maɣzɩ tɩ-yɔɔ pɩnaɣ 1816 taa se ɛyaa sakɩyɛ lakɩ tʊmɩyɛ nɛ pɛɛ nɛ pʊrɔnzɩ nɛ ñɩɣyʊʊ ŋgʊ pɩɩwɛ se paɖʊ tanʊwa ɛjaɖɛ kɩbɩnjaazɩ wondu kɛ pɩ-taa. Peeɖe esusuu ɛtʊmɩyɛ tɔm pɩlɩna kɩbɩnjaazɩ wɛɛ ana a-natozo a-yɔɔ. Pɩyɛ wɛɛ nɛ pʊrɔnzɩ wɛɛ nɛ ñɩɣtʊ wɛɛ pɩnaɣ 1836 alɩwaatʊ taa kɛ Ledetraad til Nordisk Oldkyndighed taa (pʊtɔbʊʊ takayaɣ ŋga kawɩlɩɣ hayi yɔɔ ajɛyɛ tɔm kɩbɩndʊ yɔ).
[[Category:!Main category]]
[[Category:Caanaʋ tɔm]]
o8xayalmw2zfyijcqhbqo83p16cgap3
Ñʊʊ
0
1351
12937
10368
2018-09-10T21:45:43Z
CommonsDelinker
130
Removing [[:c:File:Spice_Greene.jpg|Spice_Greene.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Ronhjones|Ronhjones]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by G1 Publicity|]].
12937
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Cape_Town_face_profile_91_Loop,_Cape_Town_-_October_2016.jpg|vignette|Halʋ ñʋʋ]]
Ñʊʊ kɛna ɛyʊ tomnaɣ yɔɔ piliŋa ŋga kɛwɛna ɛ-hayʊ kiŋ kpaagbaa yɔ. Payaaʊ se ñʊʊ yɔ, nabʊyʊ taa lɛ pɩcɛlɩɣna weyi ɛkɛ kacalaɣ-tʊ yaa nɔɔ-ɖɛyʊ yɔ.
Nabʊyʊ taa lɛ payaɣ weyi eɖiyu ɛjaɖɛ yɔ se tɛtʊ ñʊʊtʊ nɛ pɩwɩlɩ se ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa payɩ lɛ, ɛnʊ ɖɛɣna ɛyaa kpeekpe nɔɔ nɛ ɛla tʊmɩyɛ naɖɩyɛ yaa eɖi aseɣɖe naɖɩyɛ kɛ pa-hɩɖɛ taa. Mbʊ ɖɔɖɔ kɛ payaɣ ɛjaɖɛ taa ñazɩyaa nɛ ñɩm sakɩyɛ tɩnaa se ɛjaɖɛ taa ñʊŋ. Pɩwayɩ ɖɔɖɔ lɛ, papɩsɩɣ payaa nɔɔyʊ se ñʊʊtʊ pɩlɩɩna ɛ-ñʊʊtaa lɔŋ yɔɔ yaa ɛ-tʊmɩyɩ labʊ taa.
Ɛyaa nabayɩ wɛɛ nɛ payaɣ-wɛ se ñʊŋ yɛlɩyaa nɛ pɔtɔbʊʊ se ɛyaa mba pañɩnɩɣ ñʊntaa lɔŋzɩnɖɛ tɩnaa yɔ. Natʊyʊ wɛɛ ɖɔɖɔ nɛ pɔyɔɔdɩɣ-tʊ se ñʊʊ yɔkʊʊ, nɛ pɔtɔbʊʊ kɛlɛ se weyi ɛlakɩ tʊmɩyɛ sɔsɔyɛ naɖɩyɛ eɖeke nɛ ɛɛpɩzɩɣ ɛlɛ ɛwɛɛ nɛ ehiliziɣ eyeke koŋ yɔ. [[Kabɩyɛ kʊnʊŋ|Kabɩyɛ]] taa lɛ, yee pacaɣ se pɔyɔɔdɩ se akele kɛ mɛ-ɛyʊ yaa matɩnayɩ pilim kɔyɔ, pɔtɔŋ se: matɩna-ɩ ɛ-[[ñʊʊ]] nɛ ɛ-ñɔsɩ.
[[Fichier:Lateral_head_anatomy_detail.jpg|vignette|Lateral head anatomy detail]]
Pɩwɛ ɛzɩ ɛyʊ yʊʊ yɔ kɛ pilinzi sɔsɔsɩ kɩla wɛʊ kpem yɔ: peeɖe ñʊdaakaɣ wɛɛ, kɩ-yɔɔ nɛ ñɔsɩ, limaɣ ne kiɖe pɛwɛɛ ɖɔɖɔ; ñʊʊ ŋgʊ kɩ-yɔɔ ɖɔɖɔ kɛ ɛsɛ, lɩkpaɣzasɩ nɛ naŋgbaaŋ pɛwɛɛ; ñʊʊ kʊɖʊmʊʊ ŋgʊ kɩ-yɔɔ kɛ nɩŋgbaaŋ nɛ mɔɔŋ pɛwɛɛ, pɩtasɩnanɔɔ, tamaɣ nɛ ndoma pɛwɛɛ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Ɛyʋ pilinzi]]
sgx2ttplshtpdwocy7fddvar1g3rbb4
Ñʊʊ (Tête)
0
1352
6531
6530
2017-06-24T00:09:30Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
6531
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Ñʊʊ]]
85pz5uy78lz5gbchjmc9nr5snpz65u1
Ŋgbam
0
1353
13984
10264
2019-04-14T12:53:15Z
Atticmaker
127
Category Added
13984
wikitext
text/x-wiki
Ngbam wɛ sʊnzʊma tiiye taa nɛ payaɣ-pʊ ɖɔɖɔ se kɛɛmasɩ kʊlʊmsɩ. Ɛyaa kaatɛma maɣzɩɣ ɖooo lɔŋ taa se ngbam wɛ izɔptɛɛrɩ pɩlɩʊ taa nɛ pɩlɩɣ kʊnɛ kɩ-taa kekelikelasɩ tiiɣwa talɩɣ ɛzɩ 281 yɔ nɛ sɩwɛ ndɩ ndɩ nɛ hɔɔlɩŋ ɛnʊ ɛlɛ pɩzɩɣ ɛtalɩ ɛzɩ 2 600 yɔ.
Ŋgbam nabʊyʊ wɛɛ nɛ pɩwɛna keŋ nɛ payaɣ-se aceendan, lɛɛbʊ payaɣ se tiye, hʊʊ wɛɛ ɖɔɖɔ ngbam kɛna kekelikelasi nzɩ sɩɖɔŋ com com yɔ nɛ sɩɖɔnɛ taa lɛ sɩɩɖɔŋ yem yem, siisidiɣ ɖama, sɩɖɔŋ ɖɔndɩyɛ yɔɔ.
Ŋgbam kɛna kekelikelaɣ ŋga kakɩlɩɣ caɣʊ hʊla yɔɔ nɛ nemeɣsi tɛɛ yɔ. Pʊsɔɔla ñɩtʊ nɛ tɛtʊ ndʊ tɩwɛ fʊʊyɛɛɛ yɔ. Ngbam sɔɔlɩ wɛʊ ajɛya wena a-taa soŋgaɣ wɛɛ yɔ. Kekelikelasi nzɩ sɩ-taa nasɩyɛ kɛ mɔsɔŋwaa, mbʊ pʊyɔɔ yɔ sɩmaɣ tɛtʊ pempempem nɛ sɩwɛɛ tɩ-taa. Sɩ-kʊdʊyʊʊ ɛnʊ payaɣ-ɩ se kpanɛ yaa ɖɩkpɛnɖɛ.
Ŋgbam ɛɛhaɣ alɩwaatʊ kɛ kuduyiŋ weyi pamana kpongbolonaa yaa [[Tɩʊ|tɩŋ]] yɔ mbʊ pɔyɔɔ yɔ pɩpɩzɩɣ pʊsʊʊ pɩtaa nɛ nɛ pɩwɛɛ tɔɔʊ yɔɔ nɛ fenasɩ cabɩ taa mbʊ yɔ kuduyuu ɖaba.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Wezuu lɛɣtʋ]]
[[Category:Tɛtɛ wondu cikpetu]]
ri7dm0vny0sdseu49wpnrj1u6sp182k
Ŋgbam (Termite)
0
1354
6538
6537
2017-06-24T00:09:31Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
6538
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Ŋgbam]]
iezyudygcnokyp38w3rcln82q9rml5m
Ŋvɛɛ sʊlʊm
0
1355
10916
10915
2018-01-27T20:50:13Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Ŋvɛɛ sʊlʊm (Vin)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Ŋvɛɛ sʊlʊm]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
10916
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Wine_consumption_world_map.png|vignette|Wine consumption world map]]
[[Fichier:Montana_Marlborough_Sauvignon_blanc_in_Iittala_Glass.jpg|vignette|Montana Marlborough Sauvignon blanc in Iittala Glass]]
Ŋvɛɛ kɛ sʊlʊm ɖoŋ ñɩmbʊ palaba-pʊ nɛ akpalasɩɣ nɔɔ tɩŋ, akpalasɩɣ tɩŋ piye (pada kɛlɛ Vitis vinifera). Ɛrɔpʊ ajɛya taa lɛ, ɖɩ-tɔbʊʊ lɩzɩɣ keeke kɛlɛ se ŋvɛɛ kɛ sʊlʊm ɖoŋ mbʊ mbʊ pɩlɩna pɩdʊʊ ɖoŋ ŋgʊ cɔlɔ mbilim yaa hɔɔlʊʊ yɔ, akpalasɩɣ nɔɔ lɛɛŋ yaa ɖɔfɩ ŋgʊ. Paalakɩ ŋvɛɛ sʊlʊm lɛ, anasaayɩ yaɣ se ''vinification''. Ŋvɛɛ sʊlʊm labʊ kpɛlɛkʊʊ anasaayɩ ya se ''œnologie''.
Mbʊ piyeba ŋvɛɛ waa ɖɔɔ sakɩyɛ ɛjaɖɛ yɔɔ yɔ mbʊ lɛ se hayɩm naa wɛ ndɩ ndɩ pɩlɩna tɛtʊ cɔlɔ nɛ pɩtɛ tɩŋ wɛ ndɩ ndɩ ɖɔɖɔ nɛ pɩtɛ labʊ wɛ ndɩ ndɩ ɖɔɖɔ yaa pɩlɩna ɖɔɖɛ cɔlɔ. Mbʊ yebina nɛ papɩzɩɣ pala ŋvɛɛ kɩsɛmʊʊ yaa kʊlʊmʊʊ yaa kɩsɛmʊʊ caaʊ ɛlɛ, ɖɔɖɔ lɛ, ŋvɛɛ naa taa wɛ leleŋ ndɩ ndɩ (nakʊyʊ wɛ ñaŋ, nakʊyʊ taa wɛ leleŋ), nakʊyʊ wasɩɣ nakʊyʊ ɛɛwasɩɣ. Akpalasɩɣ nɔɔ tɩŋ haɖaʊ mʊ hayɩm siŋ ajɛyɛ taa nɛ ajɛyaa sakɩyɛ hayʊʊ-kʊ.
Ŋvɛɛ kɩsɛmʊʊ, palaba-kʊ nɛ akpalasʊʊ nɔɔ tɩŋ pee tɛ lɩm alɩwaatʊ ndʊ pudukuna tomnaɣ. Walaaa tɛ ɖɔnɛ taa lɛ, akpalasʊʊ nɔɔ tɩŋ kɩkpɛdʊʊ palakɩna ŋvɛɛ kɩsɛmʊʊ ɛlɛ, ŋvɛɛ sʊlʊm [[Sɛmɩŋ|kɩsɛmɩŋ]] sakɩyɛ wɛ ɖɔɖɔ ɛzɩ mbʊ yɔ. Kpaɣ ɛzɩ sampañɩ ɖenɖe akpalasʊʊ nɔɔ kɩkpɛdʊʊ palabɩna nɛ pɩpɩsɩ ŋvɛɛ kʊlʊmʊʊ. Ŋvɛɛ kʊhʊlʊmʊʊ, palaba-kʊ nɛ akpalasʊʊ nɔɔ kʊlʊmʊʊ kɛnɛ. Ŋvɛɛ kɩsɛmʊʊ caaʊ palaba-kʊ nɛ ŋvɛɛ kʊlʊmʊʊ pɩkɔɔ pɩtalɩ ŋvɛɛ kɩkpɛdʊʊ.
Ŋvɛɛ ɛzɩ ɛyʊ nɩɣʊ yɔ pɩkɛ tɩŋ piye sʊlʊm ŋgʊ payaɣ se akpalasʊʊ nɔɔ. Kɩlɩna Vitis vinifera tɩŋ pee tɛ. Kɩ-tɛ tɩŋ kɩ-hayɩŋ ɖɔ pɩŋ. Tɩŋ lɛɛŋ weyi ɛkɛ Vitis (Vitis riparia, Vitis rupestris ou Vitis berlandieri) ñasɩna nɛ patamsʊʊ ɛ-pilinzi. Akpalasʊʊ nɔɔ tɩŋ tɔbʊʊ maɣmaɣ wɛ tɛtɛɛ nɛ pɩsaɣ piliŋga ŋga patamsa yɔ kɔhɔ. Ŋvɛɛ
[[Fichier:Masandra_subterejo1.jpg|vignette|Masandra subterejo1]]
ŋgʊ patatamsɩɣ kɩ-pilinzɩ yɔ kɩfɛyɩ leleŋ nɛ kɩkɛtɩna ɛyʊ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Wp/kbo/Sʋlʋm]]
ruqtkx9egperxnh8a66zygtq7hiwnfm
Nzʋlʋmɩyɛ
0
1356
12571
11669
2018-05-05T10:51:10Z
Atticmaker
127
Category added
12571
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:زبان_tongue.jpg|vignette|زبان tongue]]
'''Nzʋlʋmɩyɛ''' kɛna ɛyʋ yɔɔ ɛjɔɔɖɛ nɖɩ ɖɩwɛ ɛyʋ nɔɔtaa yɔ. Nzʋlʋmɩyɛ wɛna wazaɣ ŋga yɔ kɔɖoo: nɖɩ lakɩna nɛ ɛyʋ pɩzɩɣ ɛtɔkɩ tɔɔnaɣ camɩyɛ nɛ ɛtaazɩɣ nɛ eli nɛ yɔɔdaɣ yaa wendu teu. Nzʋlʋmɩyɛ ɖɔɖɔ kɛ ɛyʋ ɖɩkɩɣna tɔɔnaɣ yaa mbʋ ɛsɔɔlaa se pitii ɛ-taa yɔ. Ɛjɔɔɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-yɔɔ nɛ calɩm hosi sakɩyɛ.
Nzʋlʋmɩyɛ ɖaalakɩŋ taa makɩɣna ɛzɩ sentimɛtanaa nakʋ yɔ, nɛ ɖɩwɛna hɔɔlɩŋ sɔsɔŋ naalɛ: liɖe nɛ tɔnʋʋ yaa [[Nandʊ|nandʋ]]. Hola sakɩyɛ wɛ nzʋlʋmɩyɛ yɔɔ nɛ akpɛndɩ 17. Ɛlɛ hoɖe naɖɩyɛ wɛɛ kpem nɛ pɛtɛkpɛndɩna-ɖɩ.
[[Fichier:1109_Muscles_that_Move_the_Tongue.jpg|vignette|1109 Muscles that Move the Tongue]]
[[Fichier:Taste_bud.svg|vignette|Taste bud]]
Pʋtɔbʋʋ se hola an, awɛ naalɛ naalɛ kɛ tɔm litoozo taa nɛ kʋɖʋmɖɩyɛ ñɛwɛ hɛkʋ taa kpayi.
[[Category:Ɛyʋ pilinzi]]
2ncivqbwe7bk93mda7h0jgwy40ahgxa
Ɔrɩgɩ
0
1357
10098
8243
2017-12-25T11:28:28Z
Gnangbade
58
Photos
10098
wikitext
text/x-wiki
[[File:Gerstenkorrels Hordeum vulgare.jpg|thumb|Gerstenkorrels Hordeum vulgare]]
Ɖɛ-hɛkʊʊ taa ɔrɩgɩ kɛ tɩŋ ŋgʊ kɩwɛ ɛzɩ kemaɣ, kɩkɛ pɩnaɣ taa ñɩɣyʊʊ nɛ kɩ-tɛ nɛ tɩŋ weyi e-pee wɛ pɔyɩŋ taa yɔ ɛ-tɛ. Kɩwɛ ɖɔɖɔ ɖooo lɔnda tɩŋ weyi pahayaɣ-ɩ yɔ ɛ-taa. Kʊ-mʊna camɩyɛ ɛwaɖɩyɛ tɛtʊ ɛjaɖɛ tɛ wɛtʊ pɩlɩnɛ ŋna paa wɩlɩŋ ɛgba pɩcɛyʊʊ-kʊ mbʊ lɛ, kɩkɛ kajalaɣ tɔɔnaɣ ŋga ɖooo canaʊ [[Krɛsɩ (Grèce)|Krɛkɩ]] mba kɩlaɣ hayʊʊ yɔ nɛ pɔtɔkaɣ tɔɔnaɣ ŋga ɛzɩ tindine yaa tɛɛʊ (maza). Ɔrɩgɩ ñɔʊ ɖɔɖɔ camɩyɛ sɔŋgaɣ halɩ ntalɩ kʊkʊyʊmɩŋ taa mɛta naa 4500 [[Tibɛtii]] ɛjaɖɛ taa.
[[File:Hordeum vulgare.jpg|thumb|Hordeum vulgare]]
Pasɩma ɔrɩgɩ pɩlɩnɛ kɩ-tɛ lɔtʊ ɖʊ cɔm cɔm ɛzɩ tandʊʊ yɔ, kɩkɛ ɖɔɖɔ tɩŋ taa tɩŋ ŋgʊ paya-kʊ se pɩyaʊ ñɩɣyʊʊ kɛ ɛyaa kpeekpe tɛ yɔɔdaɣ taa. Ɖooo lɔnda kɩɩwɛ ɛyʊ cɔlɔ. Paasɩma-kʊ mʊzʊŋ kɩkpaɖɩŋ taa ɖooo pɩtalɩ pɩnzɩ 15000 cɔlɔ. Pakatɩ ɔrɩgɩ tɛ cajaasɩ canaʊ kiɖe tɛ nɛ palakɩnɛ anasaayɩ sʊlʊm kɛ anasaayɩ sʊlʊm tʊma kuduyuŋ cikpeŋ taa kɛ [[Egipiti (Égypte)|Egipiti]] nɛ [[Siini (Chine)|Siini]] ajɛyɛ pɩtalɩ pɩnzɩ 5000 mbʊ yɔ.
[[File:Almacen Cebada (Hordeum vulgare).jpg|thumb|Almacen Cebada (Hordeum vulgare)]]
Ɔrɩgɩ tɛ haɖaʊ taa lɛ, ɖɩnaɣ se kɩwɛ ndɩ ndɩ, nikaɣ tɛ ɔrɩgɩ kʊ-kʊ kɩwɛ ɖoŋ nikaɣ alɩwaatʊ taa halɩ pɩtalɩ −15 °C nɛ kɩpɩzɩɣ kʊɖʊ lʊtʊ tayɩ tayɩ kɩwɛna pee cɛnzɩ naalɛ yaa kɩwɛna lʊtʊ lɔɔ lɔɔ kɛ pee cɛnzɩ loɖo. Nikaɣ tɛ ɔrɩgɩ naa ndɩ ndɩ mba pɛwɛnɛ cɛnzɩ loɖo yɔ payaɣ-wɛ se escourgeon. Poɖuu-wɛ [[salaŋ fenaɣ]] tɛmtʊ alɩwaatʊ pɩtalɩ [[aloma fenaɣ]] tɛ paɣzɩtʊ nɛ pʊpɔzʊʊ peleŋ-yɛ camɩyɛ nɛ pʊcɔ nikaɣ alɩwaatʊ talɩ. Kpiziiɖe tɛ ɔrɩgɩ kʊkʊ sɔɔlɩ ɖɔm pɛɛ, tɩŋ lɩm ñɔʊ alɩwaatʊ tobi nɛ poɖuu-kʊ [[lɛlaɣ fenaɣ]] nɛ [[lakɩŋ fenaɣ]] taa kɛnɛ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Tɔɔnasɩ]]
g900v62yl8lk5mvzd795s4ktpwdcx53
Ɔɔrɩdɩnatɛɛrɩ
0
1358
18281
9030
2024-08-05T09:19:14Z
213.130.93.197
18281
wikitext
text/x-wiki
[[File:Computerkids.jpg|thumb|Des enfants en train d'utiliser des ordinateurs]]
Ɔɔrɩdɩnatɛɛrɩ kɛ n̄ɩɣyʋʋ ŋgʋ kɩlakɩ tʋmɩyɛ nɛ [[laatriki miŋ]] ɖeke koŋ yɔ. Pama tɔm ndɩ ndɩ ndʋ tɩ-yɔɔ ɛyʋ ɛtɩŋna nɛ ɛla tʋmɩyɛ kʋ-yɔɔ yɔ. Pɔn̄ɔtʋʋ laatriki miŋ kɩ-taa kpa lɛ, tɔm ndɩ ndɩ ńdʋ tɩlɩɩ nɛ ɛyʋ ɖɔ tɔm ndʋ ɛsɔɔlaa se ɛlakɩ yɔ tɩ-yɔɔ. Ɛpɩzɩɣ ɛlɛɣzɩ nʋmɔŋ weyi ɛtɩŋɩɣ mbʋ ɛsɔɔlaa yɔ.
Ɛyʋ pɩzɩɣ ɛla tʋma sakɩyɛ ɔɔrɩdɩnatɛɛrɩ yɔɔ. Ɛpɩzɩɣ ekuli takayɩ nasɩyɛ nɛ ɛkalɩ sɩ-taa tɔm, ɛpɩzɩ ekuli takayɩhayʋʋ ŋgʋ patama natʋyʋ kɩ-taa yɔ nɛ ɛma ndʋ e-liu wɛɛ yɔ. Nabʋyʋ, pʋwɛ ɛzɩ cɩkaɣ yɔ nɛ payaɣ-ɩ se "holu", mbʋ pʋyɔɔ yɔ, ɛmaɣ ca ca ɛzɩ holu mɑɣʋ yɔ. Ɛnʋ palakɩna tʋmɩyɛ ɔɔrɩdɩnatɛɛrɩ yɔɔ. Ɛnʋʋ ɛyʋ wokina hɔɔlʋʋ ŋgʋ ɛsɔɔla labʋ tʋmɩyɛ yɔ kɩ-yɔɔ nɛ ɛn̄ɩɣ ɛ-yɔɔ tɔm kʋɖʋmʋm yaa naalɛ ɛzɩ e-liu wɛʋ yɔ nɛ ɛna ɖenɖe ɛn̄ɩnɩɣ yɔ.
Hɔɔlɩŋ sɔsɔŋ naalɛ wɛna ɔɔrɩdɩnatɛɛrɩ yɔɔ:
Kajalaɣ hɔɔlʋʋ wɛ ɛzɩ n̄ɩnʋʋ yɔ. Tʋmɩyɛ nɖɩ ɛyʋ lakɩ yɔ, kʋ-yɔɔ pɩnaɣ-ɖɩ. Hɔɔlʋʋ ŋgʋʋ payaɣ se, "Ecran". Yee hɔɔlʋʋ ŋgʋ kɩsɩba yɔ, ɔɔrɩdɩnatɛɛrɩ sɩba ɖɔɖɔ.
[[File:Personal Computer 774.JPG|thumb|Ɔɔrɩdɩnatɛɛrɩ]]
Hɔɔlʋʋ naalɛ n̄ɩŋgʋ yɔɔ masɩ tɩŋa wɛɛ. Masɩ ńzɩ ɛyʋ sɔɔlaa maʋ yɔ, sɩ-yɔɔ ɛn̄ɩkɩɣ nɛ sɩlɩɣ hɔɔlʋʋ ŋgʋ kɩwɛ ɛzɩ n̄ɩnʋʋ mbʋ yɔ kɩ-yɔɔ. Kɩ-hɛkʋ taa ɖoli ɖɔɖɔ pan̄ɩkɩɣ nɛ "holu" ɖɔŋ. Nabʋyʋ taa yɔ, ɔɔrɩdɩnatɛɛrɩ pɩzɩɣ kiɖi nɔɔkʋɖʋmaɣ. Ɛlɛ, kiɖim mbʋ yɔ, kɩwɛɛ kɩn̄ɔɔzʋʋ mbʋ payaɣ se "Program waa " yɔ kʋn̄ɔɔzʋ. Kɩtɛŋ lɛ, kɩɖaɣnʋʋ pazʋʋ kʋ-tʋmɩyɛ nɖɩ ɛyʋ lakaɣ kɩ-yɔɔ yɔ.
Kpaɣ pɩnaɣ 1834 nɛ puwolo pɩnaɣ 1837 taa ɖajaa Charles Babbage luba akɔnta n̄ɩɣyʋʋ nakʋyʋ nɛ ɛsɔzɩna mba ɖajanaa panɛ: [[Blaise Pascal]] nɛ Jacquard n̄aaluba yɔ. Kaarɩtɩnaa nabɛyɛ, pɔ-yɔɔ nɛ pɔŋ n̄ɩɩɩ n̄ɩɩɩ waa. Pɔ-yɔɔ pawɩlɩɣ ɛzɩma mbʋ ɛyʋ ɛla akɔnta nɛ n̄ɩɣyʋʋ ŋ́gʋ yɔ. Kajalaɣ n̄ɩɣyʋʋ ŋgʋ kɩlɛɣzɩ ɛyʋ lɛɣtʋ lone taa yɔ, paya-kʋ " Pascaline". Alɩwaatʋ ńdʋ tɩ-taa Charles Babbage maɣzaa nɛ elu wondu ndɩ ndɩ ndʋ tɩwɛ ɔɔrɩdɩnatɛɛrɩ kɩfalʋʋ yɔɔ yɔ tɩ-taa natʋyʋ sakɩyɛ. Babbage n̄ɩna e-wezuu caɣʋ taa se, elu ɔɔrɩdɩnatɛɛrɩ ŋgʋ kɩpɩzɩɣ kɩmaɣzɩ ɛzɩ ɛyʋ maɣzʋʋ yɔ, ɛlɛ ɛtpɩzɩ. Ɛyaa sakɩyɛ n̄ɩnɩ alɩwaatʋ ndʋ tɩ-taa se polubi-kʋ, ɛlɛ, patapɩzɩ ɖɔɖɔ.
[[File:Acer aspire 4930G.fixd.jpg|thumb|Acer Aspire 4930G]]
Pɩnzɩ mɩnʋʋ wayɩ, pʋ-tɔbʋʋ se, pɩnaɣ 1937 n̄ɩŋga taa kɛ ɖajaa IBM lɩzɩ mbʋ payaɣ se, "informatique" yɔ. Ɛcalɩna n̄ɔɔzʋʋ n̄ɩɣyʋʋ ŋgʋ payaɣ se, "ASCC\MarkI" yɔ. Ɛtɩŋna ɖajaa Babbage lɩzɩ n̄ɩɣyʋʋ anjaʋnaa mba yɔ pɔ-yɔɔ nɛ elubi-kʋ. Eluba-kʋ nɛ pɩtɛɛ lɛ, pɩlaba se, mbʋ ɛn̄ɩnaɣ se ɛla e-wezuu caɣʋ taa yɔ, ɛlaba-pʋ, pɔ-tɔbʋʋ se, eɖozaɣ ndʋ yɔ, ɛlaba-tʋ.
Pɩlaba pɩnzɩ mɩnʋʋ kɔyɔ polubu ɔɔrɩdɩnatɛɛrɩ waa mba pɛwɛ lɛɛlɛɛyɔ. Pɛwɛ ndɩ ndɩ pɩlɩɩna pɛ-wɛtʋ ndɩ ndɩ cɔlɔ. Nabɛyɛ wɛ camɩyɛ pakɩlɩ lɛlaa. Nabɛyɛ n̄apaɣlɩ pakɩlɩ lɛlaa. Lɛlaa lubutu n̄ɛwɛ ndɩ kpem.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Pʋyʋ kɩlɩzɩm]]
lj9nv19arj07exy7gtz1hyk9om7syum
Ɖama hɔm ɖoŋ (gravitation)
0
1360
8085
7622
2017-08-23T07:01:23Z
Gnangbade
58
Liens
8085
wikitext
text/x-wiki
Mbʊ payaɣna [[fransɩɩ kʊnʊŋ]] taa se « corps massifs » waa yɔ, pɛwɛna ɖoŋ nɩɩyɛ nɛ ɖoŋ ɛnɩ ɛlakɩna nɛ papɩzɩɣ pɔhɔŋ ɖama. Kedeŋa yɔɔ cɩnɛ ɖoŋ ɛnɩ ɛkpɛndɩ ɖoŋ naanza. Ɖoŋ naanza ɛnɩ ɛ-taa lɛɛŋ kɔyɔ mbʊ payaɣna fransɩɩ kʊnʊŋ taa se « gravitaion » yɔ. Yee mbʊ kravitasiyɔɔ (gravitation) kɛ ɖoŋ weyi ɛlakɩ nɛ tomnasɩ sɔsɔsɩ (corps massifs) waa hɔŋ ɖama yɔ.
Tɛtʊ yekina nɛ ɖoŋ ɛnɩ ɛpɩzɩɣ ɛlakɩ nɛ tomnasɩ sɔsɔsɩ hɔŋ ɖama. Tɛtʊ wɛna ɖoŋ weyi ɛhɔŋ yɔ. Tɛtʊ ɖoŋ weyi ɛhɔŋ yɔ ɛlakɩ nɛ ɛyʊ pɩzɩɣ ɛsɩŋɩɣ tɛtʊ yɔɔ hiɣhiɣ nɛ ɛɛtɔlʊʊ. Ɖoŋ ɛnɩ ɛlakɩna ɖɔɖɔ nɛ ɛsɔtɔnʊʊ tɛɛ wondu ndɩ ndɩ hɔŋ ɖama. Ɖɩkpaɣ ɛzɩ mbʊ payaɣna fransɩɩ kʊnʊŋ taa se « marée » nɛ mba pɔcɔʊ wɩsɩ nɛ pataŋ yɔ, ɛzɩ wɩsɩ cɔʊ taŋgalam waa (planètes) tɛ « orbite » nɛ ɛsɔdaa tomnasɩ yaa pʊdʊnaa sakɩyɛ tɛ mbʊ payaɣna fransɩɩ kʊnʊŋ taa se «sphéricité » yɔ. Tɔm tobi taa se kedeŋa yɔɔ cɩnɛ mbʊ payaɣ se kravitasiyɔɔ yɔ mbʊ lakɩna nɛ ɛsɔtɔnʊʊ tɛɛ tomnasɩ yaa pʊdʊnaa ndɩ ndɩ cɔʊ nɛ pɔhɔŋ ɖama.
Ñɩnɩyaa sakɩyɛ lɩzɩ lɩmaɣzɛ ndɩ ndɩ pɩlɩɩna kravitasiyɔɔ yɔɔ. Lɩmaɣzɛ ndɩ ndɩ ana a-taa lɛ, ñɩnɩyʊ sɔsɔ weyi payaɣ se [[Albert Einstein]] yɔ, ɛ-lɩmaɣzɩyɛ labɩna nɛ paa weyi e-liu sɩ, pʊ-tɔbʊʊ se paa weyi etisi ndʊ ɛyɔɔdaa nɛ pɩlɩɩna kravitasiyɔɔ yɔɔ yɔ. Pɩnaɣ 1915 ñɩŋga taa ɛlaba ɛ-lɩmaɣzɩyɛ nɖɩ. Payaɣ ɛ-lɩmaɣzɩyɛ nɖɩ nɛ fransɩɩ kʊnʊŋ taa se « relativité générale ».
[[Category:!Main category]]
[[Category:Fiziiki]]
a3qcn02poou97o2jaayblpyjdtekrzo
Ɖama nɩnaʊ takayaɣ (Traité)
0
1361
10173
6568
2017-12-26T18:42:52Z
Gnangbade
58
lien
10173
wikitext
text/x-wiki
Ɖama nɩnaʊ takayaɣ kɛ nɩnaʊ tɔm sakɩyɛ ajɛyɛ kpeekpe waɖɛ yɔ. Nɩnaʊ kɩmamatʊ wɩlɩɣ sɔlɩm tɩnaa tɛ nɩnaʊ wɛtʊ pɩlɩna waɖɛ tɔmpee yɔ se pɩsa nɛ palɩzɩɣ tɔm hʊʊ waɖɛ pɩtɩŋna kedeŋga kpeekpe waɖɛ cɔlɔ.
Ɖama nɩnaʊ takayaɣ kɛ ɖama mʊnaʊ tɛ hɩɖɛ pɩlɩna tɔmpee sakɩyɛ hɛkʊ taa lɩmazɩyɛ yɔɔ kedeŋga kpeekpe ajɛyaa waɖɛ yɔɔ. Nɩnaʊ kɩmamatʊ wɩlɩɣ sɔlɩm tɛ mʊnaʊ kɛ waɖɛ tɔmpee yɔɔ se pɩsa nɛ palɩzɩɣ tɔm hʊʊ tɛ waɖɛ pɩtɩŋna ajɛyaa kpeekpe tɛ waɖɛ yɔɔ. Ajɛyaa kpeekpe samaɣ waɖɛ tɛ nɩnaʊ takayaɣ kɛ ɖama mʊnaʊ tɛ hɩɖɛ.
Yeke koŋ pɩzɩɣ nɛ pala mʊnaʊ lɩmaɣzaa yɔɔ mba lɛ ɛyaa mba pɛwɛna maɣzɩm kɩbam cɩɖɩ cɩɖɩ yɔ yaa pasɩma lɔŋ siŋ pɩlɩna ajɛyaa kpeekpe waɖɛ yɔɔ yɔ nɛ pɛwɛna Treaty Making Power yɔ (TMP). Sakɩyɛ taa lɛ, pɩkɛ ajɛyaa, ɛlɛ ɖɔɖɔ ɛyaa mba pɛwɛ lɔŋ piŋ yɔ, ɛzɩ ajɛyɛ hɛkʊ taa aŋgba sɔsɔna naayɛ pɩzɩɣ ala lɩmaɣza ana. Ɖɩkpaɣ ɛzɩ ɖama nɩnaʊ takayaɣ (laŋhɛzɩyɛ ŋga) Pyrénée waa tɛ ɖama nɩnaʊ takayaɣ.
Pahaɣ siye nabʊyʊ taa ɖama nɩnaʊ takayasɩ, tam lɛ ɖama mʊnaʊ takayasɩ nɛ ɛjaɖɛ paɣtʊ takayaɣ. Kajalaɣ mba kɛ tɔm hʊʊ waɖɛ laɣsɩ nzɩ sɩwɩlɩɣ lɛɛzɛ wɛtʊ cɔlɩyɛ. Tɔm hʊʊ waɖɛ tɛ lɛ waɖɛ wetʊ wɛ kɩmaŋ alɩwaatʊ ndʊ tɩkpɩtʊ tɩ-tɩ yɔ. Kɩtɩŋgɩtʊ ñɛwɛ kaaa tɛ cɔlɩyɛ taa. Mbʊ pʊyɔɔ ɛyaa tisuu ɛɛɛɛ yaa aayɩɩ paɣtʊ takayaɣ ŋga pɛcɛɛ-wɛ pɩtɩŋna sɔsɔtʊ yɔɔ sɔsɔ nɔyʊʊ cɔlɔ.
Ɖɩcɔna kɔyɔ, tɔm hʊʊ tɛ tɔm taa lɩzɩɣ kɛ kʊyʊmʊm ɖɔɖɔ ɛzɩ ɖama nɩnaʊ takayasɩ nɛ ɖama mʊnaʊ takayasɩ nzɩ pɛtɛza sɩ-lɩmaɣza se sɩkɛ paɣtʊ takayasɩ nɛ takayasɩ lɛɛsɩ nzɩ sɩkɛ paɣtʊ labʊ tɛ nɛ paɣtʊ ɖɔnɛ tɛ nɛ paɣtʊ lɩzɩɣ tɛ nɛ kewiyaɣ paɣtʊ kɩkpaɣtʊ tɛ nɛ tɔm sɩzɩtʊ tɛ nɛ ŋgbaɣ nɖɛ.
Pɩkɛ ɖama nɩnaʊ tɛ pʊyʊ mbʊ lɛ, nɩnaʊ takayaɣ taa pɩzɩɣ pɩwɛ lɩmaɣza paa ndɩ, ɛzɩ kajalaɣ ɖama nɩnaʊ takayasɩ pɩzɩɣ se pʊɖɔɔ ɛzɩ pɩkɛʊ kewiyaɣ Ajɛyɛ yɔ. Ajɛyɛ naayɛ paɣtʊ ɖʊ se ɖama nɩnaʊ takayasɩ paɣtʊ ɛña paɣtʊ takayasɩ tɔm. Pʊnɔmɔʊ taa lɛ, ɖama nɩnaʊ takayasɩ wɛna ɛjaɖɛ paɣtʊ keem nɛ pɩtɛɛ nɛ paɣtʊ labʊ tɛ nɛ pʊyɔɔ kɛ kpaɣɖʊ yɔɔ wɛtʊ taa.
Mbʊ ɖɔɖɔ lɛ ɖama nɩnaʊ nabʊyʊ wɛ, ajɛyɛ ɖama nɩnaʊ ndʊ tɩcɔɔ nɛ tɩ-taa nɩnaʊ takayasɩ lɛɛsɩ lɩmaɣza tɛzʊʊ yɔ yɔ, mbʊ pakɩlɩ tɩlɩɣ yɔ lɛ [[Fɩyɛɛnɩ]] tɛ ŋgʊ pɩnaɣ 1969 tɛ ɖama nɩnaʊ, yaa ɖama nɩnaʊ taa ɖama nɩnaʊ. Mbʊ lɛ, [[Itaalii]] ɛjaɖɛ taa lɛ, paɖanɩɣ kpaʊ ajɛyɛ sakɩyɛ tɛ ɖama nɩnaʊ takayasɩ nzɩ pañɩɣʊ sɩ-taa nesi nɛ petisi sɩ-yɔɔ yɔ pɩtɩŋna pɩtaa paɣtʊ (pʊdʊna naalɛ lɩmaɣzɩyɛ lʊbɩnaʊ) nɛ pɛwɛna mbʊ lɛ, paɣtʊ keem nɛ paɖʊ-tʊ pɩ-taa tɔm hʊʊ nɔmɔʊ taa.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Paɣtʋ lɛɣtʋ]]
qcs98oy45e9vj2o7iqwum02tfudqjyi
Ɖama tɛyʊʊ you (Guerre de Sécession)
0
1362
10304
10019
2017-12-30T17:08:46Z
Gnangbade
58
Liens
10304
wikitext
text/x-wiki
Ɖama tɛyʊʊ you (pasɩma-kʊ nɛ hɩɖɛ ɖɩnɛyɔ se [[Etaazuunii|Amerika]] ɛjaɖɛ pɩya hɛkʊ taa you nɛ paya-kʊ se ɖama tɛyʊʊ yaa tɩ lɩzʊʊ yaa tɩ yasʊʊ tɛ you. You ŋgʊ kɩlɩna [[Etaazuunii]] canaʊ tɔm taa. Pɩkɛ you ŋgʊ kɩɩwɛ Hayi ɛyaa nɛ Hadɛ ñɩma pɛ-hɛkʊ taa alɩwaatʊ ndʊ ɖooo canaʊ taa ɛjaɖɛ ndɩ ɖɩnaɣɔ ɖɩ-tɩ kedeŋga yɔɔ yɔ. Tɩ-yɔɔ wɛʊ you wayi lɛ, Etaazuunii la ɛjaɖɛ cikpeɖe naɖɩyɛ pɩtɩŋna ɖama nɩnaʊ lɩmaɣza paɣtʊ hɔɔlasɩ ndɩ ndɩ yɔɔ, nɛ pala paɣtʊ takayaɣ tɛ lɩmaɣza yee paa a-taatalɩɣ kɔyɔ.
Paɣtʊ takayaɣ ŋga kaapɩzɩ kaha paɣtʊ lambuu yaa se kɔcɔna tadɩyɛ tʊma yɔɔ kɛ Ajɛyɛ Kɩkpɛndʊʊ taa. Pɩkɛ tabalɩyɛ kɛ Ajɛyɛ 13 wena aɖʊ ñʊŋ yɔ, pama-tʊ lɔŋ lɔŋ se paɖaŋ nɛ patɩ yɔɔ kɔzɩ kɔzɩ mbʊ se palʊbɩna [[Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ|Piritaniki]] ɛjaɖɛ sɔsɔyɛ yɔ. Ɛlɛ pʊkɔma pɩnaɣ 1787 alɩwaatʊ taa lɛ, nɩnaaʊ ajɛyɛ tɛ kewiyaɣ taafɛyɩ ɖoŋ mbʊ lɛ, pʊkɔna ndɔnjɔlɩyɛ pɛ-hɛkʊ ta pɩtɩŋna Virginie nɛ Maryland hɛkʊ taa kamaɣ yɔɔ.
Ŋgbɛyɛ naɖɩyɛ lɩɩ nɛ ɖɩtasɩ ñɔɔzʊʊ paɣtʊ takayaɣ taa tɔm. Ŋgbɛyɛ ndɩ ɖɩlakaɣ ɖeu mbʊ pʊyɔɔ tʊmɩyɛ ndɩ paapɔza-ɖɩ yɔɔ ndɩ ɖɩlakaɣ ɖɔɖɔ ndɩ lɛ, se ɖɩkaɣ ɖanɩɣ maʊ paɣtʊ takayaɣ kɩfalaɣ ŋga kakaɣ kɛʊ Amerika tɛ Etaazuunii paɣtʊ takayaɣ. Palɩzɩ lɩmaɣzɩyɛ naɖɩyɛ se pɩha nɔmɔʊ nɛ paɖɩzɩ yomtu nɛ paha paa Amerika pɩɣa ŋga kɩmaŋ waɖɛ ɛlɛ, Ajɛyɛ wena awɛ Hadɛ yɔɔ kiŋ yɔ aatisuu mbʊ pʊyɔɔ yɔ aawɛ ɖoŋ nɛ ñɩm pɩtɩŋna tɔmʊʊ ŋgʊ kʊyɔɔ nɛ pekizi lɩmaɣzɩyɛ nɖɩ.
Ɖama yasʊʊ you kɛ Etaazuunii tɛ Hayi kiŋ taa ɛyaa hɛkɩŋ taa hɔmtʊ ndʊ pasɩma-tʊ yɔɔ se tʊma sɔsɔna ñɩm lakɩna lɩmaɣzɩyɛ nɛ liidiye nɛ Hadɛ yɔɔ kiŋ tɛ samaɣ lɛ, pasɩma kaka nɛ haɖaʊ tʊmɩyɛ ŋgʊ kʊñɔ taba tadɩyɛ yɔ nɛ pʊwayɩ lɛ, yɔlɩtʊ yɔ. Ɖɩcɔna cuuŋ kɔyɔ lɩmaɣza ana a-yɔɔ you ŋgʊ kɩpaɣza kajalaɣ ɖeɖe.
Piyile yomtu ɖɩzʊʊ lɩmaɣzɩyɛ wɛ poliŋ se pɔtɔ se a-yɔɔ. Ɖɩgbaɣ anasaayɩ cejewa miiliyɔɔ naa 1,8 kɔyɔ, hadɛ yɔɔ cejewa wena awɛna yoma yɔ akɛʊ 380000. Abraham Lincoln lɩmaɣzɩyɛ kajalaɣ kɛlɛ se paɖaŋ tɛyʊʊ you ŋgʊ Hadɛ (mbʊ pʊyɔɔ yɔ ɖɩkɛ kewiyaɣ keeke pɩkɔɔ pɩtalɩ alɩwaatʊ ndʊ) nɛ pañazɩ nɛ pasɩ hayi yɔɔ tʊma sɔsɔna laɣsɩ.
Paaɖɩzaɣ yomtu Hayi yɔɔ Ajɛyɛ taa nɛ papazɩɣ kpaagba mbʊ kɛ tadɩyɛ labʊ. Ajɛyɛ ana a-taa kaawɛ nesi tɛ tʊma sakɩyɛ nɛ kaakʊ kaawɛ camɩyɛ. Hayi yɔɔ ɛjaɖɛ taa ɛyaa kaakɛ mba pohuzuu pa-ñɩm yɔɔ nɛ palakɩ pa-taa pe-ɖeke tadɩyɛ nɛ pɛwɛna kɩmaŋ tɛyʊʊ lɩmaɣzɩyɛ.
Hadɛ yɔɔ ɛyaa lakaɣ tadɩyɛ paale nɛ paha ɛsɛ nɛ [[Erɔpʊ]] kedeŋga yɔɔ kiŋ pɩkɩlɩna yɔlɩtʊ nɛ wonduu yɛɖɛ yɛɖɛ naa. Ɛyaa pɛwɛna Erɔpʊ tɛ sɔnzɩ lɩmaɣza pe-fetenum xɛ ɖɔɖɔ ndɩ ndɩ. Sakɩyɛ taa hadɛ ɛyaa (mba paawɛ lakɩŋ taa) yɔ, lɩmaɣza taa kaawɛ se paɖaŋ pɛ-tɛtʊ yɔɔ nɛ pɛ-ɛjaɖɛ mbʊ pʊyɔɔ yɔ patasɔɔlɩ hayi yɔɔ ɛyaa ɛsʊ pɛ-ɛjaɖɛ taa.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Caanaʋ tɔm]]
[[Category:Amerika]]
[[Category:Etaazuunii]]
[[Category:Lɛɛlɛyɔ tɔm]]
[[Category:Yoŋ]]
7zhvz4w452dfqznnw0x6mw179tkx6tl
Ɖatʊ kɔyɛ yaa Sɔbɩtʊ (Vaccination)
0
1363
10076
9995
2017-12-25T08:52:33Z
Gnangbade
58
Liens, photos
10076
wikitext
text/x-wiki
[[File:US Navy 030124-N-0382M-502 Hospital Corpsman 2nd Class Brian Campbell from Kannapolis, N.C., gives a patient a shot to treat an allergic reaction.jpg|thumb|US Navy Hospital Corpsman gives a patient a shot to treat an allergic reaction]]
Sɔbɩtʊ yaa yɔɔdaɣ nakɛyɛ taa pɔɖɔŋ se ɖatʊ pɩkɛ pɩyʊʊ mbʊ pɔsɔkɩ ɛyʊ tomnaɣ taa se pɩhaɣ-kɛ ɖoŋ kʊdɔmɩŋ weyi ɛɖɛʊ yɔ ɛ-cɔlɔ. Kɔyɛ lɩm mbʊ pɔsɔkɩ ɛyʊ tomnaɣ taa, pɩkɛ mayaɣ kaɖɩnayʊ weyi ɛkʊ kʊdɔŋ yɔ nɛ ɛtʊmɩyɛ lɛ, se ɛlʊbɩna ɛyʊ tomnaɣ taa kʊdɔmɩŋ weyi ɛsʊʊ yɔ.
[[File:Preparing a Vaccination DVIDS62532.jpg|thumb|Preparing a Vaccination]]
Ɛyʊ [[Tomnaɣ lɛɣtʋ|tomnaɣ]] taa kʊdɔŋ lʊbɩnayʊ ɛ-nʊ ɛ-tʊmɩyɛ kajalaɣ kɛlɛ se ɛlʊbɩna kʊdɔmɩŋ weyi ɛkaɣ sʊʊ ɛyʊ tɔnʊʊ taa se ɛhayɩ ɛjandʊʊ yɔ. Pɩtɛ alɩwaatʊ taa lɛ kʊdɔŋ kaɖɩnayʊ ɛ-nʊ ɛhaɣ ɖoŋ ɛyʊ tomnaɣ. Pʊ-nɔmɔʊ taa ɖatʊ kpɛnda naaza. Pʊdʊ weyi ɛɖɛʊ ɛlɛ, ɛfɛyɩ ɖoŋ yɔ nɛ pʊdʊ weyi ɛwɛna wezuu ɛlɛ ɛtakɩlɩ ɖoŋ yɔ nɛ ɖatʊ ndʊ tɩ-tɛ kɔyɛ fɛyɩ sɔtʊ yɔ.
Kedeŋga taa ŋgbɛɛ ndɩ ɖɩ-lʊkɩ tɔnʊʊ taa alaafiya yɔɔ yɔ, ndɩ ɖɩ-yaa se [[OMS ŋgbɛyɛ|OMS]] yɔɔdʊʊ se ɖatʊ kɛnɛ nɔmɔʊ tobi ŋgʊ kɩɩpɔzʊʊ liidiye sakɩyɛ yɔ. Ɖatʊ kɔyɛ ndɩ ɖɩ-sɩna nɛ pakaɣ kaʊ ɛsɔ kʊdɔŋ, yee ɖɩkpaɣ ɛyaa mɩnʊʊ kɔyɔ hiŋ nakʊ nɛ nakʊ sɔnɔ avema a-nɛ a-taa kalɩkalatʊ kʊdɔŋ nɛ kʊdɔmɩŋ sakɩyɛ pasaa ɖɔɖɔ nɛ kaapɩsɩtʊ sakɩyɛ pasɩ nɛ sɩm sakɩyɛ pɩlɩna liu tɛ fayʊ kʊdɔŋ nɛ ɖɔɖɔ tetenusi kʊɖɔmɩŋ nɛ kɔŋ kɔŋ kpezuu nɛ kizim kʊdɔŋ. Pɩnaɣ 2003 yeke koŋ pɔtɔŋ se kɔyɛ ɖatʊ ɖɔna ɛyaa miiliyɔɔ naa naalɛ pɩcɛzɩ pʊyɔɔ mbʊ yɔ.
[[File:VillageReach - preparing vaccines.jpg|thumb|VillageReach - preparing vaccines]]
Ɖajaa [[Louis Pasteur]] nɛ ɛ-cɔlɔ tʊma laɖaa Roux nɛ Duclaux yebina se patɩlɩ ɖatʊ tʊmɩyɛ laɣsɩ pɩtɩŋna Robert Koch tʊmaa labʊ yɔ, weyi ɛtamsa ŋñɩɩ wezɩŋ kʊdɔmɩŋ nɛ kʊdɔmɩŋ maɣmaɣ yɔ. Pɩtɛ tɩlɩyɛ ndɩ ɖɩ-sɩnɛ-ɩ nɛ ɛkpaɣ ɖoŋ ɛ-tʊmaa labʊ kpɛlɛkʊʊ taa. Ɛ-tɛ kajalaɣ ɖatʊ kaakɛ heŋ tɛ kɩɖaʊ se ɛlʊbɩna aka kʊdɔŋ agozaa feznaɣ kɩyaakʊʊ kɩgbanzɩ ŋgʊ wiye pɩnaɣ 1881 taa.
Kajalaɣ ɛyʊ tɛ kɩdaʊ (ɛlɛ, Jenner tɛ ŋgʊ fɛyɩ pɩ-taa), kaakɛ piyaa cikpesi tɛ kɩɖaʊ pɩlɩna kpaŋ haɣ kʊdɔŋ pɩnaɣ 1885 kɛ hasɩyaɖɛ fenaɣ kɩyaakʊʊ loɖo ŋgʊ wiye. Ɛlɛ ɖɩ-tasɔɔ se ɖatʊ pewila nɛ pana nɛ pʊcɔ se pɩɩlakɩ ɛyʊ nabʊyʊ. Haɣ kpandʊ ñasa evebʊpɔɣʊ Joseph Meister (kpaŋ haɣ kʊdɔŋ kaawɛ hɛɛɛ ɛ-ñʊʊ taa).
[[Category:!Main category]]
[[Category:Kɔyɛ lɛɣtʋ]]
jdp1ohplmj51yociytcbwp1pgro0edn
Ɖaɣlakɩŋ (longeur)
0
1364
12114
9667
2018-03-18T18:19:15Z
Gnangbade
58
lien
12114
wikitext
text/x-wiki
[[File:Massband.jpg|thumb|Mètre à ruban]]
Payaɣ mbʊ se ɖaɣlakɩŋ (longueur) yɔ, paa wonuu kɩlɩzʊʊ ŋgʊ kɩwɛna kɩ-ɖaɣlakɩŋ. Wondu natʊyʊ ɖaɣlakɩŋ pɩzɩɣ ɛkɛ kʊɖʊmʊm, pʊ-tɔbʊʊ wondu ndʊ tɩɖaɣlɩ kɩmaŋ. Fransɩɩ kʊnʊŋ taa lɛ, ɖaɣlakɩŋ wɛ ndɩ ndɩ.
Ɖaɣlakɩŋ sɔsɔŋ wɛɛ nɛ ɖalakɩŋ cikpeŋ ñɛwɛɛ. Ɖaɣlakɩŋ sɔsɔŋ payaɣna fransɩɩ kʊnʊŋ taa se « longueur » nɛ payaa ɖaɣlakɩŋ cikpeŋ se « largeur ». Ɖaɣlakɩŋ sɔsɔŋ kɩlɛmʊʊ yaa kumoɖe kɔyɔ « L » nɛ ɖaɣlakɩŋ cikpeŋ kumoɖe lɛ « l ». Pʊ-tɔbʊʊ se yee pama mayaɣ « L » kɔyɔ, ɛyʊ naɣ mbʊ se wonuu nakʊyʊ ɖaɣlakɩŋ tɔm pɔyɔɔdʊʊ nɛ yee pama mayaɣ « l » yɔ, pɩwɩlɩɣ se wonuu nakʊyʊ tɛ ɖaɣlakɩŋ cikpeŋ tɔm pɔyɔɔdʊʊ.
[[File:Messschieber.jpg|thumb|Nonius of a caliper; shows value 3.58 mm]]
Ɖɩkpaɣ kuduyuŋ nɔnɔsɩ nɛ ɖɩna. Kuduyuu nɔnɔɔ tɛ pɔɔyʊʊ wɛna hɔɔlʊʊ naanza. Hɔɔlɩŋ naanza ɛnʊ, ɛɖaɣla kɩmaŋ naalɛ naalɛ. Hɔɔlʊʊ ŋgʊ kɩkɩlɩ ɖaɣlʊʊ yɔ payaɣna [[fransɩɩ kʊnʊŋ]] taa se « longueur » nɛ payaa hɔɔlʊʊ ŋgʊ kɩtatalɩ hɔɔlʊʊ lɛɛkʊ ɖaɣlʊʊ yɔ se « largeur ». Hɔɔlɩŋ kitibiŋ wɛ naalɛ, ɛ-ɖaɣlakɩŋ wɛ kɩmaŋ. Hɔɔlɩŋ kitibiŋ ɛnʊ payaɣna fransɩɩ kʊnʊŋ taa se «longueur ». Hɔɔlɩŋ kɩkaaŋ ñɛwɛ ɖɔɖɔ naalɛ nɛ ɛlɛ ɖa-lakɩŋ ñɛwɛɛ ɖɔɖɔ kɩmaŋ. Payaɣ ɛlɛ ɖa-lakɩŋ nɛ fransɩɩ kʊnʊŋ taa se « largeur ».
[[File:Cale etalon.png|thumb|Cale etalon]]
Pamaɣzɩɣ wonuu ɖaɣlakɩŋ nɛ mɛta. Wonuu ɖaɣlakɩŋ pɩzɩɣ pɩkɛ mɛta (mètre) kʊɖʊmʊʊ yaa mɛtanaa naalɛ nɛ pɩɖɛɛ pʊ-yɔɔ. Wonuu ɖaɣlakɩŋ pɩzɩ pɩkɛ santimɛta kʊɖʊmʊʊ yaa naalɛ nɛ pɩɖɛɛ pʊ-yɔɔ. Wondu ndʊ tɩkɩlɩ ɖaɣlʊʊ yɔ, tʊtʊ ɖaɣlakɩŋ kɛɣ kilomɛtanaa ndɩ ndɩ mbʊ yɔ. Wonuu ɖaɣlakɩŋ ɛɛlɩɣna soŋaɣ yaa niikaɣ yaa nabʊyʊ cɔlɔ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Lɛɣtʋ]]
[[Category:Fiziiki]]
rbwdzo95kibfmleqo1tzuigw3flgbcp
Ɖeeɣa
0
1365
14434
10280
2019-11-03T22:22:45Z
Chenspec
165
14434
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Wooden candlesticks (5).jpg|vignette|Ɖeeɣa]]
Petiŋ [[tɩʊ]] nɛ pɛsɛtɩ ki-pilinzi lɛ, pɩsakɩɣ ɖeeɣa, pʊ-tɔbʊʊ se tɩʊ tiku. Tɩʊ tiku ŋgʊ pasakɩ nɛ pɩla kpoŋgbolonaa. Kpoŋgbolonaa mbaa palakɩna tʊma sakɩyɛ. Tɩŋ wɛ ndɩ ndɩ. Pʊ-yɔɔ e-tikiŋ pɔɔya wɛ ndɩ ndɩ ɖɔɖɔ. Ɖajaa Pierre Gole ñɩnɩna kpaɖʊʊ 17 taa nɛ ɛtɩlɩ tɩŋ tikiŋ wɛtʊ ndɩ ndɩ.
Petiŋ tɩʊ nɛ pɛsɛtɩ ki-tiku lɛ, pɛhɛɛ kpoŋgbolonaa. Kpoŋgbolonaa kɩlɩna wazaɣ tɩʊ pilinzi taa. Cɩyɩm tɩʊ ñɔʊ nɛ kɩcakɩ wezuu, pʊ-tɔbʊʊ se cɩyɩm kɩñɔʊ nɛ kɩwɛʊ lɛŋ nɛ kɩlɩɣ hatʊ. Ɖeeɣa taa cɩyɩm tɩŋɩɣna nɛ pʊcɔʊ tɩʊ tɩŋa. Ɖɔɖɔ ɛzɩ calɩm tɩŋɩɣna ɛyʊ hola taa nɛ pʊcɔʊ e-tomnaɣ tɩŋa taa yɔ, mbʊ ɖɔɖɔ cɩyɩm tɩŋɩɣna ɖeeɣa taa nɛ pʊcɔʊ tɩʊ tɩŋa taa nɛ kɩhɔʊ hɛtʊ.
Tɩʊ wɛna hɔɔlɩŋ sɔsɔŋ naadozo. Hɔɔlɩŋ ɛnʊʊ yɔ : lila nɛ tiku nɛ pilinzi. Hɔɔlɩŋ ɛnʊ ɛ-taa lɛ, tiku petiŋ nɛ pɛhɛɛ-kʊ nɛ palɩzɩ kpoŋgbolonaa. Kpoŋgbolonaa wɛ ndɩ ndɩ. Kpoŋgbolonaa kɩwalaa wɛɛ. Paba palakɩna tablɩnaa nɛ kpelasɩ sɔsɔsɩ ndɩ ndɩ. Mba ɖɔɖɔ pɛhɛɣ nɛ pawazɩɣ lɔbʊtʊ sʊndʊ. Kpoŋgbolonaa palakɩna kuduyiŋ pɔɔyɩŋ nɛ mondola.
Kpoŋgbolonaa ɖoŋ ñɩma wɛɛ, paba payaɣ se kpoŋgbolonaa kɩsɛmaa. Kpoŋgbolonaa mba patakɩlɩ ɖoŋ yɔ, paba ñɛwɛɛ, paba lɛ kpoŋgbolonaa kʊhʊlʊmaa. Nabɛyɛ ñɛwɛɛ, paba kɩlɩna ɖoŋ kpem. Tɩʊ ŋgʊ payaɣ se ekalitusi yɔ, ŋgʊ pɛhɛɣ nɛ palɩzɩɣ kpoŋkpolonaa mba. Pʊ-tɔbʊʊ se tɩŋ fɛyɩ ɖoŋ kɩmaŋ, ɖɔɖɔ lɛ, pɩtɛkɛ tɩŋ tɩŋa pɛhɛɣ kpoŋgbolonaa. Tɩŋ weyi pɛhɛɣ-ɩ kpoŋgbolonaa yɔ, ɛ-taa nɩɩyɛ kɔyɔ : sɩnjaʊ, tamtʊʊna, ekalitusi...
Wondu sɔsɔtʊ ndɩ ndɩ lubu nʊmɔʊ taa lɛ, kpoŋgbolonaa kɩlɩna wazaɣ pɩdɩɩfɛyɩ. Pañɩnɩɣ kpoŋgbolonaa tʊma sakɩyɛ taa.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Wondu]]
5gv456egudlhdye710ejiskx9uuwugq
Ɖomba kpada kpada
0
1366
12591
11540
2018-05-05T13:39:35Z
Atticmaker
127
category added
12591
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:2007-02-15-CLB-Couloir2-1c.JPG|vignette|2007-02-15-CLB-Couloir2-1c]]
Ɖomba kpada kpada kɛna lɩm falɩyɛ. Pʋwɛ tomnaɣ tɩyɛ. Ɖomba kpada kpada cɛkɩ nɛ atikina pʋʋ yɔɔ. Atiki kpilaa kpilaa. Awɛ paɣ paɣ. Anidiɣ ɖɩŋɖɩŋ.
[[Fichier:Avalanche_Zinal.jpg|vignette|Avalanche Zinal]]
Tɛŋ sɔsɔŋ nɩɣ lɛ ɖomba kpada kpada ana atiki siŋŋ. Ɖomba lɩm falɩyɛ kɛna kodudaɣ pɩyʋ mbʋ payaɣna [[Fransɩɩ kʊnʊŋ]] taa size "aléa" yɔ. Ɖomba anɛ a-tɛ helim wɛ fiii fiii nɛ akɔŋna asɛyɩŋ sakɩyɛ. Ɖomba kpada kpada kɔŋna kaɖɛ siŋŋ ɛjaɖɛ n̄ɩm yɔɔ. Alɩɣna pʋŋ sɔsɔŋ nɛ cikpeŋ yɔɔ yem kiɖi kiɖi. Acaɣ ɖoŋ siŋŋ. Ɖomba kpada kpada n̄ɩna anɛ, alɩwaatʋ ndʋ tɩ-taa pɩlakɩ kiɖi nɛ pɩpazɩ tibu nɛ pʋŋ yɔɔ lɛ, pɩwɛɛkɩɣ wondu sakɩyɛ. Ɖomba kpada kpada kɔŋna kɛgbɛdasɩ nzɩ yɔ, sɩɖɔ pɩŋŋ.
Ɖomba kpada kpada tɛ ɖoŋ pɩzɩɣ piseɣ tɩŋ. Pɩpɩzɩɣ pʋkʋ tɛtɛ kpɩna nɛ wondu lɛɛtʋ sakɩyɛ.
Pɔyɔɔdʋʋ ɖomba kpada kpada tɔm lɛ, pɩcaɣ paa weyi lɛ sɔɔndʋ, mbʋ pʋyɔɔ yɔ, ɖomba kpada kpada kɛ pʋyʋ kaɖɛ n̄ɩmbʋ siŋŋ. Ɖomba ana, akʋʋ ɛyaa mba pɩnaɣ taa yɔ, pɛfɛyɩ kalʋʋ. Kedeŋa n̄ɩm ɖɔɖɔ leki sakɩyɛ pɩlɩna ɖomba kpada kpada tibuu yɔɔ. Ɖomba kpada kpada anɛ, awɛ paa pʋʋ ŋgʋ kʋ-yɔɔ.
[[Fichier:Lanches250295-4.JPG|vignette|Lanches250295-4]]
Pɩfɛyɩ tɛm paa wiɖiyi. Ɖomba anɛ, awɛ kpɛzɛlɛɛ ɛzɩ pʋyʋ kɩkpaɣm yɔ. Pɩpɩzɩɣ pɩwadɩ nɛ puhuzi ɖɛsɩ yaa kuduyuŋ sakɩyɛ yɔɔ. Kedeŋa tɛtʋ yɔɔ n̄ɩm tɔm tʋmɩyɛ kpɛlɛkɩyaa n̄ɩnɩyaa sakɩyɛ cɛyɩ pa-tɩ nɛ pan̄ɩnɩ mbʋ palʋbɩna pɩtɛ kɛgbɛdasɩ nzɩ yɔ. Ɛlɛ, paapɩzɩɣ paɖɩɣ pɩ-tɛ lakasɩ nzɩ kaʋ.
[[Category:Ɛsɔkaaɣ ɖɔnɛ lɛɣtʋ]]
qnzxnnpubp01m2cec6wt0ozuvi80grx
Ɖomba mʋlʋm
0
1367
12570
11961
2018-05-05T10:49:51Z
Atticmaker
127
Category added
12570
wikitext
text/x-wiki
[[File:Biella-Panoramica_Zegna-Bielmonte.jpg|thumb|Biella-Panoramica_Zegna-Bielmonte]]
Ɖomba mʋlʋm kɛna kɔɔnaɣ taa tomnaɣ wɛɖʋ wonu. Wonu ŋgʋ, kɩkɛ kiɖi kiɖi ɛsɔkaɣ wonu. Ɖomba mʋlʋm kɛ wonu ŋgʋ kɩ-tɩŋɛ payɩ lɛ, kɩkɛ lɩm paɣyɛ yɔ. Pɩtɛ wonu ŋgʋ, kiniida ɖɩŋ dɩŋ nɛ kɩ-taa nɛ [[Heelim|heɣlim]]. Ɖomba mʋlʋm pʋnɛ pʋwɛ kristalɩ tɩyɛ.
[[File:Sparkling-snow.fairytale.jpg|thumb|Sparkling-snow.fairytale]]
Ɖomba ana, pekpeɣla-yɛ payɩ nɛ akpɛndɩ awɛ ɖomba amaya kpou taa. A-kpou ŋgʋ payaɣ size flokɔɔ. Ɖomba ana alɛɣzʋ paa alɩwaatʋ ndʋ lɛ kɛ n̄em. Afɛyɩna wɛɖʋ kʋɖʋmʋ kɛnɛ. Ɛyʋ ɛcɔna camɩyɛ kɔyɔ, ŋna size ɖomba mʋlʋm mbʋ, pʋwɛ ɛzɩ-ɩ nabʋyʋ piye yɔ.
[[File:Hoedhuette.jpg|thumb|Hoedhuette]]
Wɛtʋ tʋnɛ pɔcɔnaa nɛ paya hɩla anɛ yɔ : ɖomba pe n̄ɩna, nɛ ɖomba kuluŋgulu yaa putuula n̄ɩna. Lɩm soŋgaɣ n̄ɩɣdʋʋ ɖoŋ yekina nɛ ɖomba hɔkʋʋ a-tɩ nɛ pɩpɩsɩɣ ɖomba kɛ kideŋ yaa pʋʋ yɔ. Ɛlɛ, ɖomba ana, a-wɛtʋ nɛ heɣlim palakɩna nɛ a-tɔlʋʋ pazɩ pazɩ kɛ tɛtʋ lɛɣ lɛɣ. Ɖomba payaɣ ɖɔɖɔ sise na krezili.
[[File:CargoNet Di 12 Euro 4000 Lønsdal - Bolna.jpg|thumb|CargoNet Di 12 Euro 4000 Lønsdal - Bolna]]
Ɖomba mʋlʋm wɛ ɖɔɖɔ ɖoluu tɩyɛ. [[Lɩm]] mbʋ, pɩcakɩ ɖɔɖɔ tɩŋ nɛ kuduyuŋ pɔ-yɔɔ. Ɖomba ana, awɛ Kpɛzɛlɛɛ tɩyɛ. Paa ɖombiye mʋlʋm mbʋ lɛ, pɩkɛ wonu naalɛ pʋyʋ.
[[File:Schnee 17-12-05.jpg|thumb|Schnee 17-12-05]]
[[Category:Ɛsɔkaaɣ ɖɔnɛ lɛɣtʋ]]
jluj86h2p6zh5kkkok7sbh351tmc3j3
Ski
0
1368
12085
11619
2018-03-17T20:44:51Z
Gnangbade
58
liens
12085
wikitext
text/x-wiki
[[File:Andrej_Šporn_at_the_2010_Winter_Olympic_downhill.jpg|thumb|Andrej Sporn, descente, jeux olympiques 2010]]
[[File:Telemarker_HQ.jpg|thumb|Un homme en train de faire du ski]]
Ski kɛ [[aleɣya]] wena ɛyʋ tuu ɖombe naataŋgbala yɔɔ kutuu yɔ. Naataŋgbala wena etuu a-yɔɔ yɔ, a-tɛɛ nɛ ketu pɔpɔɖɛ lʋʋ lʋʋ nɛ pɩmakɩɣna weyi ɛlakɩ-yɛ nɛ aleɣya yɔ ɛ-nataŋ ɖalakɩŋ. Ɖooo lɔŋ pasɩma aleɣya anɛ yɔ a-labʋ.
[[File:Skilaeufer Alpin.jpg|thumb|Skilaeufer Alpin]]
Pɩtɛkɛ paa le palakɩ aleɣya anɛ yɔ. Papazɩ aleɣya anɛ yɔ labʋ anasaayɩ waa tɛ kiŋ pʋŋ n̄ɔŋ taa kpaɖʋʋ 19 n̄ɩŋgʋ taa ɖomba ɖɩwɛyɛ ɖɩwɛyɛ. Nɛ pʋpɔzʋʋ se lɩm ɛtɔyɩ lona ana a-taa. Ski amʋʋza anɛ yɔ, papɩzɩɣ ɖɔɖɔ palabɩ-yɛ lona wena wena a-yɔɔ tuu yɔ a-taa nɛ lona ana, awɛ camɩyɛ, yee lɩm yɔɔ pɔtɔŋ se nɔtiki yɔɔ tuu. Pɩpɩzɩɣ pɩkɛ kaaʋ yɔɔ yaa loniye nɖɩ ɖɩwɛ kpilaa se papɩzɩɣ pepilimi ɖɩ-yɔɔ yɔ. Ski amʋʋza anɛ yɔ, papazɩ-yɛ labʋ ɖooo lɔŋ. Pakpaɣ-yɛ ɛzɩ wazaɣ pʋyʋ siŋŋ yɔ ɛyʋ weziu caɣʋ taa. Asɩɣna ɛyʋ size ewolo ɖenɖe ɛsɔɔlaa yɔ, ɛtaaɖɔ kʋɖɔm yaa ɛtaasʋʋ lɔɔɖɩyɛ yaa ɛcaɣ kpokpo. Ɛyʋ weyi etuu mbʋ yɔ, ɛpɩzɩɣ ɛɖɔkɩ pʋyʋ yaa etuu pʋyʋ nɛ ewona ɖoli. Amʋʋza anɛ yɔ atɔya lɛɛlɛɛyɔ yem ajɛɛ sakɩyɛ taa.
[[File:Rastkogel ski slope.jpg|thumb|Piste de ski dans la station de Rastkogel (Zillertal, Tyrol, Autriche)]]
[[Category:!Main category]]
[[Category:Sɩpɔɔrɩ]]
rc5i5mom3ukqbzi9ucbilca26s0av3y
Ɖomba ɛwaɣ (glacier)
0
1369
14536
10243
2020-03-08T16:22:55Z
186.143.161.73
14536
wikitext
text/x-wiki
Ɖomba ɛwaɣ kɛ ɖombiye sɔsɔyɛ pilibili. Pʊŋ sɔsɔŋ ñʊŋ taa ɖɩmaɣ paɣyɛ. Ɖomba mʊlʊm sakɩyɛ kpɛndɩna huuye kpɛm nɛ pɩpɩsɩ ɖomba ɛwaɣ. Ɖomba mʊlʊm yuŋ yeki nɛ ɖɩyɔkɩ ɖɩ-tɩ yɔɔ nɛ [[heelim]] mbʊ pɩɩwɛ ɖɩ-taa yɔ, pɩlɩɩ. Ɖomba mʊlʊm hɔɔlɩŋ weyi ɛlɩ mbʊ yɔ, ɛɖaɣnɩ ɖama taaɖɩnaʊ nɛ pɩpɩsɩ ɖombiye. Ɖombiye hɔŋ tanɩɩɩ pɩdɩɩfɛyɩ. Tɛtʊ hɔm ɖoŋ yeki nɛ ɖomba ɛwaɣ yoluu nɛ kekpeŋ cɔɔɔ kɛjɛlɛnzɩ yaa hɔɔlɩŋ weyi ɛwɛ kpilaaa yɔ ɛ-yɔɔ. Payaʊ nɛ [[fransɩɩ kʊnʊŋ]] taa se «glacier» yɔ, pɩlɩna fransɩ ɛjaɖɛ tɛtʊ ndʊ payaɣ se «francoprovencal» yɔ tɩ-ŋsʊlʊmɩyɛ naɖɩyɛ taa. Ɖooo kpaɖʊʊ hiu nɛ naanza ñɩŋgʊ taa tɔmbiye nɖɩ ɖɩlɩwa. [[Suwiisi|Suwisi]] ɛjaɖɛ kanton nakʊyʊ taa ɖɩlɩwa. Toovenum lɛ, tɔmbiye «Glacier» ñalɩna laatɛɛ kʊnʊŋ tɔmbiye «glaciarium» cɔlɔ. Tɔmbiye glaciarium kɔmna ɖɩpɩsɩ tɔmbiye glacia. Ɛlɛ, sɔnɔ tɔmbiye nɖɩ ɖɩpɩsɩna tɔmbiye glacies («glace»,«glaçon»). Ɛlɛ, pɩkpana kpaɖʊʊ hiu nɛ lutozo hɛkʊ nɛ hɛkʊ lɛ, fransɩ ɛjaɖɛ taa ɛyaa ñɔsɔɔlɩ yaʊ tɔmbiye «glacière» nɛ pɩkɩlɩ. Tɛtʊ yɔɔ cɩnɛ lɩm mbʊ payaɣ se leleŋ lɩm (eaux douces) yɔ, pɩ-mɩnʊʊ yɔɔ lɛ, ɖomba ɛwasɩ kpakɩɣ hɔɔlɩŋ 70 mpilim. Ɖomba ɛwasɩ mʊʊ hɔɔlʊʊ sɔsɔʊ kedeŋa yɔɔ cɩnɛ mbʊ payaɣ se kriosifɛɛrɩ (cryosphère) yɔ pʊ-hɔɔlʊʊʊ taa.
[[File:155 - Glacier Perito Moreno - Panorama de la partie nord - Janvier 2010.jpg|1000px|center|thumb|]]
[[Category:!Main category]]
[[Category:Tɛtʋ maʋ tʋʋzʋʋ lɛɣtʋ]]
3pwwkvy0h0f4itwydu58b6hwboj0i1g
Ɖoŋ
0
1370
15925
15911
2022-02-19T03:19:36Z
Ladsgroup
1617
Reverting botnet vandalism attack ([[phab:T302047]])
15925
wikitext
text/x-wiki
Mbʊ payaɣ se ɖoŋ nɛ payaɣna fransɩɩ kʊnʊŋ taa se « force » yɔ, pʊwɛna tɔbʊʊ lɩzʊʊ ndɩ ndɩ. Ɛyʊ tomnaɣ taa ɖoŋ wɛɛ. Ɖoŋ ɛnʊ payaɣ ɖɔɖɔ se hoɖe. Mbʊ payaɣna fransɩɩ kʊnʊŋ taa se « athlétisme », pʊbʊ ɖoŋ ñɛwɛɛ. Pʊ-tɔbʊʊ se tomnaɣ taa ɖoŋ wɛ tam nabʊlɛ taa. Ɖoŋ kakasɩɩ wɛɛ nɛ lɛɣtʊ ɖoŋ ñɛwɛɛ.
Ɛyʊ weyi ɛwɛna ɖoŋ kakasɩɩ ɛpɩzɩɣ eseɣ kaaʊ ŋgʊ lalaa ɛɛpɩzɩɣ peseɣ-kʊ yɔ. Ɛpɩzɩzɩɣ ɖɔɖɔ ɛma wonuu ɖoŋ ñɩŋgʊ nakʊyʊ nɛ kʊkʊ pɛlɩ. Ɖooo petewaɣ aleewa lɛ, evebu weyi pɩha-ɩ ɖoŋ kakasɩɩ yɔ, ɛpɩzɩɣ e-ɖeke ɛhɔ ɛyaa naadozo yaa naanza nɛ ewoŋna ɛ-yɔɔ kiŋ. Tɛʊ sɔsɔʊ nakʊyʊ ɛnɩna [[Heɣlim sɔsɔm|heelim sɔsɔm]] nabʊyʊ nɛ tɩŋ kpɛzɩ nɛ ɛtɔlɩ yɔ, tɛʊ feŋ lɛ, ɛyaa mba Ɛsɔ ha-wɛ tomnaɣ taa ɖoŋ kakasɩɩ yɔ, mbaa payaɣ nɛ powolo pakʊsɩ tɩŋ weyi ɛlɛ tɔlaa nɛ ɛkaɣ nʊmɔŋ taa yɔ.
Nɔɔyʊ pɩzɩɣ ɛwɛɛna tomnaɣ taa ɖoŋ kakasɩɩ, ɛlɛ, ɛɛpɩzɩɣ nabʊyʊ labʊ. Pʊ-tɔbʊʊ se ɛ-mɔɔyɛ wɛna ɖoŋ, ɛlɛ ɛɛsɩŋ ɛzɩma ɛlabɩna ɛ-mɔɔyɛ ɖoŋ ɛnɩ nɛ tʊmɩyɛ yɔ. Nɔɔyʊ ñapɩzɩɣ ɛwɛɛna ɖoŋ se ɛɖɔkɩ ɛ-tɩ paa wɩzasɩ nzɩ sɩ-taa. Ɖoŋ weyi eyeki se ɛyʊ ɛpɩzɩ ɛɖɔkɩ ɛ-tɩ wɩzasɩ yaa tʊmɩyɛ ɖoŋ ñɩnɖɛ naɖɩyɛ taa yɔ, payaɣ ɖɔɖɔ se abalɩtʊ. Ɖɩkpaɣ ɛzɩ mbʊ payana fransɩɩ kʊnʊŋ taa se « athlétism » kɔyɔ, ɖɩnaɣ kaɣlaa. Ɛyaa kpakɩɣ seɣa nɛ [[Kayaɣ]] halɩ pɔkɔɔ patalɩ Kɩgbafrʊ (Bafilo) paahɛzɩɣ. Pɩnɩɣ-wɛ, ɛlɛ, pɔɖɔkʊʊ pa-tɩ. Nabɛyɛ lɛ, [[Cɛɛcɛ|cɛɛcɛnaa]] pasaɣ, kpaɣ cɩnɛ nɛ ŋwolo ŋtalɩ [[Kpalɩma]], paasɩŋɩɣ ɖoli se pɛhɛzɩ.
Ɖoŋ nɩɩyɛ ñɛwɛɛ ɖɔɖɔ nɛ payaɣ-ɩ se kalɩzaɣ taa ɖoŋ. Ɖɔɖɔ ɛzɩ tomnaɣ taa ɖoŋ yɔ, pɩtɛkɛ ɛyaa tɩŋa Ɛsɔ ha kalɩzaɣ taa ɖoŋ ɛnɩ. Kalɩzaɣ taa ɖoŋ wakɩna eleeu. Pʊ-tɔbʊʊ se yee nɔɔyʊ ɛwɛna kalɩzaɣ taa ɖoŋ kɔyɔ, eleeu ɛɛpɩzɩɣ ɛlabɩ-ɩ ɛzaɣtʊ natʊyʊ kaʊ. Ɖɩcɔna ɖa-Kɩpaɣlʊ Yeesu-Krɩstʊ lakasɩ yaa e-wezuu caɣʊ tɩŋa yɔ, ɖɩnaɣ kalɩzaɣ taa ɖoŋ wazaɣ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Fiziiki]]
[[Category:Lɛɣtʋ]]
tc5zg5jg7suu2faran336rhza6t6vc3
Ɖoŋaɣ
0
1371
14215
14199
2019-05-06T08:16:33Z
Hugo.arg
49
Annulation des modifications 14199 de [[Special:Contributions/76.21.114.155|76.21.114.155]] ([[User talk:76.21.114.155|discussion]])
14215
wikitext
text/x-wiki
[[File:Schellenkranz.JPG|thumb|Ɖoŋaɣ]]
Ɖoŋaɣ kɛna [[minziiki]] wonuu kɩmabʋʋ ŋgʋ kɩwɛ kuluŋgulu yɔ. Nabɛyɛ yaɣ se ɖoŋaɣ, lɛlaa ñayaa se loŋaɣ. Ɖoŋaɣ wɛ kpeɖe tɩyɛ. Paasakɩ paa tɩʋ ŋgʋ ɖoŋaɣ. Tɩŋ nɩɩyɛ wɛ kooŋ nɛ ɛnʋʋ pasakɩna ɖoŋanzɩ. Paapaŋ ɖɔɖɔ ɖoŋaɣ nɛ paa kpɩnɛ nɖɩ ɖɩ-tɔnʋʋ. Ɖɩkpaɣ ɛzɩ heu tɔnʋʋ mbʋ yɔ. Paapaŋ ɖoŋaɣ nɛ ɛ-tɔnʋʋ. Pʋnʋ kɩbɩnʋ tɔnʋʋ papaŋna ɖoŋaɣ.
Ɛzɩma papaŋ ɖoŋaɣ ?
Pakʋʋ pʋnʋ nɛ peliti ɛ-tɔnʋʋ. Pakaŋ tɔnʋʋ ŋgʋ nɛ teluu nɛ pɩla kpɩtaŋ cabɩ lɛ, palɩzɩ-kʋ. Pɔ-tɔbʋʋ se peyeki-kʋ nɛ kɩwɩlɩ camɩyɛ nɛ pʋcɔ papɩzɩ papamna-kʋ nɛ ɖoŋaɣ yaa suye. Palɩzɩ-kʋ nɛ teluu yɔɔ lɛ, paɖʋ-kʋ lɩm taa alɩwaatʋ natʋyʋ cabɩ. Pʋwayɩ lɛ, palɩzɩ-kʋ nɛ pɔhɔɔ nɛ kɩpɩsɩ lɛfɩɩɩ. Yee pɔtɔyɔ-kʋ nɛ kʋhʋʋ camɩyɛ yɔ, papaŋ ɖoŋaɣ nɛ pamakɩ lɛ, kaawiɣ ɖeu. Ɛlɛ, yee pɔhɔɔ pʋnʋ tɔnʋʋ nɛ kɩkpɩzɩ camɩyɛ yɔ, pʋbʋ papaŋ ɖoŋaɣ nɛ pamakɩ-kɛ lɛ, kewiɣ camɩyɛ.
Kpɩna naayɛ tɔnɩŋ pɔhɔɔʋ nɛ akpɩzɩ camɩyɛ nɛ pɛhɛɛ-ɩ pɩŋgaɣ pɩlɩŋgaɣ nɛ palʋʋ nimasɩ lɩɩɩ lɩɩɩ nɛ papamna ɖoŋaɣ. Ɛlɛ, pʋcɔ papa ɖoŋaɣ lɛ, paɖʋʋ ka-taa sɔnzɩ wondu natʋyʋ ndɩ ndɩ. Halɩ nabɛyɛ ɖʋ ka-taa liidiye pɔɔyaɣ nakɛyɛ.
Ɖoŋaɣ kɛ sɔnzɩ labʋ wonuu sɔsɔʋ nakʋyʋ, kɔzɔ kɔzɩ atɛ wonaʋ nʋmɔʋ taa. Kɛkɛ ɖɔɖɔ sɔnzɩ wonuu kaɖɛ ñɩŋgʋ nakʋyʋ siŋŋ. Pʋ-yɔɔ paamakɩ-kɛ lona tɩŋa taa. Pʋ-tɔbʋʋ se ke-witu ɖɔɔnʋʋ agɔlɩma naayɛ.
Hɔɔlɩŋ weyi ɛ-taa pɩha waɖɛ se pama ɖoŋaɣ yɔ, yee pamakɩ so nɛ kɛfɛyɩ pɩ-taa kɔyɔ, piiseetiɣ payaa ɖeu. Pamakɩ-kɛ lɛ, so lakɩ leleŋ camɩyɛ, piseetiɣ paa weyi se ɛpaa.
Ɖoŋanzɩ wɛ ndɩ ndɩ. Kabɩyɛ ñɩma ɖoŋaɣ wɛɛ. Kaka wɛna ɛzɩ kpeɖe yɔ. Kɛ-hɛkʋ taa tɛyɩ teɖe. Kutokoli ñɩma ɖoŋaɣ ñɛwɛɛ ɖɔɖɔ. Kaka hɛkʋ taa tɛtɛyɩ teɖe. Kɛwɛ ɛzɩ kabɩyɛ sɔɔyɛ yɔ. Pʋ-tɔbʋʋ se kɔ-hɔɔlʋʋ ŋgʋ kɩwɛ kpoluu yɔ, kɩ-yɔɔ papaŋ tɔnʋʋ.
[[File:Kaiyma 059.jpg|thumb|Kaiyma]]
[[Category:!Main category]]
[[Category:Minziiki]]
[[Category:Minziiki wondu]]
484l97vc1s4i3xvya6w6buexmtkiivy
Ɖɔm
0
1372
14924
14923
2021-01-20T13:13:17Z
196.170.30.47
Tɔmbe kɛ mɔñɔɔzaa
14924
wikitext
text/x-wiki
[[File:Keukenzout (NaCl), onder de microscoop.jpg|thumb|Keukenzout (NaCl), onder de microscoop]]
Tabɩlɩ yɔɔ ɖɔm, ɖɔm kɩtɔɔm yaa tɩzʊʊ tɛ ɖɔm, pɩ-taa wɛ [[sɔdɩyɔm|sodiyɔm]] tɛ kʋlɔɔɖɩ. Ɖɔm mbʊ pɩwɛ ndɩ ndɩ. lɛɛbʊ paɣlaa nɛ lɛɛbʊ wɛ ɖululu nɛ lɛɛbʊ wɛ hɛtʊ ɖɔm tɛ. Ɖooo pʊcɔ caanaʊ tɔm lɛ, paasɩma-ɖɩkpaɣ ɛzɩ ɖooo canaʊ [[Eerɔpʋ|Erɔpʊ]] tɛtʊ sɔsɔtʊ Solnitsata tɛ tɔɔnasɩ wɛtʊ nɛ sɩ-tɛ lɛɛzʊʊ. Palɩzaɣ-pʊ tɛtɛɛ ñɩɣlɩm ɖihuyiye taa (ñɩɣlɩm kaŋŋ taa) yaa kɛlɛʊ taa lɛ, teŋgunaa ɖɩlɩyɛ taa ɖenɖe ɖɔm wɛɛ yɔ.
[[File:2009-07-22-salzverkostung-by-RalfR-03.jpg|thumb|2009-07-22-salzverkostung-by-RalfR-03]]
Ɖɔm nɔmɔŋ pɩsɩ ɖooo canaʊ tɛ ɖama hɛkʊ taa kɩlɛzʊʊ nɔmɔŋ nɛ pɛyɛlɩnɛ ɖɔm mbʊ kpaɣ ɖooo ɖenɖe palɩzʊʊ-pʊ yɔ pɩtalɩ hɔɔlɩŋ weyi ɛ-taa pɩtaa fɛyɩ yɔ. Palɩzʊʊ-pʊ nɛ pɩtɛ kpata lɛ, pɩfɛyɩ ɖuluulu nɛ pɩtaa wɛ tɛtɛ ñɩm tɩŋga. Tɛtɛ ɖɔm mbʊ palɩzʊʊ-pʊ lɛ pɩwɛnɛ ndalikaɣ wɛtʊ nɛ pɩwɛtʊ kpaɣ tɛtɛ ñɩɣlɩm tɛ wɛtʊ ndʊ tɩwɛ pɩtaa yɔ. Mbʊ lɛ hɛtʊ tɛ ɖɔm yaa teŋgʊʊ taa ɖɔm mbʊ palɩzʊʊ-pʊ nɛ neesi yɔ wɛnɛ leeleŋ kʊyʊmʊm nɛ pɩlɛzʊʊ egeetiye nɛ lɛɛɖɛ.
Hɛtʊ tɛ ɖɔm yaa teŋgunaa tɛ ɖɔm mbʊ pɩfɛyɩ ɖuluulu yɔ sʊ pɩlʊʊ ŋgʊ kɩ-taa. Teŋgu tɛ taa wɛ mañɛzɩyɔm siŋ ɖɔɖɔ ɛzɩ wondu ndɩ ndɩ nɛ ɖɔɖɔ ñɩɣtʊ. Pɩda peeɖe ɖɔɖɔ lɛ, ɩyɔɔdɩ pʊɖɔɔ se pɩɖaŋ kʊɖɔmɩŋ ɛzɩ hɔkʊʊ kʊdɔŋ yɔ. Ɖɩtɩzɩyɛ taa lɛ, paɖʊʊ ɖɔm tɔnasɩ taa. [[Itaalii]] ɛjaɖɛ taa lɛ, ɛyaa sɔɔlɩ ɖɔm pee sɔsɔnaa nɛ pasanɛ mʊtʊ. Pɛlɛzɩkɩ taa mba ñɔsɔɔlɩ ɖɔm ɖululu mbʊ pɔhɔkaɣ kabasɩ taa yɔ. Ɖɔm yeki se pasɩɩ tɔnasɩ nɛ pileɖuu nɛ pɩpasɩɣ lɩm tʊmɩyɛ tɛ ɖoŋ.
Ɖooo kpaɖʊʊ Hɛkʊ ŋgʊ alɩwaatʊ taa lɛ, mbʊ pasɩwaɣnaɣ nandʊ nɛ kpakpasɩ, nɛ halɩ nɛ sɔnɔ yɔ [[Afrɩka tɛtʋ wandamm (Continent africain)|Afrika]] hɔɔlɩŋ weyi ɛ-taa pɛfɛyɩnɛ anasaayɩ ŋgbaŋ yɔ, ɖɔm pasɩnɛ nandʊ nɛ [[Kpakpayaɣ|kpakpasɩ]] ɖɔɖɔ paa ajɛyɛ wewee tɛ mbʊ yɔ taɖɩyɛ ɖɩlaɖɛ ɖeeɖe wondʊ ndʊ pɛ-pɛɖʊʊ yɔ tɩ-taa nɛ ɖɔm. Palakɩ tʊmɩyɛ ɖɔɖɔ nɛ tɛtɛɛ ɖɔm nɛ pamɩzɩɣ ɖɔmpɛɛ haba yɔ. Ɖɔɖɔ ɛzɩ lɩmaɣzɩyɛ naɖɩyɛ kɛdʊʊ yɔ, ɖɔm tɛkɛ mbʊ pɩkpazʊʊ leleŋ ɖoŋ yɔ ɛlɛ, pɩlɛzʊʊ nzʊlɩmɩyɛ yɔ nɩʊ leleŋ mbʊ yebina nɛ palakɩ-pʊ nɛ tʊmɩyɛ siŋ ɖɩtɩsɩyɛ taa.
[[File:France-Noirmoutier-Sel brut.jpg|thumb|France-Noirmoutier-Sel brut]]
Wondʊ ndʊ tɩ-taa ɖɩkɩlɩɣ katʊʊ ɖɔm yɔ ndʊ yɔ nandʊ ndʊ pakʊʊ yɔ nɛ [[waagasɩ|waagaasɩ]] nɛ tɔɔnasɩ kɩtɩzasɩ nɛ tʊma sɔsɔna tɔɔnasɩ taa. Nɛ yee ɛyʊ ɛkɩlɩɣ ɖɔm tɔɔʊ kɔyɔ pʊkɔŋna-ɩ tɩlasɩ nasɩyɛ alaafɩya hɔɔlʊʊ taa, ɛ-calɩm kɩlɩɣ ɖɔʊ nɛ pɩkɛdɩɣ lɛ, ɛ-hɔɔlʊʊ nakʊyʊ sɩba yaa nɔɔyʊ lɛ ɛkɩlɩɣ paɣlʊʊ nɛ pʊkɔŋna sɩm sakɩyɛ paa pɩnaɣ ŋga. Ɖɔm lɛɛbʊ wɛɛ payaɣ-pʊ se [[Pɔtasɩyɔm|pɔtasiyɔm]] tɛ kuloriiri. Pʋbʋ ñɛwɛ ɖɔm ɖɔfɩ taa nɛ pʊkʊʊ mba pɛwɛnɛ laŋgɩyɛ kʊdɔŋ yɔ nɛ mɔɔndɛɛ calɩm kpem kʊdɔŋ. Ɛlɛ, pʊdɔtɔyɩ ɖɔɖɔ lɛ, pɩwɛ liidiye. Ɖɔɖɔ ɛzɩ ɛyʊ yɔ, ɖɔm wɛna wazaɣ siŋŋ tɛtɛ kpɩna cɔlɔ mbʊ yɔ pamɩzɩɣ ɖɔm kɛ ñɩtʊʊ yɔ lɛ wondu tɔkɩ camɩyɛ mɛlɛ mɛlɛ nɛ halɩ tineziɣ kaaŋ weyi ɩ-yɔɔ wɛ ɖɔm yɔ, ɩ-yɔɔ.
Eduuye naɖɩyɛ tɔŋ se "ɖɔm kiyekim ɛɛnɩɣ ɖozi taa". Eduyee lɛɛɖɛ se :Yee ɖɔm ɛɖɛ ɖozi taa, paatɔzʋʋ"
[[Category:!Main category]]
[[Category:Ñɩɣlɩm]]
7ff7a82kgl30f5k2fc1grc5xper6pv0
Ɖɔɖɛ
0
1373
16657
11677
2023-10-27T06:29:13Z
CommonsDelinker
130
Removing [[:c:File:Br._Lisson_Piggery_Project.jpg|Br._Lisson_Piggery_Project.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Fitindia|Fitindia]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by Fanifrank|]].
16657
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Chicken_Farm_034.jpg|vignette|Chicken Farm 034]]
[[Fichier:Herd_of_cows_(4528942592).jpg|vignette|Herd of cows (4528942592)]]
[[Fichier:Richebourg_dindes02.jpg|vignette|Richebourg dindes02]]
Ɖɔɖɛ wɛɛ nɛ ɖiziye wɛɛ. Tɛtɛ kpɩna : naŋ nɛ kpaŋanzɩ nɛ aɖaɣɖaɣnaa nɛ [[Heu|heŋ]] nɛ pʋŋ nɛ afanaa pɔɖɔʋ. Pʋ-tɔbʋʋ se naŋgbanzɩ naanza tɩnaa pɔɖɔʋ. Piyele ɖiziye lɛ, mbʋ pʋwɛna keŋ yɔ, pʋ-tɔbʋʋ se tolotoloonaa nɛ uwanaa nɛ kpaŋkpafɩɩnaa nɛ suŋ nɛ kelema peɖiziɣ.
Ɖɔɖɔ wɛ wazaɣ pɩdɩɩfɛyɩ ɛyʋ wezuu caɣʋ tɩŋa taa. Ajɛya wena a-taa palakɩ ɖɔɖɔ pɩkɩlɩɣ yɔ, a-tɔsʋʋ kɩlɩna ɛsɩndaa ɖɛʋ. Pʋ-tɔbʋʋ se ɖɔɖɔ yekina nɛ ɛjaɖɛ tɔsʋʋ hukuu nɛ pɩkɩlɩɣ.
Ɖɩkpaɣ ɛzɩ kpaŋanzɩ mbʋ yɔ, ɖɩnaɣ se sɩlakɩ sɩɩlʋʋ tʋmɩyɛ pɩdɩɩfɛyɩ. Nsɩ sɩɩlɩɣna wondu yuŋ ñɩndʋ. Pɩɩpɔzaa se ɛyʋ ɛhɛyɩ [[liidiye]] nɛ [[lɔɔɖɩyɛ]] wona-ɩ wondu natʋyʋ nɛ pʋdʋ wɛna kpaŋaɣ kɔyɔ, kowokina-ɩ-tʋ kɛlɛʋ yem. Ɛɛcazɩɣ lɩzɩʋ liidiye wondu wonaʋ mbʋ pʋ-yɔɔ. Kpaŋaɣ nandʋ taa wɛ ñɩm sakɩyɛ, kɔzɩ kɔzɩ kɔ-mɔɔ taa. Kpaŋaɣ mɔɔ kɛ kɔyɩ naɖɩyɛ siŋŋ. Ɛyʋ ɛwɛnɩ niikaɣ kʋdɔŋ kɔyɔ, kpaŋaɣ mɔɔ patɩzɩɣ nɛ ɛñɔʋ pu-yom.
Ɖɩkpaɣ ɖɔɖɔ ɛzɩ naŋ ɖɔʋ hɔɔlʋʋ taa mbʋ yɔ, ɖɩnaɣ ɛ-wazaɣ ɛyʋ wezuu caɣʋ taa. Naŋ nɩɩyɛ hayɩɣ. Ɛyʋ tapɩzɩɣ se ɛhayɩ nɛ pɩtalɩ ɖenɖe yɔ, yee ɛwɛna naŋ kɩhayɩŋ kɔyɔ, ɛhayɩɣ pɩcɛzɩ ɖenɖe ɛɛɖʋwa se ɛhayɩɣ nɛ pɩtalɩ yɔ. Pʋ-tɔbʋʋ se ɛ-naŋ yeki nɛ ɛ-tɔsʋʋ huu nɛ pɩkɩlɩ. Pañazɩɣ ɖɔɖɔ naŋ hɩlɩm nɛ palakɩna tɔɔnasɩ ndɩ ndɩ. Pɔñɔʋ-pʋ ɖɔɖɔ nɛ lɛŋ. Pɔñɔʋ nʋ naalɩm nɛ lɛŋ yɔ, pɩkɔŋna ɛyʋ tomnaɣ taa alaafɩyɛ pɩdɩɩfɛyɩ. Yee pahaɣ pɩɣa afolom nakɛyɩ nɔ naalɩm ɖoŋ ɖoŋ kɔyɔ, ka-paɣlɩka nɛ piya lɛɛsɩ paɣlaka pɩɩtaŋ. Pʋ-tɔbʋʋ se kapaɣlɩɣ lɔŋ lɔŋ nɛ pɩkɩlɩ piya lɛɛsɩ. Pɩtɛ ɖɔɖɔ lɛ kekpeɣtiɣ camɩyɛ, kʋdɔmɩŋ ɛɛcɛyɩɣ-kɛ ɖoŋ ɖoŋ.
[[Fichier:Cologne_Germany_Flock-of-sheep-01.jpg|vignette|Cologne Germany Flock-of-sheep-01]]
Nɔ tɔnʋʋ wɛ ɖɔɖɔ wazaɣ pɩdɩɩfɛyɩ. Pɔhɔɔʋ-kʋ nɛ anasaayɩ ñɩɣyʋʋ nakʋyʋ nɛ kɩkpɩzɩ camɩyɛ nɛ palakɩna-kʋ nɛ tʋma ndɩ ndɩ. Nɔ tɔnʋʋ kɩkpɩzʋʋ palakɩna naataŋgbala ndɩ ndɩ. Nɔ nandʋ wɛ wazaɣ pɩdɩɩfɛyɩ ɛyʋ tɔɔnasɩ tɔɔʋ taa. Tɩwɛna ñɩm ndɩ ndɩ. Ɛyʋ ɛtɔkɩ nɔ nandʋ ɖoŋ ɖoŋ kɔyɔ, ɛwɛ alaafɩyɛ camɩyɛ.
Ɖɩcɔna heŋ nɛ pʋŋ pɔ-hɔɔlʋʋ taa kɔyɔ, ɖɩnaɣ se paba wɛna ɖɔɖɔ wazaɣ siŋŋ ɛyʋ wezuu caɣʋ taa. Heŋ nɛ pʋŋ pakɩlɩɣ labɩnaʋ tʋmɩyɛ kabɩyɛ sɔnzɩ ndɩ ndɩ nʋmɔʋ taa. Pʋŋ tɔnɩŋ ɖɔɖɔ pɔhɔɔʋ nɛ papaŋna so ndɩ ndɩ. Pʋŋ nɛ heŋ pa-nandʋ taa wɛ ɖɔɖɔ ñɩm nabʋyʋ sakɩyɛ.
Afanaa ɖɔɖɔ kɔŋna ñɩm pɩdɩɩfɛyɩ. Ɛyʋ pɩzɩɣ ɛɖɔɔ afanaa halɩ ɛkɔɔ ɛma ɖɩɣa nɛ pe-liidiya.
Ɖɔɖɔ wɛ wazaɣ pɩdɩɩfɛyɩ ɛyʋ wezuu caɣʋ tɩŋa taa. Ɛyʋ ɛɖɔʋ ɖɔɖɔ camɩyɛ siŋŋ kɔyɔ, anasaayɩ huɖe ɛɛtazɩɣ-ɩ wɛnaʋ kɩjɛyʋʋ. Ŋgʋ anasaayɩ huɖe kʋʋna tɛtʋ mʋzʋŋ. Nɖɩ kɔŋna-ɖʋ kʋdɔmɩŋ ndɩ ndɩ ɖɔ-tɔɔnasɩ tɔɔʋ nʋmɔʋ taa. Pʋ-tɔbʋʋ se anasaayɩ huɖe kʋʋ tɔɔnasɩ nzɩ ɖɩhayɩɣ-sɩ nɛ kʋ yɔ sɩ-taa ñɩm sakɩyɛ.
[[Category:!Main category]]
q67vq3u2bbp3i2kryc1i1q8jph8iy6h
Ɖɩɣa
0
1374
14140
13616
2019-04-21T16:26:43Z
Gnangbade
58
14140
wikitext
text/x-wiki
[[File:Ranch style home in Salinas, California.JPG|thumb|Ranch style home in Salinas, California]]
Kabɩyɛ taa, pʋcɔ ɛyʋ ma ɖɩɣa lɛ, esiki kpooluu lone nɖɩ ɖɩ-taa ɛcaɣ maʋ ɛ-ɖɩya yɔ. Kpooluu ŋgʋ kɩwɛɛ peeɖe pʋkɔɔ pɩsɩɩna alɩwaatʋ ndʋ pɛtɛma ɖɩɣa maʋ yɔ.
[[Fichier:Grey house block (SE) in Gordon St, Caringbah.jpg|200px|vignette|droite|Ɖɩɣa]]
Pacalɩɣna kuduyuu kʋsʋsʋʋ cikpeluu nakʋyʋ maʋ nɛ abalʋ sʋʋ kɩ-tɛɛ ɖoho naayɛ cabɩ. Yee eɖo camɩyɛ alɩwaatʋ ndʋ ɛsʋʋ kɩ-tɛɛ yɔ, pʋbʋ ɛpɩzɩɣ ɛma kuduyuŋ weyi ɛsɔɔlaa yɔ. Pʋ-tɔbʋʋ se lone nɖɩ, ɖɩwɛ ɖeu. Feziŋ kɩdɛkɛdɩŋ fɛyɩ ɖɩ-taa.
[[Fichier:Pondoland,_South_Africa,_Blue_Huts.jpg|vignette|Pondoland, South Africa, Blue Huts]]
Kabɩyɛ tɛtʋ taa lɛ, paa ɖɩɣa ŋga kɛwɛna ka-kpaaŋ.
Kpaaŋ wɛ wazaɣ pɩdɩɩfɛyɩ kabɩyɛ kuduyuŋ maʋ taa. Kpaaŋ taa ɖɩnaɣ hakiŋ nɛ kitiɣu. Yolum taa pɛmɛɛzɩɣ kitiɣui kpaaŋ taa. Ndene wɛ wazaɣ ɖɔɖɔ pɩdɩɩfɛyɩ kpaaŋ taa. Yee tɛʋ ɛkpa ɛyʋ nʋmɔʋ taa nɛ ɛtalɩ ɖɩɣa nakɛyɛ cɔlɔ yɔ, kpaaŋ taa ɛcɔzʋʋ.
[[Fichier:Ail12.jpg|vignette|Ail12]]
Hɔŋ ndɩ ndɩ pɩzɩɣ pɩwɛɛ ɖɩɣa sɔsaɣ taa. Payaɣ ɖɩɣa ŋga ka-taa nɔɔyʋ fɛyɩ yɔ se njɛyɛ.
[[Category:!Main category]]
jzk6rpj3t3e45nzliknpb4mklgzn0im
Ɖʊm
0
1375
13609
13608
2019-03-24T17:18:55Z
Gnangbade
58
fotos
13609
wikitext
text/x-wiki
[[File:Naja-naja-kobra.jpg|thumb|Naja-naja-kobra]]
Ɖʊmaa kɛ tɛtɛ kpɩna wena afɛyɩna nɩŋgbanzɩ yɔ. Po-tomnasɩ yɔɔ loza kpɛdɛ kpɛdɛ. Ɖʊmaa nabɛyɛ ɖaɣla siŋŋ nɛ lalaa ɖaɣlakɩŋ maɣna. Paaɖɔʊ ɖʊmaa ɖɩsɩ ɛzɩ pɔɖɔʊ sumasɩ yɔ. Ɖʊmaa sʊsaa nabɛyɛ hɩla kɔyɔ:
* koɖe
* cakpada
* ɖalʊ
* ɖʋmanʋʋ
[[File:Natrix natrix (Marek Szczepanek).jpg|thumb|Natrix natrix (Marek Szczepanek)]]
Pʊwɛ se ɖɩtɩlɩ sise ɖʊm wɛʋ mbʋ yɔ, ɛñasɩɣ. Ɖʊm ñazɩɣ alɩwaatʋ ndʋ ɛyʋ fɛyɩ ɛ-yɔɔ yɔ. Ɖʋmaa wɛ ndɩ ndɩ nɛ pa-patʋ wɛɛ ɖɔɖɔ ndɩ ndɩ. Ɖʋm weyi payaɣ se wɩsɩ kegbeŋga yɔ, ɛ-patʋ wɛ ɖoŋ kamaɣ fɛyɩ. Pɩtɛkɛ yem nɛ payaɣ-ɩ se wɩsɩ kegbeŋga. Yee ɛñasɩ ɛyʋ nɛ potowona-ɩ lɔŋ ɖɔkɔta yaa kɔɔ pɩyɛ naɖɩyɛ yɔɔ kɔyɔ, wɩsɩ kekpeŋ lɛ, pʋdʋ kpeŋ ɖɔɖɔ ; pʋ-tɔbʋʋ se pʋdʋ sɩkɩ pʋcɔ tɛʋ fe.
Laŋ nɛ ñɩtʊ pa-taa ɖʋmaa kɩlɩɣ caɣʋ. Yee mbʋ pɛwɛ ɖeu se ɖɩhayɩ ɖa-ɖɩsɩ wayɩ nɛ ɖʋmaa ɛtaasʋʋ ɖa-ɖɩsɩ.
Ɖʊmaa nabɛyɛ huzuu ɛyaa ɛza taa. Yee ɖʋm ehuzi ɛyʋ ɛza pe taa kɔyɔ, pʋdʋ yʋlʋmʋʋ.
Ɖʊmaa wɛ paa tɛtʋ wandamm ndʋ tɩ-taa. Pʋ-tɔbʋʋ se pɛwɛ [[Eerɔpʋ]], pɛwɛɛ [[Afrɩka tɛtʋ wandamm (Continent africain)|Afrika]] nɛ [[Aazii tɛtʋ wandamm|Aazii]], nɛ [[Amerika nɛ hadɛ tɛtʋ (Amérique du Sud)|Amerika Hadɛ Tɛtʋ]] nɛ [[Amerika nɛ hayi tɛtʋ (Amérique du Nord)|Amerika Hayi Tɛtʋ]] pa-taa. Ɖʊmaa wɛ [[Teŋgu|teŋgunaa]] taa ɖɔɖɔ. Ɛlɛ, pɛfɛyɩ [[Irɩlandɩ]] nɛ [[Isilandɩ|Ɩsɩlandɩ]] nɛ [[Seelandɩ Kɩfalʊʊ|Seelandɩ Kɩfalʋʋ]] pa-ajɛya taa.
[[File:World distribution of snakes.svg|right|500px|Approximate world distribution of snakes.]]
[[Category:!Main category]]
[[Category:Tɛtɛ kpɩna]]
h5ug5orw8vcaytatohlzpz5sknctihm
Ɛbɛ cɔlɔ pɩlɩɣna nɛ piyozuu ɛyaa
0
1376
13021
8372
2018-10-03T03:53:54Z
Holder
40
Révocation des modifications de [[Special:Contributions/92.20.246.19|92.20.246.19]] ([[User talk:92.20.246.19|discussion]]) vers la dernière version de [[User:MF-Warburg|MF-Warburg]]
6619
wikitext
text/x-wiki
Ɛbɛ cɔlɔ pɩlɩɣna nɛ piyozuu ɛyaa
Ñaɖɩŋ ɩɩcakɩ yem nɛ itulúú. Pɩlɩɣna se:
- nɔɔyʋ cakɩ yem lɛ, esuu lɛlʋ fetiyetoko se pɩ̀lakʋʋ ɛzʋnɔ nɛ ɛzʋnɔ yɔ, yee mbʋ ɛkɛ ɛzʋnɔ nɛ ɛzʋnɔ (se etomnaɣ taa wɛɛ ɛzɩma yee, ɛ-lɩmaɣza kɛ wena nee, e-feteenim taa ɖɔŋ ɛzɩma yee, ɛ-wɛtʋ wɛ nna samaɣ taa yee, pp.)
- Ɛyaa lalaa kɩjɛʋkɛzʋʋ nɛ ɛyaa hɛkʋdaa tʋkaɣlabʋ (ɛyʋ lɛlʋ fetiyetokosuu, tomnaɣtɔlɩm yɔɔ pɛyʋʋ, mʋzʋŋ wɛʋ, ɛyaa lalaa kɩɩgàtʋʋ, ɛyʋ lɛlʋ koluu, halʋ niɣzuu, ɛsɔsɛʋ yɔɔ ɖamakɩɩnɩnaʋ, nabʋyʋ yɔɔ tɩnʋʋ ɖulum, kɩmaŋkɩɩwɛʋ, mulum, pp.)
- Ɛyʋ maɣmaɣ wɛtʋ kɩɩcɔlʋʋ (toovenim kɩɩyɔɔdʋʋ, pɩdaaɖena akele, ŋdana ndʋ yɔ ŋna-tʋ, hiluu, ɛsɩyɛɖʋʋ, ɛzɩsɛmɩyɛ, kujoŋjoŋ, ɛyʋ lɛlʋ sɩʋ ña-taa, lidaʋ fɛyɩ, kewiyitu ñɩnʋʋ paa pipiyiɣ yaa pɩsɛɣ, sɔɔndʋ, mʋzʋŋ wɛʋ, kirikiri tɔm...);
- Ɖamakɩɩnɩnaʋ tɔm natʋyʋ yɔɔ (pɩɩcɔʋnɛwɛ, pɩlakɩ lɛlʋ fɛyɛ...);
- Ɖamayɔɔdɩnaʋ tɔɖɔɔ ɛyaa hɛkʋdaa (paa weyi lɛ maɣzɩɣ lɛlʋ yɔɔ ndʋ ɛsɔɔlaa yɔ/ŋgʋ ndʋ ɛmaɣzɩɣ yɔ ndʋ tɛkɛnɩna toovenim, pɩɩcɔʋnɛwɛ/nɔɔyʋ ɛɛtasɩɣ lɛlʋ ndʋ nɩʋ ...);
- Kewiyaɣtʋmalabʋ taa ɛɛtʋʋ nɛ demokrasii tɔɖɔɔ (tʋma sɔsɔna taa nɔɔnumtaʋ, paahɔŋ nɔɔyʋ naŋgbaŋgʋʋ, paɣtʋ tatasɩ ɖoŋ wɛnaʋ, kʋñɔndʋtʋ, tɔsʋʋ nɩmaʋ taa kolokaɣ labʋ sè pɩdaaɖɩɣnam ...);
- Ɛjaɖɛ pɩsɩɣna wayɩ
- Maañaŋwaa nɛ kazʋʋlewaa ñɛwɛ ɛjaɖɛ taa nɛ pɛ́tɛ́zɩɣ́ kámásɩ, kámásɩ ñatʋlɩ pɔŋ ñaa, nɛ yoyaa taa ɖondɩnaa ñapɩsɩna tɔsʋʋ pa-ñɩm
[[Category:!Main category]]
olk4s49tl3isxf8fyy2zgnwdh19xcg9
Ɛgandɩyɛ
0
1377
18293
18292
2024-08-07T22:36:31Z
2604:2D80:D005:7000:1DB4:356A:6C01:FE1C
18293
wikitext
text/x-wiki
[[File:Trumpet_1.jpg|thumb|Ɛgandɩyɛ B bémol]]
Anasaayɩ ɛgandɩyɛ kɛna [[minziiki]] wonuu ŋgʋ pahʋlʋʋ-kʋ kʋhʋlʋ yɔ. [[Kwivri]] kelekele ñɩŋgʋ nɛ lɛɛtɔɔ ñɩɣlɩm wonuu polukina anasaayɩ ɛgandɩyɛ. Ɖɩwɛ hɔzʋʋ tɩyɛ. Anasaayɩ ɛgandɩyɛ ɖaɣlakɩŋ taa maɣna ɛzɩ mɛtɛnaa 1,50 yɔ mbʋ yɔ.
[[File:Dizzy Gillespie01.JPG|thumb|Dizzy Gillespie]]
Anasaayɩ agandɛ wena polubina lɛɛtɔɔ ñɩɣlɩm wonuu yɔ, akɩlɩ ɖɔʋ kɛ wena polubina kwivri kekekele ñɩŋgʋ yɔ. Yee ɖɩkpaɣ anasaayɩ agandɛ mɩnʋʋ mbʋ yɔ yɔ, ɖɩnaɣ se poluba agandɛ hiŋ lʋbɛ nɛ lɛɛtɔɔ ñɩɣlɩm wonuu. Pʋcɔ ɛyʋ pɩzɩ ɛhʋlɩ anasaayɩ ɛgandɩyɛ lɛ, pʋpɔzʋʋ se feziŋ ɛtalɩ-ɩ ɖeu. Mbʋ payaɣ se didgeridoo yɔ, mbʋ kɛkɛŋna kajalaɣ ɛgandɩyɛ [[Ositraalii]] ɛjaɖɛ taa.
[[File:Trumpets02262006.jpg|thumb|Trompettes]]
[[Egipiti]] ɛjaɖɛ taa pakɩlɩɣ anasaayɩ agandɛ lubu. Papazɩ-yɛ lubu yɔ, pɩlakɩ pɩnzɩ kudokiŋ naadozo mbʋ yɔ.
[[File:Flickr - moses namkung - Dave Matthews 10.jpg|thumb|Dave Matthews Band at the Outside Lands 2009]]
Paana anasaayɩ aganda naayɛ naalɛ Toutânkhamon pɩlaʋ tɛ kumoɖe taa. Poluba lɛɛɖɛ nɛ sika nɛ lɛɛɖɛ nɛ liidiye ñɩɣyʋʋ.
Anasaayɩ agandɛ wena pahʋlʋʋ [[Room]] ɛjaɖɛ taa yɔ, a-hɩla yɔ : cornu, nɛ buccin, nɛ pɩtasɩna lituus.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Minziiki]]
[[Category:Minziiki wondu]]
7o7yfcu3bri0oqcfp69hyjt75g7fby3
Ɛjaɖɛ paɣtʊ takayaɣ (Constitution)
0
1378
7656
7600
2017-07-27T20:02:23Z
Gnangbade
58
Photos, liens
7656
wikitext
text/x-wiki
[[File:1964 Congo Constitution - Page 1.JPG|thumb|Koŋgo ɛjaɖɛ paɣtʋ takayaɣ - takayɩhayʋʋ 1 ñɩŋgʋ, 1964]]
Ɛjaɖɛ paɣtʊ takayaɣ, pɩkɛ takayaɣ ŋga ka-taa ɛjaɖɛ yaa ŋgbɛɛ naɖɩyɛ tɛ ɖɔnɛ, ɛlɛ, sakɩyɛ taa lɛ,pɩkɛ ɛjaɖɛ yaa ajɛyɛ hɛkʊ nakʊyʊ tɛ paɣtʊ. Ɛjaɖɛ paɣtʊ takayaɣ tɛ wazaɣ lɩɣna ɖɩ-tɛ ɛjaɖɛ kewiyaɣ ŋga kaɖɩna tʊmɩyɛ labʊ alɩwaatʊ ndʊ tɩ-taa cɔlɔ. Sakɩyɛ taa lɛ, ka-wazaɣ paɣla pɩkɩlɩ paɣtʊ tɩtɩŋga.
Kɛkɛ [[Politiki tɩlɩyɛ lɩmaɣza|politiki]] takayaɣ nɛ paɣtʊ keem ndʊ tɩtamsa nɛ tɩlɩna cɔlʊʊ taa tɩwɛ kpaɖʊ yɔ kpaɖʊ yɔ yɔ. Pɩkɛ ɛyaa hɛkʊ taa tɔm, ɛyaa mba patɩna kewiyaɣ ɖoŋ nɛ palakɩ tʊmɩyɛ ɛyaa lalaa yɔ ɛjaɖɛ taa yɔ, kɛ ɛjaɖɛ kʊyʊmɖɩyɛ ndɩ ɖɩ-taa peeɖe. Paɣtʊ takayaɣ kandʊʊ ɛyʊ waɖɛ yɔ nɛ tɩ-yɔɔ wɛʊ kɛ kewiyaɣ komulum tɩnaa cɔlɔ (ajɛyaa nʊndɩnaa kewiyaɣ nɛ paɣtʊ lɩzɩyaa kewiyaɣ nɛ tɔm hʊyaa kewiyaɣ).
[[File:Grundlovgivende rigsforsamling - Constantin Hansen.jpg|thumb|Les pères de la Tanimarikɩ ɛjadɛ paɣtʋ takayaɣ assemblée à Copenhague, Aloma fenaɣ kɩyakʋ 23, 1848]]
Yee tɔm hʊyaa ɛmaɣzɩɣ se paɣtʊ takayaɣ taa tɔm ɛkɛ pamaɣmaɣ palɩmazaɣ yɔɔ ɖɩnaɣ se polotiki tɔm tɩŋgɩɣna pʊyɔɔ nɛ pɩhaɣ waɖɛ yaa ɖoŋ ka-maɣmaɣ nɛ pɩla mbʊ. Politiki tɔm paɖʊ-tʊ waɖɛ takayaɣ taa nɛ paya se kajalaɣ kewiyaɣ tɛ ɖoŋ (kewiyaɣ tɛ wiyaʊ weyi ɛlakɩ paɣtʊ takayaɣ kɩfalaɣ yɔ). Ajɛyaa sakɩyɛ tisuu nɛ pɔɖɔkʊʊ ɛjaɖɛ mazɩm nɛ evemiye nɛ pɔtɔkɩ kazandʊʊ evemiye ndɩ ɖɩ-tɛ tɔzʊʊ yɔ (ɛjaɖɛ kazandʊʊ yaa tɩyɔɔ kazandʊʊ yaa paɣtʊ takayaɣ evemiye [[Englɩsɩɩ kʊnʊŋ]] taa lɛ, Constitution Day.
[[File:Gibraltar 1969 Constitution Preamble stalagtite.jpg|thumb|The Gibraltar 1969 Constitution preamble engraved onto a stalactite at the Gibraltar Museum]]
Tɔmpiye paɣtʊ takayaɣ, palakɩ-ɖɩ nɛ tʊmɩyɛ ñamtʊ nɔmɔʊ taa kɛ kewiyaɣ ajaɛyaa sɔsɔnaa aŋgbaa ndɩ ndɩ taa. Mbʊ lɛ, pɔyɔɔdʊʊ OIT paɣtʊ takayaɣ tɔm, [[Eerɔpʋ tɛtʋ tɔm|Eerɔpʊ]] tambɔɔ paɣtʊ takayaɣ yaa ɛyaa sɔsaa paɣtʊ takayaɣ. Paa ɛzɩmta lɛ, kɛwɛ camɩyɛ cɩɖɩ cɩɖɩ yaa kpayɩ kpayɩ aŋgbaa a-naa a-taa se pɔyɔɔdɩ nɩnaʊ tɔm yaa kiɖe tɛ tɔm kɩlabɩtʊ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Paɣtʋ lɛɣtʋ]]
4zeisagdkqgsoq7efeko3ri1turrqvh
Ɛjaɖɛtʋ nɛ sivizim
0
1379
13022
8375
2018-10-03T03:54:00Z
Holder
40
Révocation des modifications de [[Special:Contributions/92.20.246.19|92.20.246.19]] ([[User talk:92.20.246.19|discussion]]) vers la dernière version de [[User:MF-Warburg|MF-Warburg]]
6630
wikitext
text/x-wiki
Ɛjaɖɛtʋ nɛ sivizim
Kanɖaʋmabʋ
Paalʋlʋʋ nɔɔyʋ nɛ ɛ-ɛjaɖɛtʋ (tɛbaɣwɛtʋ) kpaagbaa, kɛlɛ paa anɩ ɛpɩsɩɣ tɛtʋbɩɣa (tɛbaɣ) kɩpɩsʋ. Ɛjaɖɛtʋ kɛna kpɛlɛkʋʋ, ŋwɛɣ lʋbɩyɛ yɔɔ kaahɛzaɣ, ŋwɛɛ panañaɣʋyɔɔ alɩwaatʋ tɩŋgɛ. Samaɣ ŋga kɛwɛ pɛɛyɛɛ taa yɔ, kɛ-tɛtʋbiya halla nɛ abalaa tɩlɩtʋ, lakasɩsɩmtʋ nɛ wɛtʋsɩmtʋ, pe-kpegbekawɛʋnɛ palakasɩ kɩbanzɩ yɔɔ kañɩlɩɣ nɛ kakʋyʋʋ, nɛ pɩ́sá nɛ kɛ́wɛɛ fɩya. Pʋ-nʋmɔʋ taa lɛ, samaɣ taa camɩyɛɖɔnɛ yɔɔ sukuli wɩlʋʋ wazaɣ kɛlɛ se pɩ́sɩna kɛ-ɛsɛ kulina ɛyaa ɛsɛ nɛ politiki, tɔsʋʋ, samaɣ, sɔnzɩ nɛ demokrasii.
Afrika wɩsɩ ɖʋɖʋyɛ taa Ajɛyaa tɔsʋʋ ŋgbɛyɛ taa ajɛyaa cabɩ naayɛ wɛ you taa, demokrasi tɩlasɩ ñɔkɔɔ sɩsɔzɩ pʋyɔɔ, ɛzɩ takayɩsɩ ɖʋzʋʋ wayɩ ɖama kɩɩnɩnaʋ, takayɩsɩ ɖʋzʋʋ taa ɛyaa kɩɩɖɔʋ; mbʋ yekina nɛ tɔsʋʋ nɛ samaɣ tʋma iihukuu, lanzɛzɩyɛ tʋma iihukuu Afrika hɔɔlʋʋ ŋgʋ ki-taa.
* mbʋ yebina nɛ pɩkɛna kɩjɛyʋ siŋŋ se pokuli samaɣ taa ɛyaa ɛsɛ tɛtʋbɩɣa wɛtʋ nɛ ka-tʋmɩyɛ lakasɩ pa-nʋmaŋ taa.
* Pʋwɛ se ɖʋlʋ nɛ, ajɛya nɛ ajɛkpaka taa ɛyaa nɩɩna ɖama, paña ɖama sɔnzɩ, paña ɖɔɖɔ ajɛya nɛ ajɛkpaka paɣtʋ ndʋ pamaɣmaɣ panɩna ɖama palɩ yɔ.
Ɛjaɖɛtʋ tɔbʋʋlɩzʋʋ
Ɛjaɖɛtʋ : tɛtʋbɩɣa kɩbaŋga kɛnaʋ. Ɛjaɖɛ taa, “ɛyʋ weyi ɛwɛna waɖɛ se ɛla ɛyaa yem ñɩmba nɛ politiki laɖaa tʋma nɛ pɩhaɣ-ɩ nʋmaʋ se ɛɖʋzɩ takayɩsɩ yɔ”, ɛnʋ payaɣ size tɛtʋbɩɣa. Tɛtʋbɩɣa wɛtʋ kɛ tɛtʋbɩɣa kɛʋ nɛ pu-yuŋ wɛnaʋ. Tɛtʋbɩɣa wɛtʋ wɩlɩɣna se akele wɛ ɛyaa taa; paa caanaʋ taa coka taa yaa sɔnɔ ajɛya taa, mbʋ pɩkɛna.
Ɛjaɖɛtʋ haɣna ɛjaɖɛ taa ɛyʋ nɩmaʋ se ɛ́waa polititiki waɖɛ hɔɔlɩŋ ndɩndɩ yɔɔ, ɛtɩlɩ ɛ-tʋma nɛ ɛ-sʋʋtʋ nɛ ɛɖʋ nesi e-cejewiye taa yaa e-politiki hɔɔlʋʋ taa palakɩ tʋma wena se awazɩ samaɣ yɔ a-taa.
Tɛtʋbɩɣa: Tɛtʋbɩɣa kɛ ɛjaɖɛ taa ɛyʋ weyi ɛwɛna wala nɛ sʋʋtʋ komina cɔlɔ yɔ. Kɛkɛ ɖɔɖɔ ɛyʋ weyi eluuzuu ɛdɩ kewiyaɣ tɛɛ nɛ kakandɩɣ ɛ-yɔɔ yɔ. Tɛtʋbɩɣa wɛna sʋʋtʋ siŋŋ ɛzɩ: lambu hɛyʋʋ, paɣtʋ ndɩ ndɩ ñam, sɔɔjɛɛtʋ tʋmɩyɛ labʋ, takayɩsɩ ɖʋzʋʋ...
Pʋpɔzʋʋ size ɛyʋ ɛyʋ ɛsʋtʋyɩ, ɛwɛɛna ɖɔɖɔ tɛtʋbɩɣa takayaɣ paa ɛnɛ ɛ-caa nɛ e-ɖoo pɛdɛkpɛndɩ ɛjaɖɛ yaa pɛdɛkɛ ɛjaɖɛbɩɣa, pʋcɔ nɛ ɛwɛɛna ɛjaɖɛbɩɣa yuŋ.
Ɛjaɖɛtʋ nɛ ɛjaɖɛ taa huuu tɔm
Pʋcɔ nɛ pɔyɔɔdɩ ɛjaɖɛtʋ nɛ tɛtʋbɩɣa pɔ-tɔm ɛjaɖɛ naɖɩyɛ taa’lɛ, pɩkɛna kɩjɛyʋʋ size patazɩ pɩdaa kpayɩ kpayɩ. Pʋyɔɔ yɔɔ pɔtɔŋ size tɛtʋbɩɣa kɛ ɛyʋ weyi ɛwɛna ɖoŋ politiki tʋma labʋ yɔɔ, ɛzɩ nesiɖʋʋ ɛjaɖɛ ɖɔkʋʋ paɣtʋ ndɩ ndɩ lɩzʋʋ tɔm taa; politikidɩnaa nɛ samaɣ yɔɔ cɔnɩyaa nʋmaŋ kɩbaŋ tʋʋzʋʋ.
* Pɩkɛna kɩjɛyʋʋ size, paa ɛyaa samaɣ ŋga’lɛ, puhuu nɛ kɛ paa mbʋ lɛ pɩdaa, nɛ ka-taa ɛyaa wɛ pɛɛ, lanhɛzɩyɛ nɛ ñɩm pa-taa. Mbʋ labɩna nɛ ɛyaa mba pɑlɩzɩ-wɛ size pokuli samaɣ ɛsɛ, nɛ patasɩ-kɛ lɔŋ yɔ, padaaɖo, paddaleɣyi, padaala kpɔzɔɖɔtʋ pa-tʋma ana aɖɩlaɖɛ.
* Pɔyɔɔdʋʋ ɛjaɖɛtʋ tɔm demokrasii ɛjaɖɛ naɖɩyɛ taa kɔyɔ, paa tɛtʋbɩɣa ŋga lɛ, kɛwɛna waɖɛ, pɩkɛna-kɛ sʋʋtʋ ɖɔɖɔ size kaɖʋ kɔ-nɔɔ samaɣ ndɔnjɔɔlɩyɛ taa, nɛ pɩsɩna paa-anɩ. Tɛtʋbɩɣa kɛ ɛyʋ weyi ɛcɔŋna mba pɛwɛ kewiyaɣ kpeɣlaɣ yɔɔ yɔ pa-tʋma labʋ taa; ɛsaŋ-wɛ yaa, eheyuu-wɛ wembu palakɩ nɛ pɩdaa ɩɩtʋʋ yɔ.
* Pʋwɛɛ size tɛtʋbɩɣa ɛña kɛ-ɛjaɖɛ paɣtʋ nɛ kɔɖɔ tɩ-yɔɔ, mbʋ pʋyɔɔ yɔ, demokrasii tʋma hɔɔlɩŋ nɛ paɣtʋlɩzɩyaa paɖʋna-tʋ.
* Ɛjaɖɛtʋ kpeetaɣ yekina nɛ tɛtʋbiya cɛyɩ sɩdɩ nɛ sɩla tʋma ndɩ ndɩ samaɣ taa; ɛzɩ sɩ-haɖaa taa, ɛjaɖɛ kɛbɛlɛsasɩ taa, ɛjaɖɛ taa, nɛ kedeŋg kpeekpe taa. Mbʋ haɣna tɛtʋbiya nzɩ ɖoŋ , ɖɔɖɔ se siwolo sɩlɩzɩ sɩ-lɩmaɣza samɣ nɛ politiki ndɔnjɔɔla kedizasi sɩsɔsɩdaa. Ɛlɛ pʋpɔzʋʋ size paa tɛtʋbɩɣa ŋga lɛ, yee kacaɣ size paña ka-wala kɔyɔ, kadaasɔɔ ka-sʋʋtʋ yɔɔ. Pɩkɛna sʋʋtʋ paa tɛtʋbɩɣa ŋga se katɩlɩ lalaa wala nɛ kañam-yɛ.
Tɔsʋʋ tɔm taa, ɛbɛ payaɣ ɛjaɖɛtʋ
Pɔyɔɔdʋʋ ɛjaɖɛ tɔsʋʋ tɔm kɔyɔ, pakaŋ ñʋʋ tɛtʋbɩɣa sʋʋtʋ kɛ-ɛjaɖɛ tɔsʋʋ huuu nʋmaʋ taa.
* Pɩkɛna kɩjɛyʋʋ se pokuli tɛtʋbiya ɛsa kɛ pe-nesiɖʋʋ nɛ pa-sʋʋtʋ pɛ-ɛjaɖɛ tɔsʋʋ huu tʋma ndɩ ndɩ taa, ɛzɩ lambu ɖʋʋ. “Lambu ɖʋʋ wazaɣ tɩlʋʋ” (civisme fiscal) yekina tɛtʋiya pɩzɩ sɩɖʋʋ lambu faa. Mbʋ lakɩna nɛ kewiyaɣ wɛ kɛ-tɩyɔɔ tɔsʋʋ nʋmaʋ taa nɛ kalakɩ ka-tʋma ndɩ ndɩ kaalɛyɩtʋ.
[[Category:!Main category]]
6qaxm4fxbr1elu6af510xoz1x8h4s7w
Ɛkɩzisitaɣsɩ (existence)
0
1380
12374
7603
2018-04-15T16:47:03Z
Gnangbade
58
liens
12374
wikitext
text/x-wiki
Fransɩɩ kʊnʊŋ taa lɛ, tɔmbiye ɛkɩzisitaɣsɩ «existence» tɔbʊʊ lɩzʊʊ caɣ kaɖɛ pɩdɩɩfɛyɩ. Kabɩyɛ taa lɛ, ɖɩ-tɔbʊʊ kɛlɛ se wɛʊ yaa wezuu caɣʊ. Tɔmbiye nɖɩ ɖɩ-tɔbʊʊ wɛ ndɩ ndɩ fransɩɩ kʊnʊŋ taa. Nabʊyʊ taa lɛ, tɔmbiye «existence» nɛ fransɩɩ kʊnʊŋ taa tɔbʊʊ kɛlɛ se ɛyʊ wɛʊ wezuu yɔ. Nabʊyʊ taa ɖɔɖɔ lɛ, ɖɩ-tɔbʊʊ se ɛyʊ cakʊʊ nɛ pileɖiɣ pɩdɩɩfɛyɩ kedeŋa yɔɔ cɩnɛ yɔ, halɩ wezuu caɣʊ kɔɔ pɩlɩɩ-ɩ sɔŋ.
Lɛɣtʊ piliŋa nakɛyɛ wɛɛ nɛ payaɣ piliŋa ŋga se metafiiziki (métaphysique). Lɛɣtʊ piliŋa ŋga kɔyɔɔdʊʊ se fransɩɩ kʊnʊŋ taa tɔmbiye «existence» nɛ tɔmbiye «Essence» patɩlɩɣ ɖama.
Toovenum lɛ, tɔmbiye ɛkɩzisitaɣsɩ nɛ fransɩɩ kʊnʊŋ taa lɩna [[latɛŋ kʊnʊŋ]] taa. Laatɛɛ kʊnʊŋ taa lɛ, payaɣ se «existere» yaa «exis-tance», pʊ-tɔbʊʊ se ɛyʊ wɛʊ hɔɔlʊʊ nɛ e-keem yɔ yaa se ɛyʊ wɛʊ wondu cɔlɔ yɔ. Tɔmbiye «existence» nɛ fransɩɩ kʊnʊŋ taa tɔbʊʊ lɩzʊʊ pʊnɛ pʊwɩlɩɣ se ɛyʊ ɖeke cakɩna wezuu. Wondu kɩlɩzɩtʊ lɛɛtʊ wɛ kɩwɛʊ yem. Tɔm tʊnɛ, ɖajaanaa panɛ [[Jean-Paul Sartre]] nɛ [[Martin Heidegger]] nɛ Emmanuel Lévinas pɔkaɖɩna-tʊ. Ɖajaa Heidegger yɔɔdaa se ɛyʊ ɖeke koŋ caɣna wezuu, wondu kɩlɩzɩtʊ lɛɛtʊ nɛ kpɩna ndɩ ndɩ wɛ kɩwɛʊ yem, patacaɣ wezuu.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Filozofii]]
17b93tfx1el0nusuq06vmm7ahwwbaw8
Ɛndonezi
0
1381
11875
11689
2018-03-07T13:28:21Z
OktaRama2010
618
11875
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛjaɖɛ
| Hɩɖɛ = Ɛndonezi
| Hɩɖɛ2 = Indonésie
| Kɩɖaʋ kɩdɛɛka = [[File:Flag of Indonesia.svg|75px]]<br>Ɛndonezi Kɩɖaʋ kɩdɛɛka
| Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ = [[File:National emblem of Indonesia Garuda Pancasila.svg|75px]]<br>Ɛndonezi ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ
| image_map = [[File:LocationIndonesia.svg|190px]]<br>Ɛndonezi tɛlɛŋa
| official_languages = [[Ɛndonezi kʊnʊŋ|Ɛndonezi]]
| capital = [[Jakarita|Cakarta]]
| government = .
| president = Ɖajaa Joko Widodo
| area_km2 = 1,904,569
| population_estimate = 255,461,700
| population_estimate_year = 2015
| population_density_km2 = 124.66
| cctld = .id
}}
'''Ɛndonezi''' ({{lang-en|Republic of Indonesia}}; {{lang-id|Republik Indonesia}}) kɛna ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩwɛ ketenzi naalɛ hɛkʊ taa. Indonezi kɛna [[Aazii tɛtʋ wandamm|Azii]] nɛ hadɛ kiŋ ɛjaɖɛ nɛ kɩsʊ [[Oseyanii tɛtʋ wandamm|Oseyanɩ]] taa ɖɔɖɔ. Pakalɩɣ peeɖe ɛyaa kɔyɔ patalɩɣ ɛzɩ 250 miliyɔnaa kɛ mbʊ yɔ nɛ keteŋa kpeekpe taa lɛ kɩkɛ ɛjaɖɛ naaza nɖɛ ɛyaa ɖɔʊ taa. Keteŋa kpeekpe taa lɛ Indonezi wɛna mbʊ payaɣ na fransɩ taa se iili waa yɔ nɛ pakalɩ wɛ ɖɔɖɔ yɔ patalɩɣ 17 508. Pɩkɛna [[Iizilaam|malɩŋ]] ɛjaɖɛ nɛ peeɖe ɖɔɖɔ malɩŋ kɩlɩ xɛʊ. Peeɖe tɛtʊ sɔsɔtʊ payaɣ se [[Jakarita|Cakarta]].
Pɩcɔ nɛ palʊlʊʊ Yeesu Kristu lɛ Ɛndonezi kɛna ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa [[Ɛndɩ]] mba nɛ [[Siini]] mba payakaɣ kɩyakʊ yɔ nɛ palɛɛzɩɣ kɩlɛɛzʊ ɖɔɖɔ yɔ nɛ peeɖe pɛpɛdɩɣ tɔna yɔ. Ɛndonezi nɛ Ɛndɩ palakɩ tadɩyɛ nɛ ɖama pɩtasɩna Siini ɛjaɖɛ ɖɔɖɔ. Pa-tadɩyɛ taa lɛ malɩŋ kɩlɩɣna pɛdɩʊ. Piyebina ɖɔɖɔ nɛ sɔsaa sɔsɔaa pɩsɩɣ palaŋa nɛ pɩpɩsɩɣ malɩŋ.
Lɩm yɔɔ tadɩyɛ tɔm taa lɛ Malaka kɛna ɖɔɖɔ tɛtʊ ndʊ tɩ-taa tadɩyɛ ɖɔŋ camɩyɛ yɔ. Pɩnaɣ 1511 [[Pɔritigaalɩ|Pɔrɩtigalɩ]] mba woba nɛ pamʊ tɛtʊ ndʊ payaɣ se Malaka yɔ nɛ pacaɣ. Pɩkɔma pɩnaɣ 1605 lɛ [[Peyibaa|Neeyɛrɩlandɩ]] ɛjaɖɛ taa mba wolo nɛ pɔɖɔɔnɩ Pɔrɩtigalɩ mba nɛ pɩha-wɛ waɖɛ nɛ pacaɣ. Pɩkɔma lɛ powolo pacaɣ ɖɔɖɔ Zaava. Yo ŋndɩ ndɩ wɛ peeɖe pɩlɩna kewiyaɣ tɔm taa nɛ pɩkɩlaa lɛ Mataram tɛzɩ cɩyʊ tɛtʊ natʊyʊ nɛ ɛtɛzɩ cɛlɩɣ Neerɩlandɩ mba.
Pɩnaɣ 1950 kɛ Soekamo nɛ Mohammad Hatta maba palaŋa taa nɛ pamʊ pa-tɩ yɔɔ wɛʊ. Pɩnaɣ 1965 nɛ 1966 taa kɛ Soeharto kpaɣ kewiyaɣ. Ɛkɛwɛ ñaŋ kamaɣ fɛyɩ ɛlɛ pɩtɩŋgɩna pʊyɔɔ nɛ tɔsʊʊ hʊʊ ɖɔɖɔ camɩyɛ. Pɩtalɩ pɩnaɣ 1998 lɛ, evemiye naɖɩyɛ yem ɛkʊyɩ kpelaɣ yɔɔ kpaka. Pɩlabɩ mbʊ ɖɔɖɔ lɛ lɛɛzʊ kɩfam mbʊ payaɣ se [[Temokraasii|temokarasi]] yɔ pɩwɛ peeɖe.
[[Category:Aazii]]
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Ɛndonezi]]
sj8yqfd4jaxn3u9stq9dlgqfat7s6jk
Ɛndusɩ Pɔɔ
0
1382
10188
9761
2017-12-27T16:38:51Z
2.31.105.27
liens
10188
wikitext
text/x-wiki
Ɛndusɩ ɖooo canaʊ taa lɛ, pasɩma-kʊ nɛ hɩla anɛyɔ Sɩnd yaa Sɩnduu, Tibetain taa lɛ Senge khabab pʊtɔbʊʊ se weyi ɛlɩna tɔyʊ nɔɔ taa yɔ ɖɩlɩyɛ cɔlɔ. Ɛndusɩ kɛ [[Aazii tɛtʋ wandamm|Aazii]] lɩm pɔɔ sɔsɔ ŋga kaha ka-hɩɖɛ [[Ɛndɩ]] ɛjaɖɛ yɔ. Kegbeŋ nɛ [[Himalaya pʊŋ|Himalaya]] nɛ hadɛ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ hɔɔlʊʊ taa kiŋ nɛ kɛkpɛndʊʊ Arabii teŋgʊʊ taa. Pɔɔ ŋga kɛwɛ Ɛndɩ kɩlaŋ pɔsɔ lʊbɛ taa.
Ɛndusɩ ɖɩlɩyɛ wɛ Kailas yaa Kankri pʊŋ taa kɛ [[Tibɛtii]] ageetaa taa. Mbʊ yɔ kagba hɩɖɛ se kpaɣ nɛ pɔsɩ ɖɩkpɛdɩyɛ kpolo kpolo taa Sengge nɛ Gar pɛ-tɛ, mba mba palɩna Himalaya nɛ patɩŋgʊʊ Nganglong nɛ Gangdise Shan pʊŋ cɩŋga yɔ. Pʊwayi lɛ, Ɛndusɩ tɩŋgʊna hayi wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa pɩtɩŋna Kasɩmɩrɩ nɛ haɖɛ yɔ Karakoram pʊŋ cɩŋga yɔ nɛ pazɩ pazɩ yɔ lɛ kapɩsɩ nɛ haɖɛ yɔ kiŋ nɛ keyeki Peshawar nɛ Rawalpindi piyisi. Hɔɔlʊʊ ŋgʊ kɩ-ta lɛ lɩm kɩkam nabʊyʊ pɩsɩ Tarbela ŋgbaŋ. Kpana kɛ-tɛ pɔsɩ ɖɩkpɛndɩyɛ taa nɛ Kabuul lɩm pɔɔ lɛ, Ɛndusɩ lɩm pɔɔ sɔsɔ pɩsɩ mɛlɛna nɔmɔʊ.
Ka-nɔmɔʊ ɖɔnɛ taa nɛ teŋguu yɔ kiŋ pɩsɩna nɛ Pendjab nɛ Sind fɛɛŋ taa nɛ pɔɔ ŋga kekpeŋ peɖe hɛɛ. Kɛ-tɛzɩɣ Hyderabad nɛ kɛkpɛndʊʊ Oman tenguu taa nɛ hanala fɛɛʊ kɩwɩlʊʊ ŋgʊ kɩ-walanzɩ maɣna kilomɛta waa 7770 kpɛɛ ko yɔ nɛ kɩwalɩ pɔɔ nɔɔ kpɛɛ nɛ pɩtalɩ kilomɛta waa 200 Karasɩ nɛ haɖɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa yɔ kiŋ, lɛlɛyɔ taa pakpa-kʊ se kɩ-kɛ ɖɩkɛ ɖɩjaɣyɛ kpɛlɛkʊʊ tɛ egeetiye yuŋ tɛ ndɛ ajaɖɛ kpeekpe taa.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Pɔsɩ]]
[[Category:Aazii]]
90p3x6uwstez1yx2z8e8e0y8z56tjg0
Ɛndusɩ lɩm pɔɔ sɔsɔ
0
1383
16415
6654
2023-05-09T03:47:00Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Ɛndusɩ Pɔɔ]]
16415
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Ɛndusɩ Pɔɔ]]
5nd2sccc4apchv8ha1jgbw4opt9qyvi
Ɛnduuyisim
0
1384
13951
10318
2019-04-11T16:22:07Z
Atticmaker
127
Category Added
13951
wikitext
text/x-wiki
'''Ɛnduuyism''' ŋgbɛyɛ, payaɣ-ɖɩ ɖɔɖɔ se "sanatadharma". "Maatɛŋ Paɣtʋ." Pɩtɛkɛ nɔɔyʋ lɩzɩna Ɛɛnduuyism ŋgbɛyɛ. Ɖɩfɛyɩna kpaaŋ. Ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩkɛ kɩbɩnɖɛ siŋŋ nɛ halɩ nɛ sɔnɔ ɖɩwɛɛ. Ɛyaa miiliyaarɩ kʋɖʋm wɛ Ɛɛnduuyism ŋgbɛyɛ taa. Kedeŋa yɔɔ cɩnɛ [[Krɩstiyaniism tɔm|Krɩstianism]] nɛ [[Iizilaam]] pɛ-aŋgba wayɩ lɛ, Ɛɛnduuyism ŋgbɛyɛ kɩlɩna tɔyʋʋ. [[Ɛndɩ]] ɛjaɖɛ taa ɖɩn̄ɔɔ nɛ peeye ɖɔɖɔ ɖɩkɩlɩ tɔyʋʋ.
Mbʋ Ɛɛduuyism ŋgbɛyɛ wɛ ndɩ kpem nɛ aŋgba lɛɛna yɔɔ lɛ se ɖɩfɛyɩna nayaa ɖɩfɛyɩna "dogmes waa". Mba pɛwɛ ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩ-taa yɔ, pɔtɔŋ se tɔm ndʋ pukuli tɩ-yɔɔ nɛ pɩwɩlɩ Ɛɛndɩ lɔnsɩŋɖaa yɔ, ti-ɖeke koŋ tɩ-yɔɔ pʋwɛɛ se ɛyʋ ɛɖɔ. Tɔm ndɩ ndɩ ndʋʋ pɛkpɛndaa nɛ payaɣ se "Veda". Pɔtɔŋ se "Veda" ɖeke koŋ wɛŋna ɖoŋ pɩtɩŋa payɩ pʋ-yɔɔ. Toovenim lɛ, payaɣʋ se Ɛɛnduu n̄ɩma, malɩŋ weyi ɛcalɩ wobuu Ɛɛndɩ ɛjaɖɛ taa yɔ ɛyana mba pɛwɛ Ɛɛdu kajalaŋa taa yɔɔ mbʋ. Ɛlɛ, ɛyʋ ɛn̄ɩna siŋŋ yɔ ɛnaɣ se mba payaɣ se "Indo-aryens waa yɔ, pɛ-Ɛsɔ sɛtʋ ndʋ payaɣ se "Vedique" yɔ, tɩ-yɔɔ pɩtɩŋnaa nɛ Ɛɛduuyism ŋgbɛyɛ n̄ɔ. "Indo-aryens waa" sʋ Ɛɛndɩ ɛjaɖɛ taa nɛ pɩla pɩnzɩ 1500 nɛ pʋcɔ palʋlʋʋ Yeesu Krɩstʋ. Ɛnduu waa tisuu ɛsɔnaa sakɩyɛ yɔɔ. Pɔ-cɔzɔnaa tɔm patɩŋɩɣ. Palakɩ ɖɔɖɔ ɛzɩ sɩyɩnaa layaa lakʋʋ yɔ.
Halɩ pa-sɩyɩnaa latʋ taɣna ɛyʋ waɖɛ yɔɔ kadayʋʋ nɛ [[Politiki tɩlɩyɛ lɩmaɣza|politiiki]] nɛ ɛzɩma mbʋ polu yaa pama wondu ndɩ ndɩ yɔ nɛ ɛsɔmɩnʋʋ tɛɛ pʋtʋnaa ndɩ ndɩ n̄ɩnʋʋ nʋmɔʋ taa nɛ ɛzɩma mbú ɛyʋ maɣzʋʋ nɛ wezuu caɣʋ mbʋ ɛyʋ cakɩ yɔ pʋ-tɔm taa nɛ ɖɔkɔtɔ tʋmɩyɛ taa.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Ɛsɔ sɛʋ]]
[[Category:Aazii]]
[[Category:Ɛɛnduuyism]]
2zfuukm9arpif8ft9rkk8maalavrndp
Hindi kʊnʊŋ
0
1385
14646
14644
2020-06-23T16:59:29Z
Gnangbade
58
Images
14646
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Hindi_Mahastotra.jpg|vignette|Hindi Mahastotra]]
Hindi kʊnʊŋ, kʊnʊŋ ŋgʊ kɩ-ta lɛ, हिन्दी hindī, kɩ-kɛ kʊnʊŋ ŋgʊ pakɩlɩɣ-kʊ yɔɔdʊʊ kʊnʊmɩŋ taa yɔ [[Ɛɛndɩ]] ɛjaɖɛ taa yɔ. Pɩnaɣ 2015 taa lɛ, ɛyaa mɩnɩʊ yɔ lɛ, hɩŋ lʊbɛ yɔɔdʊʊ-kʊ yaa ɛyaa miiliyɔɔ waa mɩnɩŋ lʊbɛ yɔɔdʊʊ Ɛndi kʊnʊŋ ŋgʊ nɔsɩ kpaɖʊ yɔ kpaɖʊ yɔ nɛ pada peeɖe lɛ, ɛyaa mba palʊla nɛ pɔyɔɔdʊʊ-kʊ patalɩɣ ɛyaa miiliyɔɔ 230 nɛ pʊyɔɔ mbʊ yɔ.
Hindi kʊnʊŋ pɩsa ɖeeɖe nɛ kʊnʊŋ ŋgʊ pawɩlɩɣ ageeta taa nɛ ɛjaɖɛ hɔɔlɩŋ tɩŋga sukuli naa taa yɔ. Kʊnʊŋ ŋgʊ kɩpɩsa ɖama hɛkʊ taa kʊnʊŋ ɖɔɖɔ ɛzɩ canaʊ ɛjaɖɛ mancaɣ ñʊɣyɔ nɖɩ ɖɩyaɣ se Britaniiki tɛ kʊnʊŋ, kʊ-kʊ payaɣ se [[Englɩsɩɩ kʊnʊŋ|Englɩsɩɩ]].
[[Fichier:Hindi_language_classes_in_chandiagrh.jpg|vignette|Hindi language classes in chandiagrh]]
Pɔyɔɔdʊʊ-kʊ keeke Ɛndɩ nɛ hayi kɩŋ nɛ hɛkʊ taa, kɩ-kɛ Ɛndɩ-Erɔpʊ kʊnʊŋ. Kɩlɩna Ɛndo-aryennesk kʊnʊmɩŋ pɩlɩŋga taa ŋga kɛnɛ cejewiye nɖɩ ɖɩkɩlɩ walʊ yɔ. Kɩlɩna [[Sansɩkrɩtɩ kʊnʊŋ|Sansɩkrɩtɩ]] nɛ prakrits waa ndɩ ndɩ yɔ lɛ, pama-kʊ nɛ alfasilabɛɛrɩ devanāgarī tɛ masɩ ŋgʊ pakalɩɣ nɛ pamana paa hɔɔlʊʊ ŋgʊ kɩ-ta lɩmɩyɛ yɔ yaa nesɩ kɩbanzɩ yɔ.
[[Pakisitaanɩ]] nzʊlɩmɩyɛ taa payaɣna Hindi kʊnʊŋ se Urdu nɛ pama-kʊ nɛ [[Arabɩɩ kʊnʊŋ|Arabɩɩ]] masɩ, lɩmɩyɛ yɔ yaa nɩwaŋ yɔ kɩ-tɛ lɛɛzʊ pɛrsanɩ taa yaa paa Pakɩsɩtanɩ taa yaa [[Iizilaam|malɩŋ]] aŋgba taa Ɛndɩ ɛjaɖɛ taa. Kɩ-tɛ tɔm pee taa wɛna pɛrsanɩ nɛ arabɩ tɛ tɔm pee.
Ɛndi nɛ Urdu wɛna ɖama tɛ nɩɣʊ camɩyɛ nɩgbaŋgʊ nɛ nɔɣ tɛ nɛ paa mbʊ pɩ-ta, pʊcɔ pɩnaɣ 1947 tɛ tɛyʊʊ lɩɣ lɛ, Ɛndɩ nɛ Pakɩsɩtanɩ hɛɛkʊ taa kɛwɛ kʊnʊŋ kʊyʊmʊ nɛ kɩwɛ kiɖeke nɛ payaɣ-kʊ se Hindusɩtanɩ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:kʋnʋmɩŋ]]
[[Category:Ɛɛndɩ]]
0oiv49t50rxnnntenoju960at8jbd9u
Ɛndɩ Lɩŋamʋʋ
0
1386
15801
10738
2022-01-20T18:46:39Z
Gnangbade
58
photos
15801
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Indianocean.PNG|vignette]]
[[File:Indian ocean beach.jpg|thumb|Indian ocean beach]]
[[File:Sunset i Sri Lanka seen from ocean - little boat.jpg|thumb|Sunset i Sri Lanka seen from ocean - little boat]]
Ɖooo lɛ paywaɣ Ɛɛndɩ Lɩŋamʊʊ se Oriental liŋamʊʊ. Kɩ-ɖaalɩkɩŋ nɛ kɩ-walanzɩ taa maɣna ɛzɩ 75 000 000 km2. Inde lɩŋamʊʊ sɩna hayʊ kɩŋ nɛ Ɛɛndɩ, [[Pakisitaanɩ (Pakistan)|Pakisitaanɩ]] nɛ [[Iranɩ (Iran)|Iran]], zɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa lɛ, Birmanie, [[Tayilandɩ]], Malaisie, [[Ɛndonezi (Indonésie)|Ɛndonezi]] nɛ [[Ositraalii (Australie)|Ositraalii]], hadɛ kɩŋ lɛ, [[Ositraali Lɩŋgamʊʊ|Ositraali Lɩŋamʊʊ]]. Piyele nɛ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa lɛ, Ɛɛndɩ Lɩŋgamʊʊ ŋgʊ kɩsɩna [[Afrɩka tɛtʋ wandamm (Continent africain)|Afrika]] nɛ péninsule arabiki.
Ɛyaa nɩna ɖama nɛ pakpaɣ se, Ɛɛndɩ Lɩŋgamʊ ŋgʊ kɩsɩɩna [[Atlantique teŋgu|Atlantiki Lɩŋgamʊʊ]] nɛ Cap des Aiguilles tɛ longitude ŋgʊ kɩwɛ 20e méridien est yɔ; [[Pasifiki teŋgu|Pasifiki Lɩŋgamʊʊ]] nɛ Cap South Eastitude tɛ lon nɛ Tasmanie tɛtʊ ndʊ lɩm cɔ-tʊ ko nɛ pɩta yɔ; pɩtasɩna [[Ositraali Lɩŋgamʊʊ|Ositraali Lɩŋamʊʊ]] ŋgʊ kɩwɛ 60e parallèle sud yɔ.
[[Category:Lɩŋamɩŋ]]
scwowuml5hgu3hym6a3hzrs0ae0f4lu
Ɛnglɩsɩ kɩbɩnɩɣ tɛ waɖɛ
0
1387
14244
14195
2019-05-06T08:22:07Z
Hugo.arg
49
Annulation des modifications 14195 de [[Special:Contributions/76.21.114.155|76.21.114.155]] ([[User talk:76.21.114.155|discussion]])
14244
wikitext
text/x-wiki
Ɛnglɩsɩ Kɩbɩnɩɣ tɛ waɖɛ kɛ paɣtʊ nɛ sɔnzɩ Ɛnglɩsɩ ɛjaɖɛ taa pʊcɔ pɩtalɩ Nɔrɩmandɩ yoŋ alɩwaatʊ kɛ pɩnaɣ 1066 taa. [[Paɣtʊ (Loi)|Paɣtʊ]] takayasɩ kaaɖɔɔ Ɛnglɩsɩ ɛjaɖɛ taa alɩwaatʊ ndʊ tɩ-taa. Takayasɩ nzɩ sɩ-kɩlɩɣ pɩnʊʊ yɔ nzɩ lɛ, Æthelbert de Kent nɛ Hlothhere nɛ Eadric kent tʊ nɛ Wihtred kent tʊ nɛ Ina Wessex tʊ. Paɣtʊ takayasɩ nzɩ sɩwɛ ndɩ leges barbarorum nzɩ, [[Caama (Allemagne)|Caama]] ɛjaɖɛ taa ɛyaa mba pɛlɛzaɣ romanɩ ɛjaɖɛ pajamɔyɔɔ. Patama takayasɩ nzɩ latɛŋ kʊnʊŋ taa ɛlɛ pama-sɩ nɛ ɖama hɛkʊ taa kʊnʊŋ tɔbʊʊ se canaʊ Ɛnglɩsɩ.
Kanoniki waɖɛ kɛ [[Krɩstʋ ŋgbɛyɛ|Krɩstʊ ñɩma]] mba palaɣ kɩlaʊ Ɛsɔ katoliiki kpaŋ taa yɔ tɛ waɖɛ romanɩ taa. Hɩɖɛ ndɩ ɖɩlɩna kanon nɛ ɖɩtɔbʊʊ se paɣtʊ. Pasɩma hɩɖɛ ndɩ ɖooo lʊlʊʊ kɩfam alɩwaatʊ kɛ yatʊ tʊnɛ tɩ-taa ''corpus iuris canonicis'' nɛ yatʊ tɩtɩcaɣ ''corpus iuris civilis'' ndʊ tɩkɛ romanɩ paɣtʊ kpeɣluu takayaɣ yɔ ŋga Justinien kaatɛma maʊ yɔ.
Chrɩstʊ mba tɛ paɣtʊ wɛ ndɩ nɛ samaɣ tɛ paɣtʊ, kɩ-tɛ nɩgbaŋgʊʊ hɔmtʊ nɛ kewiyaɣ nɩgbaŋgʊʊ hɔm tata. Ɛyaa mba patɩna sʊʊtʊ ndʊ yɔ paakɛ nɛ pɛkɛ halɩ nɛ sɔnɔ ɛyaa yuŋmba nɛ layaa sɔsaa nɛ nʊntɩnaa kɩlaʊ kpaŋ taa takayasɩ mayaa sɔsaa nɛ kɩlaʊ kpaŋ taa nsukuli kɩtɛzʊʊ taa piyaa. Kiɖe tɛ lɛ, nɩgbaŋgʊʊ hɔm paɣtʊ kɩlaʊ hɔɔlʊʊ taa kaawɛ weewe pɩkɩlɩ mba paasɩŋ Ɛsɔ tɛ paɣtʊ.
Ɛsɔ kɩlaʊ nɔmɔʊ taa lɛ, Katoliiki kpaŋ kɛna kpamɩŋ taa ɖoyo mbʊ lɛ, kɩ-tɛ nɩgbaŋgʊʊ hɔm kaawɛ leleŋ nɛ pɩ-tɛ pɩwɛ niikaɣ pazɩ. Pɛ-tɛ wonduu suu lɩmaɣzɩyɛ lɩna paɣtʊ ndʊ tɩwɛtʊ cɔlɔ. Yee pacaŋ tɔm hʊnaʊ kɩlaʊ tɔm hʊʊ kpaŋ taa kɔyɔ, ɛyaa kpandɩnaa suuwaɣ kɩlaʊ tokonaa. Pʊkɔma pileɖi lɛ, kɩlaʊ kpaŋ lɛɛzɩ lɩmaɣza nɛ pɔhɔŋ tisuu fɛyɩ tɩnaa nɛ paañaŋ layaa sɔsaa nɛ pɛcɛlɩɣ-wɛ samaɣ tɛ paɣtʊ tɩnaa. Kɩlaʊ kpaŋ maɣmaɣ kaakpa [[Jeanne d'Arc|Jeanne d’Arc]] nɛ pɔhɔ ɛ-naŋgbaŋgʊʊ mbʊ pʊyɔ yɔ ɛkɛ kɔɖɔnɖʊyʊ nɛ pɛcɛlɛ-ɩ samaɣ tɔm hʊyaa nɛ pɔhɔ ɛ-naŋgbaŋgʊʊ ɛzɩ paɣtʊ pɔzʊʊ yɔ.
Ɛsɔ sɛtʊ kpaŋ kata tɩlasɩ sakɩyɛ mbʊ pala nɔnɔɔ taa tɛ paɣtʊ. Pɔcɔ pañaŋgasɩ lɛ, pʊpɔzʊʊ se pahʊʊ tɔm. Samaɣ lɩm ɖʊʊ tʊmɩyɛ naɖɩyɛ fɛyɩ se ɖiyeke ɖɩpɩzɩɣ ɖɩñaŋgasɩ nɩŋgbaŋgʊʊ hɔmtʊ tɔm natʊyʊʊ. Halɩ nɛ sɔnɔ yɔpɩwɛ mbʊ [[Fatiikaŋ (Vatican)|Fatiikaŋ]] ɛjaɖɛ taa ɛlɛ, pɩɩwɛna ɖoŋ ɖooo kpaɣɖʊ 18 alɩwaatʊ taa [[Eerɔpʋ tɛtʋ tɔm|Eerɔpʊ]] ajɛyɛ taa.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Paɣtʋ lɛɣtʋ]]
9bnoko82c87yzdswzbreckfhvw3hj14
Ɛsakuliye
0
1388
13243
10200
2018-12-26T11:53:47Z
Gnangbade
58
liens
13243
wikitext
text/x-wiki
Payaʋ se "civilisation" yɔ, pɩlɩna [[Latɛŋ kʊnʊŋ|latɛŋ kʋnʋŋ]] taa. [[Latɛŋ kʊnʊŋ|Latɛŋ]] taa lɛ, payaɣ se "civis", pʋ-tɔbʋʋ se "citoyen", ɛyʋ. Paa samaɣ ŋga nɛ kɛ-tɛ "civilisation" yaa kɛ-tɛ sɔnzɩ. Mbʋʋ sɔsaa tɔma se "ajɛɛ kpɛndʋʋ so, aakpɛndʋʋ payɛ.
Panaɣ samaɣ nakɛyɛ tɛ civilisation yaa kɔ-sɔnzɩ pɩtɩŋna kɛ-lɛɣtʋ nɛ ka-fɩtɩyɩm nɛ kɛ-tɛ politiki labʋ nɛ kɔ-lɔŋ weyi kayaɣ yɔ. Samaɣ nakɛyɛ ɛɛpɩzɩɣ kɔtɔ se kɔ-sɔnzɩ kɩlɩ ɖeu samaɣ lɛɛka n̄ɩnzɩ. Yee ḿbʋ pʋwɛɛ se pama tɔmpiye "civilisation" sakɩyɛ taa, pʋ-tɔbʋʋ se pama se "civilisations" yaa sɔnzɩ ndɩ ndɩ. Toovenum lɛ, sɔnzɩ kɩbɩnzɩ wɛɛ nɛ sɔnzɩ kɩfasɩ n̄ɛwɛɛ ɖɔɖɔ.
Alɩwaatʋ ndʋ payawaɣ se "Mʋntʋsʋŋ alɩwaatʋ" yɔ, tɩ-taa lɛ, civilisation yaa sɔnzɩ kɛkɛ pʋyʋ mbʋ pɩkɩlɩ wazaɣ kpem yɔ. Pʋwɛ wazaɣ ɖɔɖɔ ɛzɩ mbʋ payaɣ se "culture" yaa sɔnzɩ ɖɔɖɔ nɛ Ɛsɔ nʋmɔʋ (religion) nɛ Samaɣ (Société) yɔ. Ɖajaa weyi payaɣ se Victor Riqueti de Mirabeau yɔ ɛlɛyɩna tɔmpiye "civilisation" yaa sɔnzɩ hɩɖɛ yaʋ nɛ pɔɖɔkɩ-ɖɩ nɛ pɩkɔɔ pɩtalɩna sɔnɔ. Ɛkɛ ɖajaa weyi payaɣ se Mirabeau yɔ ɛ-pɩyalʋ. Ɖajaa Mirabeau kɔsɔɔlɩ lɛɣzɩtʋ kɩfatʋ ɛwɛɛ ɛ-ɛjaɖɛ taa. Ɛma ɛ-takayaɣ ŋga ɛyaa se "Ɛyaa Taabalʋ" (L'Ami des Hommes) yɔ ka-taa se : "Ɛsɔ nʋmɔʋ kɛna kajalaɣ wonuu nɛ wonuu ŋgʋ kɩkɩlɩ wazaɣ mbʋ pɩpɩsɩɣna ɛyʋ nɛ wayɩ yɔ nɛ pɩkɩlɩ lɛɛbʋ. Pɩnaɣ 1758 n̄ɩŋga taa ɛma-tʋ. Ɛsɔ nʋmɔʋ yekina nɛ civilisation ɖɛɣna ɛsɩndaa. Ńdʋ ɖɔɖɔ ɖajaa Condorcet yɔɔdʋʋ ɛ-takayaɣ ŋga ɛya-kɛ se " Esquisse d'un tableau des progrès de l'esprit humain" yɔ ka-taa. Ɛtɔŋ se, ɛyʋ ɛsɩndaa ɖɛnaʋ payaɣ se "civilisation", se ɛyʋ yekuu tɛtɛ kan̄atʋ nɛ ɛtɩlʋʋ kpeyuu yɔ payaɣ se "civilisation. Ɛyɔɔdʋʋ se, ɛyʋ tɩlʋʋ lɔŋ yɔ payaɣ "civilisation.
Ɖooo waaɣ XIX n̄ɩŋga taa ɛyʋ cɔnaa se mbʋ payaɣ se sɔnzɩ yɔ, mbʋ kɩlɩna pɩtɩŋa payɩ wazaɣ kedeŋa yɔɔ cɩnɛ. Sʋsaa tuu eduye se pasɩŋ ɛyʋ nɛ ɛ-sɔnzɩ. Pʋ-tɔbʋʋ se paa samaɣ ŋga nɛ kɔ-sɔnzɩ. Yee mbʋ samaɣ nakɛyɛ sɔnzɩ takɩlɩ samaɣ lɛɛka n̄ɩnzɩ ɖeu yaa wazaɣ. Samaɣ nakɛyɛ fɛyɩ se kɛfɛɛnɩ kɔ-sɔnzɩ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Samaɣ]]
1w002l8zry3d1bnzzjx7pqfqattw71x
Ɛsipaañɩ (Espagne)
0
1389
16417
6681
2023-05-09T03:47:20Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Ɛsɩpaañɩ]]
16417
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Ɛsɩpaañɩ]]
5vm3eimy4ah1z8e0n2qkpj07t2zez4z
Ɛsɔ
0
1390
14442
7486
2019-11-08T10:48:07Z
Gnangbade
58
punctuation
14442
wikitext
text/x-wiki
[[Yuudaayism|Yuuda n̄ɩma]] n̄ayaɣ-ɩ se « YHWH » yaa « Elohim ». [[Krɩstiyaniism tɔm|Krɩstʊ wayɩ tɩŋɩyaa]] ŋgbɛyɛ taa n̄ɩma n̄ayaa-ɩ se « Trinitaa kiɖeɖeu ». [[Iizilaam]] ŋgbɛyɛ taa n̄ɩma n̄ayaa-ɩ se « Allah ». Zoroaste ŋgbɛyɛ taa n̄ɩma n̄ayaa-ɩ se « Ahura Mazdâ ».
Ɛsɔ kɛ Ɖoŋ sɔsɔŋ weyi ɛlaba kedeŋa nɛ eɖiyiɣ-kɛ yɔ. Ɛsɔ kɛ mbʊ pɩkpaɖa pɩtɩŋa payɩ yɔ. Ɛnʊ wɛna pɩtɩŋa payɩ pʊ- n̄ʊʊ yɔɔ. Ɛ-yɔɔ pɩtɩŋɛ pʊwɛɛ. Ɛkɛ kedeŋa kpeekpe Ɛsɔ. Ɛnʊ lɩzɩna pɩtɩŋa. Ɛnʊ tɩna pɩtɩŋa. Ɛ-cɔlɔ tɩlɩtʊ tɩŋa lɩɣna. Ɛ-cɔlɔ lɔŋ kpeekpe lɩɣna. Ɛnʊ yakɩna ɛjaɖɛ n̄ʊʊ. Ɛsɔ paŋ ɛ-tɩ wɩlʊʊ kpaɣ ɖooo caanaʊ alɩwaatʊ nɛ pʊkɔɔ pɩsɩɩnɩ lɛɛlɛyɔ alɩwaatʊ taa. Ɛlɛ, ndɔnjɔɔlɩyɛ wɛ kpaɣ ɖooo ɛjaɖɛ kiɖe tɛɛ nɛ pɩkɔɔ pɩsɩɩnɩ sɔnɔ Ɛsɔ yɔɔ. Nabɛyɛ tɔŋ se Ɛsɔ fɛyɩ. Lɛlaa se ɛwɛɛ. Mba pɔtɔŋ se Ɛsɔ wɛɛ yɔ, petisaa se eɖeke koŋ kɛlɛ Ɛsɔ. Se Ɛsɔ nɔɔyʊ tatasɩ wɛʊ nɛ pɩtasɩna-ɩ. Mba seɣtiɣna ɛyaa se pɛwɛɛna lidaʊ kɛ Ɛsɔ yɔɔ nɛ pehiɣ n̂ʊʊ yabʊtʊ. Ɛlɛ, nabɛyɛ n̂ɛwɛɛ kpem nɛ pɔtɔŋ se ɖoŋ nɩɩyɛ fɛyɩ nɛ payaɣ-ɩ se Ɛsɔ. Se kedeŋa lɩ ka-tɩ yɔɔ yem.
Toovenum lɛ, hɔɔlɩŋ ndɩ ndɩ taa pɔyɔɔdʊʊ Ɛsɔ tɔm pɩtɩɩfɛyɩ. Pɔyɔɔdʊʊ ɛ-tɔm paa ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-sɔnzɩ taa. Pɔyɔɔdɩ ɛ-tɔm paa ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-ɛza kuliye nʊmɔʊ taa. Payaɣ ɛ-hɩɖɛ hendu teu taa. Pɔyɔɔdɩ ɛ-tɔ sakɩyɛ takayɩ maʊ nʊmɔʊ taa. Pɔyɔɔdʊʊ ɛ-tɔm sakɩyɛ ɖɔɖɔ kɛlɛm kɛlɛm waa cɔnaʊ nʊmɔʊ taa. Pɔyɔɔdʊ ɛ-tɔm tɔlɩm ndɩ ndɩ taʊ nɔmɔʊ taa ; kɔzɩ kɔzɩ nesi tɛɛ tʊma labʊ nʊmɔʊ taa. Tobi taa se pɔyɔɔdʊʊ Ɛsɔ tɔm hɔɔlɩŋ tɩŋa payɩ taa. Ɛlɛ, paa mba pakpakɩɣ Ɛsɔ se ɛkɛ mbʊ yɔ, pʊwɛ ndɩ nɛ mbʊ lɛlaa n̄ɔtɔŋ se ɛkɛwa yɔ. Pɩtɩŋa mbʊ yɔ, pɩlɩɣna paa mba lɛ pe-tisim cɔlɔ yaa pɛ-Ɛsɔ sɛtʊ ŋgbɛyɛ wɩlɩɣ-wɛ ndʊ tɩ-cɔlɔ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Ɛsɔ sɛʋ]]
o2ortrfxj5elgkygdoc5gfqp5jef936
Ɛsɔ (Dieu)
0
1391
6687
6686
2017-06-24T00:09:35Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
6687
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Ɛsɔ]]
1zdgkca2yvcwjdvchyiao34gxd0auqh
Ɛsɔ kʊdɔŋ (Variole)
0
1392
11958
7174
2018-03-14T19:11:03Z
Gnangbade
58
liens
11958
wikitext
text/x-wiki
Ɛsɔ kʊdɔŋ kɛ kʊdɔŋ kɩɖɛɖɛʊ ŋgʊ kɩwɛ sɔtʊ yɔ. Kʊdɔŋ ŋgʊ kɩɖɛʊ piŋ ɛyaa sakɩyɛ. Tɔmpiye ɛsɔ kʊdɔŋ lɩna latɛŋ kʊnʊŋ taa varus, i nɛ ɖɩ-tɔbʊʊ se mʊɖɛ piye nɛ varius, a, um ɖɩ-tɔbʊʊ se takɩŋ tʊ. Pasɩŋ ɛsɔ kʊdɔŋ nɛ ɛyʊ yɔɔ mʊyaa pee pɩwɛ takɩŋ takɩŋ.
Kʊdɔŋ ŋgʊ kɩpasa ɖooo pɩnaɣ [[1977]] kɛ [[aloma fenaɣ]] kɩyaakʊ 26 (evemiye kpaagbaa ndɛ ndɩ ɖi-wiye pana ɛyʊ nɛ kʊdɔŋ ŋgʊ [[Soomaali|Somaalii]] ɛjaɖɛ taa yɔ, ɛyʊ ɛ-nʊ ɛkɛ tɩzɩyʊ nɛ pasɩ-ɩ ɖɔkɔtɔ tɛ, pɩlɩna [[OMS ŋgbɛyɛ]] (kedeŋga taa ŋgbɛɛ ndɩ ɖɩcɔŋna tɔnʊʊ taa alaafɩya yɔɔ yɔ), pʊsɔzɩna sʊbɩtʊ tɛ ɛyaa kpeɣluu sakɩyɛ sakɩyɛ pɩnaɣ [[1958]] paɣzɩtʊ alɩwaatʊ nɛ feŋguu tʊmɩyɛ kpɛlɛkʊʊ ɖɔɖɔ kaawɛ pɩda peɖe kpanɛ pɩnaɣ [[1967]] alɩwaatʊ taa.
Ɖooo kpaɣɖʊ 21 alɩwaatʊ taa kɛ pasɩɣ kʊdɔŋ ŋgʊ kɩ-tɛ hɔɔlasɩ kɩɖɛzɩsɩ tʊma wena atakɩɣ nɛ a-na kʊdɔmɩŋ yɔ, wena OMS sɩma-yɛ yɔ. Ɛsɔ kaatɩna ɛyaa sakɩyɛ tɛ sɩm [[Eerɔpʋ tɛtʋ wandamm|Erɔpʊ]] ɛjaɖɛ taa pɩcɔɔ pɩtalɩ kpaɣɖʊ 18 alɩwaatʊ taa. Ɛsɔ kʊdɔŋ ŋgʊ kɩɩtɩna Louis 14 lʊlʊkʊ tɛ sɩm pɩnaɣ 1712. Alɩwaatʊ ndʊ tɩ-taa paya kʊdɔŋ ŋgʊ se ɛsɔ kʊdɔŋ nɛ pamasɩ-kʊ nɛ casaɣ kʊdɔŋ, ŋgʊ ɖɩcɔna kɔyɔ kɩ-nɛ-kʊ payaɣ ɖama nabʊyʊ.
Pɩkɛ kʊdɔŋ ŋgʊ kɩwɛ ɛyaa yeke koŋ hɛkʊ taa yɔ. Kɩfɛyɩ ɖɩcaɣyɛ kpɩna hɛkʊ taa yaa kɩɖɛʊ pɩtɩŋna tɛtɛ ñɩtʊ yɔɔ. Kʊdɔŋ sʊtʊ lɩna ɛyʊ nɔɔtaa kɩcɩkpɩŋ mʊʊna cɔlɔ nɛ liuu tɛ tomnaɣ yɔɔ kɩcɩkpɩŋ cɔlɔ. Ɛsɔ kʊdɔŋ pɩzɩɣ ɖɛzɩɣ kʊɖɔŋ kpaɣ ɖooo alɩwaatʊ ndʊ pɩɖɩkɩ ɛ-tomnaɣ pɔŋ.
Ɛyʊ kʊdɔŋ tʊ ɖɩhɩnɩyɛ nɛ e-wonduu kɩsʊsʊtʊ tɩya ɖɔɖɔ kʊdɔŋ ɖɛtʊ nɛ pɩpɔzɩɣ se powona-tʊ momoluku ñɩɣyʊʊ taa. Ɖɔɖɔ lɛ, wonduu ndɖu palaba-tʊ nɛ tʊmɩyɛ nɛ kʊdɔŋ tʊ ɛ-nʊ yɔ, pakpaɣ-tʊ nɛ palabɩna weyi ɛfɛyɩna kʊɖɔŋ ŋgʊ yɔ pɩɖɛ-ɩ ɖɔɖɔ.
Kʊdɔŋ sɔtʊ pɩzɩɣ pɩɖɛ pɩtɩŋna ɛyʊ weyi patɩɩ sɔba-ɩ piteleɖi yɔ nɛ ɛwɛna kʊdɔŋ ŋgʊ yɔ. Nɔnɔsɩ nzɩ kʊdɔŋ ŋgʊ kɩkɩlɩɣ tɩŋgɩnaʊ nɛ kɩkpaɣ ɛyaa yɔ lɛ, ɛyʊ feziŋ nɔnɔsɩ paa nɔmɔŋ lɛɛŋ ɛwɛ kɔyɔ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Kʋdʋmɩŋ]]
37n6unkmeu8kuy83t6x5insqwr67u9i
Ɛsɔ sɛtʋ aŋgba kajalaɣ you tɔm
0
1393
12355
6693
2018-04-15T07:54:45Z
Gnangbade
58
liens
12355
wikitext
text/x-wiki
Ɛsɔ sɛtʊ aŋgba yoŋ tɔm: [[lakɩŋ fenaɣ]] 1560 Condé wiyau pɩyalʊ nɛ Antoine de Bourdon, Navarre wiyau panɩna ɖama nɛ powolo wiyau sɔsɔ François II cɔlɔ se ɛha-wɛ nɔmɔʊ nɛ papɩzɩ nɛ palaa kaɣlaa kilaʊ ŋgʊ payaɣ se Protestant yɔ. Pa-naalɛ powobu mbʊ yɔ, pataana se pɩkaɣ-wɛ pɩsɩɣ nabʊyʊ catholika ñɩma cɔlɔ. Kpaagbaa mbʊ lɛ Godefroi de La Renaudie paɣzɩ kɩlaʊ ŋgʊ laʊ ɛlɛ Pierre des Avenelles caŋ ɛlɩɩ ɛ-wayɩ. Protestant waa mba palɩ nɛ pakpaɣ hɔzɩŋ yɔ, ɛzɩ La Renaudie yɔ, patɩɣ pakʊ-wɛ; piyele nɛ mba petenda yɔ, pakpa-wɛ. Pakpaʊ-wɛ mbʊ yʊ, pa-taa sakɩyɛ kaɣ hɩʊ sɩm pe-nesi tɛɛ.
== Charles IX ñɩkɩɣ nesi (kɔlaɣ fenaɣ 17, 1562) ==
[[You]] nɛ [[sɩm]] kadadayaɣ pɛwɛ mbʊ lɛ, Charles IX ɖoo Catherine de Médicis nɛ chancelier Michel de l’Hospital pacaɣ wiyau yɔɔ nɛ etisi nɛ ɛñɩɣ nesi takayaɣ taa kɛ [[kɔlaɣ fenaɣ]] taa kɛ Saint-Germain-en-Laye nɛ ɛha nʊmɔʊ kɛ protestant waa se palaa pa-kɩlaʊ ɛzɩma pɔsɔɔla yɔ. Ɛlɛ lona wena a-taa palawaɣ pa-kɩlaŋ ɛnʊ yɔ, ɛɖaŋga a-yɔɔ. Waɖɛ nɖɩ ɛha-wɛ mbʊ yɔ papazɩ catholika mba pɩkɩlɩna Duc de Guise nɛ ɛtɔyɩtɩ protestant waa kɛ Wassy. Peeɖe pɩpaɣzɩna kacalaɣ ɛsɔ sɛtʊ aŋgba tɛ you.
== Kacalaɣ ɛsɔ sɛtʊ aŋgba you kɛ Fransɩɩ ɛjaɖɛ taa (lakɩŋ fenaɣ 1, 1562) ==
Wassy egeetiye taa kɛ Champagnetɛtʊ taa, Duc de Guise te ɛyaa kʊ Protestant waa 80, ŋgʊ pɛɖɛwaɣ pɛ-tɛ ɛsɔ sɛtʊ. Asɛyʊ ŋgʊ kɩtʊlɩna ɛsɔ sɛtʊ aŋgba you. [[Lakɩŋ fenaɣ]] kɩyakʊ hiu ñɩŋgʊ wiye, Huguenots waa ñʊʊdʊ, Louis de Condé kpeɣli ɛ-taabala Protestant waa lalaa nɛ eheyi-wɛ se pakpaɣ hɔzɩŋ nɛ paha Wassy ñɩma nɛ ɛsɛ. You paɣzaa kɛlɛ mbʊ yɔ. kɩkɔŋ kɩhɛ [[lakɩŋ fenaɣ]] pɩnaɣ 1563, alɩwaatʊ ndʊ katolika mba nɛ Protestant waa pacakɩ nɛ pañɩ nesi kɛ Amboise tɛtʊ taa se lanhɛwɩyɛ ɛwɛɛ pɛ-hɛkʊ taa yɔ.
== Catholika ñɩma wakɩ you kɛ Dreux tɛtʊ taa (saŋgayɩŋ fenaɣ 1562) ==
Alɩwaatʊ ndʊ you ñɛsɛ ɛsɩyɛ catholika nɛ protestant waa hɛkʊ taa kɛ Dreux tɛtʊ taa mbʊ yɔ lɛ, huguenots waa ñʊʊtʊ prince Louis de Condé wɛ salaka taa kɛ duc de Guise nesi tɛɛ. kpaagbaa mbʊ yɔ [[Fransɩɩ]] sɔɔja sɔsɔ Montmorency ñɛwɛ Protestants waa nesi cɩŋ cɩŋ. Ɛzɩma catholika waa kaaakɩla wɛɛ ɖɔʊ ɖɔɖɔ lɛ, paha protestant waa kɛ Dreux tɛtʊ taa. [[Lakɩŋ fenaɣ]] 19 pɩnaɣ 1563 catholika mba nɛ protestant waa ñɩʊ nesi kɛ Amboise tɛtʊ taa se laŋhɛzɩyɛ ɛhɛɛ pɛ-hɛkʊ taa lɛ, pɩha nɔmɔʊ se peyele prince de Condé nɛ pɩla ɛsɔ sɛtʊ aŋgba you ŋgʊ kɩsɩɩna mbʊ.
[[Category:!Main category]]
5dz28bocl7bvag2irsfnu5rgcu52mv4
Ɛsɔdaa lɔɔɖɩyɛ
0
1394
14920
14919
2021-01-06T04:05:42Z
184.145.173.238
14920
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Am_Flughafen_Pulkovo..IMG_2989WI.jpg|vignette|Am Flughafen Pulkovo..IMG 2989WI]]
Ɛsɔdaalɔɔɖɩyɛ kɛna wonuu ŋgʊ kɩkʊyʋʋ ɛsɔdaa heelim taa yɔ. Mootɛɛɖɩ nakʊyʊ hɔŋna-ɖɩ nɛ ɖɩɖɛɣ ɛsɔdaa. Alɩwaatʊ ndʊ paɖʊ miŋ camɩyɛ yɔ, pɩ-tɛ alɩwaatʊ kɛ ɛyʊ pɩzɩɣ ɛna mbʊ pɩɖɔŋ yɔ: kɩkʊyʊʋ, kɩɖɛɣ yaa kɩɩsɩŋgɩɣ yɔ, pɔyɔɔdʋʋ se ɛsɔdaalɔɔɖɩyɛ wɛ “voilure tournante” taa. Ɛsɔdaalɔɔɖɩyɛ nɖɩ ɖɩwɛna mbʊ pɩpɩzɩɣ pɩsɩna-ɖɩ nɛ ɖɩkʊyɩ ɛsɔdaa nɛ ɖitii ɖɩcɑɣ lɩm yɔɔ nɛ piiliki-ɖɩ yɔ, payaɣ-ɖɩ se “hydravion”. Ɛsɔdaa lɔɔɖa nayɛ wɛɛ nɛ ɛyʊ pɩzɩɣ ɛcaɣ a-taa nɛ pɩɖɛna-ɩ ɛsɔdaa tɩɩɩ nɛ ɛpɩzɩɣ etii ɖɔɖɔ tataa ɖɔɖɔ. Alɛ'lɛ, awɛna pɔbɔla ɛzɩ “skis” naa ñɩna yɔ nɛ payaɣ-yɛ se “Parapentes” waa. Weyi ɛsaɣ ɛsɔdaalɔɔɖɩyɛ yɔ, payaɣ-ɩ se “pilote” yaa “aviateur”; pɩkɛ halʊ kɔyɔ, payaɣ ɛlɛ se “aviatrice”.
[[File:20130501 JTA276 JA8597.jpg|thumb|20130501 JTA276 JA8597|Ɛsɔdaa lɔɔɖɩyɛ]]
[[Latɛŋ kʊnʊŋ|Latin kʊnʊŋ]] taa lɛ payaʋ se “aviation” yɔ, pʊ-tɔbʋʋ se “sɩmaɣ lakaɣ”. Pɩnaɣ 1863 kɛ Gabriel de La Landelle calɩ tɔmbiye nɖɩ lɩzʋʋ. Tɔmbiye ɖɩnɛ ɖɩwɛ takayaɣ ŋga payaɣ se “Aviation ou navigation sans ballon” yɔ ka-taa. Ka-taa lɛ, pɔyɔɔdʋʋ Jean-Marie Le Bris tɛ ɛsɔdaa kʊyʊʊ tɔm. Ɛkɛcaɣ anasayɩ ñɩɣyʋʋ nakʊyʊ taa nɛ kɩkakɩla heelim kɛ yʊŋ nɛ ɛkʊyɩ ɛsɔdaa tɩɩɩ nɛ ɛɖɛɛ.
[[Fichier:Alaska_National_Guard_(33156962521).jpg|vignette|Alaska National Guard (33156962521)]]
Pɩnaɣ 1875 kɛ Clément Ader lɩza tɔmbiye nɖɩ payaɣ se “Ɛsɔdaalɔɔɖɩyɛ” yɔ se ɛkɛdɩna wonuu ŋgʊ kɩpɩzɩɣ nɛ kʊkʊyɩ ɛsɔdaa yɔ. Kpaabgaa mbʊ lɛ, elu ñɩɣyʊʊ nakʊyʊ kɛ pɩnaɣ 1890 kɛ [[aloma fenaɣ]] 9 ñɩŋgʊ wiye nɛ ɛyaa-kʊ se “Eole” nɛ ɛkʊyɩna-kʊ ɛzɩ mɛta naa nɩɩnɩwa ɛsɔdaa nɛ pɩcɔ etii. Ɛ-hama lakasɩ nzɩ, sɩmaɣna e-ɖeke, eteyele se nɔɔyʊ ɛtɩlɩ-sɩ; mbʊ pɩyɔɔ yɔ, pɩɩkɛna mɛɛsaɣ tɛɛ tɔm ndʊ tihuuzaɣ peeɖe tɛ sɔɔjanaa yɔɔ yɔ.
Clément Ader ñaɣ pana nɛ ɛtasɩ ɛsɔdaalɔɔɖɩyɛ naatozo ñɩnɖɛ lubu' [[aloma fenaɣ]] 14 ŋgʋ wiye' pɩnaɣ 1903. Ɛsɔdaalɔɔɖɩyɛ ɖɩnɛ, ɖɩɖɩ ñapɩzɩɣ ɖɩkʊyɩ ɛsɔdaa ɛzɩ mɛta naa mɩnzɩ nasɩdozo (300) yɔ.
[[Fichier:Ejercicio_DACEX-DACT_2014_(15070361048).jpg|vignette|Ejercicio DACEX-DACT 2014 (15070361048)]]
Alɩwaatʊ ndʊ tɩ-taa ɖɔɖɔ kɛ Otto Lilienthal luba ɛsɔdaalɔɔɖɩyɛ naɖɩyɛ. Ɖɩnɛ ɖɩndɩ kpem: kpatala kɛ ɛlɛ kpaaɣ nɛ ɛhɔkɩ kpootu ɛzɩ' acaɣ ñɛyɩtʊ yɔ nɛ ɛɖʋ mootɛɛɖɩ kɛ pɩ-taa. Lɔɔɖɩyɛ ɖɩnɛ ɖɩɖɩ yɔ, pɩpɔzʋʋ se pɩkɛna piyaɣ ŋga kakʊyaa ɛzɩ mɛta naa nɛɛlɛ yɔ. Ɖɩpɩzaa nɛ ɖɩkʊyɩ ɛsɔdaa nɛ pɩtalɩ mɛta naa 400 yɔ.
Pɩnaɣ 1911 kɛ, Général Roques, weyi ɛtʊla sɔɔjanaa ɛsɔdaalɔɔɖɩyɛ ɖitiɖe yɔ, ɛkpaɣ lɩmazɩyɛ se mbʊ mbʊ pʊkʊyʋʋ ɛsɔdaa nɛ pitiki pɩcakɩ yɔ, payaɣ-pʊ se ɛsɔdaalɔɔɖa. Pɩɩtʋʋzɩna efemiye nɖɩ paɖʊwaɣ Clément Ader kɛ hɩɖɛ ɛ-sɩm wayɩ tɔzʊ yɔɔ yɔ. Ɛlɛ, keteŋa kpeekpe you kacalaɣ tɛ alɩwaatʊ taa kɛ tɔmbe: ɛsɔdaalɔɔɖɩyɛ nɛ ɛsɔdaalɔɔɖaɖidiɖe yaa ɛsɔdaalɔɔɖakadaɣ pɔtɔyaa.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Kpaɣtʋ]]
alhuw1s3hw9oljvb6astiyg68pvs656
Ɛsɩpaañɔlɩ kʊnʊŋ
0
1395
18519
10032
2025-06-13T09:35:38Z
Trang Oul
5401
18519
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Spanish speakers in the Americas (orthographic projection).svg|vignette]]
Ɛsɩpaañɔlɩ yaa kasɩtɩlanɩ kʊnʊŋ kɛ Romanɩɩ kʊnʊŋ nakɛyɛ nɛ pɔyɔɔdʊʊ-kʊ kɛ [[Ɛsɩpaañɩ (Espagne)|Ɛsɩpaañɩ]] ɛjaɖɛ taa nɛ [[Amerika nɛ hadɛ tɛtʋ (Amérique du Sud)|Amerika]] ajɛyɛɛ sakɩyɛ taa nɛ ɖɔɖɔ kedeŋga taa ajɛyɛ wena paamʊ a-tɛtʊ nɛ ɖoŋ ɖoo canaʊ alɩwaatʊ taa yɔ a-daa.
[[File:Spanish speaking countries 2011.jpg|thumb|Spanish speaking countries 2011]]
Ɛsɩpaañɩ kʊnʊŋ lɩna [[Latɛŋ kʊnʊŋ|Latɛnɩ]] cɩkpelʊʊ ŋgʊ pɔyɔɔdʊʊ Cantabrique egitiye taa nɛ Ibérique ɛjaɖɛ ndɩ lɩm cɔɣɔ pɩta yɔ nɛ hayi kiŋ, kɩ-mɩzɩ nɛ kɩtɩŋgʊ Castille kewɩyaɣ walanzɩ pɩkɔ pɩtalɩ [[Afrɩka caanaʋ tɔm|Afrika]] kedeŋga taa nɛ Amerika kedeŋga nɛ [[Aazii tɛtʋ wandamm|Aazii]] [[Pasifiki teŋgu|Pasɩfɩkɩɩ]] taa. Ɖɩnaɣ se kʊnʊŋ ŋgʊ kɩ-tɛ talɩʊ kɛ ajɛyɛ ana ada lɩna Ɛsɩpaañɩ ajɛyɛ tamaasʊ walanzɩ yɔɔ (empire espagnol) kɛ waasɩ hiʊ nɛ kɩgbaanzi nɛ hiʊ nɛ nakʊ alʊwaatʊ taa, canaʊ wɛɛɣ ana ayebina nɛ Romanɩ kʊnʊŋ kɛ ŋgʊ pakɩlɩ kʊ yɔɔdʊʊ nɔnɔ kɛ ajɛyɛ taa yɔ.
[[File:Conjugation_of_verb-es.svg|thumb|Conjugación de correr]]
Ɛsɩpaañɩ pɩsa lʊlʊʊ taa kʊnʊŋ ŋgʊ kʊ-yɔɔdɩyaa tala ɛzɩ miliiyɔɔ waa 468 nɛ mba palakɩ na kʊ nɛ tʊmɩyɛ kedeŋga taa yɔɔdʊtʊ taa yɔ paba talɩ ɛyaa miliiyɔɔ waa 559. Mbʊ kɩ-kɛ kʊnʊŋ naatozo ŋgʊ kɛ kedeŋga taa yee ɖɩkpaɣ mba panɩʊ kʊ yɔ kɛ Sinii mandarɩnɩ nɛ [[Englɩsɩɩ kʊnʊŋ|Ɛnglɩsɩ kʊnʊmɩŋ]] wayi nɛ kɩ-kɛ naalɛ ŋgʊ yee ɖikpaɣ mba palʊla kʊnʊŋ ŋgʊ kɩ-ta nɛ pɔɔyʊʊ -kʊ yɔ. Ɛsɩpanñɩ kɛ kacalaɣ kʊnʊŋ lɛɛkʊ ŋgʊ ajɛyɛ yɔɔdʊʊ na ɖama yɔɔ nɛ Ɛnglɩsɩ nɛ [[Fransɩɩ]] tɔm.
[[File:Teacher and students in the garden95.jpg|thumb|Teacher and students in the garden95]]
[[Category:kʋnʋmɩŋ]]
r7pafnge5k5elhh3ylyu6vul6alidyb
Ɛsɩpaañɩ
0
1396
15852
14906
2022-01-25T18:50:36Z
Gnangbade
58
links
15852
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛjaɖɛ
| Hɩɖɛ = Ɛsɩpaañɩ
| Hɩɖɛ2 = Espagne
| Kɩɖaʋ kɩdɛɛka = [[File:Flag of Spain.svg|95px]]<br>Ɛsɩpaañɩ Kɩɖaʋ kɩdɛɛka
| Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ = [[File:Escudo de España (colores THV).svg|95px]]<br>Ɛsɩpaañɩ Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ
| image_map = [[File:Sp-map.png|190px]]<br>Ɛsɩpaañɩ tɛlɛŋa
| official_languages = .
| capital = .
| government = Pedro Sánchez Pérez-Castejón
| president = Wiyaʋ Felipe VI
| area_km2 = 505,990
| population_estimate = 47,007,367
| population_estimate_year = 2018
| population_density_km2 = 92.91
| cctld = .
}}
'''Ɛsipaañɩ''' ɛjaɖɛ kɛ [[Eerɔpʋ tɛtʋ wandamm|Eerɔpɩ]] nɛ kɩ-hadɛ kiŋ ɛjaɖɛ naɖɩyɛ. Keteŋa kpeekpe lɛ, pɛkɛdɩɣ ajɛya wena a-taa eyaa ɖɔɔ ɖɔɖɔ yɔ, Ɛsipaañɩ ɛjaɖɛ sɛʊ nɛ ɖɩkɛ 28 ñɩnɖɛ nɛ ɖɩ-ɛyaa kpɛndɩ miliyɔŋnaa 46 pɩnaɣ 2015 taa. [[Mediteranee Teŋgu|Mediiteraanee teŋgu]] cɔ-ɖɩ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ nɛ hadɛ kiŋ payɩ nɛ pɩta ɛlɛ pɩkazɩ hɔɔlɩŋ nɩɩyɛ. Hayʊ kiŋ lɛ Piirenee, Andɔɔrɩ nɛ Kaskɔɔñɩ lɩm; piyele wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa lɛ, Pɔrtiigaalɩ ɛjaɖɛ nɛ Atɩlantiiki teŋʊ.
Eerɔpɩ nɛ wɩsɩ ɖɩlyɛ taa lɛ, Ɛsipaañɩ kɩlɩna walanzɩ nɛ pɩkɛ Eerɔpɩ ajɛya kɩkpɛndɩɣ taa kɔyɔ Fransɩ ñakɩlɩna. Kɩ-walanzɩ taa wɛɛ kilomɛtanaa akpagba 504 030. Yee pɩkɛ Eerɔpɩ kpeekpe taa kɔ yɔ, ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩkɛ naatozo ñɩnɖɛ Ukrɛɛnɩ nɛ [[Fransɩɩ]] pawayɩ. Ɛzɩma Ɛsipaañɩ ɛjaɖɛ wɛ ajɛya lɛɛna cɔlɔ yɔ lɛ ɖɩ-taa tɩlɩtʊ nɛ lɔŋ ndɩ ndɩ sidi yem.
Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖooo pɩnzɩ mɩnɩŋ 15 taa kɛ ageeta nayɛ naalɛ nɩna ɖama nɛ akpɛndɩ kpɛm, ana yɔ, Kasitiiyi nɛ Araagɔŋ. Pɩwayɩ lɛ pɔsɔzɩ pɔ-yɔɔ kɛ kewiisi nasɩyɛ: Kirenaadi kewiyaɣ pɩnaɣ 1492 nɛ pɩnaɣ 1512 lɛ, Naavarɩ ñɩŋga. Pɔkɔma payɩ lɛ, kewiisi nzɩ sɩtɩŋga sɩkpɛndɩ kʊɖʊm kpayɩkpaɣ pɩnzɩ 1715 nɛ 1716 taa.
{{Eerɔpɩ}}
[[Category:!Main category]]
[[Category:Eerɔpʋ]]
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Ɛsɩpaañɩ]]
5i47glavlfzgu0u6ihx1nruk9uw46cr
Ɛsɩyɛ
0
1397
10388
8227
2018-01-01T14:01:45Z
Gnangbade
58
fotos
10388
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Farbverlauf_Augenfarben.jpg|vignette|Farbverlauf Augenfarben]]
[[Fichier:Eye_closing_and_opening2.gif|vignette|Eye closing and opening2]]
Ɛyʊ ɛsɩnda nɛ hɔɔlɩŋ nɩyɛ nɛ hɔɔlɩŋ ɩnʊ payaɣ se ɛsɛ. Ɛsɛ wɛ kpaɣmɔɔʊ, lɩkpaɣzasɩ nɛ ɛyʊ kɩɖɛ pɛ-hɛkʊ taa. Hʊɖʊŋ naalɛ nɩyɩ hʊʊzʊʊna ɛsɩyɛ yɔɔ nɛ ɩnʊ payaɣ se ɛsɛ-tɔndʊ nɛ ɛsɩyɛ maɣmaɣ lɛ, payaɣ-ɖɩ se ɛsɩyɛ piye. Tɔndʊ ndʊ lɛɛtʊ wɛ hayʊ kiŋ nɛ lɛɛtʊ ñɛwɛna hadɛ; tɩ-yɔɔ nɛ ɛsɛ hʊndʊ. Ɛsɩyɛ wɛ ɛzɩ ɛyʊ yaa tɛtɛ kpɩnɛ mʊntʊsʊʊ yaa fɩtɩla yɔ. Mbʊ pʊyɔɔ yɔ, ɛsɩyɛ wɩlɩɣna ɛyʊ se pʊnɛ pɩsɛwa yaa pipiya, pɩpaɣlaa yaa pɩwɛ ñɩɩ, pɩwɛ poliŋ yaa pɩñɔtinaa, pɩkpeetaa yaa pɩwɛ caŋgaliii.
[[Fichier:1413_Structure_of_the_Eye.jpg|vignette|1413 Structure of the Eye]]
Ñɩnɩya ñaɣ pana nɛ pañnɩ nɛ polu nabʊyʊ ɖeyi ɖeyi ɛsɩ ɛsɩyɛ yɔ nɛ yee ɛyʊ ɛsɩyɛ lɛɛɖe ɛfɛyɩ se kɛkpɛtɛsaɣ taa kɛ ɖɩyɔka yaa nbʊyʊ labɩna-ɖɩ yɔ, paaɖʊ ɖɩ-lɔne taa. Ɛlɛ mbʊ pɩkazɩna yɔ lɛ se, ɛsɩyɛ nɖɩ, ɖɩɩnaɣ. Ɛyaa wɛʊ yɔ, nabayɩ wɛɛ lɛ, pɛ-ɛsa hʊlʊmaa yaa asɛwa, nabʊyʊ taa lɛ, pɛ-ɛsa sɛʊ caʊʊʊ yaa awɛ yuuleee.
Kʊtɔmɩŋ sakɩyɛ wɛɛ nɛ akpaɣ ɛsɛ nɛ kʊtɔmɩŋ ɩnʊ ɩ-taa kɔyɔ kelaɣ yaa ɛsɩyɛ taa caɣyʊ. Ɛlɛ papɩzɩɣ nɛ papɩzɣ nɛ pawaa kʊtɩŋ ɩnʊ. Ɛsɩyɛ wɛʊ yɔ, ɖɩwɛna huyiŋ yaa aŋwanaa naatozo nɛ mba yekina nɛ ɛyʊ naɣ. Aŋwana mba pɛwɛna wazasɩ ndɩ ndɩ. Lɩm nabʊyʊ wɛ aŋwanaa mba pɛhɛkʊ taa nɛ pɩsɩŋna ɛsɩyɛ se ɖɩcɔʊ.
Tɛtɛtɛ kpɩna naayɩ tɛ lɛ, ɛzɩ [[pɩyaʊ]] kɛ mbʊ yɔ, aŋwanaa mba pɩnaɣ-wɛ camɩyɛ. [[Wɩsɩ]] taa lɛ, aŋwanaa mba pakpɩɩsɩɣ nɛ pɩkazɩ ɛsɩyɛ piye ñɩɩɩ nɛ ɖoo taa lɛ, huyiŋ ɩnʊ ekpiyu nɛ pɩkazɩ ɛsɩyɛ piye kikpɛdɩyɛ camɩyɛ nɛ pɩsɩna nɛ pɩna poliŋ yaa cɩkpɛndɩɣ taa.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Ɛyʋ pilinzi]]
tcw27f2iqljap1zqxz341qbxxh21lq6
Ɛsɩyɛ (œil)
0
1398
6729
6728
2017-06-24T00:09:36Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
6729
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Ɛsɩyɛ]]
obq74cmh5rup72z59zasurntxldesqx
Ɛtɩyɛ
0
1399
12079
7646
2018-03-17T15:04:09Z
Gnangbade
58
liens
12079
wikitext
text/x-wiki
Ɛbɛ payaɣ ɛtɩyɛ?
Ɛtɩyɛ, lɛlaa yaɣ se "mʋtɩyɛ". Pɩkɛ so wena ɛtɩ yaa mʋtʋ wokina ɛ-ɛtɩ yaa ɛ-yɔsɔ yɔɔ yɔ. Ɛyʋ yɔsɔ yaa ɛ-ɛtɩ ɛsɩba yɔ, petiyiɣ peheyi-i. Peheyiɣ-i lɛ, pɩkɛ-ɩ kɩjɛyʋʋ se ewolo nɛ ɛnanɩ ɛ-ɛzɩyɛ. Paapiŋi-i lɛ, ɛtɩŋ so tɩnaa nɛ nɔndɔʋ tʋ nɛ ewolo epi ɛ-ɛtɩ yaa ɛ-yɔsɔ ɛnʋ. Ewoki lɛ, ɛwɛna [[liidiye]] naɖɩyɛ se ɛɖʋʋ ɛ-tɩ yaa ɛ-yɔsɔ ɛnʋ e-ɖipinɖe wiye. Kajalaɣ lɛ, ɛɖʋʋ piye nakʋyʋ ( ) nɛ pɩwɩlɩ se paya-ɩ ɛtɩyɛ. Pawayɩ lɛ ɛɖʋ pɔʋ yɔɔ liidiye (paa kantɔŋ ŋkʋ kɩwɛna piye ŋgʋ kʋkʋ ɖʋ pɔʋ yɔɔ yɔ). Liidiye nɖɩ ɛɖʋʋ pɔʋ yɔɔ yɔ, pinɖaa tɩna-ɖɩ. Pʋ-tɔbʋʋ se ɛcɛba-wɛ lɩm se pa nɛ ɛ-ɛtɩ yaa ɛ-yɔsɔ mɛɛsʋʋ. Ɖɩnɩɩ se yee palaba ɛza yɔɔ caɣʋ nɛ pʋcɔ tɛʋ fe pepi sɩɖʋ yɔ, ɛtɩ wokina sʋlʋm peeɖiɣa nɛ ɛcalɩsɩna mba pasɩna-ɩ ɛza yɔɔ caɣʋ yɔ. Lɛɛlɛyɔ, soɖabi lita powokina. Pepiŋ nɛ pɩtɛ lɛ, sɩɖʋ n̄ɩma nɩɩna ɖama nɛ paɖʋ egbele pazɩtʋ kɩyakʋ. Sɩɖʋ tɩŋ tɛɛ posusuu pazɩtʋ kɩyakʋ ŋ́gʋ nɛ paa weyi ɛnɩɩ kpaakpaa.
Paapaɣ sɩɖʋ ɛnʋ ɖɔɖɔ lɛ, ɛtɩ wokina ɛtɩyɛ, lɛlaa yaɣ se mʋtɩyɛ. Ewokina nɔndɔʋ tʋ ɖɩhʋlɩyɛ wiye ɖoho taa. Tɛʋ feŋ so wiye lɛ, ewona ɛ-mʋsɩ tɩnaa nɛ pɔcɔɔ ɛ-ɛtɩ yaa ɛ-yɔsɔ ɖɩɣa. Tɛʋ feŋ leɣa wiye lɛ, ɛsaa mʋtʋ nɛ ɛtaa tɩ-yɔɔ penim cɔɔ. Ɛtɩnɩ tɩ-yɔɔ kalimiye yaa [[su]] pɩ nɛ pu-ɖozi nɛ ɛ-sʋlʋm pɛʋ nɛ ewona. Ewokii lɛ, ɛɖʋʋ kpaaŋ nɔnɔɔ taa liidiye (paa kantɔŋ ŋgʋ nɛ ki-liidiye nɖɩ pʋɖʋʋ yɔ). Ɛtɩ ɖʋʋ ɖɔɖɔ pɩsaʋ taa liidiye (wolaa n̄akpakɩɣna ɖɩɖɩ) nɛ ɛtɛ ɛɖʋ ɛ-halʋ tɔɔʋ taa liidiye.
Paa kantɔŋ ŋgʋ kɩwɛna atɛ n̄ʋʋ weyi pʋpɔzʋʋ se ɛtɩ ewona yɔ. Laasa kantɔŋ taa lɛ, atɛ naalɛ koŋ pʋwɛɛ se ɛtɩ ewona ɛ-halʋ yɔɔ, ɛ-yɔsɔ yɔɔ nɛ ɛ-ɛtɩ yɔɔ. Pɩtɛma, paatasɩɣ-ɩ ɖoli hɔm. Lamaa kantɔŋ taa lɛ, ɛtɩ pɩzɩɣ ewona ɛ-halʋ yɔɔ atɛ atalɩ naanza, pʋ-tɔbʋʋ se ewokina ɛ-ɛtɩ yɔɔ, ewona ɛ-yɔsɔ yɔɔ. E-piya wona [[egbele]] ɛtɩyɛ, powona neŋ n̄ɩnɖɛ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Kabɩyɛ ɛsakuliye]]
l85p8ahsiafr9spxju4e5c5uaula9q0
Ɛvatʋ
0
1400
9644
9643
2017-11-14T07:16:14Z
Atticmaker
127
category added
9644
wikitext
text/x-wiki
Lʋbɩyɛ kɛ pʋyʋ siŋŋ kabɩyɛ tʋ ɛsɩndaa. Pɩɣa wɛɣna pɩnzɩ hiu nɛ lutozo lɛ pɔtɔɔzʋʋ-kɛ. Pɔtɔɔzʋʋ-kɛ nɛ kalʋ pɩnzɩ naatozo mpilim. Pʋ-tɔbʋʋ se kaɖɩkɩɣ, kɛlɛlɩ nɛ kakayɩ.
[[Hasɩyaɖɛ fenaɣ]] taa palakɩ ɛvalaa kabɩyɛ tɛtʋ taa. Lʋbɩyɛ paɣzʋʋ hodo nɛ ɖɩtɛ mazaɣ. Pʋcɔ nɛ pɔtɔɔzɩ evebu lɛ, patɩɩhayɩsɩɣ-ɩ e-evebitu taa. Alɩwaatʋ ńdʋ tɩ-taa lɛ, payaɣ-ɩ se ɛhɔzɩyɛ. Pʋ-tɔbʋʋ se ɛkpɛlɩɣ lʋɖɛ ɛ-pɩcatʋ taa nɛ pʋcɔ paatɔɔzɩ-ɩ. Sʋsaa tuu eduye se paakpaɣ haɣ sɔnɔ nɛ powona-kɛ lakʋ. Cɛja lakɩna lɩmaɣzɛ nɛ ewolo ɛna pɩɣa [[egbele]] se e-koohu talaa se palabɩ-ɩ sɔnzɩ. Egbele tizi nɛ ewolo ɛhɛdɩ e-kooyu. Nabʋyʋ taa kɔyɔ, cɛja nɛ pɩɣa egbele panɩɣna ɖama se pala pɩɣa [[sɔnzɩ]] lɛ, peyebina ɛgʋlaa tɔm. Paba kaɣna ɛhɔzɩyɛ nɖɩ kpaʋ nɛ pataa-ɩ haɣ num nɛ pɩwɩlɩ se pɔtɔɔza-ɩ.
Ɖooo lɛ, kabɩyɛ taa pɔtɔtɔɔzɩ evebu yɔ, ɛɛtɔkɩ [[haɣ]] [[nandʊ]]. Halaa ɛɛtɔkɩ ɖɔɖɔ ka-nandʋ. Pɔtɔzʋʋ ɛvalʋ lɛ, ɛcaa kalɩmaɣ nɛ ewona ɛha e-egbelenaa sɩʋ se kʋkʋ ɩkandɩyɩ ɛ-yɔɔ ɛ-lʋɖɛ tɩnɛ taa. Paatɔɔzʋʋ ɛyʋ nɛ e-neu weyi ɛ nɛ ɩ paka caa nɛ ɖoo yɔ pɩnaɣ kʋɖʋmaɣ. Sʋsɔ ɖiɣ waaɣ nɛ pʋcɔ pɔtɔɔzɩ e-neu.
Pɔtɔɔzʋʋ ɛvalʋ nɛ hasɩyaɖɛ fenaɣ talɩ lɛ, ɛkpa hawiye. Hawiye yɔɔ peeye ɛcalɩɣ ɖɩkʋʋ haɣ nandʋ. Ɛvalʋ kpaɣ hawiye lɛ, ɛ-caa yakɩ-ɩ haɣ. E-egbele ɛpɩzɩɣ yɔ, ɛ́lɛ yakɩ-ɩ haɣ ɖɔɖɔ. Ɛgʋlaa kpaɣna haɣ ŋga payakɩ evalʋ yɔ. Paacɛkɩ haɣ liu tɛɛ kɩcɛbʋ, pamɩlɩtɩɣ ko-pondone kɩmɩlɩtʋ nɛ kɔkɔɔ kasɩ. Paacaɣ se ka-calɩm ɛwɛɛkɩ pikpe tataa. Ɛgʋlaa ɖoŋuuna haɣ ŋga ka-nandʋ nɛ paɖʋ-tʋ sɔkʋʋ taa nɛ pɛcɛlɩ evalʋ.
==Ɛbɛ yɔɔ pʋwɛɛ se ɛvalʋ ɛtɔɔ haɣ nandʋ?==
Haɣ kɛ ɖɩɣa kpɩnɛ nɖɩ ɖɩwɛ ɖoŋ siŋŋ yɔ. Ŋga ɖaŋɩɣna ɖɩɣa yɔɔ. Ye mbʋ ka-nandʋ yeki nɛ ɛvalʋ kpa ɖoŋ siŋŋ nɛ ɛpɩzɩ ɛkandɩyɩ ɛ-ɖɩɣa yɔɔ ɖeu. Dooo lɛ, halʋ ɛɛtɔkɩ haɣ nandʋ. Sʋsaa nabɛyɛ tɔŋ se peyeba nɛ halʋ tɔɔ haɣ nandʋ kɔyɔ, abalʋ ɛɛpɩzɩɣ ɛ-tɔm. Ɛlɛ, sɔnɔ halaa nabɛyɛ tɔkɩ haɣ nandʋ. Piya nzɩ patatɩɩtɔɔzɩda-sɩ yɔ, sɩsɩ n̄ɔtɔkɩ ɖɔɖɔ.
==Akuluu Kɩpaɣlaa nɛ palɩɩ pana anɖulun̄a?==
Pʋcɔ nɛ lʋbɩyɛ paɣzɩ lɛ, ɛvalaa sandɩɣ, pɔhɔzʋʋ po-tokonaa, papa ɛvalaa hulasɩ, hulasɩ nzɩ payaɣ se n̄ɔsɩ. Paɖʋ-wɛ pɔʋlaa, pataa haɣ num nɛ pɔɖɔkɩ sɛyɩŋ nɛ papaɣ nɛ pawɩlɩɣ ɖama po-toma. Ɛvalʋ taɣ haɣ num se ɛ-yɔɔ ɛwɛɛ sotu nɛ ɛ-taabalʋ ɖɔkɩɣ-ɩ lɛ putuu. Ɖooo lɛ, ɛvalʋ ɛɛtaɣ haɣ num.
Lʋɖɛ paɣzɩɣ mazaɣ nakɛyɛ nɛ ɖɩsɩɩ tɩnaa mazaɣ lɛɛka. Paa kantɔɔ ŋgʋ kɩ-taa lʋɖɛ paɣzɩɣna hawe cikpena taa. Pʋ-tɔbʋʋ se karɩtiyewaa lʋkɩ nɛ pɛtɛ lɛ, pɛkpɛndɩ nɛ pakatɩ karɩtiyewaa lɛlaa viilajɩ taa. Viilajɩnaa awiya cɔŋnanɩ lʋɖɛ ɖɩnɛ ɖ-yɔɔ. Pʋbʋ wayɩ lɛ, viilajlɩ n̄alʋbɩna ɖama nɛ pɛtɛ lɛ, pɛkpɛndɩ nɛ pakatɩ ɛjaɖɛ n̄ʋʋdʋ ɛsɩndaa nɛ palʋ. Paa kantɔŋ ŋgʋ lɛ, ki-wiyaʋ cɔŋnanɩ lʋɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-yɔɔ ɛjaɖɛ n̄ʋʋdʋ ɛsɩndaa.
Ɖooo lɛ, pan̄ɩnɩɣ se patɩlɩ waɖaa nɛ you nakʋyʋ ɛlɩwa lɛ, pataa-wɛ liu. Lɛɛlɛyɔ, waɖaa mba pa-taa ɖɔɖɔ pamʋʋ sɔɔjanaa sakɩyɛ. Lʋɖɛ tɛŋ mazaɣ wiye nɛ tɛʋ feŋ [[kujuka]] lɛ, ɛvalaa tɩŋa wolo pɛsɛɛ ɛjaɖɛ n̄ʋʋdʋ ɛ́lɛ ɖɩɣa taa.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Kabɩyɛ ɛsakuliye]]
[[Category:Kabɩyɛ sɔnzɩ]]
qb6xa3fnxfgkhgi5vzwn2gq5zi9twqw
El Niño
0
1401
12592
11113
2018-05-05T13:39:54Z
Atticmaker
127
category added
12592
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:ENSO_-_El_Niño.svg|vignette|ENSO - El Niño]]
[[Fichier:El_Nino_regional_impacts.png|vignette|El Nino regional impacts]]
Ɛwadɩyɛ lɩm hoɖe naɖɛyɛ wɛɛ nɛ payaɣ-ɖɩ ɖooo lɔŋ se El Niño. Ɛwadɩyɛ lɩm hoɖe nɖɩ ɖɩwɛ [[Peruu]] nɛ [[Ekuwatɛrɩ]] pɛ-tɛtʋ taa. Ɛwadɩyɛ lɩm hoɖe nɖɩ ɖɩwɛ hakuu. Ɖɩpaɣzɩɣ kpem lɛ, kpakpasɩ kpaʋ yaa piyiŋ lɔʋ sɩɣ tɩnaɣ.
Sɔnɔdaa lɛ, ɛwadɩyɛ lɩm hoɖe nɖɩ ɖɩpɩsɩ keveŋka nakɛyɛ ŋga kɛwɛna ndɩ kpem yɔ. Keweŋka ŋga kɛwɛ ndɩ nɛ kewensi lɛɛsɩ. Keweŋka ŋga, ke-feveku soŋaa pɩkɩlɩ kewensi lɛɛsɩ fevekiŋ. Lɩm keveŋga ŋga, panɩɣ ka-taŋ [[Pasifiki Lɩŋamʋʋ|Pasifiki lɩŋamʋʋ]] hadɛ kiŋ taa.
Lɩm keveŋga ŋga kɛwɛ mbʋ nɛ pɩɖɛɛna Peruu tɛtʋ nɛ hadɛ kiŋ hɔɔlʋʋ taa. Lɩm keveŋga ŋga, katamsɩna ɛsɔkaɣ tɛ kpaɣ Pasifiki wɩsɩ ɖɩlɩyɛ hɔɔlʋʋ taa nɛ puwolo Pasifiki wɩsɩ ɖɩɖʋyɛ hɔɔlʋʋ taa. Paya pɩ-tamsɩnaʋ mbʋ se wɩsɩ ɖɩlɩyɛ aviɣda.
[[Category:Ɛsɔkaaɣ ɖɔnɛ lɛɣtʋ]]
n0g33f4vq3r9nqvkho7u1jkvnuw5oe7
Ɛyaa kɩkpɛdaa pɛdʊʊ
0
1402
13680
11158
2019-04-01T09:00:59Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Ɛyaa kɩkpɛɛda pɛdʊʊ (Traite nègrière)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Ɛyaa kɩkpɛdaa pɛdʊʊ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Correction de l'orthographe et suppression du titre français
11158
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Description_of_a_slave_slip_by_anonymous_wood_engraving_1789.jpg|vignette|Description of a slave slip by anonymous wood engraving 1789]]
[[Fichier:Group_of_men_and_women_being_taken_to_a_slave_market_Wellcome_V0050647.jpg|vignette|Group of men and women being taken to a slave market Wellcome V0050647]]
Ɛyaa kɩkpɛdaa siziŋ nɩɣʊ alɩwaatʊ yaa ɛyaa kɩkpɛɛda pɛdʊʊ, Pɩɩkɛ yomaa kpaɣʊ alɩwaatʊ nɛ pɛ-tɛ tadɩyɛ labʊ wɛɛ taa. Ɛyaa mba paakɛ ma-ñʊʊ sɩba waa nɛ patalɩ miiliyɔɔ naa kpaɖaŋ kpaɖaŋ kɛ hɔɔlɩŋ weyi ɛ-taa pagbaɣʊ-wɛ yɔ. Hɔɔlɩŋ ɛnʊ yɔ Afrika nɛ Wisɩ Ɖɩɖʊyɛ taa ajɛyɛ nɛ Afrika nɛ Hɛkʊ taa ajɛyɛ nɛ Afrika nɛ Hadɛ yɔɔ taa ajɛyɛ. Pɩ-tɛ laɣsɩ nzɩ sɩkpaba kpaɖɩŋ sakɩyɛ sakɩyɛ ajɛyɛ anaa a-taa.
Mañʊʊ sɩba waa mba paakɛ ɛyaa kɩkpɛdaa. Ɛlɛ pɩɩkɛ ɛyaa kʊlʊmaa lɩmazɩyɛ pʊtɔbʊʊ ɛyaa pɛnɛ patɩna tomiye ndɩ. Ɛyaa kɩkpɛdaa taawɛna ɖoŋ se palʊlɩ nɛ puhuu ɖɔɖɔ ɖenɖe pakpa-wɛ yɔ pʊtɔbʊʊ se pa-maɣmaɣ pa-ɖɩcaɣyɛ taa yaa ɖenɖe powokina- wɛ yɔ mbʊ pʊyɔɔ yɔ pɩɩwɛ posa piŋ kɛ ɛjaɖɛ lɛɛɖɛ nɛ lɛɛɖɛ pɛ-hɛkʊ taa. Ɖɩcɔna nɛ ɖɩnaɣ kɔyɔ tadɩyɛ ndɩ ɖɩɩkɛ kɩlɛzʊʊ tɔm pɛdɩyaa nɛ yaɖaa pɛ-hɛkʊ taa. [[Politiki tɩlɩyɛ lɩmaɣza|Politiki]] nʊŋ tɩnaa mba paatɩna tɔm ndʊ paawɛna kɛzɛwa pɩtɩfɛyɩ pʊ-hɔlʊʊ taa.
Pɩwɛ se ɖɩɖʊ tʊkaɣ nakɛyɛ ɛyaa kɩkpɛdaa tadɩyɛ labʊ nɛ yomaa kpaʊ pɛ-hɛkʊ taa. Yom lɛ, ɛkɛ ɛyʊ weyi pɩtahayɩ waɖɛ se ɛla ɛ-sɔlɩm yɔɔ tʊma yaa ɛ-tɩyɔɔ lɩmaɣza yɔɔ. Ŋgʊ ɖɩcɔna nɛ ɖɩnaɣ kɔyɔ ɛyʊ kɩkpɛdʊʊ pɛdʊʊ ɖɔɖɔ kɛ yomtʊ laɣsɩ ɛlɛ lɩmaɣzɩyɛ tɛkɛ mbʊ na. Yomaa kpaʊ kaawɛ ɛlɛ pɛdʊʊ taawɛ [[Etaazuunii|Etaazuuni]] nɛ Hadɛ yɔɔ ajɛyɛ taa kpaɣɖʊ 19 alɩwaatʊ taa.
Pɛdʊʊ mbʊ ɖɩnaɣ se pɩɩwɛ tɔm nabutozo taa. Wɩsɩ ɖɩlɩyɛ pɛdɩyɛ nɛ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa pɛdɩyɛ nɛ [[Afrɩka tɛtʊ tɔm|Afrika]] yɔɔ kiŋ. Kajalɣ canaʊ tɔm kɛdɩyaa kaalɛ yɔɔdʊʊ slave trade (ɖɩtɔbʊʊ se yomaa pɛdʊʊ) ɛlɛ tɔmpiye ndɩ ñɩnɩyaa sakɩyɛ tamʊ-ɖɩ nɛ petisi. Serge Daget cɔlɔ lɛ, mañʊsɩba waa mba paatɛma kɛʊ yomaa ŋgʊ keeke taa lɛ ɛyaa pataa lʊlɩ-wɛ mbʊ tɔbʊʊ se paawɛ pa-tɩyɔɔ pa-ñɩma cɔlɔ.
[[Fichier:Zanzibar_Slave_Market,_1860_-_Stocqueler.JPG|vignette|Zanzibar Slave Market, 1860 - Stocqueler]]
Hɛkʊ nɛ Hɛkʊ alɩwaatʊ taa lɛ, yomaa hɔɔlʊʊ sakɩyɛ nakʊyʊ tɛza pɛ-tɛ kpɛɛɛ kilimuu [[Eerɔpʋ tɛtʋ wandamm|Erɔpʊ]] nɛ haɖɛ yɔɔ kiŋ ɛlɛ sakɩyɛ taa lɛ, malɩŋ Ɛsɔ tɩnaa cɔŋgaɣna pɔ-yɔɔ. Iberiki ɛwadɩyɛ yɔɔ kiŋ lɛ, pɩ-nɛ Al-Andalus pɩkɔɔ pɩtalɩ kpaɣɖʊ 15 alɩwaatʊ, Sisili pɩkɔɔ pɩtalɩ kpaɣɖʊ 11 alɩwaatʊ, Balɩkan kpaɣna 14 hɛkʊ alɩwaatʊ pɩkpɛdɩna Otomanɩ waa. Ɛyaa kɩkpɛdaa pɛdɩyɛ kaawɛ Erɔpʊ nɛ haɖɛ yɔɔ pɩkɔɔ pɩtalɩ Ɛsɩpañɔlɩ mba alɩwaatʊ wayɩ kɔzɩ kɔzɩ Sisili yɔɔ kiŋ nɛ Aragon kewɩɩsɩ taa ajɛyɛ taa.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Caanaʋ tɔm]]
oxws0iq2fcty5q4w3z8as0ospdqzozg
Ɛyʊ waɖɛ
0
1403
11180
10171
2018-02-06T20:07:55Z
Gnangbade
58
photos
11180
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Action1106_human-rights-sign.jpg|vignette|Action1106 human-rights-sign]]
[[Fichier:Strasbourg-_European_Court_of_Human_Rights.jpg|vignette|Strasbourg- European Court of Human Rights]]
Ɛyʊ waɖɛ kɛ ɛyʊ yɔɔ lɩmaɣzɩyɛ tɛ tɔm yaa tɔm hʊʊ tɛ ɖoŋ yaa [[Politiki tɩlɩyɛ lɩmaɣza|politiki]] tɛ tɔm pɩlɩna ɛyʊ weyi ɛwɛna kedeŋna taa waɖɛ ndɩ ɖɩfɛyɩ se pokuudi-ɖɩ yɔ, paa pɩkɛ waɖɛ ndɩ ɖɩwɛ ɖeʊ paɣtʊ taa yaa wɛtʊ naa ndɩ ndɩ ɛzɩ kʊnʊmɩŋ yaa ɛjaɖɛ tʊ tɛ tɔm yaa Ɛsɔ kɩlaʊ tɛ maɣzɩm.
Pɩtɩŋna lɩmaɣza a-naa a-yɔɔ lɛ, paa ɛyʊ weyi, ɛyʊ ɛzɩ weyi ɛwɛ ɛ-tɩyɔɔ kɛ samaɣ taa yɔ ɛwɛna ɛ-tɛ waɖɛ. Waɖɛ ndɩ ɖɩwɛ ɛ-maɣmaɣ ɛ-cɔlɔ nɛ pɩkɛ-ɩ pɩyʊʊ kiɖeɖem nɛ pɩha ɛ-sɛɛ nɛ samaɣ nɛ kewiyaɣ tɛ ɖoŋ. Ɛyʊ tɛ ndɩ pasɩma-ɖɩ paa ɛjaɖɛ ndɩ lɛ ɖɩ-taa nɛ ɖɩwɛ kɩmaŋ paa hɔɔlʊʊ ŋgʊ lɛ kɩ-taa nɛ pɩtasʊʊ wɛtʊ ndɩ ndɩ taa ɛzɩ sɔsɔtʊ yaa canaʊ tɔm taa ɛzɩ tindime naɖɩyɛ taa ɛyaa yaa ɛyaa nabɛyɛ yaa tisuu tɛ ɛyaa nabɛyɛ yaa ɛyaa nabɛyɛ yem ko mba pamazɩɣ se ɛyaa mba pakaadʊʊ lalaa yɔ palɩzɩɣ-wɛ ɛyaa taa yɔ.
Waɖɛ ndɩ ɖɩkɛ ɛyʊ pɩyʊʊ yɔ pasɩma-ɖɩ paa ɛsɛkuliye ɛjaɖɛ ndɩ ɖɩ-taa kɛ paɣtʊ takayasɩ taa yaa ajɛyɛ hɛkʊʊ taa nesi tabalɩyɛ aŋgbaa taa se pɩpɩzɩɣ nɛ pɩhaɣ ñamtʊ pɩkpɛdɩna ejaɖɛ maɣmaɣ. Waɖɛ tɛ ñɔʊ nɛ ɖɩ-tɛ wazaɣ kɛ pɩyʊʊ weyi ɛ-yɔɔ ndɔnjɔlɩyɛ paɣla siŋ ɛyʊ yɔɔ lɩmaɣzɩyɛ nɛ tɩlɩyɛ tɛ politiki nɔmɔʊ hɔɔlʊʊ taa yɔ.
Pɛrɩsɩ pamaɣzaɣ se kɩkɛ ɛyʊ waɖɛ ɖɩlɩyɛ kɛ kpaɣɖʊ lʊbɛ alɩwaatʊ taa pʊcɔ palʊlɩɣ Yeesu-Krɩstʊ Cyrus sɔsɔ tʊ kewiyaɣ alɩwaatʊ taa. Babylone you alɩwaatʊ wayɩ pɩnaɣ -539. Takayaɣ ŋga kawɩlɩɣna alɩwaatʊ ndʊ pʊcɔ pakpaɣ Babylone yɔ nɛ kawalɩwɩɣ keele Cyrus sɔsɔ tʊ tɛ lɩmaɣzaɣ Babylone mba tɛ.
[[Fichier:Canadian_Tribute_to_Human_Rights.JPG|vignette|Canadian Tribute to Human Rights]]
Ɛ-tɛ kewiyitʊ kaalaba ɖeu mbʊ pʊyɔɔ yɔ ɛɖʊwaɣ mba padaanɩɣ tɔm yɔ tʊma ɖoŋ ñɩnaa nɛ eyeki nɛ mba pakɛza-wɛ tɛtʊ yɔ papɩsɩɣ pa-ajɛyaa taa nɛ ɛpɩsɩna kɩlaʊ tɛ sɩʊkpelesi nzɩ paawona Babylone se papɩsɩna-zɩ pɛ-tɛ kiɖe tɛ Ɛsɔ sɛtʊ kpaŋ taa. Ɛhaɣ waɖɛ Ɛsɔ sɛtʊ ɛ-tɛ kewiyaɣ ɛjaɖɛ taa. Kajalaɣ ɛyʊ waɖɛ tɛ takayaɣ kaakɛ Virginie ɛjaɖɛ tɛ ŋga. Georges Mason manakɛ nɛ Virginie ɖama nɩnaʊ ŋgbɛɛ tisi pɩyɔɔ pɩnaɣ 1776 [[Mɩsɩkʋm fenaɣ|Mɩsɩkʊm fenaɣ]] kɩyaakʊ 12 –nɛ payaɣ nɛ [[Englɩsɩɩ kʊnʊŋ|Ɛnglɩsɩ]] taa se Bill of Rights américain.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Paɣtʋ lɛɣtʋ]]
[[Category:Filozofii]]
qrky84qtly2ci6tqh7k64zl3q21htxb
Ɛyɩtʊ kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ
0
1404
13262
6746
2019-01-10T10:53:44Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Ɛyʊtʊ kpɛlɛkʊʊ (Anthropologie)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Ɛyɩtʊ kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française et correction orthographe
6746
wikitext
text/x-wiki
Ɛyʊtʊ kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ pɩkɛ lɛɣtʊ piliŋa ŋga kɛkpɛlɛkɩɣ ɛyʊ wɛtʊ hɔɔlɩŋ ndɩ ndɩ nɛ pɩkpɛdɩna tomnaɣ maʊ tɛ (tomnasi pilinzi kpɛlɛkɩɣ tɛ, tomnasi maʊ kpɛlɛkɩɣ tɛ, tomnasi wɛtʊ lɛɛzɩtʊ tʊmɩyɛ kpɛlɛkɩɣ tɛ nɛ ɛsɩndaa ɖɛnaʊ ŋgbaɣ nɖɛɛ) nɛ pɛkpɛnda pɩtɩŋa mbʊ yɔɔ yɔ pɩzaŋ nɛ patʊʊ ɛyʊ yɔɔ lɛɣtʊ tʊma nɛ kedeŋa wɛtʊ taa ñɩnaa. Tɔmpiye ɛyʊtʊ kpɛlɛkɩɣ tʊmɩyɛ lɩna Krɛkɩ kʊnʊŋ taa, anthrôpos tɔbʊʊ se ɛyʊ pɩlɩna kpeekpe yɔɔdaɣ taa nɛ logos tɔbʊʊ se tɔmʊʊ yaa yɔɔdaɣ.
Ɛyʊtʊ kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ nɛ tɩmʊʊ wɛtʊ kpɛlɛkʊʊ kɛ tʊmɩyɛ kʊyʊmɖɩyɛ. Tɔm kɛdɩɣ paɣtʊ hɔɔlʊʊ taa lɛ, tɔmpee ana a-naalɛ maɣzɩm taa awɛ ndɩ ndɩ. Ɛyʊtʊ kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ kaakɛ kedeŋa wɛtʊ lɛɣtʊ tʊmɩyɛ nɛ tɩmʊʊ wɛtʊ cɔŋna sɔnzɩ nɛ pɩ-tɛ wɛtʊ ndɩ ndɩ nɛ sɔnzɩ ndɩ ndɩ agbeela yɔɔ. Mbʊ Claude Lévi-Strauss tɔŋ se papɩzɩɣ patʊʊ ɛyʊtʊ tʊmɩyɛ taa tɩmʊʊ wɛtʊ hɔɔlɩŋ nɩɩyɛ ɛzɩ hɔɔlʊʊ lɛɛkʊ cɔŋna nɛ kikpeluu mbʊ pɩtɛma ɖɛʊ yɔ pʊyɔɔ nɛ hɔɔlʊʊ lɛɛkʊ wiluu nɛ pɩɖɩna ŋgʊ ɛyʊtʊ kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ nɖɩ ɖɩɖɩ tɛyɩɣ, ɖɩtakɩɣ nɛ ɖɩmaɣ. Ɛlɛ sɛtʊʊ mbʊ piiyeki yaa pɩɩsaŋ se pala-tʊ nɛ tʊmɩyɛ camɩyɛ.
Kpaɣ ɖooo pɩnzɩ 1950 alɩwaatʊ taa, Caama tɔmɩŋ nɩɩyɛ ɛzɩ social anthropology kɔzɩ kɔzɩ Piritaniiki tɛtʊ taa nɛ cultural anthropology kɔzɩk kɔzɩ Amerika tʊ, pɛkpɛdɩ tɔmpee ana pɩtɩŋna ñɩnɩya sɔsaa yɔɔ nɛ kedeŋga kpeekpe pazɩ labɩnaʊ tʊmɩyɛ nɛ tɔmpiye ɛyʊtʊ kpɛlɛkɩɣ.
Ɛyʊtʊ tʊmɩyɛ kpɛlɛkʊʊ lakɩ keeke sɔnzɩ nɛ tisuu tɛ kpɛlɛkɩtʊ, liɖe wɛtʊ nɛ hɔŋ ɖʊʊ nɛ paɣtʊ maʊ. Sakɩyɛ taa lɛ, ɖɩ-tʊmɩyɛ keeke lɛ, maɣzʊʊ nɛ tɔbʊʊ nɩɣʊ mbʊ ɛyʊ kɛwa pɩlɩna wɛtʊ naa ndɩ ndɩ ɛsɩndaa yɔ. Pɩnaɣ 1838, pɩtɩŋna William Edwards, ekpeɣli ndɔnjɔɔlaa ana pɩlɩna ɛyʊ ɖɩlɩyɛ tɔm yɔɔ mbʊ se ɛyʊ ɖɩlɩyɛ wɛ ɖoli kʊyʊm nɛ ɛyʊ ɖɩlɩyɛ tam sakɩyɛ taa. Lɩmaɣza ana amʊʊ pɩnaɣ 1848 alɩwaatʊ taa.
[[Category:!Main category]]
nbq37ysfb784r8v5e0fot6slij7r4yq
Ɛyʊtʊ wɛtʊ lɩmaɣzɩyɛ
0
1405
10319
7626
2017-12-30T17:56:36Z
Gnangbade
58
Liens
10319
wikitext
text/x-wiki
Ɛyʊtʊ wɛtʊ lɩmaɣzɩyɛ (humanisme) labʊ lɩna [[Filozofii|filozɔfʊ]] waa naanza nabɛyɛ cɔlɔ. Mbaa yɔ : ɖajaa Marsile Ficin nɛ ɖajaa Cristoforo Landono nɛ ɖajaa Ange Politien nɛ ɖajaa Démétrios Chalcondyle.
Ɛyʊtʊ wɛtʊ lɩmaɣzɩyɛ kɛ anasaayɩnaa tɛ tɛtʊ taa sɔnzɩ pɩlɩʊ nakʊyʊ. Ɛlɛ, [[Itaalii]] ɛjaɖɛ taa ɖeyi ɖeyi pacalɩ labʊ ɛyʊtʊ wɛtʊ lɩmaɣzɩyɛ. Palaba lɩmaɣzɩyɛ nɖɩɩ Italii ɛjaɖɛ taa tɛtʊ ndʊ payaɣ se Toscane yɔ tɩ-taa. Toovenum lɛ, ɖooo alɩwaatʊ ndʊ payaɣ se Renɛɛsansɩ (Renaissance) yɔ Toscane tɛtʊ paɣzɩ ɖɛʊ nɛ ɛsɩndaa pɩdɩɩfɛyɩ. Tɛtʊ ndʊ tɩ-taa ɛyaa sɔnzɩ nɛ [[Krɛsɩ]] nɛ [[Room]] pɛ-ajɛya taa ñɩma sɔnzɩ lɩ ɖama siŋŋ. Ɛyaa mba palaba sukuli nɛ pɛɖɛɛna ɛsɩndaa, pʊt-tɔbʊʊ se pɛ-ɛza kuli pɩdɩɩfɛyɩ alɩwaatʊ ndʊ tɩ-taa yɔ, paasɔɔlɩ tɩlʊʊ siŋŋ hɔɔlɩŋ tɩŋa taa ; kɔzɩ kɔzɩ ɛyʊtʊ wɛtʊ tɩlʊʊ.
Pɔtɔma se ɛyʊ wɛna tɩlɩtʊ siŋŋ pɩfɛyɩ kamaɣ. Pɔyɔɔda se ɛyʊ tɩlɩtʊ pɩzɩɣ piyele nɛ ɛ-lakasɩ yaa ɛ-wɛtʊ wɛɛ camɩyɛ pɩŋŋ. Se ɛyʊ pɩzɩɣ ɛtɩŋna ɛ-tɩlɩtʊ yɔɔ nɛ ɛla tʊma kɩbana nɛ kedeŋa ɖɛɛna ɛsɩndaa pɩdɩɩfɛyɩ. Kajalaɣ ɛyaa mɛ-ɛza kulaa waa mba, paasɔɔlɩ kpem se mbʊ pasɩma yaa patɩlaa yɔ, pamɩzɩ-tʊ yaa pɛtɛyɩ-tʊ nɛ ɛyaa lalaa kedeŋa kpeekpe yɔɔ. Ɛsɔ sɛtʊ nʊmɔʊ taa ɛyaa mba pɔtɔŋ se pʊwɛɛ se pɩtaakazɩ nɔɔyʊ kedeŋa kanɛ kɔ-yɔɔ se patatana-ɩ Ɛsɔtɔm. Se paa ɛyʊ ɛɛkɛ le tʊ yaa paa kʊnʊŋ ŋgʊ ɛyɔɔdʊʊ kɔyɔ, pʊwɛɛ se patana-ɩ Ɛsɔtɔm. Pʊ-nʊmɔʊ taa Sɔsɔ weyi payaɣ se Lefèvre yɔ ɛlʊba siŋŋ nɛ ɛɖɛzɩ Ɛsɔtɔm takayaɣ nɛ fransɩɩ kʊnʊŋ taa. Toovenum lɛ, Ebree ñɩma kʊnʊŋ taa paamana Ɛsɔtɔm. Pɩnaɣ 1523 ñɩŋga taa Sɔsɔ Lefèvre ɛnʊ ɛɖɛzɩ Ɛsɔtɔm ndʊ nɛ [[fransɩɩ kʊnʊŋ]] taa.
Ɛsɔtɔm ɛtalɩ paa weyi kedeŋa yɔɔ cɩnɛ nʊmɔʊ taa ñɩnɩyaa sɔsaa mɛ-ɛzakulaa waa ɖɔŋ lʊbʊ se pɛɖɛzɩɣ-tʊ nɛ kʊnʊmɩŋ kpeekpe taa. Ɛyʊtʊ wɛtʊ lɩmaɣzɩyɛ piliŋa lʊkɩ siŋŋ se kedeŋa ñɩm ɛtalɩ paa le. Pɔtɔŋ se yee pɛkpɛlɩkɩ ɛyʊ camɩyɛ kɔyɔ, pɩhaɣ-ɩ waɖɛ nɛ ɛwɛɛ ɛ-tɩ yɔɔ kaalɛyɩtʊ. Pʊbʊ ɛtɩlɩɣ mbʊ ɛlakɩ yɔ, nɔɔyʊ ɛɛkpaɣ lɛlʊ nɛ ɖoŋ kɩkpaʊ se ɛla ɛ-tʊmɩyɛ nɖɩ pʊmʊna-ɩ se ɛla yɔ. Ɖɔɖɔ lɛ, ɛlɩzɩɣ Ɛsɔ sɛtʊ mʊnɔʊ ŋgʊ ɛsɔɔlaa yɔ kaalɛyɩtʊ. Ɛyʊtʊ wɛtʊ lɩmaɣzɩyɛ piliŋa ñɩnɩ se paa weyi ɛwɛɛ tɩ-yɔɔ nɛ ɛla ɛ-tʊmɩyɛ kaalɛyɩtʊ. Piliŋa ŋga kalʊkɩ ɖɔɖɔ se kpeyuu ɛwɛɛ ɛyaa hɛkʊ taa.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Filozofii]]
[[Category:Ɛsɔ sɛʋ]]
3wkfl860z2n7i30vc9wavlj86txa09n
Ɛɛnduuyism
0
1407
6756
6755
2017-06-24T00:09:37Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
6756
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Ɛnduuyisim]]
apzvifd221iwy6gnsuaipevjhg5e3ag
Ɛndɩ
0
1408
15759
15758
2022-01-17T21:54:40Z
Caro de Segeda
2717
15759
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛjaɖɛ
| Hɩɖɛ = Ɛɛndɩ
| Hɩɖɛ2 = République de l'Inde
| Kɩɖaʋ kɩdɛɛka = [[File:Flag of India.svg|75px]]
| Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ =[[File:Emblem of India.svg|75px]]
| image_map =[[File:Inde carte.png|190px]]
| Tʊmɩyɛ taa kʊnʊŋ =
| Tɛtʊ sɔsɔtʊ = [[Delhi]]
| Komina =
| Ɛjaɖɛ ̃nʊʊdʊ =
| Walanzɩkm2 =
| population_estimate =
| population_estimate_year =
| population_density_km2 =
| cctld =
}}
'''Ɛɛndɩ''', payaɣ se pɩɖaɣlɩ yɔ, pɔtɔŋ se, Ɛɛndɩ tɛtʋ. Ɛɛndɩ ɛjaɖɛ wɛ [[Aazii tɛtʋ wandamm]] taa. Ɖɩmʋ tɛtʋ sakɩyɛ Aazii tɛtʋ ńdʋ tɩ-taa.
Kedeŋga yɔɔ cɩnɛ, Ɛɛndɩ ɛjaɖɛ kɛŋna ɛjaɖɛ naalɛ n̄ɩnɖɛ nɖɩ ɖɩ-ɛyaa kɩlɩ ɖɔʋ yɔ. Walanzɩ hɔɔlʋʋ taa lɛ, ɖɩkɛ ɛjaɖɛ lʋbɛ n̄ɩnɖɛ nɖɩ ɖɩkɩlɩ walʋʋ yɔ. Ɖɩcɔlɩ teŋgu nɛ pɩɖɛɛ ɛzɩ kilomɛtɛnaa kudokiŋ lʋbɛ mbʋ yɔ. Ɖɩnɛ [[Pakisitaanɩ]] ɛjaɖɛ pasɩna ɖama kamaɣ wɩsɩ ɖɩɖʋyɛ hɔɔlʋʋ taa. Hayi kiŋ hɔɔlʋʋ taa lɛ, ɖɩ nɛ [[Siini]] nɛ [[Nepaalɩ|Neepalɩ]] nɛ Buutanɩ ajɛɛ pasɩŋnɩ ɖama kamasɩ. Nɛ [[Paŋgɩladɛɛsɩ|Baŋgɩlaadɛɛsɩ]] ɛjaɖɛ n̄aasɩɩ-ɖɩ nɛ kamaɣ hayi kiŋ nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ hɔɔlʋʋ taa. Wɩsɩ ɖɩlɩyɛ hɔɔlʋʋ taa lɛ, ɖɩ nɛ [[Pirmaanii|Biirimaanɩ]] ɛjaɖɛ pasɩŋnɩ ɖama kamaɣ. Ɛɛndɩ teŋgu hɔɔlʋʋ taa lɛ, ɖɩn̄ɔtɩna Malidiivi ɛjaɖɛ nɛ hadɛ kiŋ nɛ wɩsɩ ɖɩɖʋyɛ hɔɔlʋʋ taa. Hadɛ kiŋ nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ hɔɔlʋʋ taa lɛ, ɖɩ nɛ [[Sriilanka|Siri Lanka]] nɛ [[Ɛndonezi]] ajɛɛ pɔn̄ɔtɩŋna ɖama. Hayi kiŋ nɛ wɩsɩ ɖɩɖʋyɛ hɔɔlʋʋ taa ɖɔɖɔ lɛ, Ɛɛndɩ caɣ se, ɖɩ nɛ [[Afganistani|Afɩgaanisitaŋ]] pasɩɩnɩ ɖama kamaɣ.
Sɔnzɩ nzɩ sɩkɩlɩ leɖuu kedeŋga yɔɔ cɩnɛ yɔ, Ɛɛndɩ n̄ɩnzɩ wɛ sɩ-taa. Kpaɣ ɖooo pɩnzɩ 5000 pʋcɔ palʋlʋʋ Yeesu Krɩstʋ lɛ, [[Ɛnduuyisim|Ɛɛnduusi]] kajalaŋa taa sɔnzɩ kɛtɛma wɛʋ. Kewiisi sɔsɔsɩ sɔsɔsɩ wɛ Ɛɛndɩ ɛjaɖɛ taa. Nɛ ɖooo kɩbɩŋjaazɩ alɩwaatʋ taa sɩpɩlɩ pɩlaaɣ tadɛ haba yɔɔ. Ɛsɔ tɛɛ luŋguu aŋgba sɔsɔna naanza wɛna Ɛɛdɩ ɛjaɖɛ taa ŋkpaɣ ɖooo ɖɩn̄ɔʋ yɔ. Aŋgba sɔsɔna ana, anaa yɔ : [[Ɛnduuyisim|Ɛnduuyizim]] nɛ Jayiniizim nɛ [[Buudiyism|Buudiyizm]] nɛ Siikizim. Ɛlɛ, wayɩ nɛ wayɩ alɩwaatʋ taa lɛ, aŋgba cikpena n̄ɔn̄ɔ. Anaa yɔ : Zoroyasɩtirizim nɛ [[Krɩstiyaniism tɔm|Kristiyanizim]] nɛ [[Iizilaam]]. Ɛɛndɩ Ɛngilisi ŋgbɛyɛ kamʋna Ɛɛndɩ ɛjaɖɛ nɛ pʋcɔ [[Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ]] cɔŋna ɖɩ-yɔɔ waaɣ hiu nɛ nakʋ n̄ɩŋga taa. Ɖajaa [[Gandhi|Mahatma Gandhi]] lʋbɩna siŋŋ nɛ ɛjaɖɛ ńɖɩ, ɖɩlɩɩ yomiye taa pɩnaɣ 1947 n̄ɩŋga taa. Ɖooo pɩnaɣ 1950 n̄ɩŋga taa ɛjaɖɛ ńɖɩ ɖɩpɩsɩ kedeŋga yɔɔ cɩnɛ ɛjaɖɛ ńɖɩ ɖɩ-taa loma kaɖasɩm kɩlɩ lɩʋ yɔ.
Tɔsʋʋ nʋmɔʋ taa lɛ, sɔnɔ Ɛɛndɩ ɛjaɖɛ kɛŋna ɛjaɖɛ hiu n̄ɩnɖɛ nɖɩ mbʋ payaɣ se PIB yɔ, pʋ-hɔɔlʋʋ taa. Nɛ yabʋ nʋmɔʋ taa PIB hɔɔlʋʋ taa lɛ, ɖɩkɛ ɛjaɖɛ naanza n̄ɩnɖɛ. Ansaayɩ n̄ɩɣtʋ ndɩ ndɩ lubu (lubutu) nʋmɔʋ taa lɛ, ɛjaɖɛ ńɖɩ, ɖɩkɛ kɩfaɖɛ. Ɛlɛ, ɛyʋ katɩɣ kala ndɩ ndɩ naayɛ ɛjaɖɛ ńɖɩ ɖɩ-taa, ɛzɩ kʋn̄ɔndʋtʋ nɛ takayaɣ kɩɩsɩmtʋ nɛ mulum yaa ɛyʋ peɣzuu mbʋ yɔ.
Kʋnʋmɩŋ wɛ ndɩ ndɩ nɛ ɩ-maʋ wɛɛ ɖɔɖɔ ndɩ ndɩ Ɛɛndɩ ɛjaɖɛ taa. Ɖɩnaɣ ɖɔɖɔ Ɛsɔ tɛɛ luŋuu aŋgba ndɩ ndɩ ɛjaɖɛ ńɖɩ ɖɩ-taa.
=Ɖi-liɖe=
=Ɖɩ-tɔm=
==Caanaʊ==
==Caanaʊ wayɩ==
==Kiɖe tɛɛ lɛɣzʊʊ==
==Ɖi-yomiye taa wɛʊ==
==Ɖi-yomiye taa lɩʊ==
=Politiki tɔm=
==Paɣtʊ ndɩ ndɩ==
===Komina kɩkpaɖʊʊ===
===Ajɛya nɛ tɛtaa===
==Ɖɩ nɛ ajɛya lɛɛna pa-ɖama nɩnaʊ==
==Ɖɩ-yɔɔ kandayʊʊ==
=Samaɣ ̃nʊʊ=
==Mbʊ pʊcɔ-ɖɩ pɩta yɔ==
==Laŋ nɛ ɛ-taa wondu==
=Ɛyaa hukuu huuu mbʊ yɔ=
=Tɔsʊʊ=
=Samaɣ=
==Ɛsɔ nʊmɔʊ==
==Hɔʊ==
==Piya tʊmɩyɛ==
==Sukulinaa==
==Tɔnʊʊ taa alaafɩya==
=Sɔnzɩ=
==Kʋnʋmɩŋ==
==Minziiki nɛ payɛ==
==Takayɩsɩ==
==Silimaɣ==
==Tɔɔnasɩ==
==Sipɔɔrɩ==
==Kazandʋ ndɩ ndɩ==
=Mayaɣ=
=Takayɩhayʊʊ tɛɛ tɔm nɛ tɩ-ɖɩnayɛ=
=ɩcɔna ɖɔɖɔ=
==Filimwaa==
==Tɔm lɛɛtʊ==
==Awayɩ kpasɩ==
[[Category:!Main category]]
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Aazii]]
[[Category:Ɛɛndɩ]]
0l2xnd4xexniqgacp8ic5i1s2c3ywqu
Ɛndɩ caanaʋ tɔm
0
1409
16249
10018
2023-03-31T12:16:15Z
Inertia6084
2081
([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:India shepherd 1923.jpg]] → [[File:India 1792 shepherd 1923.jpg]] [[c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] (meaningless or ambiguous name)
16249
wikitext
text/x-wiki
[[File:India 1792 shepherd 1923.jpg|thumb|India shepherd 1923: Ɛɛndɩ 1700-1792]]
[[Ɛɛndɩ]] caanaʋ tɔm wɛ yuŋ. Pɛtɛyɩ-tʋ kpaɖɩŋ naadozo taa:
* Kewiyaɣ ŋga paya-kɛ se Empire Moghol yɔ ka-alɩwaatʋ taa ɖooo kiɖe tɛɛ nɛ puwolo pɩsɩɩna waaɣ XVIII n̄ɩŋga hɛkʋ nɛ hɛkʋ alɩwaatʋ taa. (Alɩwaatʋ ndʋʋ [[Iizilaam|Malɩŋ]] nɩɩyɛ lɩna Pɛɛrɩsɩ nɛ [[Afganistani (Afghanistan)|Afganistani]] pɛ-ɛjaya taa nɛ powolo [[Ɛɛndɩ]].
* Alɩwaatʋ ndʋ Ingilisi n̄ɩma paɣzɩ kpacɛyʋʋ [[Ɛɛndɩ]] ɛjaɖɛ yɔ. Kpaɣ pɩnaɣ 1750 taa nɛ puwolo pɩsɩɩna pɩnaɣ 1947 n̄ɩŋga taa. Alɩwaatʋ ndʋ lɛ, [[Paŋgɩladɛɛsɩ (Bangladesh)|Paŋgɩladɛɛsɩ]] nɛ [[Pakisitaanɩ (Pakistan)|Pakisitaanɩ]] pɛ-tɛtʋ kɛkɛ [[Ɛɛndɩ]] n̄ɩndʋ.
* [[Ɛɛndɩ]] tɔm tɛzɩna kpaɣ alɩwaatʋ ndʋ ɛjaɖɛ ńɖɩ ɖɩwɛ ɖɩ-tɩ yɔɔ ɖooo pɩnaɣ 1947 nɛ pɩkɔɔ pɩsɩɩna sɔnɔ yɔ.
[[File:Closer View to Harminder sahib ( golden temple ).JPG|thumb|Closer View to Harminder sahib ( golden temple )]]
Kpaɣ alɩwaatʋ ndʋ [[Ɛɛndɩ]] ɛjaɖɛ wɛ ɖɩ-tɩ yɔɔ yɔ nɛ sɔnɔ you ɛɛtɛŋ ɛjaɖɛ ńɖɩ ɖɩ-taa. Ɛjaɖɛ ńɖɩ nɛ [[Pakisitaanɩ (Pakistan)|Pakisitaanɩ]] ɛjaɖɛ pakʋyʋʋna ɖama yɔɔ nɛ pɩfɛyɩ tɛm. Yoŋ naadozo mpilim tɛmɩna lɩʋ ajɛya naalɛ ana a-hɛkʋ taa. You kajalaɣ n̄ɩŋgʋ laba pɩnaɣ 1947 nɛ puwolo pɩsɩɩna pɩnaɣ 1949 n̄ɩŋga taa. You kɩlɛlʋʋ n̄ala pɩnaɣ 1965 taa nɛ tozo n̄ɩŋgʋ n̄ala pɩnaɣ 1971 n̄ɩŋga taa. Politiki ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣna anasaayɩ taa se "Parti du Congrès" yɔ ɖiyouna [[Ɛɛndɩ]] ɛjaɖɛ n̄ʋʋdʋ weyi payaɣ se [[Gandhi]] yɔ ɛ-yɔɔ. Politiki ŋgbɛyɛ ńɖɩ, sʋsɔ weyi payaɣ se Nehru yɔ, ɛnʋ lɩzɩna-ɖɩ. Nehru kɛ [[Ɛɛndɩ]] ɛjaɖɛ taa kajalaɣ tʋ weyi ɛkɛ ɛjaɖɛ ńɖɩ ɖi-kewiyaɣ nɔɔyɔɔ tʋ yɔ. Ɛsɔ sɛtʋ aŋgba you ɖɔɖɔ n̄ɛwɛ [[Iizilaam|Malɩŋ]] nɛ [[Ɛɛnduuyism|Ɛɛnduu]] waa pɛ-hɛkʋ taa. Pɩnaɣ 1992 taa you ŋ́gʋ kɩlɩ aŋgba ana a-hɛkʋ taa. Pɩnaɣ 2002 n̄ɩŋga taa you ŋ́gʋ kɩtasɩ lɩʋ ɖɔɖɔ a-hɛkʋ taa.
[[File:View_of_Lotus_Temple_in_New_Delhi.jpg|thumb|Lotus_Temple, New_Delhi]]
[[Category:!Main category]]
[[Category:Caanaʋ tɔm]]
[[Category:Aazii]]
[[Category:Ɛɛndɩ]]
ss08sbqxwdnt4d4j8aybikchp9oclag
̩Ñɩmɩyɛ
0
1410
9640
7781
2017-11-14T07:04:21Z
Atticmaker
127
category added
9640
wikitext
text/x-wiki
Ñɩmɩyɛ kɛ ñɩɣyʊʊ ɖoŋ ñɩŋgʊ nakʊyʊ. Poluki-kʊ nɛ kʊ-nɔɔ wɛɛ cʊŋŋ. Ñɩmɩyɛ wɛ azaɣ pɩdɩɩfɛyɩ. Ɛgbamɩyɛ taa lɛ, payaɣ se ñɩmɩyɛ, peyele sakɩyɛ taa lɛ, payaa se ñɩma. Ñɩma pakaŋna kancɩ. Anaa palakɩna kpelasɩ ndɩ ndɩ. Ñɩma wɛ wazaɣ pɩdɩɩfɛyɩ.
[[Mesopotami]] egetiye taa pacalɩ naʊ kajalaɣ ñɩma. Ñɩma ana pakaŋkaɣna hatʊ ndʊ palabɩna ñɩɣyʊʊ ŋgʊ payaɣ se [[kwivri]] yɔ sɩʊ kpelesi yɔɔ. Kuwivrɩ hatʊ ndʊ palaba-tʊ nɛ pɩla pɩnzɩ 3.500 nɛ pʊcɔ palʊlɩ Yeesu Krɩstʊ. Toovenum lɛ, ɖooo canaʊ taa polubi ñɩmɩyɛ. Ɖajaa [[Homère]] tɔma se ñɩmɩyɛ kɛ ɖaʊ cʊŋŋ ŋgʊ kɩtamsʊʊ kpoŋkpolonaa naalɛ yɔ. [[Roma (Rome)|Roma]] ñɩma ñɩma nɛ ñɩɣtʊ ɖoŋ ñɩndʊ. Ñɩma ana paɖʊwaɣ pɔ-sɔɔjanaa naakoma yɔɔ kpɛɛɛ.
Ɖooo lɛ, ɛyʊ lukaɣ ñɩma nɛ e-nesi. Ɛlɛ nɔɔnɔɔ yɔ, anasaayɩ ñɩɣtʊ lukana-yɛ. Ɖooo lɛ, ñɩma kakɩlɩna liidiye mbʊ a-wazaɣ ɖɔ pɩdɩɩfɛyɩ. Pañɩnaɣ-yɛ pɩkɩlɩ mbʊ payaɣ se ceviiyi (cheville) waa yɔ.
Pɩnaɣ 1786 taa anasaayɩ ñɩɣtʊ calɩ lubuu ñɩma. [[Etaazuunii (États-Unis)|Etaazunii]] tɛtʊ taa pajalɩ-yɛ lubu nɛ anasaayɩ ñɩɣtʊ. Ɖajaa Ezekial Reed calɩna-yɛ lubu. Pʊwayɩ lɛ, ɖajaa Thomas Clifford ñolubi-yɛ pɩnaɣ 1790 ñɩŋga taa. [[Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ (Royaume-Uni)|Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ]] tɛtʊ taa ɛlɛ lubi-yɛ.
Sɔnɔ [[Fransɩɩ]] ɛjaɖɛ taa anasaayɩ ñɩɣdʊ ndɩ ndɩ lubu pɩlɩŋ kagbaanzɩ taa poluki ñɩma ndɩ ndɩ. Poluki ñɩma atalɩ ɛzɩ tɔɔnɩ waa 20. 000 mbʊ yɔ pɩnaɣ taa. Ñɩma ɛ ndɩ ndɩ kpem Fransɩɩ ɛjaɖɛ taa. A-wɛtʊ ndɩ ndɩ talɩ ɛzɩ 300 taa mbʊ yɔ. Siini ɛjaɖɛ ɖɔɖɔ luki ñɩma pɩdɩɩfɛyɩ.
Ñɩma lubu tʊmɩyɛ ɖɛ nɛ ɛsɩndaa pɩdɩɩfɛyɩ Lorɛɛnɩ (Lorraine) ɛjaɖɛ taa. A-lubu tʊmɩyɛ ɖɛ nɛ ɛsɩndaa ɖɔɖɔ Fosijɩ (Vosges) egetiye taa.
==Ɛzɩma ñɩmɩyɛ kpɩtɩɣ yaa kpoŋkpolonaa naalɛ nɛ ɖama ?==
Ñɩmɩyɛ nɔɔ wɛ cʊŋŋ. Pasɩɣ-ɖɩ ɖɩ-nɔɔ yɔɔ kpoŋkpolo kajalaɣ ñɩŋgʊ yɔɔ. Pʊwayɩ lɛ, pakpaɣ hama nɛ paka ɖɩ-tɔbʊʊ yɔɔ nɛ ɖɩ-nɔɔ sʊʊ kpoŋkpolo kajalaɣ ñɩŋgʊ taa mɩɩɩ. Pɛwɛɛ kam yɔɔ nɛ ñɩmɩyɛ tɩŋa sʊʊ kajalaɣ kpoŋkpolo ŋgʊ nɛ ɖɩlɛdɩ. Ɖɩlɛdɩɣ lɛ, ɖɩtalɩ ɖɩsʊʊ kpoŋkpolo naalɛ ñɩŋgʊ taa ɖɔɖɔ mɩɩ. Pʊ-tɔbʊʊ se pakama kpoŋkpolo naalɛ ñɩŋgʊ kajalaɣ ñɩŋgʊ yɔɔ. Pɩlaba se kpoŋkpolonaa naalɛ mba patamnɩ ɖama lɛ. Ñɩmɩyɛ tɔʊʊ wala tayɩ. Yee mbʊ ɖɩ-tɔbʊʊ ɛɛsʊʊ kpoŋkpolo kajalaɣ ñɩŋgʊ taa nɛ pɩɩcandɩnɩ naalɛ ñɩŋgʊ. Ɖɩ-tɔbʊʊ ŋgʊ ki-ɖeke panaɣ kpoŋkpolo kajalaɣ ñɩŋgʊ yɔɔ.
<gallery widths="150px" heights="150px" align="center">
File:Chiodi.jpg|thumb|Clous de tailles variées
File:Clou sortant d'un mur.jpg|thumb|Clou sortant d'un mur
File:Nail.JPG|thumb|Clou attaché d'une corde
File:Cluster-2.jpg|thumb|Tas de clous]]
File:D-BW-Kressbronn aB - Schwellennaegel.JPG|thumb|Clous utilisés dans la construction des chemins de fer
</gallery>
[[Category:!Main category]]
[[Category:Pʋyʋ kɩlɩzɩm]]
r0ymnq9maknimpw3klc6m8qsz4k56ht
Modèle:!!
10
1411
6786
6785
2017-06-24T00:12:13Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
6786
wikitext
text/x-wiki
||<noinclude>
[[Category:!Main category]]
</noinclude>
8ii3vutgu3idqyn83fs0g3r6yyxinlq
Modèle:Afrɩka
10
1412
14908
14903
2020-12-19T16:07:45Z
Jfblanc
190
14908
wikitext
text/x-wiki
<br clear=all />
{| align=center class="toccolours"
|-
| bgcolor=#76BDFA align=center | '''[[Afrɩka]]'''
|-
| align=center style="font-size: 90%;" | [[Afrika Hadɛ kiŋ (Afrique du Sud)|Afrika Hadɛ kiŋ]] • [[Alizeerii (Algérie)|Alizeerii]] • [[Aŋgoola (Angola)|Aŋgoola]] • [[Caadɩ (Tchad)|Caadɩ]] • [[Cibuuti (Djibouti)|Cibuuti]] • [[Egipiti (Égypte)|Egipiti]] • [[Eriitree (Érythrée)|Eriitree]] • [[Etiyoopii (Ethiopie)|Etiyoopii]] • [[Kaabɔɔ (gabon)|Kaabɔɔ]] • [[Kambii (Gambie)|Kambii]] • [[Kameruni (Cameroun)|Kameruni]] • [[Kana (Ghana)|Kana]] • [[Kapʊvɛɛrɩ (Cap-Vert)|Kapʊvɛɛrɩ]] • [[Keniya (Keniya)|Keniya]] • [[Kinee-Ekwatoriyaaalɩ (Guinée-Équatoriale)|Kinee-Ekwatoriyaaalɩ]] • [[Kinee-Konakrii (Guinée-Conakry)|Kinee-Konakrii]] • [[Kinee-Pɩsaʊ (Guinée-Bissau)|Kinee-Pɩsaʊ]] • [[Kootidiivʊwarɩ (Côte d'Ivoire)|Kootidiivʊwarɩ]] • [[Koŋo Kinsasa (Kongo kinshasa)|Koŋo Kinsasa]] • [[Kɔngoo-Pirazaaviili (République du Congo)|Kɔngoo-Pirazaaviili]] • [[Lezoto (Lesotho)|Lezoto]] • [[Liiberiya (Liberia)|Liiberiya]] • [[Liibii (Libye)|Liibii]] • [[Maalii (Mali)|Maalii]] • [[Madakasɩkarɩ (Madagascar)|Madakasɩkarɩ]] • [[Malawii (Malawi)|Malawii]] • [[Marɔkɩ (Maroc)|Marɔkɩ]] • [[Moozambiki (Mozambique)|Moozambiki]] • [[Moritaanii (Mauritanie)|Moritaanii]] • [[Naajeeriya (Nigeria)|Naajeeriya]] • [[Namibi (Namibie)|Namibi]] • [[Nizɛɛrɩ (Niger)|Nizɛɛrɩ]] • [[Peenɛɛ (Bénin)|Peenɛɛ]] • [[Purkina Fasoo|Purkina Fasoo]] • [[Purundi]] • [[Pɔcɩwaanaa(Botswana)|Pɔcɩwaanaa]] • [[Ruwandaa]] • [[Sahara Kañɩnbʊsaɣ|Sahara Kañɩnbʊsaɣ]] • [[Santrafri (République centrafricaine)|Santrafri]] • [[Senegaalɩ (Sénégal)|Senegaalɩ]] • [[Siyeeraa Leyɔɔnɩ (Sierra Leone)|Siyeera –Leyɔnɩ]] • [[Soomaali (Somalie)|Soomaali]] • [[Sudaanɩ (Soudan)|Sudaanɩ]] • [[Sudaanɩ Hadɛ (Soudan du Sud)|Suudanɩ Hadɛ]] • [[Suwazilandɩ (Swaziland)|Suwaaziilandɩ]] • [[Sambii (Zambie)|Sambii]] • [[Simbaabuwee (Zimbabwe)|Sɩmbaabuwe]] • [[Tanzani (Tanzanie)|Tanzanii]] • [[Togo|Togo]] • [[Tuniizii (Tunisie)|Tuniizii]] • [[Ugandaa (Ouganda)|Ugandaa]]
|}<noinclude>
[[Category:!Main category]]
[[Category:Afrɩka|*]]
</noinclude>
b1rtlpsqfo9h43nfy0nd67su36p2fof
Modèle:Columns
10
1413
6815
6814
2017-06-24T00:12:14Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
6815
wikitext
text/x-wiki
<table class="multicol" style="{{#switch:{{{align|}}}
|left|right=float:{{{align}}}
|center=margin:0.5em auto
}};border-spacing:0;background:{{{background|{{{bgcol|transparent}}}}}};{{#if:{{{text-align|}}}|text-align:{{{text-align}}};}}{{{style|}}}" role="presentation">
<tr style="vertical-align:top;">
<td style="width:{{{col1width|{{{colwidth|{{{width|15.0em}}}}}}}}};{{{colstyle|}}};{{{col1style}}};">{{#ifeq:{{{col1width|{{{colwidth|{{{width|15.0em}}}}}}}}}|15.0em|[[Category:Pages using columns with the default column width]]}}
{{{col1}}}</td>
{{#if:{{{col2<includeonly>|</includeonly>}}}
| <td style="width:{{{gapbetween|{{{gap|1.25em}}}}}};"></td>
<td style="width:{{{col2width|{{{colwidth|{{{width|15.0em}}}}}}}}};{{{colstyle|}}};{{{col2style}}};">{{#ifeq:{{{col2width|{{{colwidth|{{{width|15.0em}}}}}}}}}|15.0em|[[Category:Pages using columns with the default column width]]}}
{{{col2}}}</td>
}}{{#if:{{{col3<includeonly>|</includeonly>}}}
| <td style="width:{{{gapbetween|{{{gap|1.25em}}}}}};"></td>
<td style="width:{{{col3width|{{{colwidth|{{{width|15.0em}}}}}}}}};{{{colstyle|}}};{{{col3style}}};">{{#ifeq:{{{col3width|{{{colwidth|{{{width|15.0em}}}}}}}}}|15.0em|[[Category:Pages using columns with the default column width]]}}
{{{col3}}}</td>
}}{{#if:{{{col4<includeonly>|</includeonly>}}}
| <td style="width:{{{gapbetween|{{{gap|1.25em}}}}}};"></td>
<td style="width:{{{col4width|{{{colwidth|{{{width|15.0em}}}}}}}}};{{{colstyle|}}};{{{col4style}}};">{{#ifeq:{{{col4width|{{{colwidth|{{{width|15.0em}}}}}}}}}|15.0em|[[Category:Pages using columns with the default column width]]}}
{{{col4}}}</td>
}}{{#if:{{{col5<includeonly>|</includeonly>}}}
| <td style="width:{{{gapbetween|{{{gap|1.25em}}}}}};"></td>
<td style="width:{{{col5width|{{{colwidth|{{{width|15.0em}}}}}}}}};{{{colstyle|}}};{{{col5style}}};">{{#ifeq:{{{col5width|{{{colwidth|{{{width|15.0em}}}}}}}}}|15.0em|[[Category:Pages using columns with the default column width]]}}
{{{col5}}}</td>
}}{{#if:{{{col6<includeonly>|</includeonly>}}}
| <td style="width:{{{gapbetween|{{{gap|1.25em}}}}}};"></td>
<td style="width:{{{col6width|{{{colwidth|{{{width|15.0em}}}}}}}}};{{{colstyle|}}};{{{col6style}}};">{{#ifeq:{{{col6width|{{{colwidth|{{{width|15.0em}}}}}}}}}|15.0em|[[Category:Pages using columns with the default column width]]}}
{{{col6}}}</td>
}}{{#if:{{{col7<includeonly>|</includeonly>}}}
| <td style="width:{{{gapbetween|{{{gap|1.25em}}}}}};"></td>
<td style="width:{{{col7width|{{{colwidth|{{{width|15.0em}}}}}}}}};{{{colstyle|}}};{{{col7style}}};">{{#ifeq:{{{col7width|{{{colwidth|{{{width|15.0em}}}}}}}}}|15.0em|[[Category:Pages using columns with the default column width]]}}
{{{col7}}}</td>
}}{{#if:{{{col8<includeonly>|</includeonly>}}}
| <td style="width:{{{gapbetween|{{{gap|1.25em}}}}}};"></td>
<td style="width:{{{col8width|{{{colwidth|{{{width|15.0em}}}}}}}}};{{{colstyle|}}};{{{col8style}}};">{{#ifeq:{{{col8width|{{{colwidth|{{{width|15.0em}}}}}}}}}|15.0em|[[Category:Pages using columns with the default column width]]}}
{{{col8}}}</td>
}}{{#if:{{{col9<includeonly>|</includeonly>}}}
| <td style="width:{{{gapbetween|{{{gap|1.25em}}}}}};"></td>
<td style="width:{{{col9width|{{{colwidth|{{{width|15.0em}}}}}}}}};{{{colstyle|}}};{{{col9style}}};">{{#ifeq:{{{col9width|{{{colwidth|{{{width|15.0em}}}}}}}}}|15.0em|[[Category:Pages using columns with the default column width]]}}
{{{col9}}}</td>
}}{{#if:{{{col10<includeonly>|</includeonly>}}}
| <td style="width:{{{gapbetween|{{{gap|1.25em}}}}}};"></td>
<td style="width:{{{col10width|{{{colwidth|{{{width|15.0em}}}}}}}}};{{{colstyle|}}};{{{col10style}}};">{{#ifeq:{{{col10width|{{{colwidth|{{{width|15.0em}}}}}}}}}|15.0em|[[Category:Pages using columns with the default column width]]}}
{{{col10}}}</td>
}}
</tr></table><noinclude>[[Category:!Main category]]</noinclude>
7r5hv7wvj81wrs0vxpen0wqvn4rrrmp
Modèle:Eerɔpɩ
10
1414
11473
9025
2018-02-18T04:04:11Z
DARIO SEVERI
138
Correct namw of article
11473
wikitext
text/x-wiki
<br clear=all />
{| align=center class="toccolours"
|-
| bgcolor=#76BDFA align=center | '''[[Eerɔpʋ|Eerɔpɩ]]'''
|-
| align=center style="font-size: 90%;" | [[Caama (Allemagne)|Caama]] • [[Ɛsɩpaañɩ (Espagne)|Ɛsɩpaañɩ]] • [[Fatiikaŋ (Vatican)|Fatiikaŋ]] • [[Fransɩɩ|Fransɩɩ]] • [[Hɔŋgrii (Hongrie)|Hɔŋirii]] • [[Irɩlandɩ (Irlande)|Irɩlandɩ]] • [[Isilandɩ (Islande)|Isilandɩ]] • [[Itaalii (Italie)|Itaalii]] • [[Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ (Royaume-Uni)|Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ]] • [[Krɛsɩ (la Grèce)|Krɛsɩ]] • [[Liechtenstein (Liechtenstein)|Liechtenstein]] • [[Otirisi (Autriche)|Otirisi]] • [[Pɛliziki (Belgique)|Pɛliziki]] • [[Peyibaa (Pays-Bas)|Peyibaa]] • [[Piyeeloorusi (Biélorussie)|Piyeeloorusi]] • [[Pɔlɔɔñɩ (Pologne)|Pɔlɔɔñɩ]] • [[Pɔritigaalɩ (Portugal)|Pɔritigaalɩ]] • [[Puligari(Bulgarie)|Puligari]] • [[Ruusii (Russie)|Ruusii]] • [[Siloveni (Slovinie)|Siloveni]] • [[Siloovaakii (Slovaquie)|Siloovaakii]] • [[Suwiisi (Suisse)|Suwiisi]] • [[Sʊyɛdɩ (Suède)|Sʊyɛdɩ]] • [[Ukurɛnɩ (Ukraine)|Ukurɛnɩ]]
|}<noinclude>
[[Category:!Main category]]
[[Category:Eerɔpɩ|*]]
</noinclude>
m31gri0wutknaqzvsup10s05j5ws8ye
Modèle:Kʋnʋmɩŋ
10
1415
6830
6829
2017-06-24T00:12:14Z
MF-Warburg
4
2 révisions importées : Importing from Incubator
6830
wikitext
text/x-wiki
{| class="toccolours" style="float:right; width:250px; margin-left: 1em; font-size: 85%;"
| align="center" colspan="2" style="background:lightgreen;" | <big>'''{{{kʊnʊŋ}}}'''</big>
|-
|valign=top| Ajɛya || {{{ajɛya}}}
|-
|align="center" colspan="2" style="background:lightgreen;"| '''ISO 639'''
|-
|valign=top| ISO 639-1 || {{{iso1}}}
|-
|valign=top| ISO 639-2 || {{{iso2}}}
|-
|valign=top| ISO 639-3 || {{{iso3}}}
|-
|- align="center"
| colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;" | {{{map}}}
|}
<noinclude>
<pre>
{{Kʋnʋmɩŋ|
| kʊnʊŋ =
| ajɛya =
| iso1 =
| iso2 =
| iso3 =
| map =
}}
</pre>
[[Category:!Main category]]
</noinclude>
g7vmlarsvpkuoj3l6ft7v81nyrbicnk
Modèle:Lang
10
1416
6836
6835
2017-06-24T00:12:14Z
MF-Warburg
4
5 révisions importées : Importing from Incubator
6836
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Modèle:Lang/en
10
1417
6838
6837
2017-06-24T00:12:15Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
6838
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Modèle:Lɛɣtʋ
10
1418
6844
6843
2017-06-24T00:12:15Z
MF-Warburg
4
5 révisions importées : Importing from Incubator
6844
wikitext
text/x-wiki
{{Navbox
| title = [[Lɛɣtʋ|Lɛɣtʋ]]
| list1 = [[Caanaʋ tɔm|Caanaʋ tɔm]] • [[Kedeŋa tʋʋzʋʋ lɛɣtʋ|Kedeŋa tʋʋzʋʋ lɛɣtʋ]] • [[Tɩnzɩ lɛɣtʋ|Tɩnzɩ lɛɣtʋ]] • [[Tomnaɣ lɛɣtʋ|Tomnaɣ lɛɣtʋ]]
}}
<noinclude>[[Category:!Main category]]</noinclude>
335j0u6daz2ikywoxznuhunkwft2uau
Modèle:NUMBEROFARTICLES
10
1419
6846
6845
2017-06-24T00:12:15Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
6846
wikitext
text/x-wiki
[[Special:Prefixindex/Wp/kbp|{{PAGESINCATEGORY:Wp/kbp}}]]<noinclude>[[Category:!Main category]]</noinclude>
bjgj3vi8y3smeqbr00qxj96e3cmmfaz
Modèle:Navbox
10
1420
6848
6847
2017-06-24T00:12:15Z
MF-Warburg
4
1 révision importée : Importing from Incubator
6848
wikitext
text/x-wiki
<div class="NavFrame" style="clear:both; margin: 0; padding: 2px; border: 1px solid #aaa; text-align: center; border-collapse: collapse; font-size: 0.95em">
<div class="NavHead" style="background-color:{{{color|#eee}}}; height: 1.6em; font-weight: bold; font-size: 1em; position:relative">'''{{{title}}}'''</div>
<div class="NavContent" style="font-size:0.9em; margin:0.5em">
{{{list1}}}
</div></div><noinclude>
<pre>{{Navbox
| title =
| list1 =
}}</pre>
</noinclude>
owm75ur8efmchcm1kk1o79g8bu9tqb7
Modèle:Talɩ ɖeu Wikipediya
10
1421
18318
15436
2024-08-27T22:05:19Z
CommonsDelinker
130
Replacing Flag_of_Togo.svg with [[File:Flag_of_Togo_(3-2).svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: 3-2 aspect ratio is more accurate than "golden ratio". See [[:c::en:Talk:Flag of Togo#Truly_golden?|]] for more information.).
18318
wikitext
text/x-wiki
{|style="width:100%;margin-top:-.7em;"
| align="center" width="150px" |[[Fichier:Flag of Togo (3-2).svg|140px]]
|style="width:60%;"|
<div class="center"><p style="font-size:150%; font-weight:bold; font-family:Verdana; color:Midnightblue; margin:0 0 0 2em;">Talɩ ɖeu Wikipediya yɔɔ!</p><p style="font-size:90%; font-family:Verdana; margin:0 0 0 0em;">samaɣ tɛ ansiklopedii</p></div>
| align="center" width="150px" |[[Fichier:Flag of Togo (3-2).svg|140px]]
|}
0zmltxdtv29ju8nt58m3zee556gxdtr
Modèle:Ɛjaɖɛ
10
1422
15086
6866
2021-10-13T10:32:27Z
Amire80
158
A protégé « [[Modèle:Ɛjaɖɛ]] » ([Modifier = Autoriser uniquement les administrateurs] (infini) [Renommer = Autoriser uniquement les administrateurs] (infini))
6866
wikitext
text/x-wiki
{| class="infobox" border="1" style="width: 25em; float:right; text-align: left; font-size: 90%;"
|-
| colspan="2" style="text-align:center; font-size: large;" | '''{{{Hɩɖɛ}}}'''<br/><small>{{{Hɩɖɛ2}}}</small>
|-
| colspan="2" style="text-align:center;" | {{{image_map}}}<br><!-- {{{caption}}} -->
|-
| align="center" colspan="2" |
{| border=0 cellspacing=0 cellpadding=4 style="background: none;"
{{#if: {{{Kɩɖaʋ kɩdɛɛka|}}} |
{{!}} align="center" width="120" {{!}} {{{Kɩɖaʋ kɩdɛɛka}}}}} {{#if:{{{nasifla-sub|}}}|<br/><small>([[{{{nasifla-sub}}}|infru]])</small>|}}
{{#if: {{{Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ|}}} |
{{!}} align="center" width="120" {{!}} {{{Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ}}}}} {{#if:{{{presifla-sub|}}}|<br/><small>([[{{{presifla-sub}}}|infru]])</small>|}}
|}
|-
{{#if: {{{official_language|}}} | {{!}} Tʋmɩyɛ taa kʋnʋŋ: {{!!}} {{{official_language}}} }}
|-
{{#if: {{{official_languages|}}} | {{!}} Tʋmɩyɛ taa kʋnʋmɩŋ: {{!!}} {{{official_languages}}} }}
|-
{{#if: {{{capital|}}} | {{!}} Tɛtʋ sɔsɔtʋ: {{!!}} {{{capital}}} }}
|-
{{#if: {{{government|}}} | {{!}} Ɛjadɛ kɛ mbʋ yɔ: {{!!}} {{{government}}} }}
|-
{{#if: {{{president|}}} | {{!}} Ɛjaɖɛ ñʋʋdʋ: {{!!}} {{{president}}} }}
|-
{{#if: {{{area_km2|}}} | {{!}} Ɛjaɖɛ walanzɩ: {{!!}} {{{area_km2}}} km² }}
|-
{{#if: {{{population_estimate|}}} | {{!}} Samaɣ ñʋʋ: {{!!}} {{{population_estimate}}} ({{{population_estimate_year}}}) }}
|-
{{#if: {{{population_density_km2|}}} | {{!}} Tɛtʋ hɔɔlʋʋ samaɣ ñʋʋ: {{!!}} {{{population_density_km2}}} km² }}
|-
{{#if: {{{cctld|}}} | {{!}} Internet nimaɣ: {{!!}} {{{cctld}}} }}
|-
|}<noinclude>
<pre>
{{Ɛjaɖɛ
| Hɩɖɛ =
| Hɩɖɛ2 =
| Kɩɖaʋ kɩdɛɛka =
| Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ =
| image_map =
| official_languages =
| capital =
| government =
| president =
| area_km2 =
| population_estimate =
| population_estimate_year =
| population_density_km2 =
| cctld =
}}
</pre>
[[Category:!Main category]]
[[srn:Ankra:Infrubox Kondre]]
</noinclude>
fz71gjzmlrmqwmfxr9qbvmja8y6cvt6
Modèle:Ɛyaa sɔsaa
10
1423
9352
9351
2017-10-31T12:02:58Z
SFLord
142
9352
wikitext
text/x-wiki
{| class="toccolours" style="float:right; width:250px; margin-left: 1em; font-size: 85%;"
| align="center" colspan="2" style="background:#77AAFF;" | <big>'''{{{Ɛ-hɩɖɛ}}}'''</big>
|-
| align="center" colspan="2" |
|-
| align="center" colspan="2" | [[File:{{{image}}}|{{{px}}}px]]<br>{{{text}}}
|-
|align="center" colspan="2" style="background:#77AAFF;"| '''Informa'''
|-
|valign=top| Ɛ-ɛjaɖɛ || {{{Ɛ-ɛjaɖɛ}}}
|-
|valign=top| Ɛ-tʋmɩyɛ || {{{Ɛ-tʋmɩyɛ}}}
|-
|valign=top| Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ || {{{Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ}}}
|-
|valign=top| E-efemiye kɩlʋlɩyɛ || {{{E-efemiye kɩlʋlɩyɛ}}}
|-
|valign=top| Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ || {{{Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ}}}
|-
|valign=top| E-efemiye kɩsɩbɩyɛ || {{{E-efemiye kɩsɩbɩyɛ}}}
|-
| align="center" colspan="2" | {{#if:{{{E-nesi ñɩɣʋ|}}}|[[File:{{{E-nesi ñɩɣʋ}}}|190px]]}}
|-
|}<noinclude>
<pre>
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ =
|image =
|px =
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ =
|Ɛ-tʋmɩyɛ =
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ =
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ =
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ =
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ =
|E-nesi ñɩɣʋ =
}}
</pre>
[[Category:!Main category]]
</noinclude>
50ntol3v6n57j8w7zymohtierptlad9
Main Page
0
1426
6879
2017-06-24T00:13:06Z
MF-Warburg
4
MF-Warburg kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Main Page]] ñɩŋgʋ nɛ [[Talɩ ɖeu]] ñɩŋgʋ yɔɔ
6879
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Talɩ ɖeu]]
21qpukqe3e2hxnlbws2jh4msiyf99vp
Modèle:Delete
10
1428
6891
2017-06-24T12:43:19Z
Hydriz
34
Creating global template
6891
wikitext
text/x-wiki
{| style="margin:0.5em; padding:0.5em; background:#FEE; border:1px solid #999;"
|-
| [[File:Icono aviso borrar.png|60px|left]]
| <big>'''This page has been nominated for speedy deletion.'''</big><br />{{#if:{{{1|}}}|The reason given is "{{{1}}}". }}If you disagree with its speedy deletion, please explain why on [[{{TALKPAGENAME}}|its talk page]]. If this page obviously does not meet the criteria for speedy deletion, or you intend to fix it, please remove this notice, but do not remove this notice from a page that you have created yourself.
<span class="plainlinks">''Administrators, remember to check [[Special:Whatlinkshere/{{FULLPAGENAME}}|if anything links here]] and [{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|action=history}} the page history] ([{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|diff=0}} last edit]) before [{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|action=delete}} deletion].''</span>
|}<includeonly>{{{category|[[Category:Candidates for speedy deletion]]}}}</includeonly>
3ireva3utnkeufsyfj1g8e7b48tsoie
Catégorie:Candidates for speedy deletion
14
1429
18364
6892
2024-11-14T19:13:17Z
TenWhile6
4783
18364
wikitext
text/x-wiki
This category is used by [[m:Global sysops/Requests]] until local administrators are available.
p3c85m0ojjuhn1yaew3d48zlwwa97df
Wp/Sɛmɩŋ
0
1431
16403
6895
2023-05-09T03:45:00Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Sɛmɩŋ]]
16403
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Sɛmɩŋ]]
6z4xjpst45dkrteat0orhpw2f7xq2tf
Joseph Staline
0
1436
17953
15618
2024-01-19T15:57:25Z
Gnassingbé-Gnassingbé
4636
Catégorie
17953
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Joseph Staline
|image = Stalin in exile 1915 Colour.jpg
|px = 190
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = [[Ruusii (Russie)|Ruusii]]
|Ɛ-tʋmɩyɛ = Ɛjaɖɛ ñʋʋdʋ
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = Gori, Tiflis Governorate, Caucasus Viceroyalty, [[Ruusii (Russie)|Ruusii]]
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = [[Saŋayɩŋ fenaɣ]] 18 wiye, pɩnaɣ 1878
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ = Kuntsevo Dacha, Kuntsevo, Mɔsɩkʊʊ (Moscou), [[Ruusii (Russie)|Ruusii]]]
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ = [[Lakɩŋ fenaɣ]] 5 wiye, pɩnaɣ 1953
|E-nesi ñɩɣʋ = Stalin Signature.svg
}}[[Fichier:Stalin in 1943.png|vignette|Staline (1943)]]
Joseph (Iossif) Vissarionovitch Djougachvili (géorgien kʊnʊŋ taa lɛ, იოსებ ბესარიონის ძე ჯუღაშვილი, Iosseb Bessarionis dze Djoughachvili, Rusii kʊnʊŋ taa lɛ, Иосиф Виссарионович Джугашвили), hɩɖɛ ɖɩnɛ pasɩmana-ɩ Joseph Staline (Иосиф Сталин) pɩtɩŋna ɛ-tɛ yɛlɩɣ yɔɔ lɛ, paya-ɩ se vojd (pʊ-tɔbʊʊ se ɖiyiyu), yaa ɛyaa samaɣ caa. Palʊla-ɩ saŋayɩŋ fenaɣ kɩyakʊ 18 pɩnaɣ 1878 ɛlɛ, ɛjaɖɛ kewiyaɣ hɩɖɛ taa lɛ, saŋayɩŋ fenaɣ kɩyakʊ 21 pɩnaɣ 1879 Gori (Ruusi Ampiiri taa, nɔɔnɔɔ Géorgie ɛjaɖɛ taa). Ɛsɩ lakɩŋ fenaɣ kɩyakʊ 5 pɩnaɣ 1953 [[Mɔsɩkʊʊ|Moscou]], ɛɛkɛ kpɛndɛ ñɩm lɩmaɣzɩyɛ lɛɛzɩyʊ nɛ soviyetiki ɛjaɖɛ ñʊʊ tʊ ɛ-tɛ nɛ géorgienne kiŋ.
Ɛɛkɛ takayaɣ mayʊ Soviyetiki kpɛndɛ kewiyaɣ ŋgbɛyɛ taa kpaɣ nɛ pɩnaɣ 1922, e-ɖiya soviyetiki samaɣ kpɛndɛ ñɩm lɩmaɣza tɩnaa ŋgbɛyɛ kɩkpɛndɩyɛ (URSS) kpaɣ nɛ pɩnzɩ 1920 tɛmtʊ alɩwaatʊ taa pɩkɔɔ pɩtalɩ ɛ-sɩm. Ɛlaba ñazʊʊ lɩmaɣzɩyɛ tɔm ɛ-maɣmaɣ. Tɔm kɛdɩyaa ha-ɩ kpaɖʊ yɔɔ kpaɖʊ yɔɔ maɣzɩm ndɩ ndɩ nabʊyʊ mbʊ se ɛnʊ tɩna ɛyaa miiliyɔɔwaa naatozo ŋtalɩ nɩɩlɛ tɛ sɩm tɔm.
Pakʊmɩ-ɩ hɩɖɛ se Sosso (Iossef yaa Iosseb tɔm pee yɔɔ patʊwa) ɛ-pɩjatʊ wɛɛ taa, pʊwayi lɛ, peyele payaɣ-ɩ se Koba (géorgien sɔdʊʊ ɛyʊ nɔyʊ tɔmna mbʊ) ɛ-tɛ mɛɛsaɣ tɛɛ politiki kajalaɣ pɩnzɩ taa nɛ ɛ-ɛgbaɣtɩnaa. Pʊwayi ɖɔɖɔ ɛɖaɣnɩ hɩɖɛ sɛʊ se Staline, [[Ruusii|Ruusi]] tɔmpiye сталь (stal) yɔɔ pama-ɖɩ, pʊ-tɔbʊʊ se kaɖaɖa ñɩɣyʊ.
Staline caa, Vissarion Djougachvili, kaakɛ nataŋgbalaa ñɛyɩyʊ nɛ ehiɣ ñɩm camɩyɛ, ɛlɛ ɛkpaɣ ɛ-tɩ nɛ sʊlʊm. Ɛ-tɛ Géorgie nɛ Hayi yɔɔ haɖaa nabɛyɛ taa, Djougha (ɛ-hɩɖɛ lɛ, peeɖe). E-ɖoo Ekaterina Gavrilovna Gueladzé, ñaakɛ tɔɔlɩ ñɛyɩyʊ Ossétie tɛtʊ taa. Krɩstʊ tʊ siŋ, ɛ-walʊ kiza-ɩ, eseɣti ɛ-pɩyalʊ se ɛkɛ fada nɛ ɛɛpɩzɩɣ hɛyʊʊ e-sukuli yɔɔ. Staline evebutu taa, ɛ-ñɩma sʊʊ 10 Gori cɔjɔ naŋ habɩyɛ.
Agoza fenaɣ pɩnaɣ 1907 lɛ ewolo Londre ajɛyɛ samaɣ waɖɛ lɩmaɣzɩyɛ ñʊʊŋ tɩnaa kediizaɣ. Ɛpɩsaɣ lɛ, ɛtɩŋna [[Caama]] ɛjaɖɛ taa nɛ ɛkatɩ Lénine Leipzig. Ɖomaɣ fenaɣ kɩyakʊ 7 pɩnaɣ 1908 taa lɛ, pakpa-ɩ Bakou, paɖʊyɩ salaka peeɖe pɩkɔɔ pɩtalɩ pɩnaɣ 1908 nɛ pʊwayi lɛ, pɛkɛzɩɣ Vologda egeetiye. Pɩnaɣ 1908, pɛɖɛna-ɩ Solvytchegodsk tɛtʊ taa, pʊnɔʊ taa tomnaɣ yɔɔ takɩŋ takɩŋ kʊɖɔŋ kpayi. Ese lakɩŋ fenaɣ taa pɩnaɣ 1909. Agoza fenaɣ kɩyakʊ 5 pɩnaɣ 1912 pakpa-ɩ Saint-Pétersbourg. Pɛɖɛna-ɩ Sibérie, Narym tɛtʊ taa. Ese peeɖe salaŋ fenaɣ kɩyakʊ 13 nɛ ɛpɩsɩ Moscou.
[[Catégorie:Politiki laɖaa]]
[[Catégorie:Ruusii]]
[[Catégorie:Ɛyaa sɔsaa]]
[[Catégorie:Abalaa sɔsaa]]
agygxsjnjs37u9ed00u6u1k5ar38u5q
Hirohito
0
1440
13072
13071
2018-11-19T18:08:51Z
SFLord
142
Added photo, country of residence, occupation, and dates and places of birth and death.
13072
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Hirohito
|image = Emperor Hirohito in 1916.jpg|thumb|Ɖajaa Hirohito
|px = 190
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = [[Japɔŋ(Japon)|Japɔŋ]]
|Ɛ-tʋmɩyɛ = Wiyaʋ sɔsɔ
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = Tōgū Palace, Aoyama, Tokyo, [[Japɔŋ(Japon)|Japɔŋ]]
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = [[Ɖomaɣ fenaɣ]] kɩyakʋ 29, pɩnaɣ 1901
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ = Fukiage Palace, [[Japɔŋ(Japon)|Japɔŋ]]
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ = [[Kɔnaɣ fenaɣ]] kɩyakʋ 7, pɩnaɣ 1989
|E-nesi ñɩɣʋ =
}}Hirohito yaa Hiro-Hito (裕仁)palʊla-ɩ ɖomaɣ fenaɣ kɩyakʊ 29 pɩnaɣ 1901 [[Tokiyo (Tokyo)|Tokiyo]] tɛtʊ nɛ ɛsɩ kɔlaɣ fenaɣ kɩyakʊ 7 pɩnaɣ 1980 tɛtʊ kʊyʊmtʊ ndʊ tɩ-taa. Hirohito kaakɛ wiyaʊ sɔsɔ [[Japɔŋ (Japon)|Japɔŋ]] ɛjaɖɛ taa kpaɣ saŋayɩŋ fenaɣ kɩyakʊ 25 pɩnaɣ 1926 pɩkɔɔ pɩtalɩ ɛ-sɩm evemiye. Pasɩma ɛ-hɩɖɛ nɛ palakɩ-ɖɩ nɛ tʊmɩyɛ Wɩsɩ Ɖɩlɩyɛ taa ajɛyɛ taa, [[Japɔŋ (Japon)|Japɔŋ]] ɛjaɖɛ taa lɛ, ɖooo ɛ-sɩm nɛ ɛ-hɩɖɛ se Soowa Tenno kewiyaɣ alɩwaatʊ, (昭和天皇,Soowa wiyaʊ sɔsɔ).
Ɛkɛ wiyaʊ sɔsɔ nɔɔyʊ pɩɣa ɛlɛ payaɣ se Taishō nɛ ɛjaɖɛ wiyaʊ sɔsɔ halʊ Teimei, wiyaʊ piya Yasuhito Chichibu, Nobuhito Takamatsu nɛ Takahito Mikasa kɔɔʊ, ɛkɛ shintō sɔnzɩ paɣtʊ taa 124 wiyaʊ sɔsɔ. E-kewiyaɣ alɩwaatʊ kɩlɩna ɖalʊʊ Japɔŋ ɛjaɖɛ taa (ɛlaba pɩnzɩ 62), nɛ payaɣ wɛɛ ana se Soowa wɛɛ (昭和) peeɖe ɛlɩzɩ ɛ-sɩm wayi hɩɖɛ. Ɛkaɣ kɛʊ wiyaʊ sɔsɔ ɖooo pɩnzɩ nasɩyɛ sakɩyɛ alɩwaatʊ nɛ e-ɖoo kʊlʊlʊ ñaakɛ wiyaʊ sɔsɔ weyi ɛlɛza-ɩ halʊ weyi kewiyaɣ sɩma-ɩ yɔ.
Ɛzɩ sɔnzɩ pɔzʊʊ yɔ, pamʊ-ɩ ɛ-caa naa cɔlɔ nɛ peyebi-i ɛ nɛ ɛ-ɖalʊ cikpeluu Yasuhito (Chichbu weyi ɛkaɣ kɛʊ wiyaʊ pɩɣa yɔ) kɛ sɔɔja mamʊ hɛzʊʊ tʊ nɔyʊ cɔlɔ, ɛlɛ payaɣ se Kawamura Sumiyoshi ɛnɛ ɛ-halʊ. Paɖʊyɩ-ɩ pɩya sukuli taa kewiyaɣ ɖɩɣa ŋga kaawɛ Akasaka pɩkɔɔ pɩtalɩ pɩnaɣ 1908. Pʊwayi lɛ, powona-ɩ abalɩbiya sukuli Gakushūin (pɩkɛ sukuli ŋgʊ Kazoku piyaa ɖeke pawɩlɩɣ kɩ-taa yɔ) pɩnaɣ 1908 ŋtalɩ 1914 (nɛ ɛ-wɩlɩyʊ kaakɛ sɔdʊʊ sɔɔja Maresuke Nogi.
Wiyaʊ sɔsɔ Meiji sɩm pɩnaɣ 1912 hasɩyaɖɛ kɩyakʊ 30 yeba nɛ papamɩ-ɩ kewiyaɣ hulaɣ. Paɣtʊ yɔɔ tɛ yaa keɣlee pasɩ-ɩ se ɛkɛ wiyaʊ pɩɣa peyebina-m kewiyaɣ kamɩŋ fenaɣ kɩyakʊ 2 pɩnaɣ 1916. Pɩkɔma pɩnaɣ 1921 wɛɛ taa lɛ, ɛla lɩmaɣza naayɛ mbʊ se ewoki nɔmɔʊ kɩɖaɣlʊʊ nakʊyʊ pɩtalɩɣ ɛzɩ fenasɩ loɖo mbʊ yɔ [[Eerɔpʋ tɛtʋ tɔm|Eerɔpʋ]] ɛjaɖɛ taa, kajalaɣ pɩlɩna Ampiiri nipon wiyaʊ pɩɣa cɔlɔ, ewokaɣ [[Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ (Royaume-Uni)|Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ]] ɛjaɖɛ taa nɛ [[Fransɩɩ (France)|Fransɩɩ]] nɛ [[Itaalii (Italie)|Itaalii]] nɛ papa kewiyitu ajɛyɛ taa nɛ [[Peyibaa (Pays-Bas)|Peyibaa]] nɛ [[Pɛliziki (Belgique)|Pɛliziki]] ajɛyɛ taa. Ɛkɔma nɛ ɛ-nʊmɔʊ lɛ, ɛpɩsɩ wiyaʊ ɛɛwɛʊ nɛ weyi ɛhʊʊ tɔm yɔ tʊmɩyɛ tʊ [[Japɔŋ (Japon)|Japɔŋ]] ɛjaɖɛ taa kamɩŋ fenaɣ kɩyakʊ 29 pɩnaɣ 1921 pɩlɩna ɛ-caa tɔnʊʊ taa alaafɩya kɩɩtalɩɣ yɔɔ, fiteenim taa kʊdɔŋ nakʊyʊ, kɩɩkpa-ɩ ɛ-pɩjatʊ taa pɩtɩŋna canɩɩ canɩɩ kʊdɔŋ yɔɔ.
Kɔlaɣ fenaɣ kɩyakʊ 26 pɩnaɣ 1924 ɛkpaɣ halʊ, wiyaʊ pɛlɔ kuni Nagako (ɖooo ɛ-sɩm alɩwaatʊ mbʊ yɔ paya-ɩ se wiyaʊsɔsɔ halʊ Kōjun), ɛ-tɛ liɖe cikpeɖe naɖɩyɛ taa (王家, Ōke) kewiyaɣ ɖɩɣa nakɛyɛ taa, ɛnɛ-ɩ paaɖanɩɣ ɖama ɖooo mɩsɩkʊm fenaɣ kɩyakʊ 19 pɩnaɣ 1921, ŋgʊ ɖɩɣa taa tʊma yɔɔ cɔnɩyaa nɛ tʊma laɖaa sakɩyɛ taa taawɛɛ leleŋ.
Taishō sɩm wayi pɩnaɣ 1926 saŋayɩŋ fenaɣ kɩyakʊ 25 lɛ, Hirohito mʊ e-kewiyitu kpelaɣ, nɛ wɛɛ kɩfana paɣzɩ kpaagba. Soowa (laŋhɛzɩyɛ wabɩtʊ). [[Japɔŋ (Japon)|Japɔŋ]] ɛjaɖɛ tʊmɩyɛ labʊ taa lɛ, pɔtɔŋ se wiyaʊ sɔsɔ ɛnʊ ɛtaafɛyɩna hɩɖɛ e-kewiyaɣ alɩwaatʊ taa nɛ paya-ɩ nɛ hɩɖɛ ɖɩnɛ Kinjō Tennō yaa ɖɔɖɔ se nɔɔnɔɔ wiyaʊ sɔsɔ. Pɩkpaɣʊ nɛ mbʊ yɔ patɩlɩ hɩɖɛ nɖɩ paka-ɩ yaʊ ɛ-sɩm wayi yɔ, mbʊ pʊyɔɔ yɔ wɛɛ ana atʊʊzɩna e-kewiyaɣ alɩwaatʊ Shōwa Tennō (昭和天皇) pʊtɔbʊʊ se Soowa wiyaʊ sɔsɔ.
[[Category:Politiki laɖaa]]
[[Category:Sapɔŋ]]
[[Category:Aazii]]
[[Category:Ɛyaa sɔsaa]]
[[Category:Abalaa sɔsaa]]
drcb68v695fsm5v5bzt708hzoitlx4m
Emiraatɩ-Araabʊ Unii (Émirats arabes unis)
0
1441
6963
2017-06-29T13:03:40Z
Hugo.arg
49
Hugo.arg kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Emiraatɩ-Araabʊ Unii (Émirats arabes unis)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Emiraatɩ-Araabʊ Unii]] ñɩŋgʋ yɔɔ
6963
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Emiraatɩ-Araabʊ Unii]]
2alg7xbv6y941ey6libik0zl5jgo8ap
Mejii wɛɛ yaa alɩwaatʊ (ère Meiji)
0
1442
6965
2017-06-29T13:04:44Z
Hugo.arg
49
Hugo.arg kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Mejii wɛɛ yaa alɩwaatʊ (ère Meiji)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Mejii wɛɛ yaa alɩwaatʊ]] ñɩŋgʋ yɔɔ
6965
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Mejii wɛɛ yaa alɩwaatʊ]]
1henmr7k2maqi2sjg35wowb78hu17qc
Moritaanii (Mauritanie)
0
1443
6967
2017-06-29T13:04:59Z
Hugo.arg
49
Hugo.arg kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Moritaanii (Mauritanie)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Moritaanii]] ñɩŋgʋ yɔɔ
6967
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Moritaanii]]
a1o6nhp3wtl9hqrt2d0ga7a9l6ftt21
Mɩnjɩ mɩnjɩ wɛtʋ wɛʋ (Animation)
0
1444
6969
2017-06-29T13:07:18Z
Hugo.arg
49
Hugo.arg kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Mɩnjɩ mɩnjɩ wɛtʋ wɛʋ (Animation)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Mɩnjɩ mɩnjɩ wɛtʋ wɛʋ]] ñɩŋgʋ yɔɔ
6969
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Mɩnjɩ mɩnjɩ wɛtʋ wɛʋ]]
2imham70xqu99yzof3kkh90yjs42n2b
Itaalii (Italie)
0
1445
6971
2017-06-29T13:07:30Z
Hugo.arg
49
Hugo.arg kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Itaalii (Italie)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Itaalii]] ñɩŋgʋ yɔɔ
6971
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Itaalii]]
4gkteh55xzmxwsl6qxq2581zfm7iqye
Keniya (Keniya)
0
1446
6973
2017-06-29T13:08:49Z
Hugo.arg
49
Hugo.arg kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Keniya (Keniya)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Keniya]] ñɩŋgʋ yɔɔ
6973
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Keniya]]
ewlqrdcef68xipxxzale4c3gkszx96u
Tayilandɩ (Thaïlande)
0
1447
6975
2017-06-29T13:11:54Z
Hugo.arg
49
Hugo.arg kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Tayilandɩ (Thaïlande)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Tayilandɩ]] ñɩŋgʋ yɔɔ
6975
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Tayilandɩ]]
spelcuabacutxnfyi2ji27vuohsw95d
Politiki tɩlɩyɛ lɩmaɣza
0
1450
12679
7994
2018-05-16T07:54:05Z
Atticmaker
127
category added
12679
wikitext
text/x-wiki
Politiki tɩlɩyɛ lɩmaɣza, pɩkɛ kpɛlɛkɩtʊ ndʊ tɩcɔŋna ɛzɩma ɛyaa hɛkɩŋ taa kewiyitu tɛyɩtʊ nɛ aŋgba hɛkɩŋ taa nɛ ɛjaɖɛ taa kewiyaɣ paɣtʊ ɛkɛ ɛlɛ pɩtɛkɛ piyeke. Nɔɔnɔ wɛɛ wɛtʊ naa nabɛyɛ ñɩkɩɣ niiye ɛzɩma ajɛyɛ sakɩyɛ kpɛnda ɖama taa (ɛzɩ, ɛyaa mba pakʊyɩ pa-ajɛyɛ taa pɛɖɛyɛ lɛɛna taa nɛ pacaɣ peeɖe yaa ajɛyɛ sakɩyɛ tʊma sɔsɔna) nɛ ɖɔɖɔ pʊcɔ lɛɣzɩɣ kɩfam alɩwaatʊ ɛyaa mba paba ñɩkɩɣ niiye yɔɔdaɣ yɔɔ (ɛyʊ yɔɔ lɩmaɣza yɔɔdaɣ tɔm yɔɔ yɔ).
Ɛzɩ ɖɩwɩlɩyɛ sɔsɔyɛ tɛ tʊma sɔsɔna yɔ, pɛtɛyɩ tɩlɩyɛ tɛ politiki tɔm, palɩzɩ pɩtɛɛ tʊma cikpena ñɩndʊ. [[Etaazuunii (États-Unis)|Amerika]] taa kɩkpɛndʊʊ tɛ politiki tɩlɩyɛ taa ñɩndʊ kpɛnda hɔɔlɩŋ nɩɩnaza nɛ naalɛ. Pɩtɛɛ tʊma cikpena taa lɛ, wena a-tɔm kɩlɩɣ kɩjɛyʊʊ yɔ ana yɔ. Ɛyɔ yɔɔ lɩmaɣza kpɛlɛkɩɣ tɔm, ɛgbaadɩyɛ yaa ajɛyɛ lɛɛna kpɛlɛkɩtʊ tɔm, tʊkaɣ politiki tɔm, caca naa wɛtʊ kpɛlɛkɩɣ tɔm, samaɣ tʊma tɔm nɛ ɛyaa tɛ politiki tɔm.
Ɖooo kpaɣɖʊ 5 nɛ 9 ŋgʊ alɩwaatʊ taa papazɩ politiki tɔm lɩmaɣza labʊ pʊcɔ pɩtalɩɣ da-alɩwaatʊ tʊnɛ, ɛzɩ ɛyʊ yɔɔ lɩmaɣzɩyɛ tʊmɩyɛ tɩna ɛzɩ [[Platon]] (pɩnzɩ -427 ŋtalɩ -347) nɛ [[Aristote]] (pɩnzɩ -384 ŋtalɩ -322) yaa canaʊ tɔm kɛdɩyaa ɛzɩ Thucydide pɩnzɩ -460 ŋtalɩ -395) mba pazɩna tɛtʊ sɔsɔtʊ naa tɔm lɩmaɣza labʊ, nɛ pɩwalɩɣ halɩ pɩñɔtɩna komina tɩlɩyɛ.
[[Siini (Chine)|Siini]] samaɣ tʊmɩyɛ kaakɛna kajalaɣ ñɩnɖɛ nɖɩ lɛ mandarinat, nɛ wɛɛ ana ataa tɩpaza. [[Eerɔpʋ tɛtʋ tɔm|Eerɔpʊ]] ɛjaɖɛ taa lɛ, tɩlɩyɛ tɛ politiki kɩndɩɣ ɛyaa tɛ tɩlɩyɛ tɔm laɣsɩ nɛ mbʊ pʊyɔɔ yɔ ɛzɩ samaɣ kpɛlɛkʊʊ tɔm, waɖɛ yaa maɣzɩm kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Politiki]]
745re70vg5hu78zzac2ogj589e8sskz
Politiki tɩlɩyɛ lɩmaɣza (sscience politique
0
1451
6999
2017-06-30T12:41:21Z
Hugo.arg
49
Hugo.arg kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Politiki tɩlɩyɛ lɩmaɣza (sscience politique]] ñɩŋgʋ nɛ [[Politiki tɩlɩyɛ lɩmaɣza]] ñɩŋgʋ yɔɔ
6999
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Politiki tɩlɩyɛ lɩmaɣza]]
o5bkx6kwjjt168wnzteuv5esb5wdzhw
Guerre
0
1452
7001
2017-06-30T12:43:52Z
Hugo.arg
49
Hugo.arg kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Guerre]] ñɩŋgʋ nɛ [[You]] ñɩŋgʋ yɔɔ
7001
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[You]]
3jt8hv6bwrphz0v9gezjyqbz62a9qga
Kedeŋa tʋʋzʋʋ lɛɣtʋ (Géographie)
0
1453
7007
2017-06-30T14:13:00Z
Hugo.arg
49
Hugo.arg kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Kedeŋa tʋʋzʋʋ lɛɣtʋ (Géographie)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Kedeŋa tʋʋzʋʋ lɛɣtʋ]] ñɩŋgʋ yɔɔ
7007
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Kedeŋa tʋʋzʋʋ lɛɣtʋ]]
19s0f983xfq20oh0qj1kmnewwqktac9
Kotonu (Cotonou)
0
1454
7010
2017-06-30T14:27:12Z
Hugo.arg
49
Hugo.arg kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Kotonu (Cotonou)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Kotonu]] ñɩŋgʋ yɔɔ
7010
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Kotonu]]
3mszt44zq9thdzcq95etwg9h047b80k
Kpaŋ kʊdɔŋ (trouble psychique)
0
1455
7012
2017-06-30T14:28:02Z
Hugo.arg
49
Hugo.arg kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Kpaŋ kʊdɔŋ (trouble psychique)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Kpaŋ kʊdɔŋ]] ñɩŋgʋ yɔɔ
7012
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Kpaŋ kʊdɔŋ]]
gtv75sd7cd5h04uh1ly40jpru1ivznh
Kɩbɩnjaazɩ tɔm kpɛlɛkʊʊ (archéologie)
0
1456
16335
7014
2023-05-09T03:33:40Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Kɩbɩnjaazɩ kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ]]
16335
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Kɩbɩnjaazɩ kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ]]
rz2dbar7aqe1857q4g6yemgdw8cf1cr
Kɩkpɛɛdɩm (Noir)
0
1457
7016
2017-06-30T14:35:25Z
Hugo.arg
49
Hugo.arg kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Kɩkpɛɛdɩm (Noir)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Kɩkpɛɛdɩm]] ñɩŋgʋ yɔɔ
7016
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Kɩkpɛɛdɩm]]
iwhetzzj9o3drvrqexoagocx84khfel
Laʋ (forêt)
0
1458
7018
2017-06-30T14:39:07Z
Hugo.arg
49
Hugo.arg kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Laʋ (forêt)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Laʋ]] ñɩŋgʋ yɔɔ
7018
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Laʋ]]
88g6h9lwsib42is6bs3ir5zy5776exv
Legɔsɩ (Lagos)
0
1459
7020
2017-06-30T14:39:52Z
Hugo.arg
49
Hugo.arg kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Legɔsɩ (Lagos)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Legɔsɩ]] ñɩŋgʋ yɔɔ
7020
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Legɔsɩ]]
9zkd0m35fslbj1butjlqk8ip9xuyyai
Luwandaa (Luanda)
0
1460
7022
2017-06-30T14:58:06Z
Hugo.arg
49
Hugo.arg kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Luwandaa (Luanda)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Luwandaa]] ñɩŋgʋ yɔɔ
7022
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Luwandaa]]
mfiniqxni0jd617vojd53mfbe64xknw
Maadiriidi (Madrid)
0
1461
7024
2017-06-30T15:03:18Z
Hugo.arg
49
Hugo.arg kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Maadiriidi (Madrid)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Maadiriidi]] ñɩŋgʋ yɔɔ
7024
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Maadiriidi]]
okqhjt85s4gcu8508hcriv0p23bz0og
Malebo (Malebo)
0
1462
7026
2017-06-30T15:04:57Z
Hugo.arg
49
Hugo.arg kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Malebo (Malebo)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Malebo]] ñɩŋgʋ yɔɔ
7026
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Malebo]]
rkg75u2in6v46xb70drwsvwho2mbubg
Maputo (Maputo)
0
1463
7028
2017-06-30T15:06:27Z
Hugo.arg
49
Hugo.arg kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Maputo (Maputo)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Maputo]] ñɩŋgʋ yɔɔ
7028
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Maputo]]
qhy8n3j69nwumucwpuv9c0yxbdwo366
Mesopotami (Mesopotamie)
0
1464
7030
2017-06-30T15:09:14Z
Hugo.arg
49
Hugo.arg kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Mesopotami (Mesopotamie)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Mesopotami]] ñɩŋgʋ yɔɔ
7030
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Mesopotami]]
snk7x5dwf9equnwczfv5nwghr8cacjm
Millau tɛ Fiyatiki (Viaduc de Millau)
0
1465
7032
2017-06-30T15:10:20Z
Hugo.arg
49
Hugo.arg kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Millau tɛ Fiyatiki (Viaduc de Millau)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Millau tɛ Fiyatiki]] ñɩŋgʋ yɔɔ
7032
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Millau tɛ Fiyatiki]]
m0pm6mf7nc1p0as2126n5zabftu39q3
Mogaadisiyo (Mogadiscio)
0
1466
7034
2017-06-30T15:11:16Z
Hugo.arg
49
Hugo.arg kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Mogaadisiyo (Mogadiscio)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Mogaadisiyo]] ñɩŋgʋ yɔɔ
7034
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Mogaadisiyo]]
7nmgc5x2lxddq9fld851ax2nid8s0t1
Mɔsɩkʊʊ (Moscou)
0
1467
7036
2017-06-30T15:13:16Z
Hugo.arg
49
Hugo.arg kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Mɔsɩkʊʊ (Moscou)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Mɔsɩkʊʊ]] ñɩŋgʋ yɔɔ
7036
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Mɔsɩkʊʊ]]
61blektcz75w7c9sq8uk04m4wuj79kr
Niyuu Yɔrɩkɩ (New York)
0
1468
7039
2017-06-30T15:26:59Z
Hugo.arg
49
Hugo.arg kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Niyuu Yɔrɩkɩ (New York)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Niyuu Yɔrɩkɩ]] ñɩŋgʋ yɔɔ
7039
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Niyuu Yɔrɩkɩ]]
owjsx850thupe1qytnitt8v0kk5n4in
N̄ʋʋ (Chiffre)
0
1469
7041
2017-06-30T15:29:41Z
Hugo.arg
49
Hugo.arg kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[N̄ʋʋ (Chiffre)]] ñɩŋgʋ nɛ [[N̄ʋʋ]] ñɩŋgʋ yɔɔ
7041
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[N̄ʋʋ]]
eiitieq2a39oc4cqpywxuajen74qgbx
Paarii (Paris)
0
1470
7043
2017-06-30T15:33:25Z
Hugo.arg
49
Hugo.arg kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Paarii (Paris)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Paarii]] ñɩŋgʋ yɔɔ
7043
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Paarii]]
jqnxnu4lwub8azlox4accxp4zia7o8r
Paix
0
1471
7045
2017-06-30T15:34:35Z
Hugo.arg
49
Hugo.arg kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Paix]] ñɩŋgʋ nɛ [[Laŋhɩzɩyɛ]] ñɩŋgʋ yɔɔ
7045
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Laŋhɩzɩyɛ]]
6vbfzwrgs0281mn0va9yrb2o3ubcubs
Paraguwee (Paraguay)
0
1472
7047
2017-06-30T15:36:36Z
Hugo.arg
49
Hugo.arg kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Paraguwee (Paraguay)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Paraguwee]] ñɩŋgʋ yɔɔ
7047
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Paraguwee]]
9glg8hbwtbkvng7r1u2h685ufys3bi0
Paŋgii (Bangui)
0
1473
7050
2017-06-30T16:26:16Z
Hugo.arg
49
Hugo.arg kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Paŋgii (Bangui)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Paŋgii]] ñɩŋgʋ yɔɔ
7050
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Paŋgii]]
6lt1u7i9rodp10mswmize88mf25siqk
Pretooriyaa (Prétoria)
0
1474
7052
2017-06-30T16:34:46Z
Hugo.arg
49
Hugo.arg kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Pretooriyaa (Prétoria)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Pretooriyaa]] ñɩŋgʋ yɔɔ
7052
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Pretooriyaa]]
2njxkibyw8r6pn7fkz2ngia77no7eod
Purundi (Burundi)
0
1475
7054
2017-06-30T16:35:40Z
Hugo.arg
49
Hugo.arg kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Purundi (Burundi)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Purundi]] ñɩŋgʋ yɔɔ
7054
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Purundi]]
407n0sfuwf0w247mnw3il0ztrqac74y
Pɔlɩɩɩ Fɛɛʋ Naadozo Tɔʋʋ (Barrage des Trois Gorges)
0
1476
7056
2017-06-30T16:36:38Z
Hugo.arg
49
Hugo.arg kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Pɔlɩɩɩ Fɛɛʋ Naadozo Tɔʋʋ (Barrage des Trois Gorges)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Pɔlɩɩɩ Fɛɛʋ Naadozo Tɔʋʋ]] ñɩŋgʋ yɔɔ
7056
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Pɔlɩɩɩ Fɛɛʋ Naadozo Tɔʋʋ]]
qwcilnyruniceasfnhksll2ahhpp9pn
Silii (Chili)
0
1477
7058
2017-06-30T17:03:11Z
Hugo.arg
49
Hugo.arg kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Silii (Chili)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Silii]] ñɩŋgʋ yɔɔ
7058
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Silii]]
4dtskkxy68g4ug8ogr9q370h4d8cd0t
Sɛɛpetɛrsbuuri (Saint-Pétersbourg)
0
1478
7061
2017-06-30T17:14:46Z
Hugo.arg
49
Hugo.arg kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Sɛɛpetɛrsbuuri (Saint-Pétersbourg)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Sɛɛpetɛrsbuuri]] ñɩŋgʋ yɔɔ
7061
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Sɛɛpetɛrsbuuri]]
jc7iou4cszau04rbyau9d3dswxhv2bn
Takayaɣ (Livre)
0
1479
7063
2017-06-30T18:02:13Z
Hugo.arg
49
Hugo.arg kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Takayaɣ (Livre)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Takayaɣ]] ñɩŋgʋ yɔɔ
7063
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Takayaɣ]]
49j45q9nrs48hcju6fojetxnxywonhk
Wp/Sɛmɩŋ (Rouge)
0
1481
16404
7078
2023-05-09T03:45:10Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Sɛmɩŋ]]
16404
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Sɛmɩŋ]]
6z4xjpst45dkrteat0orhpw2f7xq2tf
Catégorie:Lɩŋamɩŋ
14
1484
10714
7108
2018-01-21T23:20:47Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Catégorie:Lɩŋamʋʋ]] ñɩŋgʋ nɛ [[Catégorie:Lɩŋamɩŋ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Changed singular to plural
10714
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Wobiyaa
14
1485
7135
2017-07-04T05:53:23Z
Atticmaker
127
Page vide créée
7135
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Lɩzɩyaa
14
1486
7150
2017-07-04T06:11:27Z
Atticmaker
127
Page vide créée
7150
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Tidjane Thiam
0
1487
17979
13667
2024-01-20T14:24:42Z
Gnassingbé-Gnassingbé
4636
Catégorie
17979
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Tidjane_Thiam,_2015,_London_(cropped).jpg|vignette|Tidjane Thiam, 2015, London (cropped)]]
Ɖajaa weyi payaɣ se Tidjane Thiam yɔ, palʋla-ɩ [[hasɩyaɖɛ fenaɣ]] kɩyakʋ nɛɛlɛ nɛ nakʋ (29) wiye, pɩnaɣ 1962 taa. [[Kootidiivʊwarɩ|Kootidiivʋwarɩ]] ɛjaɖɛ taa, [[Abɩɩjaŋ|Abiijaŋ]] tɛtʋ taa palʋla-ɩ.
Ɖajaa Tidjane Thiam wɛna ajɛya naalɛ tɛ takayɩsɩ. Ɛkɛ [[Kootidiivʊwarɩ|Kootidiivʋwarɩ]] pɩɣa, ɛwɛna Koti Ivʋwarɩ ɛjaɖɛ tɛ takayaɣ ŋga kawɩlɩɣ se ɛkɛ ɛjaɖɛ ńɖɩ ɖɩ-pɩɣa yɔ. Ɛwɛna ɖɔɖɔ [[Fransɩɩ|Fransɩ]] ɛjaɖɛ tɛ takayaɣ ŋga kahaɣ-ɩ waɖɛ yaa ŋga kawɩlɩɣ se ɛkɛ Fransɩ ɛjaɖɛ tɛ pɩɣa yɔ. Yee ḿbʋ, ɛpɩzɩɣ ɛkɛ Koti Ivʋwarɩ ɛjaɖɛ ñʋʋdʋ. Ɛpɩzɩɣ ɖɔɖɔ ɛkɛ Fransɩ ɛjaɖɛ ñʋʋdʋ.
[[Fichier:Tidjane_Thiam_-_Annual_Meeting_of_the_New_Champions_2011.jpg|vignette|Tidjane Thiam - Annual Meeting of the New Champions 2011]]
Alɩwaatʋ tʋnɛ, pʋ-tɔbʋʋ se sɔnɔdaa ɛkɛ Fransɩ ɛjaɖɛ taa tʋmɩyɛ nɖɩ ɖɩcɔŋna liidiye kɩndʋʋ tʋma yɔɔ yɔ, ɖɩ-ñʋʋdʋ. Ɖooo lɛ, ɖajaa Brady Dougan cɔŋaɣna tʋmɩyɛ ńɖɩ ɖɩ-yɔɔ. Ɖajaa Brady Dougan kɛ Amerika pɩɣa. [[Mɩsɩkʋm fenaɣ]] ɖɩtɛnɖɛ, pɩnaɣ 2015 taa ɖajaa Tidjane Thiam lɛɣza-ɩ tʋmɩyɛ ńɖɩ ɖɩ-ñʋʋ yɔɔ.
Ɖajaa Tidjane Thiam laba nesi tɛɛ tʋma lɛɣtʋ ndɩ ndɩ sukuli Fransɩ ɛjaɖɛ taa nɛ ɛmʋ pɩ-tɛ takayaɣ sɔsɔɔ. Ɛlaba ɖɔɖɔ Fransɩ ɛjaɖɛ tɛtɛɛ ñɩm ñɩnʋʋ sukuli nɛ ɛmʋ kʋkʋ tɛ takayaɣ sɔsɔɔ.
Ɖajaa Mckinseɣ nɛ ɖajaa Company pɔcɔŋna Fransɩ ɛjaɖɛ taa tʋma sɔsɔna sɔsɔna tɩŋa payɩ yɔɔ. Kpaɣ pɩnaɣ 1986 nɛ puwolo pɩtalɩ pɩnaɣ 1994 ñɩŋa taa lɛ, ɖajaa Tidjane Thiam sɔza ɛyaa naalɛ ḿba pɔ-yɔɔ nɛ pɔcɔŋna Fransɩ ɛjaɖɛ taa tʋma sɔsɔna sɔsɔna yɔɔ.
Ɖajaa Tidjane Thiam pɩsɩ ɛ-ɛjaɖɛ taa pɩnaɣ 1994 taa. Kpaɣna pɩnaɣ ŋ́ga nɛ puwolo pɩsɩɩna pɩnaɣ 1999 ñɩŋa taa lɛ, ɖajaa Tidjane Thiam kɛkɛŋna Koti Ivʋwarɩ ɛjaɖɛ taa ɛyaa mba pɔcɔŋna lɛɣtʋ ndɩ ndɩ sukulinaa nɛ Koti Ivʋwarɩ ɛjaɖɛ ɛsɩndaa ɖɛʋ tʋma yɔɔ yɔ, pɔ-nɔɔ yɔɔ ɖɛyʋ. Ɖajaa Tidjane Thiam nɛ Koti Ivʋwarɩ ɛjaɖɛ kewiyaɣ nɔɔ yɔɔ ɖɛyʋ pɛkpɛndaɣna nɛ palakɩ tʋmɩyɛ kʋɖʋmɖɩyɛ.
Kpaɣna pɩnaɣ 1998 nɛ puwolo pɩsɩɩna pɩnaɣ 2000 ñɩŋa taa lɛ, ɖajaa Tidjane Thiam kɛ [[Kootidiivʊwarɩ|Kotidivwaarɩ]] ɛjaɖɛ taa politiki ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ se BNETD yɔ ɖɩ-ñʋʋdʋ nɛ ɛtɛ ɛkɛ Minisi weyi ɛcɔŋna ɛzɩma paɖʋ haba ndɩ ndɩ nɛ lona wena a-taa pʋpɔzʋʋ se pasɩɩ tʋma sɔsɔna ñʋŋ yɔ nɛ ɛzɩma Koti Ivʋwarɩ ɛjaɖɛ tɔsʋʋ ɛɖɛɛna ɛsɩndaa yɔ.
[[Catégorie:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Catégorie:Politiki laɖaa]]
[[Catégorie:Kootidiivʊwarɩ]]
nzs43qd3yje02ddmgikseeaxvjg1hu1
Kpɛlɩ pɩyʋʋ pɩlʋʋ kpata
0
1488
12589
12588
2018-05-05T13:32:10Z
Atticmaker
127
Category changed
12589
wikitext
text/x-wiki
Pɩyʊ naa kpata pɩlʊʊ yaa caɣyɛ, patasɩ yaʊ ɖɔɖɔ se Mendeleïev taabɩlɩ, pʊtʊnaa caɣyɛ yaa pɩlɩtʊ (CPE) yaa kɛlɛʊ paya caɣyɛ kpata, pɩwɩlɩɣ kpɛlɩ pʊtʊnaa tɩŋa, papɩlɩ-wɛ kpaɖɩɣ yɔɔ kpaɖɩɣ yɔɔ nɛ paa pʊtʊ weyi lɛ, ɛ nɛ ɛ-kalɩyaɣ, pɩlɩna ɛ-mayaɣ cɔlɔ, mbʊ pasɩŋna-ɩ yɔ.
Kpata ŋgʊ kɩtɛ labʊ wɛʊ yɔ Rusii kpɛlɩ tʊmɩyɛ tɩnaa labɩna-kʊ, Dmitri Mendeleïev, wyi pɩnaɣ 1869 alɩwaatʊ taa, ɛma taabɩlɩ nakʊyʊ, kɩwɛ ndɩ ŋgʊ sɔnɔ palakɩ-kʊ nɛ tʊmɩyɛ yɔ ɛlɛ, kɩwɛɛ ɛzɩ ɛ-ñɩŋʊ yɔ, nɛ kɩ-lɩmaɣzɩyɛ kaakɛ se papɩlɩ ɖeyi ɖeyi pʊtʊnaa mba paasɩma wɛɛ kɩbɩna taa nɛ pɩsa nɛ pañɩɣ nesi pɛ-tɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ caɣyɛ yɔ, patɩlɩ pʊtʊnaa mba pataatɩɩsɩnda yaa pɩɩsaɣ se patɩlɩ-wɛ yɔ, halɩ pɔyɔɔdɩ cee yɔɔ pʊtʊna nabɛyɛ wɛtʊ naa mba patatɩɩtɩlɩda.
Caɣyɛ kpata ŋgʊ pɔñɔɔza-kʊ tam sakɩyɛ ɖooo mbʊ yɔ nɛ pʊcɔ kʊwɛ ɛzɩ mbʊ sɔnɔ ɖɩsɩma-kʊ yɔ. Kɩpɩsa ɛjaɖɛ kpeekpe taa kɩkɛdɩnaʊ nɛ kɩyɔɔ peeɖe tomnasi ɖɔnɛ kpɛlɛkʊʊ nɛ kpɛlɩ wɛtʊ tɩŋa lɩɣna. Ɖooo palɩzɩɣ UICPA kamaɩŋ fenaɣ kɩyakʊ 28 pɩnaɣ 2016 yɔ, kɩ-wɛtʊ wɛna pʊtʊnaa 118, kpaɣ nɛ ɩdɩrɔgɛnɩ 1H ŋkɔɔ ŋtalɩ okaneson 118Og.
== Kpɛlɩ pɩyʋʋ pɩlʋʋ kpata ==
Kpata ŋgʊ kɩkɛ kɩlɩzɩɣ ŋgʊ pakɩlaɣ-kʊ labɩnaʊ tʊmɩyɛ siŋ kpɛlɩ pʊtʊnaa caɣyɛ taa. Kpɛlɩ tʊmɩyɛ tɩnaa nabɛyɛ taka se palɩzɩ pʊtʊnaa caɣyɛ wɛtʊ lɛɛtʊ, ɛlɛ tʊnɛ yɔ tɩkɛ sizika lɛɣtʊ nɔmɔʊ taa.
{{Table périodique des éléments}}
{{Légende du tableau périodique}}
[[Category:Siimi]]
[[Category:Kpɛli pɩyʋʋ pɩlʋʋ kpata]]
5zlqzuhobuikmprvywhj2gnuenngqse
Modèle:Userbox
10
1492
11963
11936
2018-03-14T19:24:42Z
OktaRama2010
618
11963
wikitext
text/x-wiki
{{#invoke:userbox|userbox}}<noinclude>
<!-- {{documentation}} -->
<!-- Categories go on the /doc subpage, and
interwikis go on Wikidata. -->
</noinclude>
42qjjt4h0m5gogika34ycsq173lulvg
Halʊ yɔɔ lʊbɩyɛ lɩmaɣzɩyɛ (féminisme)
0
1494
18003
16065
2024-02-01T01:18:51Z
Kwamikagami
1467
18003
wikitext
text/x-wiki
[[File:Feminism symbol.svg|frameless|right|upright]]
Halʊ yɔɔ lʊbɩyɛ lɩmaɣzɩyɛ, pɩkɛ lʊbɩyɛ tɔm nɛ [[Politiki tɩlɩyɛ lɩmaɣza|politiki lɩmaɣza]], ɛyʊ yɔɔ lɩmaɣzɩyɛ tɔm nɛ ɛyaa tɔm, patɩŋa mbʊ yɔ pa-maɣzɩm kɛ kʊɖʊm. Tɔbʊʊ nɩɣʊ, lɩmaɣza labʊ se pɩsa nɛ ɖatɩŋa ɖɩwɛɛ kɩmaŋ politiki nɔmɔʊ taa, tɔsʊʊ ñɩnɩɣ nɔmɔʊ taa, ɛzakuliye ñɩɣnɩɣ tɔm taa, tɩ yɔɔ tɔm, samaɣ taa nɛ tɔm hʊʊ tɛ kɛ abalaa nɛ halaa hɛkɩŋ taa. Halʊ yɔɔ lʊbɩyɛ maɣzɩm kɛlɛ se palʊ nɛ paɖɩzɩɣ hɔɔlɩŋ tɩŋa taa payɩ tɛyɩtʊ ndʊ tɩwɛɛ abalaa nɛ halaa hɛkɩŋ taa mbʊ pʊyɔɔ yɔ patakpaɣ halʊ nɛ paya nabʊyʊ hɔɔlʊʊ nakʊyʊ taa kpoyi nɛ palʊ nɛ palɩzɩ halʊ waɖɛ paɣtʊ takayasɩ ɛyaa taa nɛ tɩ-yɔɔ fezuu labʊ taa.
Kpaɣ nɛ pɩnaɣ 1792, [[Fransɩɩ]] sʊ you taa lɛ, ɛyaa nabɛyɛ youna ɖama kamasɩ yɔɔ, ŋgʊ mbʊ lɛ, pɩnaɣ 1793 alɩwaatʊ taa lɛ, halɩtʊ canɖaʊ nakʊyʊ ñapalaɣ [[Paarii]] tɛtʊ taa, ɛlɛ Paarii tɛtʊ taa halaa kaatɩna tʊ pʊñɔtɩna cokodo fɛyɩ tɩnaa tɛ. Ɛjaɖɛ taa kpɛlɩ lɛɣzɩɣ ɛyaa tɛ ŋgbɛyɛ ndɩ palɩzɩ-ɖɩ [[agoza fenaɣ]] kɩyakʊ 10 pɩnaɣ 1793, pɩtɩŋna Claire Lacombe nɛ Pauline Léon, taa halaa nasɩlɛ, mba ɖɩyaɣ sindiɖiki yaa piyuu pɩsaŋ lʊya caɣ kʊjɔŋ kpeɣa tendemee tɩŋa yɔɔ nɛ pahʊtʊʊ tɔm paɣtʊ lɩzɩyaa. Claire Lacombe ñɔtɔŋ se pɛcɛlɩ malɩfanaa halaa.
Nasɩɩ lɛ, you ŋgʊ sakɩyɛ taa wɛna-kʊ nɛ leleŋ kpem alɩwaatʊ ndʊ tɩ-taa, abalaa etisiɣ halaa kewiyitu tɔm pɛ hɛkʊ taa. Paɣtʊ lɩzɩyaa sakɩyɛ tisuu lɩmaɣza wena awɛ Emile yaa Rousseau wɩlɩtʊ taa yɔ, se halʊ wɛʊ ɛ-tʊmɩyɛ kɛlɛ mbʊ paya-ɩ se ɖoo nɛ ɛlʊlɩ piyaa, pazɩɩ yem ɛzɩ Condorcet yeke ñɩŋɩɣna se pɔtɔ caca halʊ mbʊ pʊyɔɔ yɔ kedeŋga wɛtʊ ɛsɩnda ɖatɩŋa ɖɩkɛ ɛyaa, pʊyɔɔ ɖɔɖɔ wɛɛ kʊɖʊma ana a-taa peeɖe maɣzɩm lɛɛbʊ lɩɩ nɛ pʊlʊkɩna kañatʊ kewiyitu tɔm nɛ yomtʊ tɔm.
Paa-ñɩŋa alɩwaatʊ wayi lɛ, halaa naɣ se papazɩ-wɛ haʊ tʊmɩyɛ labʊ waɖɛ ɖɔɖɔ ɛzɩ abalaa yɔ, patʊlɩ-wɛ nesi tɛɛ kɩlabɩm tʊma, ɛlɛ pɩtala lɔŋ, [[ɖomaɣ fenaɣ]] kɩyakʊ 10. Pehiɣ paɖɩŋ kajalaɣ ɛyʊtʊ ŋgbɛyɛ nɔɔ yɔɔ ɖɛyaa ɖɩlɩzɩyɛ tɔm ɖeɖe Luxemboug, nɛ pamazɩɣ lɛɣzɩtʊ mbʊ pɩlɩna pa-tʊma labʊ cɔlɔ, patʊlɩ tɔɔnasɩ ɖɩtɔyɛ faalɛ.
Patɩlɩ lɔŋ camɩyɛ nɛ pɛwɛɛ pa tɩ-yɔɔ mbʊ lɛ, peeɖe halaa mba pamazɩ se pɛkɛ wɩlɩyaa yɔ kaakɩlɩna ɖɔʊ halaa ñɩma mba palʊkaɣ halʊ waɖɛ yɔɔ kandɩyʊ yɔɔ yɔ. Ɛlɛ, palakaɣ kʊñɔŋ pazɩ mbʊ pʊyɔɔ pada kpasɩ camɩyɛ, pɩlɩna ɛzɩma pɔɖɔna-wɛ sukuli kɩtɛzʊʊ taa yɔ. ''Queen’s College for Women'' nɛ ''Bedford College'' Elizabeth Jesser Reid ñɩnba, patʊlɩ-wɛ pɩnzɩ 1840 tɛmtʊ taa se pɩsa nɛ halaa wɩlɩyaa mba pɛwɛna tɩlɩtʊ sɔsɔtʊ piŋ.
Takayasɩ sɔsɔsɩ nee mʊya kɩfama mʊ nimiye nɛ peseɣtu halʊ sukuli tɔm yɔɔ. ''North London Collegiate School'' (pɩnaɣ 1850) nɛ ''Cheltenham Ladies' College'' (pɩnaɣ 1853), Bedford sukuli piya kɩbɩma naalɛ kaawɛna pɔ-nɔsɩ yɔɔ, mba yɔ Frances Buss nɛ Dorothy Beale.
Halaa mba palʊkɩ halʊ waɖɛ yɔɔ yɔ pekitina patɩ pazɩ pazɩ nɛ sukuli kɩtɛzʊʊ yɔɔ kiŋ. Emily Davies ɖɛna nɔɔ, ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩlʊkɩ se halʊ ɛpɩzɩɣ ewolo santaɖaʊ sukuli kɩtɛzʊʊ, ñɩŋʊʊ se patʊlɩ halɩbiya santaɖaʊ ŋgʊ kɩwɩlɩɣ se pɛtɛma hɛkʊ taa sukuli (''The Cambridge and Oxford Local Examination''), pataka nɛ pana pɩnaɣ 1863 alɩwaatʊ taa lɛ, Cambridge sukuli kɩtɛzʊʊ taa paɣtʊ lɩzɩyaa ha-wɛ waɖɛ takayaɣ.
Hɔɔlʊʊ kɩtɩŋʊʊ kaakɛ ɛzɩma patʊlɩ halɩbiya santaɖaʊ ŋgʊ kɩhaɣ waɖɛ halʊ nɛ ɛsʊʊ sukuli kɩtɛzʊʊ taa yɔ (''Matriculation Examinations''). Sukuli kɩtɛzʊʊ taa tɔm hʊyaa kiziɣ mbʊ lɛ, Davies tɔlɩ, paa ɛtaafɛyɩna wondu tɩŋa kɔyɔ, halaa sukuli nakʊyʊ, pama-kʊ ɖɔɖɔ ɛzɩ Hitchin abalɩbiya kɔlɛzɩ Hertfordshire tɛtʊ taa yɔ (pɩnaɣ 1869), nɛ pʊcɔ ɛñɔtɩ ɛtɩ Cambridge nɛ ɛcaɣ Girton tɛtʊ taa pɩnaɣ kɩtɩŋaɣ taa. Tʊmɩyɛ lɛɛɖɛ caŋ ɖɩlɩɩ kpaagbaa ɖɩnɛ yɔ ɖɩ wayi Cambridge peeɖe ɛnʊ ɖɔɖɔ, patʊlɩ Newnham kɔlɛzɩ pɩtɩŋna yɔɔ huuziyaa pa nɛ yɔ pɔyɔɔ Henry Sidgwick nɛ Anne Clough.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Samaɣ lɛɣtʋ]]
[[Category:Politiki]]
sn2fdkfq2m50pmepgg4byqwdpgx996i
Tuwala
0
1496
13531
11864
2019-03-24T10:42:06Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Duwala]] ñɩŋgʋ nɛ [[Tuwala]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Orthographe
11864
wikitext
text/x-wiki
[[File:Centre ville douala.jpg|thumb|Centre ville douala]]
Duwala kɛna [[Kameruni (Cameroun)|Kameruni]] ɛjaɖɛ taa tɛtʋ sɔsɔtʋ. Tɛtʋ tʋnɛ tɩwɛ [[Atlantique teŋgu|Atilantiki]] kitiiliŋ nakʋyʋ cɔlɔ kpam nɛ tɩ-walanzɩ taa makɩɣna 923 km2. Pakala ɛyaa kɛ tɛtʋ ndʋ tɩ-taa kɛ pɩnaɣ 2015 taa lɛ, pɛkpɛndɩ ɛyaa 2 768 436. Payaɣwaɣ Tuwala tɛtʋ yɔɔ cɔnɩyʋ se Douala Manga Bell (1927-2012). Tɛtʋ tʋnɛ tɩkɛna [[Kameruni (Cameroun)|Kameruni]] kɛ ɛjaɖɛ kɛ mbʋ papɩzɩɣ payaa se tɔsʋʋ kpou yɔ pɩlɩɩna teŋgu ŋgʋi kɛwɛ tɛtʋ ndʋ ti-kitiiliŋ yɔɔ yɔ.
[[File:DanseCommunauteFondjo.jpg|thumb|DanseCommunauteFondjo]]
Ɛzɩ tɛtʋ sɔsɔtʋ lɛɛtʋ ɖɔɖɔ yɔ, Tuwala tɛtʋ nɛ ajɛya lɛɛna taa tɛtʋ ɖʋ taabalɩyɛ nɛ palakɩ tʋm kʋɖʋma se tɔsʋʋ nɛ ɛsɩnda wobu ɛɖɛɛna poliŋ. Tɛtʋ ndʋ yɔ: Taakarɩ ([[Senegaalɩ (Sénégal)|Senegali]]), Strasbourg ([[Fransɩɩ]]), Akisari ([[Tuurkii (Turquie)|Tuurkii]]), Newari (New Jersey) nɛ Filadɛlifi ([[Etaazuunii (États-Unis)|Etaazunii]]) nɛ Windowɛkɩ ([[Namibi (Namibie)|Namibii]]).
[[File:Precipitations Douala.svg|thumb|Precipitations Douala]]
[[Category:Tɛtʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Kameruni]]
[[Category:Afrɩka]]
37n8ot2xijtm6hggliaa49ky4ow58o5
Harare
0
1497
15029
11867
2021-08-17T21:05:57Z
Tarih
2713
+image #WPWPTR #WPWP #WLA
15029
wikitext
text/x-wiki
[[File:View from residential area in north Harare.jpg|thumb|270px|Harare]]
Harare kɛna Afrika nɛ wɩsɩ ɖɩɖʋyɛ taa ɛjaɖɛ naɖɩyɛ nɛ [[Zimbabuwe]] ɛjaɖɛ taa tɛtʋ sɔsɔtʋ. Pɩnaɣ 2007 taa paakalɩ ɛyaa kɛ tɛtʋ ndʋ tɩ-taa lɛ, paakpɛnda ɛyaa 2 800 111. Tɛtʋ tʋnɛ tɩwalanzɩ taa makɩɣna 96 060.
Ɖooo lɛ tɛtʋ tʋnɛ ɛyaa mba payawaɣ-wɛ se Sona (Shonas) yɔ mba kaawɛna peeɖe. Ɛyaa panɛ pakpakaɣ-wɛ ɖɔdɔ ɩzɩ Neharawa (Ne-Hararawa) nɛ pʋtɔbʋʋ se weyi eeɖou yɔ. Pʋkʋma lɛ, you sɔsɔʋ nakʋyʋ lɩɩ peeɖe cejewa hɛkʋ taa nɛ cejewa wena payaɣ-yɛ se Guca (Gutsa) yɔ awa you ŋgʋ nɛ aɖɔɔnɩ Sonawaa nɛ alɛ wolo acaɣ ɛjaɖɛ nɖɩ payaɣ se [[Zambii]] yɔ ɖɩ-tɛ pʋŋ sɔsɔŋ taa.
Ɛzɩ tɛtʋ sɔsɔtʋ lɛɛtʋ ɖɔɖɔ yɔ, Harare nɛ ajɛya lɛɛna taa tɛtʋ ɖʋ taabalɩyɛ nɛ palakɩ tʋm kʋɖʋma se tɔsʋʋ nɛ ɛsɩnda wobu ɛɖɛɛna poliŋ. Tɛtʋ ndʋ yɔ: Kazaŋ ([[Ruusii]]), Notiŋgam ([[Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ]]), Munisi ([[Caama]]), Pirato nɛ Lago ([[Italii]]).
[[Category:Tɛtʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Simbaabuwee]]
[[Category:Afrɩka]]
oxijz56m2jv791wsmcbkiemw0psx7wq
Isitambuli
0
1498
7790
7274
2017-08-08T06:50:03Z
Gnangbade
58
Photos, liens, catégories
7790
wikitext
text/x-wiki
[[File:View of the Blue Mosque from the Galata Tower (1)-satur.jpg|thumb|View of the Blue Mosque from the Galata Tower]]
Isitanbuli kɛna [[Tuurkii (Turquie)|Tuurkii]] ɛjaɖɛ taa ɛsɛkuliye tɛtʋ sɔsɔtʋ. Peeɖe ɖɖoɖɔ kɛ tadɩyɛ labʋ nɛ tɔnʋʋ taa kpekpeka tʋma kɩlaa. Peeɖe ɖɔɖɔ kɛ ɛyaa kɩla ɖʋ kɛ Turiki ɛjaɖɛ taa. Pɩnaɣ 2014 taa pakalɩ ɛyaa kɛ Isitanbili tɛtʋ taa lɛ, pɛɖɛ ɛyaa ɛzɩ miliylolonaa 15 yɔ ɛlɛ tɛtʋ ndʋ tɩ-hɛkʋ taa ɖeyi ɖeyi ɖeke lɛ ɛyaa kpɛnda pɩnaɣ 2016 taa kɛ 14 804 116. Pʋ-tɔbʋʋ se keteŋa kpeekpe taa lɛ, Isitanbuli tɛtʋ wɛ tɛtʋ ndʋ tɩ-taa ɛyaa kɩla ɖɔʋ yɔ.
[[File:Bosphorus.jpg|thumb|Bosphorus]]
Isitanbuli tɛtʋ wɛ [[Eerɔpʋ tɛtʋ tɔm|Eerɔpu]] nɛ [[Aazii tɛtʋ wandamm|Azii]] pɛ-hɛkʋ taa. Ɛlɛ tɛtʋ ndʋ ɛzɩma tɩɩwɛ Eerɔpu keteŋa hɔɔlʋʋ taa yɔ, pʋyɔɔ kɛ tɛtʋ tʋnɛ payaɣ-tʋ se Eerɔpu ñɩndʋ. Tɛtʋ tʋnɛ papaazɩɣ-tʋ yaʋ se Isitanbuli, pɩtakɩlɩ leeɖɩɣ. [[Lakɩŋ fenaɣ]] 28 pɩnaɣ 1930 taa kɛ papaazɩ-tʋ yaʋ mbʋ. Pɩyele ɖooo lɛ payawaɣ-tʋ se Piizansi (Byzance). Pɩɩkɛ [[agoza fenaɣ]] 11 pɩnaɣ 330 taa nɛ pɩɩkɛna hɩɖɛ ɖʋʋ kɛ roma wiyau sɔsɔ weyi payawaɣ-ɩ se Constantin 1er yɔ. Pɩwayɩ lɛ paya tɛtʋ ndʋ se Deuxième [[Roma (Rome)|Rome]], Piizansɩ (Byzance), nɛ Konsitantiinopɩlɩ (Constantinople). Kpaɣ pɩnaɣ 2004 taa lɛ Isitanuli maaliki yɔɔ cɔnɩyʋ kɛ payaɣ se Kadir Topbas (AKP).
[[File:Istanbul - Avinguda d'Istiklâl.JPG|thumb|Istanbul - Avinguda d'Istiklâl]]
[[File:Istanbul_tram_RB1.jpg|thumb|Tram à Istanbul]]
[[Category: Tɛtʋ sɔsɔtʋ]]
dyl4kql91nd13kwykb4o9x9tv04w1hs
Hɔŋkɔŋ
0
1499
14471
14470
2019-12-03T01:19:23Z
Chongkian
1443
14471
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Victoria_peak.jpg|vignette|Hɔŋkɔŋ]]
'''Hɔŋkɔŋ''' kɛna [[Siini (Chine)|Siini]] ɛjaɖɛ taa tɛtʋ sɔsɔtʋ nɛ peeɖe kɛ ɛyaa kɩla ɖɔʋ kɛ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa. Hɔŋkɔŋ tɔbʋʋ kɛlɛ se sɔzɩŋ kidiiliŋ. Pɔcɔnaa siŋŋ kɛ pɩnaɣ 2015 taa lɛ, tɛtʋ tʋnɛ tɩ-taa kɛ ɛyaa kɩlɩɣ kpadɩyʋʋ kɛ keteŋa kpeekpe taa. Tɛtʋ sɔsɔtʋ tʋnɛ tɩwɛ Siini ɛjaɖɛ nɛ ɖɩ-wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taakiŋ nɛ Siini lɩŋgamʋʋ ŋgʋ paya se Mer méridionale yɔ kɩwɛ tɛtʋ tʋnɛ tɩ-cɔlɔ kpam.
Keteŋa kpeekpe taalɛ [[Niyuu Yɔrɩkɩ]] nɛ [[Lɔndrɩ]] wayɩ lɛ, Hɔŋkɔŋ tɛtʋ tɩŋʋna tɔsʋʋ nɛ ɛsɩndaa wobu tɔm taa. Pɩnaɣ 2014 taa pakalɩ ɛyaa kɛ tɛtʋ tʋnɛ tɩ-taa lɛ, pɛkpɛnda ɛyaa 7 234 800 nɛ tɩ-walanzɩ taa makɩɣna 1 104 km2. Payaɣ tɛtʋ tʋnɛ tɩ-taa tɔm hʋyʋ sɔsɔ tɛ takayaɣ taa mayʋ se Paul Chan Mo-po Rimsky Yuen. Tɛtʋ tʋnɛ tɩ-taa kʋnʋmɩŋ weyi pɔyɔɔdɩɣ komina tʋma taa nɛ pawɩlɩɣ-ɩ sukulinaa taa yɔ, ɩnʋ lɛ [[Englɩsɩɩ kʊnʊŋ|Englɩsɩɩ]] nɛ [[Mandarɛɛ kʊnʊŋ|Mandarɛɛ]].
[[Category:Tɛtʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Siini]]
nghvu8ojytq8y6d6o8rwub1uq3eicwq
Hʋndʋ
0
1500
15926
15912
2022-02-19T03:19:37Z
Ladsgroup
1617
Reverting botnet vandalism attack ([[phab:T302047]])
15926
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Arm_pit.jpg|vignette|Arm pit]]
[[Fichier:Brusthaare.JPG|vignette|Brusthaare]]
Hʋndʋ kɛna tɛtɛ kpɩnɛ yaa ɛyʋ yɔɔ mbʋ pɩñɔ ɛyɔɔ nɛ pɩwɛɛ mini mini yaa pɩɩpɩɩ (filiforme) yɔ. Ñɔyaɣ ñɔʋ pɩyɔɔ tɔnʋ tɛ (épiderme) nɛ kɩpaɣlɩ lɛ pʋcɔ nɛ kɩlɩna awayɩ. Pɩtɛkɛ paa tɛtɛ kpɩnɛ nɖɩ ɖɩyɔɔ kɛ ñʋndʋ yaa ñɔsɩ ñɔʋ. Ɛyʋ yɔɔ lɛ hʋndʋ ndʋ tɩñɔʋ ɛ-ñʋʋ taa yɔ payaɣ-sɩ se ñɔsɩ nɛ ndʋ tɩñɔʋ ɛ-hɩnɛ yaa e-kodiye yɔɔ yɔ tʋtʋ payaɣ se kpɛtʋ. Piyele nɛ ndʋ tɩwɛ ɛ-tamaɣ tɛɛ nɛ e-ndoma yɔɔ yɔ payaɣ-tʋtʋ se tandʋ, ɛlɛ yee pɩkɛ efebu ɛɖaɣna tandʋ ñɔʋ kɔyɔ payaɣ-tʋ se koonum (duvet). Ɛyʋ yɔɔ ñɔsɩ kɩlɩna ɖɔʋ.
[[Fichier:Golden_fleece_2_-_Foto_Giovanni_Dall'Orto,_3_Sett_2013.jpg|vignette|Golden fleece 2 - Foto Giovanni Dall'Orto, 3 Sett 2013]]
Hʋndʋ ndʋ tɩwɛ ɛsɩyɛ yɔɔ yɔ ndʋ payaɣ se [[ɛsɩyɛ]] yɔɔ hʋndʋ. Ɛzɩ ɛyaa wɛʋ ndɩ ndɩ yɔ mbʋ ɖɔɖɔ hʋndʋ yaa [[Ñɔyaɣ (Cheveux)|ñɔyaɣ]], tandaŋ, kpɛtʋ wɛɛ. Ɛyaa nabɛyɛ wɛɛ nɛ pa-tɩna hʋndʋ ɖeke nɛ lɛɛba lɛ patatɩɩ ñɔʋ paa ñɩɩ halɩ pɩtamna pa-ñʋntaa.
[[Category:Ɛyʋ pilinzi]]
gxjrj2r3zgxr7kq0x2nm2ctofm3a90i
Fransɩɩ (France)
0
1501
7267
2017-07-05T07:35:24Z
Hugo.arg
49
Hugo.arg kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Fransɩɩ (France)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Fransɩɩ]] ñɩŋgʋ yɔɔ
7267
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Fransɩɩ]]
r8o3f8yiyld1uqy38q8bi6d69yyayg9
Catégorie:Siimi
14
1502
7316
7285
2017-07-07T09:54:44Z
Katxis
37
7316
wikitext
text/x-wiki
[[Category:Lɛɣtʋ]]
azuj7io8j61r60ukq85w7udmdpq96ia
Catégorie:Ruusii
14
1503
14319
7304
2019-06-20T16:40:28Z
Laurent Jerry
33
Catégorisation
14319
wikitext
text/x-wiki
[[Catégorie:Eerɔpʋ]]
[[Catégorie:Aazii]]
3xhbzyx8xbh1w31nkhs6uibrtggdxi9
Jakarita
0
1506
11876
11868
2018-03-07T13:32:19Z
OktaRama2010
618
11876
wikitext
text/x-wiki
'''Jakarita''' ({{lang-en|Special Capital Region of Jakarta}}; {{lang-id|Daerah Khusus Ibukota Jakarta}}) kɛna [[Ɛndonezi]] ɛjaɖɛ taa tɛtʋ sɔsɔtʋ nɛ pɩnaɣ 2015 taa pakala ɛyaa kɛ peeɖe lɛ, pɛkpɛnda ɛyaa 30 326 103. Tɛtʋ ndʋ tɩ-taa mba paalɛɣ wɛɣʋ yɔ mba payaɣ se Betawi waa nɛ hɩɖɛ nɖɩ ɖɩlɩna hɩɖɛ nɖɩ payaɣ-ɖɩ se Batavia yɔ ɖɩ-taa.
Ñɩnɩya ñɩnaa nɛ pana se ɖooo lɔŋ taa tɔm natʋyʋ wɛ Jakarita tɛtʋ taa nɛ payaɣ-tʋ se Tugu. Tɔm tʋnɛ pana-tʋ Jakarta nɛ hayʋ kiŋ. Pama tɔm tʋnɛ nɛ palava kʋnʋŋ taa nɛ tɔm tʋnɛ tɩ-taa lɛ panaɣ kewiyaɣ nakayɩ hɩɖɛ. Kewiyaɣ ŋga payaɣ-kɛ se Tarumanagara nɛ ke-wiyau kɛ payaɣ se Purnawarman. Wiyau ɛnɛ ɛɖʋ teŋu taa hɛŋga nakayɛ ɛzɩ kilomɛtana hiu yɔ. Pɩɩkɛ pɩnzɩ mɩnɩŋ 5taa, pana hɛŋga ŋga nɛ pʋcɔ palʋlʋ Yeesu Kristʋ. Payaɣ Jakarita tɛtʋ yɔɔ cɔnɩyʋ se Djarot Saiful Hidayat.
Ɛzɩ tɛtʋ sɔsɔtʋ lɛɛtʋ ɖɔɖɔ yɔ, Jakarita tɛtʋ nɛ ajɛya lɛɛna taa tɛtʋ ɖʋ taabalɩyɛ nɛ palakɩ tʋm kʋɖʋma se tɔsʋʋ nɛ ɛsɩnda wobu ɛɖɛɛna poliŋ. Tɛtʋ ndʋ yɔ: Kasablanka ([[Marɔkɩ]]), Jeda ([[Arabii-Sahʊditi|Arabisaʋditi),]] Navimʋmbayi ([[Ɛndɩ]]), [[Tokiyo|Tokɩyo]] ([[Sapɔŋ]]), [[Pɛrɩlɛɛ|Pɛrlɛɛ]] ([[Caama]]), [[Sewuuli|Sewuli]] ([[Kooree nɛ Hadɛ Kiŋ|Koree nɛ hadɛ kiŋ]]).
[[Category:Tɛtʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Ɛndonezi]]
[[Category:Aazii]]
tssraaxycu0wrwa9lo7hfhnunjdanty
Teeli
0
1507
12579
12484
2018-05-05T11:04:20Z
Atticmaker
127
Category added
12579
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Jama_Masjid.jpg|vignette|Jama Masjid]]
Teeli tɛtʋ wɛna [[Ɛndɩ]] ɛjaɖɛ nɛ hayʋ kiŋ nɛ tɛtʋ ndʋ tɩ-taa kɛ Ɛndɩ ɛjaɖɛ taa tɛtʋ sɔsɔtʋ ndʋ payaɣ-tʋ se Nɛw Teeli yɔ tɩwɛ. Tɛtʋ tʋnɛ tɩwɛ Yumana poo nɔɔyɔɔ nɛ peeɖe kiŋ habɩyɛ sɔsɔyɛ nɖɩ patɩŋgʋna-ɖɩ nɛ powoki ɖenɖe payaɣ se [[Kanzɩ pɔɔ|Kanzɩ]] tɛtʋ taa nɛ payakɩ kɩyakʋ.
[[Fichier:Smog_in_Dehli_edited.jpg|vignette|Smog in Dehli edited]]
Ɖooo lɛ [[Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ|Pritaniki]] ɛjaɖɛ kakpacayaɣna tɛtʋ tʋnɛ. Mba kpaɣna tɛtʋ tʋnɛ nɛ papɩsɩ-tʋ tɛtʋ sɔsɔtʋ ndʋ tɩwɛna tɩ-kewiyaɣ nɛ tɩ-taa Ɛndɩ ɛjaɖɛ taa paɣtʋ lɩzɩyaa kpelaɣ wɛɛ yɔ. Pɛtɛyɩ Teeli tɛtʋ kɛ kɛ tɔm kagbanzɩ (5) taa nɛ pɩnaɣ 2015 taa pakalɩ ɛyaa kɛ tɛtʋ ndʋ tɩ-taa lɛ, pɛkpɛnda ɛyaa miliyɔɔnaa nɛɛlɛ nɛ kagbanzɩ (25). Mbʋ yebina nɛ tɛtʋ tʋnɛ tɩkɛna keteŋa kpeekpe taa tɛtʋ ndʋ kagbanzɩ ñɩndʋ kɛ ndʋ tɩ-taa ɛyaa kɩla ɖɔʋ yɔ.
[[File:Delhi_main_bazaar.jpg|thumb|Delhi main bazaar]]
Ɛzɩ tɛtʋ sɔsɔtʋ lɛɛtʋ ɖɔɖɔ yɔ, Teeli tɛtʋ nɛ ajɛya lɛɛna taa tɛtʋ ɖʋ taabalɩyɛ nɛ palakɩ tʋm kʋɖʋma se tɔsʋʋ nɛ ɛsɩnda wobu ɛɖɛɛna poliŋ. Tɛtʋ ndʋ yɔ: Sikaago ([[Etaazuunii|Etazuni]]), Kuwala Lumpuri ([[Malɛɛzii]]), [[Lɔndrɩ|Lɔndri]] ([[Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ]]), [[Mɔsɩkʊʊ|Mɔsiku]] ([[Ruusii]]), [[Sɛɛpetɛrsbuuri|Sɛɛpetɛrɩsbuuri]], ([[Ruusii]]), [[Sewuuli|Sewuli]] ([[Kooree nɛ Hadɛ Kiŋ|Koree nɛ hadɛ kiŋ]]), [[Tokiyo]][[Sapɔŋ|(Sapɔŋ]]), Ulani-Patɔrɩ ([[Moŋgolii|Mɔŋgoli]]). Tɛtʋ tʋnɛ tɩwayɩ lɛ, Teeli tɛtʋ nɛ ajɛya lɛɛna taa tɛtʋ natʋyʋ ɖʋ taabalɩyɛ nɛ palakɩ tʋma ɖɔɖɔ. Tɛtʋ ndʋ tɩ-taa kɔyɔ: [[Paarii|Paari]] ([[Fransɩɩ|Fransɩ]]), Erefani ([[Armenii|Armeni]]) nɛ Fukuwaka (Sapoŋ).
[[File:DelhiMetro.jpg|thumb|Delhi Metro]]
[[Category:Tɛtʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Ɛɛndɩ]]
[[Category:Aazii]]
b69ve5y41cuuvlblrmj9l7f1q8yfyfp
Kɔlaɣ fenaɣ
0
1508
14514
11728
2020-01-27T18:32:12Z
Fausta Samaritani
2388
file
14514
wikitext
text/x-wiki
'''Kɔlaɣ fenaɣ''' kɛ kajalaɣ [[fenaɣ]] pɩnaɣ taa. Kɛwɛ [[Saŋayɩŋ fenaɣ]] ɛsɩntaa nɛ [[Lɛlaɣ fenaɣ]] wayɩ.
[[File:15th-century unknown painters - Grimani Breviary - The Month of January - WGA15775.jpg|thumb|200 px|15th-century, Grimani Breviary, ''Kɔlaɣ fenaɣ'']]
Fenaɣ ŋga ka-taa kɛ kabɩyɛ mba paɣ [[kamʋʋ]].
[[Category:Fenasɩ]]
af9yiz6uvrdurl5u9oit1454ixw11it
Lɛlaɣ fenaɣ
0
1509
11727
7418
2018-03-05T15:39:01Z
OktaRama2010
618
11727
wikitext
text/x-wiki
'''Lɛlaɣ fenaɣ''' kɛ [[fenaɣ]] naalɛ ñɩŋa pɩnaɣ taa. Kɛkɛ [[Kɔlaɣ fenaɣ]] ɛsɩntaa nɛ [[Lakɩŋ fenaɣ]] wayɩ.
Fenaɣ ŋga ka-taa kɛ kabɩyɛ mba lakɩ [[lesi]].
[[Category:Fenasɩ]]
if68oisvg9oiug4iregda1edb1dwhzj
Lakɩŋ fenaɣ
0
1510
11729
7419
2018-03-05T15:40:32Z
OktaRama2010
618
11729
wikitext
text/x-wiki
'''Lakɩŋ fenaɣ''' kɛ [[fenaɣ]] naadozo ñɩŋa pɩnaɣ taa. Kɛwɛ [[Lɛlaɣ fenaɣ]] ɛsɩntaa nɛ [[Ɖomaɣ fenaɣ]] wayɩ.
Fenaɣ ŋga ka-taa kɛ kabɩyɛ mba woki lakɩŋ.
[[Category:Fenasɩ]]
52ydvklizh60yej4mmi54keto2m584o
Ɖomaɣ fenaɣ
0
1511
14675
7420
2020-09-20T09:49:24Z
Liggliluff
601
Formatting
14675
wikitext
text/x-wiki
'''Ɖomaɣ fenaɣ''' kɛ [[fenaɣ]] naanza ñɩŋa pɩnaɣ taa. Kɛwɛ [[Lakɩŋ fenaɣ]] ɛsɩntaa nɛ [[Agoza fenaɣ]] wayɩ.
Ɛlɛ, paatasɩɣ ɖuu fenaɣ ŋga ka-taa, pakpaŋɩɣ kɩkpaŋɩɣ, mbʋ pʋyɔɔ yɔ tɛʋ ɛɛtasɩɣ nɩʋ alɩwaatʋ ndʋ tɩ-taa.
[[Category:Fenasɩ]]
2x1sjw3n6sr2fialckkruf91y7oytjg
Agoza fenaɣ
0
1512
14677
7421
2020-09-20T09:50:04Z
Liggliluff
601
Formatting
14677
wikitext
text/x-wiki
'''Agoza fenaɣ''' kɛ [[fenaɣ]] kagbanzɩ ñɩŋa pɩnaɣ taa. Kɩwɛ [[Ɖomaɣ fenaɣ]] ɛsɩntaa nɛ [[Mɩsɩkʋm fenaɣ]] wayɩ.
Ɛlɛ, paatasɩɣ kozuu fenaɣ ŋga ka-taa, poɖuu koɖuu, mbʋ pʋyɔɔ yɔ tɛʋ ɛɛtasɩɣ nɩʋ [[Ɖomaɣ fenaɣ]] se poɖuu.
[[Category:Fenasɩ]]
bh7exc0dmm8qrx0lvwg0vxvgs50a4xl
Mɩsɩkʊm fenaɣ
0
1513
15212
14672
2022-01-01T10:15:26Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Mɩsɩkʋm fenaɣ]] ñɩŋgʋ nɛ [[Mɩsɩkʊm fenaɣ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Corrected vowel character
14672
wikitext
text/x-wiki
'''Mɩsɩkʋm fenaɣ''' kɛ [[fenaɣ]] loɖo ñɩŋa pɩnaɣ taa. Kɩwɛ [[Agoza fenaɣ]] ɛsɩntaa nɛ [[Hasɩyaɖɛ fenaɣ]] wayɩ.
Ɛlɛ, paatasɩɣ mɩsɩ kʋm fenaɣ ŋga ka-taa, pokozuu kokozuu, mbʋ pʋyɔɔ yɔ tɛʋ ɛɛtasɩɣ nɩɣ [[Ɖomaɣ fenaɣ]] taa se poɖuu.
[[Category:Fenasɩ]]
a68wzfus973wf0tvgv4et31pmlxton7
Hasɩyaɖɛ fenaɣ
0
1514
14679
7423
2020-09-20T09:50:22Z
Liggliluff
601
Formatting
14679
wikitext
text/x-wiki
'''Hasɩyaɖɛ fenaɣ''' kɛ [[fenaɣ]] lʋbɛ ñɩŋa pɩnaɣ taa. Kɛkɛ [[Mɩsɩkʋm fenaɣ]] ɛsɩntaa nɛ [[Kɩyɛɛna fenaɣ]] wayɩ.
Fenaɣ ŋga ka-taa kɛ kabɩyɛ mba yakɩ hasɩ mbʋ pʋyɔɔ yɔ pɩkɛna kɩjɛyʋ kɛ [[Ɛvatʋ|ɛvalʋ]] se ɛkʋ haɣ pʋcɔ ɛlʋ.
[[Category:Fenasɩ]]
9djza4h34oypp69bviptpki1kwrsho9
Kɩyɛɛna fenaɣ
0
1515
14676
7424
2020-09-20T09:49:48Z
Liggliluff
601
Formatting
14676
wikitext
text/x-wiki
'''Kɩyɛɛna fenaɣ''' kɛ [[fenaɣ]] luutozo ñɩŋa pɩnaɣ taa. Kɛwɛ [[Hasɩyaɖɛ fenaɣ]] ɛsɩntaa nɛ [[Salaŋ fenaɣ]] wayɩ.
Fenaɣ ŋga ka-taa kɛ kabɩyɛ mba tɔkɩ [[kɩyɛɛna]] kazandʋ nɛ paɖʋʋ cɩmɩŋ kɛ pa-akpema yɔɔ.
[[Category:Fenasɩ]]
o4j45x33boawm926jqwe3gi90deh382
Salaŋ fenaɣ
0
1516
14673
7425
2020-09-20T09:49:16Z
Liggliluff
601
Formatting
14673
wikitext
text/x-wiki
'''Salaŋ fenaɣ''' kɛ [[fenaɣ]] nakʋ ñɩŋa pinaɣ taa. Kɛwɛ [[Kɩyɛɛna fenaɣ]] ɛsɩntaa nɛ [[Aloma fenaɣ]] wayɩ.
Fenaɣ ŋga ka-taa kabɩyɛ mba hʋyʋʋ hɛɛ nɛ pokuluu kɛtɛʋ.
[[Category:Fenasɩ]]
3ne14ax8zr6t8gbfeoeo8upm3luibk2
Aloma fenaɣ
0
1517
14678
7426
2020-09-20T09:50:08Z
Liggliluff
601
Formatting
14678
wikitext
text/x-wiki
'''Aloma fenaɣ''' kɛ [[fenaɣ]] hiu ñɩŋa pɩnaɣ taa. Kɛwɛ [[Salaŋ fenaɣ]] ɛsɩntaa nɛ [[Kamɩŋ fenaɣ]] wayɩ.
Fenaɣ ŋga ka-taa kabɩyɛ mba loŋ pola.
[[Category:Fenasɩ]]
6cadrj1v82bs5uvyot49nn9chidkjo5
Kamɩŋ fenaɣ
0
1518
14680
7427
2020-09-20T09:50:24Z
Liggliluff
601
Formatting
14680
wikitext
text/x-wiki
'''Kamɩŋ fenaɣ''' kɛ [[fenaɣ]] hiu nɛ naalɛ ñɩŋa pɩnaɣ taa. Kɛwɛ [[Aloma fenaɣ]] ɛsɩntaa nɛ [[Saŋayɩŋ fenaɣ]] wayɩ.
Ɛlɛ, paatasɩɣ paʋ kamɩŋ fenaɣ ŋga ka-taa pʋɖɔɔ, mbʋ pʋyɔɔ yɔ tɛʋ ɛɛnɩɣ lɔŋ lɛ, tɔɔnasɩ tɩŋa tatɩɩpɩta pɩkɩla nɛ mɩla. Kabɩyɛ mba yeki poɖuu hɛɛ pola taa fenaɣ ŋga ka-taa.
[[Category:Fenasɩ]]
bj9ueeuh8rpdardqlgjad8yby025ucs
Saŋayɩŋ fenaɣ
0
1519
14674
7428
2020-09-20T09:49:20Z
Liggliluff
601
Formatting
14674
wikitext
text/x-wiki
'''Saŋayɩŋ fenaɣ''' kɛ [[fenaɣ]] hiu nɛ naalɛ ñɩŋa pɩnaɣ taa. Kɛwɛ [[Kamɩŋ fenaɣ]] ɛsɩntaa nɛ [[Kɔlaɣ fenaɣ]] wayɩ.
Saŋayɩŋ tʋbʋʋ se [[Ɛvatʋ|ɛvalʋ]] weyi ɛtɛma ɛ-tɛ pɩnzɩ naadozo lʋbʋ yɔ ɛ-tɛ sɔnzɩ.
Fenaɣ ŋga ka-taa kɛ kabɩyɛ mba yeki papaɣ kamɩŋ pɩkɩlɩ ɛzɩ [[Kamɩŋ fenaɣ]] maɣmaɣ taa yɔ, mbʋ pʋyɔɔ yɔ tɛʋ ɛɛtasɩɣ nɩʋ lɔŋ lɛ, tɔɔnasɩ tɩŋa tatɩɩpɩta pɩkɩla nɛ [[mɩla]].
[[Category:Fenasɩ]]
jx1biqzzqwv282rttcjvogj1eowhfpr
Hodo wiye
0
1521
13600
13595
2019-03-24T17:00:56Z
Gnangbade
58
categories
13600
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Word_for_Monday_in_European_Languages.svg|vignette|Word for Monday in European Languages]]
Hodo wiye kɛ kajalaɣ kɩyakʋ kpɩtaʋ taa. Kɩkɛ [[Kujuka wiye]] ɛsɩntaa nɛ [[Piya wiye]] wayɩ.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Alɩwaatʋ]]
[[Category:Kpɩtaʋ taa kɩyakɩŋ]]
3avqa8wk2rn2mwzwfw165ley7q5w9ay
Piya wiye
0
1522
13601
13596
2019-03-24T17:01:14Z
Gnangbade
58
Categories
13601
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Word_for_Tuesday_in_European_Languages.svg|vignette|Word for Tuesday in European Languages]]
Piya wiye kɛ kɩyakʋ naalɛ ñɩŋgʋ kpɩtaʋ taa. Kɩkɛ [[Hodo wiye]] ɛsɩntaa nɛ [[Cɩla wiye]] wayɩ.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Alɩwaatʋ]]
[[Category:Kpɩtaʋ taa kɩyakɩŋ]]
17ct3nz9puxzo61q4dov5v9csz4sdws
Cɩla wiye
0
1523
13602
13597
2019-03-24T17:01:27Z
Gnangbade
58
categories
13602
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Word_for_Wednesday_in_European_Languages.svg|vignette|Word for Wednesday in European Languages]]
Cɩla wiye kɛ kɩyakʋ naadozo ñɩŋʋ kpɩtaʋ taa. Kɩkɛ [[Piya wiye]] ɛsɩntaa nɛ [[Sarakawaɣ wiye]] wayɩ.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Alɩwaatʋ]]
[[Category:Kpɩtaʋ taa kɩyakɩŋ]]
qhz4molbklfw263041vcurspx3ataxk
Sarakawaɣ wiye
0
1524
13603
13598
2019-03-24T17:01:43Z
Gnangbade
58
categories
13603
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Word_for_Thursday_in_European_Languages.svg|vignette|Word for Thursday in European Languages]]
Sarakawaɣ wiye kɛ kɩyakʋ naanza ñɩŋa kpɩtaʋ taa. Kɩkɛ [[Cɩla wiye]] ɛsɩntaa nɛ [[Kimeɣa wiye]] wayɩ.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Alɩwaatʋ]]
[[Category:Kpɩtaʋ taa kɩyakɩŋ]]
msquk2scaax080viqwkwvnpcesne9hb
Kimeɣa wiye
0
1525
18469
18428
2025-05-01T10:06:26Z
A09
3850
Reverted 1 edit by [[Special:Contributions/5.239.172.37|5.239.172.37]] ([[User talk:5.239.172.37|talk]]): Rv wrong language and cw spam (TwinkleGlobal)
18469
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Word_for_Friday_in_European_Languages.svg|vignette|Word for Friday in European Languages]]
Kimeɣa wiye kɛ kɩyakʋ kagbanzɩ ñɩŋa kpɩtaʋ taa. Kɩkɛ [[Sarakawaɣ wiye]] ɛsɩntaa nɛ [[Mazaɣ wiye]] wayɩ.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Alɩwaatʋ]]
[[Category:Kpɩtaʋ taa kɩyakɩŋ]]
jip4qb39yb89bmyqw80ur0c767jbv7i
Mazaɣ wiye
0
1526
13593
12691
2019-03-24T15:35:30Z
Gnangbade
58
map
13593
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Word_for_Saturday_in_European_Languages.svg|vignette|Word for Saturday in European Languages]]
Mazaɣ wiye kɛ kɩyakʋ naalɛ ñɩŋa kpɩtaʋ taa. Kɩkɛ [[Kimeɣa wiye]] ɛsɩntaa nɛ [[Kujuka wiye]] wayɩ.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Alɩwaatʋ]]
[[Category:Kpɩtaʋ taa kɩyakɩŋ]]
8ro6k4rcucturhdkhpfpe7w4n2rt1ip
Kujuka wiye
0
1527
18249
18244
2024-07-24T09:13:22Z
A09
3850
Révocation d’une modification réalisée par [[Special:Contributions/81.19.13.202|81.19.13.202]] ([[User talk:81.19.13.202|discussion]]) et restauration de la dernière version réalisée par [[User:Gnangbade|Gnangbade]]
13594
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Word_for_Sunday_in_European_Languages.svg|vignette|Word for Sunday in European Languages]]
Kujuka wiye kɛ kɩyakʋ lʋbɛ ñɩŋa kpɩtaʋ taa. Kɩkɛ [[Mazaɣ wiye]] ɛsɩntaa nɛ [[Hodo wiye]] wayɩ.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Alɩwaatʋ]]
[[Category:Kpɩtaʋ taa kɩyakɩŋ]]
02klibhadu6rr3ffno70ckm1o2ownkd
Catégorie:Fenasɩ
14
1528
7417
2017-07-08T16:17:49Z
Gnangbade
58
Page vide créée
7417
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Suwiisi
14
1531
7443
2017-07-09T01:03:40Z
DARIO SEVERI
138
Creating category
7443
wikitext
text/x-wiki
[[Catégorie:Eerɔpɩ]]
cn7cpjkre5rzpcuyotkgy58bj9py55x
Pierre-Simon de Laplace
0
1532
17962
17961
2024-01-20T13:37:00Z
Gnassingbé-Gnassingbé
4636
Catégorie
17962
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Pierre-Simon Laplace.jpg|vignette]]
Palʊla-ɩ Pierre-Simon Laplace liɖe taa kɛnɛ, palʊla-ɩ [[lakɩŋ fenaɣ]] kɩyakʊ 23 pɩnaɣ 1749 Beaumont-en-Auge nɛ ɛsɩ [[lakɩŋ fenaɣ]] kɩyakʊ 5 1827 [[Paarii]] tɛtʊ, ɛkɛ tɩlɩyʊ ɛyʊ tɩyɩnzɩ kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ tʊ, tomnasi ɖɔnɛ kpɛlɛkɩyʊ nɛ [[Fransɩɩ]] ɛjaɖɛ taa [[Politiki tɩlɩyɛ lɩmaɣza|politiki]] ɛyʊ.
Laplace kɛ tɩlɩya yaa lɛɣtʊ tɩna taa niye mʊyʊ lɛlʊ ɖɔɖɔ [[Napoléon Bonaparte|Napoléon]] alɩwaatʊ taa. Siŋ taa lɛ, ɛɖʊ nisi sakɩyɛ hɔɔlɩŋ ndɩ ndɩ taa lɛɣtʊ nɔmɔʊ taa nɛ tɩyɩnzɩ yɔɔ kpɛlɛkʊʊ tɔm taa nɛ kpeu tɛ akɔnta lɩmaɣza taa. Ɛ-tɛ alɩwaatʊ taa lɛ ɛwaba siŋ kɔzɩ kɔzɩ ɛ-tɛ pɩɩtɛmaɖʊʊ lɩmaɣzɩyɛ tɛ ñʊʊ kam.
Pɩnaɣ 1799 wɛɛ taa lɛ, pakpa-ɩ ɛjaɖɛ kewiyaɣ taa lɩm ɖʊyʊ pʊ-tɔbʊʊ se mɩnɩsɩtrɩ pɩtɩŋna ɛjaɖɛ tɔm yɔɔ cɔnayʊ yɔɔ. Napoléon Kajalaɣ tʊ yebina-ɩ Ampiiri kewiyitu pɩnaɣ 1808. Pʊkɔma pɩnaɣ 1817 alɩwaatʊ taa lɛ, pakpa-ɩ se ɛpɩsɩ cɛjɛ wɛɛ wena Bourbon waa ɖanɩɣ pɩsʊʊ yɔ. Ɛkɛ Normand tʊ nɛ pɩɣa ŋga kɛwɛna tɛtʊ pazɩ yɔ yaa haɖaʊ tʊmɩyɛ tʊ, Pierre-Simon Laplace laba sukuli pɩtɩŋna ɛ-cɔlɔ kpɛyɛ ɛyaa ɖoŋ yɔɔ kɛnɛ pɩlɩna mbʊ pasɩma-ɩ se ɛwɛ nesi tɛɛ ñɩm nɛ ɛmʊna ñamtʊ yɔ. Ɛlaba sukuli pɩkɔɔ pɩtalɩ pɩnaɣ 1765 Beaumont kɔlɛzɩ sukuli ŋgʊ Maur Kiɖeɖeʊ ñɩma mba pɛwɛna Ɛsɔ wazaɣ yɔ.
Pɩnaɣ ŋga ka-taa powona-ɩ Caen sukuli kɩtɛzɩ taa. Pɔcɔ lɛ, ɛlaba nɔɔ leleŋ paɣtʊ sukuli kɛ nesi tɛɛ keɖeɣa kɔlɛzɩ sukuli taa, ɛpaɣzɩ ɛyɔ yɔɔ lɩmaɣza sukuli sɔŋgɔ alɩwaatʊ tɛma wayi lɛ pɩnaɣ 1766 ɛ-nɛ ɛ-wɩlɩyʊ Jean Adam kɛ Ɖeɣa kɔlɛzɩ taa, anasaayɩ taa lɛ payaɣ se kollège du Bois. Ɛlaba sukuli ɖɔɖɔ ɛ-nɛ Christoph Gadbled, ɛlɛ kaakɛ lɩm kañaɖaɣ kpɛlɛkʊʊ wɩlɩyʊ Caen nɛ ɖɔɖɔ lɛɣtʊ yaa tɩlɩyɛ wɩlɩyʊ nesi tɛɛ keɖeɣa sukuli taa, Pierre Canu ɛɛkɛ sukuli pɩɣa kɩbɩnaɣ Gadbled nɛ ɖɔɖɔ wɩlɩyʊ ɛyʊ yɔɔ maɣzɩm hɔɔlʊʊ taa Mont kɔlɛzɩ taa pɩnaɣ 1769 paɣzɩtʊ taa. Kpaɣ nɛ pɩnaɣ 1767 ŋtalɩ 1769, ɛkɛ ɖɔɖɔ sɩnaʊ wɩlɩyʊ kɛ Beaumont kɔlɛzɩ taa.
Pɩnaɣ 1769 ɛɖɛɛ ewolo Paarii se ɛkatɩ tɩlɩyɛ wɩlɩyʊ sɔsɔ nɔyʊ alɩwaatʊ ndʊ tɩ-taa, ɛlɛ payaɣ d’Alembert, ɛ-tɛ talʊʊ peeɖe tɩŋna yɔɔ kɩɖɩnaʊ takayaɣ ŋga kalɩna Le Canu cɔlɔ yɔ. Kajalaɣ lɛ, ɛlaɣ kizi, d’Alembert kpɛdɛyɛ lɛ, ɛ-yɔɔ hɛɛ mbʊ pʊyɔɔ yɔ ɛmazɩ takayɩ hatʊ naanaza nasɩyɛ yɔɔ kɛ mbʊ pɩfɛyɩ ɖoŋ yɔ yaa pɩɩlakɩ tʊmɩyɛ pʊ-tɔm kɛlɛ ɛ-laŋgɩyɛ hɛɛ. Ɛyʊ ɛnɛyɔ ɛmʊ-ɩ lɛɣtʊ tʊmɩyɛ wɩlʊʊ sɔjana kewiyaɣ sukuli taa. Pɛhɛyɩ pɩnaɣ taa liviri naa 1400 nɛ pʊwayi ɖɔɖɔ lɛ, palabɩ-ɩ haya sukuli ŋgʊ kɩ-taa peeɖe.
Laplace ɖʊ ɛ-kajalaɣ nesi kewiyaɣ tɛ lɛɣtʊ tɩna tɛ tɔm yɔɔ kandɩya tɔm taa [[lakɩŋ fenaɣ]] kɩyakʊ 28 pɩnaɣ 1770. Ɛyaa hiŋ nɛ naatozo cɔŋnɩna ɛ-lɩmaɣzɩyɛ nɖɩ ɖɩ-yɔɔ pʊcɔ pɩwɛɛ se pala caca nɛ palɩzɩ-ɩ se ɛkɛ pɛ-ɛyʊ wayɩ tʊ lakɩŋ fenaɣ pɩnaɣ 1773 (ɛlɛ Desmarest ɛlɛza). Pɩnaɣ 1775 lɛ, ɛmʊ pɩnaɣ kɩhɛyʊʊ nakʊyʊ ŋgʊ yɔ 500 liviri kandɩya mba pɔ-cɔlɔ nɛ pɩnaɣ 1776 paɖɩza sɔjana kewiyaɣ sukuli nɛ papɩsɩ-kʊ ɛyaa kɩmaɣna camɩyɛ tɩna sukuli lɛ, pɛhɛyɩ-ɩ liviri naa 600.
[[Catégorie:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Catégorie:Matematiki laɖaa]]
[[Catégorie:Fransɩɩ]]
6zqy1wkjuyrxlij3vn1q5oymzfk2ee6
Maɣzɩm kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ
0
1533
12682
8108
2018-05-16T07:57:14Z
Atticmaker
127
category added
12682
wikitext
text/x-wiki
Maɣzɩm kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ ([[Krɛsɩ kɩbɩnʊʊ kʊnʊŋ]] taa lɛ, psukhê, kalɩzaɣ, nɛ logos, tɔmʊʊ) pɩkɛ maɣzɩm laɣsɩ kpɛlɛkɩtʊ, wɛtʊ naa nɛ feteenim ɖɔnɛ. Maɣzɩm kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ kɛ lɔnsɩɖɛ tɩlɩyɛ yaa ñʊʊ taa kpaʊ tʊmɩyɛ wɛtʊ, lɩmaɣza, ɛyʊ wɛtʊ naa, nɛ ɛzɩma ɛyʊ maɣzʊʊ, nɛ ɛzɩma ɛyʊ nɩɣʊ, nɛ ɛ-laɣkasɩ mbʊ piyeki nɛ patɩlɩɣ ɛyʊ yɔ yaa samaɣ nakɛyɛ yɔ. Maɣzɩm kpɛlɛkʊʊ kɛ tʊmɩyɛ piliŋga ŋga kɛwɛ ɛyʊ yɔɔ lɛɣtʊ tɔm pɩlʊʊ taa. Pɛtɛyɩ maɣzɩm kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ hɔɔlɩŋ sakɩyɛ nɛ lɩmaɣza nɛ ñɩnɩɣ nɔmɔŋ wɛɛ ndɩ ndɩ kpaɖɩɣ yɔɔ kpaɖɩɣ yɔɔ, maɣzɩm kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ labɩtʊ ɖɔ sakɩyɛ ɖɔɖɔ.
Tɔmɩŋ ɖɩlɩyɛ kpɛlɛkʊʊ tɛ lɛ, maɣzɩm kpɛlɛkʊʊ tɔmpiye lɩna Latɛŋ kʊnʊŋ taa psychologia, tɔmpiye ɖɩ maɣmaɣ pama-ɖɩ nɛ krɛkɩ kɩbɩnɩɣ kʊnʊŋ taa ψυχή (psukhē ñʊʊ taa kpaʊ ciyam, kalɩzaɣ) nɛ -λογία (-logia, lɛɣtʊ, kpɛlɛkɩtʊ, ñɩnɩɣʊ) pɩtɩŋna croate ɛyʊ yɔɔ tɩlɩyʊ sɔsɔ Marko Marulić (pɩnaɣ 1450 ŋtalɩ 1524 alɩwaatʊ).
Paa ɛzɩmta lɛ, tɔmpiye nɖɩ tovonum lɛ, ɖɩtɔyɩ pɩɣyɩyaa tɛ lɛɣzɩtʊ ɛyaa tɛ Caama ɛjaɖɛ taa, pɩtɩŋna Philippe Melanchthon takayasɩ maʊ yɔɔ weyi ɛɖaɣnɩ kpaʊ tɔmʊʊ ŋgʊ ɛ-tɛ Ɛsɔ tɔm takayasɩ taa yɔ nɛ ɛ-tɛ ndɔnjɔɔlɩyɛ pɩlɩna Aristote ɛyʊ yɔɔ maɣzɩm tɔm taa. Tɔmpiye nɖɩ ɖɩnaɣ ɖɩ-tɩ pɩkɔɔ pɩtalɩ kaɖɛ yɔɔdasɩ.
Pasɩŋ maɣzɩm kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ pilinzi ndɩ ndɩ pɩlɩna laɣsɩ nzɩ pakpaɣ nɛ palakɩna tʊmɩyɛ nɖɩ yɔ (ɖɔkɔtɔ mɛwɛ mantɩ yɔɔ yaa takʊʊ piŋ), yaa pʊtɔma yɔ ɛyʊ tʊmɩyɛ labʊ cɔlɔ (tʊmɩyɛ, lɛɣtʊ, natʊ yaa losuu, kpɛlɛkɩtʊ, camɩyɛ ɖɔkʊʊ, wɛtʊ ɛyaa nabɛyɛ taa com). Nabʊyʊ lɛ, pʊtɔma maɣzɩm tɩlʊʊ, kpaaŋ kʊdɔmɩŋ kpɛlɛkʊʊ, ɛyaa tɛ maɣzɩm kpɛlɛkʊʊ, pɩɣa maɣzɩm kpɛlɛkʊʊ nɛ paɣlaka, maɣzɩm ajɔɔla tʊmɩyɛ ɖɔnɛ yɔɔ laɣsɩ, kpɩna maɣzɩm kpɛlɛkʊʊ.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]] [[Category: Maɣzʋʋ lɛɣtʋ]]
cfsooh0wfye3yap7zwz3x55k1wctri0
Catégorie:Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ
14
1535
14329
7509
2019-06-20T17:08:38Z
Laurent Jerry
33
Catégorisation
14329
wikitext
text/x-wiki
[[Catégorie:Eerɔpʋ]]
ihbhwey8o98bv3mv0xqs453euuo4vww
Mikhaïl Gorbatchev
0
1536
14410
12044
2019-10-25T13:57:05Z
SFLord
142
Added name, occupation, country of residence, place and date of birth and signature.
14410
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Mikhaïl Gorbatchev
|image = Mikhail Gorbachev 1987.jpg
|px = 190px
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = [[Ruusii (Russie)|Ruusii]]
|Ɛ-tʋmɩyɛ = Ɛjaɖɛ ñʋʋdʋ
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = Privolnoye, [[Ruusii (Russie)|Ruusii]]
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = [[Lakɩŋ fenaɣ]] kɩyakʋ 2 n̄ɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1931
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ =
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ =
|E-nesi ñɩɣʋ = Gorbachev Signature.svg
}}'''Mikhaïl Sergueïevitch Gorbatchev''' ([[Ruusii]] kʊnʊŋ taa lɛ, Михаил Сергеевич Горбачёв, Mikhaïl Sergueïevitch Gorbatchiov, [mʲɪxɐˈil sʲɪrˈɡʲejɪvʲɪtɕ ɡərbɐˈtɕɵf], nabʊyʊ taa lɛ, paya-ɩ se Gorby, palʊla-ɩ [[lakɩŋ fenaɣ]] kɩyakʊ 2 pɩnaɣ [[1931]] Privolnoïe (ru) nɔɔnɔɔ Stavropol Kraï tɛtʊ taa, ɛɛkɛ Sofiyetiki nɛ Ruusii ajɛyɛ ñʊʊ tʊ weyi eɖiyi URSS pɩnzɩ [[1985]] nɛ [[1991]] taa yɔ.
Mikhaïl Gorbatchev, ɛ-tɛ nɛ Caucase nɛ Hayi kiŋ Stavropol Kraï tɛtʊ taa. Ɛ-caa naa Kolkhozien waa patamsa pa-tɩ nɛ kpɛndɛ lɩmaɣzɩyɛ yɔɔ lʊɖaa, palʊla-ɩ lɛ, e-kiɖe taa kaawɛ kalɩmʊlaɣ kɩbaŋa nakɛyɛ ŋnɔɔ. Ɛkɛ Sergueï Andreïevitch Gorbatchev pɩɣa (pɩnzɩ 1909 ŋtalɩ 1976), ɛɛkɛ sɔɔja kɩbɩnʊʊ kedeŋga kpeekpe you naalɛ ŋgʊ taa, nɛ ɛsaɣa haɖaʊ lɔɔɖa Privolnoïe haɖaa taa nɛ Maria Panteleïevna née Gopkalo (pɩnzɩ [[1911]] ŋtalɩ [[1993]]).
Pakpa ɛ-cɔzɔ pɩnaɣ nakɛyɛ nɛ pɔtɔ-ɩ salaka. Papazɩ ponutu-ɩ yaa pɔtɔyɩtɩ-ɩ kakaa fenasɩ hiu nɛ nanza, nɛ pʊcɔ paɖɩyɩ-ɩ se ɛtasɩɣ liɣ wiɖi kaŋalaŋ. Paɖanɩɣ wɩlɩɣ ɛ-takayasɩ taa lɛ, tɔm hʊyʊ sɔsɔ lɩzɩ se ɛtala wiɖi kaʊ ɛyaa kʊʊ yaa ɛsatʊ tɔm natʊyʊ kaʊ, mbʊ lɛ, pɩtamʊna se caɣ tam salaka. Patʊlɩ-ɩ pɩnaɣ [[1938]], nɛ ɛɖanɩɣ kpaɣʊ ɛjaɖɛ kewiyaɣ kpelaɣ Kolkhoze ɛjaɖɛ taa pɩnaɣ 1939. Tɔm ndʊ tɩcaɣ piŋ Mikhaïl yɔɔ nɛ ɛtɔŋ se maŋpɩcatʊ taa mankanaɣ tuluu ndʊ mansɩma yɔ, pakpa mɔn-cɔzɔ nɛ paɖɩɣ. Powona-ɩ nɛ ɖoo hɛkʊ.
Ɛtɛma e-sukuli hɛkʊ taa sukuli taa lɛ, ɛlakɩ tʊmɩyɛ ɛ-cɔzɔ cɔlɔ ɛzɩ haɖaʊ lɔɖaa sayʊ yɔ. Pɩsa nɛ pasayɩ ɛ-ñʊʊ taa lɛ, paha-ɩ samtʊ nimiye nɛ pawɩlɩ-ɩ tʊmɩyɛ kɩɖaʊ kɛtɛka kɩsɛmaɣ nɛ powona-ɩ Moscou se sukuli sɔsɔʊ. Peeɖe ɛlaba waɖɛ sukuli sukuli kɩtɛzɩɣ taa Lomonossov tɛtʊ taa, peeɖe ɛkata Raïssa Titarenko weyi ɛka-ɩ labʊ halʊ yɔ. Pʊkɔma pɩnzɩ [[1964]] nɛ [[1967]] alɩwaatʊ taa lɛ, ɛkpɛlɛkɩ haɖaʊ tʊmɩyɛ Stavropol haɖaʊ sukuli taa nɛ ɛɖʊ ɛtɩ haɖaʊ cɛyɩtʊ tɔm kpɛlɛkɩɣ nɔmɔʊ taa.
[[Category:Politiki laɖaa]]
[[Category:Ruusii]]
[[Category:Ɛyaa sɔsaa]]
[[Category:Abalaa sɔsaa]]
6o752bunnp70bbwjqspusrd70xsiabu
Qin Shi Huang
0
1537
14449
12045
2019-11-15T15:17:11Z
SFLord
142
Added name, picture, country of residence, occupation and dates and country of birth and death.
14449
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Qin Shi Huang
|image = Qinshihuang.jpg
|px = 190
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = [[Siini (Chine)|Siini]]
|Ɛ-tʋmɩyɛ = Wiyaʋ sɔsɔ
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = [[Siini (Chine)|Siini]]
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = [[Lɛlaɣ fenaɣ]] kɩyakʋ 18 n̄ɩŋʋ wiye, pɩnaɣ 259 BC
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ = [[Siini (Chine)|Siini]]
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ = [[Salaŋ fenaɣ]] kɩyakʋ 10 n̄ɩŋʋ wiye, pɩnaɣ 210 BC
|E-nesi ñɩɣʋ =
}}Qin Shi Huang ([[Mandarɛɛ kʊnʊŋ|Siini kʊnʊŋ]] taa lɛ, 秦始皇,Pinyin kʊnʊŋ taa lɛ, Qín Shǐhuáng, Wade kʊnʊŋ lɛ, Ch'in² Shih³-huang, EFEO taa lɛ, Tsin Chi-hoang, Kantɔnɛ Jyupting taa lɛ, Ceon⁴ Ci²-wong,Yale taa lɛ, Chèuhn Chí-wòhng) (pɩnaɣ 259 cɔlɔ ŋtalɩ [[salaŋ fenaɣ]] kɩyakʊ 10 pɩnaɣ 210 pʊcɔ palʊlɩ Yeesu Krɩstʊ), ɛɛkɛ kajalaɣ taa lɛ Qin wiyaʊ sɔsɔ kpaɣnɛ pɩnaɣ 247 ŋtalɩ pɩnaɣ 221 pʊcɔ palʊlɩ Yeesu Krɩstʊ.
Ɛnʊ ɖɩzɩna ɛyaa tɛtʊ mʊyaa kewiyitu wɛɛ pɩlɩna ɛzɩma ɛwakaɣ kewiyisi nzɩ sɩlakaɣ yoŋ kpaɣ pɩnzɩ 230 nɛ ŋtalɩ 221 pʊcɔ palʊlɩ Yeesu Krɩstʊ nɛ ɛpɩsɩ Siini Ampiiri kpɛndɩyʊ, nɛ pɩtɩŋna pʊyɔɔ nɛ ɛpɩsɩ Qin kewiyaɣ kɩɖɛzaɣ wiyaʊ sɔsɔ (pɩnzɩ 221 ŋtalɩ 207 pʊcɔ palʊlɩ Yeesu Krɩstʊ). Patasɩ-ɩ yaʊ se Shin no Shikōtei (kajalaɣ Qin Wiyaʊ) [[Sapɔŋ]] ɛjaɖɛ taa.
E-cejewiye hɩɖɛ kaakɛ Ying (嬴)nɛ ɛ-hɩɖɛ cikpeɖe kɔyɔ Zhèng (政), palɩzɩ-ɖɩ mbʊ yɔ mbʊ pʊyɔɔ yɔ fenaɣ ŋga kataa palʊla-ɩ yɔ ɛnɛ ka-hɩɖɛ paakpaɣ ɖama, Siini pɩnaɣ taa kajalaɣ fenaɣ. Pataa ya wiyaʊ hɩɖɛ nɛ kaañamtʊ ɛ-tɛ wɛɛ taa lɛ, ɛɛkɛ alɩwaatʊ taa ɛyaa cɔlɔ Qin wiyaʊ.
Ɛnʊ weyi ɛkaɣ kɛʊ wiyaʊ sɔsɔ yɔ, palʊla-ɩ Handan, Zhao tɛtʊ sɔsɔtʊ, peeɖe palʊla e-ɖoo, paya-ɩ hɩɖɛ se Zhao Zheng, pɩnaɣ 259 cɔlɔ pʊcɔ palʊlɩ Yeesu Krɩstʊ. Ɛkɛ wiyaʊ pɩɣa Yi Ren pɩyalʊ, ɛ-maɣmaɣ ɛɛkɛ Qin Zhaoxiang wiyaʊ sɛyɩ. Pʊcɔ ɛkpakɩɣ Yi Ren halʊ lɛ, ɛɛkɛ taɣ yɔɔ halʊ caɣyʊ kɛ tadɩyɛ ñɩm tʊ nɔyʊ cɔlɔ Lü Buwei (呂不韋) weyi ɛdaŋaɣ wiyaʊ pɩɣa yɔɔ yɔ nɛ ɛ-hayɩ-ɩ.
Pɩnaɣ 267 pʊcɔ palʊlɩ Yeesu Krɩstʊ lɛ, wiyaʊ pɩɣa Anguo (安國) Yi Ren caa, paalɩza-ɩ se ɛkɛ peyebinam ñɩm tʊ Qin kewiyaɣ taa. Ɛyʊ ɛnɛyɔ ɛtaawɛna pɩɣa nɛ ɛ-halʊ kajalaɣ tʊ, ɛlɛ yɔ Huayang (華陽). Changping you pɩnaɣ kɩpɩsaɣ wayi palʊla-ɩ, ɖenɖe Qin naŋaɣ Zhao, Zheng nɛ e-cejewiye paawɛ haŋaɣ nakɛyɛ taa kpem.
[[Category:Politiki laɖaa]]
[[Category:Siini]]
[[Category:Aazii]]
[[Category:Ɛyaa sɔsaa]]
[[Category:Abalaa sɔsaa]]
t0meu9wifnrz6k9hmuxo17svn5it00d
Simon Bolivar
0
1538
18548
14519
2025-10-02T08:39:14Z
CommonsDelinker
130
Replacing Simón_Bolívar_2.jpg with [[File:Simón_Bolívar_by_Ricardo_Acevedo_Bernal.jpg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]:).
18548
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Simon Bolivar
|image = Simón Bolívar by Ricardo Acevedo Bernal.jpg
|px = 190
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = [[Fenezuyeelaa]]
|Ɛ-tʋmɩyɛ = [[Ɛjaɖɛ ñʋʋdʋ]]
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = Caracas, [[Fenezuyeelaa (Vénézuela)|Fenezuyeelaa]]
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = [[Hasɩyaɖɛ fenaɣ]] kɩyakʊ 24 pɩnaɣ 1783
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ = Santa Marta, [[Kolombi (Colombie)|Kolombi]]
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ = [[Saŋayɩŋ fenaɣ]] kɩyakʊ 17 pɩnaɣ 1830
|E-nesi ñɩɣʋ = Simón Bolívar Signature.svg
}}Santísima Trinidad Bolívar y Palacios tɛ Simón José Antonio, pakɩlɩ-ɩ sɩmnaʊ nɛ hɩɖɛ ɖɩnɛyɔ se Simon Bolivar nɛ pɛɖɛyɩ-ɩ se Libertador. Palʊla-ɩ hasɩyaɖɛ kɩyakʊ 24 pɩnaɣ 1783 Caracas tɛtʊ taa Venezuela ɛjaɖɛ taa. Ɛsɩ saŋayɩŋ fenaɣ kɩyakʊ 17 pɩnaɣ 1830 Santa Marta tɛtʊ taa Colombie ɛjaɖɛ taa.
Ɛyʊ ɛnɛyɔ ɛɛkɛ sɔdʊʊ sɔɔja nɛ ɛkɛ ɖɔɖɔ [[Venezuela]] ɛjaɖɛ ñʊʊ tʊ. Ɛkɛ weluu ɛ nɛ José San Martin tʊ nɛ Siili Bernardo O’Higgins, pɩlɩna Ɛsɩpañɔlɩ ɛjaɖɛ caɣ ajɛyɛ wena a-ñʊʊŋ yɔɔ yɔ tɛ ɛsakuliye nɔmɔʊ taa Amerika nɛ Hadɛ kiŋ ajɛyɛ taa pɩnaɣ 1813 pazɩtʊ alɩwaatʊ taa.
Ɛɖʊ nesi piŋ nɛ ɛka ñʊʊ ajɛyɛ anɛ atɩyɔɔ wɛʊ tɔm taa, [[Bolivi]], [[Colombi]], Equateur, [[Panama]], [[Perou]], Venezuela. Ɛlʊba siŋ nɛ palɩzɩ Colombi Sɔsɔʊ ɛjaɖɛ, nɛ ɛsɔɔlɩ ɖɔɖɔ se ɖɩkɛ lone nɖɩ ɖɩtaa Amerika latine ajɛyɛ kpɛndʊʊ ɖama nɛ pɔyɔɔdʊʊ politiki nɛ sɔɔjɛtʊ tɔm yɔ nɛ ɛnʊ kaakɛna kajalaɣ ñʊʊ tʊ.
Bolivar liɖe kɛ Ziortza-Bolibar cejewiye cikpeɖe naɖɩyɛ taa, Biscaye (basque espagnol ajɛyɛ taa). Bolivar cejewiye kaawɛ Venezuela ɛjaɖɛ kpaɣ kajalaɣ wɛɛ wena Amerika nɛ Haɖɛ kaacaɣ kajalaɣ caɣʊ Ɛsɩpañɔlɩ ɛjaɖɛ yɔɔ.
Simon Bolivar ɖoo, Concepción Palacios y Blanco Maaria, ɖɔɖɔ ɛzɩ ɛ-caa yɔ Juan Vicente Bolívar y Ponte kaawɛ Aristote Caracas ŋgbɛyɛ taa. Pɩlɩna ɛzɩma lɛlʊ kaakɩlɩ lɛlʊ pɩnzɩ sakɩyɛ mbʊ lɛ, pawalɩ ɖama pɩnaɣ 1773 alɩwaatʊ taa. Juan Vicente kaawɛna pɩnzɩ hiŋ nanaza nɛ lʊbɛ lɛ, ɛ-halʊ Concepción kaawɛna pɩnzɩ hiu nɛ kagbanzɩ yeke. Palʊlɩ piya mba yɔ María Antonia, Juana Nepomucena, Juan Vicente, Simón nɛ María del Carmen. Wayi ñɩnʊ ɛnɛyɔ ɛtɩ sɩbʊ kpɛdɛ kpɛdɛ ɛzɩ paɖɩna-ɩ lʊlʊ yɔ.
Palʊla Bolivar pɩnaɣ 1783 hasɩyaɖɛ fenaɣ kɩyakɩŋ 24 nɛ 25 ɖooo taa, Plaza San Jacinto Caracas kuduyuu sɔsɔʊ nakʊyʊ taa nɛ ɛ-hɩɖɛ kpeekpe kɔyɔ Simón José Antonio de la Santísima Trinidad Bolívar y Ponte Palacios y Blanco, nɖɩ pɔsɔna-ɩ Ɛsɔ tɛ lɩm hasɩyaɖɛ fenaɣ kɩyakʊ 30 pɩnaɣ kɩtɩŋaɣ taa Caracas cɔjɔ kpaŋ taa, ɛ-ɖɛtʊ ɖɔkɔtɔ sɔsɔ Juan Félix Jerez Aristeguieta sɔna-ɩ lɩm mbʊ. Pɔtɔŋ pʊwɛ ɛzɩ ɛ-ɖɛtʊ ɛnʊ ɛhana-ɩ hɩɖɛ se Simon.
[[Category:Politiki laɖaa]]
[[Category:Fenezuyeelaa]]
[[Category:Ɛyaa sɔsaa]]
[[Category:Abalaa sɔsaa]]
7oanrvdbqw0nzyinc2okoihr4lxild2
Samaɣ kpɛlɛkʋʋ lɛɣtʋ piliŋa
0
1539
12687
11192
2018-05-16T08:01:01Z
Atticmaker
127
category added
12687
wikitext
text/x-wiki
Samaɣ kpɛlɛkʋʋ lɛɣtʋ piliŋa kɛ samaɣ tɩlʋʋ lɛɣtʋ piliŋa nakɛyɛ. Samaɣ kpɛlɛkʋʋ lɛɣtʋ piliŋa ñɩnɩɣna nɛ katɩlɩɣ ɛyʋ wɛtʋ samaɣ taa. Samaɣ tɩlʋʋ lɛɣtʋ piliŋa ŋ́ga kañɩnɩɣna nɛ katɩlʋʋ ɛyʋ wɛtʋ tɔbʋʋ samaɣ taa. Pʋ-tɔbʋʋ se ŋ́ga ñɩnɩɣna nɛ kana mbʋ pʋ-yɔɔ ɛyʋ lakɩ lakasɩ nasɩyɛ nɛ sɩtɔcɔlɩ yaa sɩcɔlaa yɔ.
Ɖɩkpaɣ ɛzɩ anasaayɩ sukuli labʋ nʋmɔʋ nɛ ɖɩna. Ɖooo lɛ, caja nɔɔyʋ ɛlʋlɩ piya nɛ sɩ-taa nakɛyɛ sɔɔlɩ yaa kaɖʋ se kalakɩ anasaayɩ sukuli yɔ, ka-caa yaa ka-ñɩma lalaa cɔŋna-kɛ se kapɩsɩ tɩkpayʋ pɩtɛ. Pʋ-tɔbʋʋ se pakpakɩɣ-kɛ se kaawazɩ pʋyʋ, se keleba.
Ɛbɛ yeba nɛ ɖa-caanaa wɛŋa pɩ-tɛ lɩmaɣza ana ? Samaɣ kpɛlɛkʋʋ nɛ ka-tɩlʋʋ lɛɣtʋ piliŋa ñɩnɩɣna nɛ kana mbʋ pʋyɔɔ ɖa-caanaa kɛwɛna pɩ-tɛ lɩmaɣza ana yɔ. Kañɩnɩɣ nɛ katɩlɩ mbʋ pʋyɔɔ ɖa-caanaa kɛwɛna pɩ-tɛ lɩmaɣza lɛ, ka-tʋmɩyɛ kɛlɛ se kalʋ nɛ kañɩnɩ lɛɣtʋ yaa lɔŋ weyi ɛ-yɔɔ patɩŋna nɛ samaɣ nɩɩ pɩ-taa ɖeu se anasaayɩ sukuli labʋ wɛ wazaɣ pɩdɩɩfɛyɩ yɔ.
Anasaayɩ sukuli labʋ kʋɖʋmʋʋ ŋ́gʋ kʋ-nʋmɔʋ taa ɖɔɖɔ lɛ, ɛyaa sakɩyɛ tetisiɣ se pɛ-pɛlaa ɛla sukuli. Pɔtɔŋ se halɩpɩɣa tʋmɩyɛ kɛlɛ mɩzaɣ nɔɔ tʋmɩyɛ. Samaɣ kpɛlɛkʋʋ nɛ ka-tɩlʋʋ lɛɣtʋ piliŋa ñɩnɩɣna nɛ katɩlɩ mbʋ pʋyɔɔ ɛyaa sakɩyɛ tɔsɔɔlɩ se sɩ-halɩpiya ɛla anasaayɩ sukuli yɔ. Samaɣ kpɛlɛkʋʋ nɛ katɩlʋʋ lɛɣtʋ pilŋa ŋ́ga kɔcɔŋnana nɛ katɩlɩ nʋmɔŋ weyi pakpaɣna nɛ ɛyaa tɩŋa nɩɩ pɩ-taa se halɩpiya sukuli labʋ wɛ wazaɣ pɩdɩɩfɛyɩ yɔ.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Samaɣ lɛɣtʋ]]
naahyibyle4c3j8t8mvj6wh2121ja23
Ellen Sirleaf Johnson
0
1541
18190
17939
2024-06-25T02:21:43Z
Jjamesryan
4881
svg E-nesi ñɩɣʋ
18190
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Ellen Johnson Sirleaf
|image = Ellen Johnson-Sirleaf detail 071024-D-9880W-027.jpg|thumb|
|px = 190
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = [[Liiberiya (Liberia)|Liberiya]]
|Ɛ-tʋmɩyɛ = Ɛjaɖɛ ñʋʋdʋ
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = [[Monrooviya (Monrovia)|Monroviya]]
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = [[Aloma fenaɣ]] 16, 1938.
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ =
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ =
|E-nesi ñɩɣʋ = Ellen Johnson Sirleaf signature.svg
}}
Ɖoɖoo nɔɔyʋ payaɣ se Ellen Johnson Sirleaf. Palʋla-ɩ [[aloma fenaɣ]] kɩyakʋ nɛɛlɛ nɛ nakʋ ñɩŋʋ wiye, pɩnaɣ 1938 ñɩŋa taa. Palʋla-ɩ [[Monrooviya (Monrovia)|Monroviya]] tɛtʋ taa. Monrovia tɛtʋ kɛ [[Liiberiya (Liberia)|Liberiya]] ɛjaɖɛ tɛtʋ sɔsɔtʋ.
Ɖoɖoo Ellen Johnson Sirleaf kɛ politiki laɖʋ sɔsɔ Liberiya ɛjaɖɛ taa. Ɛlʋba nɛ ɛkɔɔ ɛpɩsɩ Liberiya ɛjaɖɛ ñʋʋdʋ [[kɔlaɣ fenaɣ]] kɩyakʋ hiu nɛ loɖo (16) ñɩŋʋ wiye, pɩnaɣ 2006 taa. Ɛkɛ Liberiya ɛjaɖɛ ñʋʋdʋ kpaɣna pɩnaɣ ŋ́ga nɛ ŋkɔɔ ŋsɩɩna sɔnɔ.
[[File:Ellen Johnson-Sirleaf3.jpg|thumb|Ɖoɖoo Ellen Johnson-Sirleaf sɛɣ samaɣ pasɩɣa-ɩ kewiyaɣ kpelaɣ yɔɔ [[Monrooviya (Monrovia)|Monroviya]] tɛtʋ taa lɛ [[kɔlaɣ fenaɣ]] 16 wiye, 2006]]
Ɛlaba tɔsʋʋ sukuli Etaazuunii ɛjaɖɛ taa. [[Etaazuunii (États-Unis)|Etaazuunii]] ɛjaɖɛ wɛ Amerika tɛtʋ taa. E-sukuli ŋ́gʋʋ ɛtɛma labʋ nɛ ɛkɔɔ ɛpɩsɩ tɔsʋʋ laɖʋ sɔsɔ Liberiya ɛjaɖɛ nɛ pʋcɔ ɛpɩsɩɣ ɖɩ-ñʋʋdʋ. Ɖoɖoo Ellen Johnson Sirleaf kɛŋna Afrika tɛtʋ ajɛya kpeekpe kajalaɣ halʋ weyi ɛkɛ ɛjaɖɛ ñʋʋdʋ yɔ. E-ɖeke koŋ ɛkɛŋna Afrɩka ajɛya kpeekpe taa halʋ weyi ɛkɛ ɛjaɖɛ ñʋʋdʋ yɔ.
Ɖoɖoo Ellen Jonson Sirleaf kɛ laŋhɛzɩyɛ yɔɔ lʋɖʋ siŋŋ. Pʋ-nʋmɔʋ taa pɔkɔma paha-ɩ laŋhɛzɩyɛ yɔɔ lʋbʋ samtʋ nimiye pɩnaɣ 2011 ñɩŋa taa.
Ɖoɖoo Ellen Johnson Sirleaf liɖe nɛ e-sukuli labʋ.
Palʋla ɛ-cɔzɔnaa naalɛ nabɛyɛ Liberiya ɛjaɖɛ taa. Payaɣ ɛ-caa se Jahmale Carneɣ Johnson. Amerika tʋ nɔɔyʋ kakpaɣ Liberiya halʋ nɛ paɖʋ hɔʋ nɛ pɛwɛɛ Liberiya ɛjaɖɛ taa. Hɔʋ ŋ́gʋ kɩcɔŋna Ɖoɖoo Ellen Johnson Sirleaf caa yɔɔ nɛ ɛ́lɛ kɔɔ ɛla ɛyʋ nɛ ɛkpaɣ halʋ nɛ ɛlʋlɩ-ɩ.
Ɛ-caa laba e-sukuli kɩtɛzʋʋ sʋsɔʋ Metoodisti waa sukuli sɔsɔʋ taa. Liberiya ɛjaɖɛ tɛtʋ sɔsɔtʋ, Monrovia taa ɛlaba-kʋ. Ɛ-caa laba sukuli nɛ ɛtɛ lɛ, ɛpɩsɩ tɔm temiyu, pʋ-tɔbʋʋ se weyi ɛkandɩyɩɣ yaa ɛlʋkɩ ɛyʋ waɖɛ yɔɔ yɔ (avocat).
Payaɣ Ɖoɖoo Ellen Johnson Sirleaf liɖe taa tʋ nɔɔyʋ ɖɔɖɔ se Ɖacaa Hilary R. W. Johnson. Ɛ́lɛ kɛŋna Liberiya ɛjaɖɛ ñʋʋdʋ kajalaɣ tʋ. Palʋla-ɩ ɛ-ɛjaɖɛ ńɖɩ ɖɩ-taa.
Ɖɩcɔna Ɖoɖoo Ellen Johnson Sirleaf kɔyɔ, ɖɩnaɣ se ɛka halʋ kɩsɛm. Ɛ-sɛmɩŋ lɩna ɛ-cɔzɔ nɔɔyʋ cɔlɔ. Tɔbʋʋ se, e-ɖoo ɖoo kawalɩ caama tʋ nɔɔyʋ. Ɖoɖoo Ellen Johnson Sirleaf paɣlɩ ñɩm hɔʋ taa. Ɛwɛna pɩnzɩ hiu nɛ lʋbɛ (17) lɛ, ɛwalɩ evebu weyi payaɣ se John Sirleaf yɔ. Ɛ́lɛ kɩlɩ-ɩ pɩnzɩ. Paa mbʋʋ yɔ, ɛ-walʋ ɛnʋ, etisina-ɩ se ɛɖɛɛ ɛla e-sukulinaa sɔsaa Etaazuunii ɛjaɖɛ taa.
Ɛ-walʋ kɛkɛ sʋlʋm ñɔyʋ sɔsɔ nɔɔyʋ. Ɛñɔʋ sʋlʋm nɛ ekpe ɖɩɣa lɛ, ɛkpɛŋkɛtɩɣ ɛ nɛ e-piya kamaɣ fɛyɩ. Halɩ ɛ-walʋ woba ɛ-wayɩ evemiye naɖɩyɛ ɛ-tʋmɩyɛ taa nɛ elu-i katanzɩ. Ɛmaba-ɩ, mbʋ pʋyɔɔ yɔ, ɛ-walʋ ɛnʋ ɛtɔŋ se eekpeŋ ɖɩɣa lɔŋ. Ɖoɖoo Ellen Johson Sirleaf lakaɣ tʋmɩyɛ liidiye tʋmɩyɛ ɖɩlaɖɛ Minisi tʋmɩyɛ taa. Pʋ-tɔbʋʋ se, peeye ɛ-walʋ woba evemiye naɖɩyɛ nɛ ɛmabɩ-ɩ.
Halɩ evemiye lɛɛɖɛ ɛ-walʋ ɛnʋ, ɛkpaɣ malɩfa ɛ-yɔɔ se ɛtɔyɩ-ɩ ɛ-pɩyalʋ ɛsɩndaa. Pʋkɔma kɩkɩlɩ Ɖoɖoo Ellen Johnson Sirleaf nɛ ɛ-walʋ kañatʋ lɛ, ɛtɛzɩ ɛ-yɔɔ kʋyʋʋ nɛ ekpe ɛcaɣ ɛ-tɛ. Pɩnaɣ 1961 ñɩŋa taa pɩlaba mbʋ yɔ.
[[Catégorie:Politiki laɖaa]]
[[Catégorie:Liiberiya]]
[[Catégorie:Halaa sɔsaa]]
[[Catégorie:Ɛyaa sɔsaa]]
5oijzn4jll9x63dhhypl2ac3f160w6k
Hɩdrɔzɛnɩ
0
1542
14998
8186
2021-07-16T10:13:29Z
Shihab1729
3177
+video #WPWP #WPWPBN
14998
wikitext
text/x-wiki
[[File:Hydrogen discharge tube.jpg|thumb|Hydrogen discharge tube]]
Hɩdrɔzɛnɩ kɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ pɩyʊ weyi ɛ-tɛ kɔtɩɩ ñʊʊ mayaɣ kɔyɔ 1, nɛ yʊsaɣ mayaɣ kɔyɔ H. Kɛkɛ [[Hɛlɩyɔm]] wayɩ. Hɩdrɔzɛnɩ ŋgʊ kɩwɛ tɛtʊ yɔɔ ɖɩnaɣ kɩ-tɛ ɖɩwɛyɛ kʊyʊmɖɩyɛ taa wɛ H (nazɩyʊ sɩɣlɩyʊ, yem tʊ fɛyɩ pɩtaa), ɛlɛ ɛ-taa wɛ H waa ɛzɩ mɩnʊʊ yɔɔ lɛ 0,01 yɔ (nasɩyʊ sɩɣlɩyʊ kʊɖʊm, yem piye kʊɖʊm), ɖɔɖɔ ɖiɣ ɖiɣ. Ɖɩwɛyɛ kʊɖʊmɖɩyɛ naatozo tʊ H taa ɖɩnaɣ (nazɩyʊ sɩɣlɩyʊ kʊɖʊm, yem pee naalɛ), ɖiɣ ɖiɣ fɛyɩ, ɛlɛ pɩtaa piye ɖɩnazɩyɛ palɩɣ. Pɩ-kpeekpe pɩ-naatozo tɛ ɖɩwɛyɛ kʊyʊmdɩyɛ payaɣ ɛzɩ pɩpɔzɩɣ yɔ se pɩrɔtɩyɔm, deteriyom nɛ tɩrɩtɩyɔm.
[[File:19. Експлозија на смеса од водород и воздух.webm|thumb|Explosion d'un mélange d'hydrogène et d'air]]
Hɩdrɔzɛnɩ pɩzɩɣ kɩwɛna [[Ɔkɩsɩzɛnɩ]] O (Hɩdrɔzɛnɩ waa naalɛ H2 yaa ñɩɣlɩm Hɩdrɔzɛnɩ), +I (kɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ sakɩyɛ taa) nɛ -I (ñɩɣlɩm Hɩdrɔzɛnɩ kpɛndʊʊ wondu taa). Hɩdrɔzɛnɩ kɛ nasɩyʊ sɔzɩyʊ pɩyʊ, nɛ paa ɛzɩmta lɛ, papɩsɩ-ɩ nasɩyʊ sɩɣlɩyʊ H+ yaa H3O+.
Hɩdrɔzɛnɩ kɛnɛ kajalaɣ tʊ weyi ɛ-tɔm kɩlɩ ɖoŋ wɩsɩ wɛtʊ taa yɔ nɛ tɩɩnzɩ sakɩyɛ taa (ɖoŋ lɩna Hɩdrɔzɛnɩ ŋgʊ kɩ-tɛ pee miŋ saʊʊ cɔlɔ), tɩyɩnzɩ hɛkʊ taa wɛtʊ yaa tɩɩnzɩ hɛkʊ taa tomnaɣ wɛtʊ cɔlɔ. Pɩkɛ pɩyʊ keem wɩsɩ cɔʊʊ tɩɩnzɩ sɔsɔsɩ taa, nɛ pɩwɛɛ ñɩɣlɩm tɩyɛ [[Siipitɛɛrɩ (Jupitère)|Siipitɛɛrɩ]] nɛ [[Satirini (Saturne)|Satirini]] yɔɔ yɔ, nɛ pɩwɛ ɛzɩ diihidrozɛnɩ kaʊ tɩyɛ, lɩm yaa fefeku ɛjaɖɛ yɔɔ wɛtʊ nɛ wɩsɩ cɔʊʊ tɩɩnzɩ sɔsɔsɩ taa yɔ.
[[File:Hydrogen fuel cell bus.jpg|thumb|Hydrogen fuel cell bus, Perth, Australie]]
[[Fichier:Emissions Spectra.webm|vignette|Test de spectre d'hydrogène]]
[[Fefeku]] ŋgʊ Cavendish lɛɛna-kʊ wɩlɩɣ keɣlee pɩnaɣ 1766, nɛ ɛya-kʊ se [[heelim]] mamʊʊ [[miŋ]] lɔŋ kɛlɛʊ mbʊ pʊyɔɔ yɔ kʊmʊʊ miŋ lɔŋ lɔŋ yaa kɩmɩzɩɣ yee ɔkɩsɩgɛnɩ ɛwɛɛ kɔyɔ, peeɖe kɩpɩsɩɣ lɩm fefeku. Lavoisier ya fefeku ŋgʊ se Hɩdrɔzɛnɩ, pɛtɛyɩ tɔmpiye nɖɩ ɖɩtaa ɩdrɔ [[Krɛsɩ kɩbɩnʊʊ kʊnʊŋ]] taa lɛ, pɔ-tɔbʊʊ se ὕδωρ pɔ-tɔbʊʊ se lɩm nɛ mbʊ pɩtɩnɩ pʊyɔɔ zɛnɩ, [[Krɛsɩ kɩbɩnʊʊ kʊnʊŋ|Krɛkɩ kʊnʊŋ]] taa lɛ, γεννᾰν (gennan). Pɩtɛ fefeku ŋgʊ kʊ-tɔm pɔyɔɔdʊʊ yɔ kɩ-te kpɛlɩ kpɛlɛkɩɣ yʊsaɣ mayaɣ kɔyɔ H2 nɛ tɩlɩya ya-kʊ ɖeɖe nɛ sɔnɔ se dɩhɩdrɔzɛnɩ. Ɛlɛ paa ɖoye lɛ, payaɣ dɩhɩdrɔzɛnɩ se hɩdrɔzɛnɩ, yɔɔdaɣ kɛlɛʊ taa.
[[Category:Kpɛli pɩyʋʋ pɩlʋʋ kpata]]
2e43fw756qasgm2kkpkem4iu6iw6gnc
Johann Peter Rupert
0
1543
18518
17857
2025-06-12T15:57:52Z
CommonsDelinker
130
Removing [[:c:File:Rupert-Johann-2004.jpg|Rupert-Johann-2004.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Taivo|Taivo]] because: Copyright violation; see [[:c:Commons:Licensing|]] ([[:c:COM:CSD#F1|F1]]): [[:c:Commons:Deletion requests/File:Rupert-
18518
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Johann Peter Rupert
|image =|thumb||Ɖajaa Johann Peter Rupert
|px = 190
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = Somerset West,[[Afrika Hadɛ kiŋ (Afrique du Sud)|Afrika Hadɛ kiŋ]]
|Ɛ-tʋmɩyɛ =
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = Stellenbosch, [[Afrika Hadɛ kiŋ (Afrique du Sud)|Afrika Hadɛ kiŋ]]
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = [[Mɩsɩkʋm fenaɣ]] 1 wiye, pɩnaɣ 1950
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ =
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ =
|E-nesi ñɩɣʋ =
}}Ɖajaa nɔɔyʋ payaɣ se Johann Peter Ruper. Ɛkɛ Afrɩka nɛ hadɛ kiŋ ɛjaɖɛ taa mansʋʋ malɩɩ sɔsɔ nɔɔyʋ. Palʋla-ɩ Stellenbosch tɛtʋ taa mɩsɩkʋm fenaɣ kajalaɣ fenaɣ taa, pɩnaɣ 1950 ñɩŋa taa.
Afrɩka nɛ hadɛ kiŋ ɛjaɖɛ taa ɖoŋ tʋ nɔɔyʋ lʋlʋna-ɩ. Payaɣ ɛ-caa ɛnʋ se Anton Rupert. Ɖajaa Johann Peter Rupert kɛŋna kajalaɣ tʋ pa-lʋlʋʋ taa.
[[Suwiisi]] ɛjaɖɛ taa ñɩm tɩnaa sɔsaa ɖʋ ŋgbɛyɛ naɖɛyɛ nɛ payaɣ-ɖɩ se « Société du luxe Richemont ». Kpaɣna ɖomaɣ fenaɣ kajalaɣ kɩyakʋ ñɩŋʋ, pɩnaɣ 2010 ñɩŋa taa nɛ pʋkɔɔ pɩsɩɩnɩ yɔ, Ɖajaa Johann Peter Rupert kɛŋna ñɩm tɩnaa ŋgbɛyɛ ńɖɩ ɖɩ-nɔɔ yɔɔ ɖɛyʋ nɛ pɩkɔɔ pɩsɩɩna sɔnɔ. Afrɩka nɛ hadɛ kiŋ ɛjaɖɛ taa lɛ, ñɩm tɩnaa sɔsaa ŋgbɛyɛ payaɣ se « Remgro ». Ɖooo kamɩŋ fenaɣ, pɩnaɣ 2009 ñɩŋa taa ñɩm tɩnaa sɔsaa laba lɩmaɣzɩyɛ nɛ paɖʋ aŋgba ana.
Salaŋ fenaɣ, pɩnaɣ 2013 ñɩŋa taa lɛ, yee pɛkpɛndɩ Ɖajaa Johann Peter Rupert liidiye nɛ ɛ-hɔʋ taa ñɩma ñɩnɖɛ yɔ, ɖɩ-ñʋʋ kɛ dollars waa miiliyarɩ waa 7,7. Afrɩka nɛ hadɛ kiŋ ɛjaɖɛ ñɩm mbʋ pɩkpaɖa payɩ yɔ, pɩkpɛndɩ ñɩm kakpaanzɩ. Afrɩka nɛ hadɛ kiŋ ɛjaɖɛ taa aseɣɖe takayasɩ mayaa ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ se Forbes yɔ, ɖɩyɔɔdʋʋ se Ɖajaa Johann Peter Rupert ñɩm wɛ ñɩm kakpaanzɩ waa mba pa-taa.
[[Catégorie:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Catégorie:Politiki laɖaa]]
[[Catégorie:Afriki hadɛ kiŋ]]
[[Catégorie:Afrɩka]]
[[Catégorie:Ɛyaa sɔsaa]]
[[Catégorie:Abalaa sɔsaa]]
rkkcapbf1j1942rb1ekzkpdgbbv8cvc
Hɛlɩyɔm
0
1544
8142
7592
2017-08-25T14:45:37Z
Gnangbade
58
Catégorie, liens
8142
wikitext
text/x-wiki
Hɛlɩyɔm kɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ pɩyʊ weyi nɛ ɛ-tɛ kɔtɩɩ tɛ mayaɣ kɔyɔ 2, yʊsʊʊ mayaɣ kɔyɔ He. Pɩkɛ [[fefeku]] kɩbaŋʊ nakʊyʊ (yaa kɛdɛɖaɣ fefeku), kiiciɣduu, ŋgʊ kɛnɛ kajalaɣ fefeku kɩbaŋʊ fefekiŋ kɩbaŋ liɖe taa kpɛlɩ pʊtʊnaa caɣyɛ kpata taa. E-ɖeɖe ɖɩwasɩyɛ kɩlɩna ŋñɩɩ kɛ pʊtʊnaa mba payɩ ɖɩsɩma yɔ.
Hɛlɩyɔm wɛna ɖiɣ ɖiɣ agbele naa naalɛ, 4He ŋgʊ kɩkɩlɩ tɔyʊʊ, 3He. Agbele naa mba pa-naalɛ, pɛwɛ ndɩ nɛ lalaa mba payi ɖɩsɩma kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ nɔmɔʊ taa yɔ, pa-maɣmaɣ pɛ-wɛtʊ taa wɛ ndɩ, mbʊ pʊyɔɔ yɔ pɛ-tɛ hilimiye ñʊʊ mayaɣ paɣla piŋ. Hɔɔlɩŋ lɛɛŋ lɛ, ɛzɩma pɔɖɔɔ piŋ, pɛwɛɛ ɖoŋ ɖenɖe ɖoŋ wɛ ŋñɩɩ yɔ, yele nɛ pʊyʊsɩ-wɛ kpem. Tɔm cɔdʊʊ ŋgʊ kʊ-tɔm ɖɩyɔɔdʊʊ yɔ lakɩ tʊmɩyɛ koŋ kɛ hɛlɩyɔm 4 (4 He) yɔ kɛnɛ.
Tɔmpiye hɛlɩyɔm paamaɖɩ nɛ ɖooo [[krɛsɩ kɩbɩnʊʊ kʊnʊŋ]] taa Helios (Ἥλιος / Hếlios, pʊ-tɔbʊʊ se wɩsɩ), pʊtʊ ɛnʊ paalɛyɩ-ɩ naʊ kajalaɣ naʊ wɩsɩ mɔntʊsʊʊ taa [[kɩyɛɛna fenaɣ]] kɩyakʊ 18 pɩnaɣ 1868, alɩwaatʊ ndʊ aliki Ɛsɔ liba mbilim wɩsɩ yɔ, pɩlɩna tɩɩnzɩ kpɛlɛkɩɣ tʊmɩyɛ laɖʊ Jules Janssen yɔɔ.
Hɛlɩyɔm tʊmɩyɛ ɖɔ yem kakama, ŋgʊ tʊma sɔsɔna tʊma pasaa pɩlɩna cɛyɩtʊ ndɩ ndɩ cɔlɔ, kɩtatasɩ tɔyʊʊ nɛ kɩ-tɔm caɣ kaɖɛ. Kɔyɔ mbʊ ɖɩnaɣ pɩnaɣ 2016, walaa cɔnaʊ tɛ lɛ, tɔsʊʊ nɔmɔʊ taa hɛlɩyɔm tadɩyɛ pɩsa ɖɩwɛ ɖiɣ ɖiɣ nɛ pɩtaa pɩtaa cɩnɛ yɔ lɛ, ɛzɩ pɩɩwɛʊ kɩdɛɖaɣ yɔ lɛ, piyele pʊtɔyɩ yem sɩmm. Pʊtʊnaa mba pɛtɛ ɖɔʊ ɛjaɖɛ kpeekpe taa lɛ, hɩdrɔzɛnɩ wayi lɛ, hɛlɩyɔm tɩŋɩɣna.
[[Category:Kpɛli pɩyʋʋ pɩlʋʋ kpata]]
98klwe1hq9ofmq0i5r4k1sqq0z2r7j8
Catégorie:Filimi laɖaa
14
1546
7610
2017-07-27T15:11:17Z
Atticmaker
127
Page vide créée
7610
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Fransɩɩ
14
1547
14316
7613
2019-06-20T16:37:54Z
Laurent Jerry
33
Catégorisation
14316
wikitext
text/x-wiki
[[Catégorie:Eerɔpʋ]]
ihbhwey8o98bv3mv0xqs453euuo4vww
Catégorie:Caama
14
1548
14320
7616
2019-06-20T16:41:14Z
Laurent Jerry
33
Catégorisation
14320
wikitext
text/x-wiki
[[Catégorie:Eerɔpʋ]]
ihbhwey8o98bv3mv0xqs453euuo4vww
Catégorie:Siimi taŋgayɩ ñɩɩɩ waa
14
1549
7621
2017-07-27T15:29:15Z
Atticmaker
127
Page vide créée
7621
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Krɛsɩ
14
1550
14324
7624
2019-06-20T17:05:08Z
Laurent Jerry
33
Catégorie
14324
wikitext
text/x-wiki
[[Catégorie:Eerɔpʋ]]
ihbhwey8o98bv3mv0xqs453euuo4vww
Catégorie:Egipiti
14
1551
7648
2017-07-27T15:55:22Z
Atticmaker
127
Page vide créée
7648
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Google
0
1552
18026
18025
2024-03-13T09:27:46Z
EPIC
4615
Révocation de 2 modifications réalisées par [[Special:Contributions/2409:40E2:1013:7C78:8000:0:0:0|2409:40E2:1013:7C78:8000:0:0:0]] ([[User talk:2409:40E2:1013:7C78:8000:0:0:0|discussion]]) et restauration de la dernière version réalisée par [[User:Minorax|Minorax]]
17826
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Google 2015 logo.svg|thumb|GoogleLogo, Salaŋ fenaɣ, 2015]]
Payaɣ mbʋ se Google yɔ, pɩkɛ [[Etaazuunii|Amerika]] ñɩma lɛɣtʋ kɩfatʋ kpɛlɛkʋʋ tʋmɩyɛ naɖɩyɛ. Pɩnaɣ [[1998]] ñɩŋa taa patʋlɩ lɛɣtʋ kɩfatʋ kpɛlɛkʋʋ tʋmɩyɛ ńɖɩ. Patʋlɩ-ɖɩ Silicon Valley tɛtʋ taa [[Kalɩfɔrnii|Kalifɔrnɩɩ]] ɛjaɖɛ taa. Ɖajaa Larry Page nɛ Ɖajaa Sergey Brin patʋlɩna-ɖɩ. Pa-naalɛ pulubina Google tɛ ciɣduu ñɩɣyʋʋ.
[[Fichier:Sergey Brin, Web 2.0 Conference.jpg|thumb|Sergey Brin, Web 2.0 kedizaɣ]]
Ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ se Alphabet yɔ, ńɖɩ cɔŋnana Google lɛɣtʋ kɩfatʋ kpɛlɛkʋʋ tʋmɩyɛ yɔɔ kpaɣnɩ [[kɩyɛɛna fenaɣ]], pɩnaɣ 2015 ñɩŋa taa nɛ ŋkɔɔ ŋsɩɩna sɔnɔ.
[[Fichier:Googlecar.png|thumb|The Google car, kitted out with cameras and geolocating equipment, as used to provide the "Street View" of locations. It is taking rapid, periodic photographs of the streets in eight directions simultaneously. This one was photographed in Cupertino, California.]]
Google ciɣduu ñɩɣyʋʋ wɛ camɩyɛ kamaɣ fɛyɩ, mbʋ yebina nɛ ɛyaa sɔɔlʋ-kʋ pɩdɩɩfɛyɩ. Ɛlɛ, lɛɣtʋ kɩfatʋ kpɛlɛkʋʋ tʋma lɛɛna ñɛwɛɛ ɖɔɖɔ nɛ Google ciɣduu ñɩɣyʋʋ nɛ alɛ ñɩna pakaɣyɩɣ ɖama. Lɛɣtʋ kɩfatʋ kpɛlɛkʋʋ tʋma anaa yɔ : ''AltaVista'' nɛ ''Yahoo'' nɛ ''Bing''.
Pʋwayɩ lɛ, Google tasɩ wɛnaʋ lɛɣtʋ kɩfatʋ lɛɛtʋ sakɩyɛ nɛ kʋ-tʋma ɖɛɛna ɛsɩndaa pɩdɩɩfɛyɩ. Mbʋ yebina nɛ sɔnɔdaa kɩwɛɛna mbʋ payaɣ se logiciel aaa nɛ sites web waa yɔ sakɩyɛ. Pa-taa kɔyɔ : [[YouTube]] nɛ Android nɛ Google Earth nɛ Google Maps.
[[Fichier:Googleplexwelcomesign.jpg|thumb|Googleplex welcome sign]]
Google ñɩnɩɣ se tɔm natʋyʋ ɛlaba ɖoli lɛ, kedeŋa kpeekpe ɛpɩzɩ kanɩɩ-tʋ. Ɖajaa Eric Schmidt kɛŋna Google lɛɣtʋ kɩfatʋ kpɛlɛkʋʋ tʋma ñʋʋdʋ pɩkɔɔ pɩtalɩ [[ɖomaɣ fenaɣ]] kɩyakʋ naanza ñɩŋʋ wiye, pɩnaɣ 2011 taa. Pʋwayɩ lɛ, Ɖajaa Larry Page lɛɣzɩ-ɩ nɛ ɛ́lɛ pɩsɩ Google tʋma ñʋʋdʋ.
Pɩlɩɩna Google yeki nɛ liidiye nɖɩ ɖɩsʋʋ yɔ pʋ-yɔɔ lɛ, kɩpɩsɩ sɔnɔdaa Amerika ñɩma tɛ tʋma kajalaɣ ñɩna taa naɖɩyɛ. Kɩpɩsɩ ɖɔɖɔ kedeŋa kpeekpe tɛ tʋmɩyɛ kajalaɣ ñɩnɖɛ. Pɩnaɣ 2008 ɖɩpaɣzɩyɛ Google tɛ wazaɣ kɛkɛ dollars waa 176 miiliyaarɩ Wall Street taa.
Pɩnaɣ 2014 ñɩŋa taa Best Global Brands ŋgbɛyɛ taka payɩ lɛ, Google lɛɣtʋ kɩfatʋ kpɛlɛkʋʋ tʋmɩyɛ kɛ kedeŋa kpeekpe tʋmɩyɛ naalɛ ñɩnɖɛ. Pʋ-tɔbʋʋ se kedeŋa kpeekpe yɔɔ cɩnɛ, tʋmɩyɛ nɖɩ ɖɩkɩlɩɣ kɔnaʋ yaa ɖɩkɩlɩɣ sʋzʋʋ liidiye yɔ, ɖɩ-wayɩ lɛ, Google tʋmɩyɛ tɩŋɩɣna. Pɩnaɣ ŋ́ga ka-taa Google tʋmɩyɛ sʋza liidiye nɖɩ yɔ, ɖɩ-ñʋʋ kɛ dollars waa 107,43 miiliyaarɩ.
Paakɛda lɛɣtʋ kɩfatʋ kpɛlɛkʋʋ tʋma pɩnaɣ 1974 ñɩŋa taa lɛ, Apple lɛɣtʋ kɩfatʋ kpɛlɛkʋʋ tʋmɩyɛ kɛɖɛna ɛsɩndaa. Pʋ-tɔbʋʋ se Apple tʋmɩyɛ kɩlaɣna sʋzʋʋ liidiye kedeŋa kpeekpe yɔɔ cɩnɛ kpaɣna pɩnaɣ 1974 nɛ ŋkɔɔ ŋsɩɩna pɩnaɣ 2014 ñɩŋa taa. Yee ḿbʋ, pɩkɛ kajalaɣ kɔyɔ Google tʋmɩyɛ ɖɛʋ Apple ñɩnɖɛ liidiye sʋzʋʋ nʋmɔʋ taa yɔ. Ɖooo mbʋ yɔ, lɛɣtʋ kɩfatʋ kpɛlɛkʋʋ tʋmɩyɛ naɖɩyɛ tasʋzɩda liidiye nɛ pɩɖɛɛ dollars waa miiliyaarɩ waa mɩnɩʋ yɔɔ pɩnaɣ taa. Pɩkɛ kajalaɣ kɔyɔ Google tʋmɩyɛ sʋzʋʋ liidiye nɛ pɩɖɛɛ dollars waa miiliyaarɩ waa mɩnɩʋ yɔɔ yɔ.
Google tʋmɩyɛ ɖɛ Apple ñɩnɖɛ nɔɔ lɛlaɣ fenaɣ kajalaɣ kɩyakʋ, pɩnaɣ 2016 taa. Mbʋ yebina nɛ kɩpɩsɩ Etaazuunii kajalaɣ ñɩm. Google ñɩm kɛ dollars waa 550 miiliyaarɩ ɛjaɖɛ ńɖɩ ɖ-taa.
Mba palakɩ Google lɛɣtʋ kɩfatʋ kpɛlɛkʋʋ tʋmɩyɛ yɔ, patalɩ ɛzɩ ɛyaa 50 000 mbʋ yɔ. Pa-taa sakɩyɛ lakɩ tʋmɩyɛ ńɖɩ kedeŋa kpeekpe Google tʋma ñʋŋ ɖɩlaɖɛ. Google tʋma ñʋŋ ɖɩlaɖɛ payaɣ se Googleplex. Ɖɩwɛ Mountain View tɛtʋ taa Californie ɛjaɖɛ taa.
Kedeŋa kpeekpe yɔɔ cɩnɛ, lɛɣtʋ kɩfatʋ kpɛlɛkʋʋ pilinzi kpɛndɩ naanza. Nzɩɩ yɔ : Google nɛ Apple nɛ [[Facebook]] nɛ [[Amazon]]. Payaɣ lɛɣtʋ kɩfatʋ kpɛlɛkʋʋ pilinzi naanza sɔsɔsɩ sɩnɛ ɖɔɖɔ se GAFA. Google wɛ tʋma wena akɩlɩ wɛnaʋ ɖoŋ ɛntɛɛrɩnɛtɩ yɔɔ yɔ a-taa.
Pɩnaɣ 2006 ñɩŋa taa Google kɛwɛna mbʋ payaɣ se « serveurs’ waa yɔ 400 000. Ɛlɛ, pɩnaɣ 2011 ñɩŋa taa lɛ, kɩwɛɛna-wɛ halɩ pɩɖɛɛ 900 000 yɔɔ. Kedeŋa kpeekpe yɔɔ cɩnɛ, anasaayɩ ñɩɣtʋ mɩnɩʋ yɔɔ lɛ, Google lɛɣtʋ kɩfatʋ kpɛlɛkʋʋ tʋmɩyɛ wɛna anasaayɩ ñɩɣtʋ naalɛ. Google tɛyɩ kɩ-anasaayɩ ñɩɣtʋ ndɩ ndɩ sites web waa hiŋ nadozo nɛ naalɛ taa.
Pɩnaɣ 2008 ñɩŋa taa Google ciɣduu ñɩɣyʋʋ wɩla mbʋ payaɣ se pages web waa yɔ, pɩɖɛɛ miiliyaarɩ waa 1000 yɔɔ.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Ɛntɛɛrɩnɛtɩ]]
[[Category:Heyitu]]
4m5iqbhtauzf22gmdp9a0zxcvrmb762
Lɩtɩyɔm
0
1553
15001
10942
2021-07-18T07:34:05Z
Shihab1729
3177
video added #WPWP #WPWPBN
15001
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Wie funktioniert eine Lithium-Schwefel-Batterie?.webm|vignette|Lɩtɩyɔm]]
Lɩtɩyɔm kɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ pɩyʊ weyi ɛ-ñʊʊ mayaɣ kɔyɔ 3 nɛ yʊsaɣ mayaɣ kɔyɔ Li. Pɩkɛ ɖʊʊyʊ ñɩɣlɩm pɩyʊ nɛ kɩwɛɛ pʊtʊnaa caɣyɛ kpata hɔɔlʊʊ kajalaɣ ñɩŋgʊ taa.
Lɩtɩyɔm tɛ hɛkʊ taa pee tɛ ɖiɣ ɖiɣ agbelenaa (6Li nɛ 7Li). Mbʊ tɩna ɖɔɖɔ nɛ lɩtɩyɔm tɔtɔyɩ wɩsɩ laɣsɩ taa ɛzɩ kpɛlɩ pʊtʊnaa lalaa mba pɛfɛyɩ yuŋ yɔ. Lɩtɩyɔm wɛna wazaɣ siŋ hɔyɛ taa piye tɛ tʊmɩyɛ ɖeɖe.
Lɩtɩyɔm keeke kɛ ñɩɣlɩm ɖɔfɩɩ, pɩwɛ kpʊzɩyɛɛ liidiye pɔyɔ ñɩɣlɩm tɩyɛ, kɩcalɩɣ nɛ kʊmʊʊ kalɩkɔtɔ lɔŋ lɔŋ alɩwaatʊ ndʊ ɛnɛ helim nɛ lɩm potukuna ɖama yɔ, kɩkpakɩɣ hʊlʊmɩŋ ɖɛʊ yɔɔ nɛ kpɛdɩŋ yɔɔ kiŋ. Ɛkɛ pʊtʊ weyi ɛwɛ kpegelem yuŋ fɛyɩ yɔ. Ɛzɩ ɖʊʊyʊ wondʊ naa lɛɛla yɔ, ñɩɣlɩm lɩtɩyɔm tɩ lɛzʊʊ lɔŋ lɔŋ [[heelim]] nɛ [[lɩm]] pɔ-cɔlɔ. Pʊyɔɔ yɔɔ paɖʊyɩ ñɩɣlɩm num taa se paɖaŋ-ɩ nɛ helim.
Palakɩ lɩtɩyɔm nɛ tʊmɩyɛ kɛ ñɩɣlɩŋ nɛ ñɩɣlɩŋ caɖasɩ nɛ cʊŋ tʊma taa, palakɩna piili naa nɛ paterii naa mba pɔɖɔkʊʊ [[laatriki miŋ]] yɔ, num, pɔñɔɔzʊʊ helim mbʊ CO2 wɛka yɔ, palakɩna ketu nɛ aŋwa naa, palakɩna ɖɔɖɔ kpɛndʊʊ ñɩɣɖɛ.
Lɩtɩyɔm lɛɣzɩɣ lɔŋ mbʊ lɛ, ɛpɩzɩ ɛwɛɛ ɛjaɖɛ taa ɛzɩ palɩzɩ-ɩ ɛ-ɖɩwɛyɛ taa yɔ, ɛlɛ ɛwɛɣ ɛzɩ nasɩyaa sɩɣlɩyaa wɛtʊ yɔ. Palɩzɩɣ lɩtɩyɔm nɛ kaŋ tɛ, cʊŋ tɛtʊ taa nɛ lɩm ɖɔm ñɩmbʊ taa. Kpɛlɩ kpɛlɛkɩɣ tɛ pʊtʊ ɛnʊ palakɩ-ɩ tʊmɩyɛ kpaagba pɩtɩŋna tɛtɛɛ ñɩmɩŋ wondu yɔɔ. Pɩsa nɛ papɩzɩ palabɩ-ɩ tʊmɩyɛ tʊma sɔsɔna taa ɛtɛŋ kɛʊ ñɩɣlɩm wonuu kɔyɔ, palakɩ tʊmɩyɛ nazɩyʊ yɛkɛlɩnayʊ (55 % LiCl nɛ 45 % KCl, ŋtalɩ 400 °C).
USGS kaawila nɛ kɩna se kedeŋga kpeekpe taa lɛ, lɩtɩyɔm ɖɔɔ pɩtalɩ tɔnɩ naa miiliyɔɔ naa 13 pɩnaɣ 2010 tɛmtʊ wɛɛ taa, nɛ pɩtaa peeɖe lɛ [[Polivi (Bolivie)|Polivi]] yeke ñatɩna 58% nɛ [[Siini (Chine|Siini]] ñatɩɩ 27%. [[Kɔlaɣ fenaɣ]] pɩnaɣ 2016, USGS ɖaɣnɩ wɩlʊʊ lɛ, pʊsɔza, pɩpɩsɩ tɔnɩ naa miiliyɔɔ naa 14, nɛ pɩ-peekpe mbʊ palɩ pʊyɔɔ tɛtɛɛ yɔ talɩ tɔnɩ naa miiliyɔɔ naa 40. Kedeŋga kpeekpe labʊ taa lɛ ɖɩnaɣ pɩtalɩ tɔnɩ naa 25300 pɩnaɣ 2010 ɛlɛ [[Etaazuunii]] fɛfɩ pɩ-taa (USGS teyele se ɛyaa ɛtɩlɩ papa ñɩndʊ). Lɩtɩyɔm wɛ cazʊʊ cazʊʊ lɩngamɩŋ taa nɛ ɛjaɖɛ yɔɔ mbʊ payi pɩtɩŋa pɩ-fezuu pɩ-taa. Kɩɩwazɩɣ pɩyʊ kpɩnɛ yaa tɩŋ, paa kɩfɛyɩ palakɩ pɛ-tɛ fezuu caɣʊ yem fɛyɛ, cɛyɩtʊ natʊyʊ fɛyɩ kaʊ.
[[Category:Kpɛli pɩyʋʋ pɩlʋʋ kpata]]
kgr2le1jqfldbvaxlf1d1yzvz14v88v
Sʊtʊ sɛmɩŋ
0
1557
7696
7695
2017-07-31T09:25:21Z
Gnangbade
58
ajout photos et liens
7696
wikitext
text/x-wiki
Sʊtʊ sɛmɩŋ kɛna tɔmnaɣ ŋga kɛwɛ ɛzɩ [[leemuu]] lɩm yaa tɩŋ hɛtʋ natʋyʋ yɔ. Payaʋ se sʊtʊ sɛmɩŋ yɔ pakɛdɩna sʋnɖʋlɩm wɛtʋ nɛ payaa tomnasɩ nzɩ sɩwɛ pɛtɛ wɛtʋ yɔ. Sʊtʊ sɛmɩŋ kɛna tɔmnaɣ ŋga kɛwɛ kaɖɛ se papɩzɩ kɛkɛdɩ camɩyɛ yɔ mbʋ pʋyɔɔ yɔ pabaɣ sɛmɩŋ nɛ leemuu lɩm nɛ pesidi kɔyɔ pɩɩlɩɣ sʊtʊ sɛmɩŋ camɩyɛ. Ɛyaa nabɛyɛ wɛ ɖɔɖɔ ɛzɩ sʊtʊ sɛmɩŋ yɔ.
Tɔnʋʋ taa alaafɩya tɔm taa lɛ, [[Naŋgbaŋzɩ pom pom|pombo maɖaa]] nabɛyɛ sʋʋ tokonaa nɛ cokodonaa mbʋ pɛwɛ ɛzɩ sʊtʊ sɛmɩŋ yɔ. Pɩwɛ ɖɔɖɔ ɛzɩ [[Togo]] taa pombo maɖaa wondu ɖɔɖɔ yɔ. Paamakɩ pombo ɖɔdɔ lɛ, yee pombo maɖʋ nɔɔyʋ ɛlaba mbʋ pɩfɛyɩ camɩyɛ kɔyɔ, pawɩlɩ-ɩ takayaɣ ŋga kɛwɛ ɛzɩ sʊtʊ sɛmɩŋ yɔ nɛ pʋtɔbʋ kɛlɛ se ɛtaatasɩ mbʋ labʋ. Yee pɩkɛ mbʋ payaɣ se [[Azii yotu lʋbɩyɛ (Arts martiaux)|siidoo karatee]] ɖɔɖɔ yɔ, sʊtʊ sɛmɩŋ tambaɖɛ kɛna nimiye nɖɩ pahaɣ-ɖɩ nabutozo ɖeɖe yɔ. [[Fransɩɩ]] ɛjadɛ taa lɛ peseɣ kolokaɣ lɛ, weyi ɛkɛ kacalaɣ-tʋ yɔ, ɛnʋ pɛcɛlɩɣ toko ŋgʋ kɩwɛ ɛzɩ sʊtʊ sɛmɩŋ yɔ nɛ pɩkɛna samtʋ nimiye naɖɩyɛ kɛ pozu-i mbʋ yɔ.
<gallery widths="150px" heights="150px" align="center">
File:2013-365-200 Getting Drunk on Nectar (9322741853).jpg|thumb|hɛtʋ sʋtʋ sɛmɩŋ
File:Bananas Bananen Protein.jpg|thumb|ayaba sʋtʋ sɛmɩŋ
File:Christmas Day.jpg|thumb|leemuu lɩm sʋtʋ sɛmɩŋ
File:Defense.gov News Photo 110506-F-OC707-518 - Staff Sgt. Geovanii Pacheco leads his team out of a building as part of an assault demonstration for Chief Master Sgt. of the Air Force James A.jpg|thumb|ɛsɩtɛɛlɩm kɔnʋʋ heelimaɣ
File:Faliraki Water Park .Rhodes - panoramio (1).jpg|thumb|sʋtʋ sɛmɩŋ lɔɔɖɩyɛ
</gallery>
[[Category:!Main category]]
[[Category:Tɔlɩm]]
axceod5b00ne0pma1naqzhzdo0t0f99
Pʊʊ kʊhʊlʊmʊʊ
0
1558
12678
11400
2018-05-16T07:53:24Z
Atticmaker
127
category added
12678
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Mont_Blanc_photo_aerienne.jpg|vignette|Mont Blanc photo aerienne]]
[[Fichier:Mont_Blanc_Gipfelpano.jpg|vignette|Mont Blanc Gipfelpano]]
[[Fichier:Mont-Blanc_from_Planpraz_station.jpg|vignette|Mont-Blanc from Planpraz station]]
Pʊʊ Kʊhʊlʊmʊʊ kɛna pʊʊ ŋgʊ kɩwɛ [[Alɩpʊwaa|Alɩpɩ]] pʊŋ taa yɔ nɛ kʊ-kuyɩmɩŋ taa maɣna mɛtanaa 4 809, ɛlɛ wayɩ nɛ wayɩ pamaɣzɩ-kʊ lɛ, pan mɛtanaa 4 808,73. Pʊtɔbʊʊ se tɛŋ nɩɣ nɛ kɩyɔlɩɣ pazɩ pazɩ. [[Eerɔpʋ tɛtʋ wandamm|Erɔpʊ]] wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa lɛ pʊʊ ŋgʊ kɩlɩna kʊyʊ. Paɖa kɩyɔɔ kɛ kpaʊ pɩnaɣ 1786.
Pʊŋ sɔsɔŋ nɩɩyɛ pɩlɩ ɖama yɔɔ nɛ payaa-ɩ se alɩpʊwaa. Ɛwɛ kʊhʊlʊmaa tɛtʊ ilemiye taa, pʊ-tɔbʊʊ se ɛwɛ Erɔpʊ tɛtʊ ilemiye taa. Ɛpɩlaa, kpaɣna [[Itaalii]] ɛjaɖɛ hayi kiŋ kamaɣ yɔɔ nɛ puwolo [[Fransɩɩ|Fransɩ]] ɛjaɖɛ nɛ hadɛ kiŋ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ hɔɔlʊʊ taa nɛ pɩɖɛɛ Monako nɛ [[Suwiisi]] nɛ [[Lisitɛnsɩtayɩnɩ|Lizitɛnsɩtayɩnɩ]] nɛ [[Otirisi]] nɛ [[Caama]] nɛ hadɛ kiŋ nɛ [[Siloveni|Silovenii]] pa-ajɛya taa.
Yee ɛyʊ ɛsɩŋa Pʊʊ kʊhʊlʊmʊʊ ŋgʊ kʊyɔɔ kɔyɔ ɛpɩzɩɣ nɛ elosi yaa ɛna piisi ɛzɩ naanza yɔ: Jura, Vosges, Foret-Noire nɛ Massif Central.
Alɩpʊ pʊŋ kʊyaa pɩtalɩ mɛtɛnaa 4 809 pʊʊ ŋgʊ payaɣ se Pʊʊ Kʊhʊlʊmʊʊ yɔ kʊ-ñʊʊ taa. Pʊŋ ɛnʊ ɛ-taa lɛ, papɩzɩɣ pakalɩ pʊŋ weyi ɛkɩlɩ kʊyʊʊ kpem yɔ pɩtalɩ pʊŋ nɩɩnʊwa nɛ niidozo nɛ pʊŋ naalɛ (82). Ɛ-kʊkʊyɩmɩŋ cɛzɩ mɛtɛnaa 4 000 yɔɔ.
[[Suwiisi]] ɛjaɖɛ taa pʊʊ kʊkʊyɩmɩŋ kɛ mɛtɛnaa nɩɩnaza nɛ lutozo (48). [[Itaalii]] ɛjaɖɛ taa ñɩŋgʊ kʊkʊyɩmɩŋ ñɛkɛ mɛtɛnaa niidozo nɛ lutozo (38) nɛ Fransɩ ɛjaɖɛ taa pʊʊ kʊkʊyɩmɩŋ ñɛkɛ mɛtɛnaa nɩɩlɛ nɛ naanza (24). Mbʊ pɩtamsɩna pʊŋ ɛnʊ nɛ kɛdɛnzɩ yaa ajɛya yɔ, pʊkʊyaa pɩcɛzɩ mɛtɛnaa kudokuŋ naalɛ (2 000). Kpaɣna [[Mediteranee teŋgu|Meditɛɛranee teŋgʊ]] nɛ puwolo [[Taaniibi pɔɔ|Taniibi pɔɔ]] lɛ, alɩpʊwaa hɔma pɩtalɩ kilomɛtɛnaa 1 200.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Pʋŋ]]
[[Category:Fransɩɩ]]
[[Category:Eerɔpʋ]]
cyn5xzt8qwoug63jx0r0xql2t693sz3
Teŋgʊ Kɩkpɛdʊʊ
0
1559
12536
12428
2018-04-29T18:11:30Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Teŋgʊ kɩkpɛdʊʊ]] ñɩŋgʋ nɛ [[Teŋgʊ Kɩkpɛdʊʊ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : majuscule
12536
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Black_Sea_map.png|vignette|Black Sea map]]
Teŋgu Kɩkpɛdʋʋ wɛna [[Tuurkii]] nɛ Georgie nɛ [[Ruusii|Ruusi]] nɛ [[Ukurɛnɩ]] nɛ [[Rumaanii]] nɛ [[Puligari]] pɛ-hɛkʋ taa. Ɛ-walanzɩ taa talɩɣ ɛzɩ 1150 kɛ mɛtɛ waa kudoku mbɩ yɔ nɛ wɩsɩ ɖɩɖʋyɛ hɔɔlʋʋ taa kiŋ nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ hɔɔlʋʋ kiŋ yɔ.
Kɩwɛna ɖɔɖɔ 600 kɛ mɛtɛ waa kudoku mbɩ yɔ nɛ hayuu kiŋ hɔɔlʋʋ taa nɛ hadɛ kiŋ hɔɔluʋ taa mbɩ yɔ. Ɛ-taŋgalam taa walanzɩ talɩɣ ɛzɩ 43000 kɛ mɛtɛ waa kudoku mbɩ yɔ. Pontiki kɛna yʋsʋ maya hɩɖɛ nɖɩ ɖɩlɩna ɖooo kɩbɩnjaazɩ teŋgu taa yɔ nɛ ki-liŋgʊ taa wɛ ɛzɩ mɛtanaa 2252 yɔ.
[[Fichier:View_on_Sotsji_from_black_sea.jpg|vignette|View on Sotsji from black sea]]
Tombiye paɣlam nɖɩ pɔtɔŋ-ɖɩ se caŋ caŋ kabɩyɛ taa se fɛɛŋ taa wezu caɣu kpɛlɛkʋʋ-tʋ yɔ, nɛ pɔtɔŋ ɖɔɖɔ se ɛkisinism (euxinisme) yɔ, lakɩna ɖɔɖɔ nɛ patɩlɩɣ mbʋ pɛtɛma pʋ tɩlɩɣ yɔ yaa mbʋ pɛtɛma pʋ sɩm yɔ. Ɛwɩlɩ yaa eyeki se patɩlɩ anɔksi (anoxie) tɛ lɩm kiliŋgim n̄ɩmbʋʋ.
Lɩm mbʋ pʋwɛ [[ɖɔm]] siŋŋ pɩfɛyɩ se pɔyɔɔdɩ. Ŋn̄ɔ pʋ yaa nɖɩ-kɩ pʋ n̄ɩɣʋ kɛ n̄ansʋlʋmɩyɛ yɔ kɔyɔ, pʋwɛ yem ɛzɩ ɖɔm nɖɩ-ka yɔ. Nɛ hɔɔlʋʋ nakʋyʋ yɔɔ kiŋ kpem kɛ ɖɔm mbʋ ŋglɩɣ pɩtaŋ nɩɣʋ. Hɔɔlʋʋ ŋgʋ lɛ, ŋgʋ paya se tɛtʋ hɛkʋʋ taa ɛwadɩyɛ (fɩya) via ɖeɖe yaa hɔɔlʋʋ.
[[Fichier:Севастополь.jpg|vignette|Севастополь]]
Teŋgu kʊnɛ kɩ-walanzɩ taa maɣna ɛzɩ 4127 000 nɛ 423 000 km2 pɛ-hɛkʊ taa nɛ kɩ-lɩm talɩɣ ɛzɩ 537 000 nɛ 555 000 km3 yɔ.
[[Fichier:Amasra_1260440_nevit.jpg|vignette|Amasra 1260440 nevit]]
Hɔɔlʋʋ ŋgʋ, ɖɩnaɣ kɩ-taa Marmara Teŋgu. Nɛ kɩwɛ ndɩ nɛ lɩm kʋn̄ɔn̄ɔm mbʋ, mbʋ pʋbʋ wɛ camɩyɛ yaa pʋn̄ɔzɩ camɩyɛ pɩtɩŋna pɔɔ sʋsɔ yɔɔ yɔ. Ɖɩɖɔkɩ size pɔɔ sʋsɔ kanɛ yɔ ke-kpeŋ yaa ka-ɖɩtanɖɛ lɛ Teŋgu Kɩkpɛdʋʋ kʋnɛ kɩ-taa. Teŋgu kɩkpɛdʋʋ kʋnɛ, ki-hayuu hɔɔlʋʋ taa kiŋ lɛ, kɩ-kpɩtɩna Azov Teŋgu pɩtɩŋgɩna détroit de Kertch.
Nɛ kɩ-hadɛ hɔɔlʋʋ taa nɛ wɩsɩ ɖɩɖʋyɛ hɔɔlʋʋ taa kiŋ lɛ, ɖɩnaɣ se ɛtamasɩna Tɛtʋ hɛkʋʋ taa ɛwadɩyɛ teŋgu, pɩtɩŋgɩna Bosphore nɛ Marmara teŋgu. Pɩtɛmna Détroit de Dardanelles. Pɩkpaɣʋ nɛ pɩnaɣ 1996 kanɛɛ yɔ, efemiye 31 n̄ɩŋgʋ kɛ [[aloma fenaɣ]] taa kɛna kedeŋa kpeekpe efemiye nɖɩ palɩza size ɖɩkɛ Teŋgu Kɩkpɛdʋʋ kʋnɛ kɩ-yɔɔ ka ndɩyʋʋ alɩwaatʋ yɔ.
[[Category:Teŋgunaa]]
[[Category:Eerɔpʋ]]
2lutafhex58vnf90grrq29y6682tnwm
Arikitiki Lɩŋamʊʊ
0
1560
11493
10748
2018-02-18T06:09:49Z
DARIO SEVERI
138
Corr.
11493
wikitext
text/x-wiki
Arkitiki Lɩŋamʋʋ kɛna lɩŋamʋʋ ŋgʊ kɩkɩla ñɩɩɩ kɛ Lɩŋamɩŋ kpeekpe taa. Kɩ-walanzɩ taa maɣna 14 000 000 km2 ɖeke yɔ. Mbʊ yebina nɛ ŋgʊ lɛ lɩŋgamʊʊ ŋgʊ kɩkɩla wɛʊ ñɩɩɩ kɛ lɛɛŋ kpeekpe ta. Lɩŋamʋʋ kʊnɛ kɩwɛna teŋgʊnaa mba pɛwɛ [[Tɛtʋ|Tɛtʊ]] putuuɖe ñʊʊ Hayʊ kɩŋ yɔ, teŋʊnaa mba pɛwɛna [[Eerɔpʋ tɛtʋ wandamm|Eerɔpɩ]] nɛ haʊ kiŋ ɖɔɖɔ yɔ, Lɩŋamɩŋ mba pɛwɛna [[Aazii tɛtʋ wandamm|Azii]] taa ɖɔɖɔ yɔ pɩnɛ mba paba wɛ Amerika yɔ. Teŋgu kʊnɛ nɛ [[Atɩlantiki Lɩŋamʋʋ|Atilantiki Lɩŋamʋʋ]] pɛkpɛnda lɩm nɛ hayʊ kiŋ, pielen Barents teŋgʊ nɛ fram lɩm ɖɔɖɔ tiki kɩ-taa.
Teŋgu kʊnɛ nɛ [[Pasifiki teŋgu|Pasifiki Lɩŋamʋʋ]] pɛkpɛnda lɩm ɖɔɖɔ ɛlɛ pɩlɩna pɔɔ ŋga payaɣ se beriŋgi yɔ kɔyɔɔ. Lɩŋamʋʋ kʊnɛ kɩ-walanzɩ taa maɣna ɛzɩ 1 038 km2 yɔɔ nɛ ki-cukaŋ taa wɛ ɛzɩ mɛtanaa 4 000 yɔ. Arkitiki Lɩŋamʋʋ kʊnɛ lʊŋgɩyɛ taa lɛ nikaɣ sɔsɔ nakayɩ wɛ peeɖe kamaɣ fɛyɩ nɛ cɩkpɛndɩɣ ɖeke paa ɛzɩmtaa. Piyele nɛ yolim taa lɛ, ɖoluu ñɛwɛna paa ɖooye nɛ wɩsɩ ñɛwɛɣna ñaɣʊ yɔɔ paa ɛzɩmtaa.
Arkitiki Lɩŋamʋʋ kʊnɛ kɩ-kitiiliŋ yɔ nɛ tɛtɛ wondu ndɩ ndɩ sakɩyɛ nɛ atalɩɣ ɛzɩ 400 yɔ. Tɛtɛ wondu ndʊ tɩ-taa kɔyɔ nɖɩ payaɣ-ɖɩ nɛ fransɩɩ taa se (ours) Urisi yɔ. [[Krɛsɩ kɩbɩnʊʊ kʊnʊŋ|Krɛkɩ]] taa lɛ, urisi tɔbʊʊ se Arikitosi mbʊ yebina nɛ payaɣ lɩŋgamʊʊ ŋgʊ se Arikitiki. Urisinaa mba pɛwɛ peeɖe yɔ pamaɣza kʊɖʊm kɛ kɩlo yɔɔ kɔyɔ, ɛtalɩɣ kilonaa ɛzɩ 800 yɔ. Peeɖe hɔɔlɩɣ taa payɩ lɛ, urisi kɩlɩɣna nandʊ tɔɔʊ kɛ tɛtɛt kpɩna kpeekpe taa. Mbʊ kɩkɩlɩɣ tɔɔʊ yɔ mbʊ lɛ fokinaa nɛ kpagbasɩ, ɛlɛ yee kitehiu pɩ-taa nabʊyʊ kɔyɔ, lɩm huluu kɛ kɩtɔkɩ. Tɛtʊ putuuɖe ñʊʊ Hayʊ ŋgʊ wɛ Arikitiki Lɩŋamʋʋ hɛkʊ taa ɖeyi ɖeyi.
[[Catégorie:Lɩŋamɩŋ]]
rfmnbe6ln5wd5zrtpv7zc46y8ys70w2
Piyeeloorusi
0
1561
10437
7762
2018-01-02T10:50:38Z
Hugo.arg
49
Page redirigée vers [[Piyeloorusi]]
10437
wikitext
text/x-wiki
#redirect[[Piyeloorusi]]
1htorhcceezgo8rd30c26quuqvnfj5y
Bɔrɩ
0
1562
15002
11512
2021-07-18T09:22:02Z
Shihab1729
3177
video added #WPWP #WPWPBN
15002
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:NIR-Electrofluorochromic-Properties-of-Aza-Boron-dipyrromethene-Dyes-srep18867-s1.ogv|vignette|Bɔrɩ]]
Bɔrɩ kɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ pɩyʊ mbʊ ɛ-ñʊʊ mayaɣ kɔyɔ 5, yʊsaɣ mayaɣ kɔyɔ B. Bɔrɩ kɛna ñʊʊ kɛ hɔɔlʊʊ 13 ñɩŋʊ kpɛlɩ pʊtʊnaa caɣyɛ kpata yɔɔ. Bɔrɩ maɣmaɣ tɛkɛ ñɩɣlɩm pɩyʊ ɛlɛ ɛwɛna kɩtamsɩnaʊ tam nabutozo. Bɔrɩ caɣ kɛdɛɖaɣ tɛtʊ tɛɛ nɛ tɩɩnzɩ laɣsɩ taa, ɛlɛ eyele ɛwɛɛ tɔrɩɩ tɛtʊ yɔɔ kiŋ, pɩwɛ ɛzɩ bɔrɩ ɖɔm yɔ kɔzɩ kɔzɩ bɔras, ɛlɛ ɖɔɖɔ bɔrɩ siziŋ lɩm.
Kpaɣ ɖooo pɩnzɩ 2000, pana se bɔrɩ kɛ -pɩtɩŋna [[Eerɔpʋ tɛtʋ tɔm|Eerɔpʊ]] ɛjaɖɛ taa kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ pɩlɩŋga nakɛyɛ yɔɔ (ECHA) pɩyʊ siŋ kɔzɩ kɔzɩ, REACH paaɣtʊ yɔɔ) ɛzɩ lɩm mbʊ pʊ-tɔm caɣ kaɖɛ yɔɔ pɩlɩna ɛzɩma paalakɩ kɩ-tɔm tʊmɩyɛ keeke yɔ.
Pʊtʊnaa mba payi pɛwɛ bɔrɩ taa yɔ ([[Arabɩɩ kʊnʊŋ]] taa lɛ, بورق – buraq, [[Pɛrɩsanɩ kʊnʊŋ]] taa lɛ, burah, pʊ-tɔbʊʊ se ñɩlɩsɩɣ) paasɩma pɔ-tɔm ɖooo pɩnzɩ kutokiŋ alɩwaatʊ taa. [[Egipiti (Égypte)|Egipiti]] kɩbɩnʊʊ taa, pasɩma-ɩ pɩlɩna ñɩɣlɩm tʊmɩyɛ tɩnaa yɔɔ nɛ ɛyaa mba palakaɣ cʊŋ tʊmɩyɛ yɔ. [[Roma (Rome)|Room]] ɛyaa mba filipii ɛyaa yebina-wɛ ñɩm yɔ, lakaɣna tʊmɩyɛ nɛ bɔrɩ pʊtʊnaa nabɛyɛ nɛ palakɩna ñɩnɩŋ wondu.
Bɔrɩ yeke koŋ kɛna pʊtʊ weyi ɛtɛkɛ ñɩɣlɩm tɛ pɩyʊ kɛ caɣyɛ kpata taa kɛ ɛ-hɔɔlʊʊ taa. Pʊyɔɔ lɛ, kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ nɔmɔʊ taa lɛ ɛwɛ ndɩ nɛ aliminiyɔm, kaliyɔm, ɛndɩyɔm nɛ tatɩyɔm. Bɔrɩ taa pʊtʊnaa lalaa wɛ ɛzɩ Levis tɛ siziŋ tɩnaa.
[[Category:Kpɛli pɩyʋʋ pɩlʋʋ kpata]]
mba5j02on7wmhgty91c7gtvlewdt3tb
Kana (Ghana)
0
1563
7715
2017-08-02T11:03:17Z
Hugo.arg
49
Hugo.arg kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Kana (Ghana)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Kana]] ñɩŋgʋ yɔɔ
7715
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Kana]]
pcpukk8wnlir494fbf0sbnsorsw098t
Piyeeloorusi (Biélorussie)
0
1564
16358
7717
2023-05-09T03:37:30Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Piyeloorusi]]
16358
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Piyeloorusi]]
ierwbv1hj3ribkv1ku6pv7adokmjtda
Sɛŋgapuuri ɛjaɖɛ (Singapour)
0
1565
16380
7719
2023-05-09T03:41:10Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Sɛŋgapuuri]]
16380
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Sɛŋgapuuri]]
f5p7x4jxqhbppjgbiqqw76aty76udyg
Puligari (Bulgarie)
0
1566
7721
2017-08-02T11:04:28Z
Hugo.arg
49
Hugo.arg kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Puligari (Bulgarie)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Puligari]] ñɩŋgʋ yɔɔ
7721
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Puligari]]
g6yqkbh2u25s5ytywgmaxf7mcc928j2
Karɩbɔnɩ
0
1567
15938
15935
2022-02-19T10:30:35Z
WikiBayer
1920
Révocation des modifications de [[Special:Contributions/61.9.110.237|61.9.110.237]] ([[User talk:61.9.110.237|discussion]]) vers la dernière version créée par [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]]
15036
wikitext
text/x-wiki
Karɩbɔnɩ kɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ pɩyʊ weyi ɛ-ñʊʊ mayaɣ kɔyɔ 6 nɛ yʊsaɣ ñɩŋa yɔ C. Ɛwɛna agbele naa naatozo, 12C, 13C nɛ 14C. Kajalaɣ naalɛ mba wɛ ɖiɣ ɖiɣ nɛ naatozo ŋgʊ kɛ cɛnzɩ tɔʊʊ ɖoŋ tɛ nɛ kɩwɛna fezuu hɔɔlʊʊ pɩnzɩ 5730.
Karɩbɔnɩ kɛ pʊtʊ nanza ñɩnʊ weyi ɛkɩlɩ tɔyʊʊ kedeŋga taa nɛ ɛkɛ hiu nɛ kagbanzɩ ñɩnʊ kɛ tɛtʊ pɔɔɖɛ taa. Tɛtʊ yɔɔ lɛ, ɛwɛɛ nɛ pana-ɩ (aka yaa mamacɩɩɖɛ nɛ tɩyamaɣ), hɔɔlasɩ sakɩyɛ tɛkɛ tomnasi (CO2 nɛ CH4) nɛ hɔɔlasɩ sakɩyɛ kɛ karɩbɔnɩ tɩyɛ (piyomasi, karazɩm nɛ [[fefeku]]).
Tɔmpiye karɩbɔnɩ lɩna [[Latɛŋ kʊnʊŋ]] taa, carbo, carbōnis (pʊ-tɔbʊʊ se mamacɩɩɖɛ). Plakʊʊ aka pɩtɩŋna ɖasɩ hɔbʊ tɛtʊ poɖe taa yɔ, [[Roma (Rome)|Room]] ɛyaa kaasɩma-tʊ. Karɩbɔnɩ wɛtʊ ɛzɩ tɩyamaɣ yɔ paasɩma-kʊ ɖooo lɔŋ [[Aazii tɛtʋ wandamm|Azii]] ɛjaɖɛ taa, paama-tʊ Ɛsɔ tɔm takayaɣ kɩbɩnaɣ taa. Ɛ-hɩɖɛ lɩna Room ɛyaa kʊnʊŋ taa ɖɔɖɔ adámas, adámantis (pʊ-tɔbʊʊ se ñɩɣyʊʊ ɖoŋ ñɩŋgʊ).
Karɩbɔnɩ lɩmaɣza lɩwa kpaɣ alɩwaatʊ ndʊ René Antoine Ferchault de Réaumur lakaɣ tʊmɩyɛ pɩlɩna ñɩɣyʊ ɖoŋ ŋgʊ yɔɔ pɩtɩŋna ñɩɣyʊ, nɔmɔʊ ŋgʊ kɩ-taa ɛnaa se pʊtʊ nɔɔyʊ wɛ pɩ-taa nɛ ñɩɣyʊ tɔkɩ-ɩ. Pɩnaɣ 1772 alɩwaatʊ taa lɛ, Antoine Lavoisier, ñala tʊmɩyɛ karɩbɔnɩ nɛ tɩyamaɣ pɛ-tɛ [[miŋ]] mʊʊ yɔɔ nɛ ɛna se ñɔsɩ lɩɣ piŋ ɛlɛ ɛɛnaɣ lɩm nabʊyʊ kaʊ. Mbʊ lɛ, ɛtɔŋ se pʊtʊnaa mba pa-naalɛ karɩbɔnɩ pɛkɛwa.
Kpaɣɖʊ 19 kɛna kpaɣɖʊ ŋgʊ kɩ-taa karɩbɔnɩ wazaɣ kaapaɣla yɔ mbʊ pʊyɔɔ yɔ kɩhaɣa ɖoŋ. Ɖɩkpaɣ ɛzɩ pɩnaɣ 1865 alɩwaatʊ Antoine César Becquerel suzuu mbʊ karɩbɔnɩ kaakɛ keeke pɩtɩŋna ɖasɩ ɖoŋ nzɩ ndɩ ndɩ nzɩ payakaɣ Paarii tɛtʊ taa ɖooo canaʊ yɔ.
[[Category:Kpɛli pɩyʋʋ pɩlʋʋ kpata]]
7pea648a1q5u9dw1ve5nqrr2fdl3ecu
Catégorie:Tɛtʋ wandamm
14
1568
7746
2017-08-05T13:27:52Z
Gnangbade
58
Page vide créée
7746
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Azɔɔtɩ
0
1569
11132
11131
2018-02-03T20:32:27Z
Gnangbade
58
ordre des fotos
11132
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:N-TableImage.svg|vignette|N-TableImage]]
Azɔɔtɩ kɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ taa pʊtʊ weyi pasɩma-ɩ nɛ ɛ-ñʊʊ mayaɣ ŋga 7 nɛ yʊsaɣ mayaɣ kɔyɔ N ([[latɛŋ kʊnʊŋ]] taa lɛ, nitrogenium). Ɛnʊ kɛna ñʊʊ kɛ pnɩkɩtɔzɛnɩ waa caŋga taa. Yɔɔdaɣ taa lɛ, azɔɔtɩ kɛ kɛlɛʊ tomnaɣ N2 (azɔɔtɩ naa naalɛ), ɛkɛ pʊtʊ weyi ɛkɩlɩ ɖɔʊ ɛjaɖɛ heɣlim taa, heɣlim taa ɛtalɩ kagbanzɩ yɔɔ lɛ eyeke ɛkpakɩɣ naanaza (ɖɔʊ taa lɛ 78,06%).
[[Fichier:Electron_shell_007_Nitrogen.svg|vignette|Electron shell 007 Nitrogen]]
Azɔɔtɩ kɛ pʊtʊ hiŋ niitozo nɛ naanaza tʊ tɛtʊ pɔɔɖɛ taa pɩlɩna wazaɣ pɩlɩtʊ yɔɔ. Tɛtɛɛ wondu ndʊ tɩ-taa wɛ azɔɔtɩ kɛ azɔɔtɩ siziŋ ɖɔm ñɩndʊ koŋ, kɔzɩ kɔzɩ potasɩyɔm siziŋ ɖɔm KNO3 (ɛwɛ salɩpɛtrɩ taa) yaa nitri, ŋgʊʊ ɖooo alɩwaatʊ natʊyʊ taa palakanaɣ malɩfanaa kɩmɩzaa mʊlʊm, nɛ sodɩyɔm siziŋ ɖɔm NaNO3 (kɩwɛ siili salɩpɛtrɩ taa).
[[Fichier:Cycle_azote_fr.svg|vignette|Cycle azote fr]]
Antoine Lavoisier ɛlɩzɩ hɩɖɛ se azɔɔtɩ kɔyɔ, pama-ɖɩ nɛ a-(palɩzɩ) nɛ [[Krɛsɩ kɩbɩnʊʊ kʊnʊŋ|krɛkɩ kʊnʊŋ]] kiɖe taa lɛ, ζωτ (wezuu tʊ) nɛ pʊ-tɔbʊʊ se palɩzɩ-ɩ fezuu, mbʊ pʊyɔɔ yɔ ɛzɩ [[Ɔkɩsɩzɛnɩ]] siɣye taa yɔ azɔɔtɩ ɛɛdɔkɩɣ kpɩna wezuu. Ɛ-tɛ yʊsaɣ mayaɣ N lɩna ɛ-hɩɖɛ latɛŋ kʊnʊŋ taa nitrogenium ndɩ ɖɩlɩna krɛkɩ kʊnʊŋ taa se nitron gennan nɛ pʊ-tɔbʊʊ se ɛnʊ lakɩna salɩpɛtrɩ (potasɩyɔm siziŋ ɖɔm). [[Englɩsɩɩ kʊnʊŋ|Ɛnglɩsɩ]] tɔmpiye nɩtrɔzɛnɩ, pasɩ-ɖɩ mbʊ nɛ payaɣna azɔɔtɩ ŋgʊ [[Fransɩɩ kʊnʊŋ|Fransɩɩ]] tɔmpiye nɩtrɔzɛnɩ tatasɩ wɛʊ pɩkɔɔ pɩsɩna sɔnɔ.
Joseph Priestley labɩna azɔɔtɩ ɔkɩsɩzɛnɩ tɛ ñɩɣlɩm pɩyʊ N2O pɩnaɣ 1772. Amoniyaki NH3 ɖɔɖɔ lɛ, J. Priestley labɩna-kʊ pɩnaɣ 1774. Kajalaɣ hɔɔlaɣ ŋga kamʊʊ-kɛcɛlɩɣ nɛ keyeki nɛ azɔɔtɩ sʊʊ pɩ-taa H3N.BF3 yɔ Louis Joseph Gay-Lussac labɩna-kʊ pɩnaɣ 1809.
[[Fichier:Fluessiger_Stickstoff.jpg|vignette|Fluessiger Stickstoff]]
Hɔɔlaɣ kajalaɣ ñɩŋa ŋga kɔkɔna tamsʊʊ nɛ azɔɔtɩ nɛ halozɛnɩ yɔ, azɔɔtɩ tɛ kɩlɔrɩrɩ naatozo NCL3, Pierre Louis Dulong labɩna-kʊ nɛ pʊ-nɔmɔʊ taa ɛ-ɛsɩyɛ lɛɛɖɛ yɔkɩ nɛ e-nee naatozo sɛtɩ alɩwaatʊ ndʊ ɛlakaɣ tʊmɩyɛ pʊtʊ ɛnʊ ɛ-yɔɔ, ŋgʊ ɛlɛ fɛyɩ ɖiɣ ɖiɣ nɛ ɛkɛ ɖɔɖɔ kɩmɩzɩɣ ɖoŋ tʊ.
[[Category:Kpɛli pɩyʋʋ pɩlʋʋ kpata]]
q8tq3ndc20ts7rs2h8ti219t9g8kdgv
Facebook
0
1570
18150
18149
2024-06-15T11:36:53Z
213.130.93.113
18150
wikitext
text/x-wiki
[[File:Facebook logo (2023).svg|thumb|Facebook logo (September 2023)]]
Payaɣ mbʋ se Facebook yɔ, pɩkɛ ɛntɛrɩnɛtɩ hayɩm taa wilaʋ nakʋyʋ. Ɖomaɣ ŋga papɩzɩɣ poɖuu wilaʋ ŋ́gʋ kɩ-taa yɔ, ŋgaa yɔ : kɩlɛmɩŋ nɛ fotonaa nɛ fidewonaa nɛ takayɩsɩ ndɩ ndɩ. Ɛyaa pɩzɩɣ peyekiɣna ɖama tɔm Facebook yɔɔ. Ɛyaa pɩzɩɣ ɖɔɖɔ paɖʋ ŋgbɛyɛ yaa pâla tikasɩ ndɩ ndɩ nɛ pâla tʋma naayɛ Facebook yɔɔ.
[[File:A serviceman accesses social media channels using an iPad, outside MOD Main Building in London MOD 45156052.jpg|thumb]]
Mbʋ payaɣ se « site web » yɔ, pɩtɛ sɔsaa kpɛndɩ naanza kedeŋa kpeekpe yɔɔ cɩnɛ. Pa-taa payɩ lɛ, mbʋ payaɣ se [[Google]] yɔ ɛyaa kɩlɩɣ labɩnaʋ tʋmɩyɛ. Pʋ-tɔbʋʋ se Google taa ɛyaa kɩlɩɣ sʋʋ.
Google wayɩ lɛ, mbʋ payaɣ se [[YouTube]] yɔ pɩtɩŋ Youtube wayɩ lɛ, Facebook tɩŋ nɛ wilaʋ kʋnɛ kɩ-wayɩ lɛ, [[Yahoo]] ñatɩŋ. [[Saŋayɩŋ fenaɣ]] taa, pɩnaɣ 2015 taa, pɔcɔnaa nɛ pana lɛ, kedeŋa kpeekpe yɔɔ ɛyaa miiliyarɩ waa 1,59 lakɩ tʋmɩyɛ nɛ wilaŋ sɔsɔŋ naanza ḿba paa evemiye nɖɩ.
[[File:RIAN archive 988824 Facebook social network's page.jpg|thumb|RIAN archive 988824 Facebook social network's page]]
Pa-taa lɛ, ɛyaa miiliyarɩ waa 1,04 labɩna tʋmɩyɛ nɛ Facebook. [[Kɩyɛɛna fenaɣ]] kɩyakʋ nɛɛlɛ nɛ naaza ñɩŋʋ wiye, pɩnaɣ 2015 taa, pɔcɔnaa pana lɛ, ɛyaa miiliyarɩ laba tʋmɩyɛ nɛ Facebook evemiye kʋɖʋmɖɩyɛ.
Ɖooo ɛzɩ wilaʋ ŋgʋ payaa se Facebook yɔ, kɩlɩʋ yɔ, pɩkɛ kajalaɣ kɛlɛ ɛyaa mba palaba-kʋ nɛ tʋmɩyɛ evemiye kʋɖʋmɖɩyɛ taa yɔ patalʋʋ miiliyarɩ yɔ. [[Mɩsɩkʋm fenaɣ]] taa, pɩnaɣ 2017 taa Facebook kaɖa kpayɩ se ɛyaa miiliyarɩ waa naalɛ nɛ pɩɖɛɛ pʋ-yɔɔ lakli-kʋ nɛ tʋmɩyɛ paa evemiye nɖɩ.
Pɩnaɣ 2004 ñɩŋa taa Facebook lɩwa. Harvard sukuli sɔsɔʋ taa kʋñɔwa. Kɩɖa lɩʋ lɛ, sukuli ŋ́gʋ, kɩ-taa sukuli piya ɖeke lakaɣna-kʋ nɛ tʋmɩyɛ. Pʋwayɩ lɛ, pɩha waɖɛ ɖɔɖɔ [[Etaazuunii|Amerika]] sukuli sɔsɔʋ taa sukuli piya se palabɩna-kʋ tʋmɩyɛ. Paba wayɩ Facebook pɩsɩ kedeŋa kpeekpe hakuu nɛ paa anɩ ɛhayɩɣna-kʋ. [[Salaŋ fenaɣ]], pɩnaɣ 2006 ñɩŋa taa kɩpɩsa ḿbʋ.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Ɛntɛɛrɩnɛtɩ]]
[[Category:Heyitu]]
r7hst55ul579ybtq30916b4dhdc4tw9
Arkitiki lɩŋgamʊʊ
0
1571
16279
7801
2023-05-09T03:24:19Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Arikitiki Lɩŋamʊʊ]]
16279
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Arikitiki Lɩŋamʊʊ]]
4ea5dixssuyylt39dq9ciuzdlqvf0hw
Ositraali Lɩŋamʊʊ
0
1572
15800
11285
2022-01-20T18:44:30Z
Gnangbade
58
photos
15800
wikitext
text/x-wiki
[[File:Australia's official interpretation of the names and limits of oceans and seas around Australia.png|thumb|Australia's official interpretation of the names and limits of oceans and seas around Australia]]
[[File:Princetown (AU), Port Campbell National Park, Twelve Apostles -- 2019 -- 0969.jpg|thumb|Princetown (AU), Port Campbell National Park, Twelve Apostles -- 2019 -- 0969]]
[[File:South Shetland-2016-Southern Ocean (off Elephant Island)–Iceberg 02.jpg|thumb|South Shetland-2016-Southern Ocean (off Elephant Island)–Iceberg 02]]
Ositraali Lɩŋgamʊʊ kɛna lɩŋgamʊʊ ŋgʊ kɩwɛ [[Atɩlantiki Lɩŋamʋʋ|Atilantiki lɩŋgamʊʊ]], [[Pasifiki Lɩŋamʋʋ|Pasifiki Lɩŋgamʊʊ]] nɛ [[Ɛndɩ Lɩŋamʋʋ|Ɛndɩ Lɩŋgamʊʊ]] pɛhɛkʊ taa. Lɩŋgamʊʊ kʊnɛ, paayɔda kʊ-tɔm nɛ pasɩɩ kɩ-kamasɩ lɛ, pɩɩkɛ ɖama nɩnaʊ tɛ kediizaɣ nakɛyɛ ɖeɖe kɛ [[Antarɩtiki tɛtʋ wandamm|Antaritiki]] yɔɔ.
Lɩŋgamʊʊ kʊnɛ kɩwɛ ndɩ nɛ ɛjaɖɛ nɖɩ payaɣ-ɖi se Ositraalii yɔ. Ositraali ɛjaɖɛ wɛ Oseyaanii keteŋa taa nɛ nɖɩ kɛna ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩkɩla walɩɣ peeɖe yɔ. Ositraali kɛna tɛtʊ ndʊ lɩm cɔ-tʊ ko nɛ pɩta yɔ; nɛ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖi-taa ɖɔɖɔ lɛ, lɩm ɖɔna tɛtʊ ñabɩ ñabɩ ndʊ ndʊ yebu yɔ, tɩ-taa kɔyɔ: Tasimaanii, Lɩŋamʊʊ nŋgʊ kɩwɛna wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa yɔ, Pasiifiki nɛ Indɩ. Ajɛya wena acɔ-ɖɩ nɛ ataa yɔ, a-taa kɔyɔ: hayʊ kɩŋ lɛ, [[Ɛndonezi|Ɛndonezii]], Timɔɔrɩ nɛ [[Papuwazii|Papʊwaasi-Kiinee kɩfalʊʊ]]. Wɩsɩ ɖɩlɩyɛ nɛ hayʊ lɛ, îles Salomon, Vanuatu nɛ Kaledoonii kɩfalʋʋ; wɩsɩ ɖɩlɩyɛ nɛ hadɛ kɩŋ lɛ, [[Seelandɩ Kɩfalʊʊ|Seelandɩ kɩfalʊʊ]] piyele nɛ îles Kerguelen (TAAF), Heard nɛ McDonald tɛtʊ ñɛwɛna wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa.
Ositraali lɩngamʊʊ ŋgʊ kɛŋna keteŋa kpeekpe lɩŋgamʊʊ lɩŋgamʊʊ nanza ŋgʊ nɛ ŋgʊ pɩɖɩɣna tɩlɩɣ se kɩkɛ lɩŋgamʊʊ. Kɩpɩsɩɣ mbʊ siŋŋŋ yɔ pɩnaɣ 2 000 taa nɛ payaɣ-kʊ ɖɔɖɔ se Antartiki lɩŋgamʊʊ. Tɔm tʊnɛ keteŋa kpeekpe taa mba palɩza-wɛ nɛ pɔcɔŋna lɩm yɔɔ yɔ mba lɩzɩna-tʊ. Ɛyaa pɛnɛ payaɣ ositraali lɩŋgamʊʊ hɩla ndɩ ndɩ: kacalaɣ lɛ, papɩzɩɣ payaa lɩŋ,gamʊʊ ŋgʊ se ositraali lɩŋgamʊʊ nɛ nabʊlɛ taa lɛ Antarkitiki lɩŋgamʊʊ yaa kpaagbaa taa lɛ payaɣ-kʊ ɖɔɖɔ se Antarkitiki teŋgu.
Teŋgunaa ndɩ ndɩ kpɛndɩna nɛ pɩla Ositraali lɩŋgamʊʊ kʊnɛ. Teŋgʊnaa mba pa-taa kɔyɔ: Amuindisɛni teŋgu, Pelinisihausini nɛ Dirakɩ hɔɔlɩɣ nakʊyʊ, Sikitiya teŋgu, Wedɛlɩ teŋgu, Wiyaʊ sɔsɔ Haakon VII teŋgu, Lazarev teŋgu, Riiser Larsen teŋgu, Cosmonautinaa teŋgu, Entente teŋgu, Davis teŋgu, Mawson teŋgu, Dumont d'Urville teŋgu, Somov teŋgu, Ross teŋgu.
Ositraali lɩngamʊʊ kɔnɛ kɩ-walnzɩ taa maɣna ɛzɩ 20 327 000 km2 yɔ nɛ kɩ-daalakɩŋ taa ñɛwɛ ɛzɩ kilomɛtanaa 17 968 yɔ.
[[Category:Lɩŋamɩŋ]]
74r9t26jrgtp3hev77oxhvhhv7svug6
Tamasɩ
0
1573
10259
9927
2017-12-30T10:25:16Z
Gnangbade
58
liens
10259
wikitext
text/x-wiki
Tamasɩ kɛna ɛjaɖɛ nɖɩ payaɣ-ɖɩ se [[Siirii]] yɔ ɖɩ-taa tɛtʊ sɔsɔtʊ. Tɛtʊ sɔsɔtʊi ndʊ pakala ɛyaakɛ tɩ-taa lɛ, pɛɖɛ ɛyaa ɛzɩ miliyɔɔ 1 700 000 yɔ ɛlɛ yee pɩkɛ tɩ-hɛkʊ taa siŋŋ kɔyɔ pɛɖɛ ɛyaa ɛzɩ miliyɔɔnaa 2 600 000 yɔ. Tamasɩ wɛ keteŋga kpeekp taa tɛtʊsɔsɔtʊ ndʊ ɖooo pɛlɛkaɣ ti-taa caaʊ yɔ tɩ-taa. Tamasɩ tɛtʊ tʊnɛ tiposina [[Mediteranee teŋgu]] ɛzɩ kɩlomɛtanaa 80 yɔ nɛ tɛtʊ tʊnɛ tɩwɛ pʊʊ nakʊyʊ yɔɔ nɛ pʊʊ ŋgʊ kʊ-kʊkʊyɩmɩŋ taa maɣna mɛtanaa ɛzɩ 680 yɔ.
Tɛtʊ sɔsɔtʊ tʊnɛ tɩwɛ pɔɔ ŋga payaɣ-kɛ se Paɖada yɔ kɔcɔlɔ. Panaɣ tɩ-taa ɖɔɖɔ kɛ malɩŋ ɛsɔsɛtʊ namɩŋ sakɩyɛ nɛ ɩ-taa kɔyɔ: Omeyadinaa, Azim kewiyaɣ ɖaɣ, Khan Assad Pacha ɖaɣ, Souk Al-Hamidiyya, Souk Medhatt Basha, Souk Bzouriye. Wɩsɩ ɖɩlɩyuɛ taa lɛ, cɔcɩ tɩnɛ kɩlɩna wɛʊ. Ɛsɔ tɔm takayaɣ taa payaɣ Tamasɩ tɛtʊ tʊnɛ tɩ-hɩɖɛ kpem. Tamasɩ hɩdɛ wɛ Kiɖe tɛɛ tɔm takayaɣ taa, ɖɩwɛ ɖɔɖɔ Awiya takayaɣ taa. Iben Battuta kɛtɩɣ Tamasɩ tɛtʊ tʊnɛ nɛ mbʊ ɛyʊ ɛɛpɩzɩɣ nɛ ɛkɛdɩna yɔ nɛ ɛtɔŋ se paa paakɛdɩna ɛpɛ yɔ, pɩɩpɩzɩɣ nɛ pɩna kpayɩ kpayɩ se tɛtʊ tʊnɛ tɩwɛ ɖeu camɩyɛ. Ɛtɔŋ camɩyɛ se nabʊyʊ fɛyɩ se papɩzɩ nɛ pakpɣ nɛ pɛkɛdɩna-tʊ ɛjaɖɛ yɔɔ cɩnɛ.
[[Category:Tɛtʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Aazii]]
[[Category:Siirii]]
[[Category:Wɩsɩ ɖɩlɩyɛ hɛkʋ taa hɔlʋʋ wandamm]]
ozo34oqmem3yj6gcz0tkn42tedaksxq
Twitter
0
1574
16028
12740
2022-06-01T07:37:09Z
CommonsDelinker
130
Replacing Twitter_TT_(modificado).PNG with [[File:Twitter_TT.PNG]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:Duplicate|Duplicate]]: Exact or scaled-down duplicate: [[:c::File:Twitter TT.PNG|]]).
16028
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Twitter_logo.svg|vignette|Twitter logo]]
Samaɣ piyuu nakʋyʋ wɛɛ nɛ payaɣ-kʋ se « Twitter ». Twitter Inc. tʋmɩyɛ cɔŋnana samaɣ piyuu ŋ́gʋ kɩ-yɔɔ. Ɛyʋ weyi ɛlakɩna samaɣ piyuu ŋ́gʋ nɛ tʋmɩyɛ yɔ, ɛpɩzɩɣ etiyina ɛ-taabalaa tɔm ndɩ ndɩ falaa, pʋ-tɔbʋʋ se etiyina-wɛ tɔm ɛɛhɛyɩɣ paa piye. Ɛntɛrɩnɛtɩ yɔɔ lɛ, payaɣ tɔm ndʋ ɛyʋ tiyina pɩtɩŋna Twitter yɔɔ yɔ se « tweets ». Tɔm ndʋ ɛyʋ pɩzɩɣ etiyina nɛ pɩtɩŋna Twitter piyuu yɔɔ yɔ, tɩ-masɩ ɛɛɖɛɣ mɩnɩʋ nɛ hiŋ naanza yɔɔ (140)
[[Fichier:Twitter's_San_Francisco_Headquarters.jpg|vignette|Twitter's San Francisco Headquarters]]
Lakɩŋ fenaɣ kɩyakʋ nɛɛlɛ nɛ kʋɖʋmʋʋ (21), pɩnaɣ [[2006]] taa Twitter samaɣ piyuu ŋ́gʋ kɩlɩwa. Ɖajaanaa panɛ : Jack Dorsey nɛ Evan Williams nɛ Biz Stone nɛ Noah Glass palɩzɩna Twitter samaɣ piyuu ŋ́gʋ. Ɛlɛ, hasɩyaɖɛ fenaɣ taa, pɩnaɣ kʋɖʋmaɣ ŋ́ga ka-taa papaɣzɩ labɩnaʋ Twitter samaɣ piyuu ŋ́gʋ nɛ tʋmɩyɛ.
Piteleɖi nɛ Twitter samaɣ piyuu pɩsɩ kedeŋa kpeekpe hakuu ŋgʋ paa anɩ ɛhayɩɣna-kʋ yɔ. [[Lɛlaɣ fenaɣ]] ɖɩtɛnɖɛ taa, pɩnaɣ [[2012]] ñɩŋa taa ɛyaa miiliyɔɔ waa taŋga (500) nɛ pɩɖɛɛ pʋ-yɔɔ lakaɣna Twitter samaɣ piyuu nɛ tʋmɩyɛ.
[[Lakɩŋ fenaɣ]] kɩyakʋ kakpaanzɩ (5) ñɩŋʋ wiye, pɩnaɣ 2017 taa pewilaa pana lɛ, ɛyaa miiliyɔɔ waa 313 lakaɣna Twitter samaɣ piyuu nɛ tʋmɩyɛ paa fenaɣ ŋga ka-taa. Ɛyaa ḿba, petiyina pɔ-tɔm pɩtɩŋna Twitter piyuu yɔɔ takayɩsɩ taŋga (500) paa evemiye nɖɩ ; pʋ-tɔbʋʋ se petiyina tweet waa taŋga paa evemiye nɖɩ. Papɩzɩɣ pama tɔm ndʋ petiyiɣna pɩtɩŋna Twitter samaɣ piyuu yɔɔ yɔ nɛ kʋnʋmɩŋ ndɩ ndɩ taa. Papɩzɩɣ pamana kʋnʋmɩŋ hiŋ naanza (40) taa halɩ pɩɖɛɛ pʋ-yɔɔ.
[[Fichier:Twitter TT.PNG|vignette|Twitter TT (modificado)]]
Twitter samaɣ piyuu tʋma ñʋʋ wɛ San Francisco ([[Etaazuunii]]) taa. Twitter samaɣ piyuu tʋmɩyɛ wɛna ɖɩ-tʋma lɛɛna lona atalɩ 35 nɛ pɩɖɛɛ pʋ-yɔɔ kedeŋa kpeekpe yɔɔ cɩnɛ. Kɩwɛna ɖɔɖɔ ɔrɩdinatɛɛrɩ lɛɣtʋ tʋma pilinzi [[Niyuu Yɔrɩkɩ|New York]] (Etaazuunii) taa.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Ɛntɛɛrɩnɛtɩ]]
[[Category:Heyitu]]
9y2m3tct9t3maosphm0cphm30z5k1a9
Ɔkɩsɩzɛnɩ
0
1575
8149
7777
2017-08-25T14:59:46Z
Gnangbade
58
Catégorie, liens
8149
wikitext
text/x-wiki
Ɔkɩsɩzɛnɩ kɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ taa pɩyʊ weyi ɛ-ñʊʊ mayaɣ kɔyɔ 8 nɛ yʊsaɣ ñɩŋga yɔ O. Ɛnʊ kɛna nɔɔ ɖɛyʊ salɩkɔzɛnɩ waa kpeɣlʊʊ taa, nɛ nabʊyʊ taa payɣ se ɔkɩsɩzɛnɩ waa hɔɔlʊʊ. Ɛyaa naalɛ ñɩnɩna nɛ pana pʊtʊ ɛnʊ, Sʊyɛdɩ tʊ Carl Wilhelm Scheele kɛ Uppsala tɛtʊ taa pɩnaɣ 1772 nɛ Piritaniki tʊ Joseph Priestley Viltshire tɛtʊ taa pɩnaɣ 1774. Pɛcɛlɛ-ɩ hɩɖɛ mbʊ se ɔkɩsɩzɛnɩ pɩnaɣ 1777 ɛlɛ Antoine Lavoisier [[Paarii]] tɛtʊ taa hana hɩɖɛ nɖɩ pɩtɩŋna [[krɛsɩ kɩbɩnʊʊ kʊnʊŋ|krɛkɩ kɩbɩnʊʊ kʊnʊŋ]] yɔɔ se ὀξύς / oxys (cʊlʊ cʊlʊ pʊ-tɔbʊʊ se cɩnɛ se ñɩmɩŋ) nɛ γενής / genês (lʊlʊʊ tɛ).
Ɖɩha [[heelim]] taa kiɖe hɔɔlʊʊ kifezuu hɩɖɛ se ɔkɩsɩzɛnɩ, ɛlɛ palɩza hɩɖɛ nɖɩ nɛ tɔmpe naalɛ, palɩzɩ-yɛ nɛ krɛkɩ kʊnʊŋ taa ὀξύς, ñɩmɩŋ nɛ γείνομαι, malʊlʊʊ, mbʊ pʊyɔɔ yɔ wɛtʊ natʊyʊ ndʊ tɩkɩlɩ wɛʊ walaa yɔ kiɖe nɖɩ ɖɩ-taa yɔ (Lavoisier yɔɔdʊʊ ɔkɩsɩzɛnɩ tɔm) taa ñɩmɩŋ wondu ndʊ tɩkpɛndɩɣ tɩ-tɩ wondu lɛɛtʊ. Mbʊ lɛ, ɖɩkaɣ yaʊ ɔkɩsɩzɛnɩ [[fefeku]] kiɖe nɖɩ ɖɩ-tɛ kpeɣluu nɛ sɔŋaɣ wondu.
Kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ kɔtɩɩ kɩɖam weyi ɛ-yʊsʊʊ mayaɣ kɔyɔ O2, keeke taa ɛnʊ payaɣ se ɔkɩsɩzɛnɩ nɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɩnaa ya-ɩ se dɩyɔkɩsɩzɛnɩ, ɛ-taa wɛ ɔkɩsɩzɛnɩ tɛ pɩyʊ kɔtɩɩ waa naalɛ, nɛ pɔɖɔkɩ ɖama nɛ tamtʊ. Kedeŋga taa sɔŋaɣ ɛwɛ camɩyɛ kɔyɔ, dɩyɔkɩsɩzɛnɩ kɛ fefeku, kedeŋga taa kɔzɩ kɔzɩ teŋgu cɔlɔ kɩ-tɛ ɖɔʊ maɣna 20,8%.
Sakɩyɛ taa lɛ, keŋga kpeekpe taa ɔkɩsɩzɛnɩ kɛ pʊtʊ naatozo tʊ eyi ɛɖɔ piŋ ɛzɩ [[Hɩdrɔzɛnɩ]] nɛ [[Hɛlɩyɔm]] yɔ, ɛnʊ kɩlɩna tɔyʊ tɛtʊ pɔɔɖɛ taa.
Ɖooo kiɖe tɛɛ lɛ, ɛjaɖɛ taafɛyɩna dɩyɔkɩsɩzɛnɩ. Ɛnɛ ʊnʊyɔ ɛma ɛ-tɩ pɩtɩŋna mʊntʊsʊʊ manaʊ tɛ mbʊ tɩŋ, aɖɔnlɛlɛɛ nɛ ŋñɩɩ cɛkaɣ tɩnaa, pʊtʊnaa pɛnɛ palɩɣ yɔ pɩtalɩ ɛzɩ pɩnzɩ miiliyaarɩ waa 2,8 mbʊ yɔ. Dɩyɔkɩsɩzɛnɩ kʊʊ kpɩna wena atɔsɔɔlɩ heelim yɔ, pa-taa kɔyɔ kajalaɣ pʊtʊna mba palɛɛ lɩɣ ɛjaɖɛ yɔɔ yɔ ɛlɛ kɩwɛɛ wazaɣ siŋ pʊtʊnaa mba pefezuu yɔ pɛ-tɛ, pa-taa kɛlɛ mbʊ payi pɩkɩloɩ ɖɔʊ nɛ pɩwɛna wezuu nɔɔnɔɔ yɔ.
[[Category:Kpɛli pɩyʋʋ pɩlʋʋ kpata]]
gl8n5n569pye12nro1dq1lwjwujyd65
Pudapɛsɩtɩ
0
1576
18501
15723
2025-05-15T05:34:44Z
Onuphriate
5375
18501
wikitext
text/x-wiki
[[File:20190502 Widok na Budę z brzegu Dunaju 0648 1869 DxO.jpg|thumb|20190502 Widok na Budę z brzegu Dunaju 0648 1869 DxO]]
[[File:HUN-2015-Budapest-Hungarian Parliament (Budapest) 2015-02.jpg|thumb|HUN-2015-Budapest-Hungarian Parliament (Budapest) 2015-02]]
[[File:20190502 Widok na Budapeszt z Góry Gellerta 1651 2150 DxO.jpg|thumb|20190502 Widok na Budapeszt z Góry Gellerta 1651 2150 DxO]]
'''Pudapɛsɩtɩ''' (Hong.: '''Budapest''') kɛna [[Hɔŋirii|Hɔŋgiri]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ sɔsɔtʊ. Tɛtʊ tʊnɛ tɩwɛ Tanubi pɔɔ cɔlɔ kpam nɛ pɩnaɣ 2011 ta pakalɩ ɛyaa kɛ tɛtʊ ndʊ tɩ-taa lɛ, pɩkpɛnda 1 733 685. Pudapɛsɩtɩ walanzɩ taa maɣna ɛkɩtaaɖɩnaa ɛzɩ 52 516 yɔ. Tɛtʊ ndʊ tɩkɩlɩna walanzɩ ɖɔɖɔ Hɔŋgiri ɛjaɖɛ taa nɛ peeɖe komina tʊma sɔsɔna nɛ ajɛya lɛɛna taa lone taa caɣyaa ɖʊzʊyɛ wɛɛ.
Tɛtʊ tʊnɛ tɩpɩsa tɛtʊ sɔsɔtʊ pɩnaɣ 1873 taa alɩwaatʊ ndʊ tɛtʊ natudozo kpɛndɩ kpɛm yɔ. Tɛtʊ ndʊ tɩkpɛnda nɛ pɩlakɩ Pudapɛsɩ yɔ anaa yɔ: Puda, Pɛsɩtɩ nɛ Obuda. Tɛtʊ ndʊ tɩwɛ ɖeu kamaɣ fɛyɩ nɛ [[Eerɔpʋ tɛtʋ wandamm|Eerɔpɩ]] taa lɛ tɩwɛ tɛtʊ ndʊ ndʊ tɩkɩlɩ ɖeʊ yɔ tɩ-taa. Eerɔpɩ hɛkʊ taa lɛ, tɛtʊ tʊnɛ tɩtaa kɛ ɛyaa kɩlɩ ɖɔʊ yee pɛtɛkpɛndɩna tɛtʊ ndʊ payaɣ-tʊ se [[Pɛrɩlɛɛ|Pɛɛrɩlɛɛ]] kɔyɔ.
Ɛzɩ tɛtʋ sɔsɔtʋ lɛɛtʋ ɖɔɖɔ yɔ, Tuwala tɛtʋ nɛ ajɛya lɛɛna taa tɛtʋ ɖʋ taabalɩyɛ nɛ palakɩ tʋm kʋɖʋma se tɔsʋʋ nɛ ɛsɩnda wobu ɛɖɛɛna poliŋ. Tɛtʋ ndʋ yɔ: [[Isitambuli|Isitanbuli]] ([[Tuurkii]]) ɖooo pɩnaɣ1985, Izmir ([[Tuurkii|Tuurki]]) ɖooo pɩnaɣ 1985 [[Tel Aviv]] ([[Izrɛɛlɩ|Isrɛɛlɩ]]) ɖooo pɩnaɣ 1989, Fort Worth ([[Etaazuunii]]) ɖooo pɩnaɣ 1990, Francfort-sur-le-Main ([[Caama]]) ɖooo pɩnaɣ 1990, [[Fɩyɛɛnɩ|Fiyɛɛnɩ]] ([[Otirisi|Ɔtirisi]]) ɖoo 1990, [[Bucarest]] ([[Rumaanii]]) ɖooo pɩnaɣ 1991, [[Pɛrɩlɛɛ]] (Caama) ɖooo pɩnaɣ 1992, [[Lisbooni]] ([[Pɔritigaalɩ|Pɔrititgaali]]) ɖooo pɩnaɣ 1992, [[Niyuu Yɔrɩkɩ|New York]] ([[Etaazuunii]]) ɖooo pɩnaɣ 1992, [[Alger]] ([[Alizeerii|Algérie]]) ɖooo pɩnaɣ 1993, Lviv ([[Ukurɛnɩ]]) ɖooo pɩnaɣ 1993, Daejeon ([[Kooree Hadɛ Kiŋ]]) ɖooo pɩnaɣ 1994, Zagreb ([[Krowasii]]) ɖooo pɩnaɣ 1994, Sarajevo (Bosnie-Herzégovine) ɖooo pɩnaɣ 1995, Košice ([[Siloovaakii]]) ɖooo pɩnaɣ 1997, Beijing ([[Siini]]) ɖooo pɩnaɣ 2005, [[Farsoovii]] ([[Pɔlɔɔñɩ|Pɔlɔñɩ]]) ɖooo,2005, [[Paŋkɔkɩ]] ([[Tayilandɩ|Tayilandi]]) ɖooo pɩnaɣ 2007, Florence ([[Itaalii]]) ɖooo pɩnaɣ 2008, [[Jakarita]] ([[Ɛndonezi]]) ɖooo pɩnaɣ 2009, Gaziantep ([[Tuurkii]]) ɖooo 2010, Tuguldur ([[Moŋgolii|Mongolii]]) ɖooo pɩnaɣ 2012, Sofia ([[Bulgaria|Bulgarie]]).
[[Category:Tɛtʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Hɔŋirii]]
[[Category:Eerɔpʋ]]
9pgaskho1i043h2fl1y9bas6pdx5vu6
Tibɛtii
0
1577
14466
14462
2019-12-03T01:17:12Z
Chongkian
1443
14466
wikitext
text/x-wiki
[[File:Tibet in China (claimed hatched) (+all claims hatched).svg|thumb|Tibɛtii]]
'''Tibɛtii''' kɛna [[Aazii tɛtʋ wandamm|Aazii]] taa egeetiye naɖɩyɛ nɛ ɖɩ-taa pʊŋ kɩlɩna wɛʊ. Tɛtʊ tʊnɛ tɩwɛ pʊʊ ŋgʊ payaɣ-kʊ se Iimalaya yɔ kɩ-tɛ hayʊ kiŋ. Tɩ-ɛyaa maɣmaɣ wayɩ lɛ, mba payaɣ-wɛ se Monba yɔ pɛwɛ peeɖe pɩna Kiyaŋ nɛ Lobasɩ mba pɛwɛ ɖɔɖɔ peeɖe. Ɛyaa mba payaɣ-wɛ se Hansɩ nɛ Huwisi yɔ pɛwɛ peeɖe tɛtʊ taa siŋŋŋ.
Keteŋa kpeekpe taa Tibɛtii kɛŋna pʊʊ tɛndɛyɛm ŋgʊ kɩkɩla kʊyʊʊ yɔ nɛ kʊyɔɔ ɖɔɖɔ kɛ ɛyaa kɩla wɛʊ. Kʊ-kʊkʊyɩmɩŋ taa maɣna mɛtanaa 4 900. Tibbɛtii kɛna egeetiye nɖɩ ɖɩ-taa nɛ ageeta cikpena naatozo yɔ. Ageeta anaa yɔ: Ucaŋ, Amdo nɛ Kam. Tibɛtii walanzɩ taa wɛ ndɩ ndɩ mbʊ pʊyɔɔ yɔ yee pakpaɣ egeetiye nɖɩ payawaɣ-ɖɩ se Tibɛtɩi kɩpɩnɩʊ yaa Tibɛtii sɔsɔʊ kɔyɔ, pɩmaɣna ɛzɩ 2 500 000 km2 yɔ ɛlɛ yee pɩkɛ Tibɛtii kʊnɛ kɔyɔ, kʊkʊ walanzɩ taa ñɛwɛʊ ɛzɩ 1 221 600 km2 yɔ.
Tibɛtii egeetiye taa ɛsɔ sɛtʊ ndʊ pɛsɛʊ yɔ ndʊ lɛ [[Buudiyism|Pudiyizimɩ]] nɛ Bön. Peeɖe ɖɔɖɔ [[Iizilaam|malɩŋ]] nɛ [[Krɩstʋ ŋgbɛyɛ|kristʊ mba]] pɛwɛɛ ɖɔɖɔ.
[[Category:Siini]]
9z79pnj0njbww9wmo5umspy45bj8act
YouTube
0
1579
18363
12735
2024-11-11T01:33:37Z
2604:3D08:9476:BE00:45C3:E645:F538:3E86
18363
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:YouTube 2024.svg|vignette|Logo de Youtube]]
YouTube kɛ mbʋ payaɣ se ɛntɛrɩnɛtɩ yɔ, pɩ-hayɩm tɛ wilaʋ nakʋyʋ. Kɩkɛ « site web » nakʋyʋ. Ɛntɛrɩnɛtɩ hayɩm taa wilaʋ ŋ́gʋ kɩ-taa wɛ fideyonaa ndɩ ndɩ. Ɛyaa mba palakɩ tʋmɩyɛ nɛ YouTube yɔ, pʋ-tɔbʋʋ se ɛyaa mba pasʋʋ wilaʋ ŋgʋ kɩ-taa yɔ, papɩzɩɣ petiyini ɖama pe-fideyonaa ndɩ ndɩ.
[[Fichier:YouTube HQ 11.JPG|vignette|Siège de YouTube, San Bruno, California]]
Papɩzɩɣ ɖɔɖɔ pala ndɔnjɔɔlɩyɛ naɖɩyɛ fideyinaa mba petiyiɣni ɖama yɔ pɔ-yɔɔ. Lɛlaɣ fenaɣ taa, pɩnaɣ 2005 ñɩŋa taa pama YouTube kpou. Ɖajanaa panɛ : Steve Chen nɛ Chad Hurley nɛ Jawed Karim pamana-kʋ. Ɛyaa naadozo panɛ, paakɛ PayPal pɩlɩʋ taa tʋmlaɖaa kɩbɩma nabɛyɛ.
[[Fichier:YouTube TaiwanVersionLaunch SteveChen-1.jpg|vignette|Steve Chen]]
[[Aloma fenaɣ]] taa pɩnaɣ 2006 ñɩŋa taa [[Google]] yaba PayPal pɩlɩʋ. Liidiye dollars waa 1,65 miiliyarɩ kɛ Google hɛyaa nɛ kɩtɩɣyɩ PayPal pɩlɩʋ. San Bruno tɛtʋ taa PayPal pɩlɩʋ taa tʋmɩyɛ wɛɛ. San Bruno tɛtʋ kɛ Californie ɛjaɖɛ tɛtʋ natʋyʋ.
[[Fichier:Chad Hurley - World Economic Forum Annual Meeting Davos 2009.jpg|vignette|Chad Hurley - World Economic Forum Annual Meeting Davos 2009]]
Pɩnaɣ 2009 taa pɔcɔnaa nɛ pana lɛ, ɛyaa ɛzɩ miiliyɔɔ waa 350 mbʋ yɔ sʋʋ YouTube pɩlɩʋ taa paa fenaɣ ŋga ka-taa. [[Aloma fenaɣ]] kɩyakʋ nɛɛlɛ nɛ lutozo ñɩŋʋ (28) wiye, pɩnaɣ 2010 taa, pɔcɔnaa lɛ, ɛyaa mba patamsɩ pa-kpasɩ nɛ YouTube pɩlɩʋ yɔ, patalɩ ɛyaa miiliyarɩ.
[[Saŋayɩŋ fenaɣ]] pɩnaɣ 2016 taa pɔcɔnaa lɛ, kpasɩ nzɩ sɩtamsɩnɩ sɩ-tɩ nɛ YouTube pɩlɩʋ yɔ, sɩ-taa payɩ lɛ, PewDiePie kpayaɣ yɔɔ ɛyaa kɩlɩna ɖɔʋ. [[Salaŋ fenaɣ]] taa pɩnaɣ 2016 taa, pɔcɔnaa pana lɛ, ɛyaa ɛzɩ miiliyɔɔ waa nɩɩnɩwa (50) yɔ nɛ pɩɖɛɛ pʋ-yɔɔ wɛ PewDiePie kpayaɣ yɔɔ. YouTube pɩlɩʋ taa fideyonaa tɩŋa taa payɩ lɛ, Ɖajaa Wiz nɛ Ɖajaa Charlie Puth pɛ-tɛ fideyoo ŋgʋ payaɣ se ''See You Again'' (pʋ-tɔbʋʋ se 'Pɩlabɩ tasɩ' kabɩyɛ taa) yɔ ɛyaa kɩlɩɣ cɔnaʋ.
Pɩnaɣ 2015 taa palɩzɩ ''See You Again'' tɛ fideyoo nɛ ɛyaa miiliyarɩ waa 2,9 nɛ pɩɖɛɛ pʋ-yɔɔ cɔŋna fideyoo ŋ́gʋ. [[Lɛlaɣ fenaɣ]], pɩnaɣ 2017 taa YouTube kaɖa kpayɩ se ɛyaa miiliyarɩ cɔŋna fideyinaa paa evemiye nɖɩ.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Ɛntɛɛrɩnɛtɩ]]
[[Category:Heyitu]]
6fxlswqpurnenmu277lr8iby6bk1von
WhatsApp
0
1580
16659
15995
2023-10-30T13:54:47Z
CommonsDelinker
130
Removing [[:c:File:Whatsapp_mmmm.jpg|Whatsapp_mmmm.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Satdeep Gill|Satdeep Gill]] because: content was: "{{copyvio|1=Commercial Shutterstock image https://www.shutterstock.com/image-photo/defocused-abstrac
16659
wikitext
text/x-wiki
[[File:WhatsApp.svg|thumb|Whatsapp logo svg]]
<span lang="es" dir="ltr">Mbʋ</span> payaɣ se « WhatsApp » yɔ, mbʋʋ payaɣ ɖɔɖɔ se « WhatsApp Messenger ». Pɩkɛ tʋma naayɛ sakɩyɛ kaŋgalafu nakʋyʋ yɔɔ. Pɩtɛkɛ paa kaŋgalafu ŋgʋ kɩ-taa papɩzɩɣ pala « WhatsApp » tʋma. [[Kaŋgalaafu]] ŋgʋ kɩ-taa ɛyʋ pɩzɩɣ ɛla « WhatsApp » tʋma yɔ, payaɣ-kʋ se « android ».
Ɛyʋ ɛtamsɩ « WhatsApp » nimaɣ Kaŋgalafu nɛ « Android » yɔɔ kɔyɔ, ɛpɩzɩɣ ɛyɔɔdɩ tɔm ndʋ ɛsɔɔlaa se eheyiɣ e-koobu yɔ, paa ɛlɛ ɛfɛyɩ ɛlɛ ñɩŋʋ cɔlɔ yɔ. Ɛlɛ kɔŋ nɛ ɛkpaɣ ɛñɩŋʋ nɛ ekuli « WhatsApp » lɛ, ɛnɩɩ tɔm ndʋ e-koobu heyi-i yɔ.
Pʋcɔ nɛ ña nɛ ño-koobu ɛpɩzɩ ɛyɔɔdɩna ɖama « WhatsApp » yɔɔ lɛ, pʋpɔzʋʋ se mɩ-naalɛ ɩwɛɛna paa weyi lɛ kaŋgalafu ŋgʋ payaɣ se « Android » yɔ.
Ɛyʋ ɛwɩna kaŋgalafu « Android » nɛ ɛwɛɛ « WhatsApp » nimaɣ yɔɔ kɔyɔ, ɛnaɣ nɛ ɛtɛ ɛnɩɩ tɔm tɩŋa payɩ ndʋ tɩlakɩ kedeŋa kpeekpe yɔɔ yɔ. Yee ɛnɩ tɔm natʋyʋ nɛ tɩkɛdɩna-ɩ kɔyɔ, ɛpɩzɩ etiyina-tʋ e-koobiya tɩŋa payɩ mba pɛwɛna kaŋgalafu « Android » yɔ. Paba ɖɔɖɔ panɩ natʋyʋ kɔyɔ papɩzɩ petiyina-ɩ-tʋ. Ɛyʋ pɩzɩɣ ɖɔɖɔ ɛlɩzɩ kɩlɛmɩŋ weyi ɛsɔɔlaa yɔ nɛ etiyina-yɛ e-koobiya mba ɛsɔɔlaa yɔ pɩtɩŋna « WhatsApp » yɔɔ.
Ɖajaa Jan Koum nɛ Ɖajaa Brian Acton patʋlɩ « WhatsApp » tʋma. Pɩnaɣ 2009 taa patʋla-yɛ. Ɖajaanaa panɛ pa-naalɛ palakaɣ « site web » ŋgʋ payaɣ se « Yahoo » yɔ kʋ-tʋma sɔsɔna. Halɩ papɩzɩ pɔtɔ se ḿba lɩzɩna-kʋ. Palɩzɩ « WhatsApp » se kɩlɩzɩ mbʋ payaɣ se « SMS » waa yɔ kaŋgalafunaa taa. « WhatsApp » tʋma ñʋʋ wɛ Mountain View tɛtʋ taa Californie ɛjaɖɛ taa.
[[File:Whatsapp (27981897842).jpg|thumb|Whatsapp (3341004094)]]
[[Facebook]] yaba « WhatsApp » tʋma [[lɛlaɣ fenaɣ]], pɩnaɣ 2014 taa liidiye dollars waa 19 miiliyarɩ. Dollars waa ḿba pa-taa miiliyarɩ waa hiu nɛ kakpaanzɩ (15) ɖɛɣ « Facebook » tʋma ɖeɖe. Tɔbʋʋ se pɛhɛyɩɣ « Facebook » taa tʋmlaɖʋ liidiye miiliyɔɔ waa 350 yaa dollars waa 40 paa nesi ɖʋyʋ weyi lɛ.
Paɖaɣnɩ sɔzʋʋ « Facebook » taa tɔmlaɖaa liidiye yɔɔ. Nɔɔnɔɔ pɛhɛyɩɣ « Facebook » taa tɔmlaɖʋ liidiye miiliyarɩ waa.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Ɛntɛɛrɩnɛtɩ]]
[[Category:Heyitu]]
9y9jy35ujdwqbhtqjip9n32x2pwj01n
Krowasii
0
1581
12395
11234
2018-04-16T06:01:30Z
Atticmaker
127
Category added
12395
wikitext
text/x-wiki
Krowasii kɛna [[Eerɔpʋ tɛtʋ wandamm|Erɔpɩ]] nɛ hadɛ kiŋ ɛjaɖɛ naɖɩyɛ nɛ ɖɩ-taa lɛ, samaɣ tɔʊ caca nɛ palɩzɩ kewiyaɣ ñʊʊtʊ. Pʊcɔ nɛ palɩzɩ peeɖe paɣtʊ lɩzɩyaa ɖɔɖɔ lɛ, patɩŋgʊʊna takayɩsɩ ɖʊzʊʊ yɔɔ ɖɔɖɔ. Caca ŋgʊ pɔtɔʊ-kʊ yɔ kɩwɩʊ ɖiu ɖiu nɛ laŋhɛzɩyɛ taa mbʊ pʊyɔɔ yɔ lɛɣzɩʊ kɩfam mbʊ pɩlɩwa yɔ nɛ payaɣ-pʊ se temokrasii yɔ, pɩwɛ peeɖe. Ajɛya wena acɔɔ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ nɛ ata yɔ anaa yɔ: [[Siloveni|Silovenii]], Sɛrɩbii, Pɔsɩnii-Hɛɛɖɩzigoovini nɛ Montenogroo. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛtʊ sɔsɔtʊ payaɣ se Sagɛbi nɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖiwɛ Erɔpɩ ajɛya kɩkpɛndʊ taa ɖooo hasɩ yaɖɛ fɩyaɣ kacalaɣ ŋgʊ wiye pɩnaɣ 2013.
Krowasii ɛjaɖɛ taa kʊnʊmɩŋ weyi pɔyɔɔdʊʊ yɔ ɩnʊ lɛ krowati nɛ [[Latɛŋ kʊnʊŋ|latɛŋ]]. Ɛlɛ kʊnʊŋ ŋgʊ pawɩlɩɣ sukulinaa taa nɛ pɔyɔɔdʊʊ komina tʊma taa yɔ, ŋgʊ lɛ, krowati. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-walanzɩ taa maɣna 56 594 km2 nɛ ɖenɖe lɩm wɛɛ yɔ ɖɩnɛ ñatalɩɣ ɛzɩ 31 067 km2 yɔ.
Krowasii ɛjaɖɛ mʊ ɖɩ-tɩ yɔɔ wɛtʊ [[Mɩsɩkʋm fenaɣ|mɩsɩkʊm fenaɣ]] 25 pɩnaɣ 1991 ŋga taa ɛlɛ [[kɔlaɣ fenaɣ]] 15 pɩnaɣ 1992 ŋga taa kɛ keteŋga kpeekpe ɖɔkʊʊ se ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩmʊʊ ɖɩ-tɩ yɔɔ wɛʊ. Pakala ɛyaa kɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lwayɩ nɛ wayɩ kʊnɛ lɛ, pana ɛyaa ɛzɩ 4 225 316. Liidiye nɖɩ pɔtɔkɩ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa yɔ nɖɩ payaɣ se Kuna. Yee ɛyʊ ɛsɔɔlaa se ɛyaɣ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa kɔyɔ ɛmaɣ +385 nɛ pʊcɔ ɛma weyi ɛcaɣ yaʊ yɔ ɛ-tɛ kaŋgalafʊ mayaɣ. Payaɣ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-ñʊʊtʊ kɩfalʊ se Kolinda Grabar-Kitarović nɛ kewiyaɣ ñɩnʊ lɛ Andrej Plenković.
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Krowasii]]
[[Category:Eerɔpʋ]]
46aow90s1iq6j7dn4bhmoc86cr9zxpy
Cɛɛkɩ
0
1582
14426
12048
2019-11-03T19:20:03Z
Gnangbade
58
photos
14426
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:LocationCzechRepublic.svg|vignette|LocationCzechRepublic]]
Cɛɛkɩ kɛnɛ [[Eerɔpʋ tɛtʋ tɔm|Eerɔpʊ]] nɛ hɛkʊ taa ɛjaɖɛ naɖɩyɛ nɛ teŋgu nakʊyʊ wɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩcɔlɔ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ, samaɣ tɔʊ caca nɛ palɩzɩ kewiyaɣ ñʊʊtʊ. Pʊcɔ nɛ palɩzɩ peeɖe paɣtʊ lɩzɩyaa ɖɔɖɔ lɛ, patɩŋgʊʊna takayɩsɩ ɖʊzʊʊ yɔɔ ɖɔɖɔ. Caca ŋgʊ pɔtɔʊ-kʊ yɔ kɩwɩʊ ɖiu ɖiu nɛ laŋhɛzɩyɛ taa mbʊ pʊyɔɔ yɔ lɛɣzɩʊ kɩfam mbʊ pɩlɩwa yɔ nɛ payaɣ-pʊ se [[Temokraasii]] yɔ, pɩwɛ peeɖe.
[[Fichier:Flag_of_the_Czech_Republic.svg|vignette|Flag of the Czech Republic]]
Ɖi-walanzɩ taa maɣna ɛzɩ 78 870 km2 yɔ nɛ pɩnaɣ 2017 taa pakala ɛyaa kɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ, pɛkpɛnda 10 578 820. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ nɛ ɖi-wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa nɛ hayʊ kiŋ lɛ, ɛjaɖɛ nɖi payaɣ-ɖɩ se [[Pɔlɔɔñɩ]] yɔ nɖɩ wɛna, piyele nɛ [[Caama (Allemagne)|Caama]] ñɛwɛna ɖi-hayʊ kiŋ nɛ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ nɛ ɖi-hadɛ kiŋ lɛ, [[Otirisi (Autriche)|Otirisi]] ɛjaɖɛ nɛ [[Siloovaakii (Slovaquie)|Siloovakii]] ɛjaɖɛ wɛna ɖɩ-hadɛkiŋ kiŋ nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖi-taa ageeta sɔsɔna wena awɛ ɖɩ-taa yɔ, ataa kɔyɔ: Powɛmɩ, Moɖaavi nɛ Silezi hɔɔlʊʊ nakʊyʊ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖooo lɛ ɖɩɩkɛ ɛjaɖɛ nɖi payaɣ-ɖi se Cekɔsiloovaki yɔ ɖɩ-taa egeeiye naɖɩyɛ pʊcɔnɛ pɩnaɣ 1969 lɛ pacɩɩ-ɖi nɛ ɖɩpɩsɩ ɛjaɖɛ keem.
[[Fichier:Coat_of_arms_of_the_Czech_Republic.svg|vignette|Coat of arms of the Czech Republic]]
Cɛɛkɩ mʊ ɖɩ-tɩ yɔɔ wɛʊ kɛ [[kɔlaɣ fenaɣ]] kacalaɣ wiye pɩnaɣ 1993. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩwɛ [[OTAN ŋgbɛyɛ]] taa ɖooo [[lakɩŋ fenaɣ]] hiu nɛ naalɛ (12) pɩnaɣ 1999 nɛ Eerɔpʊ ɖama nɩnaʊ ŋgbɛyɛ taa ɖooo [[agoza fenaɣ]] kɩyakʊ kajalaɣ ñɩŋgʊ wiye pɩnaɣ 2004. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩtɛ kɩɖaʊ kɛdɛɛka wondu kanɖa kɔyɔ se Teevenim Wakɩ nɛ ɖɩ-ñʊʊdʊ payaɣ se ɖa-caa Miloŝ Zeman nɛ kewiyaɣ ñʊʊdʊ payaɣ se Bohuslav Sobotka. Kʊnʊmɩŋ weyi pɔyɔɔdʊʊ kominanaa tʊma taa nɛ pawɩlɩɣ sukulinaa taa yɔ ɩnʊʊ lɛ cɛɛkɩ nɛ piraagɩ. Pʊcɔ nɛ ɛyʊ yaa lɛlʊ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖi-taa lɛ, pɩwɛɛ se ɛma +420 pʊcɔ nɛ ɛɛma ɛ-tɛ kaŋgalafu nimaɣ mayaɣ.
[[Category:Ajɛya]]
[[category:Cɛɛkɩ]]
[[Category:Eerɔpʋ]]
mxdwrory1nkj9rokpwy7z4h3qhoucvk
Sɛɛribii
0
1583
18488
12596
2025-05-15T04:59:29Z
Onuphriate
5375
18488
wikitext
text/x-wiki
'''Sɛɛribii''' kɛna Eerɔpʊ nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa ɛjaɖɛ naɖɩyɛ nɛ nɛ ɖɩwɛ ajɛya wena payaɣ-yɛ se palɩkaŋ yɔ a-taa. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ, samaɣ tɔʊ caca nɛ palɩzɩ kewiyaɣ ñʊʊtʊ. Pʊcɔ nɛ palɩzɩ peeɖe paɣtʊ lɩzɩyaa ɖɔɖɔ lɛ, patɩŋgʊʊna takayɩsɩ ɖʊzʊʊ yɔɔ ɖɔɖɔ. Caca ŋgʊ pɔtɔʊ-kʊ yɔ kɩwɩʊ ɖiu ɖiu nɛ laŋhɛzɩyɛ taa mbʊ pʊyɔɔ yɔ lɛɣzʊʊ kɩfam mbʊ pɩlɩwa yɔ nɛ payaɣ-pʊ se [[Temokraasii|temokrasii]] yɔ, pɩwɛ peeɖe.
Ajɛya wena acɔ-ɖɩ nɛ ataa yɔ, anaa yɔ: Pɔsinii-Hɛɖɩzigooviini, [[Krowasii]], [[Hɔŋirii|Hɔŋgirii]], [[Rumaanii|Rumanii]], [[Puligari|Pulugarii]], Masedonii, Kosovo nɛ Montenegro. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛtʊ sɔsɔtʊ payaɣ se Pɛlɩgradɩ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩmʊ ɖɩ-tɩyɔɔ wɛʊ kɛ 1166. Payaɣ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-ñʊʊdʊ kɩfalʊ payaɣ se Aleksandar Vučićnɛ kewiyaɣ yɔɔ cɔnayʊ yɔ Ana Brnabić.
Kʊnʊmɩŋ weyi pɔyɔɔdʊʊ kominanaa tʊma taa nɛ pawɩlɩɣ sukulinaa taa yɔ ɩnʊʊ lɛsɛrɩbɩ nɛpɛlɛgradɩ. Pakala ɛyaa kɛ Sɛɛribii ɛjaɖɛ taa lɛ pɛkpɛndɩ ɛyaa 7 111 973 yee pɛtɛkpɛndɩna Kosovo koyɔ ɛlɛ yee pɛkpɛndɩna-kʊ yɔ, palɩʊ ɛyaa ɛzɩ 8 916 917 yɔ. Pʊcɔ nɛ ɛyʊ yaa lɛlʊ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖi-taa lɛ, pɩwɛɛ se ɛma +381 pʊcɔ nɛ ɛɛma ɛ-tɛ kaŋgalafu nimaɣ mayaɣ.
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Sɛɛrbii]]
[[Category:Eerɔpʋ]]
6uwg60t983bk25asvppbn60jtjgw98q
Aɖaɖa
0
1584
13153
12670
2018-12-25T10:12:46Z
Gnangbade
58
photos
13153
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Turpan-flaming-mountains-camellos-d03.jpg|vignette|Turpan-flaming-mountains-camellos-d03]]
Aɖaɖa kɛna kpɩnɛ nɖɩ ɖɩwɛna hɩila yɔ pʊtɔbʊʊ se pɩkɛna kpɩnɛ nɖɩ ɖɩlʊlʊʊ kʊlʊlʊ yɔ, ɖɩɩɖʊʊ yala kʊɖʊ. Aɖaɖa wɛna kpakpakɩŋ naalɛ kinziiye wayɩ nɛ kpakpakiŋ ɩnʊ ɩ-kʊkʊyɩmɩŋ taa talʊʊ ɛzɩ mɛta tɛ mɩnɩʊ hɔɔlaɣ 75 yɔ (75 cm). Kpɩnɛ ɖɩnɛ ɖɩ-kʊkʊyɩmɩŋ taa talʊʊ ɛzɩ mɛta 1,85 yɔ (1,85 m) nɛ yee pakpaɣna kɩ-naŋgbanzɩ nɛ pɩkpɛndɩna kɩ-kpakpakɩŋ kɔyɔ pɩtalɩɣ mɛtanaa naalɛ. Aɖaɖa pɩzɩɣ kɩkpadayɩ pɩtalɩ ɛzɩ pɩnzɩ 60 yaa 70 mbʊ yɔ. Kpɩnɛ ɖɩnɛ ɖɩɩpɩzɩɣ seu siŋŋŋ ɛzɩ kɔŋgɔmʊʊ yaa aɖaɖa ŋgʊ kɩwɛna kpakpakʊ kʊɖʊmʊʊ yɔ (dromadaire).
[[Fichier:Camelus_dromedarius_in_Singapore_Zoo.JPG|vignette|Camelus dromedarius in Singapore Zoo]]
Aɖaɖa pɩzɩɣ kise ɛzɩ kilomɛtanaa nɛɛlɛ yɔ kɛ ñɩɩyʊʊ kʊɖʊmʊ nɛ kɩpɩzɩɣ kɩsɛ ɖoŋ ɖoŋ kɛ kilomɛtanaa hiu kɛ ñɩɩyʊʊ kʊɖɔmʊʊ yɔɔ nɛ kɩɩsɩŋgʊʊ. Aɖaɖanaa mba pɛwɛna kpakpakɩŋ naalɛ yɔ patatalɩ paalɩka kɛ aɖaɖa ŋgʊ kɩwɛna kpakpakʊ kʊɖʊmʊʊ yɔ nɛ kɩtatalɩ-kʊ ɖɔɖɔ ninvila ɛlɛ kɩkɩla-kʊ hʊndʊ pʊndʊlʊm wɛnaʊ.
[[Fichier:Egyptian_cameleer_near_beach_of_Aqaba_with_his_son.jpg|vignette|Egyptian cameleer near beach of Aqaba with his son]]
Aɖaɖana lɩna [[Aazii tɛtʋ wandamm|Azii]] keteŋga hɛkʊ taa nɛ ɖooo kacalaɣ mba kaakɛ ñɩtʊ taa kpɩna nɛ paawɛ [[Gobi kañɩnbʊsaɣ|Kobi kañɩmbusaɣ]] taa. Azii hɛkʊ taa kɛ pakɩlɩɣ aɖaɖa labɩnaʊ tʊmɩyɛ ɛlɛ Azii hadɛ kiŋ taa nɛ Azii cikpeluu taa lɛ aɖaɖana mba pɛwɛna kpakpakɩŋ kʊɖumʊʊ yɔ, mba palakɩna tʊma. Ɛya maɣzʊʊ se aɖaɖana mba pɔyɔɔdʊ pɔ-tɔm cɩnɛ yɔ, pɛwɛ Afrika taa ɛlɛ pɩtɛkɛ mbʊ. Aɖaɖana mba pɛwɛ [[Afrɩka tɛtʋ wandamm|Afrika]] taa yɔ, pawɛna kpakpakʊ kʊɖʊmʊʊ.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Tɛtɛ kpɩna]]
h2ydo9dsrxqiadx81hhmlp37ubjjzvw
Tɩnozɔɔrɩ
0
1585
14150
14149
2019-04-26T14:04:35Z
CommonsDelinker
130
Removing [[:c:File:Pachycephalosaurus_Modell.JPG|Pachycephalosaurus_Modell.JPG]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:DaB.|DaB.]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/Files in Category:Dinosaurierland Rügen|]].
14150
wikitext
text/x-wiki
Tinozɔɔrɩnaa wɛ ɖomaa yaa tɛtɛ wendu ndʊ tiduu ti-lotu yɔɔ yɔ tɩ-pɩlɩʊ taa. Tinozɔɔrɩnaa yɔɔ wɛ pɔɔya ɛzɩ [[Kpakpayaɣ|kpakpasɩ]], kɩlakɩŋ yaa kamasɩ yɔ. Ɖooo caanaʊ taa wondu kpɛlɛkɩyaa yɔɔdʊʊ se Tinozɔɔrɩnaa wɛʊ yɔ, palɩna sʊmasɩ pɩlɩʊ taa. Pʊtɔbʊʊ se paakɛ sʊmasɩ nɛ pʊcɔ papɩsɩ Tinozɔɔrɩnaa. Mbʊ pɩwɩlɩʊ siŋŋŋ yɔ lɛ se Tinozɔɔrɩnaa nabayɛ yɔɔ nɛ kalɩhʊndʊ yaa sɩmasɩ hʊndʊ.
[[Fichier:Bałtów_Park_Jurajski_001.jpg|vignette|Bałtów Park Jurajski 001]]
Pɩnzɩ mɩnɩʊ nzɩ sɩtɛma ɖɛʊ yɔ sɩ-taa nɛ pɩnzɩ sɩnɛ sɩ-taa ɖɔɖɔ pana [[Siini]] ɛjaɖɛ taa kɛ Tinozɔɔrɩnaa nabayɩ nɛ mbʊ tasɩɣna wɩlɩʊ camɩyɛ se [[Sumaɣ|sumasɩ]] nzɩ ɖɩnaɣ yɔ, sɩ-cɔzɔnaa kɔyɔ Tinozɔɔrɩnaa. Ɖooo ɛzɩ Tinozɔɔrɩnaa lɩʊ pɩnaɣ XIX taa nɛ XXI taa ɖɔɖɔ mbʊ yɔ, ñɩnɩyaa taatɩɩpɩzɩta pɛkɛdɩ camɩyɛ Tinozɔɔrɩnaa hʊndʊ sɛmɩŋ yaa wɛtʊ.
Tinozɔɔrɩnaa tɛ ɖaɣlakɩŋ taa wɛ ɛzɩ mɛtanaa 8 nɛ 10 yɔ pɛ-hɛkʊ taa piyele nɛ pɛtɛ hɩlɩmʊʊ taa yaa pɛtɛ yʊŋ taa talʊʊ ɛzɩ 600 nɛ 900 kg yɔ pɛhɛkʊ taa. Sɔnɔ taa mbʊ yɔ, Tinozɔɔrɩnaa kɛŋna tɛtɛ kpɩnaa wena akɩlɩ hʊŋ nɛ ɖaɣlakɩŋ yɔ kɛ keteŋga kpeekpe taa.
Tinozɔɔrɩ ŋgʊ pana kʊ-mɔɔ awɛ atɩŋga nɛ pamaazɩ-yɛ yɔ, pana se kɩ-ɖaalakɩŋ kpaʊ yɔɔ tala ɛzɩ mɛtanaa hiu nɛ naalɛ yɔ piyele kɩ-ɖaalakɩŋ lɔɔ taa lɛ, pɩɖɛ ɛzɩ mɛtanaa naalɛ nɛ hɔɔlʊʊ yɔ. Tinozɔɔrɩ ŋgʊ kɩ-tɛ hʊŋ hɩlɩmaɣ taa lɛ pɩxɛ ɛzɩ tɔɔnɩnaa 30 nɛ 60 pɛ-hɛkʊ taa. Pʊtɔzʊ ɖɔɖɔ tu weyi ɛwɛ Afrika tuuye naɖɩyɛ taa yɔ ɛ-tɔm. Tu ɛnʊ ñaakɛŋna keteŋna kpeekpe yɔɔ kpɩnɛ nɖɩ ɖɩkɩla yʊŋ yɔ nɛ ɖɩ-yʊn taa wɛ tɔɔnɩnaa lʊbɛ nɛ hɔɔlʊʊ. Tinozɔɔrɩ ŋgʊ kɩkɩla ɖaalakɩŋ yɔ patʊʊ-kʊ hɩɖɛ se Diplodocus nɛ kɩ-ɖaalakɩŋ taa wɛ mɛtanaa 27; paana-kʊ pɩnaɣ [[1907]] taa.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Tɛtɛ kpɩna]]
[[Category:kpɩnɛ kɩmʋmʋyɛ]]
4fr6ferca19y255pt8nr4p54z3z4j49
Catégorie:Kpɩtaʋ taa kɩyakɩŋ
14
1586
7833
2017-08-12T10:38:58Z
Gnangbade
58
Page vide créée
7833
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Thomas Merton
0
1587
17968
12688
2024-01-20T14:00:53Z
Gnassingbé-Gnassingbé
4636
Catégorie
17968
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Merton_Trappist.gif|vignette|Merton Trappist]]
Palʊla Thomas Merton kɛ [[kɔlaɣ fenaɣ]] 13 pɩnaɣ [[1915]] Praadɩ tɛtʊ taa, Piirenee wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa kɛ [[Fransɩɩ]] ɛjaɖɛ taa. Ɛsɩba kɛgbɛtɛsaɣ nakayɩ taa [[saŋayɩŋ fenaɣ]] hiu pɩnaɣ [[1968]], ɛɛwɛna pɩnzɩ 53. Pankɔkɩ tɛtʊ taa ɛsɩba, [[Tayilandɩ]] ɛjaɖɛ taa. Thomas Merton, yaa Fada Louis, kaakɛ moine cistercien-trappiste américain. Pɩnaɣ [[1938]] ɛpisɩ ɛ-laŋgɩyɛ katolika taa nɛ piteleeɖi lɛ, ɛpɩsɩ moine trappiste abbaye de Gethsemani kɩ-taa. Ɛma takayɩsɩ spirituel, keesi takayɩsɩ nɛ ɛɛkɛ weyi ɛlʊkaɣ ɛ-tɛ samaɣ yɔɔ yɔ. Pʊcɔ nɛ ɛsɩkɩ mbʊ lɛ, ɛɛsɔɔla se monastères ɛkɛdɩɣ ɖama mbʊ mbʊ palakɩ cɩnɛ yaa peeɖaɣ yɔ.
Ɛ-hɔʊ taa mba kɛ anglikanɩ ŋgbɛyɛ taa mba. Payaɣ ɛ-caa se Owen Merton nɛ ɛlɛ kɛneo Seelandɛɛ, piyele e-ɖooo kɛ amerika tʊ payaɣ ɛlɛ se Ruth Jenkins nɛ ɛwɛna ɛ-hɔ taa mba kɛ [[Aŋgɩlɩtɛɛrɩ|Aŋglɩtɛɛrɩ]] ɛjaɖɛ taa. Ɛ-ñɩma mba patɩŋga pɛkɛ tɔlɩm tayaa nɛ peteleɖiɛjaɖɛ yɔɔ. E-ɖooo lɛɣna sɩbʊ pɩnaɣ [[1921]] nɛ pɩnzɩ naalɛ wayɩ lɛ, ɛ-caa tɩŋ ɛwayɩ. Ɛ-pɩcatʊ taa ɛtacaɣ ɛ-tɔbʊʊ yɔɔ, ɛkɛ weyi ɛɖɛ nʊmɔɩŋ sakɩyɛ yɔ. Ɛɛsɔɔlɩ wobu ajɛya ndɩ ndɩ wena a-taa ɛ-ñɩma kaalaba tɔlɩm tʊma yɔ: [[Etaazuunii|Etaazuni]], Pɛrmudi nɛ [[Fransɩɩ|Fransɩ]] ajɛya taa. Ajɛya ana a-taa wobu kaataawɛyɩ kaɖɛ mbʊ pʊyɔɔ yɔ, kʊnʊmɩŋ weyi pɔyɔɔdaɣ peeɖe yɔ, ɛnɩwaɣ-ɩ.
Pɩnzɩ [[1933]] nɛ [[1934]] taa kɛ ɛkpɛlɛka [[Fransɩɩ kʊnʊŋ|fransɩɩ]] nɛ [[Itaalii kʊnʊŋ|iitaliɛŋ]] kɛ Kambriji, Aŋglɩtɛɛrɩ ɛjaɖɛ taa. Pɩnaɣ [[1935]] taa kɛ ɛsʊ Kolombii sukuli kɩtɛzɩɣ taa, [[Niyuu Yɔrɩkɩ|New York]] tɛtʊ taa. Ɛlaba pɩnzɩ naatozo lɛ, ɛmʊ peeɖe sukuli kɩtɛzɩɣ takayaɣ nɛ ɛsʊʊ katolika ɛsʊ sɛtʊ ŋgbɛyɛ taa. Ɛanɩwaɣ Ɛsɔ yatʊ ɛ-laŋgɩyɛ taa se ɛsʊʊ Fransisikɛŋ ɛsɔsɛtʊ ŋgbɛyɛ taa ɛlɛ ɛpʊtaɣ nɛ eyele ɛpaɣzɩ aŋgilisi wɩlɩʊ kɛ Bonavanture kɩɖɛɖeu sukuli taa.
Pɩnaɣ [[1941]] taa kɛ ɛsʊ abbaye trappiste de Gethsemani taa kɛ Etaazuni ɛjaɖɛ taa. Ɛwɛ peeɖe nɛ pɩnzɩ looɖo wayɩ lɛ, e-ɖuu nɛ pɩnaɣ [[1949]] lɛ, pakpa-ɩ layʊ. Peeɖe Ɛ-sʊsɔ Abbé heya-i se ɛma ɛmaɣmaɣ ɛ-yɔɔ tɔm. Pɩla mbʊ ɖɔɖɔ nɛ takayaɣ ŋga ɛmaa yɔ, ɛyaa-kɛ se Ɖoo wena a-taa tɩyɩnzɩ fɛyɩ yɔ. Ɛ-takayaɣ ŋga, kala ɖeu nɛ palɩzɩ-kɛ nɛ kʊnʊmɩŋ ndɩ ndɩ taa.
Pɩnzɩ mɩnɩŋ XX taa yee pañɩnɩɣ mba pakɩlɩ takayɩsɩ spirituel maʊ yɔ pa-taa kɔyɔ, panaɣ Thomas Merton. Ɛma laŋgɩyɛ pɩsɩʊ takayɩsɩ sakɩyɛ, Keesi nɛ essais pɩkɩlɩna yoŋ nɛ racisme pɔyɔɔ tɔm.
Saŋgayɩŋ fenaɣ hiu pɩnaɣ [[1968]] kɛ Thomas Merton siba [[Paŋkɔkɩ]], Tayilandɩ ɛjaɖɛ taa ɛɛwɛna pɩnzɩ 53. Ɛtasɩ yem ɛlɛ [[Laatriki miŋ|ladiriki]] nimaɣ mabɩna-ɩ nɛ ɛsɩ. Ewoba ɛsɔ lɩm nɛ ɛlɩwaɣ lɛ, heelim fɛtɩyaɣ nimaɣ kaawɛka pazɩ nɛ ɛtana nɛ ŋga mabɩna-ɩ nɛ ɛtɔlɩ nɛ ɛcaŋ ɛɖɛɛ.
[[Catégorie:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Catégorie:Takayɩsɩ mayaa]]
[[Catégorie:Etaazuunii]]
[[Catégorie:Ɛsɔ sɛʋ aŋgba yɔɔ cɔnɩyaa]]
oknn9vupad8fku8qdwcnmi77n6vij9q
Plʊtɔɔ
0
1588
17865
17864
2024-01-09T03:29:41Z
Kwamikagami
1467
17865
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Pluto-01_Stern_03_Pluto_Color_TXT.jpg|vignette|Pluto-01 Stern 03 Pluto Color TXT]]
Plʊtɔɔ (kɩɖaŋ: [[File:Pluto symbol (large orb, fixed width).svg|16px|⯓]]<ref>{{cite web |url= https://www.jpl.nasa.gov/infographics/what-is-a-dwarf-planet |author= JPL/NASA |date= 2015-04-22 |website= Jet Propulsion Laboratory |title= What is a Dwarf Planet? |access-date= 2022-01-19}}</ref> nɛ [[File:Pluto monogram (fixed width).svg|16px|♇]]<ref>{{cite book |editor=John Lewis |date=2004 |title=Physics and chemistry of the solar system |edition= 2 |page=64 |publisher=Elsevier}}</ref>) kɛna wɩsɩ cɔɔʊ taŋgalam tɩyɩŋga nakɛyɛ. Tɩŋga ŋga kakɩla paɣlɩka yɔ ŋga lɛ Eris. Plʊtɔɔ kɛna tɩŋga cikpelaɣ nakayɩ nɛ payaɣ-kɛ nabʊyʊ taa se 134340 ɖɔɖɔ. Tɩŋga kanɛ kɩ-tɛ diamètre maɣna kilomɛtanaa 2 372 pʊtɔbʊʊ se yee pakpaɣ fenaɣ tɛ diamètre nɛ pɛtɛyɩ-kʊ tɔm naputozo taa kɔyɔ, Plʊtɔɔ kpakɩɣ napʊlɛ. Plʊtɔɔ kɛna wonuu nakʊyʊ ñɩŋgʊ ŋgʊ kɩwɛ wondu ndʊ tɩkɩla paɣlʊʊ nɛ kɩwɛ wɩsɩ cɔlɔ kpɛɛɛ yɔ. Yee pɛkɛdɩɣ kɩ-tɛ hilimiye kɔyɔ, ŋgʊ lɛ hiu ŋgʊ. Ñɩnɩya ñɩnaɣ se pana se ɛbɛ nɛ ɛbɛ pɩwɛ tɩyɩnzɩ kpeekpe taa lɛ, Plʊtɔɔ pɛlɛɣ naʊ nɛ tɩŋga kanɛ koposina wɩsɩ ɛzɩ 30 nɛ 49 kɛ tɩyɩnzɩ kpɛlɛkʊ ɛgbamɩyɛ taa. Kɩwɛ pɩlɩʊ ŋgʊ payaɣ-kʊ se Kuiper tɩyɩnzɩ nʊmɔʊ yɔ kɩ-taa.
[[Fichier:Pluto-picture.jpg|vignette|Pluto-picture]]
Ɖooo pɩnaɣ [[1930]] kɛ [[Etaazuunii|Amerika]] taa tɩyɩnzɩ kpɛlɛkɩyʊ weyi payaɣ-ɩ se Clyde Tombaugh yɔ ɛna caɩyɛ Plʊtɔɔ tɩyɩnzɩ kpeekpe taa nɛ ŋgʊ kaakɛŋna tɩŋga nakʊ ñɩŋgʊ. Kpaɣna pɩnzɩ mɩnɩŋ XX nɛ XXI taa pana tɩŋga nakayɩ nɛ payaɣ-kɛ se Eris. Eris tɩŋga kanɛ pamaazɩ-kɛ lɛ, kɩkɩla paɣlʊʊ pazɩ kɛ Plʊtɔɔ. Mbʊ yebina nɛ [[kɩyɛɛna fenaɣ]] 24 pɩnaɣ 2006 taa pakpaɣ Eris ɛzɩ ŋgʊ ɖɔɖɔ kɩkɛ tɩŋga. Pɩlaba mbʊ lɛ, pɔcɔna se ndʊ paamaɣza Plʊtɔɔ yɔɔ yɔ pɩtɛkɛ mbʊ siŋŋŋ nɛ pɛtɛzɩ Plʊtɔɔ kpaaʊ se kɩwɛɛ wondu ndʊ tɩwɛɛ ñɩɩɩ ñɩɩɩ yɔ tɩ-taa pʊyɔɔ kɛ pamaɣzɩɣ-kɛ nɛ cɛcɛsɩ sɩnɛ: 134340. Plʊtɔɔ kʊnɛ kɩ-taa wondu ndʊ pakɩlɩɣ naʊ yɔ ndʊ lɛ kaaŋ, metani (méthane) ɖɔm pɛ, lɩm pɛ nɛ azotɩ kiniidu ɖɩŋɖɩŋ. Ñɩinɩyaa mba paalɛɣ Plʊtɔɔ naʊ yɔ pa-taa kɔyɔ Greg Buchwald, Michel DiMario nɛ Walter Wild.
Pɩɩkɛ Siikagoo tɩɩnzɩ kpeekpe ité taa pɩnaɣ [[1909]] taa. Pɩwayɩ lɛ, ñɩnɩyaa sakɩyɛ na-kʊ ɛzɩ tɔm hiu nɛ naanza (14) mbʊ yɔ nɛ pa-taa kɛlɛ Heidelberg [[kɔlaɣ fenaɣ]] 23 pɩnaɣ [[1914]]. Pɩnaɣ [[1930]] taa siŋŋŋ kɛ pana Plʊtɔɔ nɛ panya-kʊ se planɛte X. Patana-kʊ yem ɛlɛ Percival Lowell ñɩnaɣna se ɛna mbʊ piyiiduu tɩŋga ŋga payaɣ-kɛ se nɛptunɩ yɔ. Pɩwayɩ lɛ, tɩyɩnzɩ kpɛlɛkɩyʊ weyi payaɣ-ɩ se Tombaugh yɔ ɛñɔɔzɩ ɛ-tɩ camɩyɛ nɛ ɛpaɣzɩ lɩzʊ fotonaa kpaɣ [[kɔlaɣ fenaɣ]] 29 pɩnaɣ [[1930]] taa. Ɛcɛkaɣ fotonaa mba tɔm naputozo taa ɖama yɔɔ nɛ [[lɛlaɣ fenaɣ]] 18 pɩnaɣ kʊɖumaɣ ŋga ka-taa lɛ, ɛ-lɩmaaza wolo nɛ ɛna se nabʊyʊ ciidiɣ hɛkʊ taa. Pɩla mbʊ lɛ, Lowell ñɩnɩyaa lala tasɩ ñɩnɩʊ kɛ ''Harvard College Observatory'' taa nɛ palɩzɩ ɖɔɖɔ fotonaa [[lakɩŋ fenaɣ]] 13 pɩnaɣ [[1930]] nɛ panacamɩyɛ nɛ petizi se tɩŋga nakayɩ wɛɛ nɛpayaɣ-kɛ Plʊtɔɔ. Tɛʊ fema lɛ, Tɩyɩnzɩ Ñɩnɩyaa kpeekpe kɩkpɛndɩɣ ŋgbɛyɛ susi kpaaa kɛ tɔm kɩfatʊ tʊnɛ. Tɩŋga kanɛ, pʊcɔ nɛ kapɩsɩɣ ka-tɩ yɔɔ kpɛlɩ kpɛlɩ nɛ pɩtɛlɛ, kaɖʊ avema looɖo nɛ ñɩɩtʊ nakʊ nɛ cɛccɛsɩ hiu nɛ lʊbɛ.
NASA lɔ ɛsɔtaa [[kɔlaɣ fenaɣ]] taa pɩnaɣ [[2006]] kɛ loyuu kɩluzʊʊ ŋgʊ kɩñɩnɩɣ wɩsɩ cɔɔʊ taŋgalam tɩyɩnzɩ taa yɔ, New Horizons, nɛ kɩtalɩ Plʊtɔɔ [[Hasɩyaɖɛ fenaɣ|hasɩyaɖɛ]] fenaɣ 14 pɩnaɣ 2015. Ki-seɣa taa wɛ kilomɛtanaa 11 095 nɛ loyuu kiluzuu ŋgʊ lɛ kacalaɣ ŋgʊ ŋgʊ kɩpɩzaa kɩsʊʊ Pliitɔɔ taa camɩyɛ yɔ. Kɩkʊyɩna tɛtaa nɛ kɩtalɩ Pliitɔɔ lɛ kilomɛtanaa miliyaarɩwaa 6,4 kɩlaba.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Wɩsɩ cejewiye]]
[[Category:Tɩnzɩ lɛɣtʋ]]
s1vuiob3oq3wbnaxrjd052kk74lzvj2
Tɛtʊ wondu cikpetu
0
1590
12677
8129
2018-05-16T07:47:42Z
Atticmaker
127
category added
12677
wikitext
text/x-wiki
[[File:A bras ouvert... (5647452258).jpg|thumb|A bras ouvert... (5647452258)]]
Tɛtɛ wondu cikpetu wɛ wondu ndʊ tɩfɛyɩna mɔɔ yɔ tɩ-pɩlɩŋ taa. Tɛtɛ wondu cikpetu tʊnɛ tɩwɛna hɔɔlɩŋ sɔsɔŋ naatozo: ñʊʊ, laŋgɩyɛ nɛ [[lotu]]. Ñʊʊ yɔɔ lɛ, ɛsa naalɛ, ŋjʊyɛ nɛ hɩlɩŋ naalɛ sɛŋŋŋ sɛŋŋŋ. Laŋgɩyɛ yɔɔ lɛ acɩya looɖo wɛna, naatozo nʊwaŋ yɔɔ nɛ naatozo ɖɔɖɔ nɩmɩyɛ yɔɔ. Laŋgɩyɛ yɔɔ ɖɔɖɔ kɛ keŋ naalɛ wɛɛ nɛ nabʊyʊ taa lɛ kɛŋ ɩnʊ ɩtɩkɩlɩ ɖaalʊ. Piyele laŋgɩyɛ huuzina lotu yɔɔ kam.
[[File:Ants Colony, 25112015.jpg|thumb|Kayɩmasɩ]]
<gallery widths="150px" heights="150px" align="center">
File:Blauflügelige Ödlandschrecke.jpg|thumb|Blauflügelige Ödlandschrecke
File:Mantis (Leaf Insect).jpg|thumb|Mante religieuse
File:Rehat Sejenak.jpg|thumb|Libellule
File:Say Stink Bug, Chlorochroa sayi; Pentatomidae, green beetle, pretty bug in Yellowstone National Park.JPG|thumb|Kpandɩgbama, Chlorochroa sayi; Pentatomidae, Yellowstone National Park
</gallery>
Tɛtɛ wondu cikpena wena atɛma wɛʊ yɔ aɖɛ ɛzɩ miliyɔnaa 1,3 yɔ nɛ wena ɑɖɩɩna lɩuʊ efemiye efemiye yɔ, alɛ talʊʊ ɛzɩ kutokiŋ hiu (10 000) yɔ. Wondʊ ndʊ ndʊ tɩwɛ tataa cɩnɛ yɔ, tɩ-taa payɩ lɛ, tɛtɛ wondu cikpetu pɩlɩŋ kɩlɩna ɖɔʊ nɛ pɔtɔma se pakalɩɣ pɩlɩŋ ɩnʊ yɔ, ɩtalʊ pɩlɩŋ 80 mbʊ yɔ. Pʊ-tɔbʊʊ se mbʊ pifezuu ɛjaɖɛ yɔɔ cɩnɛ yɔ pɩtɩŋga pɩtaa lɛ, pakpaɣ-tʊ mɩnɩʊ kɔyɔ, tɛtɛ wondu cikpetu ndʊ tɩtala ɛzɩ 80 yɔ (80 %). Yee pakpaɣ tɛtɛ wondu tʊnɛ tɩ-tɛ pɩlɩŋ kpɛndʊ kɔyɔ, pɩwɛ ɛz ɩ ɛyaa tɛ tɔm 300 taa yɔ, nɛ naanza taa kɛ tɛtɛ kpɩna sɔsɔna taa yɔ. Tɛtʊ wondu cikpetu ndʊ tɩwɛna keŋ nɛ tɩkʊyʊ wɛ tiɖeke tɩtala mbʊ pifezu yɔ pɩtɛ hɔɔlʊʊ kɛ mɩnɩu yɔɔ. Tɛtɛ wondu cikpetu tʊnɛ, ndʊ kɛŋna ɖooo kacalaɣ wondu ndʊ tɩcala tɛtʊ yɔɔ wɛʊ yɔ. Ɖooo ɛzɩ tɩwɛʊ yɔ pɩlakɩ pɩnzɩ 400 yɔ.
[[File:Au coeur de la fleur (5805330618).jpg|thumb|Tɩʋ]]
<gallery widths="150px" heights="150px" align="center">
File:A goldbug.jpg|thumb|A goldbug
File:Abeille charpentière - Xylocopa.jpg|thumb|Abeille charpentière - Xylocopa
File:Bettle.jpg|thumb|Beatle
File:Crimson Marsh Glider (Trithemis aurora).jpg|thumb|Crimson Marsh Glider (Trithemis aurora)
</gallery>
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Tɛtɛ wondu cikpetu]]
[[Category:Wezuu lɛɣtʋ]]
n8k7w1tm97sgvf6vgrm6p9c9iogk9zo
Catégorie:Wondu
14
1592
7845
2017-08-14T16:19:03Z
Atticmaker
127
Page vide créée
7845
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Ñɩɣtʋ
14
1593
7846
2017-08-14T16:19:35Z
Atticmaker
127
Page vide créée
7846
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Kabɩyɛ sɔnzɩ
14
1594
7855
2017-08-14T19:24:03Z
Gnangbade
58
Page vide créée
7855
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Yendu lubiyaa
14
1595
7858
2017-08-15T07:23:20Z
Gnangbade
58
Page vide créée
7858
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Keɣsi
14
1596
7860
2017-08-15T07:36:42Z
Gnangbade
58
Page vide créée
7860
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Kpalahosi lʋyaa
14
1597
7862
2017-08-15T07:41:03Z
Gnangbade
58
Page vide créée
7862
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Sotubɔɔ
0
1598
13165
11650
2018-12-26T10:22:36Z
Gnangbade
58
liens
13165
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:TG-Sotouboua.png|vignette|TG-Sotouboua]]
Sotubɔɔ kɛ [[Togo]] ɛjaɖɛ taa maalika nakɛyɛ nɛ kɩwɛ [[Sɔgɔɖɛyɩ|Sogoɖɛyɩ]] tɛtʊ taa. Sotubɔɔ egeetiye taa tɛtʊ sɔsɔtʊ. Tɛtʊ tʊnɛ tiposina [[Sɔgɔɖɛyɩ]] tɛtʊ ɛzɩ kilomɛtanaa 284 yɔ nɛ wayɩ nɛ wayɩ kɩgalʊʊ ŋgʊ pakalaa yɔ, pɩnaɣ [[2014]], ɛyaa tala ɛzɩ 22 721 yɔ.
Ɛbɛ laba nɛ payaa tɛtʊ tʊnɛ se Sotubɔɔ? Hɩɖɛ ɖɩnɛ ɖɩlɩna peeɖe pɔɔ nakɛyɛ hɩɖɛ yɔɔ. Pɔɔ ŋga kɛwɛ sotu kamaɣ fɛyɩ, mbʊ yebina nɛ payaa peeɖe se Sotubɔɔ: Sotu nɛ pɔɔ pɩlabɩna Sotubɔɔ. Wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa lɛ Haŋgayɩ pɔɔ wɛna.
Tɔmʊʊ nakʊyʊ wɛɛ nɛ kɩɩsɔʊ Sotubɔɔ caanaʊ tɔm taa. Ŋgʊ lɛ se [[saŋayɩŋ fenaɣ]] loɖo pɩnaɣ [[1965]] kɛkpɛtɛsaɣ nakɛyɛ laba maalika ŋga ka-taa, lɔɔɖa naalɛ naayɛ kata ɖama nɛ ayele asʊʊ samaɣ nakɛyɛ taa paaɖɩɩna paʊ nɛ ɛyaa 125 hiu sɩm.
[[Category:Tɛtʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Togo]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Togo taa tɛtʋ]]
gg1peh29b1sc3ejwja3vom5k3bwg80f
Sɔgɔɖɛyɩ
0
1599
11649
11137
2018-03-02T09:03:02Z
Atticmaker
127
Category Added
11649
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:TG-Sokode.png|vignette|TG-Sokode]]
[[Fichier:Sokodé-centre-ville.jpg|vignette|Sokodé-centre-ville]]
Sɔgɔɖɛyɩ kɛ [[Togo]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ natʊyʊ. Sɔgɔɖɛyɩ kɛ Togo hɛkʊ nɛ hɛkʊ taa egeetiye tɛtʊ sɔsɔtʊ nɛ wayɩ nɛ wayɩ kɩgalʊʊ ŋgʊ pakalaa yɔ, pɩnaɣ 2010, ɛyaa tala ɛzɩ 118 852 yɔ. Sɔgɔɖɛyɩ kɛ Kotokoli mba tɛtʊ, pʊ-tɔbʊʊ se mba calɩna wɛʊ peeɖe ɖooo kiɖe tɛɛ. Kotokoli yaa tem kʊnʊŋ taa lɛ, Sɔgɔɖɛyɩ tɔbʊʊ se mba pɛwɛ laɣzaɣ kamaɣ fɛyɩ yɔ. Sɔgɔɖɛyɩ tɛtʊ taa malɩŋ kɩlɩna wɛʊ.
Tɛtʊ tʊnɛ hadɛ kiŋ lɛ tɩsɩ kamaɣ nɛ [[Atakpaam]] nɛ hayʊ kɩŋ lɛ [[Kayaɣ]], pɩyele wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa lɛ Ɖahʊma yaa [[Peenɛɛ (Bénin)|Peenɛɛ]] nɛ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa lɛ, [[Kana]] ɛjaɖɛ.
Ɖooo lɛ mba payawaɣ-wɛ Kʊɖuma nɛ palɩna [[Nizɛɛrɩ (Niger)|Niizɛɛrɩ]] yɔ, mba kaawobina peeɖe nɛ palakɩ tadɩyɛ nɛ maba wonina ɖɔɖɔ malɩŋ ɛsɔ sɛtʊ. Mba ɖɔɖɔ wonina kewiitu tɔm. Ɖooo [[Caama (Allemagne)|Caama]] mba kpacayaɣ Togo ɛjaɖɛ lɛ, Sɔgɔɖɛyɩ kaakɛŋna nʊmɔyasa nzɩ sɩ-taa pɛlɛɛzaɣ kɔpɖɛ kɛ Kana ɛjaɖɛ nɛ Ɖahʊma ñɩnɖɛ yɔ. Tɛtʊ tʊnɛ tɩ-hɛkʊ taa kɛ ɛyʊ ɛkʊyɩ Loma ɛtɩŋgʊna nɛ ɛɖɛʊ Purkinaa Fasoo.
Sɔgɔɖɛyɩ taa ɛyaa mɩnɩʊ yɔɔ lɛ, malɩŋ tala ɛzɩ 70 yɔ nɛ pɩkaza 30 mba yɔ, mba lɛ krɩstʊ mba, pɩkɩlɩna katolika mba. Kʊnʊɩŋ ŋgʊ pakɩlɩʊ yɔɔdʊ yɔ ŋgʊ lɛ kotokoli yaa tem. Pɔyɔɔdɩɣ kʊnʊmɩŋ lɛɛŋ ɖɔɖɔ ɛzɩ kabɩyɛ nɛ ahʊna yɔ.
Togo nɛ kɩ-hadɛ kiŋ lɛ ahʊna pakɩlɩʊ yɔɔdʊʊ ɛzɩ pakɩlɩɣ kabɩyɛ yɔɔdʊʊ kɛ Togo nɛ kɩ-hayʊ kiŋ yɔ. Kabɩyɛ nɛ Kotokoli pɛkɛ kʊnʊmɩŋ weyi ɛñɔtɩna ɖama yɔɔdaɣ taa yɔ. Kʊnʊmɩŋ ndɩ ndɩ mba wɛ ɖɔɖɔ peeɖe. Ɖooo lɛ tɛtʊ kuduyiŋ kaakilɩna wɛʊ nɛ kancɩnaa kɩpɩma ɛlɛ lɛɛlɛɛ yɔ, simaɣ kuduyiŋ nɛɛ taalɩnaa wɛɛ ɩɖɔʊ nɛ ɩɖɔʊ.
[[Fichier:Sokodé-Kpangalam.jpg|vignette|Sokodé-Kpangalam]]
Togo taa tɔsʊʊ tʊma lona hɔɔlɩŋ kpɛnda kagbaanzɩ: Kadasɩ hɔɔlʊʊ (Savanes); Kayaɣ hɔɔlʊʊ, Hɛkʊ taa hɔɔlʊʊ (Centrale), Piyisi yɔɔ hɔɔlʊʊ (Plateaux) nɛ Teŋgu nɔɔ hɔɔlʊʊ.
[[Category:Tɛtʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Togo]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Togo taa tɛtʋ]]
luw1eb12wjoaev1o633f1f3ex4iw6rp
Catégorie:Yoŋ
14
1600
7890
2017-08-15T08:29:57Z
Gnangbade
58
Page vide créée
7890
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Ŋwɛcɩ
0
1601
11647
11145
2018-03-02T09:02:23Z
Atticmaker
127
Category Added
11647
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:TG-Notse.png|vignette|TG-Notse]]
Ŋwɛcɩ kɛ [[Togo]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ natʊyʊ. Tɛtʊ ndʊ tɩwɛ Piyisi yɔɔ hɔɔlʊʊ (Région des Plateaux) taa nɛ tɩkɛna ahʊna mba tɛ tɛtʊ sɔsɔtʊ. Hayʊ kiŋ lɛ, tɛtʊ tʊnɛ tɩna Ogu egeetiye pasɩna ɖamaa kamaɣ, hadɛ kiŋ lɛ Siiyɔ egeetiye, wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa lɛ mɔnɔ cikpeluu (Moyen-mono) nɛ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa lɛ, Agu egetiye.
Ŋwɛcɩ kɛŋna ahʊna mba tɛ tɛtʊ sɔsɔtʊ nɛ peeɖe pɔtɔkɩ pɛ-tɛ kazandʊ sɔssɔtʊ ndʊ payaɣ-tʊ Agbogbozaŋ yɔ. Pa-kazandʊ ndʊ, tɩwɩlɩɣ siŋŋŋ se, pɔtɔsɔɔ po-cɔzɔnaa sɔnzɩ yɔɔ. Papaɣzɩʊ-sɩ [[salaŋ fenaɣ]] kacalaɣ wiye nɛ paa ahʊna-tʊ weyi ɛɛwɛ le yaa le kɔyɔ, pɩkɛna-ɩ kɩcɛyʊʊ se ewolo sɩ-taa. Sɔnzɩ nzɩ sɩ-ɖeɖe Afrika wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa, mba pɛkɛ ahʊna mba payɩ yɔ, pɩwɛɛ se paa anɩ lɛ, ekpe ɛ-tɛ. Mbʊ wɩlɩɣna se Ŋwɛcɩ kɛŋna ahʊna mba tɛ ɖaɣ sɔsɔɣa. Peeɖe atɔtɔnaa pakɩlɩɣ hayʊ.
Peeɖe koloŋga sɔsɔɣa nakɛyɩ wɛɛ nɛ wiyau Akokoli kaamana-kɛ, mbʊ pʊyɔɔ yɔ, pɩɩkɛna pɩnzɩ mɩnɩŋ XVII taa nɛ you nakʊyʊ kaawɛɛ. Mbʊ yebina ɛma koloŋga ŋga nɛ ahʊna mba nɛ akɔsɔ mba pɛmɛlɩɣ kɛ-tɛɛ.
Maalika kɛnɛ kɔ-yɔɔ cɔnɩyʊ kɩfalʊ payaɣ se AGOKOLI IV nɛ ɛ-hɩɖɛ maɣmaɣ kɛlɛ AGBOLI KOSSI, ɛlakaɣ komina tʊmɩyɛ nɛ ɛɖɛɛ hɛzʊʊ.
[[Category:Tɛtʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Togo]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Togo taa tɛtʋ]]
gpyf79g9d4u7s1p877t6iu9ltjc4tzk
Catégorie:Kpaɣtʋ
14
1602
7904
2017-08-15T08:41:56Z
Gnangbade
58
Page vide créée
7904
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Kayaɣ
0
1603
17844
11642
2024-01-06T16:52:44Z
Gnassingbé-Gnassingbé
4636
Catégorie
17844
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Kara5.jpg|vignette|Kara5]]
[[Fichier:TG-Karacity.png|vignette|TG-Karacity]]
Kayaɣ kɛ [[Togo]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ natʊlɛ ndʊ, pʊtɔbʊʊ se kacalaɣ tɛtʊ sɔsɔtʊ kɔyɔ [[Loma]]. Kayaɣ kɛ ɖɔɖɔ Kayaɣ egeetiye tɛtʊ sɔsɔtʊ nɛ wayɩ nɛ wayɩ kɩgalʊ ŋgʊ pakalaa yɔ, ɛyaa tala ɛzɩ 109 287 yɔ.
Tɛtʊ tʊnɛ tiposina Loma ñɩndʊ ɛzɩ kilomɛtanaa 400 yɔ nɛ tɩwɛ kabɩyɛ tɛtʊ hɛkʊ taa, pɩñɔtɩna Piya tɛtʊ. Piya kɛ palʊla Togo ñʊʊdʊ kɩpɩnʊ [[Gnassingbé Eyadèma Étienne|Gnassingbé Eyadema]], pɩlaʊ tɔkɩ hɩɖeɛ ɛɛsɔʊ.
[[Fichier:Street_in_Kara.jpg|vignette|Street in Kara]]
Togo taa tɔsʊʊ tʊma lona hɔɔlɩŋ kpɛnda kagbaanzɩ: Kadasɩ hɔɔlʊʊ (Savanes); Kayaɣ hɔɔʊʊ, Hɛkʊ taa hɔɔlʊʊ (Centrale), Piyisi yɔɔ hɔɔlʊʊ (Plateaux) nɛ Teŋgu nɔɔ hɔɔlʊʊ.
Tɛtʊ tʊnɛ hadɛ kiŋ lɛ tɩsɩ kamaɣ nɛ [[Sɔgɔɖɛyɩ]] nɛ hayʊ kɩŋ lɛ [[Tapaŋgʊ]], pɩyele wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa lɛ [[Peenɛɛ (Bénin)|Peenɛɛ]] nɛ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa lɛ, [[Kana]] ɛjaɖɛ.
Ɖooo lɛ, Kayaɣ kaakɛ Lama kantɔɔ tɛtʊ nɛ Kayaɣ pɔɔ wɛ tɩ-taa. Ɖooo lɛ, payawaɣ tɛtʊ tʊnɛ se Lama Kayaɣ pʊcɔ nɛ anasayɩ sɛtʊhɩɖɛ nɖɩ nɛ payaɣ-tʊ se Kayaɣ Kayaɣ.
Kayaɣ egeetiye taa agoma ɖɩsɩ sakɩyɛ, liidiya kpoŋ sakɩyɛ, kaŋgalafunaa tʊma ɖɩlaɖɛ, anasayɩ sʊlʊm ɖɩsayɛ nɛ peeɖe ɖɔɖɔ politiki ŋgbɛɛ nɖɩ payawaɣ-ɖɩ se RPT ɖɩ-kpelaɣ wɛɛ. Kayaɣ tɛtʊ pɩzɩʊ tɩmʊ agɔma yaa ɛsɩyɛ egbena mba, pɩlɩɩna [[Ñamtʊʊ]] ɛsɔdaa lɔɔɖa kadaɣ yɔɔ, kadaɣ ŋga katakɩlɩ posinau Kayaɣ tɛtʊ.
Loma taa [[Ɛsɔdaa lɔɔɖɩyɛ|ɛsɔdaa lɔɔɖa]] kadaɣ sɔsɔwa nakɛyɛ wɛɛ nɛ ŋga kɩlɩɣna agɔma yaa ɛsɩyɛ egbena mba mʊʊ mbʊ pʊyɔɔ yɔ, kaka wɛ teŋgu nɔɔ kpam. Ɛlɛ pɩsa nɛ pʊɖʊ ɛyaa hʊnʊm nɛ pakpaɣ ɛsɔtaa lɔɔɖa kɛ Namtʊʊ yaa petii peeɖe lɛ, komina wɛɛ kɩcɛyʊ kɩ-tɩ se kɩñɔɔzɩ peeɖe ɛsɔtaa lɔɔɖa kadaɣ nɛ kɑtasɩ walɩɣ nɛ kɛwɛɛ ɖɔɖɔ ɖeu camɩyɛ.
Kʊnʊmɩŋ weyi pakɩlɩʊ yɔɔdʊʊ tɛtʊ tʊnɛ tɩ-taa yɔ ɩnʊ lɛ [[Kabɩyɛ kʊnʊŋ|kabɩyɛ]] nɛ kotokoli. Lonaa nɛ ahʊna mba ɖɔɖɔ wɛɛ peeɖe. Kabɩyɛ nɛ kotokoli pɛkɛ kʊnʊmɩŋ weyi ɛñɔtɩna ɖama yɔɔdaɣ taa yɔ. Kʊnʊmɩŋ ndɩ ndɩ mba wɛ ɖɔɖɔ peeɖe.
Paa pɩnaɣ ŋga nɛ [[hasɩyaɖɛ fenaɣ]] taa, [[Ɛvatʋ|palʊkɩ]] Kayaɣ tɛtʊ taa. Pɩkɛna sɔnzɩ sɔsɔsɩ siŋŋŋ nasɩyɛ nɛ paa aseɣɖe tʊ weyi kɔyɔ, ɛpɩzɩɣ ewolo nɛ ɛkpaɣ lʊbɩyɛ nɖɩ ɛ-tɛ kɛlɛm kɛlɛmnaa taa.
Ɛfalaa mba, pɩ-tɛ sɔnzɩ yebina nɛ payaɣ pɩ-tɛ fenaɣ ŋga se Ɛfalaa fenaɣ. Pɩtɛkɛ paa anɩ ɛkɛʊna ɛfala, pɩwɛɛ sɛ ɛyʊ ɛkɛ kabɩyɛ pɩɣa fayɩɩ nɛ pʊcɔ nɛ pɩwayɩ lɛ, pɩwɛɛ se ɛfebu ɛwɛɛna pɩnzɩ ɛzɩ 18 nɛ 25 yɔ sɩ-hɛkʊ taa.
Ɖooo lɛ, kabɩyɛ tɛtʊ taa lɛ, pɔtɔɔzʊʊ ɛyʊ, pɛlɛɛ-ɩ nɛ pʊcɔ ɛkpaɣ halʊ, ɛlɛ lɛɛlɛɛ lɛɣzʊ kɩfam mbʊ pɩlɩwa yɔ, efebu pɩzɩɣ ɛkpaɣ halʊ pʊcɔ pɔtɔɔzɩ-ɩ yaa papɩzɩʊ pɔtɔɔzɩ-ɩ, pɛlɛɛ-ɩ ɛtaatɩɩ kpaɣda halʊ.
[[Catégorie:Tɛtʋ sɔsɔtʋ]]
[[Catégorie:Togo]]
[[Catégorie:Afrɩka]]
[[Catégorie:Togo taa tɛtʋ]]
esjyaohz2ax22y6jmimgqu0ushks7m9
Catégorie:Ɛsɔkaaɣ ɖɔnɛ lɛɣtʋ
14
1604
7909
2017-08-15T08:51:23Z
Gnangbade
58
Page vide créée
7909
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Takayɩsɩ mayaa
14
1605
7932
2017-08-15T09:06:40Z
Gnangbade
58
Page vide créée
7932
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Kujomiŋ
14
1606
7934
2017-08-15T09:27:23Z
Gnangbade
58
Page vide créée
7934
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Teŋgu
0
1607
13235
13234
2018-12-26T11:34:47Z
Gnangbade
58
Deleted 'oceans' category (because this is just the generic article for 'sea')
13235
wikitext
text/x-wiki
[[File:Sun breaking through clouds over ocean.jpg|thumb|Sun breaking through clouds over ocean]]
Teŋgu kɛ lɩm wandamm kadaɣ sɔsɔɔ nakɛyɛ. Ɛyʋ ɛsɩŋa teŋgu lɩm wandamm kadaɣ kidiiliŋ nɔɔ nakʋyʋ yɔɔ kɔyɔ, ɛɛpɩzɩɣ elosi ki-kidiiliŋ lɛɛkʋ nɔɔ. Kedeŋa kpeekpe yɔɔ cɩnɛ lɩm wandamm kadasɩ sɔsɔsɩ naadozo wɛna.
Lɩm wandamm kadasɩ nzɩ, sɩ-hɩla yɔ : [[Lɩŋgamʋʋ]] (océan) nɛ teŋgu (mer) nɛ [[Kujomuu sɔsɔʋ|kujomuu]] (lac). Sɩ-naadozo sɩ-taa payɩ lɛ, lɩŋgamʋʋ tɛ lɩm wandamm kadaɣ kɩlɩna walʋʋ. Ka-wayɩ lɛ, teŋgu tɛ lɩm wandamm kadaɣ tɩŋɩna. Nɛ kaka wayɩ lɛ, kujomuu tɛ lɩm wandamm kadaɣ ñatɩŋ.
[[File:08040 Baunei, Province of Ogliastra, Italy - panoramio (2).jpg|thumb|08040 Baunei, Province of Ogliastra, Italy - panoramio (2)]]
Teŋgu lɩm wandamm kadaɣ tɔm ɖɩkɛdɩɣ cɩnɛ. Teŋgunaa taa lɩm nabɩyʋ wɛ salala nɛ lalaa taa lɩm ñɛwɛɛ leleŋ. Kedeŋa kpeekpe yɔɔ cɩnɛ teŋgunaa tɩŋa taa payɩ lɛ Arabii teŋgu lɩm kadaɣ kɩlɩna walanzɩ nɛ cukaŋ pa-nʋmɔʋ taa. Teŋgunaa taa lɩm cukaŋ fɛyɩ kɩmaŋ kɩ-hɔɔlɩŋ tɩŋa taa. Hɔɔlɩŋ nɩɩyɛ limaa pɩkɩlɩ hɔɔlɩŋ lɛɛŋ.
[[File:Asilomar State Beach (Breaking wave) 02.jpg|thumb|Asilomar State Beach (Breaking wave) 02]]
Arabii teŋgu taa lɩm walanzɩ kɛ miiliyɔɔ waa 3,8 km2. Kɩ-hɔɔlʋʋ nakʋyʋ taa lɩm cukaŋ kɛ mɛtɛnaa 5.800. Arabii teŋgu payaɣ ɖɔɖɔ se Oman teŋgu.
Teŋgu kʋnɛ kɩ-wayɩ lɛ, Siini teŋgu tɩŋɩna walanzɩ nɛ cukaŋ pa-nʋmɔʋ taa. Payaɣ Siini teŋgu ɖɔɖɔ se [[Siini]] ɛjaɖɛ nɛ hadɛ kiŋ teŋgu. Kɩ-walanzɩ kɛ miiliyɔɔ waa 3,5 km2. Ku-cukaŋ ñɛkɛ mɛtɛnaa 1645 kɩ-hɔɔlʋʋ nakʋyʋ. Kɩ-hɔɔlʋʋ ŋgʋ kɩkɩlɩ liŋguu yɔ, ku-cukaŋ kɛ mɛtɛnaa 5015.
Siini teŋgu wayɩ lɛ, ‘’Sargasses’’ waa teŋgu tɩŋɩna walanzɩ nɛ cukaŋ pa-nʋmɔʋ taa. Kɩ-walanzɩ kɛ miiliyɔɔ waa 3,5 km2. Teŋgu kʋnɛ kɩ-wayɩ lɛ, [[Mediteranee teŋgu|Meditɛɛranee teŋgu]] tɩŋɩɣna. Kɩ-walanzɩ kɛ 2 969 000 km2. Ku-cukaŋ kɛ mɛtɛnaa 1 377. Ɛlɛ, kɩ-hɔɔlʋʋ ŋgʋ kɩkɩlɩ liŋguu yɔ, ku-cukaŋ kɛ mɛtɛnaa 4 399. Meditɛɛranee teŋgu taa lɩm lɛɣzɩɣ paa pɩnzɩ mɩnʋʋ nzɩɩ lɛ sɩ-wayɩ.
Meditɛɛranee teŋgu wayɩ lɛ, Wedɛɛlɩ (Weddell) teŋgu tɩŋɩna. Kʋkʋ walanzɩ kɛ 2 800 000 km2.
mzbnaen5l8mzko80p52gxafmizfn9g9
Ñamtʊʊ
0
1608
11646
11150
2018-03-02T09:02:03Z
Atticmaker
127
Category Added
11646
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:TG-Niamtougou.png|vignette|TG-Niamtougou]]
Ñamtʊʊ kɛ [[Togo]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ natʊyʊ. Wayɩ nɛ wayɩ kɩkalʊʊ ŋgʊ pakalaa pɩnaɣ 2010 taa yɔ pana ɛyaa ɛzɩ 22 986 yɔ. Yee pɔtɔma se pakalɩɣʊ ɛyaa kɛ km2 kɔyɔ, pɛwɛʊ ɛzɩ ɛyaa 1 095 yɔ. Ñamtʊʊ tɛtʊ walanzɩ taa makɩɣna ɛzɩ ɛkɩtaarɩnaa 2 100 yaa 21 km2.
Tɛtʊ tʊnɛ tɩwɛ Kayaɣ egeetiye taa nɛ ndʊ lɛ Tʊfɛlɩgʊ egeetiye tɛtʊ. Ñamtʊʊ tɛtʊ wɛ habɩyɛ sɔsɔyɛ nɖɩ ɖɩkʊyʊna Loma nɛ ɖɩɖɛɣʊ [[Purkina Fasoo|Purkiina Fasoo]] yɔ. Tɛtʊ tʊnɛ tiposina [[Kayaɣ]] ñɩndʊ ɛzɩ kilomɛtanaa 30 yɔ.
Ñamtʊ taa pɩsa nɛ tɔsʊʊ ɖɛɛna ɛsɩundaa camɩyɛ lɛ, haɖaa nɩɣna ɖama nɛ pahayɩʊ ɖama efemiye efemiye. Peeɖe tɛtʊ taa pɩlabamawaa wɛna ŋgbɛyɛ naɖɩyɛ nɛ payaɣ-ɖɩ se KODHANI. Pɩlabamwaa mba patʊma sɔsɔna kɛlɛ se pataa tɔlɩm kɛ tokonaa yɔɔ nɛ pɛwɛna akɔma ɖaɣ nɛ palakɩ tɔɔnasɩ nɛ pɛpɛtɩʊ ɖɔɖɔ.
Paa kʊjʊka ŋga lɛ, payakɩ Ñamtʊʊ kɩyakʊ. Tɛtʊ ndʊ tɩ-taa palɩza tɔɔyʊʊ nakʊyʊ Kléber Dajo tɛ kɛ Siu tɛtʊ taa. Tɔɔyʊʊ ŋgʊ kɩɖɩɩna ɖou nɛ pʊtɔbʊʊ se tɔɔyʊʊ ŋgʊ kɩɖɩɩna ɖou yɔ, kɩfɛyɩ kañatʊ, ɖɔɖɔ lɛ, pɩwɛɛ se paa anɩ ɛña ɛ-tɩ, ɛtaasɔɔlɩ se peheyii kiheyu se ɛkʊyɩ. Tɔmʊʊ nakʊyʊ ñalakɩ ɛyaa kiii.
Kʊkʊ lɛ se Kléber Dadjo wɛna pɩlaŋ naalɛ; lɛɛkʊ wɛ katolika mba pɩlaŋ yɔɔ nɛ lɛɛkʊ ɛ-tɛ ɖɩɣa: lee pepima-i siŋŋŋ yɔ?
[[Fichier:Niamtougou2.jpg|vignette|Niamtougou2]]
Ñamtʊʊ kooka nakayɩ payaɣ se Koka nɛ pɔɔ nakɩyɩ wɛɛ peeɖe nɛ paakpaɣ ka-taa kpakpasɩ kaʊ mbʊ pʊyɔɔ yɔ, pɔtɔŋ se pɔɔ ŋga ka-taa [[Kpakpayaɣ|kpakpasɩ]] pɩsɩɣ calɩm kɛ ɖeebiye taa. Yee pɔtɔŋ mbʊʊ yɔ, kooka ŋga ka-taa kɛ ɛyaa kɩdɛkɛdaa mba pasɩba yɔ pe-feziŋ woki nɛ ɛcakɩ.
[[Fichier:Niamtougou1.jpg|vignette|Niamtougou1]]
Kayaɣ tɛtʊ pɩzɩʊ tɩmʊ agɔma yaa ɛsɩyɛ egbena mba, pɩlɩɩna Ñamtʊʊ [[Ɛsɔdaa lɔɔɖɩyɛ|ɛsɔdaa lɔɔɖa]] kadaɣ yɔɔ, kadaɣ ŋga katakɩlɩ posinau Kayaɣ tɛtʊ. Loma taa ɛsɔdaa lɔɔɖa kadaɣ sɔsɔwa nakayɩ wɛɛ nɛ ŋga kɩlɩɣna agɔma yaa ɛsɩyɛ egbena mba mʊʊ mbʊ pʊyɔɔ yɔ, kaka wɛ teŋgu nɔɔ kpam. Ɛlɛ pɩsa nɛ pʊɖʊ ɛyaa hʊnʊm nɛ pakpaɣ ɛsɔtaa lɔɔɖa kɛ Namtʊʊ yaa petii peeɖe lɛ, komina wɛɛ kɩcɛyʊ kɩ-tɩ se kɩñɔɔzɩ peeɖe ɛsɔtaa lɔɔɖa kadaɣ nɛ katasɩ walɩɣ nɛ kɛwɛɛ ɖɔɖɔ ɖeu camɩyɛ.
[[Category:Tɛtʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Togo]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Togo taa tɛtʋ]]
c7goeurm888s8mc44gwkcrwkp8efexm
Catégorie:Kedeŋa tɩlʋʋ
14
1609
7948
2017-08-15T10:00:29Z
Gnangbade
58
Page vide créée
7948
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Otirisi
14
1614
7955
2017-08-16T15:30:25Z
Atticmaker
127
Page vide créée
7955
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Cɛɛkɩ
14
1615
14328
7958
2019-06-20T17:07:56Z
Laurent Jerry
33
Catégorisation
14328
wikitext
text/x-wiki
[[Catégorie:Eerɔpʋ]]
ihbhwey8o98bv3mv0xqs453euuo4vww
Catégorie:Hɔŋirii
14
1616
7968
2017-08-16T15:46:15Z
Atticmaker
127
Page vide créée
7968
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Itaalii
14
1617
14318
7970
2019-06-20T16:39:35Z
Laurent Jerry
33
Catégorisation
14318
wikitext
text/x-wiki
[[Catégorie:Eerɔpʋ]]
ihbhwey8o98bv3mv0xqs453euuo4vww
Catégorie:Pɔlɔɔñɩ
14
1618
7974
2017-08-16T15:56:13Z
Atticmaker
127
Page vide créée
7974
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Patʋ
14
1619
7984
2017-08-16T16:06:51Z
Atticmaker
127
Page vide créée
7984
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Maŋgʊ tɛtʊ
0
1620
11645
11149
2018-03-02T09:01:46Z
Atticmaker
127
Category Added
11645
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:TG-Mango.png|vignette|TG-Mango]]
Maŋgʊ kɛ [[Togo]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ sɔsɔtʊ natʊyʊ. Payaɣ tɛtʊ tʊnɛ ɖɔɖɔ se Sansaani Maŋgʊ nɛ Maŋgʊ kɛŋna Kadasɩ hɔɔlʊʊ (Savanes) taa tɛtʊ sɔsɔtʊ natʊlɛ ñɩndʊ. Pʊtɔbʊʊ se [[Tapaŋgʊ]] wayɩ lɛ, Maŋgʊ tɩŋgʊʊna. Tɩʊ nakʊyʊ wɛɛ nɛ payaɣ-kʊ ɖɔɖɔ se maŋgʊ, pɩfɛyɩ se piyiidi ɛyʊ nɛ ɛmaɣzɩ se tɩʊ tɔm pɔyɔɔdɩɣ cɩnɛ. Cɩnɛ lɛ, Togo ɛjaɖɛ taa tɛtʊ natʊyʊ tɔm kɛ pɩkɛnaa.
Maŋgʊ tɛ walanzɩ taa makɩɣna ɛkɩktaarɩnaa ɛzɩ 3 700 yaa kilomɛtanaa 37 km2 . Pɩnaɣ 2010 taa pakala ɛyaa tɛtyʊ ndʊ tɩ-taa lɛ, paakpɛnda ɛyaa ɛzɩ 742 39 yɔ. Egeetiye nɖɩ payaɣ se Ooti yɔ, ɖɩ-tɛ tɛtʊ sɔsɔtʊ kɛlɛ Maŋgʊ.
Maŋgʊ posina Tapaŋgʊ ɛzɩ kilomɛtanaa75 yɔ. Pɔɔ ŋga payaɣ-kɛ se Oooti yɔ, ka-lɩm tɩŋgʊʊŋa tɛtʊ sɔsɔtʊ tʊnɛ tɩ-taa. Ooti pɔɔ kɛnɛ, ŋga kɛŋ̀na Togo ɛjaɖɛ taa pɔɔ sɔsɔɣa naalkɛ ŋga, pʊ-tɔbʊʊ se Mɔnɔ pɔɔ wayi lɛ, Ootii tɩŋgʊʊna ɖaalakɩŋ taa.
[[Category:Tɛtʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Togo]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Togo taa tɛtʋ]]
s1eahhl9jm9rnuhpilcinqoxp0w6lyc
Bɛrɩlɩyɔm
0
1621
8139
8005
2017-08-25T14:39:10Z
Gnangbade
58
Catégorie, liens
8139
wikitext
text/x-wiki
Bɛrɩlɩyɔm kɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ pɩyʊ weyi pasɩma-ɩ yʊsaɣ mayaɣ Be nɛ ñʊʊ mayaɣ kɔyɔ 4. Pʊtʊnaa caɣyɛ kpata taa lɛ, ɛnʊ kɛna nɔɔ ɖɛyʊ ñɩɣlɩm ɖʊʊyʊ tɛtʊ wondu. Hɩɖɛ Bɛrɩlɩyɔm lɩna [[Krɛsɩ kɩbɩnʊʊ kʊnʊŋ]] taa beryllos nɛ pɩkɛ keɖeɣa pɩyɛ nɖɩ ɖɩwɛna tɩŋ hatʊ tɔlɩm yɔ. Pʊtʊ ɛnʊ ɛwɛna kɩtamsɩna naalɛ, bɛrɩlɩyɔm kɛ ɖʊʊyʊ ñɩɣlɩm pɩyʊ ɛwɛtʊ kɛ ñɩɣyʊ ɖoŋ ñɩŋʊ caʊʊ. Ɛwɛ hɛgɛlɛŋ, ɛladɩɣ pɛlɩɣ nɛ ɛwɛ sɔtʊ.
Cɛnzɩ X waa sʊʊ-ɩ ɖeu, nɛ ɛlɩzɩ nazɩyʊ fɛyɩ waa alɩwaatʊ ndʊ alɩfa tɛ kɔtɩɩ waa makɩ-ɩ yɔ, ɛzɩ mba radɩyɔm yaa pɔlɔnɩyɔm lɩzɩɣ ɖɔɖɔ yɔ. Ɛjaɖɛ taa sɔŋaɣ nɛ ɛzɔkaɣ ñɩɣyʊʊ pɛwɛ camɩyɛ yɔ, bɛrɩlɩyɔm ɛɛmʊ kalɩkɔdaɣ paa ɛwɛ helim taa kɔyɔ. Ɛlakɩ ɛ-tɩ kalɩkɔdaɣ cɛŋga cikpelaɣ nakayɛ ŋga hana-ɩ ɖoŋ se ɛkayɩ ñɩɣlʊʊ yɔɔ.
Palakɩ tʊmɩyɛ nɛ bɛrɩlɩyɔm hɔɔlɩŋ sakɩyɛ taa, pʊyɔɔ yɔɔ paɖʊ-ɩ kajalaɣ ndɔnjɔɔlɩyɛ lɩm wondu nɛɛlɛ nɛ lʊbɛ takayɩ hayʊʊ yɔɔ ɛlɛ, pɩlɩna ɛ-tɛ sɔtʊ yɔɔ ɛwɛ ɖenɖe pɩsaŋ yɔ, pɛlɛzɩ-ɩ nɛ wondʊ kɩlɛɛzɩtʊ naa lalaa.
Pana-wɛ ɛwadɩyɛ nzʊlɩma taa, alɩwaatʊ wɩlɩɣ ñɩɣyɩŋ cɛnzɩ kɩcɩcɔsɩ taa (weyi ɛlʊkɩna ñɩɣyʊ hɔmtʊ yɔ), mba pakaɣ lɛɛzʊʊ Hubble pɩnaɣ 2018, palabɩ-wɛ nɛ bɛrɩlɩyɔm nɛ ɛsɔtaa lɔɔɖa tʊma ɖeɖe. Paa lɛ-ɩ labɩnaʊ nɛ tʊmɩyɛ kajalaɣ pombo pɩlɩna ɛzɩma ɛkɛ ketu wonuu kɩbaŋʊ camɩyɛ nɛ ɛ-tɛ kpɩndʊʊ yɔɔ, nɛ sɩzʊʊ kaɣɖɛ naatalʊʊ nɛ sabɩyɛ nɛ pʊwɛ ɛzɩ pɛkpɛndʊʊ alɩmɩnɩyɔm nɛ bɛrɩlɩyɔm yɔ. Pʊkɔma pʊwayi lɛ, pekizi-ɩ ahelesa ñamsʊʊ ñɩɣyɩŋ taa pɩlɩna ɛ-tɛ sɔtʊ ɖoŋ ndʊ yɔɔ.
Bɛrɩlɩyɔm hɩɖɛ lɩna krɛkɩ kʊnʊŋ taa se βήρυλλος (beryllos), bɛrɩlɩ, maɣmaɣ ñalɩna bêrullos, ɖɔmbɩyɛ. Wɛɛ naayɛ taa lɛ, paaya-ɩ se glucinium, krɛkɩ ŋgʊ kɩ-taa γλύκύς (glykys), leleŋ, pɩlɩna nzʊlɩmɩyɛ yɔɔ leleŋ yɔɔ lɛ paya-ɩ hɩɖɛ nɖɩ.
Pʊtʊ ɛnʊ pʊwɛ ɛzɩ Louis-Nicolas Vauquelin kaalɛɣna ɛ-tɔm yɔɔ lɩɣ pɩnaɣ 1798 taa, pɩwɛ kalɩkɔdaɣ tɩyɛ (BeO) bɛrɩlɩ taa nɛ keɖeɣa kaŋ weyi ɛwɛ tɩŋ hatʊ kpɛdɩŋ yɔ ɛ-taa. Friedrich Wöhler nɛ Antoine Bussy ñalɩzɩ-ɩ ndɩ pɩnaɣ 1828 ɛlɛ paɖʊ kaŋwa kɛ bɛrɩlɩyɔm tɛ kɩlɔrɩrɩ yɔɔ. [[Sʊyɛdɩ (Suède)|Sʊyɛdɩ]] ɛyʊ nɔyʊ ñatɩlɩna ɛ-tɛ hilimiye ñʊʊ. Bɛrɩlɩyɔm kɛ ñɩɣlɩm pɩyʊ weyi ɛ-taa nɛ sɔtʊ piŋ yɔ. Paɖʊ-ɩ pʊtʊnaa mba pɛwɛ sɔtʊ piŋ yɔ pa-taa ɛzɩ arɩsɛnɩkɩ (As), kadɩmɩyɔm (Cd), kɩrɔm (Cr), pʊlɔɔ (Pb), taalɩyɔm (Tl), nɛ mɛrɩkɩrɩ (Mg).
[[Category:Kpɛli pɩyʋʋ pɩlʋʋ kpata]]
r2oq728l3a1m505zmzhpi0geanb35wo
Amazon
0
1622
9117
8006
2017-10-15T19:23:55Z
Hugo.arg
49
Page redirigée vers [[Amazon.com]]
9117
wikitext
text/x-wiki
#redirect[[Amazon.com]]
awvcjmb8hels56tqzt0wobfv7sizidk
Ceviye
0
1623
15934
15931
2022-02-19T03:42:53Z
Jonathan5566
3559
phab:T302047
15934
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:TG-Tsevie.png|vignette|TG-Tsevie]]
Ceviye kɛ [[Togo]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ natʊyʊ nɛ tiposina [[Loma]] tɛtʊ ɛzɩ kilomɛtanaa 35. Ceviye egeetiye tɛtʊ sɔsɔtʊ nɛ wayɩ nɛ wayɩ pɩnaɣ 2014 kʊnɛ kɩ-taa kɩgalʊ ŋgʊ pakalaa yɔ, ɛyaa mba panaa yɔ patala ɛzɩ 59 563 yɔ. Tɛtʊ tʊnɛ tɩkena Zio egeetiye taa tɛtʊ sɔsɔtʊ. Teŋgu nɔɔ hɔɔlʊʊ taa lɛ, Ceviye kɛŋna tɛtʊ sɔsɔtʊ nɛ hɔɔlʊʊ ŋgʊ kɩ-taa lɛ, egeeta cikpena kpɛnda lʊbɛ (7). Tɛtʊ tʊnɛ tɩwɛ habɩyɛ nɖɩ patɩŋgʊʊna nɛ pɛɖɛʊ [[Purkina Fasoo|Purkiina Fasoo]] yɔ.
[[Category:Tɛtʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Togo]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Togo taa tɛtʋ]]
gucnozrzs0zmygm37wwkw6jdbnzwbcg
Kantɛ
0
1624
11655
11640
2018-03-02T09:05:28Z
Atticmaker
127
Category Added
11655
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:TG-Kande.png|vignette|TG-Kande]]
Kantɛ kɛ [[Togo]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ natʊyʊ nɛ tɩ-taa ɛyaa yɔɔdɩɣ kʊnʊŋ ŋgʊ yɔ, payaɣ-kʊ se lamba. Kʊnʊŋ ŋgʊ kɩ-taa lɛ, kantɛ wɛ tɔmbe naalɛ taa: kan tɔbʊʊ se kɔɔ nɛ tɛ tɔbʊʊ se ɛ-tɛɛ, mbʊ yebina nɛ payaa peeɖe se Kantɛ.
Tɛtʊ ndʊ pɛtɛzʊ nɛ powolo lakʊ ŋgʊ payaɣ-kʊ se keeraŋ yɔ kɩ-taa. Peeɖe mba pakɩlʊ tadɩyɛ labʊ yɔ mba lɛ kotokoli mba (mba palɩna Kɩgbaafʊlʊ yɔ) nɛ [[Naajeeriya]] tada laɖaa. Wayɩ nɛ wayɩ pɩnaɣ 2006 taa kɩgalʊ ŋgʊ pakalaa yɔ, ɛyaa mba panaa yɔ patala ɛzɩ ɛyaa 11 742 yɔ.
[[Category:Tɛtʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Togo]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Togo taa tɛtʋ]]
htvq1ib9ni2tzmfqopk4snsfh3bwymi
Paasɛɛ
0
1625
11648
11147
2018-03-02T09:02:43Z
Atticmaker
127
Category Added
11648
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:TG-Bassar.png|vignette|TG-Bassar]]
Paasɛɛ kɛ [[Togo]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ natʊyʊ nɛ tɩwɛ [[Kayaɣ]] egeetiye taa. Paasɛɛ kɛŋna Paasɛɛ eketiye taa tɛtɛtʊ sɔsɔtʊ ɖɔɖɔ. Wayɩ nɛ wayɩ kɩgalʊ ŋgʊ pakalaa pɩnaɣ 2006 yɔ ɛyaa mba panaa yɔ patala ɛzɩɩ ɛyaa yɔ 64 888 yɔ.
[[Fichier:BassarRoyalPalace.jpg|vignette|BassarRoyalPalace]]
Paasɛɛ tɛtʊ tɩ-taa efebiya wɛna [[Naŋgbaŋzɩ pom pom|pombo maɖaa]] sakɩyɛ nɛ mba payaɣ se Kpikintiwaa. Kʊnʊŋ ŋgʊ pɔyɔɔdʊ peeɖe yɔ, ŋgʊ lɛ paasɛɛ ɖɔɖɔ loŋnaa yɔɔdʊʊ loso
[[Fichier:Bassar1.jpg|vignette|Bassar1]]
yɔ. Tɛtʊ tʊynɛ tɩ-walanzɩ taa makɩɣna ɛkɩtaarɩnaa ɛzɩ 8 300 yaa kilomɛtanaa 83 yɔ.
[[Category:Tɛtʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Togo]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Togo taa tɛtʋ]]
tjl8er6oy2r3cednmp26o1rnesdqbng
Atakpaam
0
1626
14297
11653
2019-06-03T00:36:57Z
Tom354
2020
File
14297
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:TG-Atakpame.png|vignette|TG-Atakpame]]
Atakpaama kɛ [[Togo]] ejaɖe taa tɛtʊ sɔsɔtʊ natʊyʊ nɛ pɩnaɣ 2006 taa pakala kigalʊʊ ŋgʊ yɔ pana ɛyaa ɛzɩ 84 979 yɔ. Yee pakpaɣ Togo taa tɛtʊ sɔsɔtʊ tɩɩtɩŋga yɔ, Atakpaama kɛŋna kagbaanzɩ ŋgʊ kɛ ɛyaa ɖɔʊ taa, pʊ-tɔbʊʊ se kacalɣ ndʊ lɛ loma nɛ pɩwayɩ lɛ [[Sɔgɔɖɛyɩ]], [[Kayaɣ]] nɛ [[Kpalɩma]] nɛ pɩɣna –tʊ.
[[Fichier:Atakpame view.jpg|vignette|Atakpame rue]]
Togo taa tɔsʊʊ hɔɔlʊʊ ŋgʊ payaɣ-kʊ se Piyisi yɔɔ hɔɔlʊʊ (Plateaux) yɔ, kɩ-taa tɛtʊ sɔsɔtʊ lɛ Atakpaama tɛtʊ. Peeɖe ahʊna nɛ akpɔsɔ pakɩlʊ yɔɔdʊ. Peeɖe tɛtʊ taa Togo ɛjaɖɛ ñʊʊtʊ kɩpɩnʊ weyi payaɣ-ɩ se Nicolas Grunitzky yɔ ɛ-tɛ wɛɛ.
[[Category:Tɛtʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Togo]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Togo taa tɛtʋ]]
hssv21ppnubl0wzdk9zmfm3sjhfxcs0
Tapaŋgʊ
0
1627
13716
11651
2019-04-01T17:12:20Z
Gnangbade
58
13716
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:TG-Dapaong.png|vignette|TG-Dapaong]]
Tapaŋgʊ kɛ [[Togo]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ natʊyʊ. Tɛtʊ ndʊ tɩŋkɛŋna Kadasɩ hɔɔlʊʊ (Savanes) taa tɛtʊ sɔsɔtʊ nɛ tɩwayɩ lɛ, Maŋgʊ tɛtʊ tɩŋgʊʊna. Tapaŋgʊ kɛna Kadasɩ hɔɔlʊʊ (Savanes) taa ɖenɖe kɩyakʊ sɔsɔʊ nakʊyʊ wɛɛ yɔ nɛ kiposina [[Loma]] tɛtʊ ɛzɩ kilomɛtanaa 650 yɔ; nɛ yee pɩkɛ [[Purkina Fasoo]], pɩtala ɛzɩ kilomɛtanaa 35 yɔ.
Tooni egeetiye taa tɛtʊ sɔsɔtʊ ɖɔɖɔ kɛlɛ. Tɛtʊ tʊnɛ nɛ tɛtʊ ndʊ payaɣ se Issy-Les Moulineaux yɔ, paɖʊ taabalɩyɛ ɖooo pɩnaɣ 1989 nɛ palakɩ tʊma kʊɖʊma se tɔsʊʊ, ɛsa kuliye nɛ ɛsɩndaa wobʊ ɛɖɛɛ nɛ ɛsɩnda. Pɩnaɣ 2006 taa pakala ɛyaa kɛ tɛtʊ tʊnɛ tɩ-taa lɛ pɛkpɛnda ɛzɩ ɛyaa 34 000 yɔ nɛ pa-taa lɛ, mba pɛwɛnɛ pɩnzɩ nɛ sɩtatalɩ nɛɛlɛ yɔ, mba kɩlɩna ɖɔʊ.
[[File:Greniers à grains (vers Dapaong, région des Savanes, Togo).jpg|thumb|Greniers à grains (vers Dapaong, région des Savanes, Togo)]]
[[Category:Tɛtʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Togo]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Togo taa tɛtʋ]]
46661o5fv1z4nh8fy55d7hlwqvjpt4z
Feeniizi
0
1628
13012
12563
2018-09-26T16:44:52Z
Σπάρτακος
1674
13012
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Venice_Old_Town_Lagoon_Aerial_View.jpg|vignette|Venice Old Town Lagoon Aerial View]]
Feeniizi kɛna [[Itaalii]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ natʊyʊ nɛ tɩwɛ kidiililn nakʊyʊ cɔlɔ kpam. Tɛtʊ tʊnɛ tɩ-taa nɛ tɛtʊ cikpetʊ ndʊ lɩm cɔ-tʊ nɛ pɩta yɔ sakɩyɛ. Tɛtʊ ndʊ tɩtala ɛzɩ 118 yɔ.
Kpaɣna pɩnaɣ 2015 taa weyi ɛkɛ Feeniizi maalika ñʊʊtʊ yɔ, ɛnʊʊ lɛ Luigi Brugnaro.
Pɩnaɣ [[2012]] taa paakala kɩgalʊ lɛ, ɛyaa mba panaa yɔ patalɩʊ ɛyaa ɛzɩ 269 810 yɔ nɛ tɛtʊ ndʊ tɩèwalanzɩ taa maɣna ɛzɩ ɛkɩtaarɩnaa 41 594 yaa kilomɛtanaa 415,94 km2.
[[Fichier:Rialto Bridge at night2.jpg|vignette|Venezia Rialto 0621]]
Ɛyaa panɛ pa-taa lɛ, 176 000 wɛ kitiiliŋ cɔlɔ nɛ 31 000 lɛɛba lɛ pɛwɛ tɛtʊ hʊ taa. Tɛtʊ sɔsɔtʊ tʊnɛ, yee pɛkpɛnda-tʊ nɛ ndʊ payaɣ se Paadʊ yɔ kɔyɔ, ɛyaa talɩʊ ɛzɩ 1 600 000 yɔ.
[[Fichier:Traffic_jam_in_Venice.jpg|vignette|Traffic jam in Venice]]
Tɛtʊ tʊnɛ tɩ-yɔɔ kandɩyʊ yaa tɩ-tɛ ɛyʊ kiɖeɖeu payaɣ se Makusi kiɖeɖeu nɛ paa [[ɖomaɣ fenaɣ]] kɩyakʊ nɛɛlɛ nɛ kagbaanzɩ lɛ, pɔtɔkɩ ɛ-kasandʊ.
[[Category:Tɛtʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Itaalii]]
[[Category:Eerɔpʋ]]
9fymycnobxjd9bqsa4awt7hw0qexoik
Farsoovii
0
1629
8900
8018
2017-09-14T18:04:19Z
Gnangbade
58
8900
wikitext
text/x-wiki
'''Farsoovii''' kɛna [[Poolɔñɩ]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ sɔsɔtʊ kpaɣna pɩnaɣ 1596. Pɩnaɣ 2012 taa pakala ɛyaa kɛ tɛtʊ ndʊ tɩ-taa lɛ, pakpɛnda ɛyaa 3 100 000 nɛ tɩ-hɛkʊ taa ɖeyi ɖeyi lɛ, ɛyaa kpɛnda 1 726 581 piyele nɛ tɛtʊ ndʊ tɩ-walanzɩ taa maɣna ɛkɩtaarɩnaa ɛzɩ 51 724 yaa kilomɛtanaa 517,24 km2.
Payaɣ Farsoovii maalika ñʊʊtʊ kpaɣna pɩnaɣ 2006 se H. Gronkiewicz-Waltz (PO).
Ɛzɩ tɛtʋ sɔsɔtʋ lɛɛtʋ ɖɔɖɔ yɔ, Farsoovii tɛtʊ nɛ ajɛya lɛɛna taa tɛtʋ ɖʋ taabalɩyɛ nɛ palakɩ tʋm kʋɖʋma se tɔsʋʋ nɛ ɛsɩnda wobu ɛɖɛɛna poliŋ. Tɛtʋ ndʋ yɔ: [[Astana]] ([[Kazakistaŋ]]), Pɛrɩlɛɛ nɛ [[Tusɛlɩdɔfɩ]] ([[Caama]]), [[Pudapɛstɩ]] ([[Hɔŋgirii]]), [[Sikaagoo]] ([[Etaazuni]]), [[Kronsɩnii]] nɛ [[Mɔsɩkʊʊ]] ([[Rusi]]), [[Hamamamacʊ]] ([[Sapɔŋ]]), [[Hanuwayɩ]] ([[Fɩyɛtɩnam]]), [[Harbɛɛ]] ([[Siini]]), [[Isitambʊli]] ([[Turki]]), [[Kiiv]] ([[Ukirɛɛnɩ]]), [[Haayɩ]] ([[Peyiibaa]]), [[Ɔsɩloo]] ([[Nɔɔrɩvɛɛzɩ]]), [[Riga]] ([[Litonii]]), [[Riyo de Janayiroo]] ([[Piresiili]]), [[Sewuli]] ([[Kooree nɛ hadɛ]]), [[Tɛlɩaviivi]] ([[Isiraɛlɩ]]), [[Toranto]] ([[Kanada]]) nɛ [[Filnuwisi]] ([[Lituwanii]]).
[[Category:Tɛtʋ sɔsɔtʋ]]
s2wzr2852twzlbscml75zajhgmbq2h9
Pɔlɔɔñɩ (Pologne)
0
1630
8020
2017-08-17T19:41:51Z
Hugo.arg
49
Hugo.arg kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Pɔlɔɔñɩ (Pologne)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Pɔlɔɔñɩ]] ñɩŋgʋ yɔɔ
8020
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Pɔlɔɔñɩ]]
hb3yd0agjixhisnl2sqn2emjwc01q4r
Poolɔñɩ
0
1631
8021
2017-08-17T19:42:26Z
Hugo.arg
49
Page redirigée vers [[Pɔlɔɔñɩ]]
8021
wikitext
text/x-wiki
#redirect[[Pɔlɔɔñɩ]]
0pzbux7jtnqqdrg2ot8zhtvqrsv5zsg
Caama (Allemagne)
0
1632
8024
2017-08-17T19:43:06Z
Hugo.arg
49
Hugo.arg kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Caama (Allemagne)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Caama]] ñɩŋgʋ yɔɔ
8024
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Caama]]
8bwwpn46wbkq23cg7h15nv5iyfas7vi
Etaazuunii (États-Unis)
0
1633
8026
2017-08-17T19:43:24Z
Hugo.arg
49
Hugo.arg kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Etaazuunii (États-Unis)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Etaazuunii]] ñɩŋgʋ yɔɔ
8026
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Etaazuunii]]
g6k18d62kcyvab34ph3gw6skvwhvo1f
Ruusii (Russie)
0
1634
8028
2017-08-17T19:43:53Z
Hugo.arg
49
Hugo.arg kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Ruusii (Russie)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Ruusii]] ñɩŋgʋ yɔɔ
8028
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Ruusii]]
dz7iu10d36m1fb79optskf4v6xb4uxx
Rusi
0
1635
8029
2017-08-17T19:44:20Z
Hugo.arg
49
Page redirigée vers [[Ruusii]]
8029
wikitext
text/x-wiki
#redirect[[Ruusii]]
qjxt45t8cb0z3oz34zxf0xb767llt3g
Etaazuni
0
1636
8030
2017-08-17T19:44:47Z
Hugo.arg
49
Page redirigée vers [[Etaazuunii]]
8030
wikitext
text/x-wiki
#redirect[[Etaazuunii]]
pwqbved885pmdazcd9ose8amvjp4hjs
Pudapɛstɩ
0
1637
8031
2017-08-17T19:45:20Z
Hugo.arg
49
Page redirigée vers [[Pudapɛsɩtɩ]]
8031
wikitext
text/x-wiki
#redirect[[Pudapɛsɩtɩ]]
2pl2prajpsldy2q1jne46rah7lerzqe
Hɔŋgirii
0
1638
8034
2017-08-17T19:46:59Z
Hugo.arg
49
Page redirigée vers [[Hɔŋirii]]
8034
wikitext
text/x-wiki
#redirect[[Hɔŋirii]]
da669n4kelj4e23v4z0kd6xge2ydpra
Japɔŋ (Japon)
0
1639
16312
8036
2023-05-09T03:29:50Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Sapɔŋ]]
16312
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Sapɔŋ]]
jeqj5lrst2vzhkvjgjg3ha0vilvoce7
Tuurkii (Turquie)
0
1641
8039
2017-08-17T19:48:27Z
Hugo.arg
49
Hugo.arg kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Tuurkii (Turquie)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Tuurkii]] ñɩŋgʋ yɔɔ
8039
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Tuurkii]]
n8hn90rm5u45aez7bsskfwn5b6ciyw2
Turki
0
1642
8040
2017-08-17T19:48:40Z
Hugo.arg
49
Page redirigée vers [[Tuurkii]]
8040
wikitext
text/x-wiki
#redirect[[Tuurkii]]
7d901kiv1tcxsdvfeqckct9o52ad0d5
Isitambʊli
0
1643
8041
2017-08-17T19:49:08Z
Hugo.arg
49
Page redirigée vers [[Isitambuli]]
8041
wikitext
text/x-wiki
#redirect[[Isitambuli]]
46pnm6tyvhyt1ylonxapixfisehln17
Ukurɛnɩ (Ukraine)
0
1644
8043
2017-08-17T19:49:33Z
Hugo.arg
49
Hugo.arg kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Ukurɛnɩ (Ukraine)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Ukurɛnɩ]] ñɩŋgʋ yɔɔ
8043
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Ukurɛnɩ]]
0kaz2hjhnd3ptcjqysywh84dnwnvrzj
Ukirɛɛnɩ
0
1645
8044
2017-08-17T19:49:47Z
Hugo.arg
49
Page redirigée vers [[Ukurɛnɩ]]
8044
wikitext
text/x-wiki
#redirect[[Ukurɛnɩ]]
o89xjjgd4muzaxyol4260gls13aq4ui
Nɔɔrɩvɛɛzɩ (Norvège)
0
1646
8046
2017-08-17T19:50:14Z
Hugo.arg
49
Hugo.arg kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Nɔɔrɩvɛɛzɩ (Norvège)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Nɔɔrɩvɛɛzɩ]] ñɩŋgʋ yɔɔ
8046
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Nɔɔrɩvɛɛzɩ]]
4myy6nco45qhaah2fqfbtyob5jmy5g6
Riiyoodee Saanayiroo (Rio de Janeiro)
0
1647
8048
2017-08-17T19:51:04Z
Hugo.arg
49
Hugo.arg kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Riiyoodee Saanayiroo (Rio de Janeiro)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Riiyoodee Saanayiroo]] ñɩŋgʋ yɔɔ
8048
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Riiyoodee Saanayiroo]]
4g8yv4rjrscszuusq7b44n9gqn92h0z
Riyo de Janayiroo
0
1648
8049
2017-08-17T19:51:19Z
Hugo.arg
49
Page redirigée vers [[Riiyoodee Saanayiroo]]
8049
wikitext
text/x-wiki
#redirect[[Riiyoodee Saanayiroo]]
kb2sv25cmih1ik66do424ig24hewyuc
Kooree Hadɛ Kiŋ (Corée du Sud)
0
1649
8051
2017-08-17T19:52:07Z
Hugo.arg
49
Hugo.arg kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Kooree Hadɛ Kiŋ (Corée du Sud)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Kooree Hadɛ Kiŋ]] ñɩŋgʋ yɔɔ
8051
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Kooree Hadɛ Kiŋ]]
kgqa0yzp9tz63x60p826o71dgxu1dam
Kooree nɛ hadɛ
0
1650
8052
2017-08-17T19:52:22Z
Hugo.arg
49
Page redirigée vers [[Kooree Hadɛ Kiŋ]]
8052
wikitext
text/x-wiki
#redirect[[Kooree Hadɛ Kiŋ]]
hmxhzp9oj7mz1uenweqb9e5qux10wta
Izrɛɛlɩ (Israël)
0
1651
8054
2017-08-17T19:52:45Z
Hugo.arg
49
Hugo.arg kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Izrɛɛlɩ (Israël)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Izrɛɛlɩ]] ñɩŋgʋ yɔɔ
8054
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Izrɛɛlɩ]]
hvn6b5qpqcgjol6b6a8vmg1jpwco30z
Isiraɛlɩ
0
1652
8055
2017-08-17T19:52:58Z
Hugo.arg
49
Page redirigée vers [[Izrɛɛlɩ]]
8055
wikitext
text/x-wiki
#redirect[[Izrɛɛlɩ]]
gnlk11eficb4zavfnntk8a0b3u4nfb7
Kanadaa (Canada)
0
1653
16148
16137
2023-01-01T14:40:33Z
Minorax
2000
Révocation des modifications de [[Special:Contributions/Tjjtjfjfjf|Tjjtjfjfjf]] ([[User talk:Tjjtjfjfjf|discussion]]) vers la dernière version créée par [[User:Hugo.arg|Hugo.arg]]
8057
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Kanadaa]]
r95kd82pv7nnt2v3xecfs7bip2jza8u
Kanada
0
1654
8058
2017-08-17T19:53:33Z
Hugo.arg
49
Page redirigée vers [[Kanadaa]]
8058
wikitext
text/x-wiki
#redirect[[Kanadaa]]
ajs15iylnsv3y0p3ljcnvi52o7lpfe7
Peyibaa (Pays-Bas)
0
1655
8060
2017-08-17T19:54:21Z
Hugo.arg
49
Hugo.arg kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Peyibaa (Pays-Bas)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Peyibaa]] ñɩŋgʋ yɔɔ
8060
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Peyibaa]]
r9fcrclkkdbaachtehzce2atny5o13a
Peyiibaa
0
1656
8061
2017-08-17T19:54:36Z
Hugo.arg
49
Page redirigée vers [[Peyibaa]]
8061
wikitext
text/x-wiki
#redirect[[Peyibaa]]
mbiqy4jtc65amgnjhpxn5m05r3zsykr
Lɔndrɩ (Londres)
0
1657
8063
2017-08-17T19:55:16Z
Hugo.arg
49
Hugo.arg kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Lɔndrɩ (Londres)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Lɔndrɩ]] ñɩŋgʋ yɔɔ
8063
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Lɔndrɩ]]
4ngdlfxorit4i1rnkt0cmqmya2x1lhx
Stɔkhɔlm
0
1658
12029
11359
2018-03-15T15:32:49Z
Atticmaker
127
category added
12029
wikitext
text/x-wiki
Stɔkhɔlm kɛŋna [[Sʊyɛdɩ|Sʋyɛdɩ]] ɛjaɖe taa tɛtʊ sɔsɔtʊ. Peeɖe kɛ komina tʊma sɔsɔna kɩla wɛʊ nɛ peeɖe ɖɔɖɔ kɛ paɣtʊ lɩzɩyaa nɛ ɛjaɖɛ ñʊʊtʊ Carl XVI Gustav pɛwɛɛ. Sʊyɛdɩ ɛjaɖɛ taa maalikanaa ɖɔɔ nɛ patalɩʊ ɛzɩ maalisi 290 yɔ nɛ sɩ-taa payɩ lɛ, Stɔkhɔlm taa ɛyaa kɩla ɖɔʊ. Pɩnaɣ [[2005]] taa pakala ɛyaa kɛ tɛtʊ ndʊ tɩ-tɛ maalika taa lɛ, pɛkpɛnda ɛyaa 1 252 020.
Tɛtʊ tʊnɛ tɩ-walanzɩ taa wɛ 6 600 km2. Tɛtʊ tʊnɛ, tɩwɛna lɩm taa kacɩsɩ sakɩyɛ nɛ sɩtalɩʊ ɛzɩ kacɩsɩ 24 000 yɔ. Paa mazaɣ nɛ nɛ kujuka ŋga lɛ, ɛyaa woki peeɖe sakɩyɛ nɛ payaɣ lɩm yaa pohoyuu wɩsɩ. Pɩtasɩɩna mazaɣ nɛ kujuka peɖeke, pɩtamna cɩla ɖanasɩ ɖɔɖɔ.
[[Category:Tɛtʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Sʊyɛdɩ]]
[[Category:Eerɔpʋ]]
h5h3kqkmairoiondkuytthz7i76t03d
Ɔsɩloo
0
1659
11863
10773
2018-03-07T11:57:02Z
Atticmaker
127
category added
11863
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Oslo-karljohan.jpg|vignette|Oslo-karljohan]]
[[Fichier:Oslo_harbour.jpg|vignette|Oslo harbour]]
Ɔsɩloo kɛna [[Nɔɔrɩvɛɛzɩ|Nɔrɩvɛɛzɩ]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ sɔsɔtʊ. Ɖooo pɩnzɩ 1624 nɛ 1924 lɛ, payawaɣ tɛtʊ tʊnɛ se Kristiyaniya. [[Kɔlaɣ fenaɣ]] kacalaɣ wiye pɩnaɣ 1925 kɛ papaazʊ yaʊ se tɛtʊ tʊnɛ se Ɔsɩloo. Pɩnaɣ 2010 taa pakala ɛyaa kɛ tɛtʊ ndʊ tɩ-taa lɛ, pɛkpɛnda 1 403 268 nɛ pa-taa lɛ, mɩnɩʊ yɔɔ lɛ, caɣyaa kpɛnda 2. Tɛtʊ tʊnɛ tɩ-walanzɩ maɣna 450 km2 nɛ tɩ-taa haba sɔsɔna nɛ cikpena wɛɛ, pɩtasɩna sulukiŋ kpayɩsɩ ɖɩ-ɖɔnɖɛ.
[[Fichier:Alexander_Kiellands_plass.JPG|vignette|Alexander Kiellands plass]]
Ɔsɩloo tɛtʊ hɛkʊ taa pɔɔ nakɛyɛ wɛɛ nɛ payaɣ-kɛ se Akɛrsɛlva ɛlɛ tɛtʊ tʊnɛ pɩyɩsɩ cɔ-tʊ kpɛɛɛ nɛ sɩtaa. Peeɖe tɛtʊ ndʊ lɩm cɔ-tʊ nɛ pɩta yɔ, tɩtala hiuwaa naanza nɛ tɩ-taa sɔsɔtʊ payaɣ se Malɩmooya, pʊ-tɔbʊʊ se ɖenɖe ñɩɣtʊ ñɩɣɖɛ. Tɛtʊ tʊnɛ tɩ-walanzɩ taa talɩʊ ɛzɩ 0,56 km2 yɔ. Ɔsɩloo tɛtʊ taa kujomiŋŋ tala ɛzɩ 343 yɔ.
Ɛzɩ tɛtʋ sɔsɔtʋ lɛɛtʋ ɖɔɖɔ yɔ, Ɔsɩloo tɛtʊ nɛ ajɛya lɛɛna taa tɛtʋ ɖʋ taabalɩyɛ nɛ palakɩ tʋm kʋɖʋma se tɔsʋʋ nɛ ɛsɩnda wobu ɛɖɛɛna poliŋ. Tɛtʋ ndʋ yɔ: Anvɛɛrɩ ([[Pɛliziki|Pɛlɩziki]]), [[Caŋgayɩ]] ([[Siini]]), [[Kopɛnhaagɩ|Kopɛnɩhaagɩ]] ([[Tanimarikɩ|Tanɩmarɩkɩ]]), Hɛlɩsinki ([[Fɛɛlandɩ]]); Reyikzaviki ([[Isilandɩ]]), Tɛlaviivi ([[Izrɛɛlɩ]]), Filniyusi, ([[Lituyanii|Lituyaanii]]), Rotɛrɩdam ([[Peyibaa]]), [[Farsoovii|Farɩsovii]] ([[Pɔlɔɔñɩ|Polɔɔñɩ]]), [[Sɛɛpetɛrsbuuri|Sɛɛpetɛrsɩbuuri]] ([[Ruusii]]) nɛ Pɛlɩgradɩ (Sɛrbii).
[[Category:Tɛtʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Nɔɔrɩvɛɛzɩ]]
[[Category:Eerɔpʋ]]
jx930j89c963c6rk6ciqt4qzhv0w5ka
Sanfransiskoo
0
1660
12028
10587
2018-03-15T15:32:21Z
Atticmaker
127
category added
12028
wikitext
text/x-wiki
Sanfransiskoo wɛ [[Etaazuunii|Etaazuuni]]<nowiki/>i taa ɛjaɖɛ nɖɩ payaɣ-ɖɩ se Kalifɔrnii yɔ ɖɩ-taa. Wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa lɛ,tɛtʊ tʊnɛ tɩwɛ [[Pasifiki teŋgu|Pasifiki Teŋgu]] cɔlɔ piyele nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ hɔɔlʊʊ taa Sanfransiskoo pɔɔ ñɛwɛna. Tɛtʊ sɔsɔtʊ tʊnɛ tɩ-walanzɩ taa maɣna ɛkɩtaarɩwaa 60 060 yaa 600,6 km2. Walanzɩ sɩnɛ sɩ-taa lɛ, 121,4 km2 (20,21 %) kɛŋna tɛtʊ pɩkazɩ 479,2 km2 (79,79 %) taa lɛ, lɩm wadɩna. Pɩnaɣ 2014 taa akalɩ ɛyaa kɛ tɛtʊ tʊnɛ tɩ-taa lɛ, paakpɛnda ɛyaa 852 469.
Payaɣ Sanfransiskoo tɛ maalika yɔɔ cɔnayʊ kɩfalʊ se Edwin M. Lee (D). Ɛzɩ tɛtʋ sɔsɔtʋ lɛɛtʋ ɖɔɖɔ yɔ, [[Ɔsɩloo]] tɛtʊ nɛ ajɛya lɛɛna taa tɛtʋ ɖʋ taabalɩyɛ nɛ palakɩ tʋm kʋɖʋma se tɔsʋʋ nɛ ɛsɩnda wobu ɛɖɛɛna poliŋ. Tɛtʋ ndʋ yɔ: [[Paarii]] ([[Fransɩɩ|Fransɩɩ)]], [[Lisbooni|Lisibooni]] (Pɔɔrɩtiigaali), Abiijaŋ (Kooti D'Iivʊwaarɩ) Asiizi nɛ Kartazirɔɔnɩ (Italii), Kɔrkɩ (Irilandɩ), Hayifa (Israayɛlɩ), Pelɛm (Pireezili), Maniyi (Filipini), Osaka (Sapɔŋ), Sewuli (Koree nɛ Hadɛ kiŋ), Saŋgayɩ (Siini), Piyonozɛrɩ (Arzantini), Sidinee (Ɔsɩtraalii), Tayɩpayɩ (Tayiwanɩ), Tesaaloniki (Krɛsɩ), Zurisi (Suwusi), Hɔsiminivili (Fɩyɛtɩnam), Paŋgaalɔrɩ, (Ɛɛndi), Kraakoovii (Polɔñɩ) nɛ Fladiivɔstɔkɩ (Ruusii).
[[Category:Tɛtʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Etaazuunii]]
[[Category:Amerika]]
sklkyqm68ndvkvfpv5veb31raoin6i3
Kiyɛɛvɩ
0
1661
13529
13528
2019-03-24T10:39:29Z
Gnangbade
58
13529
wikitext
text/x-wiki
Kiyɛɛvi kɛna [[Ukurɛnɩ]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ sɔsɔtʊ nɛ tɩ-walanzɩ taa maɣna ɛzɩ ɛkɩtaarɩnaa 83 900 yaa 839 km2. Pɩnaɣ 2013 taa paakala ɛyaa kɛ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-tɛ tɛtʊ sɔsɔtʊ ndʊ tɩ-taa, paakpɛnda ɛyaa 2 868 703 nɛ yee pɛtɛyɩ-wɛ tɛtʊ tʊnɛ nɛ ɛyaa kɔyɔ, ɛyaa 3 419 wɛʊna kilomɛta agba taa (ɛyaa 3 419 /km2). Tɛtʊ tʊnɛ tɩwɛpɔɔ ŋga payaɣkɛ se Tiniipro yɔ kɔcɔlɔ kpɛɛɛ.
Ɛzɩ tɛtʋ sɔsɔtʋ lɛɛtʋ ɖɔɖɔ yɔ, [[Ɔsɩloo]] tɛtʊ nɛ ajɛya lɛɛna taa tɛtʋ ɖʋ taabalɩyɛ nɛ palakɩ tʋm kʋɖʋma se tɔsʋʋ nɛ ɛsɩnda wobu ɛɖɛɛna poliŋ. Tɛtʋ ndʋ yɔ: Atɛnɩ ([[Krɛsɩ]]), Pratisilava ([[Siloovaakii|Silovaki]]), Prukisɛɛlɩ ([[Pɛliziki|Pɛɛlɩzik]]), Pudapɛstɩ ([[Hɔŋirii|Hɔŋgrii]]), Sikaagoo ([[Etaazuunii|Etaazunii]]), Farsoovii nɛ Krakpovii ([[Pɔlɔɔñɩ|Polɔɔñɩ]]), Edimburi ([[Ekɔsɩ]]), Hɛlɩsinki ([[Fɛɛlandɩ]]), Kiyoto ([[Sapɔŋ]]), Leipzigi nɛ Muunisi ([[Caama]]), Mɔsɩkʊʊ ([[Ruusii]]), Minski ([[Piyeloorusi|Piyoloruusii]]), Odansɩ ([[Tanimarikɩ|Tanɩmarkɩ]]), Paarii nɛ Tuluusi ([[Fransɩɩ]]), Pretoriya ([[Afrika Hadɛ kiŋ|Afrika hadɛ kiŋ]]), Riigaa ([[Lɛtonii|Letoni]]) Room nɛ Floransɩ ([[Itaalii|Italii]]), Sofiya ([[Puligari|Pulgaarii]]), Stɔkhɔlm ([[Sʊyɛdɩ|Suyɛɖɩ]]), Taliŋ ([[Ɛsɩtoonii|Ɛsitoonii]]), Toronto ([[Kanadaa]]), Fɩyɛɛnɩ ([[Otirisi|Otriisi]]), Filniyusi ([[Lituyanii]]) Erevaŋ ([[Armenii]]), Almatii ([[Kazakisitanɩ|Kazakistaŋ]]).
[[Category:Tɛtʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Ukurɛnɩ]]
[[Category:Eerɔpʋ]]
6h4uds12e8z88s5vqaflmiww2bmd2yu
Catégorie:Amʋʋza laɖaa
14
1662
8081
2017-08-23T04:21:30Z
Atticmaker
127
Page vide créée
8081
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Ruwandaa
14
1663
8118
2017-08-25T09:35:51Z
Gnangbade
58
Page vide créée
8118
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Fʊlʊyɔrɩ
0
1664
11241
8150
2018-02-09T21:49:01Z
Gnangbade
58
lien
11241
wikitext
text/x-wiki
Fʊlʊyɔrɩ kɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ pʊtʊ weyi ɛ-ñʊʊ mayaɣ kɔyɔ 9 nɛ yʊsaɣ ñɩŋa yɔ F. Ɛkɛ kajalaɣ tʊ kɛ kɩlɔrɩ waa pɩlʊʊ taa. Tomnaɣ yem mʊna fʊlʊyɔrɩ waa naalɛ nɛ anasaayɩ yaa se dɩfʊlʊyɔrɩ (ɛ-taa nɛ pɩyʊ kɔtɩɩ waa F2), nɛ payaɣ-ɩ paa ɛzɩmta se fʊlʊyɔrɩ.
Paayɔɔdaa se Heirich Schwanhard lakaɣ tʊmɩyɛ nɛ fʊlʊyɔrɩ lɩm nɛ ɛtaɣ añɩɣlɩŋ yɔɔ. Pataka nɛ pana payɩ ɛzɩma palakɩ fʊlʊyɔrɩ ñɩmɩŋ lɩm lɛ, posusi-tʊ pɩnaɣ 1725. Ɛlɛ George Weygand susina-tʊ, Matthäus Paul cɔlɔ ɛmʊ-tʊ, ɛlɛ ñamʊ-tʊ [[Aŋgɩlɩtɛɛrɩ|Aŋglɩtɛɛrɩ]] ɛjaɖɛ taa ñɩɣlɩm tʊmɩyɛ tʊ nɔɔyʊ cɔlɔ. Pʊkɔma, pɩnaɣ 1768 alɩwaatʊ lɛ, Andreas Plarggrad ñɛkɛdɩ ɛzɩma pʊtʊ ɛnʊ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ nɔmɔʊ taa lɛ ɛlakɩ yɔ.
Andreas Marggrad tɔm kisuzu tʊ kpa ɛ-ñʊʊ taa mbʊ lɛ, Carl Scheele paɣzɩ kpaɣ pɩnaɣ 1771 alɩwaatʊ taa ñɩnʊʊ fʊlʊyɔrɩ tɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ lʊlʊʊ wɛtʊ, nɛ ɖɔɖɔ tazɩtʊ pɩlɩna ɛzɩma ɛnɛ ñɩmɩŋ lɩm naa pakatɩɣ dama lɛ mbʊ pɩlakɩ yɔ. Peeɖe ɛnaa se fʊlʊyɔrɩ kpaɣ añɩɣnʊʊ pɩtɩŋna ñɔsɩ nzɩ sɩlɩɣ alɩwaatʊ ndʊ poyozuu fʊlʊyɔrɩ nɛ sʊlɩfɩrɩkɩ ñɩmɩŋ lɩm nɛ pasazɩ mɩŋ kpaŋ yɔ. Palɩzɩ caajaasɩ nzɩ sɩwɛ pɩ-taa yɔ nɛ lɩm kɔyɔ pɩwɩlɩ se akalʊʊ pɩtɩŋna pɛkpɛndʊʊ amoniyaki yɔɔ. Ñɔsɩ nzɩ sɩ-nɛ lɩm pɛkpɛndʊʊ ɖama lɛ, pɩma paɣyɛ kʊlʊmɖɩyɛ naɖɩyɛ nɛ panaɣ se pɩkɛ pɩcakpalɩmɩyɛ.
Fʊlɩyɔrɩ, yee ɛjaɖɛ taa soŋgaɣ nɛ ɛsɔkaɣ taa wɛtʊ ɛwɛ camɩyɛ kɔyɔ fʊlʊyɔrɩ pɩsɩɣ tomnaɣ pɩsɩɣ dɩfʊlʊyɔrɩ F2, pɩkɛ pɩyʊ kɔtɩɩ naa naalɛ, pɩwɛ fadʊdʊ, pɩ-taa wɛ sɔtʊ piŋ nɛ ɛwɛna pʊʊ tɛ ɖoŋ piŋ. Pʊcɔ ɛpɩzɩ eyoli lɛ, pɩpɔzʊʊ se pɩtalɩ -219°C nɛ wasɩɣ ɖeɖe kɔyɔ -188°C. Yee fʊlʊyɔrɩ etukina tomnaɣ ɖaa kɔyɔ pɩñakɩ, pʊtɔɔ pɩla heŋ tɔnʊʊ yɔɔ nɛ halɩ pɩtalɩ mɔɔ.
[[Category:Kpɛli pɩyʋʋ pɩlʋʋ kpata]]
6eiilhzld6xgmrhmst3q554lzuf0x5e
Catégorie:Kpɛli pɩyʋʋ pɩlʋʋ kpata
14
1666
8140
2017-08-25T14:39:29Z
Gnangbade
58
Page vide créée
8140
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Cɛkasɩ lɩzɩtʋ
0
1667
12661
11017
2018-05-16T07:15:08Z
Atticmaker
127
category added
12661
wikitext
text/x-wiki
Cɛkasɩ lɩzɩtʋ (rayonnement) kɛ ɖoŋ weyi ɛlɛɣnɩ ñalamɩyɛ taa yɔ. Cɛkasɩ lɩzɩtʋ wɛ ndɩ ndɩ. Nazɩyʋ hɔmtʋ cɛkasɩ lɩzɩtʋ wɛɛ. Wilitu nɩʋ tɛ cɛkasɩ lɩzɩtʋ ñɛwɛɛ ɖɔɖɔ.
Kɔtɩɩ tomnasɩ tɛ cɛkasɩ lɩzɩtʋ ñɛwɛɛ. Cɛkasɩ lɩzɩtʋ tʋnɛ, pɩpɩzɩ pɩkɛ nazɩyʋvɛyɛ pe (neutrons), pɩpɩzɩ pɩkɛ nazɩyʋ sɩɣlɩyaa (protons), pɩpɩzɩ pɩkɛ nazɩyʋ pe. Kɔtɩɩ tomnasɩ tɛ cɛkasɩ lɩzɩtʋ pɩzɩɣ pɩkɛ ɖɔɖɔ « alpha » hɔɔlaɣ piye (particules alpha). Pɩpɩzɩ pɩkɛ mʋntʋsaɣ yaa mʋntʋsʋʋ piye (photons). Pɩpɩzɩ pɩkɛ nazɩyʋvɛyɩyasɩ (neutinos). Cɛkasɩ lɩzɩtʋ pila pila wɛɛ ɖɔɖɔ. Cɛkasɩ lɩzɩtʋ pila pila pɩzɩɣ pɩkɛ nazɩyʋ hɔmɩyɛ.
Pʋcɔnɛ nɛ ɛyʋ pɩzɩ ɛkpɛlɛkɩ nɛ ɛtɩlɩ hɔɔlaɣ piye nɛ pila pila tɛ pɛ-wɛtʋ camɩyɛ lɛ, pʋpɔzʋʋ se pakpaɣ pa-taa weyi lɛ nɖeke. Pʋbʋ papɩzɩɣ pɔyɔɔdɩ se cɛkasɩ lɩzɩtɩ kɛ nazɩyʋ hɔmɩyɛ. Pɩkɛ ɖɔɖɔ mʋntʋsʋʋ pe naayɛ. Papɩzɩɣ pɔtɔ ɖɔɖɔ se hɔɔlaɣ piye nɛ pila pila tɛ pɛkɛ mbʋ pʋhɔŋ nazɩyʋ hɔmɩyɛ yɔ.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Fiziiki]]
ayt0qvap0hdvo1wcknvzh8pk0x75o2y
Newton ciiduu paɣtʋ ndɩ ndɩ
0
1668
12660
10899
2018-05-16T07:14:52Z
Atticmaker
127
category added
12660
wikitext
text/x-wiki
Lɔŋsɩnɖʋ sɔsɔ nɔɔyʋ payaɣ se [[Isaac Newton]]. Ɛma takayaɣ nakɛyɛ nɛ payaɣ-kɛ ''Philosophiae naturalis principia mathematica''. Pɩnaɣ 1687 taa ɛma ɛ-takayaɣ ŋ́ga.
Ɛma ɛ-takayaɣ ŋ́ga ka-taa paɣtʋ ndɩ ndɩ ndʋ tɩ-yɔɔ wondu tɩŋa yaa tomnasɩ tɩŋɩɣna nɛ ticiidiɣ yɔ. Sɔsɔ Newton caɣ nɛ ɛmaɣzɩ pɩŋŋ lɛ, ɛkaɖɩ kpayɩ se tomnasɩ tɩŋɩɣna paɣtʋ natʋyʋ yɔɔ nɛ pʋcɔ tɩpɩzɩɣ ticiidiɣ yaa tɩɖɔŋ. Newton tɛ lɩmaɣzɩyɛ ńɖɩ payaɣ sɔnɔ se ''Newton tɛ mekaniki''.
Ɛ-lɩmaɣzɩyɛ ńɖɩ ɖɔɖɔ payaɣ ɖɔɖɔ se ɖoŋ tʋmɩyɛ weyi ɛmʋnaa nɛ pʋwɛɛ se paa weyi ɛña ɛ-paɣtʋ yɔ. Ciiduu paɣtʋ ńdʋ sɔsɔ Newton ñɩnaa nɛ ɛna paɣtʋ ndɩ ndɩ ndʋ tɩ-yɔɔ tomnasɩ yaa wondu tɩŋɩɣna nɛ tɩɖɔŋ yaa ticiidiɣ yɔ tɩ-wayɩ lɛ, ɛtasɩ ñɩnɩʋ nɛ ɛtɩlɩ paɣtʋ ndʋ tɩ-yɔɔ wondu tɩŋɩɣna nɛ tɩtɔlʋʋ yɔ. Pʋ-tɔbʋʋ se, ɛtɩlɩ mbʋ piyeki nɛ yee pɔlɔ wonuu nakʋyʋ nɛ hayi kiŋ nɛ peyele-kʋ yɔ kɩtɔlʋʋ yɔ.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Fiziiki]]
hpvvl99psomjm1a2qpcgmzkg6jig8gn
Kpɛlɩkpɛlɩ ɛyɔlɩyɛ
0
1669
12587
11466
2018-05-05T13:29:59Z
Atticmaker
127
category added
12587
wikitext
text/x-wiki
Ɛyɔlɩyɛ kpɛlɩkpɛlɩ wonuu (chimie organique) kɛ [[Karɩbɔnɩ|karɩbɔɔnɩ]] nɛ kɩ-taa wondu pɛ-tɛ kpɛlɩkpɛlɩ wonuu. Ɛlɛ, karɩbɔɔnɩ wondu natʋyʋ pɩzɩɣ tɩtɛkɛ kpɛlɩkpɛlɩ wondu.
Karɩbɔɔnɩ tɛ pʋyʋ kɔtɩɩɩ waa wɛna ɖoŋ se pɔhɔkɩna ɖama yaa pakpɩtɩna ɖama. Kɩtamsɩŋ lakɩna nɛ karɩbɔɔnɩ tɛ pʋyʋ kɔtɩɩɩ waa pɩzɩɣ pɔhɔkʋʋna ɖama yaa patamsɩɣna ɖama.
Nazɩyaa wɛ ɛyɔlɩyɛ waa taa sakɩyɛ. Karɩbɔɔnɩ waa tamsɩnɩ ɖama nɛ payaɣ-wɛ se ɛyɔlɩyɛ waa tɛ nazɩyaa. Yee kpɛlɩkpɛlɩ wondu natʋyʋ esidi karɩbɔɔnɩ wondu taa kɔyɔ, nazɩyaa ndɩ ndɩ wɛɣ tɩ-taa patalɩ miiliyɔɔ waa sakɩyɛ.
Nazɩyʋ kʋɖʋm tɛ yuŋ yaa hɩlɩmɩyɛ pɩzɩɣ pɩtalɩ 100 000. Halɩ nabʋyʋ taa kɔyɔ, karɩbɔɔnɩ tɛ nazɩyʋ hɩlɩmɩyɛ pɩzɩɣ pɩtalɩ 1 000 000. Yee karɩbɔɔnɩ tɛ nazɩyʋ hɩlɩmɩyɛ ɛtalɩ 1 000 000 kɔyɔ, pʋbʋ pɔyɔɔdʋʋ se pɩkɛ nazɩyʋ sɔsɔ.
[[Category:Siimi]]
mypl6ziidjba7xw1x1t7y80xjyu3204
Hɩlɩmɩyɛ
0
1670
12655
10997
2018-05-16T07:11:11Z
Atticmaker
127
c
12655
wikitext
text/x-wiki
Paa wonuu ŋgʋ kɩwɛna kɩ-hɩlɩmɩyɛ. Hɩlɩma wɛ ndɩ ndɩ : pʋyʋ kpaakpaa kɔñɩɩɩ hɩlɩmɩyɛ wɛɛ. Mbʋ payaɣ se « masse atomique ».
Wɩsɩ hɩlɩmɩyɛ ñɛwɛɛ. Pʋbʋ kɛ tomnaɣ ɖɔnɛ tɛ tɩɩnzɩ kpɛlɛkʋʋ tɛ kɩmaɣzɩnaʋ nakʋyʋ. Haɣnaɣ hɩlɩmɩyɛ wɛɛ ɖɔɖɔ. Pʋbʋ kɛ tomnaɣ hɩlɩmɩyɛ. Kɔtɩɩ waa tɛ hɩlɩmɩyɛ ɖɔɖɔ ñɛwɛɛ nɛ hɩlɩmɩyɛ tɛ mbʋ payaɣ se « spectrométrie » yɔ.
[[Laatriki miŋ]] hɔɔlʋʋ taa nɛ nazɩyʋ pee kpɛlɛklʋʋ hɔɔlʋʋ taa nɛ nazɩyʋ lɛɣtʋ tɩlɩtʋ pɔ-nʋmɔʋ taa lɛ, hɩlɩmɩyɛ kɛ pʋyʋ keem.
Hɩlɩmɩyɛ kɛ ɖɔɖɔ hama nɛ pɔhɔkʋʋna pɛ. Malɩfa hɩlɩmɩyɛ ñɛwɛɛ ɖɔɖɔ. Payaɣ mbʋ se « masse » yɔ, pʋwɛna tɔbɩŋ ndɩ ndɩ [[Fransɩɩ kʊnʊŋ|fransɩɩ kʋnʋŋ]] taa. [[Etaazuunii|Amerika]] ɛjaɖɛ taa saawɩlɩ ndɩ ndɩ takayaɣ nakɛyɛ ñɛwɛɛ nɛ payaɣ kaka ɖɔɖɔ se « The masses ».
Takayaɣ ŋ́ga kalɩ pɩnaɣ 1911 taa nɛ kasɩɩ tɩnaɣ pɩnaɣ 1917 ñɩŋa taa. Samaɣ kpɛlɛkʋʋ hɔɔlʋʋ taa payaɣ piliŋa nakɛyɛ se « Mass-Observation ».
Takayɩsɩ maʋ nʋmɔʋ taa lɛ, piliŋa ŋ́ga kɔcɔŋnana nɛ katɩlɩɣ samaɣ wɛtʋ ndɩ ndɩ. [[Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ|Pritaniki]] ɛjaɖɛ taa piliŋa ŋga kɔñɔwa. Pɩnaɣ 1937 taa kɔñɔwa.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Fiziiki]]
tvc7yt6z2c046if2wkv8gc61xdf2o08
Stɔkɩhɔlɔm
0
1671
8197
8193
2017-08-26T10:54:44Z
Hugo.arg
49
Page redirigée vers [[Stɔkhɔlm]]
8197
wikitext
text/x-wiki
#redirect[[Stɔkhɔlm]]
t758csvljvno70h91xejgumkarq7q5o
Zeenɛɛvɩ
0
1672
13125
13124
2018-12-21T18:29:00Z
Gnangbade
58
photos
13125
wikitext
text/x-wiki
[[File:Geneve Lac.tif|thumb|Geneve, lac, 1816]]
Zeenɛɛvɩ kɛ [[Suwiisi]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ sɔsɔtʊ natʊyʊ. Tɛtʊ tʊnɛ tɩwɛ egeetiye nɖɩ payaɣ-ɖɩ se Lemanɩ yɔ ɖɩ-tɛ wɩsɩ c ɖɩɖʊyɛ hɔɔlʊʊ taa kiŋ.Suwiisi ɛjaɖɛ taa lɛ, tɛtʊ nɛ ndʊ lɛ natʊlɛ ñɩndʊ ɛyaa ɖɔʊ taa, pʊtɔbʊʊ se tɛtʊ ndʊ payaɣ-tʊ se Zuuriisi yɔ tɩ-waytɩ lɛ, ndʊ tɩŋgʊʊna. Tɛtʊ ndʊ tɩcɔ-tʊ nɛ tɩta yɔ ndʊ lɛ:Karuuzi, kolɔñii, Lansii, Preñii, Femiyenɛ Feyiriye.
[[Fichier:Genève_Jet_d'eau.JPG|vignette|Genève Jet d'eau]]
Pɩnaɣ 2016 taa kigalʊʊ ŋgʊ paakalaa yɔ, pana ɛyaa ɛzɩ 202 132 yɔ, ɛlɛ yee pɛkpɛndɩna ageeta wena payaɣ-yɛ se Foodi nɛ Ɛŋ yɔ kɔyɔ, ɛyaa wɛʊ ɛzɩ kpaɣ 605 000 nɛ 946 000 yɔ pɛhɛkʊ taa. Pʊkɔma lakɩŋ fenaɣ 31 pɩnaɣ 2017 taa patasa ɛyaa kalɩʊ tɛtʊ ndʊ tɩ-tɛ maalika taa ɖeke lɛ,ɛyaa mba panaa yɔ pɛkpɛnda ɛyaa 201 813.
Zeenɛɛvɩ tɛtʊ tʊnɛ tɩ-walanzɩ taa maɣna ɛkɩtaarɩnaa ɛzɩ 1 593 yaa 15,93 km2.
[[Fichier:BuildinginGeneva2.JPG|vignette|BuildinginGeneva2]]
Zeenɛɛvɩ nɛ [[Niyuu Yɔrɩkɩ|Niuyɔrɩkɩ]] pɛkŋna keteŋga kpeekpe yɔ tɛtʊ ndʊ tɩkɩla wɛʊ ɖeu yaa kɛtɛɖaɣ yɔ nɛ Zeenɛɛvɩ taa kpem kɛ pakɩla kediiasɩ sɔsɔsɩ nzɩ ɖama nɩnaʊ nɛ kpeyʊ pɛwɛɛ yɔ. Payaɣ Zeenɛɛvɩ maalika yɔɔ cɔnɩyʊ kɩfalʊ se Guillaume Barazzone.
[[Category:Tɛtʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Suwiisi]]
[[Category:Eerɔpʋ]]
fxubidqqdhl4ukubc9rrvppo8y4o28i
Florɛnsɩ
0
1673
14208
14206
2019-05-06T08:14:38Z
Hugo.arg
49
Annulation des modifications 14206 de [[Special:Contributions/76.21.114.155|76.21.114.155]] ([[User talk:76.21.114.155|discussion]])
14208
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Cupola_del_duomo_di_firenze,_vista,_palazzo_vecchio_01.JPG|vignette|Cupola del duomo di firenze, vista, palazzo vecchio 01]]
Florɛnsɩ kɛna ɛjaɖɛ nɖɩ payaɣ-ɖɩ [[Itaalii|Italii]] yɔ ɖɩ-tɛ tɛtʊ taa maliika nakayɩ. Yee pɛkɛdɩɣ maalika kanɛ nɛ maalisi lɛɛsɩ yɔ, ŋga kɛŋna litoozo ŋga kɛ ɛyaa ɖɔʊ taa. [[Kamɩŋ fenaɣ|Kamiŋ fenaɣ]] 30 pɩnaɣ 2014 taa pakala ɛyaa kɛ maalika kɛnɛ ka-taa lɛ pana ɛyaa 380 226.
Tɛtʊ tʊnɛ tɩ-walanzɩ taa maɣna ɛyaa ɛyaa ɛzɩ ɛkɩtaarɩnaa 10 200 yɔ yaa 102 km2. Payaɣ Florɛnsɩ tɛ maalika yɔɔ cɔnɩyʊ kɩfalʊ se Dario Nardella nɛ ɛcɔŋna kɔ-yɔɔ kɛ pɩnzɩ kagbaanzɩ. Palɩza-ɩ pɩnaɣ 2014 nɛ pʊkɔŋ pɩnaɣ 2019 lɛ, palɩzɩʊ kɩfalʊ nɛ ɛpaɣzɩ maalika ŋga kɔ-yɔɔ cɔnaʊ.
[[Fichier:Sunset_over_florence_1.jpg|vignette|Sunset over florence 1]]
[[Fichier:Florenz_blick_vom_turm_des_doms_ueber_florenz.jpg|vignette|Florenz blick vom turm des doms ueber florenz]]
Maalika kɛnɛ kɛwɛna yɔɔ kandɩyʊ nɔɔyʊ, pʊtɔbʊʊ se kɛwɛna ɛyʊ kiɖeɖeu nɔɔyʊ nɛ ɛnʊ tɩmʊʊna Ɛsɔ kɔ-yɔɔ nɛ ɛyʊ kiɖeɖeu ɛnʊʊ payaɣ se Yowaanɛɛsɩ lɩm sɔyʊ kiɖeɖeu.
[[Category:Tɛtʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Itaalii]]
[[Category:Eerɔpʋ]]
qw95sj8kwmcb8iv6deunk7y9xmxr45s
Kopɛnhaagɩ
0
1674
13644
11871
2019-03-28T21:21:14Z
Gnangbade
58
fotos
13644
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Copenhagen_montage.png|vignette|Copenhagen montage]]
[[Fichier:Amalienborg_-_Frederikskirken_-_Amaliehaven_-_panoramio.jpg|vignette|Amalienborg - Frederikskirken - Amaliehaven - panoramio]]
[[Fichier:Copenhagen_-_view_from_Christiansborg_castle.jpg|vignette|Copenhagen - view from Christiansborg castle]]
Kopɛnhaagɩ kɛna ɛjaɖɛ nɖɩ payaɣ -ɖɩ se [[Tanimarikɩ|Tanɩmarkɩ]] yɔ ɖɩ-taa tɛtʊ sɔsɔtʊ. Pɩnaɣ 2017 taa pakala ɛyaa kɛ maalika kɛnɛ ka-taa ɖeke lɛ, pana ɛyaa ɛzɩ 569 557 yɔ.
Pɩwɛɛ mbʊ lɛ [[kɔlaɣ fenaɣ]] pɩnaɣ 2017 taa pakala ɛyaa kɛ tɛtʊ ndʊ tɩ-taa ɖɔɖɔ lɛ, pana-wɛ ɛzɩ 1 295 686 yɔ ɛlɛ patamna koogasi nzɩsɩcɔ maalika kɛnɛ nɛ kata kɔyɔ, panaɣ ɛyaa ɛzɩ 1 950 430 yɔ. Yee ɛyʊ ɛcaɣ se ewolo ɖenɖe payaɣ se malmoo yɔ yɔ, ɛtɩŋgʊʊna kondoloko ŋgʊ payaɣ se Ɔrɛsundi yɔ. Kopɛnhaagɩ tɔbʊʊ se tada laɖaa kondoloko.
Taanɩmarkɩ ɛjaɖɛ taa tɛtʊ sɔsɔtʊ tʊnɛ tɩ-tɛ walanzɩ taa maɣna ɛzɩ ɛkɩtaarɩnaa ɛzɩ 8 825 yaa 88,25 km2 ɛlɛ yee pɛkpɛndɩna ageɣtaa wena acɔ maalika kʊnɛ nɛ kɩtaa yɔ, tɛtʊ tʊnɛ tɩ-walanzɩ taa wɛʊ ɛzɩ ɛkɩtaarɩnaa 303 000 yaa 3 030 km2. Payaɣ peeɖe maalika yɔɔ cɔnɩyʊ kɩfalʊ se Frank Jensen.
[[Category:Tɛtʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Tanimarikɩ]]
[[Category:Eerɔpʋ]]
epezrwrpked3515ccy6gyp3v3inmnpk
Hɩlɩmɩyɛ (masse)
0
1675
8199
2017-08-26T10:55:10Z
Hugo.arg
49
Hugo.arg kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Hɩlɩmɩyɛ (masse)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Hɩlɩmɩyɛ]] ñɩŋgʋ yɔɔ
8199
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Hɩlɩmɩyɛ]]
c29rnccdj2v66lwlgc057iy81zeugp3
Kpɛlɩkpɛlɩ ɛyɔlɩyɛ (chimie organique)
0
1676
8201
2017-08-26T10:56:01Z
Hugo.arg
49
Hugo.arg kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Kpɛlɩkpɛlɩ ɛyɔlɩyɛ (chimie organique)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Kpɛlɩkpɛlɩ ɛyɔlɩyɛ]] ñɩŋgʋ yɔɔ
8201
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Kpɛlɩkpɛlɩ ɛyɔlɩyɛ]]
dpmsf8yq0sdpegoicvz2on2nyy3v2a6
Newton ciiduu paɣtʋ ndɩ ndɩ (lois du mouvement de Newton)
0
1677
8203
2017-08-26T10:56:40Z
Hugo.arg
49
Hugo.arg kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Newton ciiduu paɣtʋ ndɩ ndɩ (lois du mouvement de Newton)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Newton ciiduu paɣtʋ ndɩ ndɩ]] ñɩŋgʋ yɔɔ
8203
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Newton ciiduu paɣtʋ ndɩ ndɩ]]
93barlzb6cb5bkxoactwnqx25tjy553
Cɛkasɩ lɩzɩtʋ (rayonnement)
0
1678
9106
9087
2017-10-13T14:26:43Z
Hugo.arg
49
Annulation des modifications 9087 de [[Special:Contributions/Kamazina|Kamazina]] ([[User talk:Kamazina|discussion]])
9106
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Cɛkasɩ lɩzɩtʋ]]
9erfbqvfxeedslso7f9wi1mxs5fep7w
Peehiruti
0
1679
11873
11308
2018-03-07T12:09:29Z
Atticmaker
127
category added
11873
wikitext
text/x-wiki
Peehiruti kɛ [[Liibaŋ]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ sɔsɔtʊ nɛ pɩnaɣ 2015 taa pakala ɛyaa kɛ tɛtʊ ndʊ tɩ-taa lɛ, pana ɛyaa ɛzɩ 363 033 yɔ, ɛlɛ yee pɛkpɛndɩna ageeta wena acɔ tɛtʊ ndʊ nɛ ataa yɔ, ɛyaa wɛʊ ɛzɩ 2000000 yɔ. Tɛtʊ tʊnɛ tɩ-walaanzɩ taa maɣna ɛzɩ ɛkɩtaarɩnaa 2 000 yaa 20 km2.
Tɛtʊ tʊnɛ tɩwɛ [[Aazii tɛtʋ wandamm|Azii]], [[Afrɩka tɛtʋ wandamm|Afrika]] nɛ [[Eerɔpʋ tɛtʋ wandamm|Eerɔpʊ]] hɛkʊ taa mbʊ yebina nɛ tɛtʊ ndʊ tɩ-taa tadɩyɛ tʊma ɖɔŋ camaɩyɛ. [[Iizilaam|Malɩŋ]] ajɛyaa taa, ɛzɩ Kɛɛrɩ yɔ, a-taa lɛ, peeyirutɩ kɛ tɛtʊ ndʊ tɩ-taa tadɩyɛ ɖɔŋb camɩyɛ kpem yɔ.
Pɩnaɣ [[2009]] taa kɛ keteŋga kpeekpe ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩcɔŋna ɛsɛkuliye nɛ sukuli pɔyɔɔ yɔ, ɖɩkpaɣ tɛtʊ tʊnɛ nɛ tɩyaa-tʊ se Takayaɣ tɛtʊ.
[[Category:Tɛtʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Liibaŋ]]
[[Category:Wɩsɩ ɖɩlɩyɛ hɛkʋ taa hɔlʋʋ wandamm]]
8nf1p5sy0slfv0i8m3jocdjalmbc8m0
Armenii
0
1680
11495
11494
2018-02-18T06:14:12Z
DARIO SEVERI
138
Added category
11495
wikitext
text/x-wiki
[[File:Armenia (orthographic projection).svg|thumb|250px|Armenii]]
Armenii kɛna hɔɔ ŋgʊ payaɣ-kʊ se Kokaazɩ Cikpeluu nɛ kɩwɛ EEraazii yɔ kɩ-taa ɛjaɖɛ naɖɩyɛ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ nɛ ɖɩ-wɩsɩ ɖɩ-ɖʊyɛ taa lɛ, Turkii ɛjaɖɛ wɛna; hayʊ kiŋ lɛ, Zɔɔrzii; wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa lɛ, [[Azɛrbayɩjanɩ]] piyele nɛ hadɛkiŋ lɛ, [[Iranɩ|Iiraŋ]] ɛjɛɖɛ wɛna. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩwɛ Azii keteŋga taa ɛlɛ yee pɔcɔna ɖɩ-tɛ poliotiki tɔm, ɖɩ-ɛsa kuliye tɔm, ɖɩ-caanaʊ tɔm payɩ k;poyɔ, ɛyʊ naɣ se ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩwɛ Erɔpʊ keteŋga taa.
Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ papɩzɩʊ pɔtɔ se peeɖe kɛ krɩstʊ tɔm ñɔɔ yɔ. Ɖɩwɛ keteŋga kpeekpe aŋgba nɛ taabalɩyɛ kagaŋ sakɩyɛ taa. Aŋgba ana yaa kɩgaŋ ɩnʊ ɩ-taa kɔyɔ: [[ONU ŋgbɛyɛ|ONU]], Erɔpʊ tɛ Lɔŋpaasɩyɛ ŋgbɛɛ, Ajɛya wena awɛ a-tɩyɔɔ yɔ a-tɛ taabalɩyɛ ŋgbɛyɛ.
Tɛtʊ tʊnɛ tɩ-walanzɩ taa maɣna ɛzɩ 29 743 km2 ɛlɛ ɖenɖe lɩm wɛɛ yɔ peeɖe ɖeke talɩʊ ɛzɩ 4,7 km2. Kɔlaɣ fenaɣ 2016 taa pakala ɛyaa kɛ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa lɛ, pɛkpɛnda 2 998 600. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛtʊ sɔsɔ payaɣ se Erevaŋ nɛ liidiya nɖɩ pɔtɔkjɩ-ɖɩ peeɖe yɔ payaɣ-ɖɩ seTram. Kʊnʊmɩŋ weyi pɔyɔɔdɩɣ komina tʊma taa nɛ pawɩlɩʊj sukulinaa taa yɔ, ɩnʊʊ lɛ Erevŋ nɛ Armenii.
Salaŋ fenaɣ 21 pɩnaɣ 1991 kɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩmʊ ɖɩ-tɩ yɔɔ wɛʊ nɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-ñʊʊdʊ kɩfalʊ weyi palɩza-ɩ ɖooo pɩnaɣ 2008 yɔ, ɛnʊʊ payaɣ se Serge Sargian nɛ komina yɔɔ cɔnɩyʊ (pɩnaɣ 2016) payaɣ se Karen Karapetian. Paɣtʊ lɩzɩyaa kpɛnda ɛyaa 131.
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Eerɔpʋ]]
2o94f49hgnr95dezrvilor8oyw7u89e
Aŋgɩlɩtɛɛrɩ
0
1681
14330
13846
2019-06-20T17:09:04Z
Laurent Jerry
33
Catégorie redondante
14330
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Map_of_England_within_the_United_Kingdom.svg|vignette|Map of England within the United Kingdom]]
Aŋgɩlɩtɛɛrɩ kɛna Kewiyaɣ kɩkpɛndaɣ taa ɛjaɖɛ naɖɩyɛ. Ɛjaɖɛ ɖinɛ ɖi-hayʊ kiŋ lɛ, ɛjaɖɛ nɖɩ payaɣ-ɖɩ se [[Ekɔsɩ]] yɔ ɖɩwɛnɑ nɛ ɖɩ-wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa lɛ, ɛjaɖɛ nɖɩ payaɣ-ɖɩ se Macɛsɩ yɔ ɖɩwɛna. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ, teŋgunaa sakɩyɛ cɔ-ɖɩ kpɛɛ nɛ pɩta nɛ teŋgunaa mba pa-taa kɔyɔ: tɛngʊ hayʊ kiŋ ñɩŋgʊ kɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa; wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ nɛ hayʊ kiŋ lɛ, Iiritalandɩ teŋgu; hadɛ kiŋ nɛ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa lɛ, teŋgu ŋgʊ payaɣ-kʊ se Sɛltiki yɔ kɩwɛna piyele pɔɔ ŋga payaɣ-kɛ se Mansɩ yɔ kɛwɛna nɛ ŋga kɛtɛyʊna Ɩŋilitɛɛrɩ nɛ Erɔpʊ tɛtʊ. Ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa tɛtʊ ndʊ lɩm cɔ-tʊ nɛ pɩta yɔ tɩɖɛ ɛzɩ mɩnɩʊ yɔ.
[[Lɔndrɩ]] kɛŋna ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-tɛtʊ sɔsɔtʊ. Kewiyaɣ kɩkpɛndaɣ ajɛyaa taa lɛ, Aŋgɩlɩtɛɛrɩ kɛŋna ɛjaɖɛ nɖɩ ɖi-taa ɛyaa kɩla ɖɔʊ nɛ pɩnaɣ 2011 paakala-wɛ lɛ, patala ɛzɩ miliyɔɔnaa 53 yɔ. Ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɔɖɔ kɩlɩna walanzɩ nɛ ɖɩ-walanzɩ taa wɛ ɛzɩ 131 760 km2. Ɛzɩ ajɛyaa lɛɛna taa ɛyaa huyuu kewiyaɣ yɔɔ yɔ, Aŋgɩlɩtɛɛrɩ ñɩnɖɛ taa pɩvɛyɩ mbʊ. Peeyeba kewiyaɣ ŋga yaa komina taa ɛyaa lɩzɩʊ kɛ ɖooo pɩnaɣ 1707.
[[Fichier:Stonehenge_(sun).jpg|vignette|Stonehenge (sun)]]
Weyi ɛcɔŋna peeɖe ɛjaɖɛ yɔɔ yɔ, ɛnʊʊ payaɣ se David Cameron. Pɩwɛ mbʊ ɖɔɖɔ lɛ, ɛ-cɔlɔ kpɛɛ nabɛyɩ wɛɛ nɛ pasɩŋna-ɩ tʊma labʊ nɛ paq-taa kɔyɔ Gordon Brown. Keteŋga kpeekpe yɔɔ lɛ, Aŋgɩlɩtɛɛrɩ ɛjaɖɛ wɛ ajɛya wena a-taa tɔsʊʊ kɩla ɖɔʊ yɔ, nɛ yee pakpaɣ ɛzɩma ɛyʊ kʊɖʊm hiku yaa ɛtɔkɩ efemiye taa kɔyɔ, pɩtalɩɣ ɛzɩ 22 907 livres sterling yɔ. Yee pakpaɣ Lɔndrɩ tɛtʊ yɔ, tɩ-taa tɔsʊʊ kɩla Erɔpʊ taa nɛ pɩnaɣ 2009 ɖɔɖɔ taa lɛ, tɛtʊ tʊnɛ tɩɩkɩlɩna wɛʊ ñɩm keteŋga kpeekpe yɔɔ.
[[Fichier:The_George_Inn_interior.jpg|vignette|The George Inn interior]]
Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa ɛsɔ sɛtʊ ndʊ pɛsɛʊ yɔ pɩ-taa kɔyɔ: krɩstʊ mba ŋgbɛyɛ, malɩŋ ŋgbɛyɛ, [[Ɛnduuyisim|Ɛnduyismi]], Sikiyismi, Sudayismi, [[Buudiyism|Pudiyismi]] nɛ aŋgba lɛɛna ndɩ ndɩ ɖɔdɔ.
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Aŋgilitɛɛrɩ]]
[[Category:Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ]]
0vmx74ux9reyis339r7cdp802psltek
Azɛrbayɩjanɩ
0
1682
18044
14504
2024-04-13T03:52:51Z
108.14.44.46
18044
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛjaɖɛ
| Hɩɖɛ = Azɛrbayɩjanɩ
| Hɩɖɛ2 = Azərbaycan Respublikası
| Kɩɖaʋ kɩdɛɛka = [[File:Flag of Azerbaijan.svg|75px]]<br>Azɛrbayɩjanɩ Kɩɖaʋ kɩdɛɛka
| Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ = [[File:Emblem of Azerbaijan.svg|75px]]<br>Azɛrbayɩjanɩ Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ
| image_map = [[File:Azerbaijan (orthographic projection).svg|190px]]<br>Azɛrbayɩjanɩ tɛlɛŋa
| official_languages = .
| capital = .
| government = .
| president = Ilham Aliyev
| area_km2 =
| population_estimate = 9,867,250
| population_estimate_year = 2017
| population_density_km2 = 113
| cctld = .az
}}
Azɛrbayɩjanɩ kɛna hɔɔlʊʊ ŋgʊ payaɣ-kʊ se Kookaazɩ yɔ ɖɩ-taa ɛjaɖɛ naɖɩyɛ. Ɛjaɖɩ nɖɩ
ɖɩwɛ ɖenɖe Erɔpʊ nɛ Azii pɛtɛyɩ-ɖama yɔ. Tɛtʊ ndʊ payaɣ-tʊ se Paaku yɔ, ndʊ kɛŋna
ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖi-taa tɛtʊ sɔsɔtʊ nɛ liidiya nɖɩ pɔtɔkjɩ-ɖɩ peeɖe yɔ payaɣ-ɖɩ se manatɩ.
Wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa, ajɛya wena acɔ-ɖɩ nɛ ata yɔ anaa lɛ, [[Armenii]] nɛ [[Tuurkii|Turki]]; hayu kiŋ nɛ
wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa lɛ, Zɔɔrzii ɛjaɖɛ wɛna. Yee pɩkɛ hayʊ kiŋ kɔyɔ, Rusi nɛ hadɛ kiŋ lɛ, [[Iranɩ|Iiraŋ]] ɛjaɖɛ wɛna.
Kʊnʊŋ ŋgʊ pɔyɔɔdɩɣ komina tʊma taa nɛ pawɩlɩʊɣ sukulinaa taa yɔ, ŋgʊ lɛ azeri.
Tɛtʊ tʊnɛ tɩ-walanzɩ taa maɣna ɛzɩ 86 600 km2 ɛlɛ ɖenɖe lɩm wɛɛ yɔ peeɖe takɩlɩ
wqalɩɣ lɛ, paacazɩɣ natʊyʊ yɔɔdʊ. Hasɩ yaɖɛ fenaɣ taa pɩnaɣ 2017 taa pakala ɛyaa kɛ
ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa lɛ, pɛkpɛnda ɛyaa 9 867 250.
Kɩyɛna fenaɣ 30 pɩnaɣ 1991 kɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩmʊ ɖɩ-tɩ yɔɔ wɛʊ nɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-
ñʊʊdʊ kɩfalʊ weyi palɩza-ɩ yɔ, ɛnʊ payaɣ se Ilham Aliyev nɛ komina yɔɔ cɔnɩyʊ
payaɣ se Artur Rasizada.
Caucasus Albania kple emegbe Persia-fiaɖuƒe vovovowoe ɖu anyigba si woyɔna fifia be Azerbaijan dzi gbã. Vaseɖe ƒe alafa 19 lia me la, ekpɔtɔ nye Qajar Iran ƒe akpa aɖe, gake Russia kple Persia ƒe aʋawɔwɔ siwo dzɔ le ƒe 1804–1813 kple 1826–1828 me zi Qajar fiaɖuƒea dzi be wòatsɔ eƒe Caucasus-nyigbawo ade asi na Russia Fiaɖuƒea; nubabla siwo wowɔ le Gulistan le ƒe 1813 me kple Turkmenchay le ƒe 1828 me ɖe liƒo si le Russia kple Qajar Iran dome la fia. Nuto si le Aras ƒe dziehe gome nye Iran ƒe akpa aɖe vaseɖe esime Russia xɔe le ƒe alafa 19 lia me, afisi wokpɔ edzi le abe Caucasus Fiagã ƒe kpeɖeŋutɔ ƒe akpa aɖe ene.
Kaka ƒe alafa 19 lia nawu enu la, Azerbaijan dukɔmevinyenye aɖe do esime Azerbaijan Democratic Republic ɖe gbeƒã eƒe ɖokuisinɔnɔ tso Transcaucasian Democratic Federative Republic gbɔ le ƒe 1918 me, ƒe ɖeka le Russia Fiaɖuƒea ƒe mumu megbe, eye wòva zu xexemenunya ƒe demokrasi dukɔ gbãtɔ si me Moslemtɔwo sɔ gbɔ ɖo. Le ƒe 1920 me la, wotsɔ dukɔa de Soviet Union me be Azerbaijan SSR. Egbegbe Republic of Azerbaijan ɖe gbeƒã eƒe ɖokuisinɔnɔ le August 30, 1991 dzi, do ŋgɔ teti na Soviet Union ƒe gbagbã le ƒe ma ke me. Le September 1991 me la, Armeniatɔ siwo nye to vovovo me tɔwo ƒe akpa gãtɔ siwo le Nagorno-Karabakh nutoa me ɖo Dukɔ si yɔ eɖokui be Artsakh Dukɔa, si va zu ɖokuisinɔnɔ ŋutɔŋutɔ esi Nagorno-Karabakh-ʋa Gbãtɔ wu enu le ƒe 1994 me, togbɔ be nutoa kple nuto adre siwo ƒo xlãe gakpɔtɔ nɔ dukɔwo dome hã si dzi woda asi ɖo be enye Azerbaijan ƒe akpa aɖe. Le Nagorno-Karabakh-ʋa Evelia si dzɔ le ƒe 2020 me megbe la, wogbugbɔ Nagorno-Karabakh ƒe nuto adreawo kple eƒe akpa aɖewo de Azerbaijantɔwo ƒe ŋusẽ te. Azerbaijantɔwo ƒe amedzidzedze aɖe le ƒe 2023 me wu Artsakh Dukɔa nu eye wòna Nagorno-Karabakh Armeniatɔwo si dzo.
Azerbaijan nye dukɔ ɖeka si me dukplɔla ƒe afã le. Enye Turkey dukɔ ade siwo le wo ɖokui si la dometɔ ɖeka eye wònye Turkey Dukɔwo ƒe Habɔbɔ kple TÜRKSOY habɔbɔa me tɔ veviedonula. Dutadɔnunɔlawo ƒe kadodo le Azerbaijan kple dukɔ 182 dome eye wòle dukɔwo dome habɔbɔ 38 me, siwo dometɔ aɖewoe nye Dukɔ Ƒoƒuawo, Europa Aɖaŋudeha, Habɔbɔ si Mewɔ Ðeka O, OSCE, kple NATO ƒe PfP ɖoɖoa. Enye GUAM, CIS, kple OPCW ɖolawo dometɔ ɖeka. Azerbaijan hã nye dukɔ si léa ŋku ɖe WTO ŋu.
Dukɔa me tɔ akpa gãtɔ (97%) nye Moslemtɔwo le ŋkɔ me, gake dukplɔsea meɖe gbeƒã subɔsubɔha si dziɖuɖua ɖo o eye dunyaheŋusẽ gã siwo katã le dukɔa me nye xexemenunyalawo. Azerbaijan nye dukɔ madeŋgɔ eye wòle nɔƒe 91 lia le Amegbetɔ ƒe Ŋgɔyiyi Ŋuti Nuŋlɔɖi me. Wotso New Azerbaijan Dunyaheha si le dzi ɖum, si le dzi ɖum tso ƒe 1993 me la nu be enye ŋutasẽdziɖuɖu le dukplɔla Heydar Aliyev kple viaŋutsu Ilham Aliyev ƒe dziɖuɣi, eye wògblẽ nu le dukɔa ƒe amegbetɔ ƒe gomenɔamesiwo ŋuti nuŋlɔɖi ŋu, si me mɔxexe ɖe dukɔmeviwo ƒe ablɔɖe nu geɖe wu, vevietɔ nyadzɔdzɔŋlɔlawo ƒe ablɔɖe kple dunyahehe me ameteteɖeanyi hã le.
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Azɛrbayɩjanɩ]]
[[Category:Aazii]]
5yfefju0vgebzbgxr0aa13qxdj9sviq
Catégorie:Krɩstiyaniism
14
1683
8222
2017-08-27T01:34:24Z
Gnangbade
58
Page vide créée
8222
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Nɛyɔɔ
0
1732
11820
10928
2018-03-07T09:18:01Z
Atticmaker
127
Category Added
11820
wikitext
text/x-wiki
Nɛyɔɔ kɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ pʊtʊ weyi ɛ-ñʊʊ mayaɣ kɔyɔ 10 nɛ yʊsaɣ mayaɣ kɔyɔ Ne. Ɛkɛ fefeku kɩbaŋʊ, yaa kɛdɛɖaɣ fefeku nɛ kiiciɣdu, kɩfɛyɩna ɖɔɖɔ tɔlɩm nabʊyʊ, paɖʊ-ɩ kɔŋkɔŋ naa taa yaanɛyɔɔ kandʊ naa mba pa-taa fɛyɩ pʊyʊ kɔyɔ, ɛlakɩ sɛmɩŋ tɩyɛ.
Ɛsɔkaɣ taa lɛ, ɛdɔɖɔɔ, nɛ e-kpeekpe ɛ-tɛ ppm kɛlɛ 18. Nɛyɔɔ wɛnɩ ɖiɣ ɖiɣ agbele naa naatozo, 20Ne, 21Ne, 23Ne, nɛ ɛwɛna hilimiye ñʊʊ ŋgʊ kɩɩlɛzʊʊ yɔɔ 20,1797 (6). Ɛwɛna ɖɔɖɔ tʊʊʊ ɖoŋ wɛnayʊ agbelenaa 16 kpaɣ 16Ne ŋtalɩ 34Ne, ɛlɛ pa nɛ yɔ pɛ-tɛ fezuu caɣʊ eeleɖiɣ.
Nɛyɔɔ kɛ fefeku kɩtɛɖɩɣ naalɛ ŋgʊ, kɩwɛnɩ [[hɛlɩyɔm]] lɩm ñɩŋʊ niidiɣ ɖoŋ tam 40 nɛ [[hɩdrɔzɛnɩ]] lɩm ñɩŋʊ niidiɣ ɖoŋ tam nabutozo (pɛ-tɛ ɖɔʊ wɛ kɩmaŋ). Tʊma sakɩyɛ labʊ taa, ɛkɛ niidiyu weyi ɛfɛyɩ liidiye ɛzɩ hɛlɩyɔm yɔ.
Kɩpaɣlʊ William Ramsay nɛ Morris Travers ñɩnɩna nɛ patɩlɩ nɛyɔɔ Ɛnglɩsɩ ɛjaɖɛ taa, heɣlim pɩsʊʊ taa, pɩnaɣ 1898. Pʊtʊnaa caɣyɛ kpata taa lɛ, hɔɔlʊʊ hiu nɛ lutozo ñɩŋʊ taa, mbʊ lɛ, ɛ-tɛ nɛ fefekiŋ kiiciɣdiŋ tɛ, ɛ-taa wɛ nasɩyʊ fɛyɩ waa hiu, nazɩyʊ sɩɣlɩyʊ waa hiu nɛ kɔtɩɩ waa hiu ɖɔɖɔ. Nɛyɔɔ wɛ ɛsɔkaɣ taa nɛ kɩ-tɛ kpɩndʊʊ maɣna 0,0018%.
Lemuu sɛmɩŋ caʊʊ weyi nɛyɔɔ lɩzɩɣ kɩ-tɩ taa yɔ ŋgʊ pakɩlɩɣ labɩnaʊ tʊmɩyɛ ayɛɛnɛ yaa amʊʊza tɔm ɖisusiye. Nɛyɔɔ, mbʊ peyeba paya pɩ-tɛ miŋ ɛnʊ paa palakaɣ tʊmɩyɛ nɛ fefekiŋ lɛɛŋ kɔyɔɔ kʊnɛ ɛnʊ kɩwaba. Ɛlɛ pɩɩkɛ nɔɔdaa palakaɣ kɔzɔ kɔzɩ ɖɩɣa taa miŋ hɔɔlʊʊ taa, tovonum lɛ, pɩkɛ mʊntʊsʊʊ wondu (pɩlɩna pa-hɩla wena kewiyaɣ sɩma-yɛ yɔ a-yɔɔ.
[[Category:Siimi]]
[[Category:Siimi taŋgayɩ ñɩɩɩ waa]]
5d7mp0fcimt43wrvicdithu791jitm7
Sɔdɩyɔm
0
1733
11845
10943
2018-03-07T11:50:07Z
Atticmaker
127
category added
11845
wikitext
text/x-wiki
Sɔdɩyɔm kɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ pɩyʊ weyi ɛ-ñʊʊ mayaɣ kɔyɔ 11 nɛ yʊsaɣ ñɩŋa yɔ Na (latɛŋ kʊnʊŋ taa lɛ, natrɩyɔm). Sɔdɩyɔm tomnaɣ yem kɛ ñɩɣlɩm ɖɔfɩɩ pɩyʊ nɛ ɛ-yɔɔ ñɩlɩsɩɣ liidiye tɩyɛ, nɛ ɛpazɩɣ ɛñaŋ, nɛ ɛwɛ ɖɔɖɔ ɖʊʊyʊ pʊtʊnaa taa. Paakatɩɣ sɔdɩyɔm yem ŋnɔɔ ɛjaɖɛ yɔɔ, ɛlɛ ɛpazɩ ɛtɔyɩ kpem ɛzɩ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ pʊtʊnaa yɔ, kɔzɩ kɔzɩ ɖɔm mbʊ palakɩ-pʊ nɛ ɖoozi yɔ.
Paasɩma sɔdɩyɔm ɖooo pitihiɣ pɩnzɩ taa kɛ wondu taa ɛlɛ palɩzɩ-ɩ pʊcɔ pɩnaɣ 1807, alɩwaatʊ ndʊ kɩpaɣlʊ Humphry Davy laba nazɩyʊ yɛkɩlɩnaʊ pʊʊzɩyʊ yɔ. Hɛkʊ wɛɛ taa, palakaɣ tʊmɩyɛ nɛ sɔdɩyɔm pʊtʊ nɔyʊ ɛ-hɩɖɛ lɛ sodanum ɛlɛ [[latɛŋ kʊnʊŋ]] taa kɛlɛ nɛ pawazɩɣna ñʊʊ holuu kʊdɔŋ. Sɔdɩyɔm yʊsaɣ mayaɣ Na lɩna latɛŋ taa sɔdɩyɔm pʊtʊ nɔyʊ cɔlɔ ɛlɛ payaɣ se natrium, hɩɖɛ nɖɩ ɖɩ-maɣmaɣ ɖɩlɩna krɛkɩ kʊnʊŋ taa νίτρον (nitron). Paa [[Caama]], ɖɔɖɔ ɛzɩ [[Tanemariki]] taa ŋtalɩ Neyerilandi ɛjɛyɛ mbʊ yɔ payaɣ sɔdɩyɔm se [[natrɩyɔm]].
Ɖɔɖɔ ɛzɩ ɖʊyʊ wondu lɛɛtʊ yɔ, sɔdɩyɔm wɛ leleŋ, kʊ-hʊlɩmɩ kpʊzɩyɛɛ, pɩla sɛʊ yɔɔ tɩyɛ. Ɛkɛ pʊtʊ weyi ɛñaŋ lɔŋ yɔ, kɔzɩ kɔzɩ yee ɛwɛ niikaɣ helim taa nɛ pɛkpɛnda ɛnɛ lɩm kɔyɔ pɩwasɩɣ ɖoŋ. Ɛlɩzɩɣ [[hɩdrɔzɛnɩ]] naa sakɩyɛ nɛ ɛnazɩɣ, mbʊ tɩna nɛ pʊwɛ se pasɩ-ɩ [[karɩsɩm]] taa kɛnɛ yaa ɛsɔkaɣ ŋga ka-taa fɛyɩ azɔtɩ yaa arɩgɔ yɔɔ. Sɔdɩyɔm fɛyɩ yuŋ, ɛcakɩ lɩm yɔɔ nɛ ɛfakɩ-pʊ nɛ ɛlɩzɩɣ dɩhɩdrɔzɛnɩ naa nɛ pɩpɩsɩɣ kaŋwa naa.
Sɔdɩyɔm ŋgʊ kɩwɛ ɛzɩ ñɩɣlɩm yɔ palakɩ-kʊ nɛ tʊmɩyɛ ɛsɩtɛrɩ waa ɖɩlaɖɛ taa ɖɔɖɔ ɛzɩ tomnaɣ pʊtʊnaa lɛɛla yɔɔ, palakɩ-kʊ nɛ tʊmɩyɛ kɔzɩ kɔzɩ ɖɔkɔtɔ kɔɔ ɖɩlaɖɛ taa, ajana wondu ɖɩlaɖɛ, haɖaʊ tɛ sʊyaa kʊʊ kɔyɛ tɛ. Ɖooo piti hiɣ lɛ, palakaɣna-ɩ tʊmɩyɛ, pɛkpɛndʊʊ ɛnɛ pʊlɔŋ ɛlɛ, pɩɩkɛ lɔɔɖaa taa sanzɩ taa pɔsɔzaɣ-ɩ se palaʊbɩna ɛzɩma pɩtaa nazɩyʊ yɔ yaa pɩtaa tɔʊ yɔ. Palakaɣ sɔedɩyɔm nɛ nɛ tʊmɩyɛ ɛzɩ pʊʊzɩyʊ fefeku kɛ sɔdɩyɔm fefeku kandʊ naa taa.
[[Category:Siimi]]
[[Category:Siimi taŋgayɩ ñɩɩɩ waa]]
[[Category:Ñɩɣtʋ]]
8tl0vbi10n3s98e9h3gonlzuck3uet9
Mañɩzɩyɔm
0
1734
13150
11815
2018-12-25T10:01:59Z
Gnangbade
58
liens, photos
13150
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Mg-TableImage.svg|vignette|Mg-TableImage]]
Mañɩzɩyɔm kɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ pʊtʊ weyi ɛ-tɛ ñʊʊ mayaɣ kɔyɔ 12 nɛ yʊsaɣ ñɩŋa yɔ Mg. Mañɩzɩyɔm kɛ ɖʊʊyʊ ñɩɣlɩm pʊyʊ. Ɛkɛ pʊtʊ nakʊ tʊ weyi ɛkɩlɩ tɔyʊʊ ɛjaɖɛ taa yɔ. Ɛlɩna tɩɩnzɩ sɔsɔsɩ kɩbɩnzɩ nasɩyɛ taa alɩwaatʊ ndʊ pɛkpɛndʊʊ hɛlɩyɔm taa pee naatozo nɛ karɩbɔnɩ piye kʊɖʊmɖɩyɛ yɔ.
[[Fichier:Electron_shell_012_Magnesium.svg|vignette|Electron shell 012 Magnesium]]
Alɩwaatʊ ndʊ pɩ-tɛ tɩɩnzɩ sɔsɔsɩ nzɩ sɩmɩzɩɣ gbiyii lɛ, mañɩzɩyɔm hɔɔlʊʊ sɔsɔʊ lɛɛkʊ tɩɩnzɩ hɛkʊ taa ɖenɖe ɛɖanɩɣ tasʊʊ cɔzʊʊ tɩɩnzɩ laɣsɩ kɩfam taa. Mañɩzɩyɔm kɛ pʊtʊ lutozo weyi ɛkɩlɩ tɔyʊ tɛtʊ pɔɔɖɛ taa yɔ nɛ pʊtʊ naanaza tʊ weyi ɛkɩlɩ wɛʊ tɛtʊ yɔɔ yɔ (ñɩɣyʊʊ, [[ɔkɩsɩzɛnɩ]] nɛ [[sɩlɩsɩyɔm]] pa-wayi), ɛkɛ pʊtʊ naatozo tʊ weyi ɛkɩlɩ ɖɔʊ yɔlʊʊ taa kɛ pɔɔ taa lɩm taa yɔ, [[sɔdɩyɔm]] nɛ kɩlɔrɩ pa-wayi.
Ñɩɣyʊʊ keeke mʊʊ miŋ camɩyɛ pɩtɩŋna laɣsɩ nasɩyɛ yɔɔ (yee ŋɖʊ mʊntʊsʊʊ kɩñɩlɩsʊʊ nakʊyʊ, kʊhʊlʊmʊʊ, yʊlʊnzɩyʊ). Kpɛdɛ tʊmɩyɛ taa palakɩna-ɩ nɛ tʊmɩyɛ piŋ ɛzɩ pʊtʊnaa nabɛyɛ kpɛdʊʊ taa [[Alimiiniyɔɔm|alɩmɩnɩyɔm]] nɛ mañɩzɩyɔm (nɛ nabʊyʊ taa lɛ, paya se mañalɩyɔm). Mañɩzɩyɔm takpɩndɩ ɛzɩ alɩmɩnɩyɔm yɔ nɛ pasa kpɛndʊʊ camɩyɛ mbʊ pʊyɔɔ yɔ pɩfɛyɩ yuŋ ɛlɛ pɩcaɣ tɛyɩŋ ɖeu.
[[Fichier:Magnesium_crystals.jpg|vignette|Magnesium crystals]]
Mañɩzɩyɔm kɛ hiu nɛ kʊyʊm pʊtʊ weyi ɛkɩlɩ ɖɔʊ hilimye ñʊʊ hɔɔlʊʊ taa ɛyʊ tomnaɣ taa yɔ. Ɛkɛ kɩjɛyɩɣ pʊtʊ nɔyʊ ɛyʊ tomnaɣ taa holaa cɔlɔ nɛ pɩdɩŋ 300 cɔlɔ. Mañɩzɩyɔm nasɩyʊ sɩlɩyaa ciɣduu ɖama taa pa-nɛ fɔsɩfatɩ pʊtʊnaa nabɛyɛ ɛzɩ ATP, ADN nɛ ARN. Palakɩna tʊmɩyɛ piŋ nɛ mañɩzɩyɔm pʊtʊnaa ɖɔkɔtɔ tɛ kɔ taa kɔzɩ kɔzɩ ɖenɖe pɛhɛzɩɣna holaa ɖenɖe añaŋ ɛzɩma pʊtɔpɔzɩ yɔ.
Mañɩzɩyɔm hɩɖɛ lɩna krɛkɩ kʊnʊŋ taa pɩtɩŋna Thessalie egeetiye nɖɩ payaɣa se Magnesia yɔ. Egetiye nɖɩ ɖɩ-taa kaawɛ mañɩzɩyɔm sakɩyɛ, nɛ kɩwɛ ndɩ ndɩ ɖɔɖɔ. [[Aŋgɩlɩtɛɛrɩ|Aŋglɩtɛɛrɩ]] ɛjaɖɛ taa lɛ, Joseph Black tɩlɩna mañɩzɩyɔm se ɛkɛ pʊtʊ nɔyʊ pɩnaɣ 1755, nɛ kɩpaɣlʊ Humphry Davy ñalɩzɩ ñɩɣlɩm hɔɔlʊʊ keeke pɩtɩŋna nazɩyʊ yɛkɛlɩnaʊ pɩnaɣ 1808 pɩlɩna mañezi MgO nɛ [[mɛrɩkɩrɩ]] kalɩkɔdaɣ HgO kpɛndʊʊ yɔ.
[[Category:Siimi]]
[[Category:Siimi taŋgayɩ ñɩɩɩ waa]]
[[Category:Ñɩɣtʋ]]
prayb53b8fqqjfleh6jotkb71ikmznk
Catégorie:Wondu kususutu
14
1736
8319
2017-08-31T03:41:43Z
Atticmaker
127
Page vide créée
8319
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Hoye
0
1737
13712
12585
2019-04-01T16:57:34Z
Gnangbade
58
lien
13712
wikitext
text/x-wiki
Paa wonuu ŋgʋ kɩwɛna hoye (base), pʋ-tɔbʋʋ se paa wonuu ŋgʋ kɩcaɣ nabʋyʋ yɔɔ. Mbʋ pʋ-yɔɔ paa wonuu ŋgʋ kɩcaɣ yɔ payaɣ se hoye. Mbʋ payaɣ se hoye yɔ, pʋwɛna tɔbʋʋ lɩzʋʋ ndɩ ndɩ.
Siŋŋ maɣzɩtʋ lɛɣtʋ piliŋa tʋmɩyɛ taa lɛ, mbʋ payaɣ se hoye yɔ, pɩkɛ kɩlɛmʋʋ kɩwalʋʋ tɛ pɩ-tɛɛ hɔɔlʋʋ. Pɩpɩzɩɣ pɩkɛ ɖɔɖɔ mbʋ pʋwɛna tomnaɣ yɔ pʋ-hɔɔlʋʋ pɩ-tɛɛ ñɩŋʋ.
[[Akɔnta|Akɔntɔ]] labʋ lɛɣtʋ piliŋa hɔɔlʋʋ taa lɛ, mbʋ payaɣ se hoye yɔ, pʋwazʋʋ kʋɖʋm kʋɖʋm matʋ nʋmɔʋ taa pɩdɩɩfɛyɩ. Maɣzʋʋ hɔɔlʋʋ taa lɛ, mbʋ payaɣ se hoye yɔ, mbʋ wazɩɣna nɛ palakɩ kɛgɛdaɣ ñʋʋ tʋma.
Piyele tomnasɩ lɩmaɣza hɔɔlʋʋ taa lɛ, mbʋ payaɣ se hoye yɔ, pɩkɛ ñɔŋ lɛɛzʋʋ kalɩtʋ pʋyʋ kɩwazʋ siŋŋ.
[[Category:Siimi]]
2zs9rpky2sfo4j0u95yisv6og4duaxn
Hoye (Base)
0
1740
8335
2017-09-01T08:22:38Z
Hugo.arg
49
Hugo.arg kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Hoye (Base)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Hoye]] ñɩŋgʋ yɔɔ
8335
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Hoye]]
kzvnrocyj9gi6uzdtfdn11yw02y8foq
Liidiye koozaɣ
0
1741
12714
11549
2018-05-17T04:40:20Z
Atticmaker
127
Category added
12714
wikitext
text/x-wiki
[[File:Paolo Monti - Serie fotografica - BEIC 6336964.jpg|thumb|1970]]Liidiye sɔsɔyɛ koozaɣ ɖɩsɩyɛ payaɣ se « Pankɩ ». Ɖooo lɛ, [[Togo]] ɛjaɖɛ kɛwɛna liidiye koozasɩ lʋbɛ ɖeke. Ɛlɛ, sɔnɔdaa yee pakalɩɣ liidiye koozasɩ ndɩ ndɩ nzɩ sɩwɛ Togo taa kɔyɔ, sɩtalɩ hiu nɛ naadozo mbʋ yɔ halɩ pɩɖɛɛ pʋ-yɔɔ.
Liidiye koozasɩ sɔsɔsɩ nzɩ sɩwɛ Togo taa yɔ, sɩ-taa nasɩyɛ hɩla yɔ :
* Société Générale
* BCEAO
* Coris Bank
* Bank of Africa
* Ecobank
* Orabank
* Diamond Bank
* UTB
* UEMOA
* Bank Atlantique
* BIA-Togo
* BPEC
* BSIC-Togo
* BTCI
Liidiye koozasɩ cikpesi lɛɛsɩ wɛ ɖɔɖɔ Togo taa.
Pɩnaɣ 2015 taa ajɛyɛ lɛɛna naayɛ tʋlɩ ɖɔɖɔ liidiye koozasɩ nasɩyɛ Togo taa. Liidiye koozasɩ ńzɩ, nzɩɩ yɔ : Coris Bank International nɛ Société Générale. Loma tɛtʋ taa liidiye koozasɩ sɩnɛ sɩpaɣzɩ sɩ-tʋma.
Liidiye koozasɩ naalɛ sɩnɛ, sɩ-taa lɛɛka tʋlɩ ka-tʋma ɖɔɖɔ [[Purkina Fasoo]] nɛ [[Kootidiivʊwarɩ|Kootidiivʋwarɩ]] nɛ [[Maalii]] pa-ajɛya taa.
Yee ɛyʋ ɛtʋlɩ mbʋ payaɣ se « compte » yɔ liidiye koozasɩ sɩnɛ sɩ-taa nakɛyɛ taa kɔyɔ, pʋ-tɔbʋʋ se ewokina e-liidiye nɛ ɛsɩɣ liidiye koozasɩ sɩnɛ sɩ-taa nakɛyɛ.
Alɩwaatʋ ndʋ ɛsɔɔlʋʋ se ɛla nabʋyʋ keem, pʋ-tɔbʋʋ se, alɩwaatʋ ndʋ ɛsɔɔlʋʋ se ɛla tadɩyɛ sɔsɔyɛ naɖɩyɛ yaa ɛla ɖiziye yaa ɛtʋlɩ faarɩ nakʋyʋ yɔ, ɛpɩzɩɣ ewolo liidiye koozaɣ ŋga ka-taa ɛtʋlɩ « compte » mbʋ yɔ nɛ pakɩndɩ-ɩ liidiye nɖɩ ɛsɔɔlaa yɔ nɛ pɩsɩna-ɩ nɛ ɛpɩzɩɣ ɛla e-liu ñɩm.
Kedeŋa kpeekpe yɔɔ cɩnɛ Siini ɛjaɖɛ taa liidiye koozaɣ ŋga payaɣ se ''Industrial & Commercial Bank of China'' yɔ kakɩlɩ paɣlʋʋ, pʋ-tɔbʋʋ se ka-taa ɛyaa kɩlɩɣ pe-liidiya sɩʋ. Liidiye koozaɣ ŋ́ga ka-wayɩ lɛ, [[Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ|Britanique]] ɛjaɖɛ taa liidiye koozaɣ ŋga payaɣ se HSBC yɔ, katɩŋɩɣna.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Tɔsʋʋ]]
rjr1gx23itfxmxbakqnza49qmez8809
Catégorie:Pages utilisant des liens magiques ISBN
14
1742
8346
2017-09-01T17:10:55Z
Gnangbade
58
Page vide créée
8346
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Pɩnzɩ hiŋ niitozo you (Guerre de Trente Ans)
0
1743
8351
2017-09-02T09:17:52Z
Hugo.arg
49
Hugo.arg kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Pɩnzɩ hiŋ niitozo you (Guerre de Trente Ans)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Pɩnzɩ hiŋ niitozo you]] ñɩŋgʋ yɔɔ
8351
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Pɩnzɩ hiŋ niitozo you]]
7pjxzf99ej93ecdknwexgnfkykz9193
Wagaadugu (Ouagadougou)
0
1744
8353
2017-09-02T09:18:07Z
Hugo.arg
49
Hugo.arg kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Wagaadugu (Ouagadougou)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Wagaadugu]] ñɩŋgʋ yɔɔ
8353
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Wagaadugu]]
npglwb5akx0tnfqtbogclze1wpz4gkb
Kootidiivʊwarɩ (Côte d'Ivoire)
0
1745
8355
2017-09-02T09:18:26Z
Hugo.arg
49
Hugo.arg kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Kootidiivʊwarɩ (Côte d'Ivoire)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Kootidiivʊwarɩ]] ñɩŋgʋ yɔɔ
8355
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Kootidiivʊwarɩ]]
ph54jw43bkemlqr3ocejettthitca2w
Liidiye koozaɣ (Banque)
0
1746
8357
2017-09-02T09:18:46Z
Hugo.arg
49
Hugo.arg kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Liidiye koozaɣ (Banque)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Liidiye koozaɣ]] ñɩŋgʋ yɔɔ
8357
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Liidiye koozaɣ]]
hwtvewmgffn6k1ns0wosw9l22w0xpoh
Kpɩnɛ tɔnʋʋ (Cuir)
0
1747
8359
2017-09-02T09:19:12Z
Hugo.arg
49
Hugo.arg kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Kpɩnɛ tɔnʋʋ (Cuir)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Kpɩnɛ tɔnʋʋ]] ñɩŋgʋ yɔɔ
8359
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Kpɩnɛ tɔnʋʋ]]
bz37ubxbuzgtw40sy3jdrgov7eobos3
Tɔɔla wondu (Vêtement)
0
1748
8361
2017-09-02T09:19:30Z
Hugo.arg
49
Hugo.arg kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Tɔɔla wondu (Vêtement)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Tɔɔla wondu]] ñɩŋgʋ yɔɔ
8361
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Tɔɔla wondu]]
qn06rjvc51fygduybfk0x7s2dtfffn8
Kpɩtaʋ (Tissu)
0
1749
8363
2017-09-02T09:19:47Z
Hugo.arg
49
Hugo.arg kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Kpɩtaʋ (Tissu)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Kpɩtaʋ]] ñɩŋgʋ yɔɔ
8363
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Kpɩtaʋ]]
746drspzwbuchys5olg8hmtzu1re9xt
Tuniizii (Tunisie)
0
1750
8365
2017-09-02T09:20:04Z
Hugo.arg
49
Hugo.arg kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Tuniizii (Tunisie)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Tuniizii]] ñɩŋgʋ yɔɔ
8365
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Tuniizii]]
rtbwixo5xoec1bu4hld2anfyaxf4vu4
Kitaari (Guitare)
0
1753
8396
2017-09-03T15:30:47Z
Hugo.arg
49
Hugo.arg kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Kitaari (Guitare)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Kitaari]] ñɩŋgʋ yɔɔ
8396
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Kitaari]]
3wegl77rfyz9kc0ctsvkczmhb3smjdm
Fiyoolɔɣ (violon)
0
1754
16292
8398
2023-05-09T03:26:29Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Fiyoolɔɔ]]
16292
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Fiyoolɔɔ]]
o0hlrjcvx30l693tg82fhd8pv3hggt9
Ateyiizim (athéisme)
0
1755
8401
2017-09-03T15:31:44Z
Hugo.arg
49
Hugo.arg kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Ateyiizim (athéisme)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Ateyiizim]] ñɩŋgʋ yɔɔ
8401
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Ateyiizim]]
irziqimj3sjl5m88mi265x3haly0uu8
Wikipediya:Requests for adminship
4
1756
15084
15083
2021-10-13T07:18:40Z
Hugo.arg
49
/* Current requests for adminship */
15084
wikitext
text/x-wiki
[[Catégorie:Wikipediya]]<!-- this is placed here so it doesn't interfere with ongoing discussions and newly-created sections below -->
== Current requests for adminship ==
I wish to become an administrator for the Kabiye Wikipedia. Is this the right place to place a request? [[Utilisateur:Gnangbade|Gnangbade]] ([[Discussion utilisateur:Gnangbade|ndɔncɔɔlɩyɛ]]) 3 Salaŋ fenaɣ 2017 à 17:44 (GMT)
:It could be. I express support for You and place your request to Metawiki (see: https://meta.wikimedia.org/wiki/Steward_requests/Permissions#Gnangbade.40kbp.wikipedia). [[Utilisateur:Hugo.arg|Hugo.arg]] ([[Discussion utilisateur:Hugo.arg|ndɔncɔɔlɩyɛ]]) 7 Salaŋ fenaɣ 2017 à 14:26 (GMT)
::Hugo.arg, I suggest starting the Community Portal page and putting a link there, too. [[Utilisateur:StevenJ81|StevenJ81]] ([[Discussion utilisateur:StevenJ81|ndɔncɔɔlɩyɛ]]) 7 Salaŋ fenaɣ 2017 à 14:32 (GMT)
:::Thanks for following this up [[Utilisateur:Gnangbade|Gnangbade]] ([[Discussion utilisateur:Gnangbade|ndɔncɔɔlɩyɛ]]) 7 Salaŋ fenaɣ 2017 à 17:18 (GMT)
:Done for 3 months from Meta-Wiki. [[Utilisateur:Ajraddatz|Ajraddatz]] ([[Discussion utilisateur:Ajraddatz|ndɔncɔɔlɩyɛ]]) 10 Salaŋ fenaɣ 2017 à 02:07 (GMT)
:: Thanks [[Utilisateur:Ajraddatz|Ajraddatz]]. Any chance of getting longer than three months please? It's a hassle having to renew so regularly [[Utilisateur:Gnangbade|Gnangbade]] ([[Discussion utilisateur:Gnangbade|ndɔncɔɔlɩyɛ]]) 11 Salaŋ fenaɣ 2017 à 12:42 (GMT)
Hi [[Utilisateur:Hugo.arg|Hugo.arg]] and [[Utilisateur:Ajraddatz|Ajraddatz]]. Seems like my 3-month administrator rights have expired. Please can they be renewed? [[Utilisateur:Gnangbade|Gnangbade]] ([[Discussion utilisateur:Gnangbade|ndɔncɔɔlɩyɛ]]) 17 Saŋayɩŋ fenaɣ 2017 à 20:34 (GMT)
I put [https://meta.wikimedia.org/wiki/Steward_requests/Permissions#Gnangbade@kbpwiktipedia another request], now for permanent status. [[Utilisateur:Hugo.arg|Hugo.arg]] ([[Discussion utilisateur:Hugo.arg|ndɔncɔɔlɩyɛ]]) 1 Kɔlaɣ fenaɣ 2018 à 15:11 (GMT)
: Hi [[Utilisateur:Hugo.arg|Hugo.arg]] thanks, though I was unable to see any sign of your request in the link above... [[Utilisateur:Gnangbade|Gnangbade]] ([[Discussion utilisateur:Gnangbade|ndɔncɔɔlɩyɛ]]) 11 Kɔlaɣ fenaɣ 2018 à 17:37 (GMT)
:: It was [[m:Special:Diff/17624462|archived in this edit]]. (So the final state of the thread before archiving can be seen in [[m:Special:PermanentLink/17624418|this revision]].) - [[Utilisateur:Dcljr|dcljr]] ([[Discussion utilisateur:Dcljr|ndɔncɔɔlɩyɛ]]) 12 Kɔlaɣ fenaɣ 2018 à 04:54 (GMT)
Hi [[Utilisateur:Hugo.arg|Hugo.arg]] ([[Discussion utilisateur:Hugo.arg|ndɔncɔɔlɩyɛ]]) I'd like to renew my administrator rights for the Kabiye Wikipedia please [[Utilisateur:Gnangbade|Gnangbade]] ([[Discussion utilisateur:Gnangbade|ndɔncɔɔlɩyɛ]]) 22 Kɩyɛɛna fenaɣ 2018 à 17:51 (GMT)
:Hello. I [https://meta.wikimedia.org/wiki/Steward_requests/Permissions#Gnangbade@kbp.wikipedia put a new request], let us hope they will grant sysop status permanently or at least for a much longer time. [[Utilisateur:Hugo.arg|Hugo.arg]] ([[Discussion utilisateur:Hugo.arg|ndɔncɔɔlɩyɛ]]) 23 Kɩyɛɛna fenaɣ 2018 à 08:44 (GMT)
::Done. [[Utilisateur:Hugo.arg|Hugo.arg]] ([[Discussion utilisateur:Hugo.arg|ndɔncɔɔlɩyɛ]]) 23 Kɩyɛɛna fenaɣ 2018 à 21:05 (GMT)
: Hi [[Utilisateur:Hugo.arg|Hugo.arg]] ([[Discussion utilisateur:Hugo.arg|ndɔncɔɔlɩyɛ]]) My administrator status on the Kabiye Wikipedia has lapsed again. Please can you help me renew it? [[Utilisateur:Gnangbade|Gnangbade]] ([[Discussion utilisateur:Gnangbade|ndɔncɔɔlɩyɛ]]) 4 Kɩyɛɛna fenaɣ 2021 à 15:21 (GMT)
::Hi. I put a new request [https://meta.wikimedia.org/wiki/Steward_requests/Permissions#Gnangbade@kbpwiki here]. [[Utilisateur:Hugo.arg|Hugo.arg]] ([[Discussion utilisateur:Hugo.arg|ndɔncɔɔlɩyɛ]]) 4 Kɩyɛɛna fenaɣ 2021 à 18:36 (GMT)
:::Hi [[Utilisateur:Hugo.arg|Hugo.arg]] ([[Discussion utilisateur:Hugo.arg|ndɔncɔɔlɩyɛ]]) Thanks for renewing my admin status. Is there any way of preventing it from lapsing again, or at least having it continue for longer? Each time it happens, it takes me out of action. [[Utilisateur:Gnangbade|Gnangbade]] ([[Discussion utilisateur:Gnangbade|ndɔncɔɔlɩyɛ]]) 13 Aloma fenaɣ 2021 à 05:51 (GMT)
@[[Utilisateur:Gnangbade|Gnangbade]], as I understand, current Wikimedia policy is that if there is no significant community, it can not be permanent administrators. So, I guess, the only way is to attract more people to Kabiye Wikipedia and then to organize administrator election. From the other side, there is so little action here that there is no big need to use administrator rights. [[Utilisateur:Hugo.arg|Hugo.arg]] ([[Discussion utilisateur:Hugo.arg|ndɔncɔɔlɩyɛ]]) 13 Aloma fenaɣ 2021 à 07:18 (GMT)
gc4bhjtm42hyww7cicsujxi6qicsrvk
Catégorie:Kɔngoo Pirazaaviili
14
1758
8439
2017-09-05T04:14:30Z
Atticmaker
127
Page vide créée
8439
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Ɛndɩ
14
1759
9765
8442
2017-11-18T22:14:06Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Catégorie:Ɛɛndɩ]] ñɩŋgʋ nɛ [[Catégorie:Ɛndɩ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Orthographe
9765
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Paŋgɩladɛɛsɩ
14
1760
8443
2017-09-05T04:17:09Z
Atticmaker
127
Page vide créée
8443
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Ameriki nɛ hadɛ kiŋ wandamm
14
1761
8449
2017-09-05T04:23:11Z
Atticmaker
127
Page vide créée
8449
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Aŋgilitɛɛrɩ
14
1762
14331
14322
2019-06-20T17:09:30Z
Laurent Jerry
33
Catégorie plus précise
14331
wikitext
text/x-wiki
[[Catégorie:Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ]]
tkxn4fsty7xm2amw6zqs1nmegd5zll2
Catégorie:Keɣsi maɖa
14
1763
9767
8452
2017-11-18T22:30:23Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Catégorie:Keesi maɖa]] ñɩŋgʋ nɛ [[Catégorie:Keɣsi maɖa]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Orthographe
9767
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Afriki hadɛ kiŋ
14
1765
9769
8458
2017-11-18T22:34:54Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Catégorie:Afrikihadɛ kiŋ]] ñɩŋgʋ nɛ [[Catégorie:Afriki hadɛ kiŋ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : coupure des mots
9769
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Alizeerii
14
1766
8473
2017-09-05T04:53:38Z
Atticmaker
127
Page vide créée
8473
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Wikipediya:Sɔnɔ tɔm
4
1767
8478
2017-09-08T07:17:23Z
Hugo.arg
49
just start
8478
wikitext
text/x-wiki
'''Sɔnɔ tɔm'''
----
*[[Wikipediya:Requests for adminship]]
b446hcsds231zogu7y4dn3acr02qi75
Kpɛlɩkpɛlɛkʋʋ wonuu
0
1769
12586
11257
2018-05-05T13:29:37Z
Atticmaker
127
category added
12586
wikitext
text/x-wiki
Kpɛlɩ kpɛlɛkʋʋ wonuu kɛ pʋyʋ kɔtɩɩɩ waa sakɩyɛ kɩkpɛndʋʋ. Nazɩyaa (protons) cabɩ wɛ pʋyʋ kɔtɩɩɩ piye taa. Ɛyʋ pɩzɩɣ ɛtɩlɩ nazɩyaa ḿba pa-ñʋʋ.
Pʋyʋ kɔtɩɩɩ piye taa nazɩyaa ñʋʋ kɛ mayaɣ « Z ». Pʋ-tɔbʋʋ se pâma mayaɣ « Z » kɔyɔ, pʋwɩlɩɣ se pɩkɛ nazɩyaa ñʋʋ pʋyʋ kɔtɩɩɩ piye taa. Pɩkɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʋʋ wonuu tɛ pʋyʋ kɔtɩɩɩ mayaɣ.
Patɩlɩɣ pʋyʋ kɔtɩɩɩ waa tɛ kpɛlɩkpɛlɩ wondu tɛ wɛtʋ pɩlɩɩna ɛzɩma pʋyʋ kɔtɩɩɩ ɛnʋ ɛ-tɛ nazɩyʋ piye wɛɛ yɔ pʋ-cɔlɔ. Nazɩyʋ piye wɛtʋ ñalɩɣna pʋyʋ kɔtɩɩɩ taa piye tɛ sɩɣlɩyaa ñʋʋ cɔlɔ.
Mbʋ yebina nɛ pʋyʋ kɔtɩɩɩ waa tɩŋa mba pɛwɛna pʋyʋ kɔtɩɩɩ tɛ mayaɣ kʋɖʋmaɣ yɔ, patɩŋa pɛ-tɛ kpɛlɩ wonduu wɛna wɛtʋ kʋɖʋmtʋ. Pɩtɛɛ lɛ, kpɛlɩ wonuu tɛ pʋyʋ kɔtɩɩɩ waa taa pe pɩzɩɣ pɛfɛyɩna patɩŋa nazɩyʋfɛyɩ waa ñʋʋ kʋɖʋmʋʋ.
Pe naayɩ taa nazɩyʋfɛyɩ waa pɩzɩɣ pɔɖɔɔ pakɩlɩ pe lɛɛna taa ñɩma. Kpɛlɩ wonduu taa natʋyʋ hɩla yɔ : Idrozɛɛnɩ nɛ karɩbɔɔnɩ nɛ azɔɔtɩ nɛ ɔkɩzizɛɛnɩ nɛ fɛɛrɩ nɛ kuwifrɩ nɛ liidiye ñɩɣlɩm nɛ sika.
Ɛyaa nɩna ɖama se yee pama mayaɣ « H » kɔyɔ, pɩkɛ [[Hɩdrɔzɛnɩ|Hidrɔzɛnɩ]] nɛ pâma mayaɣ « C » lɛ, pɩkɛ [[Karɩbɔnɩ|karɩbɔɔnɩ]]. Mayaɣ « N » ñawɩlɩɣ se pɩkɛ [[Azɔɔtɩ]] nɛ mayaɣ « O » ñawɩlɩ se pɩkɛ [[Ɔkɩsɩzɛnɩ|ɔkɩzizɛɛnɩ]]. « Fe » wɩlɩɣ se pɩkɛ fɛɛrɩ nɛ « Cu » wɩlɩ se pɩkɛ [[Kwivri|kwivrɩ]]. « Ag » wɩlɩ se pɩkɛ liidiye ñɩlɩm nɛ piyele « Au » ñawɩlɩ se pɩkɛ sika. Halɩ nɛ sɔnɔ kpɛlɩ wonduu ñʋʋ kɛ 118.
[[Category:Siimi]]
gtpu2vrttkkvk0744i6qqexkas1gyej
Lɩŋgamʋʋ (Océan)
0
1770
15799
15595
2022-01-20T18:41:43Z
Gnangbade
58
photos
15799
wikitext
text/x-wiki
[[File:Ponta de São Lourenço north north east.jpg|thumb|Ponta de São Lourenço north north east]]
[[File:VAGUE VERT OCEAN.jpg|thumb|VAGUE VERT OCEAN]]
[[File:View from the bow of the Fugro Discovery in the southern Indian Ocean (2).jpg|thumb|View from the bow of the Fugro Discovery in the southern Indian Ocean (2)]]
Lɩŋgamʋʋ kɛ lɩm wandamm kadaɣ nakɛyɛ. Kedeŋa kpeekpe yɔɔ cɩnɛ, lɩm wandamm waa kadasɩ kpɛndɩ naadozo. Nzɩɩ yɔ : lɩŋgamʋʋ nɛ teŋgu nɛ kujomuu. Sɩ-naadozo sɩ-taa lɛ, lɩŋgamʋʋ lɩm kadaɣ kɩlɩna walʋʋ. Lɩŋgamʋʋ taa lɩm wɛ salala.
Kedeŋa yɔɔ lɩŋgamɩŋ tɩŋa taa payɩ lɛ, [[Pasifiki Lɩŋamʋʋ|Pasifiki lɩŋgamʋʋ]] kɩlɩna walʋʋ. Yee pɛtɛyɩ kedeŋa kpeekpe hɔɔlɩŋ naadozo kɔyɔ, pasifiki lɩŋgamʋʋ kpakɩɣ hɔɔlʋʋ kʋɖʋmʋʋ mpilim. Kɩ-walanzɩ kɛ 166 241 km2. Pasifiki lɩŋgamʋʋ wɛ tɛtʋ wandamm waa naadozo hɛkʋ taa. Tɩwɛ [[Aazii tɛtʋ wandamm|Azii]] nɛ [[Amerika nɛ hayi tɛtʋ wandamm|Amerika]] nɛ [[Oseyanii tɛtʋ wandamm|Oseyanii]] pɛ-tɛtʋ wandamm waa hɛkʋ taa.
Pasifiki lɩŋgamʋʋ lɩm cukaŋ kɛ mɛtɛnaa 4 300. Kɩ-hɔɔlɩŋ lɛɛŋ lɩm cukaŋ cɛzɩ mɛtɛnaa 11 100 yɔɔ mbʋ yɔ. Lɩŋgamʋʋ kʋnɛ kɩ-wayɩ lɛ, [[Atɩlantiki Lɩŋamʋʋ|Atɩlantiki lɩŋgamʋʋ]] tɩŋɩna walanzɩ nɛ cukaŋ pa-nʋmɔʋ taa.
Atɩlantiki lɩŋgamʋʋ walanzɩ kɛ 106 000 000 km2. Kɩ-taa lɩm hɔɔlʋʋ nakʋyʋ cukaŋ kɛ mɛtɛnaa 4 200. Piyele kɩ-hɔɔlʋʋ ŋgʋ kɩ-taa lɩm kɩlɩ limuu yɔ, kʋkʋ nakʋ cukaŋ kɛ mɛtɛnaa 9187.
Atɩlantiki lɩŋgamʋʋ wayɩ lɛ, [[Ɛndɩ Lɩŋamʋʋ|Ɛndɩ lɩŋgamʋʋ]] tɩŋɩna walanzɩ nɛ cukaŋ pa-nʋmɔʋ taa. Ɛyʋ ɛɛpɩzɩɣ ɛya ɛndiyɛɛ lɩŋgamʋʋ lɩm taa, mbʋ pʋyɔɔ yɔ, ɖɔmpe sɔsɔna wɛ lɩŋgamʋʋ ŋgʋ kɩ-taa.
Ɛndiyɛɛ lɩŋgamʋʋ cukaŋ kɛ mɛtɛnaa 3 960. Ɛlɛ, kɩ-hɔɔlʋʋ ŋgʋ kɩkɩlɩ limuu yɔ, kʋkʋ cukaŋ kɛ mɛtɛnaa 7 000. Lɩŋgamʋʋ kʋnɛ kɩ-wayɩ lɛ, [[Ositraali Lɩŋamʊʊ|Ɔsɩtralii lɩŋgamʋʋ]] tɩŋɩɣna. [[Arikitiki Lɩŋamʊʊ|Arikitiki lɩŋgamʋʋ]] pɩtɔyɩna lɩŋgamɩŋ tɛ walanzɩ nɛ po-cukaŋ nʋmɔʋ taa. Kɩ-walanzɩ kɛ 14 090 000 km2. Piyele ku-cukaŋ ñɛkɛ mɛtɛnaa 1 380. Ɛlɛ, kʋ-hɔɔlʋʋ ŋgʋ kɩkɩlɩ limuu yɔ, kʋkʋ cukaŋ kɛ mɛtɛnaa 5 440.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Lɩm tɔm]]
4sb0kxfkb0730l9b914kz411hi8rf7o
Ɛsɩpaañɩ (Espagne)
0
1771
8564
2017-09-11T12:05:03Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Ɛsɩpaañɩ (Espagne)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Ɛsɩpaañɩ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : suppression traduction française
8564
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Ɛsɩpaañɩ]]
5vm3eimy4ah1z8e0n2qkpj07t2zez4z
Arzantiini (Argentine)
0
1772
8566
2017-09-11T12:06:14Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Arzantiini (Argentine)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Arzantiini]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
8566
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Arzantiini]]
lfilu4ybj83fdcom3sv7sq79yyrhxxb
Afganistani (Afghanistan)
0
1773
8568
2017-09-11T12:06:37Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Afganistani (Afghanistan)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Afganistani]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
8568
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Afganistani]]
1cfv2y6xrwx5y9ood342ebgxihiop4i
Afrika Hadɛ kiŋ (Afrique du Sud)
0
1774
16271
8570
2023-05-09T03:22:59Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Afrika Hadɛ Kiŋ]]
16271
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Afrika Hadɛ Kiŋ]]
c49pgz035abh8b6yps5qw30ilp7spdv
Alizeerii (Algérie)
0
1775
8572
2017-09-11T12:07:10Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Alizeerii (Algérie)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Alizeerii]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
8572
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Alizeerii]]
neohx55qhzqszp9encf7un0h2ljqqyh
Arabii-Sahʊditi (Arabie Saoudite)
0
1776
8574
2017-09-11T12:07:26Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Arabii-Sahʊditi (Arabie Saoudite)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Arabii-Sahʊditi]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
8574
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Arabii-Sahʊditi]]
e5rut1oww2l97b6sjksrqsgdvacshh8
Aŋgoola (Angola)
0
1777
8576
2017-09-11T12:08:11Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Aŋgoola (Angola)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Aŋgoola]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
8576
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Aŋgoola]]
cc2qnpeym5wdt8c3g4b30i1r5plk9y0
Biresiili (Brésil)
0
1778
8578
2017-09-11T12:08:46Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Biresiili (Brésil)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Piresiili]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française et correction orthographe
8578
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Piresiili]]
lyr729og3i6vf9ddojvsuoil1alm51z
Caadɩ (Tchad)
0
1779
8582
2017-09-11T12:12:15Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Caadɩ (Tchad)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Caadɩ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
8582
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Caadɩ]]
7mfacobosou79fjqud5somj9gc0swgi
Cibuuti (Djibouti)
0
1780
8584
2017-09-11T12:12:45Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Cibuuti (Djibouti)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Cibuuti]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
8584
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Cibuuti]]
dw6bm59fe4hjft6ij2i2nq83negcxhc
Egipiti (Égypte)
0
1781
8586
2017-09-11T12:13:37Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Egipiti (Égypte)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Egipiti]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
8586
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Egipiti]]
rcg5qz0z3aknuqd881lt3jtihocd77q
Ekuwatɛrɩ (Equateur)
0
1782
8588
2017-09-11T12:13:54Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Ekuwatɛrɩ (Equateur)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Ekuwatɛrɩ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
8588
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Ekuwatɛrɩ]]
epzmkzvyb35ex5veuf6gm50ewabmpt4
Eriitree (Érythrée)
0
1783
8590
2017-09-11T12:14:10Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Eriitree (Érythrée)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Eriitree]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
8590
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Eriitree]]
dzzikpt3m4l9h1elazc99alhg7g8urm
Etiyoopii (Ethiopie)
0
1784
8592
2017-09-11T12:14:26Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Etiyoopii (Ethiopie)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Etiyoopii]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
8592
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Etiyoopii]]
5j45qt2qykxo0fjf4kic2dkcaf3fnj7
Fatiikaŋ (Vatican)
0
1785
8594
2017-09-11T12:39:44Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Fatiikaŋ (Vatican)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Fatiikaŋ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
8594
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Fatiikaŋ]]
bshilusen4kto2ntyxtmypqnyrrigo8
Fenezuyeelaa (Vénézuela)
0
1786
8596
2017-09-11T12:40:20Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Fenezuyeelaa (Vénézuela)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Fenezuyeelaa]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
8596
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Fenezuyeelaa]]
tr27ciy63zz26fm9vbstconj0v3dt8g
Filipini (Iles Philippines)
0
1787
8598
2017-09-11T12:40:36Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Filipini (Iles Philippines)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Filipini]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
8598
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Filipini]]
kbvl60024m3xs9vicn5zsiqrtrf6nej
Fɩyɛtɩnaam (Viêtnam)
0
1788
8601
2017-09-11T12:42:31Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Fɩyɛtɩnaam (Viêtnam)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Fɩyɛtɩnaam]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
8601
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Fɩyɛtɩnaam]]
2us1tjipcqm1s3d1t6dxa9pbkp1hj9f
Irakɩ (Irak)
0
1789
8603
2017-09-11T12:42:50Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Irakɩ (Irak)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Irakɩ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
8603
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Irakɩ]]
4ojnyd1wlpp8tdw60mdt6zdmb91waus
Irɩlandɩ (Irlande)
0
1790
8605
2017-09-11T12:43:23Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Irɩlandɩ (Irlande)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Irɩlandɩ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
8605
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Irɩlandɩ]]
8z7z6vkapbt04dkhq7fsilb82qldowx
Isilandɩ (Islande)
0
1791
8607
2017-09-11T12:43:39Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Isilandɩ (Islande)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Isilandɩ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : SUppression traduction française
8607
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Isilandɩ]]
r53cu19rd06mjs6jn7l8c1yrhczwojb
Japɔŋ
0
1792
8609
2017-09-11T12:44:33Z
Gnangbade
58
Gnangbade a déplacé la page [[Japɔŋ]] vers [[Sapɔŋ]] par-dessus une redirection : Correction orthographe
8609
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Sapɔŋ]]
jeqj5lrst2vzhkvjgjg3ha0vilvoce7
Japɔŋ ɛjaɖɛ caanaʋ tɔm
0
1793
8611
2017-09-11T12:44:50Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Japɔŋ ɛjaɖɛ caanaʋ tɔm]] ñɩŋgʋ nɛ [[Sapɔŋ ɛjaɖɛ caanaʋ tɔm]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Correction orthographe
8611
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Sapɔŋ ɛjaɖɛ caanaʋ tɔm]]
0jcxtl7zjulyd2pgnewvth23pp525rm
Kaabɔɔ (Gabon)
0
1794
8613
2017-09-11T12:45:07Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Kaabɔɔ (Gabon)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Kaabɔɔ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
8613
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Kaabɔɔ]]
j23rid5nt41ih1xh779bld0jq090d4f
Kambii (Gambie)
0
1795
8615
2017-09-11T12:45:27Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Kambii (Gambie)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Kambii]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
8615
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Kambii]]
khfx9en16aq70cdu2ggn277800iwnpk
Kambɔjɩ (Cambodje)
0
1796
8617
2017-09-11T12:45:49Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Kambɔjɩ (Cambodje)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Kambɔjɩ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
8617
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Kambɔjɩ]]
8idqkpoe3j8nmjole04z7wdtcgo95hq
Kameruni (Cameroun)
0
1797
8619
2017-09-11T12:46:08Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Kameruni (Cameroun)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Kameruni]] ñɩŋgʋ yɔɔ : suppression traduction française
8619
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Kameruni]]
en71kyj0cvp44hf04fciko53wlg13zh
Kapʊvɛɛrɩ (Cap-Vert)
0
1798
8621
2017-09-11T12:46:22Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Kapʊvɛɛrɩ (Cap-Vert)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Kapʊvɛɛrɩ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
8621
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Kapʊvɛɛrɩ]]
h3p86d01694bhsxkxi6qcmafdz0yfio
Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ (Royaume-Uni)
0
1799
8623
2017-09-11T12:47:16Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ (Royaume-Uni)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
8623
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ]]
9ua4td62zvmeodto8g2qspo9qwqktpq
Kinee-Ekwatoriyaaalɩ (Guinée-Équatoriale)
0
1800
8625
2017-09-11T12:47:31Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Kinee-Ekwatoriyaaalɩ (Guinée-Équatoriale)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Kinee-Ekwatoriyaaalɩ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
8625
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Kinee-Ekwatoriyaaalɩ]]
6n2uwod53a2ccxa09l2uprkbll5emmr
Kinee-Konakrii (Guinée-Conakry)
0
1801
8627
2017-09-11T12:47:47Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Kinee-Konakrii (Guinée-Conakry)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Kinee-Konakrii]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
8627
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Kinee-Konakrii]]
dritiwqf2eiow1p7nhvzrxcmqy9noxw
Kinee-Pɩsaʊ (Guinée-Bissau)
0
1802
8629
2017-09-11T12:48:06Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Kinee-Pɩsaʊ (Guinée-Bissau)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Kinee-Pɩsaʊ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
8629
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Kinee-Pɩsaʊ]]
qufbh63myvfkrrbgevvvyl4cgpq0ri9
Kolombi (Colombie)
0
1803
8631
2017-09-11T12:48:19Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Kolombi (Colombie)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Kolombi]] ñɩŋgʋ yɔɔ : SUppression traduction française
8631
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Kolombi]]
pwlkj4zrz0q46yxzicaml4o49e4zh99
Koree nɛ Hayʊ kiŋ (Corée du Nord)
0
1804
16325
8633
2023-05-09T03:32:00Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Kooree Hayɩ Kiŋ]]
16325
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Kooree Hayɩ Kiŋ]]
ch2t8r5h0bm1rvxn43o08f7gz3io08k
Krɛsɩ (Grèce)
0
1805
8635
2017-09-11T12:48:50Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Krɛsɩ (Grèce)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Krɛsɩ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
8635
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Krɛsɩ]]
rtdl6dkhclirb2lqsz2jvcn89mbtslb
Kuubaa (Cuba)
0
1806
8637
2017-09-11T12:49:02Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Kuubaa (Cuba)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Kuubaa]] ñɩŋgʋ yɔɔ : SUppression traduction française
8637
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Kuubaa]]
epl2mslrm9dc4d75jump10ammzk7n81
Kuwatemala (Guatemala)
0
1807
8639
2017-09-11T12:49:20Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Kuwatemala (Guatemala)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Kuwatemala]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
8639
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Kuwatemala]]
cq2ga6m2xnbdfdwncoqiyuh1w6yn97n
Kɔŋgo Kinsasa (République Démocratique du Congo)
0
1808
8641
2017-09-11T12:49:34Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Kɔŋgo Kinsasa (République Démocratique du Congo)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Kɔŋgo Kinsasa]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
8641
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Kɔŋgo Kinsasa]]
7k8r8cao6cejftqft51mzqo4u951ffb
Kɔŋgo Pirazaaviili (République du Congo)
0
1809
8643
2017-09-11T12:49:47Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Kɔŋgo Pirazaaviili (République du Congo)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Kɔŋgo Pirazaaviili]] ñɩŋgʋ yɔɔ : SUppression traduction française
8643
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Kɔŋgo Pirazaaviili]]
e9n414haot4zy8eawqbmy8suqeac4xt
Fɛɛlandɩ (Finlande)
0
1810
8645
2017-09-11T12:50:12Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Fɛɛlandɩ (Finlande)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Fɛɛlandɩ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
8645
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Fɛɛlandɩ]]
937qye0zjlbraddcgttami2xx160wwv
Lezoto (Lesotho)
0
1811
8647
2017-09-11T12:51:34Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Lezoto (Lesotho)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Lesoto]] ñɩŋgʋ yɔɔ : suppression traduction française et correction orthographe
8647
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Lesoto]]
scy7uevnxhytbz5cc2jsqe32vct64nm
Liibaŋ (Liban)
0
1812
8649
2017-09-11T12:52:05Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Liibaŋ (Liban)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Liibaŋ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
8649
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Liibaŋ]]
grp7xnbn2fe5zgo4y7u7lms5zauwiy2
Liiberiya (Liberia)
0
1813
8651
2017-09-11T12:52:19Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Liiberiya (Liberia)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Liiberiya]] ñɩŋgʋ yɔɔ : SUppression traduction française
8651
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Liiberiya]]
kz0hxs12rrwa2muszt5z1rl19mr9ri8
Liibii (Libye)
0
1814
8653
2017-09-11T12:52:30Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Liibii (Libye)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Liibii]] ñɩŋgʋ yɔɔ
8653
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Liibii]]
dq0ga90kdie3ad810iwhgat979cgu0w
Maalii (Mali)
0
1815
8655
2017-09-11T12:52:43Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Maalii (Mali)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Maalii]] ñɩŋgʋ yɔɔ : suppression traduction française
8655
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Maalii]]
4wy1r9v921i1qb3l615w2ml21sznm5i
Madakasɩkarɩ (Madagascar)
0
1816
8657
2017-09-11T12:52:56Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Madakasɩkarɩ (Madagascar)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Madakasɩkarɩ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : suppression traduction française
8657
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Madakasɩkarɩ]]
57h9twcuhxu4p8yzj6gs2f7fe47w4eq
Malawii (Malawi)
0
1817
8659
2017-09-11T12:53:12Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Malawii (Malawi)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Malawii]] ñɩŋgʋ yɔɔ : suppression traduction française
8659
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Malawii]]
dbmhajkhkbtsz0lgjvnjrtce50xhr48
Marɔkɩ (Maroc)
0
1818
8661
2017-09-11T12:53:33Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Marɔkɩ (Maroc)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Marɔkɩ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction françaises
8661
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Marɔkɩ]]
030e2s2pp7sglrog1z8a9wmi9moxar2
Moozambiki (Mozambique)
0
1819
8663
2017-09-11T12:53:50Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Moozambiki (Mozambique)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Moozambiki]] ñɩŋgʋ yɔɔ : suppression traduction françaises
8663
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Moozambiki]]
ohxsgy8z6y8bwjra6fbsvzj1mjrtbjn
Lɩŋgamʋʋ (océan)
0
1820
16339
8665
2023-05-09T03:34:20Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Lɩŋgamʋʋ (Océan)]]
16339
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Lɩŋgamʋʋ (Océan)]]
2mf3kd4lx47vrm0zgyeggsjn5pssv90
Kpɛlɩkpɛlɛkʋʋ wonuu (composé chimique)
0
1821
8667
2017-09-11T15:11:47Z
Hugo.arg
49
Hugo.arg kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Kpɛlɩkpɛlɛkʋʋ wonuu (composé chimique)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Kpɛlɩkpɛlɛkʋʋ wonuu]] ñɩŋgʋ yɔɔ
8667
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Kpɛlɩkpɛlɛkʋʋ wonuu]]
82koksqqsqpz36uhxu7tmcq22swnyty
Modèle:Infobox Écrivain
10
1822
8668
2017-09-11T15:14:08Z
Hugo.arg
49
Page créée avec « <includeonly>{{Infobox Biographie/Entête | entete = auteur | charte = littérature | nom = {{{nom|}}} | image... »
8668
wikitext
text/x-wiki
<includeonly>{{Infobox Biographie/Entête
| entete = auteur
| charte = littérature
| nom = {{{nom|}}}
| image = {{{image|}}}
| légende = {{{légende|}}}
| graphie originale = {{{graphie originale|}}}
| nom de naissance = {{{nom de naissance|}}}
| surnom = {{{surnom|}}}
| date de naissance = {{{date de naissance|}}}
| lieu de naissance = {{{lieu de naissance|}}}
| date de décès = {{{date de décès|}}}
| lieu de décès = {{{lieu de décès|}}}
| nationalité = {{{nationalité|}}}
| pays de résidence = {{{pays de résidence|}}}
| diplôme = {{{diplôme|}}}
| profession = {{{profession|}}}
| activités = {{{activités|}}}
| autres activités = {{{autres activités|}}}
| formation = {{{formation|}}}
| hommage = {{{hommage|{{{distinctions|}}}}}}
| ascendants = {{{ascendants|}}}
| conjoint = {{{conjoint|}}}
| descendants = {{{descendants|}}}
| famille = {{{famille|}}}
}}<!--
-->{{#if:{{{langue|}}}{{{mouvement|}}}{{{genre|}}}{{{adjectifs dérivés|}}}{{{œuvres principales|}}}|
{{Infobox Biographie/Auteur
| charte = littérature
| langue = {{{langue|}}}
| mouvement = {{{mouvement|}}}
| genre = {{{genre|}}}
| adjectifs dérivés = {{{adjectifs dérivés|}}}
| œuvres principales = {{{œuvres principales|}}}
}}
}}
{{Infobox Biographie/Pied
| modèle = Écrivain
| charte = littérature
| notes = {{{notes|{{{complément|}}}}}}
| signature = {{{signature|}}}
| nom = {{{nom|}}}
}}{{#if:{{{image|}}}| |[[Catégorie:Article à illustrer/Écrivain]]}}</includeonly>
gplmjm7n9u2hkjnfz3uao8wfpygfeij
Modèle:Infobox Biographie
10
1823
8669
2017-09-11T15:15:41Z
Hugo.arg
49
Page créée avec « <includeonly>{{Infobox Biographie/Entête | entete = {{{entete|}}} | charte = {{{charte|}}} | nom = {{{nom|}}} | image... »
8669
wikitext
text/x-wiki
<includeonly>{{Infobox Biographie/Entête
| entete = {{{entete|}}}
| charte = {{{charte|}}}
| nom = {{{nom|}}}
| image = {{{image|}}}
| légende = {{{légende|}}}
| upright = {{{upright|}}}
| graphie originale = {{{graphie originale|}}}
| nom de naissance = {{{nom de naissance|}}}
| surnom = {{{surnom|}}}
| date de naissance = {{{date de naissance|}}}
| qualificatif date = {{{qualificatif date|}}}
| lieu de naissance = {{{lieu de naissance|}}}
| date de décès = {{{date de décès|}}}
| lieu de décès = {{{lieu de décès|}}}
| nationalité = {{{nationalité|}}}
| pays de résidence = {{{pays de résidence|}}}
| diplôme = {{{diplôme|}}}
| profession = {{{profession|}}}
| activités = {{{activités|{{{activité principale|}}}}}}
| autres activités = {{{autres activités|{{{activités autres|}}}}}}
| formation = {{{formation|}}}
| hommage = {{{hommage|}}}
| ascendants = {{{ascendants|}}}
| conjoint = {{{conjoint|}}}
| descendants = {{{descendants|{{{descendant|}}}}}}
| famille = {{{famille|}}}
}}
{{Infobox Biographie/Pied
| charte = {{{charte|}}}
| notes = {{{notes|}}}
| signature = {{{signature|}}}
| nom = {{{nom|}}}
| emblème = {{{emblème|}}}
| légende emblème = {{{légende emblème|}}}
}}{{#if:{{{image|}}}||[[Catégorie:Article à illustrer/Biographie]]|}}</includeonly>
qxjwk0jyackr6zosi3tnkeh2fgi9f4a
Modèle:Infobox Biographie/Entête
10
1824
8670
2017-09-11T15:16:34Z
Hugo.arg
49
Page créée avec « <includeonly>{{Infobox V3/Début|width=|icon={{{entete|}}} | background = #{{#invoke:Chartes|charte|infobox=biographie|type={{{charte|}}}|catégorie=primaire}} | color =... »
8670
wikitext
text/x-wiki
<includeonly>{{Infobox V3/Début|width=|icon={{{entete|}}}
| background = #{{#invoke:Chartes|charte|infobox=biographie|type={{{charte|}}}|catégorie=primaire}}
| color = #{{#invoke:Chartes|charte|infobox=biographie|type={{{charte|}}}|catégorie=tertiaire}}
| text={{{nom|{{PAGENAME}} }}} }}<!--
IMAGE
-->{{#if:{{{image|}}}|
{{Infobox V3/Image|image={{{image|}}}|legend={{{légende|}}}|upright={{{upright|}}} }}
{{#if:{{{graphie originale|}}}||{{Infobox V3/Séparateur|background=#{{#invoke:Chartes|charte|infobox=biographie|type={{{charte|}}}|catégorie=secondaire}}|height=1}} }}
}}<!--
-->{{Infobox V3/Titre Bloc|background=#{{#invoke:Chartes|charte|infobox=biographie|type={{{charte|}}}|catégorie=secondaire}}|text={{{graphie originale|}}}|if={{{graphie originale|}}} }}<!--
DONNEES CLE
-->{{Infobox V3/Tableau début|class=hidden}}{{Infobox V3/Tableau Ligne mixte|width=7.5|Titre complet|{{{titre|}}} }}<!--
-->{{Infobox V3/Tableau Ligne mixte|width=7.5|Nom de naissance|{{{nom de naissance|}}} }}<!--
-->{{Infobox V3/Tableau Ligne mixte|width=7.5|Alias|<div>
{{{surnom|}}}</div>|if={{{surnom|}}} }}<!--
-->{{Infobox V3/Tableau Ligne mixte|width=7.5|Naissance|{{#invoke:Date|dateInfobox|naissance|{{{date de naissance|}}}|{{{date de décès|}}}|qualificatif={{#if:{{{qualificatif date|}}}|{{{qualificatif date|}}}|{{lc:{{{charte|}}}}} }} }} {{#if:{{{lieu de naissance|}}}|{{#if:{{{date de naissance|}}}|<br />}}{{{lieu de naissance|}}} }}|if={{{date de naissance|}}}{{{lieu de naissance|}}} }}<!--
-->{{Infobox V3/Tableau Ligne mixte|width=7.5|Décès|{{#invoke:Date|dateInfobox|mort|{{{date de naissance|}}}|{{{date de décès|}}}|qualificatif={{#if:{{{qualificatif date|}}}|{{{qualificatif date|}}}|{{lc:{{{charte|}}}}} }} }} {{#if:{{{lieu de décès|}}}|{{#if:{{{date de décès|}}}| <br />}}{{{lieu de décès|}}} }}|if={{{date de décès|}}}{{{lieu de décès|}}} }}<!--
-->{{Infobox V3/Tableau Ligne mixte|width=7.5|Nature du décès|{{{nature du décès|}}} }}<!--
-->{{Infobox V3/Tableau Ligne mixte|width=7.5|Sépulture|{{{sépulture|}}} }}<!--
-->{{Infobox V3/Tableau Ligne mixte|width=7.5|Nationalité|{{{nationalité|}}} }}<!--
-->{{Infobox V3/Tableau Ligne mixte|width=7.5|Pays de résidence|{{{pays de résidence|}}} }}<!--
-->{{Infobox V3/Tableau Ligne mixte|width=7.5|Religion|{{{religion|}}} }}<!--
-->{{Infobox V3/Tableau Ligne mixte|width=7.5|Diplôme|<div>
{{{diplôme|}}}</div>|if={{{diplôme|}}} }}<!--
-->{{Infobox V3/Tableau Ligne mixte|width=7.5|Profession|<div>
{{{profession}}}</div>|if={{{profession|}}} }}<!--
-->{{Infobox V3/Tableau Ligne mixte|width=7.5|Activité principale|<div>
{{{activités}}}</div>|if={{{activités|}}} }}<!--
-->{{Infobox V3/Tableau Ligne mixte|width=7.5|Autres activités|<div>
{{{autres activités|}}}</div>|if={{{autres activités|}}} }}<!--
-->{{Infobox V3/Tableau Ligne mixte|width=7.5|Formation|<div>
{{{formation|}}}</div>|if={{{formation|}}} }}<!--
-->{{Infobox V3/Tableau Ligne mixte|width=7.5|Distinctions|<div>
{{{hommage|}}}</div>|if={{{hommage|}}} }}<!--
-->{{Infobox V3/Tableau Ligne mixte|width=7.5|Ascendants|<div>
{{{ascendants|}}}</div>|if={{{ascendants|}}} }}<!--
-->{{Infobox V3/Tableau Ligne mixte|width=7.5|Conjoint|<div>
{{{conjoint|}}}</div>|if={{{conjoint|}}} }}<!--
-->{{Infobox V3/Tableau Ligne mixte|width=7.5|Descendants|<div>
{{{descendants|}}}</div>|if={{{descendants|}}} }}<!--
-->{{Infobox V3/Tableau Ligne mixte|width=7.5|Famille|<div>
{{{famille|}}}</div>|if={{{famille|}}} }}<!--
-->{{Infobox V3/Tableau fin}}</includeonly>
mwju0i1gghriii6ynehe87wvxh6jp97
Modèle:Infobox Biographie/Auteur
10
1825
8671
2017-09-11T15:17:10Z
Hugo.arg
49
Page créée avec « <includeonly>{{Infobox_V3/Tableau début |text= Auteur |background=#{{#invoke:Chartes|charte|infobox=biographie|type={{{charte|}}}|catégorie=secondaire}} }}<!-- -->{{Info... »
8671
wikitext
text/x-wiki
<includeonly>{{Infobox_V3/Tableau début |text= Auteur |background=#{{#invoke:Chartes|charte|infobox=biographie|type={{{charte|}}}|catégorie=secondaire}} }}<!--
-->{{Infobox V3/Tableau Ligne mixte |width= 9 |Langue d’écriture |{{{langue|}}} }}<!--
-->{{Infobox V3/Tableau Ligne mixte |width= 9 |[[Mouvement littéraire|Mouvement]] |{{{mouvement|}}} }}<!--
-->{{Infobox V3/Tableau Ligne mixte |width= 9 |[[Genre littéraire|Genres]] |<div>
{{{genre}}}</div> |if={{{genre|}}}}}<!--
-->{{Infobox V3/Tableau Ligne mixte |width= 9 |Adjectifs dérivés |{{{adjectifs dérivés|}}} }}<!--
-->{{Infobox V3/Tableau Ligne mixte |width= 9 |Éditeur associé |<div>
{{{éditeur}}}</div> |if={{{éditeur|}}}}}<!--
-->{{Infobox V3/Tableau Ligne mixte |width= 9 |Scénariste associé |<div>
{{{scénariste}}}</div> |if={{{scénariste|}}}}}<!--
-->{{Infobox V3/Tableau Ligne mixte |width= 9 |Dessinateur associé |<div>
{{{dessinateur}}}</div> |if={{{dessinateur|}}}}}<!--
-->{{Infobox V3/Tableau Ligne mixte |width= 9 |Maître |<div>
{{{maitres}}}</div> |if={{{maitres|}}}}}<!--
-->{{Infobox V3/Tableau Ligne mixte |width= 9 |Élèves |<div>
{{{élèves}}}</div> |if={{{élèves|}}}}}<!--
-->{{Infobox V3/Tableau fin}}<!--
OEUVRES
-->{{#if:{{{œuvres principales|}}}|
{{Infobox V3/Titre Bloc
| background = #{{#invoke:Chartes|charte|infobox=biographie|type={{{charte|}}}|catégorie=secondaire}}
| text = Œuvres principales
}}
<div style="font-size: 90%;">
{{{œuvres principales|}}}
</div>
}}</includeonly>
m6jtk36uqnku77lfkhxvzqqefsqw1o1
Modèle:Infobox V3/Début
10
1826
8672
2017-09-11T15:18:07Z
Hugo.arg
49
Page créée avec « <includeonly><div class="infobox_v3 {{{class|}}}" {{#if:{{{width|}}}|style="width:{{{width}}}em"}}> <div class="entete {{#if:{{{icon|}}}|icon {{{icon|}}}}}" style="{{#if:{... »
8672
wikitext
text/x-wiki
<includeonly><div class="infobox_v3 {{{class|}}}" {{#if:{{{width|}}}|style="width:{{{width}}}em"}}>
<div class="entete {{#if:{{{icon|}}}|icon {{{icon|}}}}}" style="{{#if:{{{background|}}} | background-color: {{{background}}}; }} {{#if:{{{border-color|}}} | border: 3px solid {{{border-color|}}}; box-sizing:border-box; }} {{#if:{{{color|}}} | color: {{{color}}}; }}">
<div>{{#if:{{{text|}}}|{{{text|}}}|{{PAGENAME}}}}
</div>
</div></includeonly>
apn89yitpq9xrzjji92nm7opo47d8qf
Modèle:Infobox V3/Image
10
1827
8673
2017-09-11T15:18:40Z
Hugo.arg
49
Page créée avec « <includeonly>{{#if:{{{image|}}}{{{image2|}}} | <div class="images {{#if:{{{image2|}}}|deux-images}}" {{#if:{{{background|}}}|style="background:{{{background|}}}; padding:5... »
8673
wikitext
text/x-wiki
<includeonly>{{#if:{{{image|}}}{{{image2|}}} |
<div class="images {{#if:{{{image2|}}}|deux-images}}" {{#if:{{{background|}}}|style="background:{{{background|}}}; padding:5px 0;"}}>{{#if:{{{image|}}}
| [[Fichier:{{{image|}}} |frameless |lang=fr |upright={{{upright|{{#if:{{{image2|}}}|0.5|1}} }}} |alt={{#if:{{{alt|}}}
|{{{alt|}}}
|Description de {{#if:{{{legend|{{{légende|}}}}}}
|cette image, également commentée ci-après
| l'image {{{image|}}}.
}}
}} |{{#if:{{{border|{{{bordure|}}}}}}|border}} |]]
}} {{#if:{{{image2|}}}
| [[Fichier:{{{image2|}}} |frameless |lang=fr |upright={{{upright2|{{#if:{{{image|}}}|0.5|1}}}}} |alt={{#if:{{{alt2|}}}
|{{{alt2|}}}
|Description de {{#if:{{{legend|{{{légende|}}}}}}
|cette image, également commentée ci-après
|l'image {{{image2|}}}.
}}
}} |{{#if:{{{border2|{{{bordure2|}}}}}}|border}} |]]
}}
</div>
{{#if:{{{legend|{{{légende|}}}}}}|<p class="legend">{{{legend|{{{légende|}}}}}}</p>}}
|<nowiki />
}}</includeonly>
etv9ltxlkr9swmje4en1d3iqwwkr5zn
Modèle:Infobox V3/Séparateur
10
1828
8674
2017-09-11T15:19:14Z
Hugo.arg
49
Page créée avec « <includeonly>{{#if: {{{if|true}}} <!-- paramètre "if" absent, ou présent et non vide --> | <div class="hr {{{class|}}}" style="{{#if:{{{background|}}}|background-color... »
8674
wikitext
text/x-wiki
<includeonly>{{#if: {{{if|true}}} <!-- paramètre "if" absent, ou présent et non vide -->
| <div class="hr {{{class|}}}" style="{{#if:{{{background|}}}|background-color:{{{background}}};}} height:{{non vide|{{{height|}}}|2}}px;"></div>
| <nowiki />
}}</includeonly>
qapsug6cxpl604dd695cv6tpl3pl5e4
Modèle:Non vide
10
1829
8675
2017-09-11T15:19:55Z
Hugo.arg
49
Page créée avec « {{#if:{{{1|}}}|{{{1}}}|{{{2|}}}}} »
8675
wikitext
text/x-wiki
{{#if:{{{1|}}}|{{{1}}}|{{{2|}}}}}
d91nyzhkbh934jqbn1u3f7qb8qpzh87
Modèle:Infobox V3/Titre Bloc
10
1830
8676
2017-09-11T15:20:28Z
Hugo.arg
49
Page créée avec « <includeonly>{{#if: {{{if|{{{text|}}}}}} | <p {{#if: {{{class|}}} | class="bloc {{{class}}}" {{#if: {{{border|}}} | style="border-color:{{{border}}}" }}... »
8676
wikitext
text/x-wiki
<includeonly>{{#if: {{{if|{{{text|}}}}}}
| <p {{#if: {{{class|}}}
| class="bloc {{{class}}}" {{#if: {{{border|}}} | style="border-color:{{{border}}}" }}
| class="bloc" {{#if: {{{background|}}}
| style="background:{{{background}}}; {{#if: {{{color|}}} | color:{{{color}}}; }}"
}}
}}>{{{text|}}}</p>
| <nowiki />
}}</includeonly>
damxx698qldj56vf6i7ju257uov20zm
Modèle:Infobox V3/Tableau début
10
1831
8677
2017-09-11T15:20:58Z
Hugo.arg
49
Page créée avec « <includeonly><table {{#if:{{{type|}}}|class="{{{type|}}}"}}> <caption {{#if:{{{class|}}}|class="{{{class}}}" {{#if:{{{border|}}}| style="border-color:{{{border}}}"}}|{{#if... »
8677
wikitext
text/x-wiki
<includeonly><table {{#if:{{{type|}}}|class="{{{type|}}}"}}>
<caption {{#if:{{{class|}}}|class="{{{class}}}" {{#if:{{{border|}}}| style="border-color:{{{border}}}"}}|{{#if:{{{background|}}}| style="background:{{{background}}}; {{#if:{{{color|}}}|color: {{{color|}}};}}"}}}}>{{{text|Données clés}}}</caption></includeonly>
f4pq5yuc13wplc61gvmansnl7i2ggns
Modèle:Infobox V3/Tableau Ligne mixte
10
1832
8678
2017-09-11T15:21:37Z
Hugo.arg
49
Page créée avec « <includeonly>{{#if: {{{if|{{{2|}}}}}} | <tr> <th scope="row" {{#if:{{{class|}}}|class="{{{class|}}}"}} {{#if: {{{width|}}}|style="width:{{{width|}}}em;"}}>{{{1}}}</th> <... »
8678
wikitext
text/x-wiki
<includeonly>{{#if: {{{if|{{{2|}}}}}}
| <tr>
<th scope="row" {{#if:{{{class|}}}|class="{{{class|}}}"}} {{#if: {{{width|}}}|style="width:{{{width|}}}em;"}}>{{{1}}}</th>
<td>
{{trim|{{{2|}}}}}</td>
</tr>
| <nowiki />
}}</includeonly>
9ms0tknxisp3abqaf84tjrmi1ad9omd
Modèle:Infobox V3/Tableau fin
10
1833
8679
2017-09-11T15:22:19Z
Hugo.arg
49
Page créée avec « <includeonly></table></includeonly> »
8679
wikitext
text/x-wiki
<includeonly></table></includeonly>
nuxtxtwtqbrvmiicj2bl0hvppgauz5d
Modèle:Infobox Biographie/Pied
10
1834
8680
2017-09-11T15:22:59Z
Hugo.arg
49
Page créée avec « <includeonly><!-- NOTES -->{{#if:{{{notes|}}}| {{Infobox V3/Titre Bloc|background=#{{#invoke:Chartes|charte|infobox=biographie|type={{{charte|}}}|catégorie=secondaire}}|... »
8680
wikitext
text/x-wiki
<includeonly><!-- NOTES
-->{{#if:{{{notes|}}}|
{{Infobox V3/Titre Bloc|background=#{{#invoke:Chartes|charte|infobox=biographie|type={{{charte|}}}|catégorie=secondaire}}|text=Compléments}}
<div style="font-size: 90%;">
{{{notes|}}}
</div>
}}<!-- SIGNATURE
-->{{#if:{{{signature|}}}|
{{Infobox V3/Séparateur|height=1|background=#{{#invoke:Chartes|charte|infobox=biographie|type={{{charte|}}}|catégorie=secondaire}} }}
{{Infobox V3/Image|image={{{signature|}}}|upright=0.75|alt=Signature de {{{nom|{{PAGENAME}}}}}}}
}}<!-- EMBLEME
-->{{#if:{{{emblème|}}}|
{{Infobox V3/Séparateur|height=1|background=#{{#invoke:Chartes|charte|infobox=biographie|type={{{charte|}}}|catégorie=secondaire}} }}
{{Infobox V3/Image|image={{{emblème|}}}|legend={{{légende emblème|}}}|upright=0.6 }}
}}
{{Infobox V3/Fin|Modèle:Infobox {{non vide|{{{modèle|}}}|Biographie}}|border-color=#{{#invoke:Chartes|charte|infobox=biographie|type={{{charte|}}}|catégorie=secondaire}} }}</includeonly>
g6onkhq47it1ofdeafjexs8ptkvcj5c
Modèle:Trim
10
1835
8681
2017-09-11T15:23:52Z
Hugo.arg
49
Page créée avec « {{#if:1|{{{1|}}}}} »
8681
wikitext
text/x-wiki
{{#if:1|{{{1|}}}}}
fgohvj3tagb4ltl1p1oiwg21eb757hi
Modèle:Infobox V3/Fin
10
1836
8682
2017-09-11T15:24:33Z
Hugo.arg
49
Page créée avec « <includeonly>{{#if:{{{1|}}}|<p class="navbar bordered noprint" style="{{#if:{{{border-color|}}}|border-color:{{{border-color}}};}} {{#if:{{{border-width|}}}|border-width:{... »
8682
wikitext
text/x-wiki
<includeonly>{{#if:{{{1|}}}|<p class="navbar bordered noprint" style="{{#if:{{{border-color|}}}|border-color:{{{border-color}}};}} {{#if:{{{border-width|}}}|border-width:{{{border-width}}}px;}}"><span class="plainlinks navigation-not-searchable">[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|action=edit§ion=0}} modifier]</span> [[Image:Gtk-dialog-info.svg|12px|link={{trim|{{{1|}}}}}|Consultez la documentation du modèle]]</p>}}</div></includeonly>
b0h2ezfo90cq75ev1x430hzzm9cywf6
Module:Chartes
828
1837
8683
2017-09-11T15:25:35Z
Hugo.arg
49
Page créée avec « --[[ Module retournant les couleurs liées à la charte indiquée --]] local p = {} -- on charge le module de données local success, data = pcall(mw.loadData, "Module... »
8683
Scribunto
text/plain
--[[
Module retournant les couleurs liées à la charte indiquée
--]]
local p = {}
-- on charge le module de données
local success, data = pcall(mw.loadData, "Module:Chartes/données")
--[[
Fonction traitant réellement la demande (voir les paramètres ci-dessous)
Permet d'être appelé directement depuis un autre module, sans passer par
un appel de modèle/module en wikicode
--]]
function p.charte_m(infobox, categorie, tpe, diese)
-- validation des paramètres (valeur par défaut)
if (infobox == nil) then infobox = "biographie" end
if (categorie == nil) then categorie = "primaire" end
if ((tpe == nil) or (tpe == "")) then tpe = "défaut" end
-- interruption si le chargement du module de données a échoué
if (not success) then
return "<span class=\"error\">Problème interne au module (données)</span>"
end
-- vérification de l'existence des données pour l'infobox
if (data[infobox] == nil) then
infobox = "biographie"
if (data[infobox] == nil) then
-- ne devrait pas se produire !
return "<span class=\"error\">Problème interne au module (infobox)</span>"
end
end
-- si ce type contient une chaîne (au lieu d'une table) c'est un "redirect", on remplace
if (type(data[infobox][tpe]) == "string") then
tpe = data[infobox][tpe]
end
-- on vérifie l'existence du type
if (data[infobox][tpe] == nil) then
tpe = "défaut"
if (data[infobox][tpe] == nil) then
return "<span class=\"error\">Problème interne au module (type)</span>"
end
end
-- on cherche le numéro d'ordre de la catégorie
local n = 1
if (categorie == "primaire" or categorie == "1" or categorie == "principale") then
n = 1
elseif (categorie == "secondaire" or categorie == "2") then
n = 2
elseif (categorie == "tertiaire" or categorie == "3") then
n = 3
-- le 3ème est optionnel
if (data[infobox][tpe][n] == nil) then
n = 1
end
end -- si pas trouvé on reste sur "1"
-- on vérifie qu'on a bien un élément
if (data[infobox][tpe][n] == nil) then
return "<span class=\"error\">Problème interne au module (élément)</span>"
end
-- on retourne la valeur
if ((diese == "oui") or (diese == true)) then
return "#" .. data[infobox][tpe][n]
else
return data[infobox][tpe][n]
end
end
--[[
Retourne la couleur correspondant à la charte graphique demandée.
Les paramètres sont :
type : le type de charte demandé (dépend de l'infobox)
catégorie : primaire ou secondaire (ou tertiaire), la sous-couleur concernée
infobox : l'infobox concernée (valeur par défaut : biographie)
Si la catégorie n'est pas précisée ou erronée, primaire est retournée
Si le type n'est pas précisé ou invalide, "défaut" est retourné
Si l'infobox n'est pas précisée ou invalide, "biographie" est retournée
Les paramètres peuvent venir de l'appel au module ou de l'appel au modèle (évalué dans cet ordre).
Note : wrapper récupérant les paramètres et appelant la « vraie » fonction
--]]
function p.charte(frame)
local infobox = frame.args["infobox"] or frame:getParent().args["infobox"]
local categorie = frame.args["catégorie"] or frame:getParent().args["catégorie"]
local tpe = mw.ustring.lower(frame.args["type"] or frame:getParent().args["type"] or "")
local diese = frame.args["dièse"] or frame:getParent().args["dièse"]
return p.charte_m(infobox, categorie, tpe, diese)
end
return p
q7mkpwjtppfnkly950pk79uxeept1t2
Module:Date
828
1838
8684
2017-09-11T15:26:46Z
Hugo.arg
49
Page créée avec « local fun = {} local TableBuilder = require( 'Module:TableBuilder' ) local Outils = require( 'Module:Outils' ) -- chargement de la base de donnée répertoriant certaines... »
8684
Scribunto
text/plain
local fun = {}
local TableBuilder = require( 'Module:TableBuilder' )
local Outils = require( 'Module:Outils' )
-- chargement de la base de donnée répertoriant certaines pages existant ou n'existant pas pour éviter les "ifexist".
local dataLiens
local success, resultat = pcall ( mw.loadData, 'Module:Date/Data' )
if success then
dataLiens = resultat
else
-- protection au cas ou le sous module serait mal modifié
dataLiens = { [''] = { mois = { aucun = 1000, tous = { 1773, 2014 } }, } }
end
-- nettoie un paramètre non nommé (vire les espaces au début et à la fin)
-- retourne nil si le texte est vide ou n'est pas du texte. Attention c'est important pour les fonction qui l'utilise.
local trim = Outils.trim
-- Fonction destiné à mettre la première lettre du mois en majuscule du mois :
-- utilisation de string car aucun mois ne commance par une lettre non ascii en français ou anglais.
local function ucfirst( str )
return str:sub( 1, 1 ):upper() .. str:sub( 2 )
end
local modelePremier = '<abbr class="abbr" title="premier">1<sup>er</sup></abbr>'
-- liste des mois, écriture exacte et alias, en minuscule
local listeMois = {
{ num = 1, nJour = 31, abrev = 'janv.', nom = 'janvier', alias = { 'jan.', 'janv.', 'jan', 'janv', 'january' } },
{ num = 2, nJour = 29, abrev = 'fév.', nom = 'février', alias = { 'fevrier', 'fev.', 'fev', 'fév.', 'fév', 'févr', 'févr.', 'february' } },
{ num = 3, nJour = 31, abrev = 'mars', nom = 'mars', alias = { 'mar.', 'mar', 'march' } },
{ num = 4, nJour = 30, abrev = 'avr.', nom = 'avril', alias = { 'avr.', 'avr', 'apr', 'april'} },
{ num = 5, nJour = 31, abrev = 'mai', nom = 'mai', alias = { 'may' } },
{ num = 6, nJour = 30, abrev = 'juin', nom = 'juin', alias = { 'jun', 'june' } },
{ num = 7, nJour = 31, abrev = 'juill.', nom = 'juillet', alias = { 'juil.', 'juil', 'juill.', 'juill', 'jul', 'july' } },
{ num = 8, nJour = 31, abrev = 'août', nom = 'août', alias = { 'aoû', 'aug', 'august' } },
{ num = 9, nJour = 30, abrev = 'sept.', nom = 'septembre', alias = { 'sept.', 'sept', 'sep.', 'sep', 'september' } },
{ num = 10, nJour = 31, abrev = 'oct.', nom = 'octobre', alias = { 'oct.', 'oct', 'october' } },
{ num = 11, nJour = 30, abrev = 'nov.', nom = 'novembre', alias = { 'nov.', 'nov', 'november' } },
{ num = 12, nJour = 31, abrev = 'déc.', nom = 'décembre', alias = { 'decembre', 'déc.', 'dec.', 'dec', 'déc', 'december' } },
aout = { num = 8, nJour = 31, abrev = 'aout', nom = 'aout', alias = { 'aou' } },
}
-- ajoute les noms, abreviations et alias en tant que clé de listeMois
for i = 1, 12 do
listeMois[ tostring( i ) ] = listeMois[ i ]
listeMois[ '0' .. i ] = listeMois[ i ]
listeMois[ listeMois[ i ].nom ] = listeMois[ i ]
listeMois[ listeMois[ i ].abrev ] = listeMois[ i ]
local j = 1
while listeMois[ i ].alias[ j ] do
listeMois[ listeMois[ i ].alias[ j ] ] = listeMois[ i ]
j = j + 1
end
end
for _, n in ipairs( listeMois.aout.alias ) do
listeMois[ n ] = listeMois.aout
end
fun.listeMois = listeMois
local liste_saison = {
{ 'printemps', 'spring', },
{ 'été', 'summer', },
{ 'automne', 'autumn', },
{ 'hiver', 'winter', },
}
---
-- valide que la chaîne passée est un mois valide.
-- retourne le nom complet numéro du mois [1-12] si reconnu
function fun.valideMois( mois )
local m = trim( mois )
if m then
m = mw.ustring.lower( m )
if listeMois[ m ] then
return listeMois[ m ].nom, listeMois[ m ].num
end
end
end
---
-- valide que la chaîne passée est un mois valide.
-- retourne le nom complet ou nil si non reconnu
-- si reconnu, retourne aussi le numéro du mois [1-12]
function fun.valideSaison( saison )
local s = trim( saison )
if s then
s = mw.ustring.lower( trim( saison ) )
for i = 1, 4 do
local j = 1
while liste_saison[i][j] do
if liste_saison[i][j] == s then
return liste_saison[i][1]
end
j = j + 1
end
end
end
end
---
-- determinationMois trouve le numéro du mois et son nom,
-- à partir de son nom, de son numéro ou d'une expression mathématique.
-- Si le deuxième paramètre est vrai, les nombres supérieur à 12 ou non entiers sont acceptés.
function fun.determinationMois( mois, mod, boucle )
local num, nom
if tonumber( mois ) then
num = math.floor( tonumber( mois ) )
if mod then
-- si le nombre du mois est calculé par une exression, le résultat peut être supérieur à 12, ou inférieur à 1
num = math.fmod( num + 239, 12 ) + 1 -- +239 car fmod(-1) = -1 et non 11
elseif num < 1 or num > 12 then
num = nil
end
elseif trim( mois ) then
nom, num = fun.valideMois( mois )
if nom == nil and boucle == nil then
-- essai de détermination d'un nombre avec le parser #expr de Mediawiki.
-- le paramètre boucle évite de tourner en boucle.
nom, num = fun.determinationMois( mw.getCurrentFrame():callParserFunction( '#expr', mois ), true, true )
end
end
if num and not nom then
nom = listeMois[ num ].nom
end
return nom, num
end
-- fonction interne à modeleDate, pour déterminer si on peut se passer de faire un ifexit
local function existDate( dataQualificatif, annee, mois )
local data
if mois then
data = dataQualificatif.mois
else
data = dataQualificatif.annee
end
if type( data ) ~= 'table' then
-- si data n'existe pas c'est que l'on considère qu'il n'y a pas de lien.
return
end
-- le qualificatif est remplacer par celui de la base de donnée, ce qui permet des alias.
local lien = annee .. ' ' .. ( dataQualificatif.qualificatif or '' )
local seul = annee
if mois then
lien = mois .. ' ' .. lien
seul = ucfirst( mois ) .. ' ' .. annee
end
local aucun = tonumber( data.aucun )
if aucun and annee <= aucun then
-- si la l'année est dans la partie 'aucun' on teste s'il y a malgré tout un lien isolé
if type( data.seul ) == 'table' then
for i, v in ipairs( data.seul ) do
if seul == v or seul == tonumber( v ) then
return lien
end
end
end
-- partie aucun et pas de lien => nil
return nil
elseif type( data.tous ) == 'table' then
local tous1, tous2 = tonumber( data.tous[1] ), tonumber( data.tous[2] )
if tous1 and tous2 and annee >= tous1 and annee <= tous2 then
-- l'année est dans la partie 'tous' donc on retourne le lien
return lien
end
end
-- l'annee n'est ni dans la partie aucun, ni dans la partie tous donc il faut tester si la page existe.
local cibleLien = mw.title.new( lien )
if cibleLien and cibleLien.exists then
return lien
end
end
---
-- Supprime le jour de la semaine, et "le" avant une date
function fun.nettoyageJour( jour )
if type( jour ) == 'string' then
local nomJour = { '[Ll]undi', '[Mm]ardi', '[Mm]ercredi', '[Jj]eudi', '[Vv]endredi',
'[Ss]amedi', '[Dd]imanche', '^ *[Ll]e' }
local premier = { '<abbr class="abbr" title="Premier" >1<sup>er</sup></abbr>', '1<sup>er</sup>', '1er' }
for i, v in ipairs( nomJour ) do
jour = jour:gsub( v, '' )
end
for i, v in ipairs( premier ) do
jour = jour:gsub( v, '1' )
end
jour = trim( jour )
end
return jour
end
---
-- Sépare une chaine date en un table contenant les champs jour, mois et annee.
-- la date doit contenir le mois.
function fun.separationJourMoisAnnee( date )
date = trim( date )
if date then
local function erreur( periode, valeur )
return false, Outils.erreur( periode .. ' invalide (' .. valeur .. ')' )
end
local jour, mois, annee, masquerMois, masquerAnnee, separateur
-- variable pour construire les regex
local j = '([0-3]?%d)' -- jour
local m = '([01]?%d)' -- mois numérique
local mmm = '([^%s%p%d]+[.]?)' -- mois en toute lettre
local aj = '(%-?%d+)' -- année ou jour
local s = '[ ./-]+' -- séparateur simple
local sep = '([ ./-]+)' -- séparateur avec capture, pour le détecter deux fois
local moins = '(%-?)' -- signe moins pour signifier qu'il ne faut pas afficher cette donnée
local regexb = {
jmmm = '^'..j..s..mmm..moins..'$',
mmmjva = '^'..mmm..s..j..', ?'..aj..'$',
}
date = fun.nettoyageJour( date )
-- suppression catégorie, liens, balises
date = mw.ustring.gsub( date, '%[%[[Cc]at[ée]gor[yi]e?:.-%]%]', '' )
date = date :gsub( '%b<>', '' )
:gsub( '%[%[([^%[%]|]*)|?([^%[%]]*)%]%]', function ( l, t ) return trim( t ) or l end )
-- suppression des espaces insécables
:gsub( '\194\160', ' ' )
:gsub( ' ', ' ' )
:gsub( '\226\128\175', ' ' )
:gsub( '&nnbsp;', ' ' )
:gsub( '\226\128\137', ' ' )
:gsub( ' ', ' ' )
:gsub( ' ', ' ' )
:gsub( ' +', ' ' )
-- réduction av. J-C pour simplifier un peu les regex :
:gsub( '(%d+) ?[Aa][Vv]%.? ?[Jj][ .-]*[Cc]%.?', '-%1' )
-- supression de l'heure dans les date ISO
:gsub( '^+?([%d-]*%d%d%-%d%d)T%d%d[%d:,.+-]*Z?$' , '%1')
-- test année seule
if date:match( '^'..aj..'$' ) then
annee = date:match( '^'..aj..'$' )
elseif date:match( '^'..aj..s..aj..moins..'$' ) then
-- jj/mm, mm/aaaa ou aaaa/mm
local a, separateur, b, sb = date:match( '^'..aj..sep..aj..moins..'$' )
a, b = tonumber( a ), tonumber( b )
if separateur:match( '^.+%-$' ) then
-- probablement mm/-aaaa, année av.JC
b = 0 - b
end
if a > 12 and ( b < 1 or b > 31 ) or
b > 12 and ( a < 1 or a > 31 ) then
return erreur( 'Date', date )
elseif b < 1 or b > 31 then
mois, annee, masquerAnnee = a, b, sb
elseif a < 1 or a > 31 then
annee, mois = a, b
elseif b > 12 then
return erreur( 'Mois', b )
else
jour, mois, masquerMois = a, b, sb
end
elseif date:match( '^'..aj..sep..m..moins..'%2'..aj..moins..'$' ) then
-- jj/mm/aaaa ou aaaa/mm/jj
jour, separateur, mois, masquerMois, annee, masquerAnnee = date:match( '^'..aj..sep..m..moins..'%2'..aj..moins..'$' )
if separateur == '-' and masquerMois == '-' and masquerAnnee == '' and tonumber( annee ) > 0 then
-- date au format jj-mm--aaaa type 17-06--44 pour 17 juin 44 av. JC
masquerMois = nil
annee = 0 - annee
end
elseif date:match( '^'..j..sep..mmm..moins..'%2'..aj..moins..'$' ) then
-- jj mmm aaaa
jour, separateur, mois, masquerMois, annee, masquerAnnee = date:match( '^'..j..sep..mmm..moins..'%2'..aj..moins..'$' )
elseif date:match( '^'..mmm..s..aj..moins..'$' ) then
-- mmm aaaa
mois, separateur, annee, masquerAnnee = date:match( '^'..mmm..sep..aj..moins..'$' )
if separateur:match( '^.+%-$' ) then
annee = '-' .. annee
end
elseif date:match( '^'..j..s..mmm..moins..'$' ) then
-- jj mmmm
jour, mois, masquerMois = date:match( '^'..j..s..mmm..moins..'$' )
elseif date:match( '^'..mmm..s..j..', ?'..aj..'$') then
-- mmm jj, aaaa (format anglo-saxon)
mois, jour, annee = date:match( '^'..mmm..s..j..', ?'..aj..'$')
elseif date:match( '^'..mmm..'$' ) then
mois = date
else
return erreur( 'Date', date )
end
local jn, an = tonumber( jour ), tonumber( annee )
if jn and an and ( jn > 31 or jn < 0 or #jour >= 3 ) and an <= 31 then
-- cas notamment des date ISO 2015-06-17, -0044-06-17 et -0002-06-17
-- inversion du jour et de l'année
local temp = annee
annee = jour
jour = temp
end
return fun.validationJourMoisAnnee{
jour, mois, annee,
masquerAnnee = trim( masquerAnnee ) and true or nil,
masquerMois = ( trim( masquerAnnee ) or not annee ) and trim( masquerMois ) and true or nil,
-- or nil sert juste à éviter de trainer une valeur false dans tous les tests unitaires.
}
else
return true, {}
end
end
---
-- separationJourMoisAnnee prend jusqu'a cinq paramètre et essaie de les séparer en jour, mois, annee et qualificatif
-- la date peut être dans le premier paramètre ou séparée dans les paramètre 1 à 3 ou 2 à 4.
-- Le qualificatif est cherché dans le paramètre suivant.
-- La fonction retourne true suivit d'une table avec la date en paramètres nommé (sans accent sur année)
-- ou false suivit d'un message d'erreur.
function fun.validationJourMoisAnnee( frame, ... )
local args = Outils.extractArgs( frame, ... )
local jour, mois, numMois, annee, erreur
local bjour = args[1] or args['jour'] or ''
local bmois = tostring( args[2] or args['mois'] or '' )
local bannee = args[3] or args['annee'] or args['année'] or ''
local function erreur( periode, valeur )
return false, Outils.erreur( periode .. ' invalide (' .. valeur .. ')' )
end
-- on traite l'année
if Outils.notEmpty( bannee ) then
annee = tonumber( bannee )
if annee == nil and type( bannee ) == 'string' then
-- test si l'année contient av. J.-C.
annee = string.match( string.upper( bannee ), '^(%d+) ?[Aa][Vv]%.? ?[Jj][ .-]*[Cc]%.?' )
annee = tonumber( annee )
if annee then
annee = 0 - annee
else
return erreur( 'Année', bannee )
end
elseif annee == 0 then
return erreur( 'Année', 0 )
end
else
annee = nil
end
-- on traite le mois
if Outils.notEmpty( bmois ) then
mois, numMois = fun.determinationMois( bmois )
if mois == nil then
mois = fun.valideSaison( bmois )
if mois == nil then
return erreur( 'Mois', bmois )
end
else
-- on traite le jour si présent
if Outils.notEmpty( bjour ) then
jour = tonumber( bjour )
if jour == nil then
jour = tonumber( fun.nettoyageJour( bjour ) )
end
if jour == nil then
return erreur( 'Jour', bjour )
end
-- on valide que le jour est correct
if jour < 1 or jour > 31 then
return erreur( 'Jour', bjour )
elseif jour > listeMois[numMois].nJour then
return erreur( 'Jour', bjour .. ' ' .. mois )
elseif jour == 29 and numMois == 2 and annee and ( math.fmod( annee, 4 ) ~= 0 ) then
-- l'année bisextile sur les siècles est toujours acceptée pour être compatible avec les dates juliennes.
return erreur( 'Jour', '29 février ' .. annee )
end
else
-- S'il n'y a pas de jour on regarde si la première lettre du mois est en majuscule
if bmois:match( '^%u' ) then
-- oui, on passe la première lettre en majuscule
mois = ucfirst( mois )
end
-- s'il n'y a pas d'année non plus on retourne le mois simple
end
end
else
-- on teste le jour si présent
if Outils.notEmpty( bjour ) then
if annee then
return erreur( 'Mois', 'absent' )
else
bjour = fun.nettoyageJour( bjour )
jour = tonumber( bjour )
if jour then
if jour > 31 or jour < 1 then
annee = jour
jour = nil
else
return erreur( 'Date', 'jour seul : ' .. bjour )
end
else
return erreur( 'Jour', bjour )
end
end
end
end
-- vérification de l'absence d'un décalage
if annee and annee < 13 and annee > 0 and not jour and ( tonumber( bmois ) or (not mois and tonumber( args[4] ) ) ) then
return false, Outils.erreur( 'année improbable (' .. annee .. ')' )
end
local resultat = {
jour = jour,
mois = mois,
numMois = numMois,
annee = annee,
masquerAnnee = args.masquerAnnee,
masquerMois = args.masquerMois,
}
return true, resultat
end
---
-- analyse des paramètres 1, 2, 3 et 4
-- pour déterminer les paramètres jour, moisn année, qualificatif, masquerAnnee, et masquerMois
function fun.modeleDateAnalyseJMA( args )
local function masquerParam( p )
-- sépare le signe moins final éventuel signifiant que le paramètre ne soit pas être affiché.
local s
if trim( p ) then
p, s = p:match( '^(.-)(%-?)%s*$' )
end
return p, ( s == '-' or nil )
end
local test, resultat
local arg1, arg2, arg3 = fun.nettoyageJour( args[1] ), trim( args[2] ), trim( args[3] )
if type( arg1 ) == 'string' and arg3 == nil and ( arg1:match( '[^ ./-][ ./-]+[^ ./-]' ) or arg2 == nil or dataLiens[arg2] or mw.ustring.match( arg2, '%a %a' ) ) then
-- la date est dans le premier paramètre
test, resultat = fun.separationJourMoisAnnee( arg1 )
if test then
resultat.qualificatif = arg2
end
else
local param, masquerM, masquerA
param = { args[1] or args.jour }
param[2], masquerM = masquerParam( args[2] or args.mois )
param[3], masquerA = masquerParam( args[3] or args.annee or args['annee'] )
param[4] = masquerParam( args[4] )
test, resultat = fun.validationJourMoisAnnee( param )
if test then
resultat.masquerAnnee = masquerA
resultat.masquerMois = masquerM
resultat.qualificatif = trim( args[4] )
end
end
return test, resultat
end
---
-- émule le modèle {{m|Date}}.
-- Paramètres :
-- 1 : jour (numéro ou "1er") ou la date complète
-- 2 : mois (en toutes lettres) ou spécialité de l'année
-- 3 : année (nombre)
-- 4 : spécialité de l'année
-- julien : date dans le calendrier julien
-- compact : affiche le mois sous forme d'abréviation
-- avJC : non pour désactiver l'affichage de « av. J.-C. » pour les date négatives
-- âge : ajout la durée depuis cette date
-- nolink : ne met pas de lien sur la date
-- naissance : ajoute la class "bday"
-- mort : ajoute la class "dday"
function fun.modeleDate( frame )
local args = Outils.extractArgs( frame )
local test, params = fun.modeleDateAnalyseJMA( args )
local cat, resultat = ''
if test then
local listeParam = {
qualificatif = 'qualificatif',
age = 'âge',
['âge'] = 'âge',
naissance = 'naissance',
mort = 'mort',
['décès'] = 'mort',
julien = 'julien',
avJC = 'avJC',
nolinks = 'nolinks',
compact = 'compact',
compacte = 'compact',
}
for n, v in pairs( listeParam ) do
params[v] = params[v] or trim( args[n] )
end
resultat = fun._modeleDate( params )
else
local namespaceCategorisation = { [0] = true, [4] = true, [10] = true, [14] = true, [100] = true }
if namespaceCategorisation[ mw.title.getCurrentTitle().namespace ] and not Outils.notEmpty( args.nocat ) then
cat = '[[Catégorie:Page utilisant le modèle date avec une syntaxe erronée]]'
end
resultat = params .. cat
end
return resultat or ''
end
function fun._modeleDate( args )
local annee, mois, numMois, jour = args.annee, args.mois, args.numMois, args.jour
local qualificatif = args.qualificatif
if ( annee or mois or jour ) == nil then
return
end
-- on traite l'age, naissance et mort
local age = args['âge'] and fun.age( annee, numMois, jour )
local naissance = args.naissance
local mort = args.mort
-- on traite le calendrier
local gannee, gmois, gjour = annee, numMois, jour -- date suivant le calendrier grégorien pour <time>
local jannee, jmois, jjour = annee, mois, jour -- servira éventuellement à a affiché la date selon le calendrier julien
local julien2, julien3 = nil, nil -- servira éventuellement à a affiché des parenthèses
local julien = trim( string.lower( args.julien or '' ) )
if annee and jour then
local amj = annee * 10000 + numMois * 100 + jour
if amj < 15821014 then
if annee > 0 then
gannee, gmois, gjour = fun.julianToGregorian( annee, numMois, jour )
else
-- calendrier grégorien proleptique avec année 0.
gannee, gmois, gjour = fun.julianToGregorian( annee + 1, numMois, jour )
end
elseif julien == 'oui' then
gannee, gmois, gjour = fun.julianToGregorian( annee, numMois, jour )
annee, mois, jour = gannee, listeMois[gmois].nom, gjour
end
else
if annee and annee < 0 then
gannee = gannee + 1
end
end
-- on génère le résultat
-- Déclarations des variables
local wikiListe = TableBuilder.new() -- reçois le texte affiché pour chaque paramètre
local iso = TableBuilder.new() -- reçois le format date ISO de ce paramètre
local texteMois = mois -- texte du mois qui sera affiché (éventuellement l'abréviation)
if args.compact then
if args.nolinks then
texteMois = '<abbr class=abbr title="' .. mois .. '">' .. listeMois[ mois ].abrev .. '</abbr>'
else
texteMois = listeMois[ mois ].abrev
end
end
mois = mois and mois:gsub( 'aout', 'août' )
local dataQualificatif, dataCat
if not args.nolinks then
dataQualificatif = dataLiens[qualificatif or '']
if type( dataQualificatif ) ~= 'table' then
-- si le qualifiquatif n'est pas dans la base de donnée, on crée une table minimum,
-- qui imposera un test sur l'annee, mais considère qu'il n'y a pas de lien sur le jour ou le mois
dataQualificatif = { qualificatif = ' ' .. qualificatif, annee = { } }
end
dataCat = dataLiens[dataQualificatif.cat]
if type( dataCat ) ~= 'table' or dataCat == dataQualificatif then
dataCat = { qualificatif = '' }
end
end
local function wikiLien( lien, texte )
if lien == texte then
return '[[' .. texte .. ']]'
else
return '[[' .. lien .. '|' .. texte .. ']]'
end
end
-- Date julienne
if jjour ~= jour then
if jjour == 1 then
jjour = '<abbr class="abbr" title="premier">1<sup>er</sup></abbr>'
end
if args.compact then
jmois = listeMois[ jmois ].abrev
end
if jannee ~= annee then
julien3 = '(<abbr class=abbr title="selon le calendrier julien">' .. jjour .. ' ' .. jmois .. ' ' .. jannee .. '</abbr>)'
else
julien2 = '(<abbr class=abbr title="selon le calendrier julien">' .. jjour .. ' ' .. jmois .. '</abbr>)'
end
end
-- le jour si présent
local qualifJour = ''
if jour then
local texteJour = jour
if args.nolinks then
if jour == 1 then
jour = modelePremier
end
wikiListe.insert( jour )
else
qualifJour = dataQualificatif.jour and dataQualificatif.qualificatif
or dataCat.jour and dataCat.qualificatif
or ''
local lien = jour .. ' ' .. mois .. ' ' .. qualifJour
if jour == 1 then
jour = '1<sup>er</sup>'
lien = '1er ' .. mois .. ' ' .. qualifJour
end
-- s'il n'y a pas de lien sur le mois, il sera affiché avec le jour.
wikiListe.insert( wikiLien( lien, jour ) )
wikiListe.insert( wikiLien( lien, jour .. ' '.. texteMois ) )
end
iso.insert( 1, string.sub( '0' .. gjour, -2 ) )
end
-- le mois
if mois then
if #wikiListe == 0 and annee == nil then
return texteMois
end
if args.nolinks then
if not args.masquerMois then
wikiListe.insert( texteMois )
end
else
local lien
if annee then
lien = existDate( dataQualificatif, annee, mois ) or existDate( dataCat, annee, mois )
if lien == nil and qualificatif and qualifJour == '' then
-- test nouveau test sans le qualificatif uniquement s'il n'y a pas d'éphémérides pour ce qualificatif.
lien = existDate( dataLiens[''], annee, mois )
end
end
if lien or args.masquerMois then
-- s'il y a un lien on retire le lien affichant 'jour mois' pour ajouter '[[mois annee|mois']]
wikiListe.remove()
if not args.masquerMois then
wikiListe.insert( wikiLien( lien, texteMois ) )
end
elseif #wikiListe > 0 then
-- sinon on retire le lien affichant 'jour' pour ne garder que le lien 'jour mois'
wikiListe.remove( #wikiListe - 1 )
elseif args.masquerAnnee then
-- s'il n'y a pas de jour et que l'année n'est pas affichée, on insère le mois seul.
wikiListe.insert( texteMois )
end
end
if gmois then
iso.insert( 1, string.sub( '0' .. gmois, -2 ) )
end
end
if( julien2 ) then
wikiListe.insert( julien2 )
end
-- l'année
if annee then
if not args.masquerAnnee then
local texteAnnee = annee
local lien
if annee < 0 then
local annneeAvJc = 0 - annee
lien = lien or ( annneeAvJc .. ' av. J.-C.' )
local avJC = trim( string.lower( args.avJC or '' ) )
if args.avJC == 'non' then
texteAnnee = annneeAvJc
else
texteAnnee = annneeAvJc .. ' <abbr class="abbr" title="'
.. annneeAvJc .. ' avant Jésus-Christ">av. J.-C.</abbr>'
end
end
if args.nolinks then -- seulement si on doit l'affichée
wikiListe.insert( texteAnnee )
else
lien = existDate( dataQualificatif, annee ) or existDate( dataCat, annee ) or lien or annee
if mois and #wikiListe == 0 then
-- si le mois n'a pas de lien et n'est pas affiché avec le jour, il est affiché avec l'année.
texteAnnee = texteMois .. ' ' .. texteAnnee
end
wikiListe.insert( wikiLien( lien, texteAnnee ) )
end
end
if gannee > 999 then
iso.insert( 1, gannee )
elseif gannee > -1 then
iso.insert( 1, string.sub( '000' .. gannee , -4 ) )
elseif gannee > -999 then
-- calendrier grégorien proleptique avec année 0.
iso.insert( 1, 'U-' .. string.sub( '000' .. ( 0 - gannee ), -4 ) )
else
iso.insert( 1, 'U' .. gannee )
end
end
if( julien3 ) then
wikiListe.insert( julien3 )
end
-- l'age
if type( age ) == 'number' and age >= 0 and ( not naissance or age < 120 ) then
if age == 0 then
age = '(moins d’un an)'
elseif age == 1 then
age = '(1 an)'
else
age = '(' .. age .. ' ans)'
end
else
age = false
end
-- compilation du résultat
local wikiTexte = wikiListe.concat( ' ' )
local isoTexte = iso.concat( '-' )
-- On ajoute un peu de sémantique.
local wikiHtml = mw.html.create( '' )
local dateHtml = wikiHtml:tag( 'time' )
:wikitext( wikiTexte )
if wikiTexte:match( ' ' ) then
dateHtml:addClass( 'nowrap' )
end
if isoTexte ~= wikiTexte then
dateHtml:attr( 'datetime', isoTexte )
end
if not args.nolinks then
dateHtml:addClass( 'date-lien' )
end
if naissance then
dateHtml:addClass( 'bday' )
elseif mort then
dateHtml:addClass( 'dday' )
end
if age then
wikiHtml:wikitext( ' ' )
:tag( 'span' )
:addClass( 'noprint')
:wikitext( age )
:done()
end
return tostring( wikiHtml )
end
---
-- fonction destinée aux infobox, notamment pour afficher les dates de naissance et de mort
-- les liens présent dans les dates fournies sont automatiquement supprimées pour gérer les cas ou
-- le paramètre contient déjà un modèle date.
-- Paramètres :
-- 1 : type de date à afficher (naissance / n, mort / m, ou date / d)
-- 1 : Date ou date de naissance
-- 2 : Date de mort si type n ou m
-- qualificatif = suffixe des page de date à lier (exemple : en musique)
-- nolinks : n'affiche pas de lien
-- préfixe : préfixe à afficher s'il y a un jour (par défaut '')
-- préfixe sans jour : préfixe à afficher s'il n'y a pas de jour (par défaut : '')
function fun.dateInfobox( frame )
local args = frame.args
if type( args ) ~= 'table' or not ( args[1] and args[2] ) then
return
end
local function analyseDate( d )
if trim( d ) then
-- supprime les liens
local analyse = d:match( ' ou ') or d:match( 'entre ' ) or d:match( 'vers ' ) or d:match( 'après ' ) or d:match( 'avant ' )
if analyse then
return d
end
analyse = d:match( 'datetime="([%d-]+)"' ) or d
local debut, fin = analyse:match( '(.-%d%d%d%]*%-?)([\127 ].+)' )
if not debut then
debut, fin = analyse:match( '(.-%d%d%d%]*%-?)(<br ?/?>.+)' )
end
analyse = debut or analyse
analyse = analyse:gsub( '%[%[([^%[%]|]*)|?([^%[%]]*)%]%]', function ( l, t ) return trim( t ) or l end )
local t, r = fun.separationJourMoisAnnee( analyse )
if t then
return r, fin
else
return d, fin
end
end
end
-- prefix ajoute un préfixe en fonction de la présence ou non du jour si le paramètre "préfixe sans jour" est défini
local function prefix( dateString )
if dateString then
local datetime = dateString:match( 'datetime="([U%d%-]+)"' )
if datetime and datetime:match('%-%d%d%-%d%d') and trim( args['préfixe'] ) then
return args['préfixe'] .. ' ' .. dateString
end
if trim( args['préfixe sans jour'] ) then
return args['préfixe sans jour'] .. ' ' .. dateString
end
end
return dateString
end
local naissance = args[1]:match( '^n' )
local mort = args[1]:match( '^m' ) or args[1]:match( 'décès' )
local affichageDate, qualificatif = args[2], args[4]
local affichageDateTab, resultatDate, complementDate
local dateNaissance, dateMort
if mort then
affichageDate = args[3]
end
if not trim( affichageDate ) then
return
end
if affichageDate:match( '</time>' ) then
-- S'il y a des liens il y a probablement déjà un modèle date, évitons de l'exècuter une 2e fois
if ( naissance or mort ) and ( affichageDate:match( 'wikidata%-linkback' )) then
dateNaissance = analyseDate( args[2] )
dateMort = analyseDate( args[3] )
resultatDate = affichageDate
else
return prefix( affichageDate )
end
else
affichageDateTab, complementDate = analyseDate( affichageDate )
if type( affichageDateTab ) ~= 'table' then
return affichageDateTab
else
if naissance then
dateNaissance = affichageDateTab
dateMort = analyseDate( args[3] )
elseif mort then
dateNaissance = analyseDate( args[2] )
dateMort = affichageDateTab
else
qualificatif = args[3]
end
affichageDateTab.naissance = naissance
affichageDateTab.mort = mort
affichageDateTab.qualificatif = args.qualificatif or qualificatif
affichageDateTab.nolinks = args.nolinks
affichageDateTab.nocat = args.nocat
affichageDateTab.julien = args.julien
end
end
resultatDate = resultatDate or fun.modeleDate( affichageDateTab )
local age, prefixAge, suffixAge, calculAge = '', ' <span class="noprint">(', ')</span>', nil
if naissance and dateNaissance and not dateMort and type( dateNaissance ) == 'table' then
calculAge = fun.age( dateNaissance.annee, dateNaissance.numMois, dateNaissance.jour )
if calculAge and calculAge > 120 then
calculAge = nil
end
elseif mort and dateNaissance and dateMort and type( dateNaissance ) == 'table' and type( dateMort ) == 'table' then
calculAge = fun.age( dateNaissance.annee, dateNaissance.numMois, dateNaissance.jour, dateMort.annee, dateMort.numMois, dateMort.jour )
prefixAge = ' (à '
suffixAge = ')'
end
if tonumber( calculAge ) then
if calculAge > 1 then
age = prefixAge .. calculAge .. ' ans' .. suffixAge
elseif calculAge == 1 then
age = prefixAge .. 'un an' .. suffixAge
elseif calculAge == 0 then
age = prefixAge .. 'moins d’un an' .. suffixAge
end
if complementDate and complementDate:match( 'ans?%)' ) then
complementDate = ''
end
end
return prefix( resultatDate ) .. ( complementDate or '' ) .. age
end
---
-- la fonction dateISO renvoie un date au format aaaa-mm-jj (sans liens)
-- l'année peut être sous la forme 2013 ou [[2013 en litérature|2013]]
-- le mois peut être en lettre ou en chiffres
-- le jour peut être sous la forme '05', '{{1er}}' ou 'vendredi 13'
function fun.dateISO( frame )
local args = Outils.extractArgs( frame )
local annee = Outils.notEmpty( args['année'], args.annee, args.year, args.date )
-- extraction de l'année
if type( annee ) == 'string' then
annee = ( tonumber( annee ) -- match '2013'
or string.match ( annee, '%D(%d%d%d%d)%D' ) -- match '[[2013 en musique|2013]]'
or string.match ( annee, '%D(%d%d%d%d)$' ) -- match '17 septembre 2013'
or string.match ( annee, '^(%d%d%d%d)%D' ) -- match '2013-09-17'
)
end
annee = tonumber( annee )
-- le format de date iso est défini suivant le calendrier grégorien.
-- Avant l'année 1583 la date est calendrier est probablement du calendrier julien,
-- donc autant s'abstenir.
if annee and annee > 1582 then
local mois = Outils.notEmpty( args.mois, args.month )
-- num mois trouve le numéro du mois, qu'il soit numérique ou texte, complet ou abrégé.
local nomMois, numMois = fun.determinationMois( mois )
if numMois then
mois = '-' .. string.sub( '0' .. numMois, -2 )
local jour = Outils.notEmpty( args.jour, args.day, args['quantième'] )
if type( jour ) == 'string' then
jour = tonumber( jour ) or tonumber( string.match ( jour, '%d+') )
end
jour = tonumber( jour )
if jour and jour <= listeMois[numMois].nJour then
jour = '-' .. string.sub( '0' .. jour, -2 )
return annee .. mois .. jour
else
return annee .. mois
end
else
return tostring( annee )
end
end
end
---
-- Rang du jour dans l'année
-- Usage : do_dayRank{année,mois,jour}
function fun.do_dayRank(arguments)
local yr = tonumber(arguments.year or arguments[1]) or 1
local mt = tonumber(arguments.month or arguments[2]) or 1
local dy = tonumber(arguments.day or arguments[3]) or 1
-- Rangs des premiers des mois
local ranks = {0,31,59,90,120,151,181,212,243,273,304,334}
local rank = (ranks[mt] or 0) + dy - 1
if(fun.isLeapYear(yr) and (mt >= 3)) then
rank = rank+1
end
return rank
end
-- Nombre de jours entre deux années (du 1er janvier au 1er janvier)
-- Suit le calendrier grégorien
function fun.do_daysBetween(arguments)
local yr1 = tonumber(arguments[1]) or 0
local yr2 = tonumber(arguments[2]) or 0
return fun.daysSinceOrigin(yr2) - fun.daysSinceOrigin(yr1)
end
-- Nombre de jours depuis l'année 1 (du 1er janvier au 1er janvier)
function fun.daysSinceOrigin(year)
local yr = year-1
return 365*yr + math.floor(yr/4) - math.floor(yr/100) + math.floor(yr/400)
end
-- Test d'année bissextile (Suit le calendrier grégorien)
function fun.isLeapYear(year)
local yr = tonumber(year) or 1
return (yr%4 == 0) and ((yr%100 ~= 0) or (yr%400 == 0))
end
-- Conversion d'un nombre en chiffres romains
function fun.toRoman(number)
local n = math.floor(number)
local letters = {"I","V","X","L","C","D","M","",""}
local pattern = {"","0","00","000","01","1","10","100","1000","02"}
local result = ""
if(n<=0 or n>=4000) then
result = "---"
else
for i=1,7,2 do
local p = pattern[n%10 + 1]
for j=0,2 do
p = string.gsub(p,tostring(j),letters[i+j])
end
result = p .. result
n = math.floor(n/10)
end
end
return result
end
-- Conversion et affichage d'une date dans le calendrier républicain
function fun.dateRepublicain(frame)
local pframe = frame:getParent()
local arguments = pframe.args
return fun.formatRepCal(fun.do_toRepCal(arguments))
end
---
-- Calcul d'une date dans le calendrier républicain
-- On suppose que les années 4n+3 sont sextiles (3, 7, 11...)
function fun.do_toRepCal(arguments)
local yr = tonumber(arguments.year or arguments[1]) or 2000
-- rang absolu du jour demandé, le jour 0 étant le 22 septembre 1792 (1er jour de l'an I)
local repDays = fun.do_dayRank(arguments) + fun.do_daysBetween{1792,yr} - fun.do_dayRank{1792,9,22}
local repYear = math.floor((repDays+731)/365.25) - 1
local repDayRank = repDays - 365*(repYear-1) - math.floor(repYear/4)
local repMonth, repDay = math.floor(repDayRank/30)+1, (repDayRank%30)+1
return {repYear, repMonth, repDay}
end
---
-- Formatage d'une date selon le calendrier républicain
-- Usage : fun.formatRepCal{année,mois,jour}
function fun.formatRepCal(arguments)
local months = {"Vendémiaire","Brumaire","Frimaire","Nivôse","Pluviôse","Ventôse","Germinal","Floréal","Prairial","Messidor","Thermidor","Fructidor"}
local extras = {"de la vertu","du génie","du travail","des récompenses","de l'opinion","de la révolution"}
local result = ""
if(arguments[2] < 13) then
result = result .. tostring(arguments[3]) .. " " .. months[arguments[2]]
else
result = result .. "jour " .. extras[arguments[3]]
end
result = result .. " de l'an " .. fun.toRoman(arguments[1])
return result
end
---
-- Voir Modèle:Âge
-- retourne l'age en fonction de la ou les dates fournies. La valeur retounée est de type 'number'
-- Parammètres :
-- 1, 2, 3 : année, mois jour de naissance (supposé dans le calendrier grégorien)
-- 4, 5, 6 : année, mois, joue du calcul (facultatif, par défaut la date UTC courante).
function fun.age( an, mn, jn, ac, mc, jc )
if ac == nil then
local today = os.date( '!*t' )
ac = today.year
mc = today.month
jc = today.day
else
ac = tonumber( ac )
mc = tonumber( mc )
jc = tonumber( jc )
end
local an = tonumber( an )
local mn = tonumber( mn )
local jn = tonumber( jn )
if an == nil or ac == nil or mn == nil or mc == nil then
-- pas de message d'erreur qui risque de faire planter la fonction appelante
-- à elle de gérer ce retour.
return
end
local age = ac - an
if mc == mn then
if jc == nil or jn == nil then
return
end
return age-tonumber( jc < jn and 1 or 0 )
else
return age-tonumber( mc < mn and 1 or 0 )
end
end
function fun.modeleAge( frame )
local args = frame.getParent().args
local age = fun.age (
args[1] or args['année'],
args[2] or args['mois'],
args[3] or args['jour'],
args[4],
args[5],
args[6]
)
if age then
return age
else
return Outils.erreur("Paramètres incorrects ou insuffisants ou pour calculer l'âge précis" )
end
end
---
-- calcul du jour julien à partir d'une date du calendrier grégorien
function fun.julianDay( year, month, day, hour, min, sec )
local julian
julian = math.floor( math.floor( ( year * 12 + month + 57609 ) / 12 - 1 ) * 1461 / 4 )
- math.floor( math.floor( ( year * 12 + month + 57609 ) / 12 - 1 ) / 100 )
+ math.floor( math.floor( ( year * 12 + month + 57609 ) / 12 - 1 ) / 400 )
+ math.floor( ( math.fmod( month + 57609, 12 ) + 4 ) * 153 / 5 )
+ day + ( hour or 12 ) / 24 + ( min or 0 ) / 1440 + ( sec or 0 ) / 86400
- 32167.5
return julian
end
---
-- calcul du jour julien à partir d'une date du calendrier julien
function fun.julianDayJulian( year, month, day, hour, min, sec )
local julian
julian = math.floor( math.floor( ( year * 12 + month + 57609 ) / 12 - 1 ) * 1461 / 4 )
+ math.floor( ( math.fmod( month + 57609, 12 ) + 4 ) * 153 / 5 )
+ day + ( hour or 12 ) / 24 + ( min or 0 ) / 1440 + ( sec or 0 ) / 86400
- 32205.5
return julian
end
---
-- calcul d'une date dans le calendrier grégorien à partir du jour julien
function fun.julianDayToGregorian( julianDay )
local base = math.floor( julianDay + 32044.5 ) -- 1 March -4800 (proleptic Gregorian date)
local nCentury = math.floor( ( base * 4 + 3 ) / 146097 )
local sinceCentury = base - math.floor( nCentury * 146097 / 4 )
local nYear = math.floor( ( sinceCentury * 4 + 3 ) / 1461 )
local sinceYear = sinceCentury - math.floor( nYear * 1461 / 4 )
local nMonth = math.floor( ( sinceYear * 5 + 2 ) / 153 )
local day = sinceYear - math.floor( ( nMonth * 153 + 2 ) / 5 ) + 1
local month = nMonth - math.floor( nMonth / 10 ) * 12 + 3
local year = math.floor( sinceYear / 306 ) + nYear + 100 * nCentury - 4800
return year, month, day
end
---
-- calcul d'une date dans le calendrier julien à partir du jour julien
-- calcul basé sur l'algorythme de la page fr.wikipedia.org/wiki/Jour_julien (1/10/2013)
function fun.julianDayToJulian( julianDay )
local year = math.modf( ( julianDay * 4 - 6884469 ) / 1461 )
local r2 = julianDay - math.modf( ( 1461 * year + 6884472 ) / 4 )
local month = math.modf( ( 5 * r2 + 461 ) / 153 )
local day = r2 - math.modf( ( 153 * month - 457 ) / 5 ) + 1
if month > 12 then
year = year + 1
month = month - 12
end
return year, month, day
end
---
-- calcul d'une date dans le calendrier grégorien à partir d'une date dans le calendrier julien
function fun.julianToGregorian( year, month, day )
return fun.julianDayToGregorian( fun.julianDayJulian( year, month, day ) )
end
---
-- calcul d'une date dans le calendrier julien à partir d'une date dans le calendrier grégorien
function fun.gregorianToJulian( year, month, day )
year = tonumber(year)
if month then month = tonumber(month) else month = 6 end --prend une valeur centrale pour donner un best "guess"
if day then day = tonumber(day) else day = 15 end
return fun.julianDayToJulian( fun.julianDay( year, month, day ) )
end
---
-- erreurModuleData affiche d'un message d'erreur si le Module:Langue/Data n'a pas été chargé correctement,
-- pour la page de discussion de la base de donnée et ceux qui veulent surveiller cette page.
function fun.erreurModuleData()
local success, resultat = pcall ( mw.loadData, 'Module:Date/Data' )
if success == false then
local message = [[<strong class="error">Le chargement du module Date/Data génère une erreur : </strong><br />%s<br />
<span class="error">Cette erreur doit être corrigée au plus vite car des milliers de page ne s'affichent pas correctement</span>
]]
return string.format( message, resultat )
end
end
---
-- checkDataCat génère des liens vers les pages annuelles, mensuelles et d'éphémérides liè aux
-- catégories du Module:Date/Data. La date la plus ancienne dépend de 'aucun' et 'seul[1]'
-- Paramètres :
-- 1 : la catégorie. Il y aura une section par qualificatif de cette catégorie.
-- mois : oui pour avoir les liens vers les pages mensuelles et éphémérides (4 jours dans l'année)
-- alias : pour avoir des lien pour les alias en plus des qualificatif
function fun.checkDataCat( frame )
local category = trim(frame.args[1])
local monthLinks = frame .args.mois == 'oui'
local alias = frame.args.alias == 'oui'
local dataLink = mw.loadData( 'Module:Date/Data' )
local wikiList = TableBuilder.new()
local currentYear = tonumber( os.date( '%Y' ) )
local columns = '<div style="-moz-column-width:5em;-webkit-column-width:5em;column-width:5em;-moz-column-gap:1em;-webkit-column-gap:1em;column-gap:1em;text-align:left;">'
local newSection
if monthLinks then
newSection = '\n\n== %s ==\n\n=== Années ===\n' .. columns
else
newSection ='\n\n== %s ==\n' .. columns
end
for field, dataField in pairs( dataLink ) do
-- boucle sur tous les qualificatif ayant pour catégorie le premier paramère
if dataField.cat == category or ( category == 'cat' and dataField.cat == field ) then
local monthInitialYear, initialYear
-- définition de l'année à partir de laquelle on va tester toutes les année / mois
if dataField.qualificatif == field or ( category == 'cat' and dataField.cat == field ) then
if dataField.annee and dataField.annee.aucun and dataField.annee.aucun < currentYear then
local aucun = ( dataField.annee.seul and dataField.annee.seul[1] ) or dataField.annee.aucun
initialYear = math.min( aucun - math.ceil( (currentYear - aucun) / 4 ), currentYear - 50 )
else
initialYear = currentYear - 50
end
if dataField.mois and tonumber( dataField.mois.aucun ) and ( tonumber( dataField.mois.aucun ) < currentYear ) then
local aucun = dataField.mois.aucun
monthInitialYear = math.min( aucun - math.ceil( (currentYear - aucun) / 4 ), currentYear - 8 )
else
monthInitialYear = currentYear - 8
end
elseif alias then
-- si le paramètre alias est défini on teste aussi tous les alias, sinon ils sont ignorés
initialYear = currentYear - 50
monthInitialYear = currentYear - 8
end
-- création de l'ensembles des liens
if initialYear then
-- ajout de lien vers les pages annuelles de l'année en court + 5 jusqu'à initialYear
wikiList.insert( string.format( newSection, field ) )
local fieldLink = ' ' .. field
if category == 'cat' then
fieldLink = ' ' .. dataField.qualificatif
end
for year = ( currentYear + 5 ), initialYear, -1 do
wikiList.insert( '\n* [[' .. year .. fieldLink ..'|' .. year .. ']]' )
end
wikiList.insert( '\n</div>' )
if monthLinks then
-- insertstion de liens vers les mois de l'année en court + 1 jusqu'à monthInitialYear
wikiList.insert( '\n\n=== Mois ===' )
local month, sep
for year = ( currentYear + 1 ), monthInitialYear, -1 do
wikiList.insert( '\n* ' .. year .. ' : ' )
sep = ' • '
for j = 1, 12 do
month = ucfirst( listeMois[j].nom ) .. ' '
if j == 12 then sep = ''
end
wikiList.insert( '[[' .. month .. year .. ' ' .. fieldLink .. '|' .. month .. ']]' .. sep )
end
end
-- insertion de quelques date pour tester les éphémérides
wikiList.insert( '\n\n=== Jours ===' )
wikiList.insert( '\n* [[1er janvier ' .. fieldLink .. ']]' )
wikiList.insert( '\n* [[14 mars ' .. fieldLink .. ']]' )
wikiList.insert( '\n* [[22 juin ' .. fieldLink .. ']]' )
wikiList.insert( '\n* [[3 septembre ' .. fieldLink .. ']]' )
end
end
end
end
return table.concat( wikiList )
end
--[[
Cette fonction retourne "CET" ou "CEST" selon que dans la pseudo-timezone en cours
c'est l'heure d'été ou l'heure d'hiver.
Cette fonction n'a de sens a priori que pour des modèles utilisés en Europe
Paramètre optionnel non nommé : "sans lien" : retourne le texte CET/CEST. sinon
retourne ce même texte avec un wikilien vers les articles correspondant
--]]
function fun.CEST(frame)
-- option : ne pas créer de wikilien
local opt = trim(frame.args[1] or frame:getParent().args[1])
-- on récupère l'information dans la zone courante
local t = mw.getContentLanguage():formatDate("I", nil, true)
if (t == "1") then -- heure d'été
if (opt == "sans lien") then
return "CEST"
elseif (opt == "décalage") then
return "2"
else
return "[[Heure d'été d'Europe centrale|CEST]]"
end
else -- heure d'hiver (ou autre zone où ça ne s'applique pas)
if (opt == "sans lien") then
return "CET"
elseif (opt == "décalage") then
return "1"
else
return "[[Heure normale d'Europe centrale|CET]]"
end
end
end
return fun
rvuifiz4xz29h5yx5qn4us5zyhaeyg4
Module:TableBuilder
828
1839
8685
2017-09-11T15:27:37Z
Hugo.arg
49
Page créée avec « --Module appliquant aux fonctions de la librairie Table une inteface fluide. local meta = { insert = function ( t, ... ) table.insert( t, ... ) retur... »
8685
Scribunto
text/plain
--Module appliquant aux fonctions de la librairie Table une inteface fluide.
local meta = {
insert = function ( t, ... )
table.insert( t, ... )
return t
end,
remove = function ( t, ... )
table.remove( t, ... )
return t
end,
sort = function ( t, ... )
table.sort( t, ... )
return t
end,
maxn = function ( t )
return table.maxn( t )
end,
concat = function ( t, ... )
return table.concat( t, ... )
end,
minsert = function( t, ... )
local sel
for i = 1, select( '#', ... ) do
sel = select( i, ... )
if sel then
table.insert( t, sel )
end
end
return t
end,
tinsert = function( t, tab, first, last )
if type( tab ) == 'table' then
for i = ( tonumber( first ) or 1 ), ( tonumber( last ) or #tab ) do
table.insert( t, tab[i] )
end
end
return t
end,
}
meta.__index = function ( t, key )
local metafunc = meta[key]
if type( metafunc ) == 'function' then
return function ( ... ) return metafunc( t, ... ) end
end
end
-- fin des fonctions de la meta-table
local TableBuilder = {
new = function( ... )
local t = { ... }
setmetatable( t, meta )
return t
end,
set = function( t )
if type( t ) == 'table' then
setmetatable( t, meta )
end
return t
end,
clone = function ( t )
local tableRefs = { }
local function recursiveClone( val )
if type( val ) == 'table' then
-- Encode circular references correctly
if tableRefs[val] ~= nil then
return tableRefs[val]
end
local retVal = { }
tableRefs[val] = setmetatable( retVal, meta )
for key, elt in pairs( val ) do
retVal[key] = recursiveClone( elt )
end
return retVal
else
return val
end
end
return recursiveClone( t )
end,
}
return TableBuilder
m48ybr81epfbrs6xhgea65v3muisez4
Module:Outils
828
1840
8686
2017-09-11T15:28:32Z
Hugo.arg
49
Page créée avec « local Outils = { } --[[ trim nettoie un paramètre non nommé (supprime les espaces et retours ligne au début et à la fin) retourne nil si le texte est vide ou n'es... »
8686
Scribunto
text/plain
local Outils = { }
--[[
trim nettoie un paramètre non nommé (supprime les espaces et retours ligne au début et à la fin)
retourne nil si le texte est vide ou n'est pas du texte. Les nombres ne sont PAS considérés
comme du texte.
]]
function Outils.trim( texte )
if type( texte ) == 'string' and texte~= '' then
texte = texte:gsub( '^%s*(%S?.-)%s*$', '%1' )
if texte ~= '' then
return texte
end
end
return nil
end
-- erreur génère un message d'erreur
function Outils.erreur( texte )
local message = Outils.trim( texte ) or "''erreur : raison non précisée''"
return '<span class="error">' .. message .. "</span>"
end
--[[
validTextArg renvoit le premier paramètre chaine non vide
Paramètre :
1 - tableau contenant tous paramètres
2, ... - les noms des paramètres qui doivent êtres testés.
]]
function Outils.validTextArg( args, name, ... )
local texte = Outils.trim( args[name] )
if texte then
return texte
end
if select( '#', ... ) > 0 then
return Outils.validTextArg( args, ... )
end
return nil
end
--[[
notEmpty renvoie le premier paramètre non vide ou nul.
Paramètre :
1, ... - les variables qui doivent êtres testés.
]]
function Outils.notEmpty( var, ... )
local tvar = type( var )
if Outils.trim( var ) then
return Outils.trim( var )
elseif tvar == 'table' then
local nextFunc = pairs( var ) -- n'utilise pas next car non défini par mw.loadData
if nextFunc( var ) ~= nil then
return var
end
elseif var == true or ( tvar == 'number' and var ~= 0 ) or tvar == 'function' then
return var
end
if select( '#', ... ) > 0 then
return Outils.notEmpty( ... )
end
end
--[[
extractArgs permet de récupérer les arguements du modèle,
ou la table transmise à la fonction par une autre fonction d'un module
Paramètres :
1 - un objet frame ou une table contenant les paramètre
2, ... - une liste de nom de paramètre pour déterminé si les paramètres sont transmis
par #invoke. Le premier paramètre de frame sera systématiquement testé.
]]
function Outils.extractArgs ( frame, ... )
if type( frame ) == 'table' then
if type( frame.getParent ) == 'function' then
if Outils.notEmpty( frame.args.invokeArgsOnly ) then
return frame.args
else
local args = frame:getParent().args;
for k,v in pairs( frame.args ) do
args[k] = v;
end
return args
end
else
return frame
end
else
return { frame, ... }
end
end
--[[
abr génère une abréviation (discrète par défaut)
paramètres :
1 = abréviation,
2 = texte,
3 = langue,
nbsp = '-' pour une espace insécable avant l'abréviation, '+' pour l'avoir après.
visible = true pour une abréviation non discrète
]]
function Outils.abr( frame, ... )
local args = Outils.extractArgs( frame, ... )
if args[2] == nil then
return args[1] or ''
-- retoune l'abréviation ou au minimum une chaine vide s'il n'y a pas de texte
end
local wikiText = { '<abbr' }
if not args.visible then
table.insert( wikiText, ' class="abbr"' )
end
table.insert( wikiText, ' title="' .. args[2] )
if args[3] then
table.insert( wikiText, '" lang="' .. args[3] )
end
table.insert( wikiText, '">' .. args[1] .. '</abbr>' )
if args.nbsp == '-' then
table.insert( wikiText, 1, ' ' )
elseif args.nbsp == '+' then
table.insert( wikiText, ' ' )
end
return table.concat( wikiText )
end
function Outils.nobr( texte )
if type( texte ) == 'number' or Outils.trim( texte) then
return '<span class="nowrap">' .. texte .. '</span>'
else
return ''
end
end
--[=[
texteLien trouve le premier lien interwiki '[[lien|texte]]' de str et retourne : texte, lien
Si le lien est '[[texte]]', retourne : texte, texte.
Si str ne contient pas de lien interwiki, retourne : str (et nil)
Les fichiers et images ne sont pas considérés comme des liens.
Si str n'est pas une chaine, retourne : nil
]=]
function Outils.texteLien( str )
if type( str ) == 'string' then
for lien, texte in string.gmatch( str, '%[%[ *([^%[%]|]*)|? *([^%[%]]*)%]%]' ) do
texte = ( texte ~= '' and texte ) or lien or str
if not lien then
return str
end
local testlien = string.lower( lien )
local fichier = string.match( testlien, '^fichier:' )
or string.match( testlien, '^image:' )
or string.match( testlien, '^file:' )
if not fichier then
return texte, lien
end
end
return str
end
end
--[=[
texteLien trouve la première lien externe '[adresse texte]' de str et retourne : texte, adresse
Une adresse doit commencer par 'http://'
Si le lien est '[adresse]', retourne : '', adresse.
Si str ne contient pas de lien externe, retourne : str (et nil)
Si adresse ou texte contenienne le caratère '[', retourne l'adresse suivante ou str
Si str n'est pas une chaine, retourne : nil
]=]
function Outils.texteAdresse( str )
if type( str ) == 'string' then
local lien, texte = string.match( str, '%[(https?://[^%[%] ]*) *([^%[%]]-)%]' )
texte = texte or str
return texte, lien
end
end
--[[
ordinal renvoie une chaine correspondant à l'abréviation de l'adjectif ordinal du nombre.
Paramètres :
1 = nombre (string ou number)
2 = true pour avoir première au lieu de premier su nombre = 1
--]]
function Outils.ordinal( nombre, feminin )
local num = tonumber( nombre )
if num == nil then
return Outils.trim( tostring( nombre ) ) or ''
else
local nom = Outils.nombre2texte_reel( nombre, nil, 'ordinal', 'réformée', feminin and 'féminin' )
return Outils.abr{ num .. '<sup>e</sup>', nom }
end
end
--[[
Fonction de traitement d'une "tranche" de nombres entre 0 et 999.
Retourne la forme texturelle (5 → cinq, 46 → quarante six, 432 → quatre cent trente deux…)
Les paramètres sont les chiffres, du plus grand au plus petit (centaine, dizaine, unité).
La valeur nil signifie "0" (pour n'importe lequel des paramètres)
La fonction retourne le texte ou 'nil' si la valeur est zéro (pour gérer les 0 millier…)
Le paramètre 'langue' indique la variante de langue (fr, be, ch ou ch2).
Data est la table des données (issue de loadData())
--]]
function Outils.traite_tranche(_c1, _c2, _c3, langue, Data)
local c1, c2, c3
if (_c1 == nil) then c1 = 0 else c1 = tonumber(_c1) or 0 end
if (_c2 == nil) then c2 = 0 else c2 = tonumber(_c2) or 0 end
if (_c3 == nil) then c3 = 0 else c3 = tonumber(_c3) or 0 end
if (c1 == 0 and c2 == 0 and c3 == 0) then
return nil -- sil signifie "zéro" (mais à traiter spécialement quand entouré)
end
local resu = ""
-- on calcule la valeur restante (sans les centaines)
local val = 10*c2 + c3
-- présence d'une centaine ?
if (c1 ~= 0) then
if (c1 == 1) then
resu = "cent " -- séparateur
else
-- plusieurs centaines : on ajoute l'unité
resu = Data.infcent[c1] .. " cent"
-- si pas d'unité 100 prend un 's'
if (val == 0) then
resu = resu .. "s "
else
resu = resu .. " "
end
end
end
-- reste = 0 ?
if (val == 0) then
-- on retourne directement la centaine
return resu
end
-- c'est forcément un nombre pré-défini
local vvv
if (langue == "fr") then
vvv = Data.infcent[val]
elseif (langue == "be") then
vvv = Data.infcent_be[val] or Data.infcent[val]
elseif (langue == "ch") then
vvv = Data.infcent_ch[val] or Data.infcent_be[val] or Data.infcent[val]
else
vvv = Data.infcent_ch2[val] or Data.infcent_be[val] or Data.infcent[val]
end
return resu .. vvv .. " "
-- note : cette fonction retourne *toujours* un " " à la fin du terme
end
--[[
Fonction principale
Reçoit en paramètre (premier non nommé) le nombre à traiter.
Retourne la forme textuelle de ce nombre.
--]]
function Outils.nombre2texte_reel(pnombre, plangue, ptype, porthographe, pgenre, pmajuscule, pordinal)
-- le nombre à convertir (vient toujours du modèle)
local valeur = pnombre
if (valeur == nil) then
return Outils.erreur("Il faut un paramètre non nommé numérique.")
elseif type(valeur) == "sting" then
-- s'il y a une virgule, on l'ignore
local bla = mw.ustring.find(valeur, "[.,]")
if (bla ~= nil) then
-- extraction de la partie avant la virgule
valeur = mw.ustring.match(mw.text.trim(valeur), "^[-]?[0-9]*")
end
elseif type(valeur) == "number" then
valeur = math.floor(valeur)
end
local nvaleur = tonumber(valeur)
if (type(nvaleur) ~= "number") then
return Outils.erreur("Le paramètre doit être un nombre.")
end
-- limites
if (nvaleur < -999999999999 or nvaleur > 999999999999) then
return Outils.erreur("Nombre trop grand ou trop petit.")
end
-- note : ici il faudrait s'assurer que le nombre est un entier !
-- on extrait le moins si présent
local signe = false
if (nvaleur < 0) then
nvaleur = -nvaleur
signe = true
end
-- option : choix de la langue
local langue = plangue
if (langue == nil) then
langue = "fr"
else
langue = mw.text.trim(langue)
end
-- validation des valeurs permises
if (langue ~= "fr" and langue ~= "be" and langue ~= "ch" and langue ~= "ch2") then
return Outils.erreur("Paramètre langue non reconnu (fr, be, ch ou ch2).")
end
-- type de résultat : seule valeur autorisée : 'ordinal'
local style = ptype
if (style ~= nil and style ~= "ordinal") then
style = nil
end
-- type d'orthographe
local ortho = porthographe
if (ortho ~= nil and ortho ~= "réformée") then
ortho = nil
end
-- genre : uniquement pour l'ordinal "premier / première"
local genre = pgenre
if (genre ~= nil and genre ~= "féminin") then
genre = nil
end
-- majuscule : mettre une majuscule au premier mot
local maj = pmajuscule
if (maj ~= nil and maj ~= "oui") then
maj = nil
end
-- cas (très) simple : 0
if (nvaleur == 0) then
if (style == "ordinal") then
if (maj) then
return "Zéroième"
else
return "zéroième"
end
else
if (maj) then
return "Zéro"
else
return "zéro"
end
end
end
-- on charge les données
local Data = mw.loadData( 'Module:Outils/Data' )
-- on traite les autres cas simples : le nombre est pré-codé
local val
if (langue == "fr") then
val = Data.infcent[nvaleur]
elseif (langue == "be") then
val = Data.infcent_be[nvaleur] or Data.infcent[nvaleur]
elseif (langue == "ch") then
val = Data.infcent_ch[nvaleur] or Data.infcent_be[nvaleur] or Data.infcent[nvaleur]
else
val = Data.infcent_ch2[nvaleur] or Data.infcent_be[nvaleur] or Data.infcent[nvaleur]
end
local res = val or ""
if (val == nil) then
-- pas de résultat, on fait le "calcul"
-- on l'éclate en une table des différents caractères
local tvaleur = mw.text.split(valeur, "")
local nb = #tvaleur -- nombre d'éléments
-- on boucle sur les triplets de chiffres et on stocke le résultat dans une table
local tbl = {}
while (true) do
-- on prend les 3 valeurs concernées
local p1 = tvaleur[nb-2]
local p2 = tvaleur[nb-1]
local p3 = tvaleur[nb]
-- si les 3 sont 'nil' on a terminé
if (p1 == nil and p2 == nil and p3 == nil) then
break
end
-- on calcule la valeur du bloc concerné (rangé dans la table)
local tmp = mw.text.trim(Outils.traite_tranche(p1, p2, p3, langue, Data) or "zéro")
table.insert(tbl, tmp)
-- décalage
nb = nb - 3
end
-- on construit le résultat final en combinant les éléments
-- et en ajoutant les milliers/millions/...
local pos = 1
while (tbl[pos] ~= nil) do
local el = ""
-- on l'ajoute, s'il existe
if (tbl[pos] ~= "zéro " and tbl[pos] ~= "zéro") then
if (pos == 1) then
-- rang "1", on ajoute simplement la valeur
el = tbl[pos] .. " "
else
-- si la valeur est "un" on ajoute seulement le rang
if (tbl[pos] == "un " or tbl[pos] == "un") then
el = Data.sup[pos] .. " "
else
-- on ajoute X + rang
el = tbl[pos] .. " " .. Data.sup[pos]
-- le pluriel, sauf pour 1000, et le séparateur
if (pos ~= 2) then
el = el .. "s "
else
el = el .. " "
end
end
end
end
-- on insert
res = el .. res
-- on passe au suivant
pos = pos + 1
end
-- suppression espaces
res = mw.text.trim(res)
end -- fin (si on n'avait pas trouvé en pré-défini)
if (style ~= nil) then
-- ordinal : on cherche la fin du nombre pour ajouter le "ième" qui convient
if (res == "zéro") then
res = "zéroième" -- eurk!
elseif (res == "un") then
if (genre == nil) then
res = "premier"
else
res = "première"
end
else
-- on récupère le dernier mot
local fin = mw.ustring.match(res, "%a*$")
-- on récupère le reste (début)
local debut = mw.ustring.gsub(res, "%a*$", "")
-- on génère la fin en ordinal
local nfin = Data.iemes[fin]
if (nfin == nil) then
nfin = Outils.erreur("erreur interne d'ordinal.")
end
res = debut .. nfin
end
end
-- si orthographe réformée on remplace les espaces par des tirets
if (ortho == "réformée") then
res = mw.ustring.gsub(res, "[ ]", "-")
else
-- sinon on remplace les espaces par des insécables
res = mw.ustring.gsub(res, "[ ]", " ")
end
if (style == nil) then
-- traitement de signe éventuel (sauf ordinaux)
if (signe) then
res = "moins " .. res
end
end
-- si demandé on passe la première lettre en majuscule
if (maj) then
local langage = mw.getContentLanguage()
res = langage:ucfirst(res)
end
-- on retourne
return res
end
--[[
Fonction principale
Reçoit en paramètre (premier non nommé) le nombre à traiter.
Retourne la forme textuelle de ce nombre.
--]]
function Outils.nombre2texte(frame)
local pframe = frame:getParent()
return Outils.nombre2texte_reel(
pframe.args[1] or frame.args[1], -- pas obligé. Pour permettre des exemples, avec priorité au modèle
frame.args["langue"] or pframe.args["langue"],
frame.args["type"] or pframe.args["type"],
frame.args["orthographe"] or pframe.args["orthographe"],
frame.args["genre"] or pframe.args["genre"],
frame.args["majuscule"] or pframe.args["majuscule"],
frame.args["ordinal"] or pframe.args["ordinal"]);
end
--[[
Comportement proche − mais plus simple − de notEmpty()
Fait pour être appelé directement (#invoke), et retourne le premier de ses
paramètres d'appel qui n'est pas vide (au sens contient autre chose que
des espaces, retours à la ligne…)
Paramètres non nommés uniquement, appelé directement (#invoke)
--]]
function Outils.premiereValeur(frame)
local args = frame.args; -- paramètres '''du module'''
for k,v in pairs( args ) do -- parcours
if (mw.text.trim(v) ~= "") then
-- si non vide on le retourne
return mw.text.trim(v)
end
end
-- trouvé aucun non vide, on retourne vide
return ""
end
return Outils
dumtndnx1i6j2lzr2vc6c2kpjz08opl
Module:Chartes/données
828
1841
8687
2017-09-11T15:29:50Z
Hugo.arg
49
Page créée avec « --[[ Données pour le module Chartes, contenant les couleurs (primaire, secondaire) en fonction du "type" d'infobox --]] -- les données local data = {} --[[ une tab... »
8687
Scribunto
text/plain
--[[
Données pour le module Chartes, contenant les couleurs (primaire, secondaire) en fonction du "type" d'infobox
--]]
-- les données
local data = {}
--[[
une table à double entrée :
index principal : le type d'infobox
dedans : indice 1 : couleur primaire
indice 2 : couleur secondaire
...
Notes :
1) Toutes les tables *doivent* avoir une valeur "défaut"
2) Il n'est pas possible d'avoir des accents. Si besoin utiliser la notation :
data["le nom avec espaces et accents"] = { … }
Voir ci-dessous le type "test" pour un exemple
--]]
---------------------------------------- Test ----------------------------------------
--[[ Test ]]--
-- la charte ci-dessous correspond au paramètre "infobox=test".
data.test = { -- ceci est un… test
-- une entrée "défaut" est obligatoire dans votre table
["défaut"] = { "FFFFFF", "EEEEEE" }, -- chaque entrée doit avoir au moins deux champs (type 'string')
-- s'il existe plusieurs noms pour la même chose l'entrée doit contenir une chaîne
-- correspondant au nom cible (ici "default" → "défaut").
-- Attention : on ne peut pas faire un redirect vers un redirect (comme dans WP :)).
["default"] = "défaut",
-- accessible grâce au paramètre "type=cat1"
["cat1"] = { "AAAAAA", "AAAA00" },
-- accessible grâce au paramètre "type=cat1"
["cat2"] = { "777777", "777700" },
}
---------------------------------------- Autres modèles (hors Infobox) ----------------------------------------
-- Pour le Modèle:Titre section
data.titre = {
["défaut"] = { "C2DFFF" },
["default"] = "défaut", -- version en français
["black"] = { "2e3436" },
["blue"] = { "C2DFFF" },
["bright_red"] = { "ff0000" },
["bright red"] = "bright_red",
["dark_blue"] = { "000080" },
["dark blue"] = "dark_blue",
["dark_green"] = { "008000" },
["dark green"] = "dark_green",
["french_beige"] = { "c8ad7f" },
["french beige"] = "french_beige",
["green"] = { "b8ecbe" },
["grey"] = { "b0b0b0" },
["orange"] = { "ffc070" },
["pink"] = { "ff64e3" },
["purple"] = { "dbbce8" },
["red"] = { "ffc2c2" },
["yellow"] = { "faea73" },
}
-- Pour le Modèle:Liste des épisodes en animation
data.episode = {
["défaut"] = { "BBCCFF", "DDEEFF" },
["default"] = "défaut", -- version en français
["0"] = { "0080FF", "B2FFFF" },
["1"] = { "B00000", "FFB2B2" },
["2"] = { "E0D000", "FFFF99" },
["3"] = { "007000", "BDFFB2" },
["4"] = { "B00090", "EFAAC2" },
}
---------------------------------------- Infobox ----------------------------------------
-- Pictogrammes d'Infobox
data.pictogramme = {
["défaut"] = { "defaut", "defaut" },
["default"] = "défaut", -- version en français
["autre"] = "défaut",
["pluridisciplinaire"] = "défaut",
["temporaire"] = "défaut",
--
["abbé nullius"] = { "eveque", "eveque" },
["aerostat"] = { "aerostat", "aerostat" },
["aérostat"] = { "aerostat", "aerostat" },
["aikido"] = { "artsmartiauxjap", "artsmartiauxjap" },
["aïkido"] = { "artsmartiauxjap", "artsmartiauxjap" },
["alpinisme"] = { "alpinisme", "alpinisme" },
["alpinisme-escalade"] = { "alpinisme-escalade", "alpinisme-escalade" },
["aquathlon"] = { "triathlon", "triathlon" },
["arbitre"] = { "arbitre", "arbitre" },
["arc"] = { "arc", "arc" },
["archevêque"] = { "eveque", "eveque" },
["archives2"] = { "archives2", "archives2" },
["artiste"] = { "artiste", "artiste" },
["artsmartiauxjap"] = { "artsmartiauxjap", "artsmartiauxjap" },
["association"] = { "association", "association" },
["athletisme"] = { "athletisme", "athletisme" },
["athlétisme"] = { "athletisme", "athletisme" },
["audio"] = { "audio", "audio" },
["auteur"] = { "auteur", "auteur" },
["aviron"] = { "aviron", "aviron" },
["badminton"] = { "badminton", "badminton" },
["ballet"] = { "musique", "musique" },
["baseball"] = { "baseball", "baseball" },
["basket-ball"] = { "basket-ball", "basket-ball" },
["bd"] = { "bd", "bd" },
["biathlon"] = { "biathlon", "biathlon" },
["biere"] = { "biere", "biere" },
["bière"] = { "biere", "biere" },
["boxe"] = { "boxe", "boxe" },
["calendrier"] = { "calendrier", "calendrier" },
["canada"] = { "canada", "canada" },
["canoë-kayak"] = { "kayak", "kayak" },
["cardinal"] = { "cardinal", "cardinal" },
["catch"] = { "catch", "catch" },
["chateau"] = { "chateau", "chateau" },
["château"] = { "chateau", "chateau" },
["chimie"] = { "chimie", "chimie" },
["cinema"] = { "cinema", "cinema" },
["cinéma"] = { "cinema", "cinema" },
["classique"] = { "musique", "musique" },
["communication"] = { "communication", "communication" },
["cross triathlon"] = { "triathlon", "triathlon" },
["culturel"] = { "persofiction", "persofiction" },
["cyclisme"] = { "cyclisme", "cyclisme" },
["danse"] = { "musique", "musique" },
["deportation"] = { "deportation", "deportation" },
["déportation"] = { "deportation", "deportation" },
["diplomatie"] = { "diplomatie", "diplomatie" },
["disney"] = { "disney", "disney" },
["drone-civil"] = { "drone-civil", "drone-civil" },
["duathlon"] = { "triathlon", "triathlon" },
["egypte-antique"] = { "egypte-antique", "egypte-antique" },
["égypte-antique"] = { "egypte-antique", "egypte-antique" },
["électronique"] = { "musique", "musique" },
["entreprise"] = { "entreprise", "entreprise" },
["equitation"] = { "equitation", "equitation" },
["équitation"] = { "equitation", "equitation" },
["escalade"] = { "escalade", "escalade" },
["escrime"] = { "escrime", "escrime" },
["eveque"] = { "eveque", "eveque" },
["évêque"] = { "eveque", "eveque" },
["floorball"] = { "floorball", "floorball" },
["fondeur"] = { "fondeur", "fondeur" },
["football"] = { "football", "footballblack" },
["futsal"] = { "futsal", "futsal" },
["golf"] = { "golf", "golf" },
["grappe"] = { "grappe", "grappe" },
["gymnastique"] = { "gymnastique", "gymnastique" },
["handball"] = { "handball", "handballblack" },
["hospitaliers"] = { "hospitaliers", "hospitaliers" },
["helicoptere"] = { "helicoptere", "helicoptere" },
["hélicoptère"] = { "helicoptere", "helicoptere" },
["hockey"] = { "hockey", "hockey" },
["hockey sur gazon"] = { "hockey-sur-gazon", "hockey-sur-gazon" },
["hockey sur glace"] = { "hockey", "hockey" },
["hockey-sur-gazon"] = { "hockey-sur-gazon", "hockey-sur-gazon" },
["humain"] = { "humain", "humain" },
["informatique"] = { "informatique", "informatique" },
["instrumental"] = { "musique", "musique" },
["israel-judaisme"] = { "israel-judaisme", "israel-judaisme" },
["israël-judaïsme"] = { "israel-judaisme", "israel-judaisme" },
["jazz"] = { "musique", "musique" },
["jeu"] = { "jeu", "jeu" },
["jeu vidéo"] = { "jeuvideo", "jeuvideo" },
["jeu-role"] = { "jeu-role", "jeu-role" },
["jeu-rôle"] = { "jeu-role", "jeu-role" },
["jeuvideo"] = { "jeuvideo", "jeuvideo" },
["judo"] = { "judo", "judo" },
["karate"] = { "karate", "karate" },
["karaté"] = { "karate", "karate" },
["kayak"] = { "kayak", "kayak" },
["linguistique"] = { "auteur", "auteur" },
["littérature"] = { "auteur", "auteur" },
["lutte"] = { "lutte", "lutte" },
["lyrique"] = { "musique", "musique" },
["macintosh"] = { "macintosh", "macintosh" },
["map"] = { "map", "map" },
["medecine"] = { "medecine", "medecine" },
["médecine"] = { "medecine", "medecine" },
["mets"] = { "mets", "mets" },
["monde"] = { "musique", "musique" },
["montreal-metro"] = { "montreal-metro", "montreal-metro" },
["montreal-train"] = { "montreal-train", "montreal-train" },
["moteur-avion"] = { "moteur-avion", "moteur-avion" },
["musee"] = { "musee", "musee" },
["musée"] = { "musee", "musee" },
["musical"] = { "musique", "musique" },
["music-hall"] = { "musique", "musique" },
["musique"] = { "musique", "musique" },
["natation"] = { "natation", "natation" },
["oenologie"] = { "oenologie", "oenologie" },
["œnologie"] = { "oenologie", "oenologie" },
["omnisports"] = { "omnisports", "omnisports" },
["opéra"] = { "musique", "musique" },
["papyrus"] = { "papyrus", "papyrus" },
["paralympique"] = { "paralympique", "paralympique" },
["patriarche"] = { "eveque", "eveque" },
["persofiction"] = { "persofiction", "persofiction" },
["petrole"] = { "petrole", "petrole" },
["pétrole"] = { "petrole", "petrole" },
["ping pong"] = { "tennis-de-table", "tennis-de-tableblack" },
["pingpong"] = { "tennis-de-table", "tennis-de-tableblack" },
["planeur"] = { "planeur", "planeur" },
["plateforme"] = { "plateforme", "plateforme" },
["poker"] = { "poker", "poker" },
["presse"] = { "presse", "presse" },
["pretendant"] = { "pretendant", "pretendant" },
["prétendant"] = { "pretendant", "pretendant" },
["primat"] = { "eveque", "eveque" },
["projet"] = { "projet", "projet" },
["psychologie"] = { "psychologie", "psychologie" },
["quebec"] = { "quebec", "quebec" },
["québec"] = { "quebec", "quebec" },
["radio"] = { "communication", "communication" },
["recherche"] = { "recherche", "recherche" },
["rink hockey"] = { "rinkhockey", "rinkhockey" },
["rinkhockey"] = { "rinkhockey", "rinkhockey" },
["rock"] = { "musique", "musique" },
["rome-antique"] = { "rome-antique", "rome-antique" },
["route"] = { "route", "route" },
["rugby"] = { "rugby", "rugbyblack" },
["rugby à xiii"] = { "rugby", "rugbyblack" },
["rugby à xv"] = { "rugby", "rugbyblack" },
["sautski"] = { "sautski", "sautski" },
["science-fiction"] = { "science-fiction", "science-fiction" },
["ski-alpin"] = { "ski-alpin", "ski-alpin" },
["sport"] = { "sport", "sport" },
["snooker"] = { "snooker", "snooker" },
["sport automobile"] = { "sport-automobile", "sport-automobile" },
["sport mécanique"] = { "sport-automobile", "sport-automobile" },
["sport-automobile"] = { "sport-automobile", "sport-automobile" },
["squash"] = { "squash", "squash" },
["surf"] = { "surf", "surf" },
["television"] = { "television", "television" },
["télévision"] = { "television", "television" },
["tennis"] = { "tennis", "tennis" },
["tennis de table"] = { "tennis-de-table", "tennis-de-tableblack" },
["tennis-de-table"] = { "tennis-de-table", "tennis-de-tableblack" },
["théâtre"] = { "persofiction", "persofiction" },
["timbre"] = { "timbre", "timbre" },
["train"] = { "train", "train" },
["triathlon"] = { "triathlon", "triathlon" },
["ultimate"] = { "ultimate", "ultimate" },
["union-europeenne"] = { "union-europeenne", "union-europeenne" },
["union-européenne"] = { "union-europeenne", "union-europeenne" },
["universite"] = { "universite", "universite" },
["université"] = { "universite", "universite" },
["video"] = { "video", "video" },
["vidéo"] = { "video", "video" },
["vocal"] = { "musique", "musique" },
["volleyball"] = { "volleyball", "volleyball" },
["volley-ball"] = { "volleyball", "volleyball" },
["water polo"] = { "water-polo", "water-polo" },
["water-polo"] = { "water-polo", "water-polo" },
["zénith"] = { "musique", "musique" },
}
-- Pour l'infobox Arme
data.arme = {
["défaut"] = { "696969", "696969", "FFFFFF" },
["default"] = "défaut", -- version en français
["arme à feu"] = { "696969", "696969", "FFFFFF" },
["arme blanche"] = { "C0C0C0", "C0C0C0", "000000" },
["arme légendaire"] = { "EEE8AA", "EEE8AA", "000000" },
["engin de siège"] = { "8B4513", "8B4513", "FFFFFF" },
["explosif"] = { "B22222", "B22222", "FFFFFF" },
["protection"] = { "CCB266", "CCB266", "000000" },
}
-- Pour les arts :
-- Infobox Musique (œuvre), Musique (artiste), Musique (festival), Musique (instrument)
-- Infobox Salle de spectacle, Récompense, Personnage (fiction)
data.art = {
-- musique
-- valeurs par défaut
["défaut"] = { "DFE4FB", "DFE4FB", "000000" },
["default"] = "défaut", -- version en français
["musique"] = "défaut",
-- Album
["album"] = { "B0C4DE", "B0C4DE", "000000" },
["album studio"] = "album",
-- Live
["live"] = { "FFCC99", "FFCC99", "000000" },
["album live"] = "live",
-- EP
["maxi"] = { "FFBA9F", "FFBA9F", "000000" },
["extended play"] = "maxi",
["ep"] = "maxi",
-- Compilation
["best of"] = { "E9C6B0", "E9C6B0", "000000" },
["best-of"] = "best of",
["mixtape"] = "best of",
["compilation"] = "best of",
-- Remix
["remix"] = { "FFDAB9", "FFDAB9", "000000" },
-- Vidéo
["dvd"] = { "DCDCDC", "DCDCDC", "000000" },
["vidéo"] = "dvd",
-- Bande originale
["musique de film"] = { "99CCCC", "99CCCC", "000000" },
["bande originale"] = "musique de film",
["bo"] = "musique de film",
["film"] = "musique de film",
-- Single
["single"] = { "F4DCB6", "F4DCB6", "000000" },
["simple"] = "single",
-- Single promotionnel
["single promotionnel"] = { "DFE4FB", "DFE4FB", "000000" },
-- Chanson
["chanson"] = { "DFE4FB", "DFE4FB", "000000" },
-- Vocal
["vocal"] = { "B6CCDE", "B6CCDE", "000000" },
-- Groupe
["groupe"] = { "CDC1C5", "CDC1C5", "000000" },
-- Instrumentiste
["instrumentiste"] = { "D2C6B6", "D2C6B6", "000000" },
-- Arrière scène
["arrière scène"] = { "B4CDCD", "B4CDCD", "000000" },
-- Classique
["classique"] = { "FFEECC", "FFEECC", "000000" },
-- Monde
["monde"] = { "FCAA3C", "FCAA3C", "000000" },
-- Jazz
["jazz"] = { "B2FFC6", "B2FFC6", "000000" },
-- Rock
["rock"] = { "F56E6E", "F56E6E", "000000" },
-- Électronique
["électronique"] = { "B0D2ED", "B0D2ED", "000000" },
-- Opéra
["opéra"] = { "EECCAA", "EECCAA", "000000" },
-- music-hall
["music-hall"] = { "D9B2FF", "D9B2FF", "000000" },
["musical"] = "music-hall",
-- autres formes d'art
-- Bande dessinée
["animanga"] = { "336699", "336699", "FFFFFF" },
["bd"] = { "FFDD55", "FFEEAA", "000000" },
["bande dessinée"] = "bd",
["comic"] = { "800000", "FF3040", "FFFFFF" },
["strip"] = "comic",
-- Cinéma
["cinéma"] = { "17A5A5", "17A5A5", "000000" },
["cinema"] = "cinéma",
["film"] = "cinéma",
-- Culturel
["culturel"] = { "DD8888", "DD8888", "000000" },
-- Danse
["danse"] = { "FFFF80", "FFFF80", "000000" },
-- Jeu vidéo
["jeu vidéo"] = { "008DC9", "008DC9", "000000" },
-- Littérature
["littérature"] = { "7DA7D9", "7DA7D9", "000000" },
-- Pluridisciplinaire
["pluridisciplinaire"] = { "FFFFFF", "FFFFFF", "000000" },
-- Roman
["roman"] = { "ADA9E0", "ADA9E0", "000000" },
-- Série
["série"] = { "7ABCF9", "7ABCF9", "000000" },
["serie"] = "série",
-- Sport
["sport"] = { "BFD7FF", "BFD7FF", "000000" },
-- Télévision
["télévision"] = { "7ABCF9", "7ABCF9", "000000" },
-- Théâtre
["théâtre"] = { "AA3333", "AA3333", "FFFFFF" },
-- Zénith
["zénith"] = { "B0D2ED", "B0D2ED", "000000" },
}
-- Pour l'infobox Biographie
data.biographie = {
-- valeurs par défaut
["défaut"] = { "EEEEFF", "EEEEFF", "000000" },
["default"] = "défaut", -- version en français
-- Animation et bande dessinée asiatiques
["animation et bande dessinée asiatiques"] = { "80DDBF", "B0FFD0", "000000" },
["abda"] = "animation et bande dessinée asiatiques",
-- Littérature
["littérature"] = { "4C6099", "7090E0", "FFFFFF" },
-- International
["international"] = { "4499f0", "E1E1FF", "FFFFFF" },
-- Politicien
["politicien"] = { "4682B4", "B0C4DE", "FFFFFF" },
["chef d'état"] = { "0033CC", "BFC5F9", "FFFFFF" },
["chef de gouvernement"] = { "6688FF", "E1E1FF", "FFFFFF" },
["conseiller fédéral suisse"] = { "FF0000", "FFDDDD", "FFFFFF" },
["gouverneur"] = { "B0C4DE", "BFC5F9", "000000" },
["pharaon"] = { "AAAA80", "CCCCAA", "FFFFFF" },
-- Pornographie
["pornographie"] = { "FF66B3", "FFA0EE", "000000" },
["érotisme"] = "pornographie",
["pornstar"] = "pornographie",
["playmate"] = "pornographie",
["playboy"] = "pornographie",
-- Prélat catholique
["abbé"] = { "8C8C8C", "E1E1E1", "FFFFFF" },
["abbesse"] = "abbé",
["moine"] = "abbé",
["prêtre"] = "abbé",
["religieuse"] = "abbé",
["cardinal"] = { "DE143C", "EF7777", "FFFFFF" },
["évêque"] = { "66CC80", "BFFFBF", "000000" },
["abbé nullius"] = "évêque",
["archevêque"] = "évêque",
["patriarche"] = "évêque",
["primat"] = "évêque",
["hospitaliers"] = { "FF0000", "FF8080", "FFFFFF" },
["laïc"] = { "E1E1E1", "E1E1E1", "000000" },
["pape"] = { "FED600", "FFFF00", "000000" },
["antipape"] = "pape",
["bienheureux"] = "pape",
["saint"] = "pape",
["prélat"] = { "AA0052", "D580A9", "FFFFFF" },
-- Rôle monarchique
["monarque"] = { "000080", "BFC5F9", "FFFFFF" },
["prince"] = { "878787", "D4D4D4", "FFFFFF" },
["princesse"] = "prince",
["prince consort"] = { "723E64", "CDBAC8", "FFFFFF" },
["princesse consort"] = "prince consort",
["prince héritier"] = { "5977A8", "C4CFE0", "FFFFFF" },
["princesse héritière"] = "prince héritier",
["prétendant"] = { "EAAC00", "F7E1A5", "FFFFFF" },
["prétendante"] = "prétendant",
}
-- Pour l'infobox Célébration
data.celebration = {
["défaut"] = { "DCDCDC", "DCDCDC", "FFFFFF" },
["default"] = "défaut", -- version en français
["islam"] = { "98FB98", "98FB98", "FFFFFF" },
["musulman"] = "islam",
["judaïsme"] = { "ADD8E6", "ADD8E6", "FFFFFF" },
["juif"] = "judaïsme",
["christianisme"] = { "D8BFD8", "D8BFD8", "FFFFFF" },
["chrétien"] = "christianisme",
["bouddhisme"] = { "FAFAD2", "FAFAD2", "FFFFFF" },
["bouddhiste"] = "bouddhisme",
["asiatique"] = { "F0E68C", "F0E68C", "FFFFFF" },
["shintoïsme"] = "asiatique",
["international"] = { "FF6347", "FF6347", "FFFFFF" },
["internationale"] = "international",
["national"] = { "FF7F50", "FF7F50", "FFFFFF" },
["nationale"] = "national",
["patriotique"] = "national",
["local"] = { "FFA07A", "FFA07A", "FFFFFF" },
["locale"] = "local",
["ethnique"] = "local",
["historique"] = { "E9967A", "E9967A", "FFFFFF" },
["païen"] = "historique",
["païenne"] = "historique",
["commercial"] = { "DB7093", "DB7093", "FFFFFF" },
["commerciale"] = "commercial",
["égypte antique"] = { "CCCCAA", "CCCCAA", "FFFFFF" },
["égypte"] = "égypte antique",
}
-- Pour l'infobox Musique classique (œuvre)
data.classique = {
-- valeurs par défaut
["défaut"] = { "FFFFFF", "FFFFFF", "000000" },
["default"] = "défaut", -- version en français
-- Lyrique
["lyrique"] = { "EECCAA", "EECCAA" },
-- Vocal
["vocal"] = { "FFEECC", "FFEECC" },
-- Instrumental
["instrumental"] = { "FFE4C4", "FFE4C4" },
-- Ballet
["ballet"] = { "FFFACD", "FFFACD" },
-- Pluridisciplinaire
["pluridisciplinaire"] = { "FFFFFF", "FFFFFF" },
}
-- Pour l'infobox Élément
data.element_chimique = {
-- valeurs par défaut
["défaut"] = { "C0C0C0" },
["default"] = "défaut", -- version en français
-- actinide
["actinide"] = { "FF99CC" },
["actinides"] = "actinide",
["[[actinide]]"] = "actinide",
["[[actinide]]s"] = "actinide",
["[[actinides]]"] = "actinide",
-- atmophile
["atmophile"] = { "BBFFFF" },
["atmophiles"] = "atmophile",
["[[atmophile]]"] = "atmophile",
["[[atmophile]]s"] = "atmophile",
["[[atmophiles]]"] = "atmophile",
-- bloc d
["bloc d"] = { "FAFAD2" },
-- bloc f
["bloc f"] = { "EEE8AA" },
-- bloc p
["bloc p"] = { "ADFFAF" },
-- bloc s
["bloc s"] = { "B0C4DE" },
-- chalcophile
["chalcophile"] = { "DDDDDD" },
["chalcophiles"] = "chalcophile",
["[[chalcophile]]"] = "chalcophile",
["[[chalcophile]]s"] = "chalcophile",
["[[chalcophiles]]"] = "chalcophile",
-- élément radioactif
["élément radioactif"] = { "FFCC88" },
-- élément très radioactif
["élément très radioactif"] = { "FF6666" },
-- élément ultra radioactif
["élément ultra radioactif"] = { "BB66FF" },
-- éléments non classés
["éléments non classés"] = { "EEEEEE" },
-- état inconnu
["état inconnu"] = { "EEEEEE" },
-- état gazeux
["état gazeux"] = { "FF0000" },
["gaz"] = "état gazeux",
-- état liquide
["état liquide"] = { "008000" },
["liquide"] = "état liquide",
-- état solide
["état solide"] = { "000000" },
["solide"] = "état solide",
-- gaz noble
["gaz noble"] = { "C0E8FF" },
["gaz nobles"] = "gaz noble",
["[[gaz noble]]"] = "gaz noble",
["[[gaz noble]]s"] = "gaz noble",
["[[gaz nobles]]"] = "gaz noble",
-- gaz noble non découvert
["gaz noble non découvert"] = { "E8FFFF" },
["gaz nobles non découverts"] = "gaz noble non découvert",
["[[gaz noble]] non découvert"] = "gaz noble non découvert",
["[[gaz noble]]s non découverts"] = "gaz noble non découvert",
["[[gaz nobles]] non découverts"] = "gaz noble non découvert",
-- halogène
["halogène"] = { "FFFF99" },
["halogènes"] = "halogène",
["[[halogène]]"] = "halogène",
["[[halogène]]s"] = "halogène",
["[[halogènes]]"] = "halogène",
-- halogène non découvert
["halogène non découvert"] = { "FCFECC" },
["halogènes non découverts"] = "halogène non découvert",
["[[halogène]] non découvert"] = "halogène non découvert",
["[[halogène]]s non découverts"] = "halogène non découvert",
["[[halogènes]] non découverts"] = "halogène non découvert",
-- lanthanide
["lanthanide"] = { "FFBFFF" },
["lanthanides"] = "lanthanide",
["[[lanthanide]]"] = "lanthanide",
["[[lanthanide]]s"] = "lanthanide",
["[[lanthanides]]"] = "lanthanide",
-- lithophile
["lithophile"] = { "FFDDAA" },
["lithophiles"] = "lithophile",
["[[lithophile]]"] = "lithophile",
["[[lithophile]]s"] = "lithophile",
["[[lithophiles]]"] = "lithophile",
-- longue période radioactive
["longue période radioactive"] = { "FFFF99" },
-- métal
["métal"] = { "EEE8AA" },
["métaux"] = "métal",
["[[métal]]"] = "métal",
["[[métaux]]"] = "métal",
-- métalloïde
["métalloïde"] = { "CCCC99" },
["métalloïdes"] = "métalloïde",
["[[métalloïde]]"] = "métalloïde",
["[[métalloïde]]s"] = "métalloïde",
["[[métalloïdes]]"] = "métalloïde",
-- métal alcalin
["métal alcalin"] = { "FF6666" },
["métaux alcalins"] = "métal alcalin",
["[[métal alcalin]]"] = "métal alcalin",
["[[métaux alcalins]]"] = "métal alcalin",
-- métal alcalin non découvert
["métal alcalin non découvert"] = { "FF9999" },
["métaux alcalins non découverts"] = "métal alcalin non découvert",
["[[métal alcalin]] non découvert"] = "métal alcalin non découvert",
["[[métaux alcalins]] non découverts"] = "métal alcalin non découvert",
-- métal alcalino-terreux
["métal alcalino-terreux"] = { "F6CFA1" },
["métaux alcalino-terreux"] = "métal alcalino-terreux",
["[[métal alcalino-terreux]]"] = "métal alcalino-terreux",
["[[métaux alcalino-terreux]]"] = "métal alcalino-terreux",
-- métal alcalino-terreux non découvert
["métal alcalino-terreux non découvert"] = { "FFEEDD" },
["métaux alcalino-terreux non découverts"] = "métal alcalino-terreux non découvert",
["[[métal alcalino-terreux]] non découvert"] = "métal alcalino-terreux non découvert",
["[[métaux alcalino-terreux]] non découverts"] = "métal alcalino-terreux non découvert",
-- métal de transition
["métal de transition"] = { "FFC0C0" },
["métaux de transition"] = "métal de transition",
["[[métal de transition]]"] = "métal de transition",
["[[métaux de transition]]"] = "métal de transition",
-- métal pauvre
["métal pauvre"] = { "CCCCCC" },
["métaux pauvres"] = "métal pauvre",
["[[métal pauvre]]"] = "métal pauvre",
["[[métaux pauvres]]"] = "métal pauvre",
-- métal pauvre non découvert
["métal pauvre non découvert"] = { "E0E0E0" },
["métaux pauvres non découverts"] = "métal pauvre non découvert",
["[[métal pauvre]] non découvert"] = "métal pauvre non découvert",
["[[métaux pauvres]] non découverts"] = "métal pauvre non découvert",
-- Non-métal
["non-métal"] = { "A0FFA0" },
["non-métaux"] = "non-métal",
["[[non-métal]]"] = "non-métal",
["[[non-métaux]]"] = "non-métal",
-- Non-métal diatomique
["non-métal diatomique"] = { "E7FF8F" },
["non-métaux diatomiques"] = "non-métal diatomique",
["[[non-métal]] diatomique"] = "non-métal diatomique",
["[[non-métaux]] diatomiques"] = "non-métal diatomique",
-- Non-métal polyatomique
["non-métal polyatomique"] = { "EAE086" },
["non-métaux polyatomiques"] = "non-métal polyatomique",
["[[non-métal]] polyatomique"] = "non-métal polyatomique",
["[[non-métaux]] polyatomiques"] = "non-métal polyatomique",
-- Sidérophile
["sidérophile"] = { "FFBBBB" },
["sidérophiles"] = "sidérophile",
["[[sidérophile]]"] = "sidérophile",
["[[sidérophile]]s"] = "sidérophile",
-- Superactinide
["superactinide"] = { "FFEEEE" },
["superactinides"] = "superactinide",
["[[superactinide]]"] = "superactinide",
["[[superactinide]]s"] = "superactinide",
-- très longue période radioactive
["très longue période radioactive"] = { "BBFFBB" },
}
-- Pour les infobox Événement et Risque
data.evenement = {
["défaut"] = { "E1E1E1", "E1E1E1", "000000" },
["default"] = "défaut", -- version en français
["attentat"] = { "DDDDDD", "DDDDDD", "000000" },
["europe"] = { "003399", "003399", "FFFFFF" },
["exposition"] = { "9CB9BF", "9CB9BF", "000000" },
["incendie"] = { "FFCFB2", "FFCFB2", "000000" },
["inondation"] = { "80D0FF", "80D0FF", "000000" },
["manifestation"] = { "7BB1DD", "7BB1DD", "000000" },
["mariage"] = { "FFC0CB", "FFC0CB", "000000" },
["séisme"] = { "DFDFDF", "DFDFDF", "000000" },
["sommet"] = { "1290CB ", "1290CB ", "000000" },
}
-- Pour l'infobox Subdivision, Subdivision administrative, Assemblée délibérante de France
data.geographie = {
["défaut"] = { "B2E5B2", "DDFFDD", "000000" },
["default"] = "défaut", -- version en français
-- Subdivisions
["niveau 1"] = { "B2E5B2", "DDFFDD", "000000" },
["commune"] = "niveau 1",
["ville"] = "niveau 1",
["village"] = "niveau 1",
["localité"] = "niveau 1",
["niveau 2"] = { "D4C68D", "ECE5CA", "000000" },
["canton"] = "niveau 2",
["niveau 3"] = { "B1B1B1", "E1E1E1", "000000" },
["arrondissement"] = "niveau 3",
["district"] = "niveau 3",
["niveau 4"] = { "D8D2BC", "F6F3DD", "000000" },
["département"] = "niveau 4",
["province"] = "niveau 4",
["comté"] = "niveau 4",
["niveau 5"] = { "58ABF4", "BBDEFD", "000000" },
["région"] = "niveau 5",
["état"] = "niveau 5",
-- Autres
["aire urbaine"] = { "D4C68D", "ECE5CA", "000000" },
["ancienne commune"] = { "F9F477", "FFFFBB", "000000" },
["intercommunalité"] = { "FBBF77", "FFE2BF", "000000" },
["unité urbaine"] = { "D4C68D", "ECE5CA", "000000" },
["zone insee"] = { "D4C68D", "ECE5CA", "000000" },
}
-- Pour l'infobox Jeu
data.jeu = {
["défaut"] = { "F0E0F0", "F0E0F0", "000000" },
["default"] = "défaut", -- version en français
["casse-tête"] = { "B0C0FF", "B0C0FF", "000000" },
["jeu de cartes à collectionner"] = { "BDFFB2", "BDFFB2", "000000" },
["jeu de déduction"] = { "F0E0F0", "F0E0F0", "000000" },
["jeu de figurines"] = { "F0E0F0", "F0E0F0", "000000" },
["jeu de rôle"] = { "D5BBA1", "D5BBA1", "000000" },
["jeu de société"] = { "F0E0F0", "F0E0F0", "000000" },
["jeu sportif"] = { "FFB2B2", "FFB2B2", "000000" },
}
-- Pour l'infobox Matériel ferrroviaire
data.materiel_ferroviaire = {
-- valeurs par défaut
["défaut"] = { "EEEEFF", "EEEEFF", "000000" },
["default"] = "défaut", -- version en français
["automotrice"] = "défaut",
["locomotive"] = "défaut",
-- motrice à vapeur
["locomotive à vapeur"] = { "222222", "A0A0A0", "FFFFFF" },
["automotrice à vapeur"] = { "555555", "A0A0A0", "FFFFFF" },
-- motrice thermique
["locomotive thermique"] = { "B20000", "FF5555", "FFFFFF" },
["locomotive Diesel"] = "locomotive thermique",
["locomotive diesel"] = "locomotive thermique",
["locomotive Diesel-électrique"] = "locomotive thermique",
["locomotive à turbine à gaz"] = "locomotive thermique",
["automotrice thermique"] = { "E60000", "EB6060", "FFFFFF" },
["automotrice Diesel"] = "automotrice thermique",
["rame automotrice Diesel"] = "automotrice thermique",
["automotrice diesel"] = "automotrice thermique",
["turbotrain"] = "automotrice thermique",
["automotrice à turbine à gaz"] = "automotrice thermique",
["rame automotrice à turbine à gaz"] = "automotrice thermique",
["autorail"] = "automotrice thermique",
["railbus"] = "automotrice thermique",
-- motrice électrique
["locomotive électrique"] = { "2020A0", "797FDF", "FFFFFF" },
["automotrice électrique"] = { "0033CC", "6684E0", "FFFFFF" },
["rame automotrice électrique"] = "automotrice électrique",
-- motrice bimode
["locomotive bimode"] = { "770055", "B879A6", "FFFFFF" },
["automotrice bimode"] = { "88206A", "BB80AA", "FFFFFF" },
["rame automotrice bimode"] = "automotrice bimode",
-- automotrice à grande vitesse
["automotrice à grande vitesse"] = { "3060E0", "83A0ED", "FFFFFF" },
["rame automotrice à grande vitesse"] = "automotrice à grande vitesse",
["train à grande vitesse"] = "automotrice à grande vitesse",
["aérotrain"] = { "1E90FF", "76BCF6", "FFFFFF" },
["maglev"] = { "9B9BB1", "C6C6CC", "000000" },
["automotrice à sustentation magnétique"] = "maglev",
["rame automotrice à sustentation magnétique"] = "maglev",
-- train international
["train international"] = { "8D8D8D", "CDCDCD", "FFFFFF" },
["train d'affaire"] = "train international",
["tee"] = "train international",
["voiture internationale"] = "train international",
-- train national
["train national"] = { "FFB2B2", "FFB2B2", "000000" },
["voiture d'express"] = { "007020", "66BF79", "FFFFFF" },
["voiture nationale"] = "voiture d'express",
-- train régional
["automotrice régionale"] = { "007000", "80DF80", "FFFFFF" },
["rame automotrice régionale"] = "automotrice régionale",
["voiture régionale"] = { "0B7835", "6CB689", "FFFFFF" },
["voiture d'omnibus"] = "voiture régionale",
["rame régionale"] = "voiture régionale",
-- train de banlieue
["automotrice de banlieue"] = { "005398", "6698C1", "FFFFFF" },
["rame automotrice de banlieue"] = "automotrice de banlieue",
["voiture de banlieue"] = { "407EB2", "8CB2D1", "FFFFFF" },
["rame de banlieue"] = "voiture de banlieue",
-- train urbain
["métro"] = { "7070A0", "A9A9CC", "FFFFFF" },
["tramtrain"] = { "2F5F4F", "7E9F91", "FFFFFF" },
["tramway"] = { "40E0D0", "8CECE3", "000000" },
["tramway sur pneus"] = { "66CDAA", "99EDCC", "000000" },
["trolleybus"] = "tramway sur pneus",
-- train de nuit
["train de nuit"] = { "000070", "7070C0", "FFFFFF" },
["voiture-lits"] = "train de nuit",
["voiture-couchettes"] = "train de nuit",
["voiture-discothèque"] = { "252550", "7070C0", "FFFFFF" },
-- train panoramique
["automotrice panoramique"] = { "FF4500", "FF9066", "FFFFFF" },
["rame automotrice panoramique"] = "automotrice panoramique",
["voiture panoramique"] = { "FF6110", "FFA070", "000000" },
-- trains spéciaux
["train de prestige"] = { "8B4513", "DEA76F", "FFFFFF" },
["train de croisière"] = "train de prestige",
["voiture présidentielle"] = "train de prestige",
["voiture-salon"] = { "AB7338", "DEA76F", "FFFFFF" },
["voiture-restaurant"] = { "CC7D29", "DEA76F", "000000" },
["voiture-buffet"] = "voiture-restaurant",
["voiture-bar"] = "voiture-restaurant",
["voiture-ambulance"] = { "2E8B2E", "81BF81", "FFFFFF" },
-- fourgon
["fourgon"] = { "C71585", "DB7093", "FFFFFF" },
["fourgon à bagages"] = "fourgon",
["fourgon-frein"] = "fourgon",
["cambuse"] = "fourgon",
["fourgon-chaudière"] = "fourgon",
["fourgon-générateur"] = "fourgon",
-- fourgon postal
["fourgon postal"] = { "FFFF00", "FFFF88", "000000" },
["bureau ambulant"] = "fourgon postal",
["allège postale"] = "fourgon postal",
-- wagon
["wagon"] = { "994C6A", "DB7093", "FFFFFF" },
["wagon couvert"] = "wagon",
["wagon plat"] = "wagon",
["wagon-tombereau"] = "wagon",
["wagon-trémie"] = "wagon",
["wagon-silo"] = "wagon",
["wagon-citerne"] = "wagon",
["wagon porte-automobiles"] = "wagon",
["wagon-torpille"] = "wagon",
-- locotracteur
["locotracteur"] = { "808050", "B0A070", "FFFFFF" },
["draisine"] = { "FF1A1A", "FF7268", "FFFFFF" },
["véhicule rail-route"] = { "FF8C00", "FFBA66", "000000" },
["engin de travaux"] = { "FFD700", "FFE766", "000000" },
["bourreuse"] = "engin de travaux",
["régaleuse"] = "engin de travaux",
["rover"] = { "6C6C90", "A5A5C5", "FFFFFF" },
["véhicule de mesure"] = { "9400D3", "BF66E7", "FFFFFF" },
["voiture d'essai"] = "véhicule de mesure",
["véhicule de maintenance"] = "véhicule de mesure",
["automotrice de mesure"] = "véhicule de mesure",
}
-- Pour les infobox Musique (œuvre), Musique (artiste), Musique (festival), Musique (instrument) et Salle de spectacle
data.musique = {
-- valeurs par défaut
["défaut"] = { "DFE4FB", "DFE4FB", "000000" },
["default"] = "défaut", -- version en français
-- Album
["album"] = { "B0C4DE", "B0C4DE", "000000" },
["album studio"] = "album",
-- Live
["live"] = { "FFCC99", "FFCC99", "000000" },
["album live"] = "live",
-- EP
["maxi"] = { "FFBA9F", "FFBA9F", "000000" },
["extended play"] = "maxi",
["ep"] = "maxi",
-- Compilation
["best of"] = { "E9C6B0", "E9C6B0", "000000" },
["best-of"] = "best of",
["mixtape"] = "best of",
["compilation"] = "best of",
-- Remix
["remix"] = { "FFDAB9", "FFDAB9", "000000" },
-- Vidéo
["dvd"] = { "DCDCDC", "DCDCDC", "000000" },
["vidéo"] = "dvd",
-- Bande originale
["musique de film"] = { "99CCCC", "99CCCC", "000000" },
["bande originale"] = "musique de film",
["bo"] = "musique de film",
["film"] = "musique de film",
-- Single
["single"] = { "F4DCB6", "F4DCB6", "000000" },
["simple"] = "single",
-- Single promotionnel
["single promotionnel"] = { "DFE4FB", "DFE4FB", "000000" },
-- Chanson
["chanson"] = { "DFE4FB", "DFE4FB", "000000" },
-- Vocal
["vocal"] = { "B6CCDE", "B6CCDE", "000000" },
-- Groupe
["groupe"] = { "CDC1C5", "CDC1C5", "000000" },
-- Instrumentiste
["instrumentiste"] = { "D2C6B6", "D2C6B6", "000000" },
-- Arrière scène
["arrière scène"] = { "B4CDCD", "B4CDCD", "000000" },
-- Classique
["classique"] = { "FFEECC", "FFEECC", "000000" },
-- Monde
["monde"] = { "FCAA3C", "FCAA3C", "000000" },
-- Jazz
["jazz"] = { "B2FFC6", "B2FFC6", "000000" },
-- Rock
["rock"] = { "F56E6E", "F56E6E", "000000" },
-- Électronique
["électronique"] = { "B0D2ED", "B0D2ED", "000000" },
-- Danse
["danse"] = { "FFFF80", "FFFF80", "000000" },
-- Théâtre
["théâtre"] = { "AA3333", "AA3333", "FFFFFF" },
-- Pluridisciplinaire
["pluridisciplinaire"] = { "FFFFFF", "FFFFFF", "000000" },
-- Cinéma
["cinéma"] = { "17A5A5", "17A5A5", "000000" },
-- Opéra
["opéra"] = { "EECCAA", "EECCAA", "000000" },
-- music-hall
["music-hall"] = { "D9B2FF", "D9B2FF", "000000" },
-- Culturel
["culturel"] = { "DD8888", "DD8888", "000000" },
-- Zénith
["zénith"] = { "B0D2ED", "B0D2ED", "000000" },
}
-- Pour l'infobox Race
data.race = {
["défaut"] = { "8C8C8C", "BEBEBE", "FFFFFF" },
["default"] = "défaut", -- version en français
["hybride"] = "défaut",
["âne"] = { "AFAFAF", "CECECE", "000000" },
["bovin"] = { "FFC0CB", "F6EBE4", "000000" },
["buffle"] = { "7a7a7a", "a1a1a1", "000000" },
["canard"] = { "FF8000", "FFA500", "000000" },
["carpe"] = { "765731", "9f896e", "000000" },
["chameau"] = { "b28b11", "ffc719", "000000" },
["chat"] = { "D889CA", "E4BBDD", "000000" },
["cheval"] = { "BB8866", "D2B48C", "FFFFFF" },
["chèvre"] = { "BA4A1B", "BD7451", "FFFFFF" },
["chien"] = { "F9B822", "FBD77D", "000000" },
["cochon"] = { "F37DF7", "F5C5E9", "000000" },
["dindon"] = { "b23535", "ff4c4c", "000000" },
["lapin"] = { "E7A95F", "EEC696", "000000" },
["légendaire"] = { "BFFF80", "BFFF80", "000000" },
["mouton"] = { "99FF66", "C2F5BF", "000000" },
["oie"] = { "FFD0AF", "FFDAB9", "000000" },
["pigeon"] = { "2d9963", "44e595", "000000" },
["poisson rouge"] = { "ff1919", "ff6666", "000000" },
["poule"] = { "8080FF", "CECEFF", "000000" },
["yack"] = { "3232ff", "7f7fff", "000000" },
}
-- Pour l'infobox Roche
data.roche = {
-- valeurs par défaut
["défaut"] = { "8C8C8C", "A0A0A0", "FFFFFF" },
["default"] = "défaut", -- version en français
-- Roche magmatique
["roche magmatique"] = { "F49F13", "F4AF53", "000000" },
-- Roche sédimentaire
["roche sédimentaire"] = { "D39C9C", "E3BCBC", "000000" },
["roche sedimentaire"] = "roche sédimentaire",
-- Roche métamorphique
["roche métamorphique"] = { "DEAA87", "EECAA7", "000000" },
["roche metamorphique"] = "roche métamorphique",
}
-- Pour l'infobox Réseau de transport en commun
data.transport_en_commun = {
-- valeurs par défaut
["défaut"] = { "ADADAD", "EEEEFF", "000000" },
["default"] = "défaut", -- version en français
-- Ligne à grande vitesse
["ligne à grande vitesse"] = { "B20000", "FF5555", "FFFFFF" },
["[[ligne à grande vitesse]]"] = "ligne à grande vitesse",
["lgv"] = "ligne à grande vitesse",
["[[lgv]]"] = "ligne à grande vitesse",
-- Transport express régional
["transport express régional"] = { "CC0000", "FF5555", "FFFFFF" },
["train"] = "transport express régional",
["ter"] = "transport express régional",
["[[transport express régional]]"] = "transport express régional",
["[[train]]"] = "transport express régional",
["[[ter]]"] = "transport express régional",
-- Réseau express régional
["réseau express régional"] = { "E60000", "FF5555", "FFFFFF" },
["rer"] = "réseau express régional",
["[[réseau express régional]]"] = "réseau express régional",
["[[rer]]"] = "réseau express régional",
-- Métropolitain
["métropolitain"] = { "FF0000", "FF5555", "FFFFFF" },
["métro"] = "métropolitain",
["metro"] = "métropolitain",
["métro sur pneumatiques"] = "métropolitain",
["[[métropolitain]]"] = "métropolitain",
["[[métro]]"] = "métropolitain",
["[[metro]]"] = "métropolitain",
["[[métro sur pneumatiques]]"] = "métropolitain",
-- Métro léger
["métro léger"] = { "CC7D29", "DEA76F", "000000" },
["[[métro léger]]"] = "métro léger",
-- Tramway
["tramway"] = { "ABAB38", "CFCF70", "000000" },
["tram"] = "tramway",
["[[tramway]]"] = "tramway",
["[[tram]]"] = "tramway",
-- Tram-train
["tram-train"] = { "AB7338", "DEA76F", "FFFFFF" },
["[[tram-train]]"] = "tram-train",
-- Funiculaire
["funiculaire"] = { "CC7D29", "DEA76F", "000000" },
["[[funiculaire]]"] = "funiculaire",
-- Autobus
["autobus"] = { "7F7F3F", "B5B55A", "FFFFFF" },
["bus"] = "autobus",
["bus urbain"] = "autobus",
["[[autobus]]"] = "autobus",
["[[bus]]"] = "autobus",
["[[autobus|bus]]"] = "autobus",
["[[autobus|bus urbain]]"] = "autobus",
-- Bus à haut niveau de service
["bus à haut niveau de service"] = { "B8B832", "CFCF70", "000000" },
["bhns"] = "bus à haut niveau de service",
["busway"] = "bus à haut niveau de service",
["[[bus à haut niveau de service]]"] = "bus à haut niveau de service",
["[[bhns]]"] = "bus à haut niveau de service",
["[[busway]]"] = "bus à haut niveau de service",
-- Navette fluviale
["navette fluviale"] = { "8080FF", "AAAAFA", "FFFFFF" },
["bateau"] = "navette fluviale",
["bateau-bus"] = "navette fluviale",
["[[navette fluviale]]"] = "navette fluviale",
["[[bateau]]"] = "navette fluviale",
["[[bateau-bus]]"] = "navette fluviale",
-- Express côtier
["express côtier"] = { "0033CC", "AAAAFA", "FFFFFF" },
["[[express côtier]]"] = "express côtier",
-- Vélos en libre-service
["vélo en libre-service"] = { "B9DC14", "D9F073", "000000" },
["vélo en libre service"] = "vélo en libre-service",
["vélos en libre-service"] = "vélo en libre-service",
["vélos en libre service"] = "vélo en libre-service",
["vélo en libre-service et location longue durée"] = "vélo en libre-service",
["vélos en libre-service et location longue durée"] = "vélo en libre-service",
["vélopartage"] = "vélo en libre-service",
["velopartage"] = "vélo en libre-service",
["[[vélo en libre-service]]"] = "vélo en libre-service",
["[[vélo en libre service]]"] = "vélo en libre-service",
["[[vélos en libre-service]]"] = "vélo en libre-service",
["[[vélos en libre service]]"] = "vélo en libre-service",
["[[vélo en libre-service]] et location longue durée"] = "vélo en libre-service",
["[[vélos en libre-service]] et location longue durée"] = "vélo en libre-service",
["[[vélopartage]]"] = "vélo en libre-service",
["[[velopartage]]"] = "vélo en libre-service",
}
-- Pour l'infobox Région viticole
data.vin = {
["défaut"] = { "89092D", "89092D", "FFFFFF" },
["default"] = "défaut", -- version en français
["blanc"] = { "FFFACD", "FFFACD", "000000" },
["rosé"] = { "FFEECC", "FFEECC", "000000" },
["rouge"] = { "89092D", "89092D", "FFFFFF" },
}
-- on retourne les données
return data
s23q0q2f3w5vgyyc1wqepz7y3lf6i18
Module:Date/Data
828
1842
8688
2017-09-11T15:30:56Z
Hugo.arg
49
Page créée avec « -- base de donnée répertoriant pour différentes thématique -- les plages de chronologique existant ou qui ont très peu de chance d'exister. local data = { } data[""]... »
8688
Scribunto
text/plain
-- base de donnée répertoriant pour différentes thématique
-- les plages de chronologique existant ou qui ont très peu de chance d'exister.
local data = { }
data[""] = {
qualificatif = "",
jour = true,
mois = {
aucun = "1762",
tous = {"1773", "2016"},
seul = {
"Mars 1058",
"Avril 1180", "Juillet 1185",
"Juillet 1224", "Août 1248",
"Mars 1315", "Janvier 1384",
"Janvier 1430",
"février 1514", "avril 1521", "Mai 1521", "juin 1521", "Juillet 1558", "mai 1574", "août 1588",
"octobre 1621", "juin 1636", "septembre 1649", "aout 1656", "mai 1668", "mai 1676", "octobre 1698",
"Janvier 1701", "Février 1701", "Mars 1701", "Avril 1701", "Mai 1701", "Juin 1701", "mars 1704",
"juin 1711", "décembre 1718", "mars 1725", "novembre 1728", "Décembre 1731", "Octobre 1741", "juin 1747", "Juin 1753",
},
},
}
-- ----------- --
-- Sport --
-- ----------- --
data["sport"] = {
qualificatif = "en sport",
cat = "sport",
tri = "_sport",
jour = true,
mois = { aucun = 2004, tous = {2005, 2016}, },
annee = { aucun = 1849, tous = {1850, 2018}, },
}
data["en sport"] = data["sport"]
data["en athlétisme"] = {
qualificatif = "en athlétisme",
cat = "sport",
tri = "athletisme",
annee = { aucun = 2001, tous = {2002, 2016}, },
}
data["en baseball"] = {
qualificatif = "en baseball",
cat = "sport",
tri = "baseball",
annee = { aucun = 1868, tous = {2006, 2014}, },
}
data["en basket-ball"] = {
qualificatif = "en basket-ball",
cat = "sport",
tri = "basket-ball",
annee = { aucun = 1928, tous = {1929, 2017}, seul = {1891, 1892, 1893}, },
}
data["en boxe anglaise"] = {
qualificatif = "en boxe anglaise",
cat = "sport",
tri = "boxe anglaise",
annee = { aucun = 2006, tous = {2009, 2017}, },
}
data["en canoë-kayak"] = data["sport"]
data["en cricket"] = data["sport"]
data["en cyclisme"] = {
qualificatif = "en cyclisme",
cat = "sport",
tri = "cyclisme",
annee = { aucun = 1879, tous = {1880, 2017}, },
}
data["en escrime"] = data["sport"]
data["en football"] = {
qualificatif = "en football",
cat = "sport",
tri = "football",
annee = { aucun = 1870, tous = {1871, 2018}, },
}
data["en football américain"] = {
qualificatif = "en football américain",
cat = "sport",
tri = "football americain",
annee = { aucun = 2005, tous = {2006, 2008}, },
}
data["en gymnastique"] = {
qualificatif = "en gymnastique",
cat = "sport",
tri = "gymnastique",
annee = { aucun = 1979, tous = {1980, 2016}, },
}
data["en handball"] = {
qualificatif = "en handball",
cat = "sport",
tri = "handball",
annee = { aucun = 1990, tous = {1992, 2017}, },
}
data["en hockey sur glace"] = {
qualificatif = "en hockey sur glace",
cat = "sport",
tri = "hockey sur glace",
annee = { aucun = 1899, tous = {1900, 2017}, },
}
data["en judo"] = data["sport"]
data["en natation"] = {
qualificatif = "en natation",
cat = "sport",
tri = "natation",
annee = { aucun = 2007, tous = {2008, 2017}, },
}
data["en rugby à XIII"] = {
qualificatif = "en rugby à XIII",
cat = "sport",
tri = "rugby a XIII",
annee = { aucun = 2009, tous = {2010, 2017}, },
}
data["en rugby à XV"] = {
qualificatif = "en rugby à XV",
cat = "sport",
tri = "rugby a XV",
annee = { aucun = 1870, tous = {1871, 2018}, },
}
data["en ski"] = {
qualificatif = "en ski",
cat = "sport",
tri = "ski",
annee = { aucun = 2006, tous = {2007, 2009}, },
}
data["en snooker"] = data["sport"]
data["en sport automobile"] = {
qualificatif = "en sport automobile",
cat = "sport",
tri = "sport automobile",
annee = { aucun = 1886, tous = {1894, 2015}, },
}
data["en sports équestres"] = {
qualificatif = "en sports équestres",
cat = "sport",
tri = "sports equestres",
annee = { aucun = 1899, tous = {1971, 2017}, },
}
data["en tennis"] = {
qualificatif = "en tennis",
cat = "sport",
tri = "tennis",
annee = { aucun = 1983, tous = {1998, 2017}, },
}
data["en volley-ball"] = data["sport"]
-- ---------- --
-- Science --
-- ---------- --
data["en science"] = {
qualificatif = "en science",
cat = "science",
tri = "_science",
annee = { aucun = 1499, tous = {1500, 2017}, seul = {783; 850}, },
}
data["science"] = data["en science"]
data["en astronomie"] = {
qualificatif = "en astronomie",
cat = "science",
tri = "astronomie",
annee = { aucun = 1968, tous = {1994, 2021} },
}
data["en santé et médecine"] = {
qualificatif = "en santé et médecine",
cat = "science",
tri = "santé et médecine",
annee = { aucun = 999, tous = {1870, 2016} },
}
data["en santé"] = data["en santé et médecine"]
data["en médecine"] = data["en santé et médecine"]
data["en sociologie"] = {
qualificatif = "en sociologie",
cat = "science",
tri = "sociologie",
annee = { aucun = 1850, tous = {1986, 2007}, },
}
-- -------------- --
-- Thématiques --
-- -------------- --
data["thématique"] = { qualificatif = "" }
data["en aéronautique"] = {
qualificatif = "en aéronautique",
cat = "thématique",
tri = "aeronautique",
annee = { aucun = 1899, tous = {1900, 2017}, },
}
data["en architecture"] = {
qualificatif = "en architecture",
cat = "thématique",
tri = "architecture",
annee = { aucun = 1189, tous = {1397, 2017}, },
} -- les pages avant 1190 sont des redirections vers la page annuelle sans qualificatif
data["en arts plastiques"] = {
qualificatif = "en arts plastiques",
cat = "thématique",
tri = "arts plastiques",
annee = { aucun = 1400, tous = {1500, 2017}, },
}
data["en astronautique"] = {
qualificatif = "en astronautique",
cat = "thématique",
tri = "astronautique",
annee = { aucun = 1940, tous = {1956, 2019}, },
}
data["en automobile"] = {
qualificatif = "en automobile",
cat = "thématique",
tri = "automobile",
annee = { aucun = 2016, seul = {1941, 1948, 1998, 2005}, },
}
data["en bande dessinée"] = {
qualificatif = "en bande dessinée",
cat = "thématique",
tri = "bande dessinée",
annee = { aucun = 1890, tous = {1896, 2017}, },
}
data["en catch"] = {
qualificatif = "en catch",
cat = "thématique",
tri = "catch",
annee = { aucun = 2005, tous = {2006, 2017}, },
}
data["dans les chemins de fer"] = {
qualificatif = "dans les chemins de fer",
cat = "thématique",
tri = "chemins de fer",
jour = true,
annee = { aucun = 1799, tous = {1800, 2017}, },
}
data["au cinéma"] = {
qualificatif = "au cinéma",
cat = "thématique",
tri = "cinema",
annee = { aucun = 1887, tous = {1888, 2018}, },
}
data["dans les croisades"] = {
qualificatif = "dans les croisades",
cat = "thématique",
tri = "croisades",
annee = { aucun = 1094, tous = {1095, 1302}, },
}
data["chez Disney"] = {
qualificatif = "chez Disney",
cat = "thématique",
tri = "Disney",
annee = { aucun = 1921, tous = {1922, 2017}, },
}
data["en droit"] = {
qualificatif = "en droit",
cat = "thématique",
tri = "droit",
annee = { aucun = 1680, tous = {1682, 2016}, },
}
data["aux échecs"] = {
qualificatif = "aux échecs",
cat = "thématique",
tri = "echecs",
annee = { aucun = 1500, tous = {1782, 2016}, },
}
data["en économie"] = {
qualificatif = "en économie",
cat = "thématique",
tri = "economie",
annee = { aucun = 1899, tous = {2004, 2015} } -- les autres liens avant 2005 sont des redirections.
}
data["en fantasy"] = {
qualificatif = "en fantasy",
cat = "thématique",
tri = "fantasy",
annee = { aucun = 1920, tous = {1959, 2016}, },
}
data["en informatique"] = {
qualificatif = "en informatique",
cat = "thématique",
tri = "informatique",
annee = { aucun = 1940, tous = {1962, 2017}, },
}
data["en jeu"] = {
qualificatif = "en jeu",
cat = "thématique",
tri = "jeu",
annee = { aucun = 1957, tous = {1974, 2017}, },
}
data["en jeu vidéo"] = {
qualificatif = "en jeu vidéo",
cat = "thématique",
tri = "jeu vidéo",
annee = { aucun = 1957, tous = {1958, 2018} },
}
data["en littérature"] = {
qualificatif = "en littérature",
cat = "thématique",
tri = "litterature",
annee = {aucun = 1371, tous = {1468, 2019}, },
}
data["en musique"] = {
qualificatif = "en musique",
cat = "thématique",
tri = "musique",
annee = { aucun = 1796, tous = {1797, 2017}, },
}
data["en musique classique"] = {
qualificatif = "en musique classique",
cat = "thématique",
tri = "musique classique",
annee = { aucun = 1399, tous = {1400, 2017}, seul = {1375}, },
}
data["en numismatique"] = {
qualificatif = "en numismatique",
cat = "thématique",
tri = "numismatique",
annee = { aucun = 1930, tous = {1990, 2021}, },
}
data["dans les parcs de loisirs"] = {
qualificatif = "dans les parcs de loisirs",
cat = "thématique",
tri = "parcs de loisirs",
annee = { aucun = 1869, tous = {1870, 2018}, },
}
data["en parfumerie"] = {
qualificatif = "en parfumerie",
cat = "thématique",
tri = "parfumerie",
annee = { aucun = 2100, seul = {1995, }, },
}
data["en photographie"] = {
qualificatif = "en photographie",
cat = "thématique",
tri = "photographie",
annee = { aucun = 1815, tous = {1939, 2017}, seul = {1765, 1787, 1800, 1806}, },
}
data["en politique"] = {
qualificatif = "en politique",
cat = "thématique",
tri = "politique",
annee = { aucun = 2100, },
}
data["en science-fiction"] = {
qualificatif = "en science-fiction",
cat = "thématique",
tri = "science-fiction",
annee = { aucun = 1880, tous = {1898, 2018}, },
}
data["à la télévision"] = {
qualificatif = "à la télévision",
cat = "thématique",
tri = "television",
annee = { aucun = 1880, tous = {1884, 2017}, },
}
data["au théâtre"] = {
qualificatif = "au théâtre",
cat = "thématique",
tri = "theâtre",
annee = { aucun = 1500, tous = {1596, 2017}, },
}
-- -------------- --
-- Géographie --
-- -------------- --
-- Afrique --
data["Afrique"] = {
qualificatif = "par pays en Afrique",
cat = "Afrique",
tri = "_Afrique",
annee = { aucun = 2003, tous = {2004, 2017}, },
}
data["par pays en Afrique"] = data["Afrique"]
data["en Afrique"] = {
qualificatif = "en Afrique",
cat = "Afrique",
tri = "Afrique",
mois = { aucun = 2004, tous = {2005, 2007}, },
annee = { aucun = 2003, tous = {2004, 2017}, },
}
data["en Afrique du Sud"] = {
qualificatif = "en Afrique du Sud",
cat = "Afrique",
tri = "Afrique du Sud",
annee = { aucun = 2008, tous = {2009, 2010}, },
}
data["en Algérie"] = {
qualificatif = "en Algérie",
cat = "Afrique",
tri = "Algérie",
annee = { aucun = 2008, tous = {2009, 2011}, },
}
data["en Angola"] = data["Afrique"]
data["au Bénin"] = data["Afrique"]
data["au Botswana"] = data["Afrique"]
data["au Burkina Faso"] = data["Afrique"]
data["au Burundi"] = {
qualificatif = "au Burundi",
cat = "Afrique",
tri = "Burundi",
annee = { aucun = 2008, tous = {2009, 2010}, },
}
data["au Cameroun"] = {
qualificatif = "au Cameroun",
cat = "Afrique",
tri = "Cameroun",
annee = { aucun = 2008, tous = {2009, 2013}, },
}
data["au Cap-Vert"] = data["Afrique"]
data["en République centrafricaine"] = {
qualificatif = "en République centrafricaine",
cat = "Afrique",
tri = "République centrafricaine",
annee = { aucun = 2016, seul = {2010}, },
}
data["aux Comores"] = {
qualificatif = "aux Comores",
cat = "Afrique",
tri = "Comores",
annee = { aucun = 2008, tous = {2009, 2010}, },
}
data["au Congo Brazzaville"] = data["Afrique"]
data["au Congo"] = data["Afrique"]
data["en République démocratique du Congo"] = {
qualificatif = "en République démocratique du Congo",
cat = "Afrique",
tri = "Congo, République démocratique",
annee = { aucun = 1996, tous = {2009, 2011}, },
}
data["au Congo démocratique"] = data["en République démocratique du Congo"]
data["en Côte d'Ivoire"] = {
qualificatif = "en Côte d'Ivoire",
cat = "Afrique",
tri = "Cote d'Ivoire",
annee = { aucun = 2008, tous = {2009, 2011}, },
}
data["à Djibouti"] = data["Afrique"]
data["en Égypte"] = {
qualificatif = "en Égypte",
cat = "Afrique",
tri = "Egypte",
annee = { aucun = 2007, tous = {2008, 2011}, },
}
data["en Érythrée"] = data["Afrique"]
data["en Éthiopie"] = data["Afrique"]
data["au Gabon"] = {
qualificatif = "au Gabon",
cat = "Afrique",
tri = "Gabon",
annee = { aucun = 2016, seul = {2009}, },
}
data["au Ghana"] = data["Afrique"]
data["en Guinée"] = {
qualificatif = "en Guinée",
cat = "Afrique",
tri = "Guinee",
annee = { aucun = 2008, tous = {2009, 2011}, },
}
data["en Guinée-Bissau"] = {
qualificatif = "en Guinée-Bissau",
cat = "Afrique",
tri = "Guinee-Bissau",
annee = { aucun = 2016, seul = {2009}, },
}
data["en Guinée équatoriale"] = data["Afrique"]
data["au Kenya"] = {
qualificatif = "au Kenya",
cat = "Afrique",
tri = "Kenya",
annee = { aucun = 2008, tous = {2009, 2010}, },
}
data["au Lesotho"] = data["Afrique"]
data["au Liberia"] = data["Afrique"]
data["en Libye"] = {
qualificatif = "en Libye",
cat = "Afrique",
tri = "Libye",
annee = { aucun = 2016, seul = {2009, 2011}, },
}
data["à Madagascar"] = {
qualificatif = "à Madagascar",
cat = "Afrique",
tri = "Madagascar",
annee = { aucun = 2008, tous = {2009, 2010}, },
}
data["au Malawi"] = data["Afrique"]
data["au Mali"] = {
qualificatif = "au Mali",
cat = "Afrique",
tri = "Mali",
annee = { aucun = 2004, tous = {2005, 2013}, },
}
data["au Maroc"] = {
qualificatif = "au Maroc",
cat = "Afrique",
tri = "Maroc",
annee = { aucun = 1900, tous = {2001, 2012}, },
}
data["à l'Île Maurice"] = data["Afrique"]
data["en Mauritanie"] = {
qualificatif = "en Mauritanie",
cat = "Afrique",
tri = "Mauritanie",
annee = { aucun = 2007, tous = {2008, 2010}, },
}
data["à Mayotte"] = data["Afrique"]
data["au Mozambique"] = data["Afrique"]
data["en Namibie"] = data["Afrique"]
data["au Niger"] = {
qualificatif = "au Niger",
cat = "Afrique",
tri = "Niger",
annee = { aucun = 2008, tous = {2009, 2011}, },
}
data["au Nigeria"] = {
qualificatif = "au Nigeria",
cat = "Afrique",
tri = "Nigeria",
annee = { aucun = 2008, tous = {2009, 2011}, },
}
data["en Ouganda"] = {
qualificatif = "en Ouganda",
cat = "Afrique",
tri = "Ouganda",
annee = { aucun = 2016, seul = {2010}, },
}
data["au Rwanda"] = {
qualificatif = "au Rwanda",
cat = "Afrique",
tri = "Rwanda",
annee = { aucun = 2008, tous = {2009, 2010}, },
}
data["au Sahara occidental"] = data["Afrique"]
data["au Sénégal"] = {
qualificatif = "au Sénégal",
cat = "Afrique",
tri = "Senegal",
annee = { aucun = 2008, tous = {2009, 2010}, },
}
data["aux Seychelles"] = data["Afrique"]
data["au Sierra Leone"] = data["Afrique"]
data["en Somalie"] = {
qualificatif = "en Somalie",
cat = "Afrique",
tri = "Somalie",
annee = { aucun = 2007, tous = {2008, 2011}, },
}
data["au Soudan"] = {
qualificatif = "au Soudan",
cat = "Afrique",
tri = "Soudan",
annee = { aucun = 2008, tous = {2009, 2011}, },
}
data["au Soudan du Sud"] = data["Afrique"]
data["en Tanzanie"] = data["Afrique"]
data["au Tchad"] = {
qualificatif = "au Tchad",
cat = "Afrique",
tri = "Tchad",
annee = { aucun = 2008, tous = {2009, 2010}, },
}
data["au Togo"] = data["Afrique"]
data["en Tunisie"] = {
qualificatif = "en Tunisie",
cat = "Afrique",
tri = "Tunisie",
annee = { aucun = 2005, tous = {2006, 2011}, },
}
data["en Zambie"] = data["Afrique"]
data["au Zimbabwe"] = {
qualificatif = "au Zimbabwe",
cat = "Afrique",
tri = "Zimbabwe",
annee = { aucun = 2007, tous = {2008, 2010}, },
}
-- Amérique --
data["Amérique"] = {
qualificatif = "par pays en Amérique",
cat = "Amérique",
tri = "_Amerique",
annee = { aucun = 1999, tous = {2000, 2017}, },
}
data["par pays en Amérique"] = data["Amérique"]
data["en Amérique"] = data["Amérique"]
data["en Argentine"] = {
qualificatif = "en Argentine",
cat = "Amérique",
tri = "Argentine",
annee = { aucun = 2016, seul = {2009}, },
}
data["à la Barbade"] = data["Amérique"]
data["au Belize"] = data["Amérique"]
data["en Bolivie"] = data["Amérique"]
data["au Brésil"] = {
qualificatif = "au Brésil",
cat = "Amérique",
tri = "Bresil",
annee = { aucun = 1920, tous = {2011, 2014}, },
}
data["au Canada"] = {
qualificatif = "au Canada",
cat = "Amérique",
tri = "Canada",
mois = { aucun = 2100, seul = { "Novembre 2005", "Décembre 2005", "Janvier 2006", "Février 2006"}, },
annee = { aucun = 1699, tous = {1700, 2017}, seul = {1534}, },
}
data["au Nouveau-Brunswick"] = {
qualificatif = "au Nouveau-Brunswick",
cat = "Amérique",
tri = "Canada - Nouveau-Brunswick",
annee = { aucun = 1700, tous = {1784, 2017}, },
}
data["au Québec"] = {
qualificatif = "au Québec",
cat = "Amérique",
tri = "Canada - Quebec",
annee = { aucun = 1762, tous = {1866, 2019}, seul = {1710}, },
}
data["au Chili"] = data["Amérique"]
data["en Colombie"] = {
qualificatif = "en Colombie",
cat = "Amérique",
tri = "Colombie",
annee = { aucun = 2007, tous = {2008, 2010}, },
}
data["au Costa Rica"] = data["Amérique"]
data["à Cuba"] = {
qualificatif = "à Cuba",
cat = "Amérique",
tri = "Cuba",
annee = { aucun = 2016, seul = {2009}, },
}
data["en Équateur"] = data["Amérique"]
data["aux États-Unis"] = {
qualificatif = "aux États-Unis",
cat = "Amérique",
tri = "Etats-Unis",
mois = { aucun = 2100, seul = {"Janvier 2009", "Février 2009", "Mars 2009", "Avril 2009", "Mai 2009", "Juin 2009" }, }, -- les autres mois sont vides ou presque
annee = { aucun = 1775, tous = {1776, 2017}, },
}
data["au Groenland"] = data["Amérique"]
data["au Guatemala"] = data["Amérique"]
data["en Guyane"] = data["Amérique"]
data["à Haïti"] = data["Amérique"]
data["au Honduras"] = {
qualificatif = "au Honduras",
cat = "Amérique",
tri = "Honduras",
annee = { aucun = 2016, seul = {2009}, },
}
data["en Jamaïque"] = data["Amérique"]
data["au Mexique"] = {
qualificatif = "au Mexique",
cat = "Amérique",
tri = "Mexique",
annee = { aucun = 2019, seul = {2009}, },
}
data["au Nicaragua"] = data["Amérique"]
data["au Panama"] = data["Amérique"]
data["au Paraguay"] = data["Amérique"]
data["au Pérou"] = data["Amérique"]
data["à Porto Rico"] = data["Amérique"]
data["à Saint-Pierre-et-Miquelon"] = data["Amérique"]
data["au Salvador"] = data["Amérique"]
data["en Uruguay"] = data["Amérique"]
data["au Venezuela"] = {
qualificatif = "au Venezuela",
cat = "Amérique",
tri = "Venezuela",
annee = { aucun = 2016, seul = {2009}, },
}
-- Asie --
data["Asie"] = {
qualificatif = "par pays en Asie",
cat = "Asie",
tri = "_Asie",
annee = { aucun = 2003, tous = {2005, 2017}, },
}
data["par pays en Asie"] = data["Asie"]
data["en Asie"] = {
qualificatif = "en Asie",
cat = "Asie",
tri = "_Asie ",
annee = { aucun = 2003, tous = {2005, 2017}, },
}
data["en Afghanistan"] = {
qualificatif = "en Afghanistan",
cat = "Asie",
tri = "Afghanistan",
annee = { aucun = 2007, tous = {2008, 2010}, },
}
data["au Bangladesh"] = data["Asie"]
data["en Birmanie"] = data["Asie"]
data["au Bhoutan"] = data["Asie"]
data["au Cambodge"] = data["Asie"]
data["en Chine"] = {
qualificatif = "en Chine",
cat = "Asie",
tri = "Chine",
annee = { aucun = 2000, tous = {2005, 2010}, },
}
data["en Corée du Nord"] = data["Asie"]
data["en Corée du Sud"] = data["Asie"]
data["en Inde"] = {
qualificatif = "en Inde",
cat = "Asie",
tri = "Inde",
annee = { aucun = 2007, tous = {2008, 2009}, seul={2001} },
}
data["en Indonésie"] = {
qualificatif = "en Indonésie",
cat = "Asie",
tri = "Indonesie",
annee = { aucun = 2018, tous = {2014, 2014}, },
}
data["en Iran"] = {
qualificatif = "en Iran",
cat = "Asie",
tri = "Iran",
annee = { aucun = 2005, tous = {2006, 2010}, },
}
data["au Japon"] = {
qualificatif = "au Japon",
cat = "Asie",
tri = "Japon",
annee = { aucun = 2018, tous = {2014, 2014} },
}
data["au Kazakhstan"] = data["Asie"]
data["en Malaisie"] = data["Asie"]
data["au Népal"] = data["Asie"]
data["en Ouzbékistan"] = data["Asie"]
data["au Pakistan"] = {
qualificatif = "au Pakistan",
cat = "Asie",
tri = "Pakistan",
annee = { aucun = 2007, tous = {2008, 2009}, },
}
data["aux Philippines"] ={
qualificatif = "aux Philippines",
cat = "Asie",
tri = "Philippines",
annee = { aucun = 2016, seul = {2007}, },
}
data["à Singapour"] = data["Asie"]
data["au Sri Lanka"] = {
qualificatif = "au Sri Lanka",
cat = "Asie",
tri = "Sri Lanka",
annee = { aucun = 2016, seul = {2009}, },
}
data["à Taïwan"] = data["Asie"]
data["en Thaïlande"] = {
qualificatif = "en Thaïlande",
cat = "Asie",
tri = "Thaïlande",
annee = { aucun = 2016, seul = {2009}, },
}
data["au Tibet"] = {
qualificatif = "au Tibet",
cat = "Asie",
tri = "Tibet",
annee = { aucun = 2016, seul = {2009}, },
}
data["au Timor oriental"] = data["Asie"]
data["au Turkménistan"] = data["Asie"]
data["au Viêt Nam"] = data["Asie"]
-- Europe --
data["Europe"] = {
qualificatif = "par pays en Europe",
cat = "Europe",
tri = "_Europe",
annee = { aucun = 1989, tous = {1999, 2017}, seul = {1976}, },
}
data["par pays en Europe"] = data["Europe"]
data["en Europe"] = {
qualificatif = "en Europe",
cat = "Europe",
tri = "_Europe ",
annee = { aucun = 1979, tous = {2004, 2017}, },
}
-- Un certain nombre de lien sur l'année 2009 sont des redirections vers "par pays en Europe"
data["en Albanie"] = {
qualificatif = "en Albanie",
cat = "Europe",
tri = "Albanie",
annee = { aucun = 2016, seul = {2014}, },
}
data["en Allemagne"] = {
qualificatif = "en Allemagne",
cat = "Europe",
tri = "Allemagne",
annee = { aucun = 1980, tous = {1991, 2011}, },
}
data["en Andorre"] = data["Europe"]
-- data["en Angleterre"] -- voir "au Royaume-Uni"
data["en Arménie"] = data["Europe"]
data["en Autriche"] = {
qualificatif = "en Autriche",
cat = "Europe",
tri = "Autriche",
annee = { aucun = 2016, seul = {2009}, },
}
data["en Belgique"] = {
qualificatif = "en Belgique",
cat = "Europe",
tri = "Belgique",
annee = { aucun = 1811, tous = {1825, 2017}, },
}
data["en Biélorussie"] = data["Europe"]
data["en Bosnie-Herzégovine"] = data["Europe"] --2009 est une redirection
data["en Bosnie"] = data["Europe"]
data["en Bulgarie"] = data["Europe"]
data["dans le Caucase"] = {
qualificatif = "dans le Caucase",
cat = "Europe",
tri = "Caucase",
annee = { aucun = 2008, tous = {2009, 2010}, },
}
data["à Chypre"] = data["Europe"]
data["en Croatie"] = data["Europe"]
data["au Danemark"] = {
qualificatif = "au Danemark",
cat = "Europe",
tri = "Danemark",
annee = { aucun = 1990, tous = {2008, 2016}, },
}
-- data["en Écosse"] -- voir "au Royaume-Uni"
data["en Espagne"] = {
qualificatif = "en Espagne",
cat = "Europe",
tri = "Espagne",
annee = { aucun = 2007, tous = {2008, 2009}, },
}
data["en Estonie"] = data["Europe"]
data["en Finlande"] = data["Europe"]
data["en France"] = {
qualificatif = "en France",
cat = "Europe",
tri = "France",
mois = { aucun = 2004, tous = {2008, 2009}, seul = { "Octobre 2004", "Mai 1968"}, },
annee = { aucun = 1540, tous = {1541, 2017}, },
}
data["en Géorgie"] = {
qualificatif = "en Géorgie",
cat = "Europe",
tri = "Georgie",
annee = { aucun = 2016, seul = {1991, 1992, 2009}, },
}
data["en Grèce"] = {
qualificatif = "en Grèce",
cat = "Europe",
tri = "Grece",
annee = { aucun = 2016, seul = {2009}, },
}
data["en Hongrie"] = data["Europe"]
data["en Irlande"] = {
qualificatif = "en Irlande",
cat = "Europe",
tri = "Irlande",
annee = { aucun = 2015, seul={1977, 1983, 1984, 1985, 1994, 2009}, },
}
data["en Islande"] = {
qualificatif = "en Islande",
cat = "Europe",
tri = "Islande",
annee = { aucun = 2016, seul = {2009, 2011, 2013}, },
}
data["en Italie"] = {
qualificatif = "en Italie",
cat = "Europe",
tri = "Italie",
annee = { aucun = 1800, tous = {1830, 2017}, },
}
data["au Kosovo"] = data["Europe"]
data["au Liechtenstein"] = data["Europe"]
data["en Lettonie"] = data["Europe"]
data["en Lituanie"] = data["Europe"]
data["au Luxembourg"] = data["Europe"]
data["en Macédoine"] = data["Europe"]
data["à Malte"] = data["Europe"]
data["en Moldavie"] = {
qualificatif = "en Moldavie",
cat = "Europe",
tri = "Moldavie",
annee = { aucun = 2016, seul = {2009}, },
}
data["au Monténégro"] = data["Europe"]
data["en Norvège"] = data["Europe"]
data["aux Pays-Bas"] = {
qualificatif = "aux Pays-Bas",
cat = "Europe",
tri = "Pays-Bas",
annee = { aucun = 2016, seul = {2009}, },
}
data["en Pologne"] = {
qualificatif = "en Pologne",
cat = "Europe",
tri = "Pologne",
annee = { aucun = 2016, seul = {2009}, },
}
data["au Portugal"] = data["Europe"]
data["en Roumanie"] = {
qualificatif = "en Roumanie",
cat = "Europe",
tri = "Roumanie",
annee = { aucun = 2016, seul = {2009, 2014}, },
}
data["au Royaume-Uni"] = {
qualificatif = "au Royaume-Uni",
cat = "Europe",
tri = "Royaume-Uni",
annee = { aucun = 2007, tous = {2008, 2009}, },
}
data["en Angleterre"] = data["au Royaume-Uni"] -- doit être placé après le création de "au Royaume-Uni"
data["en Écosse"] = data["au Royaume-Uni"]
data["en Russie"] = {
qualificatif = "en Russie",
cat = "Europe",
tri = "Russie",
annee = { aucun = 2007, tous = {2008, 2009}, },
}
data["en Serbie"] = {
qualificatif = "en Serbie",
cat = "Europe",
tri = "Serbie",
annee = { aucun = 2007, tous = {2008, 2009}, },
}
data["en Slovaquie"] = data["Europe"]
data["en Slovénie"] = data["Europe"]
data["en Suède"] = {
qualificatif = "en Suède",
cat = "Europe",
tri = "Suede",
annee = { aucun = 2016, seul = {2009}, },
}
data["en Suisse"] = {
qualificatif = "en Suisse",
cat = "Europe",
tri = "Suisse",
annee = { aucun = 1850, tous = {1851, 2017}, },
}
data["en République tchèque"] = {
qualificatif = "en République tchèque",
cat = "Europe",
tri = "Tchequie",
annee = { aucun = 2016, seul = {2009, 2014}, },
}
data["en Turquie"] = {
qualificatif = "en Turquie",
cat = "Europe",
tri = "Turquie",
annee = { aucun = 2016, seul = {2009}, },
}
data["en Ukraine"] = {
qualificatif = "en Ukraine",
cat = "Europe",
tri = "Ukraine",
annee = { aucun = 2016, seul = {2009}, },
}
data["dans l'Union européenne"] = {
qualificatif = "dans l'Union européenne",
cat = "Europe",
tri = "Union européenne",
annee = { aucun = 2005, tous = {2006, 2015}, },
}
data["au Vatican"] = {
qualificatif = "au Vatican",
cat = "Europe",
tri = "Vatican",
annee = { aucun = 2005, tous = {2011, 2017}, seul = { 1993 }, },
}
-- Océanie --
data["Océanie"] = {
qualificatif = "par pays en Océanie",
cat = "Océanie",
tri = "_Oceanie",
annee = { aucun = 2005, tous = {2006, 2017}, },
}
data["par pays en Océanie"] = data["Océanie"]
data["en Océanie"] = {
qualificatif = "en Océanie",
cat = "Océanie",
tri = "_Oceanie ",
annee = { aucun = 2005, tous = {2006, 2017}, },
}
data["en Australie"] = {
qualificatif = "en Australie",
cat = "Océanie",
tri = "Australie",
annee = { aucun = 2007, tous = {2013, 2017}, },
}
data["en Micronésie"] = data["Océanie"]
data["en Nouvelle-Calédonie"] = {
qualificatif = "en Nouvelle-Calédonie",
cat = "Océanie",
tri = "Nouvelle-Caledonie",
annee = { aucun = 1959, tous = {1960, 2009}, },
}
data["en Nouvelle-Zélande"] = {
qualificatif = "en Nouvelle-Zélande",
cat = "Océanie",
tri = "Nouvelle-Zelande",
annee = { aucun = 2016, seul = {2011} },
}
data["en Papouasie-Nouvelle-Guinée"] = {
qualificatif = "en Papouasie-Nouvelle-Guinée",
cat = "Océanie",
tri = "Papouasie-Nouvelle-Guinee",
annee = { aucun = 2016, seul = {2012} },
}
-- -------------------------- --
-- alias pour les chartes --
-- -------------------------- --
data["abda"] = data["en bande dessinée"]
data["bd"] = data["en bande dessinée"]
data["chef d'état"] = data[""]
data["chef de gouvernement"] = data[""]
data["classique"] = data["en musique classique"]
data["conseiller fédéral suisse"] = data["en Suisse"]
data["danse"] = data[""]
data["défaut"] = data[""]
data["defaut"] = data[""]
data["écrivain"] = data["en littérature"]
data["football"] = data["en football"]
data["gouverneur"] = data[""]
data["instrumentiste"] = data["en musique"]
data["jazz"] = data["en musique"]
data["littérature"] = data["en littérature"]
data["monarque"] = data[""]
data["monde"] = data["en musique"]
data["musical"] = data["en musique"]
data["pharaon"] = data["en Égypte"]
data["pluridisciplinaire"] = data[""]
data["politicien"] = data[""]
data["pornographie"] = data[""]
data["presse"] = data[""]
data["théâtre"] = data["au théâtre"]
return data
phz8ca3nw8ykf3nsj7edeq2be23mfwz
Modèle:Date de décès
10
1843
8689
2017-09-11T15:31:46Z
Hugo.arg
49
Page créée avec « <includeonly>{{date|{{{1|}}}|{{{2|}}}|{{{3|}}}|{{#if:{{{7|}}}|{{{7}}}|}}|mort=1|nocat={{{nocat|}}}}}{{#if: {{{5|}}} |{{espace}}<span style="white-space:nowrap">(à {{pluri... »
8689
wikitext
text/x-wiki
<includeonly>{{date|{{{1|}}}|{{{2|}}}|{{{3|}}}|{{#if:{{{7|}}}|{{{7}}}|}}|mort=1|nocat={{{nocat|}}}}}{{#if: {{{5|}}} |{{espace}}<span style="white-space:nowrap">(à {{pluriel|{{âge | {{{6|}}} | {{MONTHNUMBER|{{{5|}}}}} | {{{4|}}} | {{{3|}}} | {{MONTHNUMBER|{{{2|}}}}} | {{{1|}}} }}|an}})</span>}}</includeonly>
00pq5uujj0otd921u3ui5tvhindoak6
Modèle:Date de naissance
10
1844
8690
2017-09-11T15:32:15Z
Hugo.arg
49
Page créée avec « <includeonly>{{#invoke:Date|modeleDate|naissance=1}}</includeonly> »
8690
wikitext
text/x-wiki
<includeonly>{{#invoke:Date|modeleDate|naissance=1}}</includeonly>
bf98xa5ezbfti1gziuf7j1yov2ghwlx
Modèle:Espace
10
1845
8691
2017-09-11T15:33:55Z
Hugo.arg
49
Page créée avec « <nowiki> </nowiki> »
8691
wikitext
text/x-wiki
<nowiki> </nowiki>
7f71h3gq47cf53txgasnl0au2qbp6wy
Mɛkɩsiiki (Mexique)
0
1846
16348
8694
2023-05-09T03:35:50Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Mɛkɩsiiki (Ɛjaɖɛ)]]
16348
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Mɛkɩsiiki (Ɛjaɖɛ)]]
jhpt12l56845p65ce5wnf8kxxq1wh2s
Naajeeriya (Nigeria)
0
1847
8696
2017-09-11T17:14:39Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Naajeeriya (Nigeria)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Naajeeriya]] ñɩŋgʋ yɔɔ : SUppression traduction française
8696
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Naajeeriya]]
lfstek6nvq75ngx22yqidu1w96m0ssy
Namibi (Namibie)
0
1848
8698
2017-09-11T17:14:52Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Namibi (Namibie)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Namibi]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
8698
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Namibi]]
4ndoqpec5ss30dm3mskye1zhjmej4xp
Nepaalɩ (Népal)
0
1849
8700
2017-09-11T17:15:08Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Nepaalɩ (Népal)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Nepaalɩ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : suppression traduction française
8700
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Nepaalɩ]]
f37g1thwloamgx3xki8bffyhs56au5i
Nizɛɛrɩ (Niger)
0
1850
8702
2017-09-11T17:15:29Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Nizɛɛrɩ (Niger)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Nizɛɛrɩ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
8702
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Nizɛɛrɩ]]
987wy3bbzs2alb0c72ellwlgz6xlkd0
Ositraalii (Australie)
0
1851
8704
2017-09-11T17:15:45Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Ositraalii (Australie)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Ositraalii]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
8704
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Ositraalii]]
69v7tpus8ohqq6biul4u8gymli2418p
Pakisitaanɩ (Pakistan)
0
1852
8706
2017-09-11T17:16:39Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Pakisitaanɩ (Pakistan)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Pakisitaanɩ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : suppression traduction française
8706
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Pakisitaanɩ]]
698x330igt4doos1fpdzakaz8ksefc3
Otirisi (Autriche)
0
1853
8708
2017-09-11T17:16:59Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Otirisi (Autriche)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Otirisi]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
8708
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Otirisi]]
jafqzagclkyfmng9j5cixggn19eeeqt
Paŋgɩladɛɛsɩ (Bangladesh)
0
1854
8710
2017-09-11T17:18:00Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Paŋgɩladɛɛsɩ (Bangladesh)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Paŋgɩladɛɛsɩ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
8710
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Paŋgɩladɛɛsɩ]]
omdn6vc0t3ecgxfc2tsrk11bfdk09b4
Peenɛɛ (Bénin)
0
1855
8712
2017-09-11T17:18:19Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Peenɛɛ (Bénin)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Peenɛɛ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
8712
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Peenɛɛ]]
nww4y8lqr8owljokm35arrrk7ti6rtx
Peruu (Pérou)
0
1856
8714
2017-09-11T17:18:35Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Peruu (Pérou)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Peruu]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
8714
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Peruu]]
nmxjifvfhg7txh0pdspgpoiocdqvz7y
Pɔcɩwaanaa (Botswana)
0
1857
8716
2017-09-11T17:19:12Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Pɔcɩwaanaa (Botswana)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Pɔcɩwaanaa]] ñɩŋgʋ yɔɔ : SUppression traduction française
8716
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Pɔcɩwaanaa]]
02iv5n27seke9obp27bbiot6vfjbyjm
Pɔritigaalɩ (Portugal)
0
1858
8718
2017-09-11T17:19:30Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Pɔritigaalɩ (Portugal)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Pɔritigaalɩ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
8718
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Pɔritigaalɩ]]
4112s0k67k9a36jl7qywuqh64ag3sle
Pɛliziki (Belgique)
0
1859
8720
2017-09-11T17:19:43Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Pɛliziki (Belgique)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Pɛliziki]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
8720
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Pɛliziki]]
d8wjmykhsgwilic3uf80peblb410yjm
Rumaanii (Roumanie)
0
1860
8722
2017-09-11T17:19:54Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Rumaanii (Roumanie)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Rumaanii]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
8722
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Rumaanii]]
12umgkr3lwusyg4gikw3uwrhkqe3qil
Ruwandaa (Ruanda)
0
1861
8724
2017-09-11T17:20:09Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Ruwandaa (Ruanda)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Ruwandaa]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression
8724
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Ruwandaa]]
k9wab104tgyhd2cxb7fr3bwupt9p3s3
Siyeeraa Leyɔɔnɩ (Sierra Leone)
0
1862
8726
2017-09-11T17:21:31Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Siyeeraa Leyɔɔnɩ (Sierra Leone)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Siyeeraa Leyɔɔnɩ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppre
8726
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Siyeeraa Leyɔɔnɩ]]
sst2n20wdfueod8514zusum3tizcs19
Soomaali (Somalie)
0
1863
8728
2017-09-11T17:21:46Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Soomaali (Somalie)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Soomaali]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
8728
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Soomaali]]
kmetx0uhcfuui4z6fzyop50fn036ygi
Sudaanɩ (Soudan)
0
1864
8730
2017-09-11T17:22:02Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Sudaanɩ (Soudan)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Sudaanɩ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
8730
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Sudaanɩ]]
i449grj1b7pj762984r5onrgpn7717z
Sahara Wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ (Sahara occidental)
0
1865
8732
2017-09-11T17:22:22Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Sahara Wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ (Sahara occidental)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Sahara Wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
8732
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Sahara Wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ]]
328maw9a16sbngt4v8iw690p3b32ldb
Sambii (Zambie)
0
1866
8734
2017-09-11T17:22:34Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Sambii (Zambie)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Sambii]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
8734
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Sambii]]
83gcewgnjanihnhji92kqzljo17rome
Santrafriki (République centrafricaine)
0
1867
8736
2017-09-11T17:22:51Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Santrafriki (République centrafricaine)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Santrafriki]] ñɩŋgʋ yɔɔ : suppression traduction française
8736
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Santrafriki]]
hj50vp6ivu6kbi4eh2nwphdruuik589
Seelandɩ Kɩfalʊʊ (Nouvelle Zélande)
0
1868
8738
2017-09-11T17:23:08Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Seelandɩ Kɩfalʊʊ (Nouvelle Zélande)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Seelandɩ Kɩfalʊʊ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
8738
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Seelandɩ Kɩfalʊʊ]]
bx2mp2koebt3ewk46t2u5oofqamyfeh
Senegaalɩ (Sénégal)
0
1869
8740
2017-09-11T17:23:26Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Senegaalɩ (Sénégal)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Senegaalɩ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
8740
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Senegaalɩ]]
d78u0tzws0zh5ociwvc8q5ajl4ova48
Siini (Chine)
0
1870
8742
2017-09-11T17:24:20Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Siini (Chine)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Siini]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
8742
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Siini]]
4y3mele7gw62jkbf82kgwm3oa20d2rr
Siloovaakii (Slovaquie)
0
1871
8744
2017-09-11T17:24:52Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Siloovaakii (Slovaquie)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Siloovaakii]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
8744
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Siloovaakii]]
l9fjf53exp78l77f571h5sn1lg8k0u0
Siloveni (Slovinie)
0
1872
8746
2017-09-11T17:25:05Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Siloveni (Slovinie)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Siloveni]] ñɩŋgʋ yɔɔ : SUppression traduction française
8746
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Siloveni]]
jni0qlq9icht7e2d4vmhdwwsqnnvmxs
Simbaabuwee (Zimbabwe)
0
1873
8748
2017-09-11T17:25:22Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Simbaabuwee (Zimbabwe)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Simbaabuwee]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
8748
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Simbaabuwee]]
418q369jfld4r8apmrov6x3h0vcsa4g
Sudaanɩ Hadɛ Kiŋ (Soudan du Sud)
0
1874
8750
2017-09-11T17:25:33Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Sudaanɩ Hadɛ Kiŋ (Soudan du Sud)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Sudaanɩ Hadɛ Kiŋ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
8750
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Sudaanɩ Hadɛ Kiŋ]]
m787mt8irliobajzs9zhtyk9yiu6dz7
Suwazilandɩ (Swaziland)
0
1875
16379
8752
2023-05-09T03:41:00Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Eswatini]]
16379
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Eswatini]]
jjxhspj0cliws7maswerkiu21l6arln
Suwiisi (Suisse)
0
1876
8754
2017-09-11T17:25:57Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Suwiisi (Suisse)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Suwiisi]] ñɩŋgʋ yɔɔ : suppression traduction française
8754
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Suwiisi]]
7l8nv1gq5aglwgdsq97nztm9fa2wu2u
Sʊyɛdɩ (Suède)
0
1877
8756
2017-09-11T17:26:15Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Sʊyɛdɩ (Suède)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Sʊyɛdɩ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
8756
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Sʊyɛdɩ]]
4jrp4v4b454fr189qt1iv2ntpjied39
Sɛŋgapuuri ɛjaɖɛ
0
1878
8758
2017-09-11T17:26:41Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Sɛŋgapuuri ɛjaɖɛ]] ñɩŋgʋ nɛ [[Sɛŋgapuuri]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression de ɛjaɖɛ 'pays'
8758
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Sɛŋgapuuri]]
f5p7x4jxqhbppjgbiqqw76aty76udyg
Tanimarikɩ (Danemark)
0
1879
8760
2017-09-11T17:27:08Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Tanimarikɩ (Danemark)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Tanimarikɩ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
8760
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Tanimarikɩ]]
ln8t2eed8fksm28tewqc3njq4xa32dt
Tanzani (Tanzanie)
0
1880
8762
2017-09-11T17:27:23Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Tanzani (Tanzanie)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Tanzani]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
8762
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Tanzani]]
f260nuy7epigve5q8a5oe26ydju08o6
Ugandaa (Ouganda)
0
1881
8764
2017-09-11T17:28:02Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Ugandaa (Ouganda)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Ugandaa]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
8764
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Ugandaa]]
4k9hgbiokf7k52vtwr3nnvs4t8fzwzv
Uruguwe (Uruguay)
0
1882
8766
2017-09-11T17:28:16Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Uruguwe (Uruguay)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Uruguwe]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
8766
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Uruguwe]]
gl12c2pz6k8mip5qbqzs250sfzu8ajl
Ɛndonezi (Indonésie)
0
1883
8768
2017-09-11T17:28:32Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Ɛndonezi (Indonésie)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Ɛndonezi]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
8768
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Ɛndonezi]]
jyz7pug2uu144gajavjg8gg36ps8xwu
Abuuja (Abuja)
0
1884
8770
2017-09-14T17:18:40Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Abuuja (Abuja)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Abuuja]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
8770
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Abuuja]]
6ictlegpyzkpul6mikqfw644b1zwmav
Abɩɩjaŋ (Abidjan)
0
1885
8772
2017-09-14T17:19:29Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Abɩɩjaŋ (Abidjan)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Abɩɩjaŋ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
8772
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Abɩɩjaŋ]]
hytd43u8zxliqfo09dv83t2v56l03ez
Adisi-Abeba (Addis-Abeba)
0
1886
8774
2017-09-14T17:20:14Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Adisi-Abeba (Addis-Abeba)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Adisi-Abeba]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
8774
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Adisi-Abeba]]
rr7wyhpua1nx8ivvtbqdno2qvkpu5d2
Akra (Accra)
0
1887
8776
2017-09-14T17:20:31Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Akra (Accra)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Akra]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
8776
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Akra]]
18k6ch70pkybglq01f5iqmpg6xb7ajp
Alizee (Alger)
0
1888
8778
2017-09-14T17:20:52Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Alizee (Alger)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Alizee]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
8778
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Alizee]]
kgqm2sr77j8g42jtuv8fbpddha2kwjd
Alɛkɩsandrii (Alexandrie)
0
1889
8780
2017-09-14T17:21:19Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Alɛkɩsandrii (Alexandrie)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Alɛkɩsandrii]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
8780
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Alɛkɩsandrii]]
rj8325lkc948rjd1tofzg51ey1aevvw
Amstɛrɩdam (Amsterdam)
0
1890
8782
2017-09-14T17:21:44Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Amstɛrɩdam (Amsterdam)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Amstɛrɩdam]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
8782
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Amstɛrɩdam]]
efzrnp5z5xapzej8tsw60j8jfzrbx88
Antananarivo (Antanarivo)
0
1891
8784
2017-09-14T17:23:43Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Antananarivo (Antanarivo)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Antananarivo]] ñɩŋgʋ yɔɔ : suppression traduction française
8784
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Antananarivo]]
naavxd1k8vb1pasw6wmtfcvyz6bo8ys
Asɩmara (Asmara)
0
1892
8786
2017-09-14T17:24:09Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Asɩmara (Asmara)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Asɩmara]] ñɩŋgʋ yɔɔ : suppression traduction française
8786
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Asɩmara]]
71zzmn4w8qqu7lqvgqvpycamznpsbu3
Atɛnɩ (Athènes)
0
1893
8788
2017-09-14T17:24:31Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Atɛnɩ (Athènes)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Atɛnɩ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : suppression traduction française
8788
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Atɛnɩ]]
d68tid65co9febsw1smam86ron9bxhi
Caŋgayɩ (Shanghai)
0
1894
8790
2017-09-14T17:24:52Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Caŋgayɩ (Shanghai)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Caŋgayɩ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : suppression traduction française
8790
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Caŋgayɩ]]
jm2l60yyak91saze5kkfn1hgigny4y7
Cuuba (Djouba)
0
1895
8792
2017-09-14T17:25:33Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Cuuba (Djouba)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Cuuba]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
8792
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Cuuba]]
4wmmn7nbkn7hwjsdclsrpwzwa6sa8bc
Fritawnɩ (Freetown)
0
1896
8794
2017-09-14T17:26:56Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Fritawnɩ (Freetown)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Fritawnɩ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : suppression traduction française
8794
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Fritawnɩ]]
gpvdhhtyos3cx0pznz0srq0rvsba1ot
Fɩyɛɛnɩ (Vienne)
0
1897
8796
2017-09-14T17:27:22Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Fɩyɛɛnɩ (Vienne)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Fɩyɛɛnɩ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
8796
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Fɩyɛɛnɩ]]
fdgv7igq0gaxlpgg9ue8najnx8i886e
Kaapɩ (Cap)
0
1898
8798
2017-09-14T17:27:42Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Kaapɩ (Cap)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Kaapɩ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
8798
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Kaapɩ]]
6km5v49ve52im8otz0y9f11tvqerbgs
Kaartum (Khartoum)
0
1899
8800
2017-09-14T17:28:09Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Kaartum (Khartoum)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Kaartum]] ñɩŋgʋ yɔɔ : suppression traduction française
8800
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Kaartum]]
2cw0j2o8sjg3dzrnqhyar2evrrbi566
Kaboɖɔnɩ (Gaborone)
0
1900
8802
2017-09-14T17:28:35Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Kaboɖɔnɩ (Gaborone)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Kaborɔnɩ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
8802
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Kaborɔnɩ]]
14dk7xcp6s8fzbs5omv3etqxd54ayuk
Kalikuta (Calcutta)
0
1901
8804
2017-09-14T17:28:51Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Kalikuta (Calcutta)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Kalikuta]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
8804
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Kalikuta]]
0gqrlcxee0bkfm47mx2mtn8nqle6hqw
Kampala (Kampala)
0
1902
8806
2017-09-14T17:29:15Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Kampala (Kampala)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Kampala]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
8806
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Kampala]]
7ec998jje1w64uqaa5y1kgf4643fd3y
Karasii (Karachi)
0
1903
8808
2017-09-14T17:29:53Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Karasii (Karachi)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Karasii]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
8808
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Karasii]]
fk3rzuz70juylohvc6l5z22y174bmpc
Kazablanka (Casablanca)
0
1904
8810
2017-09-14T17:30:18Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Kazablanka (Casablanca)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Kazablanka]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
8810
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Kazablanka]]
j63xa8x90g7no7s9mpzu5u7bfirv55u
Kigaalii (Kigali)
0
1905
8812
2017-09-14T17:30:41Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Kigaalii (Kigali)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Kigaalii]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
8812
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Kigaalii]]
2niozcc2yimn0bwddgalje9zez2j4c5
Kinsasa (Kinshasa)
0
1906
8814
2017-09-14T17:31:02Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Kinsasa (Kinshasa)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Kinsasa]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
8814
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Kinsasa]]
ie1q8tco00e59dswtwaki7nfcmlxzhg
Konakrii (Conakry)
0
1907
8816
2017-09-14T17:32:29Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Konakrii (Conakry)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Konakrii]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
8816
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Konakrii]]
0kcuqqx2gtlncjz35s2d4gl5sm3pewy
Kɛɛrɩ (Le Caire)
0
1908
8818
2017-09-14T17:32:56Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Kɛɛrɩ (Le Caire)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Kɛɛrɩ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
8818
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Kɛɛrɩ]]
eo18g3qf2xtus7r303w3eo14ye73wx0
Libreeviili (Libreville)
0
1909
8820
2017-09-14T17:33:47Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Libreeviili (Libreville)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Libreeviili]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
8820
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Libreeviili]]
4rmc3mgcd74gb56efoxu6n00d66j90a
Luzakaaa (lusaka)
0
1910
8822
2017-09-14T17:34:17Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Luzakaaa (lusaka)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Lusakaaa]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
8822
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Lusakaaa]]
mi4y9nvhbuvwh3jkyzvkv0i5f8r78iv
Lɔsɩ Anzelɛsɩ (Los Angeles)
0
1911
8824
2017-09-14T17:35:09Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Lɔsɩ Anzelɛsɩ (Los Angeles)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Lɔsɩ Anzelɛsɩ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
8824
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Lɔsɩ Anzelɛsɩ]]
rnr3ls04d9brdsfbkc8b1r9amjxdeew
Maka (La Mecque)
0
1912
8826
2017-09-14T17:37:07Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Maka (La Mecque)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Maka]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
8826
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Maka]]
2ekpal9mbug9bvezyrfr8l4kghi3sjg
Nayiiroobii (Nairobi)
0
1913
8828
2017-09-14T17:38:01Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Nayiiroobii (Nairobi)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Nayiiroobii]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
8828
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Nayiiroobii]]
7mhd8872i2smhiaddaud0tu82yndiwc
Njamena (N'Djamena)
0
1914
8830
2017-09-14T17:38:21Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Njamena (N'Djamena)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Njamena]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
8830
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Njamena]]
5644z138zwdnidcv9esl7welafugbxu
Nuwakicɔɔtɩ (Nouakchott)
0
1915
8832
2017-09-14T17:38:42Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Nuwakicɔɔtɩ (Nouakchott)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Nuwakicɔɔtɩ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : SUppression traduction française
8832
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Nuwakicɔɔtɩ]]
hwe4zcr5mldli2msu39goz8bw3wyky9
Pakidaadɩ (Bagdad)
0
1916
8834
2017-09-14T17:39:14Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Pakidaadɩ (Bagdad)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Pagidaadɩ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
8834
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Pagidaadɩ]]
n2coiddezfrllbdx534f3rdxg7yaa48
Pamakoo (Bamako)
0
1917
8836
2017-09-14T17:39:33Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Pamakoo (Bamako)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Pamakoo]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
8836
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Pamakoo]]
k5x6hyr7ww4ig3fmjf6gs8qc7wpq2ad
Pankɔkɩ (Bangok)
0
1918
8838
2017-09-14T17:40:00Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Pankɔkɩ (Bangok)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Paŋkɔkɩ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
8838
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Paŋkɔkɩ]]
7nd5kmj4ksfs73bszb6jlxdmqslou0j
Panzuli (Banjul)
0
1919
8840
2017-09-14T17:40:30Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Panzuli (Banjul)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Panzuli]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
8840
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Panzuli]]
n2x8ahao5qedlgyg61i3y9ysz59iql9
Peekɛɛ (Pekin)
0
1920
8842
2017-09-14T17:41:31Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Peekɛɛ (Pekin)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Peekɛɛ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
8842
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Peekɛɛ]]
p7bw3mzkig98cl38i7xa1b8lrk7cusw
Pisawo (Bissau)
0
1921
8844
2017-09-14T17:42:07Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Pisawo (Bissau)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Pisawo]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
8844
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Pisawo]]
aoio6z45xudr3wazwnu4noukk4i00y0
Pogotaa (Bogota)
0
1922
8846
2017-09-14T17:42:39Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Pogotaa (Bogota)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Pogotaa]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
8846
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Pogotaa]]
t1on4rpe16wy665s4pd0j1f3k6gtf7j
Pombe (Pombay)
0
1923
8848
2017-09-14T17:43:00Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Pombe (Pombay)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Pombe]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
8848
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Pombe]]
qhcyotimjewyok4arskjda66qn2xkm3
Prukisɛɛlɩ (Bruxelles)
0
1924
8850
2017-09-14T17:43:21Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Prukisɛɛlɩ (Bruxelles)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Prukisɛɛlɩ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
8850
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Prukisɛɛlɩ]]
50yze4h0ej8iuwfe5hsvzpqyigpd2yw
Puyenezɛrɩ (Buenos Aires)
0
1925
8852
2017-09-14T17:44:37Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Puyenezɛrɩ (Buenos Aires)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Puyenezɛrɩ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
8852
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Puyenezɛrɩ]]
s1kn674d3fqk34muz0dyftrs24vldks
Puzumbura (Bujumbura)
0
1926
8854
2017-09-14T17:45:08Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Puzumbura (Bujumbura)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Puzumbura]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
8854
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Puzumbura]]
8nyygzhlimr8ly0dedmdzngta09i98z
Pɔɔrto-noovoo (Porto-Novo)
0
1927
8856
2017-09-14T17:45:32Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Pɔɔrto-noovoo (Porto-Novo)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Pɔɔrto-noovoo]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
8856
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Pɔɔrto-noovoo]]
bm1rnxngj29fopl2guo9dz16aezvf82
Pɛrɩlɛɛ (Berlin)
0
1928
8858
2017-09-14T17:45:58Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Pɛrɩlɛɛ (Berlin)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Pɛrɩlɛɛ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
8858
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Pɛrɩlɛɛ]]
fnid4myl0hgl037uycx8fo894n4vnge
Pɩlantiiri (Blantyre)
0
1929
8860
2017-09-14T17:46:21Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Pɩlantiiri (Blantyre)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Pɩlantiiri]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
8860
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Pɩlantiiri]]
mapmdqvc50d2q1slaqzcolmcx9ww15a
Pɩrazaviili (Brazzaville)
0
1930
8862
2017-09-14T17:46:43Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Pɩrazaviili (Brazzaville)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Pɩrazaviili]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
8862
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Pɩrazaviili]]
slsjpsvzy3vj793db2t699bjqiyyrxl
Raabaa (Rabat)
0
1931
8864
2017-09-14T17:47:03Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Raabaa (Rabat)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Raabaa]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
8864
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Raabaa]]
gilkxd3akow2uf3ixqamr09oiix370p
Roma (Rome)
0
1932
16367
8866
2023-05-09T03:39:00Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Room]]
16367
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Room]]
m2q4nahj6ocszvnoafer4p9adbk1mfd
Sao Poolo (São Paolo)
0
1933
16371
8868
2023-05-09T03:39:40Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Sao Paolo]]
16371
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Sao Paolo]]
r8knao58vrii2eaf36t44r9rqe3gjs5
Sewuuli (Séoul)
0
1934
8870
2017-09-14T17:49:47Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Sewuuli (Séoul)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Sewuuli]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
8870
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Sewuuli]]
mwjhkmkdankakxu0xj5l7cnqk30n2kv
Sidinee (Sydney)
0
1935
8872
2017-09-14T17:50:18Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Sidinee (Sydney)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Sidinee]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
8872
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Sidinee]]
b8abf5c7axckg0jih1pu0efcmicl7gk
Taakaa (Dacca)
0
1936
8874
2017-09-14T17:50:50Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Taakaa (Dacca)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Taakaa]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
8874
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Taakaa]]
jch6aath7ih9nlgj5dt6xmq26ogejgh
Taakarɩ (Dakar)
0
1937
8876
2017-09-14T17:51:30Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Taakarɩ (Dakar)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Taakarɩ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
8876
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Taakarɩ]]
g8zbdnt2tlqa4mu87yimaymih14qj8m
Todoma (Dodoma)
0
1938
8878
2017-09-14T17:54:15Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Todoma (Dodoma)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Todoma]] ñɩŋgʋ yɔɔ : suppression traduction française
8878
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Todoma]]
2tquzdx65tg8k9x5h32zigwx1xd227g
Tokiyo (Tokyo)
0
1939
8880
2017-09-14T17:54:30Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Tokiyo (Tokyo)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Tokiyo]] ñɩŋgʋ yɔɔ : suppression traduction française
8880
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Tokiyo]]
45lh7puye0mhbd6073ce1b8ow1yukg2
Triipoolii - Liibii (Tripoli - Libye)
0
1940
8882
2017-09-14T17:54:54Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Triipoolii - Liibii (Tripoli - Libye)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Triipoolii (Liibii)]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
8882
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Triipoolii (Liibii)]]
doci2buljch903a3jnu406zhm36e86l
Tunisi (Tunis)
0
1941
8884
2017-09-14T17:55:33Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Tunisi (Tunis)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Tunisi]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
8884
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Tunisi]]
lid5a0x57c51tyri3aefah24bqqw6bs
Turibani (Durban)
0
1942
8886
2017-09-14T17:56:17Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Turibani (Durban)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Turibani]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
8886
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Turibani]]
sua6zwhsi8g1gfwe6yqw6bq1mqu2z65
Wasɩŋtɔŋ (Washington)
0
1943
16400
8888
2023-05-09T03:44:30Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Wasɩŋtɔŋ (Tɛtʋ cikpetu)]]
16400
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Wasɩŋtɔŋ (Tɛtʋ cikpetu)]]
6v7nofbld23u75cwvxwzjfbt26sleb4
Yamusokro (Yamoussoukro)
0
1944
8890
2017-09-14T17:57:19Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Yamusokro (Yamoussoukro)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Yamusukro]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
8890
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Yamusukro]]
tuoia3bsptps57vyht3seyarfhmzv4e
Yawunde (Yaoundé)
0
1945
8892
2017-09-14T17:57:37Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Yawunde (Yaoundé)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Yawunde]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
8892
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Yawunde]]
1pw5u6pw2jqvb9esl2xz7mp566feox0
Yowanɛsɩbuuri (Johannesburg)
0
1946
8894
2017-09-14T17:57:51Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Yowanɛsɩbuuri (Johannesburg)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Yowanɛsɩbuuri]] ñɩŋgʋ yɔɔ : SUppression traduction française
8894
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Yowanɛsɩbuuri]]
lkipb82ayhdkqa5r0uojgl1aei5rlyu
Ñamɛɛ (Niamey)
0
1947
8896
2017-09-14T17:58:09Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Ñamɛɛ (Niamey)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Ñamɛɛ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
8896
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Ñamɛɛ]]
b0i16msq3cuyvl1voeto5avho29481v
Monrooviya (Monrovia)
0
1948
8898
2017-09-14T17:58:58Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Monrooviya (Monrovia)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Monrooviya]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
8898
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Monrooviya]]
989dqskt3mtu0pwyryg1iwmtxqyg2ac
Peliizi
0
1949
13151
12414
2018-12-25T10:03:41Z
Gnangbade
58
photos
13151
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:LocationBelize.svg|vignette|LocationBelize]]
Peliizi kɛna nɛ hɛkʊ taa ɛjaɖɛ naɖɩyɛ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩwɛ [[Mɛkɩsiiki (Ɛjaɖɛ)|Mɛkɩziki]] ɛjaɖɛ nɛ ɖɩ-wɩsɩ ɖɩɖɩyɛ taa, nɛ nɖi payaɣ-ɖɩ se [[Kuwatemala|Kʊwatamala]] yɔ ɖɩ-wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa. Ɛjaɖɛ ɖinɛ tɩ-taa tɛtʊ sɔsɔtʊ payaɣ se Pɛlɩmopanɩ. Pakpazʊ kɩɖaʊ kɛdɛɛka nɛ pɛtɛ lɛ, pɔyɔɔdɩʊ se: kuzontuu taa kɛ mɛnɛɛdʊʊ; piyele kɩɖaʊ kɛdɛɛka wondʊ yɔ se: ɛyaa mba pɛwɛ pa-tɩ yɔɔ yɔ pɛ-ɛjaɖɛ. [[Liidiye]] nɖɩ pɔtɔkɩ-ɖɩ peeɖe yɔ payaɣ-ɖɩ se Peliizi tɔɔlaarɩ.
[[Fichier:Flag_of_Belize.svg|vignette|Flag of Belize]]
Kʊnʊŋ ŋgʊ pɔyɔɔdʊʊ komina tʊma taa nɛ pawɩlʊʊ sukulinaa taa yɔ ŋgʊ lɛ [[Englɩsɩɩ kʊnʊŋ|Ɛngilisi]] ɛlɛ ŋgʊ pakɩlʊ yɔɔdʊ yɔ ŋgʊ lɛ [[Ɛsɩpaañɔlɩ kʊnʊŋ|Ɛsɩpañɔɔlɩ]]. [[Hasɩyaɖɛ fenaɣ]] kacalaɣ wiye pɩnaɣ 2016 taa paakala ɛyaa kɛ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa lɛ, paakpɛnda ɛyaa 353 858.
[[Fichier:SanPedro(Belize).JPG|vignette|SanPedro(Belize)]]
Tɛtʊ tʊnɛ tɩ-walanzɩ taa maɣna ɛzɩ 22966 km2 ɛlɛ ɖenɖe lɩm wɛɛ yɔ peeɖe ɖeke talɩʊ ɛzɩ 0,7 kɛ mɩnɩʊ yɔɔ yɔ. [[Salaŋ fenaɣ]] 21 pɩnaɣ [[1981]] kɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩmʊ ɖɩ-tɩ yɔɔ wɛʊ.
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Peliizi]]
[[Category:Amerika]]
[[Category:Ameriki nɛ hɛkʋ taa wandamm]]
8d14p9j7ptdi2x0vtx4n4zkacwa7k3y
Pirmaanii
0
1950
12593
11353
2018-05-05T13:41:06Z
Atticmaker
127
category added
12593
wikitext
text/x-wiki
Pirmaanii kɛna [[Aazii tɛtʋ wandamm|Azii]] hɔɔlʊʊ ŋgʊ kɩwɛnawɩsɩ ɖɩlɩyɛ nɛ hadɛ kiŋ yɔ kɩ-taa ɛjaɖɛ naɖɩyɛ. Ajɛya wena ana-ɖɩ pazɩ ɖama kamasɩ yɔ, anaa yɔ: [[Paŋgɩladɛɛsɩ|Paŋgladɛsɩ]], [[Siini]], [[Ɛndɩ]], [[Lawɔsɩ]] nɛ [[Tayilandɩ|Tayɩlandɩ]]. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ lɩm nabʊyʊ cɔ-ɖɩ nɛ pɩta nɛ ɛyʊ naɣ hadɛ kiŋ Andamanɩ Teŋgu nɛ Pɛŋgalɩ Teŋgu ñɛwɛna wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ nɛ hadɛ kiŋ.
Lɩm kolonzi kpeekpe ɖaɣlakɩŋ tala ɛzɩ kilomɛtanaa 2 000 yɔ. Ɛjaɖɛ ɖinɛ tɩ-taa tɛtʊ sɔsɔtʊ payaɣ se Neyipidʊ. Pakpazʊ kɩɖaʊ kɛdɛɛka nɛ pɛtɛ lɛ, pɔyɔɔdɩɣ se: laŋhɛzɩyɛ wɛ wezuu ŋgʊ pɔñɔɔzɩ-kʊ camɩyɛ sɩŋŋŋ yɔ kɩ-taa nɛ ɖi-kɩɖaʊ kɛdɛɛka wondʊ yɔ se: Ɖɩkaɣ sɔɔlʊʊ Pirmaanii paa ɖooye. Pɩnaɣ [[2014]] taa paakala ɛyaa kɛ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa clɛ, paakpɛnda 51 419 420. [[Liidiye]] nɖɩ pɔtɔkɩ-ɖɩ peeɖe yɔ payaɣ-ɖɩ se kiyati. Kʊnʊŋ ŋgʊ pɔyɔɔdʊʊ komina tʊma taa nɛ pawɩlʊʊ sukulinaa taa yɔ ŋgʊ lɛ Pirmaanɩ.
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Pirimanii]]
[[Category:Aazii]]
8p998xs94ibwj959lhojb6avae3vgiz
Ekɔsɩ
0
1951
12384
11030
2018-04-16T05:49:02Z
Atticmaker
127
Category added
12384
wikitext
text/x-wiki
Ekɔsɩ kɛna hɔɔlʊʊ ŋgʊ payaɣ-kʊ se kewiyaɣ kɩkpɛndaɣ [[Erɔpʊ]] yɔ kɩ-taa ɛjaɖɛ naɖɩyɛ. Ɖɩwɛ keteŋga kpeekpe aŋgba nɛ taabalɩyɛ kɩgaŋ sakɩyɛ taa. Tɛtʊ tʊnɛ tɩ-walanzɩ taa maɣna ɛzɩ 78 772 km2. Pɩnaɣ 2011 taa paakala ɛyaa kɛ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa lɛ, paakpɛnda 5 295 000. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛtʊ sɔsɔ payaɣ se [[Ediŋburigi]] nɛ liidiye nɖɩ pɔtɔkjɩ-ɖɩ peeɖe yɔ payaɣ-ɖɩ se Liivri Sɩtɛɛliŋŋ.
Kʊnʊmɩŋ weyi pɔyɔɔdʊʊ komina tʊma taa nɛ pawɩlʊʊ sukulinaa taa yɔ, ɩnʊʊ lɛ Iŋgilisis, Kayeliki, nɛ Skɔtɩ. Ɛsɔ sɛtʊ ndʊ pakɩlʊʊ sɛʊ yɔ, ndʊ lɛ krɩstʊ ŋgbɛyɛ sɛtʊ.
[[Agoza fenaɣ]] kalaɣ wiye pɩnaɣ 1707 kɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩmʊ ɖɩ-tɩ yɔɔ wɛʊ nɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-ñʊʊdʊ kɩfalʊ weyi palɩza-ɩ yɔ, ɛnʊʊ payaɣ se Nicola Sturgeon. Yee ɛyʊ ɛsɔɔlaa se ɛyaa nɔɔyʊ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa kɔyɔ, pɩwɛɛ se ɛpaɣzɩna maʊ ɛ-tɛ kaŋgalafʊ taa kɛ masɩ 44.
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Eekɔɔsɩ]]
[[Category:Eerɔpʋ]]
[[Category:Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ]]
laoe6egq7q02mygf8hjbccwovvypcfl
Kɔsitaarika
0
1952
12057
11250
2018-03-15T16:00:31Z
Atticmaker
127
category added
12057
wikitext
text/x-wiki
Kɔsitaarika kɛna Amerika hɛkʊ nɛ hɛkʊ taa ɛjaɖɛ naɖɩyɛ nɛ ɖɩ-taa lɛ, pɔtɔʊ caca nɛ pʊcɔ palɩzɩ peeɖe ɛjaɖɛ ñʊʊtʊ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ nɛ ɖɩ-wɩsɩ ɖɩ-ɖʊyɛ taa lɛ, [[Karayiibɩ Teŋgu|Karayibu Teŋgu]] kɩwɛna; hayʊ kiŋ lɛ, [[Nikaraguwa]] teŋgu wɛna kamaɣ yɔɔ; wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa nɛ hadɛ kiŋ lɛ, [[Pasifiki Lɩŋamʋʋ|Pasifiki lɩŋgamʊʊ]] kɩwɛna; piyele nɛ hadɛkiŋ nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa lɛ, [[Panama]] ñɛwɛna.
Pɩnaɣ 2017 pakala ɛyaa ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ, pana ɛyaa ɛzɩ 4 947 490 yɔ nɛ tɛtʊ tʊnɛ tɩ-walanzɩ taa maɣna ɛzɩ 51 100 km2 yɔ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛtʊ sɔsɔ payaɣ se Saŋzoozee nɛ liidiye nɖɩ pɔtɔkjɩ-ɖɩ peeɖe yɔ payaɣ-ɖɩ se kolɔɔ. Kʊnʊŋ ŋgʊ pɔyɔɔdʊʊ komina tʊma taa nɛ pawɩlʊʊ sukulinaa taa yɔ ŋgʊ lɛ [[Ɛsɩpaañɔlɩ kʊnʊŋ|Ɛsɩpaañɔɔlɩ]].
Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa petɛɣʊ kɩɖaʊ kɛtɛɛka wondʊ nɛ petɛ lɛ, pɔyɔɔdʊʊ se: Paaɖooye tʊmɩyɛ nɛ laŋhɛzɩyɛ ɛsʊʊi tɛtʊ ndʊ fɩbɩ. Ɛsɔ sɛtʊ aŋgba wena akɩla tɔyʊʊ yɔ a-taa kɛlɛ kotolika ñɩnɖɛ, protɛsɩtaŋ nɛ lɛɛna yem.
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Kɔsɩtaarika]]
[[Category:Ameriki nɛ hɛkʋ taa wandamm]]
engrns2thvvdhvrpxxzj7fdx4p0qimz
Ɛsɩtoonii
0
1953
17801
15438
2023-11-23T18:11:16Z
CommonsDelinker
130
Removing [[:c:File:Drone_video_of_Estonia_2021.webm|Drone_video_of_Estonia_2021.webm]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Yann|Yann]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:Drone video of Estonia 2021.webm|]].
17801
wikitext
text/x-wiki
[[File:Flag of Estonia.svg|thumb|]]
[[File:Coat of arms of Estonia.svg|thumb]]
Ɛsɩtoonii kɛna [[Eerɔpʋ tɛtʋ wandamm|Erɔpʊ]] nɛ hayʊ kiŋ ɛjaɖɛ naɖɩyɛ nɛ ɖɩwɛɖɔɖɔ Erɔpʊ keteŋga taa ajɛya kɩkpɛndɩɣ ŋgbɛyɛ taa ɖooo [[agoza fenaɣ]] kacalaɣwiye pɩnaɣ [[2004]] pɩna ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ-ɖɩ se [[OTAN ŋgbɛyɛ|OTAN]] yɔ kɛ [[lakɩŋ fenaɣ]] 29 pɩnaɣ 2004 kʊɖʊmaɣ ŋga ka-taa. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩwɛ [[Balitiki Teŋgu|Palɩtiki Teŋgu]] kɩ-wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa kiŋ.
Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ nɛ ɖɩ-wɩsɩ ɖɩ-ɖʊyɛ taa lɛ, [[Sʊyɛdɩ|Suyɛɛdɩ]] ɛjaɖɛ wɛna; hayʊ kiŋ lɛ, pɔɔ ŋga payaɣ-kɛ se [[Fɛɛlandɩ]] yɔ kɛwɛna; wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa lɛ, [[Ruusii]] ɛjaɖɛ wɛna piyele nɛ hadɛ kiŋ lɛ [[Lɛtonii]] ɛjaɖɛ wɛna. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩmʊ ɖɩ-tɩ yɔo wɛu kɛ pɩnaɣ [[1991]] nɛ ɖɩ-ñʊʊdʊ kɩfalʊ payaɣ se Kersti Kaljulaid; piyele nɛ komina yɔɔ cɔnɩyʊ kɔyɔ Jüri Ratas.
Tɛtʊ tʊnɛ tɩ-walanzɩ taa maɣna ɛzɩ 45 339 km2 ɛlɛ ɖenɖe lɩm wɛɛ yɔ peeɖe ɖeke talɩʊ ɛzɩ 4,56 kɛ mɩnɩʊ yɔɔ. [[Kɔlaɣ fenaɣ]] kacalaɣ wiye pɩnaɣ 2015 taa paakala ɛyaa kɛ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa lɛ, paakpɛnda 1 323 271. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛtʊ sɔsɔ payaɣ se Taliŋ nɛ liidiye nɖɩ pɔtɔkjɩ-ɖɩ peeɖe yɔ payaɣ-ɖɩ se Eeroo. Yee ɛyʊ ɛcaɣ yaʊ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa kɔyɔ, pɩwɛɛ se ɛma +372 pʊcɔ ɛma ɛ-ɛyʊ [[kaŋgalafu]] nimaɣ mayaɣ. Kʊnʊmɩŋ weyi pɔyɔɔdʊʊ komina tʊma taa nɛ pawɩlʊʊ sukulinaa taa yɔ ɩnʊʊ lɛ Ɛsɩtoonii nɛ Rusii.
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Ɛsɩtoonii]]
[[Category:Eerɔpʋ]]
6sv9agu0pm5ycu9bycngfc6ck8o9g55
Roma
0
1954
8925
2017-09-17T16:48:25Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Roma]] ñɩŋgʋ nɛ [[Room]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Orthographe
8925
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Room]]
m2q4nahj6ocszvnoafer4p9adbk1mfd
Eerɔpʋ tɛtʋ tɔm
0
1956
8932
2017-09-17T16:55:27Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Eerɔpʋ tɛtʋ tɔm]] ñɩŋgʋ nɛ [[Eerɔpʋ tɛtʋ wandamm]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Harmonisation
8932
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Eerɔpʋ tɛtʋ wandamm]]
c9ih4brsur09m9hdsjfadakqobnqwqd
Niger pɔɔ
0
1957
8946
2017-09-17T17:15:12Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Niger pɔɔ]] ñɩŋgʋ nɛ [[Nizɛɛrɩ Pɔɔ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Orthographe
8946
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Nizɛɛrɩ Pɔɔ]]
iuiy5tdkyp00a5kbpmou5ct9qt98p52
Sɩlɩsɩyɔm
0
1958
11841
11427
2018-03-07T09:25:06Z
Atticmaker
127
Category Added
11841
wikitext
text/x-wiki
Sɩlɩsɩyɔm kɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ taa pʊtʊ weyi ɛ-ñʊʊ mayaɣ kɔyɔ 14 nɛ yʊsaɣ mayaɣ kɔyɔ Si. Ɛkɛ ɖɔmbɛyɛ liɖe taa pʊtʊ. Ɛkɛ pʊtʊ weyi [[ɔkɩsɩzɛnɩ]] wayi lɛ, ɛtɔyɩ sakɩyɛ tɛtʊ pɔɔɖɛ taa ɖɔɖɔ yɔ ɛ-tɛ hilimiye kɔyɔ 25,7%, ɛlɛ tʊʊzʊʊ hɔɔlʊʊ taa lɛ, ɛtapazɩ ɛkɛ kɩjɛyɩɣ pʊtʊ nɔyɔ fezuu tɔm taa.
Ɛzɩ ɖɔmbɩyɛ kɩɩkpayʊ tɛ lɛ, pɩcakpalɩmɩyɛ (SiO2) nɖɩ ɖɩlɩna tɛtʊ fekediŋ naalɛ tʊ tɛ yɔ, palakana-ɩ tʊmɩyɛ ɖooo pitihiɣ kɛ ñɩɣlʊʊ ɖeɖe. Ɖooo kpaɣɖʊ 20 alɩwaatʊ hɛkʊ taa lɛ, nazɩyʊ pee kpɛlɛkʊʊ kɩfam lɩɩ (hɔɔlʊʊ ɖɛzʊʊ ñɩɣyʊʊ), pɩsa nɛ pala wondu lɛɛtʊ ɛzɩ sɩlɩsɩyɔm naa wondu yaa ɛzɩ palabɩna [[laatriki miŋ]] weyi ɛlakɩ tʊmɩyɛ wɩsɩ yɔ.
Hɩɖɛ nɖɩ ɖɩlɩna latɛŋ kʊnʊŋ taa kɛnɛ silex, silicis nɛ ɖɩ-tɔbʊʊ se kaʊʊ yaa pɩcakpalɩmɩyɛ. Pɩpɩzɩɣ piyiiduu, [[Englɩsɩɩ kʊnʊŋ|Ɛnglɩsɩ kʊnʊŋ]] taa lɛ, silicon wɩlɩɣ se pɩkɛ sɩlɩsɩyɔm, silicone wɩlɩɣ sɩlɩsɩyɔm wonuu nɛ silica wɩlɩɣ se pɩkɛ pɩcakpalɩmɩyɛ. Sɩlɩsɩyɔm ŋgʊ ɖɩyɔɔdʊʊ kʊ-tɔm yɔ pɩnaɣ 1824 palɩ kɩ-yɔɔ pɩtɩŋna Berzelius yɔɔ.
Yee ɛjaɖɛ taa soŋgaɣ nɛ ɛsɔkaɣ ñɩɣyʊʊ ɛwɛ camɩyɛ kɔyɔ sɩlɩsɩyɔm wɛɣ kpeŋgeyem, nɛ pʊcɔ ɛpɩzɩ eyoli lɛ, ɛtalɩɣ 1414°C nɛ wasɩɣ ɖeɖe kɔyɔ 3265°C. Ɖɔɖɔ ɛzɩ lɩm yɔ, ɛnʊ ɛkpɩndɩɣ lɩm ɖeɖe pɩkɩlɩɣ ɖenɖe ekpeŋela yɔ, ŋgʊ lɩm wondu lɛɛtʊ fɛyɩ mbʊ. Mbʊ yebina nɛ ɛkɛ wonuu ŋgʊ kɩhaɣ soŋgaɣ camɩyɛ yɔ.
[[Category:Siimi]]
[[Category:Siimi taŋgayɩ ñɩɩɩ waa]]
nt2gb2ctojriggq4nmni3apkem82wqd
Fɔsɩfɔrɩ
0
1959
13613
11754
2019-03-24T17:36:25Z
Gnangbade
58
liens
13613
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Electron_shell_015_Phosphorus.svg|vignette|Electron shell 015 Phosphorus]]
[[Fichier:P-TableImage.svg|vignette|P-TableImage]]
Fɔsɩfɔrɩ kɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ pʊtʊ weyi pasɩma-ɩ nɛ ɛ-ñʊʊ mayaɣ 15 nɛ yʊsaɣ ñɩŋa yɔ P. Fɔsɩfɔrɩ tomnaɣ yem wɛna tɔlɩm ndɩ ndɩ, kʊlʊmʊm caʊʊ, pɩsɛɛ cɩɩŋ kpɛdɩŋ yɔɔ. Camɩyɛ kele kele, fɔsɩfɔrɩ kʊlʊmʊʊ wɛ ñalala. Wɛtʊ kɩsɛmtʊ nɛ kɩkpɛɛdɩtʊ pɩzɩɣ pɩkɛ mʊlʊm yaa ɖɔmbɩyɛ.
Hɩɖɛ nɖɩ ɖɩlɩna krɛkɩ kʊnʊŋ taa se φώσφορος (phosphoros), pʊ-tɔbʊʊ se weyi ɛwɛna mʊntʊsʊʊ yɔ nɛ ɛyɔɔdʊʊ wɩsɩ cɔʊʊ tɩɩŋa Venus tɔm, ɖiyiyu tɩɩŋga. Kiɖe nɖɩ pɛcɛla-ɖɩ pɩlɩna mbʊ se fɔsɩfɔrɩ lɩzɩɣ mʊntʊsʊʊ kʊlʊmʊʊ ŋgʊ kɩnaɣ cɩkpɛndʊʊ taa yɔ alɩwaatʊ ndʊ ɛwɛɣ helim taa yem yɔ, pɩlɩna kpɛlɩ mʊntʊsʊʊ yɔɔ. Pɩtɩŋna ɛzɩma kɩjɛyɩɣ pʊtʊ ɛyʊ fezuu labʊ taa pɩkɩlɩ pʊtʊnaa lalaa mbʊ lɛ, [[ONU ŋgbɛyɛ|ONU]] nɛ lɛɣtʊ kpɛlɛkʊʊ tʊma tɩnaa tɔ mbʊ se ɛkɛ kajalaɣ tɛtɛɛ ñɩm mbʊ pʊmʊnaa se pɛkpɛlɛkɩ ɛ-tɔsʊʊ labʊ nɛ pʊcɔɔ camɩyɛ.
Alɩwaatʊ ndʊ palɩ fɔsɩfɔrɩ yɔɔ yɔ, pʊtʊnaa hiu nɛ naatozo yeke kaatɛmna wɛʊ ( ɖɩnaɣ-wɛ pɩtɛɛ kpata yɔɔ), ŋgʊ sɔnɔ yɔ pʊtʊnaa mɩnʊʊ nɛ hiu nɛ lutozo wɛna (ŋpɩzɩɣ ŋwili kpɛlɩ pʊtʊnaa pɩlʊʊ cɛŋga yɔɔ). Ɖɔɖɔ ɛzɩ pʊtʊnaa lɛɛlaa yɔɔ pasɩma-ɩ pɩlɩna Lavoisier tʊma yɔɔ pɩnzɩ cabɩ wayi.
Pʊtʊnaa mba patɩla alɩwaatʊ ndʊ palɩ fɔsɩfɔrɩ yɔɔ yɔ mba yɔɔ, C patatɩlɩ ɛ-pɩnaɣ, S ɖɔɖɔ mbʊ, Cu pɩnaɣ -5000, Au pɩnaɣ -3000, Ag pɩnaɣ -3000, Fe pɩnaɣ -2500, Sn pɩnaɣ -2100, Sb pɩnaɣ -1600, Hg pɩnaɣ -1500, Pb pɩnaɣ -1000, As pɩnaɣ 1250, Zn pɩnaɣ 1500 nɛ Bi pɩnaɣ 1500. Ɛyaa mba palɩ pɔ-yɔɔ mbʊ yɔ paha-wɛ hɩla ndɩ ndɩ, Phosphorus fulgurans yaa Lumen conflans (Kunckel), Noctiluca aërea (Boyle), mʊntʊsʊʊ kɩkpɩndʊʊ yaa ɖɔɖɔ Fɔsɩfɔrɩ igneus nɛ Fɔsɩfɔrɩ pyropus ɛlɛ Leibnitz cɔlɔ. Hɩla ana atɩŋga payi mbʊ yɔ pɩlɩna ɛzɩma ɛhaɣ mʊntʊsʊʊ alɩwaatʊ ndʊ ɛmʊ miŋ helim taa yem yɔ.
[[Fichier:PhosphComby.jpg|vignette|PhosphComby]]
Pʊtʊ ɛnʊ palɩɣ ɛ-yɔɔ pɩtɩŋna ñɩɣlɩm pɩsʊʊ tʊmɩyɛ tʊ Hennig Brandt ɛkɛ [[Caama]] tʊ pɩnaɣ 1669 pɩtɩŋna hɩm yɔɔ. Lɩmaɣza acaɣ mɛɛsaɣ tɛ pileɖi, ɛlɛ paa pɩɩkɛ ɛzɩma yɔɔ, kpɛlɩ kpɛlɛkɩyʊ Caama tʊ Jean Kunckel nɛ tomnasɩ ɖɔnɛ tʊmɩyɛ tʊ ɛlɛ ñɛkɛ [[Aŋgɩlɩtɛɛrɩ|Ɛnglɩsɩ]] tʊ Robert Boyle pɩza pañɩnɩ pɩnzɩ sakɩyɛ nɛ patɩlɩ pʊ-tɔbʊʊ nɛ pʊ-nɔɔ nɔmɔŋ.
[[Category:Siimi]]
[[Category:Siimi taŋgayɩ ñɩɩɩ waa]]
l44uwd6a0sp9qhg8zsw1uuxqgrv6vbu
Sʊfɩrɩ
0
1960
14938
11847
2021-03-18T08:33:24Z
Iifar
710
+pic
14938
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Sulfur - El Desierto mine, San Pablo de Napa, Daniel Campos Province, Potosí, Bolivia.jpg|vignette|Sʊfɩrɩ]]
Sʊfɩrɩ kɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ pʊtʊ ɛ-ñʊʊ mayaɣ kɔyɔ 16 nɛ yʊsaɣ ñɩŋa yɔ S yɔ. Ɛ-tɛ nɛ salɩkɔzɛnɩ waa tɛ kiŋ. Ɛtɛkɛ ñɩɣlɩm pɩyʊ weyi ɛwɛna wazaɣ piŋ yɔ, ɛfɛyɩ leleŋ nɛ ɛɛyɔlʊʊ lɩm taa. Pasɩma sʊfɩrɩ lɛ, kɩwɛ ɛzɩ sʊtʊ lɩm ɖɔmbɛyɛ nɛ kɩwɛ tɛtɛɛ wondu taa (sʊlɩfɩrɩ nɛ sʊlɩfatɩ taa) nɛ ɛkɛ ɖɔɖɔ ɛgbam, kɔzɩ kɔzɩ miŋ pʊŋ ageeta taa.
Pʊtʊ ɛnʊ ɛwɛ kɩjɛyɩɣ paa pʊtʊ wezuu weyi ɛ-tɛ, ɛlakɩ tʊmɩyɛ amini siziŋ hoka lʊlʊʊ tɛ, sɩstɛyɩnɩ waa nɛ metiyonini waa nɛ, pɩwɛ mbʊ lɛ, ɛwɛ sakɩyɛ yaɖɛ taa kʊlʊm taa. Sʊfɩrɩ sɩɣna halɩ ɖooo 90% nɛ palakɩna sʊlɩfɩrɩ siziŋ lɩm, pɩkɛ kiɖe pʊyʊ kɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ. Palakɩ-ɩ nɛ tʊmɩyɛ piŋ anasaayɩ huɖe hɔɔlʊʊ taa (sʊlɩfɩrɩ siziŋ ɖɔm) (haɖaʊ nɔmɔʊ taa lɛ, 60%) nɛ kpɛŋgbɛsɩ tɩŋ kʊdɔmɩŋ hɔɔlʊʊ taa.
Palakɩna-kʊ nɛ tʊmɩyɛ sɔzɩŋ wondu ɖeɖe, tɔɔnasɩ kɩtɔsɩ ɛyaa tɛ ñɩnzɩ nɛ kpɩnaa tɛ, palakɩna ɖɔɖɔ hatʊ mʊtʊ, palakɩna ɖɔɖɔ fʊlɩyɩrɩ siziŋ lɩm. Palakɩ-ɩ nɛ tʊmɩyɛ ɖɔɖɔ nɛ polukina nazɩyʊ pee tɩm, loyuu taa lɩm lɩzɩɣ, palaka-ɩ nɛ tʊmɩyɛ ɖɔɖɔ maacɩsɩ ɖɩlaɖɛ taa, tɛtɛ ñɩtʊ kɔ.
Sʊfɩrɩ tomnaɣ yem tɛkɛ ñɩɣlɩm pɩyʊ nɛ ɛsɛ cɩŋ. Ɛ-tɛ miŋ nsʊlɩmɩyɛ wɛ kpɛdɩŋ tɩyɛ nɛ ñɔsɩ nzɩ sɩlɩɣ yɔ sɩwɩɣ ɛyaa ɛsɛ nɛ sɩcɛyɩɣ (sʊfɩrɩ tɛ tɩyɔkɩsɩdɩ SO2). Ɛɛyɔlʊʊ [[lɩm]] taa. Ɛjaɖɛ taa lɛ, ɛwɛ ɛgbam kɛ hɔɔlɩŋ weyi ɛ-taa papɩzɩɣ nɛ palɩzɩ-ɩ yɔ.
[[Category:Siimi]]
[[Category:Siimi taŋgayɩ ñɩɩɩ waa]]
6c6oxbnnx1y2ab0bvf531azl4bmte1y
Klɔrɩ
0
1961
11787
11251
2018-03-07T08:36:58Z
Atticmaker
127
Category Added
11787
wikitext
text/x-wiki
Klɔrɩ kɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ pɩyʊ weyi ɛ-tɛ ñʊʊ mayaɣ kɔyɔ 17 nɛ yʊsaɣ mayaɣ kɔyɔ Cl. Ɛkɛ halɔzɛnɩ waa taa weyi ɛkɩlɩ-wɛ kpɩtɩnaʊ yɔ. Klɔrɩ tɔyɩ ɛjaɖɛ taa yem nɛ weyi ɛwɛ ɛzɩ ɛnʊ yɔ nɛ ɛ-tɔm kɩlɩ kɩjɛyɩɣ yɔ ɛnʊ lɛ tablɩ yɔɔ ɖɔm yaa [[sɔdɩyɔm]] tɛ klɔrɩ (NaCl). Ɛnɛ ɛnʊ ɛ-tɔm wɛ kɩjɛyɩɣ feziŋ sakɩyɛ caɣʊ taa. Klɔrɩ yem taa lɛ, wɛ ɛzɩ pɩyʊ kɔtɩɩ weyi paya-ɩ se tɩklɔrɩ Cl2, pɩkɛ fefeku ŋgʊ kɩwɛ caaʊ sʊtʊ lɩm tɩyɛ tɩŋ hatʊ kpɛdɩŋ tɛ mbʊ yɔ nɛ kɩkpɩndɩ kɩkɩlɩ helim maɣmaɣ alɩwaatʊ ndʊ yee ɛjaɖɛ taa soŋaɣ nɛ ɛsɔkaɣ taa ɛwɛ camɩyɛ kɔyɔ. Pɩkɛ fefeku ŋgʊ kɩ-tɛ sɔŋ fɛyɩ ɖɛʊ nɛ kɩ-taa wɛɛ sɔtʊ piŋ yɔ.
Klɔrɩ hɩɖɛ lɩna [[Krɛsɩ kɩbɩnʊʊ kʊnʊŋ|krɛkɩ kʊnʊŋ]] taa chloros nɛ pʊ-tɔbʊʊ se tɩŋ hatʊ kpɛdɩŋ calaala, pɛkɛtɩɣ nɛ ɛ-maɣmaɣ ɛ-tɔlɩm. Palakɩ klɔrɩ pɩtɩŋna klɔrɩ pʊtʊnaa yɔɔ pɩlɩna kalɩkɔdaɣ kɔzɩ kɔzɩ nazɩyʊ yɛkɛlɩnayʊ yɔɔ. Klɔrɩ yɔlɩɣ yem, nɛ kɩwasɩɣ alɩwaatʊ ndʊ pɩtalɩɣ -34°C ɛjaɖɛ soŋaɣ cɔlɔ.
Klɔrɩ wɛna wazaɣ piŋ lɩm keletuu alɩwaatʊ taa, pɔɖɔɔnʊʊna sɔŋ, hʊlʊmɩŋ wondu taa nɛ ɖɔɖɔ cotu fefeku taa. Pɩlɩna ɛzɩma klɔrɩ wɛ sɔtʊ piŋ mbʊ lɛ, ŋgʊ kɛna kajalaɣ fefeku ŋgʊ palabɩna tʊmɩyɛ kajalaɣ kedeŋga kpeekpe you ɖeɖe ɛzɩ you fefeku malɩfa.
Klɔrɩ lɩna krɛkɩ kʊnʊŋ taa khlôros nɛ pʊ-tɔbʊʊ se tɩŋ hatʊ kpɛdɩŋ calaala. Pana klɔrɩ pɩnaɣ 1774 ɛlɛ kpɛlɩ kpɛlɛkɩyʊ Carl Wilhelm Scheele albɩna tʊmɩyɛ, ɛlɛ pʊcɔ ehiɣ nɛ ɛna lɛ ɛkpaɣ klɔrɩ ñɩmɩŋ lɩm nɛ etosi makanɛzɩ yɔɔ. Kɛlɛ Scheele maɣzɩɣ nɛ ɛtɔŋ se kɩ-taa wɛ [[Ɔkɩsɩzɛnɩ|okɩsɩzɛn]]ɩ. Ɖooo pɩnaɣ 1810 alɩwaatʊ Humphry Davy ha hɩɖɛ se klɔrɩ, pɩtɩŋna ɛzɩma kpɛlɩ kpɛlɛkɩɣ ɖeɖe lɛ pɩkɛ pʊtʊ weyi ɛwɛ ndɩ yɔ.
Kpaɣ nɛ kpaɣɖʊ 19 lɛ, klɔrɩ kɔzɩ kɔzɩ kɩwɛʊ ɛzɩ safɛlɩ lɩm yɔ yɔ, palakɩ-kʊ tʊmɩyɛ nɛ palʊkɩna nɛ mʊzʊŋ yaa soŋ nɛ palakɩna kelekele lɩm. Palakɩn-ɩ ɖɔɖɔ tʊmɩyɛ nɛ pahʊlɔnzɩna tɔɔla tɔɔla tʊma sʊsʊna taa. Kpaɣ nɛ kedeŋga kpeekpe you naalɛ ŋgʊ tɛmtʊ wɛɛ palakɩnaɣ klɔrɩ tʊmɩyɛ anasaayɩ lɩm ɖɩyayɛ taa. Palakaɣna-ɩ tʊmɩyɛ nɛ pakʊna ŋñɩɩ cɛkasɩ lɩm naa mba pa-taa ɛyaa yawaɣ yɔ nɛ posoŋaa yaa peniida yɔ pa-taa.
[[Category:Siimi]]
[[Category:Siimi taŋgayɩ ñɩɩɩ waa]]
pkq1bkg7d6fp3lyn16wwm0t78meyxrh
Arɩkɔŋ
0
1962
12583
10933
2018-05-05T11:13:54Z
Atticmaker
127
Category added
12583
wikitext
text/x-wiki
Arɩgɔŋ kɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ pʊtʊ weyi ɛ-ñʊʊ mayaɣ kɔyɔ 18 nɛ yʊsaɣ ñɩŋga yɔ Ar. Ɛkɛ fefekiŋ kɩtɛɖɩŋ taa lɛɛkʊ halɩ pɩwɛɛ ɛzɩ kɩfɛyɩ ɖoŋ yɔ, kɩ nɛ hɛlɩyɔm nɛ [[nɛyɔɔ]] nɛ [[krɩptɔnɩ]] nɛ sɛnɔŋ nɛ raɖɔŋ.
Tɔmʊʊ arɩkɔŋ lɩna krɛkɩ kʊnʊŋ taa ἀργός / argós pʊ-tɔbʊʊ se felentu, kaalʊlaɣ, pama nɛ kɔɔnaɣ tɔmpiye naɖɩyɛ ἀ nɛ tɔmʊʊ ἔργον / ergon pʊ-tɔbʊʊ se tʊmɩyɛ, tɔmɩŋ ɛɖɩlɩyɛ yekina nɛ nɛ pɔtɔ se ɛkɛ pʊtʊ weyi ɛfɛyɩ ɖoŋ.
Arɩkɔŋ tɛ wɛʊ kɛ helim taa mbʊ yɔ ɖajaa Henry Cavendish nana tʊ pɩnaɣ 1785 pazɩyɛ alɩwaatʊ ɛlɛ Lord Rayleigh nɛ kɩpaɣlʊ William Ramsay ñɛwɛʊ yɔ pɩnaɣ 1894 pana tʊ. Kewiyaɣ kɩkpɛndaɣ ŋgbɛyɛ taa lɛ lɛɛɣtʊ tɩnaa mba pa naalɛ pɩsɩ kewiyaɣ yɔɔdaɣ tɔm pɩlɩna pɩ-tɛ natʊ ndʊ tɩ-yɔɔ [[kɔlaɣ fenaɣ]] kɩyakʊ 31 pɩnaɣ 1895.
Patasɩ arɔkɔŋ naʊ pɩnaɣ 1882 pɩtɩŋna ɛyaa naalɛ nabɛyɛ tɩ-yɔɔ ñɩnɩɣ tʊma yɔɔ mba yɔ H. F. Newall nɛ W. N. Hartley. Arɩkɔŋ yʊsaɣ mayaɣ Ar lɩ ɖooo pɩnaɣ 1957, pɩsaɣ ɖooo hohoo taa lɛ, pɩɩkɛ kɛlɛʊ yem se A. palakɩ tʊmɩyɛ nɛ arɩkɔŋ nɛ pasɩna nandʊ kɛ tɔɔnasɩ tʊma sɔsɔna ɖɩlaɖɛ taa. Palakɩna ɖɔɖɔ laatriki miŋ alɩwaatʊ ndʊ pɩsaɣ miŋ piŋ yɔ kɛlɛ mbʊ tɩna nɛ pɔtɔŋ se pɩkɛ pʊtʊ weyi ɛkɛ fefeku ŋgʊ kɩlakɩ tʊmʊyɛ pazɩ yɔ.
Ɛzɩ fefeku ŋgʊ kɩɩlakɩ pɩyʊ palakɩ-kʊ nɛ tʊmɩyɛ ñɩɣtʊ ɖɩtanɖɛ TIG. Plakɩ-kʊ nɛ tʊmɩyɛ mɩnɩ mɩnɩ kpɛlɩ tɛ palakɩna tʊma naayɛ paa okɩsɩzɛnɩ ɛfɛyɩ kɔyɔ. Fefeku ŋgʊ kɩlakɩ tʊmɩyɛ ɖɔɖɔ miŋ ɖiɖiziye ɖeɖe. Palakɩ-ɩ nɛ tʊmɩyɛ ɖɔɖɔ nɛ panaɣ ɛwaɣsɩ nzɩ sɩwɛ tɛtɛɛ yɔ sɩ-pɩnzɩ. Ɛlakɩ tʊmɩyɛ ɖɔɖɔ ɛyaa mba petiki lɩŋgamɩŋ taa nɛ anasaayɩ ñɩɣtʊ natʊyʊ, ɛhazɩɣ helim pɩ-taa.
[[Category:Siimi]]
[[Category:Siimi taŋgayɩ ñɩɩɩ waa]]
5pantosfx7qzubl3vhmz6dewdt9np35
Pɔtasɩyɔm
0
1963
11828
10944
2018-03-07T09:20:54Z
Atticmaker
127
Category Added
11828
wikitext
text/x-wiki
Pɔtasɩyɔm ɛnʊ ɖɩyaɣ ɖɔɖɔ se kaŋwa, ɛkɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ pʊtʊ weyi ɛ-tɛ ñʊʊ mayaɣ kɔyɔ 19 nɛ yʊsaɣ ñɩŋa yɔ K ([[latɛŋ kʊnʊŋ]] taa lɛ, kalium). Ɛkɛ ñɩɣlɩm ɖʊʊyʊ pɩyʊ weyi ɛwɛ ɖɔfɩɩ yɔ, ɛhʊlɩmɩ ñɩɣlɩm tɩyɛ, nɛ epiyi pazɩ, ɛkɛ pʊtʊ ɛkpɛndɩɣ ɛ-tɩ nɛ pʊtʊnaa lɛɛla kɛ teŋgu lɩm taa yɔ nɛ ɖɔɖɔ tɛtɛɛ ñɩm wondu lɛɛtʊ. Ɛɛlazɩɣ mʊ kalɩkɔdaɣ helim taa nɛ patɩ ɖʊyɩ lɩm kɔyɔ ɛ-tɩ lɛɣzɩɣ kpaagbaa.
Palɩ kaŋwa yɔɔ pɩnaɣ 1807 pɩtɩŋna Humphry Davy yɔɔ, ɛlɛ ɛtɩŋna kaŋwa nazɩyʊ yɛkɛlɩnayʊ yɔɔ kɛnɛ, pɩkɛ ɖɔɖɔ ɛzɩ pɔyɔɔdʊʊ yɔɔ pʊtʊ weyi paapɩza palɩzɩ-ɩ ɛwɛ eyeke yɔ pɩtɩŋna nazɩyʊ yɛkɛlɩnayʊ yɔɔ. Davy ɛnʊ lʊbɩna hɩɖɛ se pɔtasɩyɔm nɛ ɖɩya-ɩ nɛ kabɩyɛ taa se kaŋwa, pɩlɩna hɩɖɛ kaŋwa yɔɔ (pɔtasɩyɔm kaŋwa hɩɖɛ lɛ ɖooo canaʊ alɩwaatʊ taa) ɛ nɛ pɩyɔɔ tɔmʊʊ kɩtɩnɩɣ ium).
Yʊsaɣ mayaɣ K lɩna latɛŋ taa kalium, hɩɖɛ nɖɩ ɖɩ-maɣmaɣ ɖɩlɩna ceu kʊnʊŋ taa (tɩŋ hɛkʊ taa). Pɔtasɩyɔm tɔbʊʊ ɖɔɖɔ se kalɩyɔm kɛ Caama kʊnʊŋ taa Caama kʊnʊmɩŋ lɛɛŋ taa. Pɔtasɩyɔm ɛzɩ kɩ-tomnaɣ wɛʊ yɔ kɩwɛ ɖɔfɩɩ nɛ papɩzɩɣ pɛsɛtɩ-kʊ kɛbɛyɛ nɛ saɣ. Nɛ pɛsɛtɩɣ kpa lɛ, nɔsɩ yɔɔ ñɩɣlɩsɩɣ. Ɛlaɣzɩɣ mʊ kalɩkɔdaɣ helim taa lɛ mbʊ lɛ pɩkɛ kɩjɛyɩɣ se pasɩ-ɩ num taa kɛnɛ.
Pɔtasɩyɔm kɛ pɩtʊ weyi ɛ-tɔm wɛ kɩjɛyɩɣ tɩŋ paɣlaka hɔɔlʊʊ taa. Pana-ɩ se ɛkɛ pʊtʊ nɔyʊ tɛtʊ hɔɔlɩŋ ndɩ ndɩ taa (ɛkɛ mʊzʊŋ pɩyʊ kɔzɩ kɔzɩ haɖaʊ hɔɔlʊʊ taa). Ɛkɛ kɩjɛyʊʊ pɩyʊ ɖɔɖɔ kɛ kpɩna fezuu labʊ taa.
Yee ɛyʊ efeza pɔtasɩyɔm kɔyɔ pɩpɩzɩɣ pɩkɔna kʊdɔmɩŋ sakɩyɛ. Ɛyʊ eliba feziŋ ɛnʊ yɔ pɩpɩzɩɣ pɩkɔna-ɩ ɛsa kʊdɔŋ, ɛ-mɔŋ tɛ wɩɣ, eliu tɛ wɩɣ nɛ pɩkɔna acɩmsa, kpezuu nɛ liu tɛ wɩzasɩ. Pɩ-tɛ fefeku ɛkɩlɩ ɖɔʊ ɛyʊ hʊzɩŋ taa kɔyɔ pɩpɩzɩɣ pɩkɔna sɩm. Yee putukina ɛyʊ tɔnʊʊ yaa ɛ-ɛsɛ kɔyɔ pɩha-ɩ heŋ sɔsɔŋ matɛŋ matɛŋ.
[[Category:Siimi]]
[[Category:Siimi taŋgayɩ ñɩɩɩ waa]]
[[Category:Ñɩɣtʋ]]
ngmdti3hw83bh4z9yjvfhqavlma9gvk
Kalɩsɩyɔm
0
1964
11800
11763
2018-03-07T09:01:18Z
Atticmaker
127
Category Added
11800
wikitext
text/x-wiki
Kalɩsɩyɔm kɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ pʊtʊ weyi ɛ-ñʊʊ mayaɣ kɔyɔ 20 nɛ yʊsaɣ ñɩŋa yɔ Ca. Ɛkɛ ñɩɣlɩm kagbanzɩ tʊ weyi ɛkɩlɩ tɔyʊ tɛtʊ pɔɔɖɛ taa (ɛcɛza 3%) nɛ ɛcaɣ kɩjɛyɩɣ piŋ tomnaɣ taa fezuu labʊ taa. Ɛsɩɣna mɔɔ paɣlaka, kelaa nɛ yambɔyɩŋ. Kalɩsɩyɔm sɩɣna piŋ ɖɔɖɔ kpɩna fezuu labʊ taa.
[[Room]] ɛyaa kaatɛma labʊ akalʊʊ kpaɣɖʊ kajalaɣ paɣzɩtʊ alɩwaatʊ taa, ɛlɛ ɖooo pɩnaɣ 1808 papɩza patɩlɩ pʊtʊ weyi paya-ɩ se kalɩsɩyɔm. Panɩwaɣ se Jöns Jacob Berzelius nɛ Magnus Martin Pontin kaatɛma situu kalɩsɩyɔm nɛ akalʊʊ pɩtɩŋna nazɩyʊ yɛkɛlɩnayʊ yɔɔ kɛ mɛrɩkɩrɩ taa, Humphry Davy pɩzɩɣ ɛlɩzɩ ñɩɣlɩm mbʊ pɩfɛyɩ keeke.
Papɩzɩɣ pala kalɩsɩyɔm pɩtɩŋna kalɩsɩyɔm tɛ fʊlʊyɔrɩ nazɩyʊ yɛkɛlɩnayʊ yɔɔ, ɛlɛ kɛlɛʊ lɛ papasɩɣ akalʊʊ kpɛɖɛ tɛɛ (CaO) pɩlɩna [[Alimiiniyɔɔm|alɩmɩnɩyɔm]] mʊlʊm yɔɔ. Ɛmʊ miŋ nzʊlɩmɩyɛ caʊʊ kɩsɛmɩŋ kpaɣ , pasɩ-ɩ helim taa yem ɛlakɩ nɛʊʊ nakʊyʊ nɛ kɩkandʊʊ yaa kɩlʊʊkɩna kalɩkɔdaɣ. Ɛkɛ pʊtʊ weyi ɛsɩɣna nɛ palɩzɩɣ tɛtɛɛ ñɩm lɛɛbʊ ɛzɩ uranɩyɔm, zirɩkɔnɩyɔm nɛ tɔrɩyɔm.
Kalɩsɩyɔm kɛ pʊtʊ weyi ɛ-tɔm wɛ kɩjɛyɩɣ piŋ kɛ ɛyʊ tomnaɣ taa. Ɛwɛ sakɩyɛ mɔɔ taa, peeɖe mbilim kɛ ɛkɩlɩ ɖɔʊ. Ɛnʊ lakɩna nɛ apaɣlʊʊ camɩyɛ nɛ ɖɔɖɔ kelaa nɛ ɛkandɩɣ pa-alaafɩya yɔɔ. Kalɩsɩyɔm lakɩ tʊmɩyɛ piŋ calɩm kiɣ nɔmɔʊ taa, calɩm huu nɔmɔʊ taa nɛ holaa kpaʊ yaa holaa tʊma ndɩ ndɩ labʊ taa, tʊma ana a-taa kɔyɔ hɔyɛ. Ɛlakɩ tʊmɩyɛ pɩfɛyɩ ciɣduu ɛyʊ tomnaɣ hɔɔlɩŋ sakɩyɛ taa.
[[Category:Siimi]]
[[Category:Siimi taŋgayɩ ñɩɩɩ waa]]
[[Category:Ñɩɣtʋ]]
tn9pfv1kedw4ws7dtr3ulzfdqvagfdj
Sɩkandɩyɔm
0
1965
13700
11839
2019-04-01T16:34:32Z
Gnangbade
58
liens, photos
13700
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Sc-TableImage.svg|vignette|Sc-TableImage]]
Sɩkandɩyɔm kɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ pʊtʊ weyi ɛ-ñʊʊ mayaɣ 21 nɛ yʊsaɣ ñɩŋa Sc. Ɛkɛ hɛkʊ nɛ hɛkʊʊ ñɩɣlɩm wonuu ɖɔfɩɩ ŋgʊ, e-tomnaɣ hʊlɩma kpʊzɩyɛɛ. Pana-ɩ nabʊyʊ taa tɛtɛɛ nabɛyɛ nabɛyɛ taa kɛnɛ nɛ pɛ-tɛ nɛ Sɩkandɩnafɩ kiŋ. Ɛ nɛ [[ɩtrɩyɔm]] nɛ lantanɩdɩ waa pɛwɛna tɛtʊ naa nabɛyɛ taa.
[[Fichier:Electron_shell_021_Scandium.svg|vignette|Electron shell 021 Scandium]]
Sɩkandɩyɔm ([[latɛŋ kʊnʊŋ]] taa lɛ, scandia pɩwɩlɩɣ se Sɩkandɩnafɩ), Lars Fredrik Nilson lɩna ɛ-yɔɔ pɩnaɣ 1879 alɩwaatʊ ndʊ ɛ nɛ ɛ-ɛgbaɣdɩna tʊmɩyɛ laɖaa pañɩnaɣ kɛdɛɖaɣ tɛtʊ naa yɔ. Nilson ɖʊ se ɛna pʊtʊ ɛnʊ ɛ-wɛtʊ pɩtɩŋna mʊntʊsʊʊ weluu tɛ pɩlɩna tɛtɛɛ esenite nɛ gadolinite pɔ-yɔɔ.
Dmitri Mendeleïev kaayɔpɔdɩ pɩnaɣ 1869 alɩwaatʊ taa kɛ sɩkandɩyɔm tɔm naa nabɛyɛ nɛ ɛyaa-wɛ se ekabore waa, ɛlɛ ɛlabɩ tʊmɩyɛ nɛ ɛ-tɛ wɛɛ paɣtʊ. Per Teodor Cleve lɩ sɩkandɩyɔm kalɩkɔdaɣ alɩwaatʊ kʊyʊmtʊ ndʊ tɩ-taa ɛlɛ tɩwɛɛ ndɩ Nilson ñɩntʊ, Cleve ñawɩlɩɣ se sɩkandɩyɔm nɛ ekabo pɛkɛ kʊyʊm.
[[Fichier:Scandium.jpg|vignette|Scandium]]
Pɩnaɣ [[1937]], kajalaɣ ɖeɖe palaba ñɩɣlɩm sɩkandɩyɔm pɩlɩna nazɩyʊ yɛkɛlɩnayʊ pɩtɩŋna pɔtasɩyɔm nɛ [[lɩtɩyɔm]] nɛ sɩkandɩyɔm kalɩkɔdaɣ pɛkpɛndʊʊ yɔɔ nɛ pɛ-tɛ yɔlʊʊ ɖeɖe yɔ 700 ŋtalɩ 800°C. Kajalaɣ sɩkandɩyɔm liviri ñɩlɩm ŋgʊ keeke pɩtalɩ 99% wɛʊ mbʊ yɔ paalaba-kʊ pʊcɔ pɩnaɣ 1960 wɛɛ.
[[Category:Siimi]]
[[Category:Siimi taŋgayɩ ñɩɩɩ waa]]
[[Category:Ñɩɣtʋ]]
mmjxkzcojmqjhzk5bxz5iwahshr64op
Tɩtanɩyɔm
0
1966
11855
11633
2018-03-07T11:53:45Z
Atticmaker
127
category added
11855
wikitext
text/x-wiki
Tɩtanɩyɔm kɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ pʊtʊ weyi ɛ-ñʊʊ mayaɣ kɔyɔ 22 nɛ yusaɣ ñɩŋa yɔ Ti. Ɛkɛ ñɩɣlɩm ɖɛzɩɣ wonuu ŋgʊ kɩfɛyɩ yuŋ yɔ, kɩwɛ tɛyɩŋ, pɩkɛ ñɩɣlɩm wonuu kʊhʊlʊmʊʊ nɛ kɩɩmʊʊ kalɩkɔdaɣ. Palakɩ tɩtanɩyɔm nɛ tʊmɩyɛ kpɛndʊʊ wondu ndʊ tɩfɛyɩ yuŋ ɛlɛ tɩwɛ tɛyɩŋ yɔ tɩ-taa, nɛ palakɩ ɛ-tɛ [[ɔkɩsɩzɛnɩ]] wonuu ɛzɩ kpanjaɣ kʊlʊmʊʊ. Ɛ-tɛ nɛ tɩtanɩyɔm waa egeetiye taa ɛ-nɛ zɩrɩkɔnɩyɔm (Zr), [[hafɩnɩyɔm]] (Hf) nɛ ruteriforiniyɔm (Rf) tɛ kiŋ.
Mbʊ tɩtanɩyɔm tɔm kɩlɩ ɖeu tʊma sɔsɔna taa yɔ lɛ se ɛwɛ tɛyɩŋ nɛ ɛɛpʊkɩ nɛ piikpezi-ɩ nɛ miŋ ɛɛñakɩ-ɩ. Tɩtanɩyɔm wɛʊ yɔ, pasɩm-kʊ yɔ pɩtɩŋna layʊ sɔsɔ William Gregor yɔɔ kɩnɛ pɩnaɣ 1791, ɛkɛ ñɩɣlɩm tɛtʊ kpɛlɛkɩyʊ nɛ ɖɔɖɔ Ɛsɔ tɔm suziyʊ ɛzɩ payaʊ se pasɩtɔr yɔ [[Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ|Britaniki]] ɛjaɖɛ taa. Ɛlɛ ɛtakaɣ se ɛna Helford lɩm pɔɔ taa kañɩŋga kɛ Menachan kɛdɛŋga taa Cornouailles tɛtʊ taa lɛ kɛ ɛlɩza kañɩŋga kɩkpɛdaɣ, nɛ sɔnɔ ŋga payaɣ se ilmenite.
Pɩ-tɛ natʊ tɩwɛ ndɩ nɛ ndʊ Martin Heinrich Klaproth na pɩnaɣ 1795 alɩwaatʊ taa ɛlɛ kaakɛ kpɛlɩ kpɛlɛkɩɣ takɩɣ wɩlɩyʊ [[Pɛrɩlɛɛ|Perlɛɛ]] sukuli kɩtɛzɩɣ taa, nɛ ɛna ɖɔɖɔ ñɩɣlɩm wonuu kʊyʊmʊ ŋgʊ. Ŋgʊ ɛlakaɣ tʊmɩyɛ schörlite kɩsɛmʊʊ yɔɔ, ŋɣu ɖeɖe nɛ sɔnɔ pasɩma-kʊ se pɩkɛ tɩtanɩyɔm wonuu ɖɔɖɔ yɔ, peeɖe ɛtɛzɩna se ñɩɣlɩm tɛtɛɛ wonuu ŋgʊ patatɩɩ sɩmda yɔ kɩkɛ kʊyʊmʊʊ nɛ Gregor ñɩŋʊ. Mbʊ ɛya-ɩ ɛ-hɩɖɛ nɔɔnɔɔ ñɩnɖɛ se tɩtanɩyɔm, palɩzɩɣ-ɖɩ nɛ krɛkɩ kpeeu lɩmaɣza taa. Berzelius lɩzɩna-ɩ eyeke pɩnaɣ 1825 taa.
Sɔɔjɛtʊ hɔɔlʊʊ taa lɛ palakɩ-ɩ nɛ tʊmɩyɛ ɛzɩ yɔɔ kaɖɩɣ wonuu (Amerika ɛjaɖɛ taa [[ɛsɔdaa lɔɔɖɩyɛ]] ɖɛnayʊ) ɖenɖe ɛ-tɛ kpɛdɛtʊ nɔmɔʊ nɛ ɛ-tɛ tɛyɩŋ pɩlɩna ɛzɩma ɛɛpʊkɩ yɔ nɛ ɛɛmʊ miŋ taa lɛ pɩkɛ kajalaɣ wazaɣ pɩyʊ piŋ. [[Etaazuunii|Etaazuuni]] ɛjaɖɛ taa peeɖe ɖɔɖɔ papɩza pɩtɩŋna tɩtanɩ ŋgʊ kɩ-yɔɔ pala lɔɔɖa wena afɛyɩ yuŋ yɔ, nɛ tɩtanɩ lɔɔɖa pɔɔyɩŋ kaawɛ tɛyɩŋ nɛ pɩsɩna nɛ pakpakɩɣ ɛyaa ɛsɔdaa lɔɔɖaa wanjaŋ wanjaŋ waa taa.
[[Category:Siimi]]
[[Category:Siimi taŋgayɩ ñɩɩɩ waa]]
[[Category:Ñɩɣtʋ]]
5csphedg39ji949inefrypxwwl9344i
Fanadɩyɔm
0
1967
11858
11753
2018-03-07T11:54:32Z
Atticmaker
127
category added
11858
wikitext
text/x-wiki
Fanadɩyɔm kɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ pʊtʊ weyi ɛ-ñʊʊ mayaɣ kɔyɔ 23 nɛ Yʊsaɣ ñɩŋa V. Pɩkɛ ñɩɣlɩm wonuu ŋgʊ kɩtɔtɔyɩ yɔ, kɩwɛ kpɩzɩŋ nɛ tɛyɩŋ nɛ pana-ɩ nɩɣlɩm tɛtʊ natʊyʊ naa taa. Pakɩlɩ-ɩ tʊmɩyɛ labɩnaʊ kpɛndʊʊ ñɩɣyɩŋ taa. Fanatɩyɔm kɛ ñɩɣlɩm wonuu kʊlʊmʊʊ, kɩñɩlɩsɩɣ, kɩwɛ kpɩzɩŋ nɛ tɛyɩŋ. Pɩkɛ ñɩɣlɩm wonuu ŋgʊ kɩɩpʊkɩ yɔ paa ɖʊʊyʊ wonduu kaawɛ nɛ ɖɔɖɔ ɛzɩ paa kɩlɔrɩ wonuu ɛsɩndaa yaa sʊfɩrɩ wonuu ɛsɩndaa kɔyɔ.
Fanadɩyɔm hiɖɛ nɖɩ ɖɩlɩna Vanadis waa tɛ Dís, hɩɖɛ lɛɛɖɛ se Freyja, sɩkandɩnafɩ maamɩ keɖeɣa tʊ, mbʊ pʊyɔɔ yɔ ɛ nɛ ɛnʊ ɛwɛna keɖeɣa wondu ndʊ tɩwɛna tɔlɩm sakɩyɛ. Andrés Manuel del Rio ñɩnɩna nɛ ɛna pʊtʊ ɛnʊ, ɛɛkɛ tɛtɛɛ ñɩɣlɩm wondu tʊmɩyɛ kpɛlɛkɩyʊ, ɛ-tɛ nɛ [[Ɛsɩpaañɩ|Ɛsɩpañɔlɩ]] ɛjaɖɛ taa, [[Mɛkɩsiiki|Mexico]] tɛtʊ taa pɩnaɣ 1801. Kɛlɛ ɛya-ɩ hɩɖɛ se Pʊlɔɔ huluu sɛmɩŋ ñɩŋʊ (ɛnʊ payaɣ nɔɔnɔɔ se fanadɩnɩtɩ). Ɛ-tɛ ñɩnɩɣ nɔmɔʊ taa ɛna sɛmɩŋ ɛnʊ ɛlɩna krom cɔlɔ, nɛ ɛya pʊtʊ ɛnʊ panchromium.
Ɛtakɩlɩ ɖoŋ, fanatɩyɔm kɛ ŋñɩɩtɩɩ pɩyʊ nɛ ɛkɛ ɖɔɖɔ pʊtʊ kɩjɛyɩɣ tʊ nɔyʊ pɩdɩŋ nɩɩyɛ taa. Yuŋ nɛ kelema wɛ cɛyɩtʊ piŋ nɛ palʊkɩn-ɩ nɛ pɛ-tɛ paɣlaka nɛ lʊlʊʊ yɔɔ. Paɖɩna kpɛlɛkʊʊ se fanatɩyɔm ɛpɩsɩ kɔyɛ nɛ paalaʊbɩna sikiri kʊdɔŋ.
Fanatɩyɔm tatɩɩ ɖɔʊ teŋgʊ lɩm taa (kpaɣ kʊyʊm ŋtalɩ 3μg lita kʊyʊmʊʊ yɔɔ), ɛzɩ ɖɔɖɔ 1,22 μg lita kʊyʊmʊʊ yɔɔ kɛ Laurent Kiɖeɖeu lɩm ɛwadɩyɛ nzʊlɩmɩyɛ taa nɛ 1,19 μg lita kʊyʊmʊʊ yɔɔ Atlantiki Hayi yɔɔ kiŋ taa yaa 1,2 ŋtalɩ 1,8 μg lita kʊyʊmʊʊ kɛ Sargasse teŋgʊʊ taa, 1,53 ŋtalɩ 2,03 μg lita kʊyʊmʊʊ kɛ [[Pasifiki Lɩŋamʋʋ|Pasifiki lɩŋgamʊʊ]] taa.
[[Category:Siimi]]
[[Category:Siimi taŋgayɩ ñɩɩɩ waa]]
[[Category:Ñɩɣtʋ]]
f2brbv1w3s6we8qo5q0kmb5nn16jtb2
Kurom
0
1968
11802
11789
2018-03-07T09:02:12Z
Atticmaker
127
Category Added
11802
wikitext
text/x-wiki
Kurom kɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ pʊtʊ weyi ɛ-tɛ ñʊʊ mayaɣ kɔyɔ 24 nɛ yʊsaɣ ñɩŋa Cr. Tɔmɩŋ ɖɩlɩyɛ kpɛlɛkʊʊ tɛ lɛ ɛ-hɩɖɛ nɖɩ ɖɩlɩna krɛkɩ kʊnʊŋ taa se chroma nɛ ɖɩ-tɔbʊʊ se tɔlɩm, mbʊ pʊyɔɔ yɔ kurom taa pʊtʊnaa wɛna sɛmɩŋ ndɩ ndɩ. Patakaa nɛ pana tɔŋ ñɩma wena aawɛ pɩlaŋ weyi ɛɛkɛ ɖooo kpaɣɖʊ naatozo ŋgʊ tɛmtʊ alɩwaatʊ AC kɛ wɩyaʊ sɔsɔ Qin pʊñɔtɩna Xi’an, [[Siini]] ɛjaɖɛ taa yɔ tɔbɩŋ.
Paa pɩlaŋ ɛnʊ ɛɛwɛ pɩtalɩɣ pɩneɩ pɩcɛzɩɣ kudokiŋ naalɛ, ɖooo arɩbalɛtɩ anasaayɩ tatasɩ nɛ you kɩgbɛsɛmɩŋ weyi palaba-ɩ nɛ prɔnzɩ ɛ-taa nabʊyʊ tabʊʊ kaʊ mbʊ pʊyɔɔ yɔ kurom kaahuzina prɔnzɩ yɔɔ. Kurom labɩ tʊmɩyɛ piŋ Wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ ajɛyɛ taa kpaɣɖʊ 18 ŋgʊ alɩwaatʊ taa. Pɩnaɣ 1761 alɩwaatʊ taa Johann Gottlob Lehmann na ñɩɣlɩm tɛtʊ natʊyʊ kɩsɛmɩŋ caʊʊ Oural pʊŋ taa nɛ ɛya-tʊ se Siberii pɩlɔŋ kɩsɛmʊʊ.
Pɩnaɣ 1770 alɩwaatʊ taa kɛ Peter Simom Pallas woba ɛna lone kʊyʊmdɩyɛ ɛzɩ Lehmann yɔ nɛ ɛna pɩlɔŋ ñɩɣlɩm tɛtʊ kɩsɛmɩtʊ, nɛ kpɛɖɛyɛ pacaŋ palakɩ-ɩ nɛ tʊmɩyɛ ɛzɩ kpanjaɣ kɛ tɔlɩm tʊma ɖeɖe. Palakaɣ tʊmɩyɛ Siberii pɩlɔŋ kɩsɛmʊʊ ɛzɩ kpanjaɣ mbʊ lɛ, ka-tʊmɩyɛ caŋ pɩɖɛna ɛsɩnda lɔŋ lɔŋ nɛ caʊʊ sɛmɩŋ weyi ɛñɩɣlɩsaɣ yɔ nɛ ɛlɩna krokoyiti tɛ yɔ kaapɩsa pɩyʊ siŋ wɛɛ ana a-taa.
Kpaɣ kpaɣɖʊ 18 alɩwaatʊ taa, pakɩlaɣ labɩnaʊ tʊmɩyɛ kurom kɛ tɔlɩm taʊʊ hɔɔlʊʊ taa ɛzɩ kpanjaɣ yɔ. Paɣzɩtʊ taa lɛ, krokoyiti ŋgʊ kɩ-tɛ nɛ [[Ruusii|Ruusi]] kiŋ yɔ kaakɛna kajalaɣ kiɖe yaa kiɖe sɔsɔyɛ ɛlɛ, pɩnaɣ 1827 pana kurom wondu ɖɩcayɛ sɔsɔyɛ naɖɩyɛ kɛ [[Etaazuunii]] ɛjaɖɛ taa pɩñɔtɩna Baltimore. Etaazuunii ɛjaɖɛ pɩsɩ mbʊ lɛ kajalaɣ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa pakɩlɩɣ labʊ kurom yɔ, pɩkɔɔ pɩsɩna pɩnaɣ 1848 alɩwaatʊ ndʊ pana ɖɔɖɔ kurom pʊtʊnaa ɖɩcaɣyɛ pɩñɔtɩna Bursa, [[Tuurkii|Turkii]] ɛjaɖɛ taa.
[[Category:Siimi]]
[[Category:Siimi taŋgayɩ ñɩɩɩ waa]]
[[Category:Ñɩɣtʋ]]
os4nnttoh5bjx0uwn7oni4r7c9ehldl
Catégorie:Eerɔpɩ
14
1971
8988
2017-09-22T19:08:13Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Catégorie:Eerɔpɩ]] ñɩŋgʋ nɛ [[Catégorie:Eerɔpʋ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Orthographe
8988
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[:Catégorie:Eerɔpʋ]]
hvhe5eobec51gdcct7pcdsivy3li3l3
Japɔŋ kʊnʊŋ
0
1972
8990
2017-09-22T19:09:11Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Japɔŋ kʊnʊŋ]] ñɩŋgʋ nɛ [[Sapɔŋ kʊnʊŋ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Orthographe
8990
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Sapɔŋ kʊnʊŋ]]
epmucrbfuib26930t9ya6w4xj068d7b
Koree nɛ Hayʊ kiŋ
0
1973
16324
8999
2023-05-09T03:31:50Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Kooree Hayɩ Kiŋ]]
16324
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Kooree Hayɩ Kiŋ]]
ch2t8r5h0bm1rvxn43o08f7gz3io08k
Koree nɛ Hayʊ Kiŋ
0
1975
16323
9003
2023-05-09T03:31:40Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Kooree Hayɩ Kiŋ]]
16323
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Kooree Hayɩ Kiŋ]]
ch2t8r5h0bm1rvxn43o08f7gz3io08k
Ñɩɣlɩm tɛtʊ (Minéraux)
0
1976
9005
2017-09-24T18:42:45Z
Infovarius
111
Infovarius kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Ñɩɣlɩm tɛtʊ (Minéraux)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Ñɩɣlɩm tɛtʊ]] ñɩŋgʋ yɔɔ
9005
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Ñɩɣlɩm tɛtʊ]]
9wo6l15ah3u481dzzeiz0ts0bsia6g4
Maŋganɛzɩ
0
1977
11816
11794
2018-03-07T09:16:26Z
Atticmaker
127
Category Added
11816
wikitext
text/x-wiki
Maganɛzɩ kɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ pʊtʊ weyi ɛ-ñʊʊ mayzɣ kɔyɔ 25 nɛ yʊsaɣ mayaɣ kɔyɔ Mn. Maganɛzɩ tonʊʊ kɛlɛʊ kɛ ñɩɣlɩm wonuu kɩɖɛzɩɣ. [[Sʊyɛdɩ]] ñɩɣlɩm tɛtʊ kpɛlɛkʊʊ tɛ nɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ tɔm wɩlɩɣ maganɛzɩ kɛ ɛ-tɛ nɛ [[ɔkɩsɩzɛnɩ]] nɛ maganɛzɩ tɛ yaa magnesia nigra latɛŋ kʊnʊŋ taa. Kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ lɛ pama-ɩ se MnO2. Pʊtʊ ɛnʊ paasɩma-ɩ ɖooo canaʊ nɛ ɛ-hɩɖɛ lɩna lydi tɛtʊ taa kɛnɛ mbʊ pʊyɔɔ yɔ nɖɩ palakaɣna tadɩyɛ.
Kpɛlɩ kpɛlɛkɩyʊ Bergman paɣzɩ labʊ tʊmɩyɛ pɩlɩna ɔkɩsɩzɛnɩ nɛ maganɛzɩ kɩkpɛdɩɣ yɔɔ nɛ ekpekiɣ pʊtʊ nɔyʊ tɔm weyi patatɩɩsɩmta-ɩ yɔ, e-sukuli pɩɣa sɔsɔɣa Carl Wilhelm Scheele kpɛlɩ kpɛlɛkɩyʊ kɛna kajalaɣ tʊ weyi ɛnaa se maganɛzɩ kɛ pʊtʊ ɛgbam tʊ, yee palakɩ tʊmɩyɛ nɛ ɔkɩsɩzɛnɩ nɛ maganɛzɩ kɩkpɛdɩɣ se palɩzɩ ɔkɩsɩzɛnɩ fefekiŋ wondu, ɔkɩsɩzɛnɩ pɩnaɣ 1773 nɛ klɔrɩ pɩnaɣ 1774, ɔkɩsɩzɛnɩ fefeku ŋgʊ wayi wayi Lavoisier ya-kʊ hɩɖɛ yɔ.
Klaproth ɖaɣnɩ paɣzɩ ɛ-maɣmaɣ ɛ-laɣsɩ nɛ ɛya-ɩ hɩɖɛnɛ latɛŋ kʊnʊŋ taa se magnesium nɛ [[Caama kʊnʊŋ]] taa se das Magnesium ɛlɛ ɖɛʊ taa yem, ŋgʊ Humphrey Davy ñaaya magnium lɛ pʊtʊ nɛ e-tomnaɣ kɛlɛʊ mañɛzɩyɔm nɔɔnɔɔ alɩwaatʊ taa. [[Fransɩɩ]] ɛjaɖɛ taa kpɛlɩ kpɛlɛkɩyʊ Guyton Morveau tʊ ñaha-ɩ hɩɖɛ mbilim alɩwaatʊ ndʊ ɛyaɣa hɩla pʊtʊnaa hɩla yaʊ tʊmɩyɛ alɩwaatʊ se maganɛzɩ ɛlɛ pɩnaɣ 1785, ɛlɛ ɛkpaɣ fransɩɩ tɔmʊʊ maganɛzɩ nɖɩ ɖɩɩwɛ ɖooo kpaɣɖʊ 16 wɛɛ taa nɛ ɖɩwɩlɩɣ ɛyaa mba palakaɣ tʊmɩyɛ nɛ ɔkɩsɩzɛnɩ nɛ maganɛzɩ kɩkpɛdɩɣ yɔ.
Ñɩɣtʊ miŋ yɛlɩnaʊ wɛtʊ ndʊ sakɩyɛ pɛkpɛndɩɣ-tʊ nɛ ñɩɣyʊ tɛ ɔkɩzɛnɩ yɔ paasɩma-tʊ ɖooo lɔŋ, krɛkɩ nɛ latɛŋ abalɩtɔmʊʊ magnes, magnetis, nabʊyʊ taa lɛ magnetem yaa magnes lapis ɖɩlɩyɛ kʊyʊm, kaakɛ ñɩɣtʊ hɔm wonuu, ɔkɩsɩzɛnɩ nɛ maganɛzɩ pɩyɛ yaa ñɩɣtʊ hɔm pɩyɛ, hɔŋaɣ nɛ ɖoŋ, ŋgʊ halɩ tɔmʊʊ magnes(ia) kaakɛ pɩyʊ keeke. magnesia nigra, kpanjaɣ ñɩɣlɩm tɛtʊ pɩyʊ pindimm, paɖʊwaɣa-ɩ nabʊyʊ taa ɛzɩ ɛwɛʊ yɔ yaa pɛlɛzɩ-ɩ kɛ cʊʊ taa, palaka-ɩ tʊmɩyɛ ɖooo pʊcɔ canaʊ tɔm alɩwaatʊ kɛ akalɩŋ taa halɩ pɩcɛza pɩnzɩ kudokiŋ 17 mbʊ yɔ.
[[Category:Siimi]]
[[Category:Siimi taŋgayɩ ñɩɩɩ waa]]
[[Category:Ñɩɣtʋ]]
joui9h2e7389g8selobw8r8zv5pg8gg
Nɩkɛlɩ
0
1978
15745
11822
2022-01-16T19:32:15Z
Gnangbade
58
corrected links
15745
wikitext
text/x-wiki
Nɩkɛlɩ kɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ pʊtʊ weyi ɛ-ñʊʊ mayaɣ kɔyɔ 28, nɛ yʊsaɣ ñɩŋa yɔ Ni. Nɩkɛlɩ tomnaɣ yem kɛ ñɩɣlɩm pɩyʊ. Sakɩyɛ taa lɛ, pɛkpɛndɩɣ nɩkɛlɩ nɛ kobaltɩ kɛ ñɩɣlɩm tɛtʊ ɖɩ-caɣyɛ taa, ɛwɛɛ ɖeu piŋ ɖenɖe ɛ-tɛ tɩ kpɛndʊʊ wɛ camɩyɛ. Ɖoo pitihiɣ papɩzɩɣ se patʊɣʊ ɛnɛ sika nɛ kuviri mbʊ lɛ, sɔnɔ palakɩ tʊmɩyɛ nɛ nɩkɛlɩ nɛ palakɩna cɛnjɩ naa nɛ kpɛndɩtʊ tʊma sɔsɔna taa.
Tomnaɣ kɛlɛʊ, ñɩɣyʊ kɩkpɩndɩɣ kʊlʊmʊʊ ñɩɣlɩm tɛ, kɩkɩlɩ ɖoŋ ñɩɣyʊ maɣmaɣ, palɩzɩɣ-kʊ pɩnaɣ 1751 pɩtɩŋna nɩkɛlɩ wonuu nakʊyʊ yɔɔ, ŋgʊ kpeekpe yɔɔdaɣ kupfernickel Caama kʊnʊŋ taa, kopparnickel, Suyɛdɩ kʊnʊŋ taa lɛ yaa nickeline fransɩɩ kʊnʊŋ taa, pɩtɩŋna Sʊyɛdɩ ɛjaɖɛ tʊ sɔsɔ Axel Frederik von Cronstedt yɔɔ. Tʊmɩyɛ laɖʊ, sukuli pɩɣa kɩbɩnʊʊ George Brandt, ɛkɛ ñɩɣlɩm wondu tʊmɩyɛ tʊ nɛ ɖɔɖɔ ɛnʊ nana cobaltɩ, nɛ ɛla tʊmɩyɛ cajasɩ nzɩ sɩwɛ tɩŋ hatʊ kpɛdɩŋ tɛ mbʊ yɔ yɔɔ kɛ tʊmɩyɛ.
Kpaɣ pɩnzɩ 1990 alɩwaatʊ taa mbʊ yɔ, ajɛyɛ lɛɛna wena a-taa panaɣa nɩkɛlɩ yɔ ana yɔ [[Ruusii|Ruusi]], [[Kanadaa]], [[Ositraalii|Ositralii]], [[Kuubaa|Kubaa]] nɛ [[Etaazuunii]]. Kɩ-tɛ ɖihuyiye sɔsɔ halɩ nɛ sɔnɔ Ruusi ɛjaɖɛ taa, Norilsk egeetiye taa. Lɛɣtʊ nɔmɔʊ ta cɛyɩtʊ kaakɛ se pataapɩzɩɣ se patʊɣʊ nɩkɛlɩ nɛ kobaltɩ. Piyele kaŋwa pakʊɣana ñɩmɩŋ ɖɔm lɩm palakaɣ pɩtɩŋna kobaltɩ nɛ nɩkɛlɩ yɔ.
Ɛtɔɖɔɔ ɛlɛ ɛkɛ wazaɣ pɩyʊ kpɩnɛ tomnaɣ taa, ɛkɛ pɩyʊ siŋ kɔzɩ kɔzɩ wondu tɔɔnasɩ hɔɔlʊʊ taa, nɛ ɖɔɖɔ lɛ, ɛsɩɣna tɩŋ paɣlaka. Nɩkɛlɩ tomnaɣ yem wɛʊ yɔ kɩfɛyɩ sɔtʊ, nɛ yee etukina ɛyʊ tomnaɣ nɛ nandʊ kɔyɔ pɩpɩzɩɣ pɩkɔna kitentelim, pɩlakɩ heŋ sɔsɔŋ, pɩkpaɣ ɛyʊ ɖɔɖɔ kahʊyaɣ, tuutu, tɔtʊ.
Nɩkɛlɩ kɛ pʊtʊ kɩbɩnʊʊ nɔyʊ, nɛ pasɩma-ɩ ɖooo pɩnzɩ 3500 pʊcɔ palʊlɩ Yeesuu Krɩstʊ. Prɔnzɩ naa mba paana Siiri yɔ taa kaawɛ nɩkɛlɩ lɩm halɩ pɩtalɩ 2%. Sini takayasɩ kɩbɩnzɩ nasɩyɛ wɩlɩɣ se palakaɣ tʊmɩyɛ nɛ kuviri kʊlʊmʊʊ kɛ Sini ɛjaɖɛ taa kpaɣ kpaɣɖʊ 18 pʊcɔ palaʊlɩ Yeesuu nɛ 15 pʊcɔ palʊlɩ ɖɔɖɔ Yeesuu Krɩstʊ hɛkɩŋ alɩwaatʊ taa. Paa ɛzɩmta lɛ, pɩlɩna nɩkɛlɩ ñɩɣlɩm tɛtʊ nɛ sika tɛ ndʊ palɩ ɖama lɛ, ɛ-tɛ tɩlɩɣ nɛ ɛ-wazaɣ wɛʊ mbʊ yɔ pɩtaa pɩtaa cɩnɛyɔ pakpa ɖoŋ piŋ.
[[Category:Siimi]]
[[Category:Siimi taŋgayɩ ñɩɩɩ waa]]
[[Category:Ñɩɣtʋ]]
mielsnxeel92so1spf8njvp5us870w9
Kalɩyɔm
0
1981
15787
14216
2022-01-19T18:51:29Z
Gnangbade
58
links
15787
wikitext
text/x-wiki
Kalɩyɔm kɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ pʊtʊ weyi ɛ-ñʊʊ mayaɣ kɔyɔ 31 nɛ yʊsaɣ ñɩŋa yɔ Ga. Pʊtʊna caɣyɛ pɩlɩɣ kpata taa lɛ, ɛ-tɛ nɛ egbeliye 13 nɖɛ taa nɛ ɖɔɖɔ lɛ, ɛ-tɛ ñɩɣlɩm wondu ndʊ tɩfɛyɩ ñɩm yɔ tɩ-tɛ. Ɛ-maɣmaɣ e-tomnaɣ kɛ ñɩɣlɩm pɩyʊ. Ɛjaɖɛ taa ɖeɖe mbʊ ɛpɩzɩɣ se eyoli yɔ lɛ 29,76 °C nɛ mbʊ lɛ paa nɖɔkɛ-ɩ nesi taa kɔyɔ ɛpɩzɩɣ ɛyɔlɩ yem. Pana-ɩ pazɩ pazɩ bɔkɩsɩtɩ taa nɛ zɛŋkɩ ñɩɣlɩm tɛtʊ taa.
Mendeleïev kaayɔɔda ɛ-tɔm ɛlɛ ɛya-ɩ hɩɖɛ se ekaaluminium, pɩnaɣ 1875 palɩ ɛ-yɔɔ, ɛ-hɩɖɛ nɖɩ ɛyʊ weyi ɛñɩna nɛ ɛtɩlɩ-ɩ yɔ hana-ɩ ɖɩ, ɛlɛ yɔ [[Fransɩɩ]] kpɛlɩ kpɛlɛkɩyʊ Paul-Émile Lecoq de Boisbaudran. Lɩmaɣzɩyɛ naɖɩyɛ pɩzɩɣ tɔm se hɩɖɛ kalɩyɔm lɩna ɛ-nayʊ cɔlɔ (mbʊ pʊyɔɔ yɔ coq latɛŋ kʊnʊŋ taa lɛ, pɔtɔŋ se gallus), ɛlɛ Lecoq Boisbaudran ñamaba ɛ-laŋɩyɛ taa nɛ ñɔtɔŋ ɛha hɩɖɛ pʊtʊ ɛnʊ Fransɩɩ hɩɖɛ ɖʊ yɔ. Pʊwayɩ lɛ, ɖama kpaʊ taa kɛ paya hɩla [[Zɛrɩmanɩyɔm|zermanɩyɔm]] nɛ [[sɩkandɩyɔm]] pɩlɩna ɛzɩma pɛ-tɛ ajɛyɛ hɩla yɔ Germani nɛ Scandi pɩtɩŋna ɛyaa mba papa ñɩna nɛ pana-wɛ pɔ-yɔɔ, [[Caama]] tʊ Clemens Winkler nɛ [[Sʊyɛdɩ]] tʊ Lars Fredrik Nilson.
Palakɩ tʊmɩyɛ piŋ nɛ kalɩyɔm laatriki wondu sakɩyɛ taa. Papɩzɩɣ patɩlɩ pa-taa peeɖe nabɛyɛ ɛzɩ arseniyuri kalɩyɔm tɛ ŋgʊ (GaAs), antimoniyuri kalɩyɔm tɛ (GaSb), kalɩyɔm fɔsɩfʊrɩ (GaP) nɛ kalɩyɔm siziŋ ɖɔm (GaN). Pa-taa payɩ lɛ, pʊtʊ weyi pakɩlɑ-ɩ labɩnaʊ nɛ tʊmɩyɛ yɔɔ lɛ arseniyuri kalɩyɔm tɛ ŋgʊ, pʊ-tɔbʊʊ ɛnʊ tɩŋɩɣna sɩlɩsɩyɔm wayi.
Kalɩyɔm nɛ etɛŋ nɛ ɩndɩyɔm pɛ-tɛ kpɛndʊʊ mbʊ payaɣ se kalɩnsɩtanɩ yɔ pakɩlaɣ labɩnaʊ tʊmɩyɛ miŋ saʊ kɩmaɣzɩnaʊ taa ɖooo ɛzɩ pekiziɣ mɛrɩkɩrɩ yɔ. Paana se kalɩyɔm fɛyɩ sʊtʊ pʊɖɔɔ mbʊ lɛ, ɛ-hɩɖɛ kʊyɩ mbʊ pʊ-yɔɔ ɛɛkɔŋna kaɖɛ tɔm natɩyʊ kedeŋga taa yaa ɖɔ-tɔɔnasɩ taa. Ɛlɛ pʊtʊ ɛnʊ ɛtɔkɩ ɛyʊ tomnaɣ yɔɔ nɛ halɩ pɩla heŋ.
[[Category:Siimi]]
[[Category:Siimi taŋgayɩ ñɩɩɩ waa]]
[[Category:Ñɩɣtʋ]]
7id66a4kcz47gvgo63hj8dw10le3jql
Zɛrɩmanɩyɔm
0
1982
14272
11808
2019-05-19T17:35:45Z
Minorax
2000
png -> svg
14272
wikitext
text/x-wiki
[[File:Ge-TableImage.svg|thumb|Zɛrɩmanɩyɔm]]
Zɛrɩmanɩyɔm kɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ pʊtʊ weyi ɛ-ñʊʊ mayaɣ kɔyɔ 32 nɛ yʊsaɣ ñɩŋa yɔ Ge. Ɛkɛ pʊtʊ weyi ɛ-ñɩɣlɩsɩ yɔ. [[Caama]] lɔnsɩɖʊ nɔyʊ Clemens Winkler nana zɛrɩmanɩyɔm [[lɛlaɣ fenaɣ]] kɩyakʊ 6 pɩnaɣ 1886. Winkler lɩza-ɩ ndɩ nɛ ɛtɩlɩ-ɩ pɩtɩŋna argyrodite lɩm yɔɔ mbʊ pɩlɩna Himmelsfürst liidiye ñɩɣlɩm tɛ pʊñɔtɩna Freiberg (Saxe). Pɩnaɣ 1871 lɛ, Dmitri Mendeleiev kaañɔza ɛ-tɛ wɛʊ tɔm (nɛ ɛyaa pʊtʊ patɩtɩlɩta-ɩ ɛnʊ hɩɖɛ se ékasilicium Es).
[[File:Electron_shell_032_Germanium.svg|thumb|Zɛrɩmanyɩɔm Electron shell]]
Winkler ya pʊtʊ kɩfalʊ ɛnʊ hɩɖɛ nɖɩ yɔ pɩkɛ ɛ-ɛjaɖɛ tɛtʊ hɩɖɛ ɛcɛla-ɩ pɩlɩna [[kalɩyɔm]] hɩɖɛ ntɔnjɔɔlɩyɛ yɔɔ (ɖɩlɩna Gaule) [[Fransɩɩ]] lɔnsɩnɖʊ Paul-Émile Lecoq de Boisbaudran. Ɛlɛ, ndɔnjɔɔlɩyɛ wɛ piŋ kalɩyɔm hɩɖɛ kiɖe yɔɔ. Ɖɩlɩyɛ kaapɩza pɩtɛkɛ ɛjaɖɛ hɩɖɛ, ɛlɛ latɛŋ yatʊ taa ɛzɩ ɛyʊ weyi ɛna-ɩ yɔ gallus (coq [[latɛŋ kʊnʊŋ]] taa), peeɖe Winkler cɔŋna se kʊnʊmɩŋ paɣtʊ hɔɔlʊʊ taa lɛ ɛtɔkɩ tulutu natʊyʊ. Lɩmaɣza ana aha ɛsɛ nɛ ndʊ Paul-Émile Lecoq Boisbaudran ñɩnʊ tɔŋ ɛ-takayaɣ kɩmamaɣ taa pɩlɩna ɛna pʊtʊ ɛnʊ nɛ ɛtɔŋ se ɛha-ɩ hɩɖɛ ndɩ Fransɩɩ yɔɔ yɔɔ kɛnɛ yɔ.
[[File:Germanium.jpg|thumb|Zɛrɩmanɩyɔm]]
Pʊtʊ ɛnʊ ɛtɔtɔyɩ, ɛtɛ kpɩndɩ tɛtʊ pɔɔɖɛ taa ɖɔɖɔ kpaɣ ɛzɩ ppm 1,5 mbʊ yɔ. Pana-ɩ cazʊ cazʊ kɛ aka naayɛ tɔlɔma taa (vitrain) pɛtɛŋ-wɛ catʊʊ lɛ. Fransɩɩ ɛjaɖɛ taa lɛ pana-ɩ filon waa taa Pb-Zn. FNCLCC tɔzʊʊ-dʊ se zɛrɩmanɩyɔm wɛna sɔtʊ ɖoŋ yaa kʊʊ hola kɔzɔ kɔzɩ kɩyala yɔɔ, nɛ pɩtɩŋna pʊyɔɔ nɛ pɩkɔna sɩm hɩm ɛɛlɩɣ ɖeu. Mbʊ lɛ pɩkɛ kɔyɛ nɖɩ ɖɩkʊ piŋ.
Ɛwɛ piŋ kɛ ail waa taa, ginseng waa sɔsaa lila taa kɛ koore, kpɛŋgbɛsɩ nzɩ sɩkɛ Ganoderma (Ling Shing) ñɩnzɩ yɔ, Chlorella cɛkasɩ taa nɛ kombucha sʊlʊm taa.
[[Category:Siimi]]
[[Category:Siimi taŋgayɩ ñɩɩɩ waa]]
[[Category:Ñɩɣtʋ]]
grl32w0p7d3k80lpeeold2i06gvq502
Arɩsɛnɩkɩ
0
1983
11498
11496
2018-02-18T06:20:10Z
DARIO SEVERI
138
Added category
11498
wikitext
text/x-wiki
[[File:Native arsenic.jpg|thumb|260px|Arɩsɛnɩkɩ]]
'''Arɩsɛnɩkɩ''' kɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ pʊtʊ weyi ɛ-ñʊʊ mayaɣ kɔyɔ 33 nɛ yʊsaɣ ñɩŋa yɔ As. Ɛkɛ pɩkɩtɔnɔzɛnɩ waa tɛ pʊtʊ nɔyʊ. Ɛ nɛ ñɩɣlɩm wondu nɛ wondu ndʊ tɩtɛkɛ ñɩɣlɩm ñɩndʊ yɔ pakpaɣ ɖama, kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ nɔmɔʊ taa lɛ pakpaɣ arɩsɛnɩkɩ ɛzɩ ñɩɣlɩm wonuu hɛkʊ nɛ hɛkʊ ŋgʊ, nɛ ɛwɛ ɛzɩ pʊtʊ weyi pata-ɩ ñɩɣlɩm wonuu yɔɔ kɔyɔ kileɖi caŋ yɔ ɛlɛ ɛtɛkɛ ñɩɣlɩm pʊtʊ weyi paɖʊyɩ ñɩɣlɩm wonduu taa yɔ.
Ɛ-hɩɖɛ lɩna siriyaki ܠܐ ܙܐܦܢܝܐ (al) zarniqa, ɖɩlɩna pɛrɩsanɩ زرنيخ zarnikh nɛ pʊ-tɔbʊʊ se sʊtʊ lɩm nɛ sʊlɩfʊrɩ kpɛndʊʊ mayaɣ (pɩɩkɛ sʊlɩfʊrɩ keeke ŋgʊ palakanaɣ tʊmɩyɛ nɛ pataɣ krɛkɩ kɩbɩnɩɣ ɛyaa yɔ). Pakpaɣ hɩɖɛ nɖɩ nɛ krɛkɩ kʊnʊŋ taa se arsenikon (ἀρσενικόν), nɛ ɛyaa sakɩyɛ tɔmɩŋ taa ɖɩwɛ ɛzɩ krɛkɩ maɣmaɣ tɔm yɔ arsenikos (ἀρσενικός nɛ pʊ-tɔbʊʊ se weyi ɛwakɩ kɩɖekɛdɩm yɔ pɩlɩna ɛ-maɣmaɣ ɛ-tɛ sɔtʊ ɖɔŋ yɔ).
Pʊrɔnzɩ kɩbɩnɩɣ alɩwaatʊ taa lɛ, kɩbɩnjaazɩ tɔm kpɛlɛkɩyaa na se kpɛndɩtʊ natʊyʊ wɛ pʊrɔnzɩ taa pɩtɩŋna [[Kwivri|cuviri]] nɛ arɩsɛnɩkɩ yɔ, nɛ payaa wɛɛ ana se pʊrɔnzɩ nɛ arɩsɛnɩkɩ wɛɛ. Palakanaɣ-ɩ tʊmɩyɛ ɛzɩ pʊtʊ weyi ɛwɛ ɖoŋ nɛ ɛsɔzʊʊ ñɩɣlɩsɩɣ ñɩɣlɩm wondu yɔɔ yɔ.
Scheele tɩŋ hatʊ kpɛdɩŋ pɩtɩŋna arɩsɛnɩkɩ cuwiviri tɛ ŋgʊ, ŋgʊ Carl Wilhelm Scheele laba pɩnaɣ 1775 alɩwaatʊ taa yɔ, lɛɛza kuwiviri kaŋwa tɩŋ hatʊ sɛmɩŋ kpanjaɣ. Akalɩŋ kpanjaɣ, ɛ sɛzɩɣ takayɩ hatʊ, piyaa aleɣya wondu nɛ pɛleʒɩ-ɩ ɖɔɖɔ nɛ Scweinfurt tɩŋ hatʊ sɛmɩŋ ndʊ tɩwɛ ɖɔɖɔ sɔtʊ yɔ.
[[Category:Siimi taŋgayɩ ñɩɩɩ waa]]
m012gyjnrbf469qjo3hgv0h2b23ocv7
Sɛlɩnɩyɔm
0
1984
13257
11840
2019-01-05T14:00:04Z
Gnangbade
58
liens
13257
wikitext
text/x-wiki
Sɛlɩnɩyɔm kɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ pʊtʊ weyi ɛ-ñʊʊ mayaɣ kɔyɔ 34 nɛ yʊsaɣ ñɩŋa yɔ Se. Pʊtʊ naatozo tʊ ɛnʊ ɛkɛ VIA ɖɩlɩyɛ taa pʊtʊ nɔyʊ nɛ ɛtɛkɛ ñɩɣlɩm pɩyʊ. Kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ pʊtʊ ɛnʊ e-tomnaɣ nɛ ɛ-taa pʊtʊnaa wɛtʊ caɣ ɛzɩ sʊfʊrɩ yɔ, ɛlɛ ɖɔɖɔ ɛzɩ teluuɖi yɔ.
Pʊtʊ ɛnɛyɔ ɛwɛ sɔtʊ (nɛ paa ɛwɛ ŋñɩɩ ɛkɛ pʊtʊ weyi kpɩna tɔɔnaɣ taa lɛ ɛ-tɔm wɛ kɩjɛyɩɣ yɔ). Ɛɛlakɩ pʊyʊ kpɩna ɖɔʊ nɔmɔʊ taa, yee pɩtɛkɛ kʊɖɔmɩŋ sɔsɔŋ pɩlɩna ñɩɣlɩm wondu yuŋ ndʊ yɔɔ. Sʊfʊrɩ nɛ sɛlɩnɩyɔm pa-tʊmɩyɛ wɛ kɩmaŋ tɩyɛ, kɔzɩ kɔzɩ tɔɔnaɣ tɔm taa. Papɩzaɣ patɩlɩ ajɛyɛ hɔɔlɩŋ ndɩ ndɩ pɩtɩŋna Se ɖɔʊ ɛyaa calɩm naa taa pɩnzɩ [[1990]], nɛ hɔɔlɩŋ nɩɩyɛ kaawɛ ɛ-taa wɛ ñɩm piŋ nɛ lɛɛŋ taa wɛɛ kpɛɖɛ pɩtɩŋna ntɔnjɔɔlɩyɛ nɖɩ ɖɩ-yɔɔ, [[Fenezuyeelaa]] kajalaɣ tʊ ɛwɛna 0,8 µg/L nɛ ɛwa-ɩ [[Egipiti]] ɛlɛ ñɛwɛna 0,07 µg/L.
Kpɛlɩ kpɛlɛkɩyaa Jöns Jacob Berzelius (pɩnzɩ 1779-1848) nɛ Johan Gottlieb Gahn pɩnaɣ 1817 ñɩnɩna nɛ pana sɛlɩnɩyɔm kɛ ahɔya wena awɛ plɔŋ kuduyuu taa pʊñɔtɩna Grispholm tʊma sɔsɔna kuduyuu, alɩwaatʊ ndʊ patɩzaɣ sʊfʊrɩ ñɩmɩŋ lɩm yɔ. Pʊtʊnaa sɛlɩnɩyɔm nɛ teluɖu mba paakpɛnda-wɛ wasɩ ɖeɖe yɔ, mbʊ pana alɩwaatʊ ndʊ pɛkpɛnda [[sʊfɩrɩ]] nɛ [[kwivri]] yɔ, palɩ pɔ-yɔɔ keeke kpaɣ kpaɣɖʊ 19 pazɩtʊ alɩwaatʊ nɛ kpaɣɖʊ 18 tɛmtʊ wɛɛ taa.
Teluɖu mʊ kajalaɣ tʊ ɛ-hɩɖɛ, pɩlɩna [[latɛŋ kʊnʊŋ]] taa tellus pʊ-tɔbʊʊ se tɛtʊ, ɛjaɖɛ kpeekpe. Ɛzɩ sɛlɩnɩyɔm nɛ pʊtʊ ɛnʊ palɩɣ ɖama yɔ lɛ, nɛ pɛwɛna wɛtʊ kʊyʊmtʊ nɛ pɛkpɛndɩ-wɛ ñɩɣlɩm wondu taa mbʊ lɛ, ɛzɩ tɛtʊ nɛ fenaɣ, paha-ɩ hɩɖɛ ɖɔɖɔ ɛzɩ mbʊ yɔ Σελήνη (Selếnê) yaa σελήνη (selênê), krɛkɩ nɛ latɛŋ tɔmʊʊ nɛ pɩwɩlɩɣ se pɩkɛ fenaɣ, Tɛtʊ malɩnayʊ tɩŋga.
[[Category:Siimi]]
[[Category:Siimi taŋgayɩ ñɩɩɩ waa]]
cxw2k36n32pfqul5188yy6vh5aesudf
Purom
0
1985
11797
11414
2018-03-07T09:00:10Z
Atticmaker
127
Category Added
11797
wikitext
text/x-wiki
Purom kɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ pʊtʊ weyi ɛ-ñʊʊ mayaɣ kɔyɔ 35, nɛ yʊsaɣ ñɩŋga yɔ Br. Ɛ-tɛ nɛ [[Klɔrɩ|kɩlɔrɩ]] waa tɛ caɣyɛ taa. Ɛ-hɩɖɛ lɩna [[Krɛkɩ kɩbɩnʊʊ kʊnʊŋ|krɛkɩ kʊnʊŋ]] taa bromos (ɛlɩɣ sɔŋ), ɛwɛ mʊzʊŋ piŋ. Yee ɛjaɖɛ taa sɔŋaɣ nɛ ɛsɔkaɣ ɛwɛ camɩyɛ kɔyɔ, Purom tɔmnaɣ kɛ lɩm nɛ sɛmɩŋ wɛ ɛzɩ huluu yɔ nɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ lɛ ɛmatʊ kɔyɔ Br2. Carl Löwig nɛ Antoine-Jérôme Balard nana pʊtʊ ɛnʊ pɩnzɩ 1825 nɛ 1826 wɛɛ taa ɛlɛ paa weyi lɛ, ɛ-tɩ yɔɔ lɩmaɣza ɛlaba.
Purom kɛ pʊtʊ 62 tʊ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ taa kɛ tɛtʊ pɔɔɖɛ taa. Antoine-Jérôme Balard na Purom pɩnaɣ 1826 nɛ Carl Löwig ñatasɩ-ɩ naʊ pɩnaɣ 1825. Kpɛlɩ kpɛlɛkɩyʊ Antoine-Jérôme Balard na Purom teŋgu lɩm taa. Efebupɩɣa Balard ɛwɛna pɩnzɩ 23 kaana sʊtʊ sɛmɩŋ alɩwaatʊ pɛkpɛndaɣ kɩlɔrɩ waa naalɛ yɔ.
Pʊwayɩ ɛzɩ [[Fransɩɩ]] kpɛlɩ kpɛlɛkɩyaa naatozo panɛyɔ Louis-Nicolas Vauquelin, Louis Jacques Thénard, nɛ Louis Joseph Gay-Lussac pɩza petisi Balard tɔm yɔɔ, mbʊ panaa yɔ powona patana-tʊ lɛɣtʊ kpɛlɛkʊʊ tɔm cɔlɩyaa cɔlɔ nɛ posusi-tʊ yaa pama-tʊ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ nɛ tomnasɩ ɖɔnɛ kpɛlɛkʊʊ takaaysɩ taa. Tɩɖɩ suziye taa, M. Anglata pɔzɩtʊ nɔmɔʊ taa, Balard lɛɛzɩ Purom hɩɖɛ nɛ krɛkɩ kʊnʊŋ taa se βρωμος (bromos) nɛ pʊ-tɔbʊʊ se sɔŋ tʊ.
Palakɩ tʊmɩyɛ nɛ Purom cɩɖɩ cɩɖɩ lɩm ɖɩyayɛ taa. Kɩlɛmɩŋ kpaʊ tʊma taa, pawana-ɩ ɖɔɖɔ nɛ kʊdɔŋ kʊtɔlʊʊ ɛlɛ ɖooo pɩnaɣ 1857 alɩwaatʊ taa papaza tʊmɩyɛ nɖɩ. Palaba tʊmɩyɛ nɛ Purom wonuu nakʊyʊ nɛ pɛhɛzɩna yaa pakʊna kʊzʊʊ lɩmaɣza ɖenɖe sɔɔjanaa ñɩɣkɩɣ ɖama yaa paɖɩna tʊmɩyɛ labʊ yɔ.
[[Category:Siimi]]
[[Category:Siimi taŋgayɩ ñɩɩɩ waa]]
me728ur3hm8161bhy02d148uv8kodrc
Krɩpɩtɔnɩ
0
1986
14275
13997
2019-05-20T03:28:39Z
Minorax
2000
png -> svg
14275
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Kr-TableImage.svg|vignette|Kr-TableImage]]
Krɩpɩtɔnɩ kɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ pʊtʊ weyi ɛ-ñʊʊ mayaɣ kɔyɔ 36 nɛ yʊsaɣ ñɩŋa yɔ Kr. Pɩkɛ fefeku hɛɛ ŋgʊ nɛ kɩfɛyɩ sɔŋ, William Ramsay nɛ Morris Travers ñɩnɩna nɛ pana pʊtʊ ɛnʊ [[agoza fenaɣ]] kɩyakʊ 30 pɩnaɣ 1898. Krɩpɩtɔnɩ hɩɖɛ lɩna krɛkɩ kɩbɩnʊʊ taa κρυπτός (kryptos) nɛ pʊ-tɔbʊʊ se mɛsɩɣ.
[[Fichier:Electron_shell_036_Krypton.svg|vignette|Electron shell 036 Krypton]]
Ɛ-wɛtʊ taa natʊyʊ, hɔɔlɩŋ nɩɩlɛ ɖɛzɩtʊ 2p10 nɛ 5d5, yeba nɛ patɩlɩ mazɩnayʊ kakaa pɩnaɣ 1983. Krɩpɩtɔnɩ caɣ liidiye mbʊ lɛ, ɛ-tʊmɩyɛ labɩnaʊ takɩlɩ ɖɔʊ. Kɛlɛ peyele pakɩlɩɣ labɩnaʊ tʊmɩyɛ nɛ arɩkɔŋ, kɔzɩ kɔzɩ ñɩɣtʊ taɣɖʊʊ ɖeɖe mbʊ pʊyɔɔ yɔ arɩkɔŋ kɛ fefeku ŋgʊ kiiciɣdiɣ yɔ nɛ kɩfɛyɩ liidiye.
[[Fichier:Krypton-glow.jpg|vignette|Krypton-glow]]
Ɛkɛ fefeku ŋgʊ paɖʊ kandʊ naa mba peɖeu miŋ pelu pelu taa. Latriki miŋ nɔmɔʊ taa lɛ, krɩpɩtɔnɩ kaliŋgbe naa mʊntʊsʊʊ naɣ poliŋ siŋ nɛ peleɖiɣ piŋ ɖɔɖɔ. Pɛkpɛndɩɣ ɛ nɛ [[arɩkɔŋ]] lɛ, palakɩna añɩɣlɩŋ. Palakɩ-ɩ nɛ ɖɔkɔtɔ naa kɔzɩ kɔzɩ feziŋ hʊzɩŋ cɛyɩtʊ nɔmɔʊ taa ɛlɛ pɩkɛ seɣtu mʊntʊsʊʊ hɔɔlʊʊ taa kɛlɛ.
[[Category:Siimi]]
[[Category:Siimi taŋgayɩ ñɩɩɩ waa]]
d6tvb8094pucfamsgiazqj51nywaap0
Rʊpɩdɩyɔm
0
1987
11836
10940
2018-03-07T09:23:32Z
Atticmaker
127
Category Added
11836
wikitext
text/x-wiki
Rʊpɩdɩyɔm kɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ pʊtʊ weyi ɛ-ñʊʊ amyaɣ kɔyɔ 37 nɛ mayaɣ mayaɣ Rb. Ɛkɛ ɖʊʊyʊ ñɩɣlɩm pɩyʊ, ɖɔfɩɩ nɛ ɛwɛ liidiye sɛmɩŋ tɩyɛ nɛ pʊcɔ eyoli lɛ pɩpɔzɩɣ se ɛsa miŋ ɛtalɩ 39,3 °C. Papɩzɩɣ peyele-ɩ helim taa nɛ eeyoli, Sɛzɩyɔm nɛ [[kalɩyɔm]], [[merɩkɩrɩ]] yeke kɛna lɩm ñɩɣlɩm wonuu ŋgʊ paa kɩɩwɛ helim taa ɛzɩma yɔ.
Ɛ-hɩɖɛ lɩna [[latɛŋ kʊnʊŋ]] taa se rubidus (pʊ-tɔbʊʊ kɩsɛmɩŋ), pɩlɩna lɩtɩyɔm mʊntʊsʊʊ weluu sɛmɩŋ cɩɩɩ cɛnzɩ. Pɩnaɣ pɩsa lɛ, palɩzɩ-ɩ eyeke pɩtɩŋna Bunsen yɔɔ. Ɖɔɖɔ ɛzɩ ɖʊʊyʊ wondu lɛɛtʊ yɔ, ɛ nɛ helim pakatɩ ɖama kpa ɛmʊ miŋ nɛ padʊ-ɩ lɩm taa pɩwasɩɣ.
Rʊpɩdɩyɔm tɛ kɩlɔrɩ (RbCl) kɛ pʊtʊ weyi pakɩlɩ-ɩ labɩnaʊ tʊmɩyɛ Rʊpɩdɩyɔm taa yɔ. Ɛnʊ pakɩlɩɣ labɩnaʊ tʊmɩyɛ wezuu kpɛlɛkʊʊ tʊma ɖeɖe. Ɛkɛ ɖɔɖɔ kaŋwa lone taa caɣyʊ ɛyʊ tomnaɣ taa. Rʊpɩdɩyɔm pʊtʊ naa lalaa kɔyɔ Rʊpɩdɩyɔm hɩdrɔzɛnɩ tɛ ŋgʊ ɛlɛ pʊʊzʊʊ pɩkɩlɩɣ sɔdɩyɔm nɛ kaŋwa maɣmaɣ. Rʊpɩdɩyɔm kaŋwa (RbCO3) palakɩna tʊmɩyɛ mʊntʊsʊʊ ñɩlɩŋ ɛzɩ [[kuwiviri]] nɛ Rʊpɩdɩyɔm (Rb2SO4•CuSO4•6H2O).
Palakɩ-ɩ nɛ tʊmɩyɛ ajana mʊntʊsɩŋ weyi pɔtɔ-ɩ ɛsɔta yɔ, palakɩ-ɩ kɔɔ sakɩyɛ ɖɔkɔtɔ naa taa, palakɩ-ɩ alɩwaatʊ wɩlɩɣ ñɩɣyʊ, ɖɔɖɔ ɛnʊ palakɩna tʊmɩyɛ calɩm ɖɩɖʊyɛ taa yaa sɛrɔm naa ɖʊ ɖeɖe,
[[Category:Siimi]]
[[Category:Siimi taŋgayɩ ñɩɩɩ waa]]
[[Category:Ñɩɣtʋ]]
f916c50s7uylr43z2hh8ui0ypgkop3a
Amazon.com
0
1988
13725
12738
2019-04-01T17:35:11Z
Gnangbade
58
PHOTOS
13725
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Amazon.com-Logo.svg|vignette|Amazon.com-Logo]]
Amerika ɛjaɖɛ taa palakɩ tadɩyɛ naɖɩyɛ nɛ pɩtɩŋɩɣna nazɩyʋ tʋmɩyɛ labɩnaʋ yɔɔ. Tadɩyɛ nɖɩɩ payaɣ se « Amazon.com, Inc. ». Tadɩyɛ ńɖɩ palakɩ-ɖɩ Seattle tɛtʋ taa. Takayɩsɩ tadɩyɛ ɖɩkɩlɩɣ labʋ. Pʋwayɩ lɛ, papaɣzɩ pɛdɩɣ ɖɔɖɔ haɖaʋ tɔɔnasɩ ndɩ ndɩ.
Wondu ndʋ nazɩyʋ tʋmɩyɛ labɩnaʋ nɖɩ payaɣ se « Amazon.com, Inc. » yɔ ɖɩpɛdɩɣ yɔ, tɩyɔŋ pɛdɩyaa lɛlaa ɛsa pɩdɩɩfɛyɩ. pʋ-tɔbʋʋ se pɛdɩyaa lɛlaa ñɩnɩɣ se po-wondu ndʋ pɛpɛdɩɣ yɔ, tɩkɩlɩ kajʋka nazɩyʋ tʋmɩyɛ labɩnaʋ tadɩyɛ wondu.
[[Fichier:Seattle_-_Amazon.com_Campus_Grand_Plaza_01.jpg|vignette|Seattle - Amazon.com Campus Grand Plaza 01]]
[[Hasɩyaɖɛ fenaɣ]], pɩnaɣ1994 ñɩŋa taa patʋlɩ nazɩyʋ tʋmɩyɛ labɩnaʋ « Amazon.com, Inc. » tadɩyɛ. Ɖajaa Jeff Bezos tʋlɩna tadɩyɛ ńɖɩ. [[Mɩsɩkʋm fenaɣ]], pɩnaɣ 1997 taa patʋlɩ tadɩyɛ ńɖɩ Nasdaq tɛtʋ taa.
Piyele nɛ Fransɩ ɛjaɖɛ taa lɛ, pɩnaɣ 2000 taa ɖɩlɩwa. Nazɩyʋ tʋmɩyɛ labɩnaʋ « Amaon.com, Inc. » tadɩyɛ pɩsɩ kajalaɣ tadɩyɛ nɖɩ ɖɩkɩlɩɣ wondu pɛdɩɣ Fransɩ ɛjaɖɛ taa yɔ pɩnaɣ 2000 ñɩŋa taa.
[[Fichier:Miguel_Ángel_García-Sánchez.jpg|vignette|Miguel Ángel García-Sánchez]]
Kedeŋa kpeekpe yɔɔ ɛntɛrɩnɛtɩ waa sɔsaa naanza mba pɛwɛɛ yɔ, nazɩyʋ tʋmɩyɛ labɩnaʋ « Amazon.com, Inc. » tadɩyɛ wɛ pa-taa. pa-taawɛna. Ɛntɛrɩnɛɛtɩ waa kɩkpaɖaa naanza ḿba, mbaa yɔ : Apple nɛ [[Google]] nɛ « [[Facebook]].
Pɩnaɣ 2014 ñɩŋa taa, ɛyaa 132 600 lakaɣna tʋmɩyɛ nazɩyʋ tʋmɩyɛ labɩnaʋ tadɩyɛ « Amazon.com, Inc. » tʋmɩyɛ taa kedeŋa kpeekpe yɔɔ cɩnɛ.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Ɛntɛɛrɩnɛtɩ]]
[[Category:Heyitu]]
aw9udkeyeurs75xp1pbj2ph73zlgx1s
Ñɩɣtʋ hɔm ɖoŋ (magnétisme)
0
1989
12654
12372
2018-05-16T07:10:50Z
Atticmaker
127
c
12654
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Feeling_magnetic_repulsion.JPG|vignette|Feeling magnetic repulsion]]
[[Fichier:Cpu_pins_on_hdd_magnet.JPG|vignette|Cpu pins on hdd magnet]]
Ñɩɣtʋ natʋyʋ wɛɛ nɛ tɩyɔŋ lɛɛtʋ. Ɖoŋ weyi ñɩɣtʋ ndʋ tɩwɛna nɛ tɩyɔŋ lɛɛtʋ yɔ payaɣ se ñɩɣtʋ hɔm kpɛlɛkʋʋ. Mbʋ payaɣ se « champ magnétique » yɔ pɩhaɣna ñɩɣtʋ ndʋ ɖoŋ nɛ tɩpɩzɩɣ tɩhɔŋ lɛɛtʋ.
Mbʋ payaɣ se « champ magnétique » yɔ, pʋwɛ paa ñɩɣtʋ tɩŋa taa. Ɛlɛ, « champ magnétique » wɛtʋ ñɩɣyʋʋ taa lɩɣna ñɩɣyʋʋ ŋ́gʋ ki-feveku cɔlɔ. Pʋ-tɔbʋʋ se yee ñɩɣyʋʋ [[Fefeku|feveku]] ɛsa miŋ ɖoŋ kɔyɔ, mbʋ payaɣ se « champ magnétique » yɔ, kɩkpaɣ ɖoŋ ñɩɣyʋʋ ŋ́gʋ kɩ-taa pɩkɩlɩ. Payaɣ nabʋyʋ se « pression », pɩhaɣ ɖoŋ ɖoŋ ɖɔɖɔ ñɩɣtʋ natʋyʋ se tɩhɔ ñɩɣtʋ lɛɛtʋ.
Ñɩɣtʋ ndʋ tɩhɔŋ ñɩɣtʋ lɛɛtʋ yɔ payaɣ se ɛɛmaɣ waa. Ɛɛmaɣ waa wɛna mbʋ payaɣ se « moments magnétiques » waa yɔ. Mbʋ payaɣ se « ferromagnétisme » yɔ pɩhaɣna « moments magnétiques » waa.
Paa mbʋ yɔ, pɩtɛkɛ ñɩɣtʋ tɩŋa taa « moments magnétiques » waa wɛɛ. Ñɩɣtʋ ndʋi tɩ-taa « moments magnétiques » waa fɛyɩ yɔ, tɩ-taa wɛ mbʋ payaɣ se « paramagnétiques » waa yɔ. Paba ñahaɣna-tʋ ɖoŋ nɛ tɩpɩzɩɣ tɩhɔŋ ñɩɣtʋ lɛɛtʋ.
[[Fichier:A-1_horseshoe-magnet-red-silver-iron-filings-AHD.jpg|vignette|A-1 horseshoe-magnet-red-silver-iron-filings-AHD]]
Ñɩɣtʋ lɛɛtʋ lɛ, tʋtʋ cuyuu lɛɛtʋ kucuyu. Mbʋ payaɣ se « diamagnétisme » yɔ, pʋbʋ ñɛwɛna ñɩɣtʋ tʋtʋ tɩ-taa, mbʋ yekina nɛ tucuyuu lɛɛtʋ kucuyu. Mbʋ payaɣ se « antiferromagnétisme » yɔ, pʋbʋ ñɛwɛna ñɩɣtʋ lɛɛtʋ taa. Ñɩɣtʋ ndʋ tɩfɛyɩna ɖoŋ se tɩpɩzɩ tɩyɔ lɛɛtʋ yɔ payaɣ se « amagnétiques » waa.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Fiziiki]]
32xo3qsgx6sfnp77ekdoexsxyclvbpm
Hɔndurasi
0
1990
18542
16111
2025-08-31T12:46:23Z
Ziv
5363
adding missing flag
18542
wikitext
text/x-wiki
[[File:Flag of Honduras (2022–present).svg|thumb|]]
[[Fichier:Honduras (orthographic projection).svg|thumb|250px|Hɔndurasi]]
Ɔndurasi kɛna Amerika ilemiye hɛkʊ nɛ hɛkʊ taa ɛjaɖɛ naɖɩyɛ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ nɛ naayɛ pasɩna ɖama kamaɣ nɛ ajɛya ana yɔ: hayʊ kiŋ lɛ karyiibu teŋgu wɛna kamaɣ yɔɔ, wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa lɛ [[Kuwatemala]] nɛ hadɛ kiŋ lɛ Fɔseka pɔɔ, Salvadɔɔrɩ nɛ [[Nikaraguwa]].
Pamaza Ɔndurasɩ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-walanzɩ lɛ, panaa se ɖɩ-walanzɩ talɩ 112 090 km2 nɛ ɖenɖe lɩm wɛɛ yɔ, peeɖe takɩlɩ ɖɔʊ. Ɖooo pɩnaɣ 2016 taa pakalɩ kɩgalʊʊ kɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ pana ɛyaa ɛzɩ 8 746 673 yɔ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa yee pakalɩɣ ɛyaa km2 taa kɔyɔ, panaɣ-wɛ ɛzɩ 68 yɔ. Salaŋ fenaɣ 15 pɩnaɣ 1821 kɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩmʊ ɖɩ-tɩ yɔɔ wɛʊ. Payaɣ Ɔndurasɩ ɛjaɖɛ ñʊʊdʊ kɩfalʊ se Juan Orlando Hernández.
Kʊnʊŋ ŋgʊ pakɩlʊʊ yɔɔdʊʊ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛ komina tʊma taa nɛ pawɩlʊʊ-kʊ sukulinaa taa ɖɔɖɔ yɔ, ŋgʊ lɛ ɛsɩpaañɔɔlɩ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa tɛtʊ sɔsɔtʊ payaɣ se Tegusigalpa nɛ ndʊ tɩkɩla walanzɩ ɖɔɖɔ. Yee ɛyʊ ɛsɔɔlaa se ɛyaa nɔɔyʊ kɛ kaŋgalafu yɔɔ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa kɔyɔ, pɩkɛna-ɩ kɩjɛyʊʊ se ɛma +504 ɛ-tɛ kaŋgalafu kpata yɔɔ pʊcɔ ŋɛ ɛɛma pɩtɛ ɛyʊʊ kaŋgalafu nimaɣ mayaɣ. Pakpazʊʊ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-kɩɖaʊ kɛdɛɛka nɛ pɛtɛ lɛ, wendu ndʊ peteɣu yɔ Augusto Coello lubina-tʊ nɛ ndʊ lɛ se ŋkɛ ɛsɔtaa mʊndʊsʊʊ nakʊyʊ.
Liidiye nɖɩ pɔtɔkɩ-ɖɩ peeɖe yɔ payaɣ-ɖɩ se lampira. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa abalaa kpadayɩɣʊ pɩsɩɩna ɛzɩ pɩnzɩ 72,3 yɔ nɛ halaa ñatalɩɣʊ ɛzɩ pɩnzɩ 77 yɔ. Ɛsɔ sɛtʊ ŋgba wena awɛ peeɖe yɔ anaa yɔ: katolika mba ( 46 %), Protɛsɩtaŋ ( 41%), ɛyaa yem yɔ, pʊtɔbʊʊ se paasɛɣ ɛsʊɔ nɔɔyʊ yɔ patalɩ ɛzɩ ɛyaa hiu yɔ kɛ mɩnɩuʊ yɔɔ nɛ aŋgba lɛɛna taa mba ñɛwɛ ɛzɩ ɛyaa 2 kɛ mɩnɩʊ yɔɔ.
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Ɔndʋrasɩ]]
[[Category:Ameriki nɛ hɛkʋ taa wandamm]]
ppig01r1vuiljiy8ldmowg17cmg1vl1
Camayiki
0
1992
13874
12598
2019-04-07T20:22:52Z
Gnangbade
58
liens, photos
13874
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:LocationJamaica.svg|vignette|LocationJamaica]]
Camayiki kɛna kɛna tɛtʊ teŋgu ŋgʊ payaɣ-kʊ se [[Karayiibɩ Teŋgu|Karayibi]] yɔ, kɩ-taa tɛtʊ natʊyʊ nɛ lɩm cɔ-tʊ kpɛɛɛ nɛ pɩta. Tɛtʊ tʊnɛ nɛ ajɛya naayɛ asɩna ɖama kamaɣ nɛ a-taa kɔyɔ: ɖɩwɛna [[Kuuba]] ɛjaɖɛ nɛ ɖɩ-hadɛ kiŋ piyele ɖiwɛɛna Ispaaniyolaa tɛtʊ ndʊ lɩm cɔ-tʊ ɖɔɖɔ nɛ pɩta yɔ tɩ-wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa nɛ [[Tominiika|Tominika]].
[[Fichier:Flag_of_Jamaica.svg|vignette|Flag of Jamaica]]
Pamaza [[Lɛtonii]] ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-walanzɩ lɛ, panaa se ɖɩ-walanzɩ talɩ 11 425 km2 nɛ ɖenɖe lɩm wɛɛ yɔ, peeɖe talɩɣ ɛzɩ 1,5 yɔ kɛ mɩnɩʊ yɔɔ. Ɖooo pɩnaɣ 2013 taa pakalɩ kɩgalʊʊ kɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ pana ɛyaa ɛzɩ 2 950 210 yɔ; pʊtɔbʊʊ se papɩzɩɣ pana ɛyaa ɛzɩ yɔ 245 yɔ kɛ km2 taa. [[Kɩyɛɛna fenaɣ|Kɩyɛna fenaɣ]] looɖo pɩnaɣ 1962 kɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩmʊ ɖɩ-tɩ yɔɔ wɛʊ ɛlɛ [[agoza fenaɣ]] 1990 kɛ ɖɩwɛ ɖɩ-tɩ yɔɔ siŋŋŋ. Payaɣ Camayiki kewiyaɣ yɔɔ caɣyʊ kɩfalʊ se Elisabeth II nɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛ komina ñʊʊdʊ kɩfalʊ payaɣ se Andrew Holness.
[[Fichier:DoctorsCaveBeach.jpeg|vignette|DoctorsCaveBeach]]
Kʊnʊŋ ŋgʊ pakɩlʊʊ yɔɔdʊʊ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛ komina tʊma taa nɛ pawɩlʊʊ-kʊ sukulinaa taa ɖɔɖɔ yɔ, ŋgʊ lɛ Ɛŋgilisi. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa tɛtʊ sɔsɔtʊ payaɣ se Kiŋgistɔnɩ. Yee ɛyʊ ɛsɔɔlaa se ɛyaa nɔɔyʊ kɛ kaŋgalafu yɔɔ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa kɔyɔ, pɩkɛna-ɩ kɩjɛyʊʊ se ɛma +1-876 ɛ-tɛ [[Kaŋgalaafu|kaŋgalafu]] kpata yɔɔ pʊcɔ ŋɛ ɛɛma pɩtɛ ɛyʊʊ kaŋgalafu nimaɣ mayaɣ. Pakpazʊʊ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛ kɩɖaʊ kɛdɛɛka nɛ pɛtɛ lɛ, wendu ndʊ peteɣ yɔ, ndʊ lɛ se '' Camayiki, ŋkɛ ɛjaɖe; nɖɩ ɖɩsɔɔlaa yɔ'' peteɣ-tʊ nɛ pɛtɛ lɛ, pocosuu se ''Ɖɩtɛtɛyɩ, ɖɩkɛ samaɣ kʊɖumaɣ''.
[[Fichier:Westgate_fretwork.jpg|vignette|Westgate fretwork]]
Liidiye nɖɩ pɔtɔkjɩ-ɖɩ peeɖe yɔ payaɣ-ɖɩ se Camayaiki tɔɔlaarɩ.
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Camayiki]]
[[Category:Amerika]]
[[Category:Ameriki nɛ hɛkʋ taa wandamm]]
rrgfxeb8vz8fr7jdjnbuqr3skl5xicz
Lawɔsɩ
0
1993
12397
11714
2018-04-16T06:02:51Z
Atticmaker
127
Category added
12397
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛjaɖɛ
| Hɩɖɛ = Lawɔsɩ
| Hɩɖɛ2 =
| Kɩɖaʋ kɩdɛɛka = [[File:Flag of Laos.svg|75px]]<br>Lawɔsɩ Kɩɖaʋ kɩdɛɛka
| Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ = [[File:Coat of arms of Laos.svg|75px]]<br>Lawɔsɩ Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ
| image_map = [[File:Location Laos ASEAN.svg|190px]]<br>Lawɔsɩ tɛlɛŋa
| official_languages =
| capital = [[Vientiane]]
| government =
| president = Bounnhang Vorachith
| area_km2 = 237,955
| population_estimate = 6,758,353
| population_estimate_year = 2016
| population_density_km2 = 26.7
| cctld = .la
}}
'''Lawɔsɩ''' kɛna [[Aazii tɛtʋ wandamm|Azii]] ilemiye taa ɛjaɖɛ naɖɩyɛ nɛ ɖɩwɛna ilemiye nɖɩ nɛ ɖɩ-wɩsɩ ɖɩlɩye taa nɛ hadɛ kiŋ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ pɔɔ, kujomuu, teŋgu yaa lɩŋgamʊʊ nakʊyʊ tɔcɔɔ-ɖɩ nɛ pɩta. Lawɔsɩ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ nɛ ajɛya wena asɩ ɖama nɛ kamaɣyɔ a-taa kɔyɔ: [[Tayilandɩ|Tayɩlandɩ]], [[Kambɔjɩ]], [[Fɩyɛtɩnaam|Fɩyɛtɩnam]] nɛ [[Siini]] ɛjaɖɛ.
Pamaza Lawɔsɩ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-walanzɩ lɛ, panaa se ɖɩ-walanzɩ talɩ 236 800 km2 nɛ ɖenɖe lɩm wɛɛ yɔ, peeɖe talɩɣ ɛzɩ 2 yɔ kɛ mɩnɩʊ yɔɔ. Ɖooo pɩnaɣ 2015 taa pakalɩ kɩgalʊʊ kɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ pana ɛyaa ɛzɩ 6 492 400 yɔ; pʊtɔbʊʊ se papɩzɩɣ pana ɛyaa ɛzɩ yɔ 27,42 yɔ kɛ km2 taa. Hasɩyaɖɛ fenaɣ 19 pɩnaɣ [[1949]] kɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩmʊ ɖɩ-tɩ yɔɔ wɛʊ ɛlɛ [[agoza fenaɣ]] [[1990]] kɛ ɖɩwɛ ɖɩ-tɩ yɔɔ siŋŋŋ. Payaɣ Lawɔsɩ ɛjaɖɛ ñʊʊdʊ kɩfalʊ se Bounnhang Vorachith nɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛ komina ñʊʊdʊ kɩfalʊ payaɣ se Thongloun Sisoulith.
Kʊnʊŋ ŋgʊ pakɩlʊʊ yɔɔdʊʊ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛ komina tʊma taa nɛ pawɩlʊʊ-kʊ sukulinaa taa ɖɔɖɔ yɔ, ŋgʊ lɛ lawɔsɩyɛɛ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa tɛtʊ sɔsɔtʊ payaɣ se Fiyantiyan. Yee ɛyʊ ɛsɔɔlaa se ɛyaa nɔɔyʊ kɛ kaŋgalafu yɔɔ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa kɔyɔ, pɩkɛna-ɩ kɩjɛyʊʊ se ɛma +856 ɛ-tɛ [[Kaŋgalaafu|kaŋgalafu]] kpata yɔɔ pʊcɔ ŋɛ ɛɛma pɩtɛ ɛyʊʊ kaŋgalafu nimaɣ mayaɣ. [[Liidiye pɔɔyaɣ (monnaie)|Liidiye]] nɖɩ pɔtɔkjɩ-ɖɩ peeɖe yɔ payaɣ-ɖɩ se kipi.
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Lawɔsɩ]]
[[Category:Aazii]]
apznwda62sgb32c7ke4fqiubeb4fmgv
Wɛlɛsɩ
0
1994
13995
12389
2019-04-19T08:29:59Z
Gnangbade
58
PHOTOS
13995
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Europe_location_WAL.png|vignette|Europe location WAL]]
Wɛlɛsɩ kɛna [[Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ|Kewiyaɣ kikpɛndaɣ]] taa ɛjaɖɛ naɖɩyɛ nɛ ɖɩwɛna Pretaañɩ Sɔsɔʊ tɛ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa kiŋ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ nɛ ɖi-hadɛ kiŋ lɛ, Pristɔɔlɩ hɛnga wɛna; wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ nɛ ɖɩ-hayʊ kiŋ lɛ Irilandɩ teŋgu ñɛwɛna piyele nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa lɛ [[Aŋgɩlɩtɛɛrɩ|Aŋgletɛɛrɩ]] ɛjaɖɛ wɛna.
[[Fichier:Snowdon_from_Llyn_Llydaw.jpg|vignette|Snowdon from Llyn Llydaw]]
Pamaza Wɛlɛsɩ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖi-walanzɩ lɛ, panaa se ɖɩ-walanzɩ talɩ 20 779 km2. Ɖooo pɩnaɣ [[2011]] taa pakalɩ kɩgalʊʊ kɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ pana ɛyaa ɛzɩ 3 063 456 yɔ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa yee pakalɩɣ ɛyaa km2 taa kɔyɔ, panaɣ-wɛ ɛzɩ 147 yɔ. Payaɣ Wɛlɛsɩ kewiyaɣ yɔɔ kandɩyʊ kɩfalʊ se [[Theresa May]] nɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛ komina ñʊʊdʊ kɩfalʊ payaɣ se Carwyn Jones. Kʊnʊmɩŋ weyi pakɩlʊʊ yɔɔdʊʊ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛ komina tʊma taa nɛ pawɩlʊʊ-ɩ sukulinaa taa ɖɔɖɔ yɔ, ɩnʊ lɛ Kaalʊwaa nɛ [[Englɩsɩɩ kʊnʊŋ|Ɛŋglisi]].
[[Fichier:Harlech_Castle_with_Snowdon.jpg|vignette|Harlech Castle with Snowdon]]
Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖi-taa tɛtʊ sɔsɔtʊ payaɣ se Kardifi nɛ yee ɛyʊ ɛsɔɔlaa se ɛyaa nɔɔyʊ kɛ [[Kaŋgalaafu|kaŋgalafu]] yɔɔ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa kɔyɔ, pɩkɛna-ɩ kɩjɛyʊʊ se ɛma +44 ɛ-tɛ kaŋgalafu kpata yɔɔ pʊcɔ ŋɛ ɛɛma pɩtɛ ɛyʊʊ kaŋgalafu nimaɣ mayaɣ. Pakpzʊʊ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛ kɩɖaʊ kɛdɛɛka nɛ pɛtɛ lɛ, wendu ndʊ petɛʊ yɔ, ndʊ lɛ se ''Man-caanaa tɛtʊ kɩpɩndʊ''. Pɛtɛŋ-tʊ teu lɛ, pocosuu se ''Wɛlɛsɩ ɛjaɖɛ wɛ paaɖooye''.
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Wɛlɩsɩ]]
[[Category:Eerɔpʋ]]
[[Category:Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ]]
di1faemwbjgrkn960nd85ys16qwm5it
Lugizamburi
0
1995
14222
14168
2019-05-06T08:18:03Z
Hugo.arg
49
Annulation des modifications 14168 de [[Special:Contributions/76.21.114.155|76.21.114.155]] ([[User talk:76.21.114.155|discussion]])
14222
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Flag_of_Luxembourg.svg|vignette|Flag of Luxembourg]]
'''Lugizamburi''' kɛna [[Erɔpʊ]] ilemiye snɛ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa ɛjaɖɛ naɖɩyɛ nɛ ɛjaɖɛ naɖɩyɛ tɔcɔɔ-ɖɩ nɛ pɩta. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ nɛ ɖɩ-wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa nɛ hayʊ kiŋ ɖɔɖɔ lɛ, ɛjaɖɛ nɖɩ payaɣ-ɖi se [[Pɛliziki|Pɛlɩziki]] yɔ ɖɩsɩna kamaɣ piyele nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa lɛ, [[Caama]] ɛjaɖɛ ñɛwɛna, pɩkazɩ hadɛkiŋ lɛ, [[Fransɩ]] ɛjaɖɛ wɛna kamaɣ yɔɔ.
Pamaza Lugizamburi ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-walanzɩ lɛ, panaa se ɖɩ-walanzɩ talɩ 2 586,4 km2 nɛ ɖenɖe lɩm wɛɛ yɔ, peeɖe takɩlɩ ɖɔʊ. Pɩnaɣ 2017 taa pakala kɩgalʊʊ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ, pan ɛyaa ɛzɩ 590 667 yɔ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa yee pakalɩɣ ɛyaa km2 taa kɔyɔ, panaɣ-wɛ ɛzɩ 228,4 yɔ. Mɩsɩkʊm fenaɣ 9 pɩnaɣ 1815 kɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩmʊ ɖɩ-tɩ yɔɔ wɛʊ. Payaɣ Lugizamburi ɛjaɖɛ Grand-Duc kɩfalʊ se [[Grand-Duc Henri|Henri]] nɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛ komina ñʊʊdʊ kɩfalʊ payaɣ se [[Xavier Bettel]].
Kʊnʊmɩŋ weyi pakɩlʊʊ yɔɔdʊʊ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛ komina tʊma taa nɛ pawɩlɩɣ-ɩ sukulinaa taa ɖɔɖɔ yɔ, ɩnʊʊ lɛ [[lugizamburzʊwa kʊnʊŋ|lugizamburzʊwa]], [[fransɩɩ kʊnʊŋ|fransɩɩ]] nɛ [[caama kʊnʊŋ|caama]] kʊnʊŋ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa tɛtʊ sɔsɔtʊ payaɣ se Lugiamaburi inɛ yee ɛyʊ ɛsɔɔlaa se ɛyaa nɔɔyʊ kɛ kaŋgalafu yɔɔ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa kɔyɔ, pɩkɛna-ɩ kɩjɛyʊʊ se ɛma +352 ɛ-tɛ kaŋgalafu kpata yɔɔ pʊcɔ ŋɛ ɛɛma pɩtɛ ɛyʊʊ kaŋgalafu nimaɣ mayaɣ. Pakpazʊʊ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛ kɩɖaʊ kɛdɛɛka nɛ pɛtɛ lɛ, peteɣu wendu nɛ pɛtɛ lɛ pocosuu se ''Ɖɩsɔɔlaa se ɖɩkɛ mbʊ ɖɩkɛnaa yɔ''.
Liidiye nɖɩ pɔtɔkjɩ-ɖɩ peeɖe yɔ payaɣ-ɖɩ se Eroo.
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Lukɩsamburgi]]
[[Category:Eerɔpʋ]]
aqu8rbv32dx20vh5a37ixnkdytwl0vx
Makaʊ
0
1996
14488
14472
2019-12-20T06:08:22Z
Chongkian
1443
14488
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Lago Nam Van, Macao, 2013-08-08, DD 05.jpg|vignette|Makaʊ]]
[[Fichier:Administrative_Division_of_Macau.png|vignette|Administrative Division of Macau]]
[[Fichier:MGM_Grand_Macau_edit1.jpg|vignette|MGM Grand Macau edit1]]
[[Fichier:Centre_of_Makau.jpg|vignette|Centre of Makau]]
[[Fichier:MacauDay2jfishermanswharf6.jpg|vignette|MacauDay2jfishermanswharf6]]
'''Makaʋ''' kɛna [[Siini]] ɛjaɖɛ taa egeetiye sɔsɔyɛ naɖɩyɛ nɛ ɖɩ-wɛ ɖɩ-tɩ yɔɔ ɖooo [[Saŋayɩŋ fenaɣ|saŋgayɩŋ fenaɣ]] 20 pɩnaɣ 1999 taa.
Makaʊ Pamaza Makaʊ egeetiye ɖɩnɛ ɖɩ-walanzɩ lɛ, panaa se ɖɩ-walanzɩ talɩ 30,4 km2. Ɖooo pɩnaɣ 2006 taa pakalɩ kɩgalʊʊ kɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ pana ɛyaa ɛzɩ 650 900 yɔ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa yee pakalɩɣ ɛyaa km2 taa kɔyɔ, panaɣ-wɛ ɛzɩ 21 411 yɔ. [[Salaŋ fenaɣ]] 16 pɩnaɣ 1975 kɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩmʊ ɖɩ-tɩ yɔɔ wɛʊ. Payaɣ Makaʊ egeetiye tɔm hʊyaa sɔsɔ yaa weyi ɛkɔʊ tɔm ñʊʊ yɔ se Chui Sai On (Fernando Chui); sɔsɔ ɛnɛ pasɩ-ɩ pɩnaɣ 2014 nɛ ɛlakɩ pɩnzɩ kagbaanzɩ pʊcɔ pɛlɛɣzɩ-ɩ yaa paɖaɣnɩ-ɩ sɩʊ pʊtɔbʊʊ se pɩnaɣ 2019 kɛ ɛtɛŋ Tɔm hʊyaa tɛ paɣtʊ lɩzɩyʊ sɔsɔ payaɣ se Sam Hou Fai. Paɣtʊ lɩzɩyʊ ɛnɛ pasɩ-ɩ ɖooo pɩnaɣ 1999 nɛ halɩ nɛ sɔnɔ pɛtɛlɛɛzɩta-ɩ. Piyele nɛ paɣtʊ lɩzyaa ñʊʊdʊ yɔ Ho Iat Seng; ñʊʊdʊ ɛnɛ palɩza-ɩ pɩnaɣ 2013 nɛ pɛtɛlɛɣzɩta-ɩ ɖɔɖɔ.
Kʊnʊmɩŋ weyi pakɩlʊʊ yɔɔdʊʊ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛ komina tʊma taa nɛ pawɩlʊʊ-ɩ sukulinaa taa ɖɔɖɔ yɔ, ɩnʊ lɛ [[Kantɔnɛɛ kʊnʊŋ|Kantɔɔnɛɛ]] nɛ [[Pɔrɩtɩgɛɛ kʊnʊŋ|Pɔrɩtiigɛɛ]]. Liidiye nɖɩ pɔtɔkjɩ-ɖɩ peeɖe yɔ payaɣ-ɖɩ se patakaa. Yee ɛyʊ ɛsɔɔlaa se ɛyaa nɔɔyʊ kɛ kaŋgalafu yɔɔ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa kɔyɔ, pɩkɛna-ɩ kɩjɛyʊʊ se ɛma +833 ɛ-tɛ kaŋgalafu kpata
yɔɔ pʊcɔ ŋɛ ɛɛma pɩtɛ ɛyʊʊ kaŋgalafu nimaɣ mayaɣ.
[[Category:Tɛtʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Siini]]
n5vlq25kb4pkyqvhbvp2e1hpfv3xo5r
Mɔlɩdaavii
0
1997
12405
11297
2018-04-16T06:08:25Z
Atticmaker
127
Category added
12405
wikitext
text/x-wiki
Mɔlɩdaavii kɛna [[Eerɔpʋ tɛtʋ wandamm|Erɔpʊ]] ilemiye nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa kiŋ ɛjaɖɛ naɖɩyɛ nɛ ɖɩwɛ [[Rumaanii|Rumanii]] nɛ [[Ukurɛnɩ|Ukrɛɛnɩ]] ajɛya anɛ anaalɛ a-hɛkʊ taa.
Pamaza Mɔlɩdaavii ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-walanzɩ lɛ, panaa se ɖɩ-walanzɩ talɩ 33 843 km2 nɛ ɖenɖe lɩm wɛɛ yɔ, peeɖe makɩɣna ɛzɩ 1,4 yɔ kɛ mɩnɩʊ yɔɔ. Ɖooo pɩnaɣ [[2012]] taa pakalɩ kɩgalʊʊ kɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ pana ɛyaa ɛzɩ 3 656 843 yɔ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa yee pakalɩɣ ɛyaa km2 taa kɔyɔ, panaɣ-wɛ ɛzɩ 127 yɔ. [[Kɩyɛɛna fenaɣ]] 27 pɩnaɣ [[1991]] kɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩmʊ ɖɩ-tɩ yɔɔ wɛʊ. Payaɣ [[Moŋgolii]] ɛjaɖɛ ñʊʊdʊ kɩfalʊ se Igor Dodon nɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛ komina ñʊʊdʊ kɩfalʊ payaɣ se Pavel Filip.
Kʊnʊŋ ŋgʊ pakɩlʊʊ yɔɔdʊʊ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛ komina tʊma taa nɛ pawɩlʊʊ-kʊ sukulinaa taa ɖɔɖɔ yɔ, ŋgʊ lɛ Ruumɛɛ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa tɛtʊ sɔsɔtʊ payaɣ se Sisinau nɛ yee ɛyʊ ɛsɔɔlaa se ɛyaa nɔɔyʊ kɛ kaŋgalafu yɔɔ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa kɔyɔ, pɩkɛna-ɩ kɩjɛyʊʊ se ɛma +373 ɛ-tɛ kaŋgalafu kpata yɔɔ pʊcɔ ŋɛ ɛɛma pɩtɛ ɛyʊʊ kaŋgalafu nimaɣ mayaɣ. Pakpazʊʊ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛ kɩɖaʊ kɛdɛɛka nɛ pɛtɛ lɛ, wendu ndʊ peteɣu yɔ ndʊ lɛ ''Ɖa-kʊnʊŋ'' nɛ pɛtɛŋ-tʊ teɣu lɛ, pocosuu se ''Ɖa-kʊnʊŋ kɛna ñɩm sɔsɔm''.
Liidiye nɖɩ pɔtɔkɩ-ɖɩ peeɖe yɔ payaɣ-ɖɩ se Lee mɔlɩdaavii.
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Mɔlɩdaavii]]
[[Category:Eerɔpʋ]]
dkplt9glesq8ga2biiaw3wks8auqgie
Moŋgolii
0
1998
18502
15136
2025-05-15T05:36:03Z
Onuphriate
5375
18502
wikitext
text/x-wiki
[[File:LocationMongolia.png|thumb|LocationMongolia]]
[[File:Mongolia CIA map.png|thumb|Mongolia CIA map]]
'''Moŋgolii''' kɛna [[Aazii tɛtʋ wandamm|Aazii]] ilemiye taa ɛjaɖɛ naɖɩyɛ nɛ ɖɩwɛna [[Ruusii]] ɛjaɖɛ nɛ ɖɩhayʊ kɩŋ piyele [[Siini]] nɛ hadɛ kiŋ.
Pamaza Moŋgolii ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-walanzɩ lɛ, panaa se ɖɩ-walanzɩ talɩ 1 564 116 km² nɛ ɖenɖe lɩm wɛɛ yɔ peeɖe takɩlɩ ɖɔʊ. Pɩnaɣ 2016 taa pakalɩ kɩgalʊʊ kɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ pana ɛyaa ɛzɩ 3 031 330 yɔ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa yee pakalɩɣ ɛyaa km² taa kɔyɔ, panaɣ-wɛ ɛzɩ 1,94 yɔ. [[Saŋayɩŋ fenaɣ]] 29 pɩnaɣ 1911 kɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩmʊ ɖɩ-tɩ yɔɔ wɛʊ. Payaɣ Moŋgolii ɛjaɖɛ ñʊʊdʊ kɩfalʊ se Khaltmaagiyn Battulga nɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛ komina ñʊʊdʊ kɩfalʊ payaɣ se Jargaltulga Erdenebat.
[[File:Gorkhi-Terelj National Park 75.JPG|thumb|Gorkhi-Terelj National Park 75]]
Kʊnʊŋ ŋgʊ pakɩlʊʊ yɔɔdʊʊ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛ komina tʊma taa nɛ pawɩlʊʊ-kʊ sukulinaa taa ɖɔɖɔ yɔ, ŋgʊ lɛ Mɔŋgɔlɩ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖi-taa tɛtʊ sɔsɔtʊ payaɣ se Ulaŋ Potɔɔrɩ nɛ yee ɛyʊ ɛsɔɔlaa se ɛyaa nɔɔyʊ kɛ kaŋgalafu yɔɔ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa kɔyɔ, pɩkɛna-ɩ kɩjɛyʊʊ se ɛma +976 ɛ-tɛ kaŋgalafu kpata yɔɔ pʊcɔ ŋɛ ɛɛma pɩtɛ ɛyʊʊ kaŋgalafu nimaɣ mayaɣ. Pakpazʊʊ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛ kɩɖaʊ kɛdɛɛka nɛ pɛtɛ lɛ petee wendu ndʊ petɛɣ yɔ, ndʊ lɛ se ''Moŋgolii kɩɖaʊ kɛdɛɛka wendt.'' Liidiye nɖɩ pɔtɔkjɩ-ɖɩ peeɖe yɔ payaɣ-ɖɩ se Tugriki.
[[File:Mongolian Cuisine 18.JPG|thumb|Mongolian Cuisine 18]]
[[File:Naadam2014Archery.JPG|thumb|Naadam2014Archery]]
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Mɔŋgolii]]
[[Category:Aazii]]
atk3jmj12gg1dtl3g7j3i5bz39rvlf5
Nikaraguwa
0
1999
12409
12122
2018-04-16T06:12:31Z
Atticmaker
127
category added
12409
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Nicaragua (orthographic projection).svg|vignette]]
Nikaraguwa kɛna ɛjaɖɛ nɖɩ ɖi-taa pʊʊŋ kɩlɩna wɛʊ yɔ. Fɛɛŋ yaa kadanzɩ nzɩ sɩwɛ tɛtʊ tʊnɛ tɩ-cɔlɔ kpɛɛɛ yɔ ([[Karayiibɩ Teŋgu|Karayiibi Teŋgu]] nɛ [[Pasifiki Lɩŋamʋʋ|Pasifiki Lɩŋgamʋʋ]]), pʊʊ sɔsɔʊ nakʊyʊ wɛ peeɖe nɛ ŋgʊ payaɣ se Mogotoŋ nɛ kʊkʊyɩmɩŋ taa talʊʊ ɛzɩ mɛtanaa 2 438 yɔ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ nɛ ɖɩ-hayʊ kiŋ kɛ pʊŋ sɔsɔŋ kɩla wɛʊ piyele nɛ hadɛ kiŋ lɛ fɛɛŋ kɩlana tɔyʊʊ.
Pamaza Nikaraguwa ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖi-walanzɩ lɛ, panaa se ɖɩ-walanzɩ talɩ 129 494 km2 ɛlɛ ɖenɖe lɩm wɛɛ yɔ peeɖe ɖeke talɩʊ ɛzɩ 2,9 kɛ mɩnɩʊ taa. Pɩnaɣ 2015 pakalɩ kɩgalʊʊ kɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ pana ɛyaa ɛzɩ 6 167 237. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa yee pakalɩɣ ɛyaa km2 taa kɔyɔ, panaɣ-wɛ ɛzɩ 42 yɔ. Ɖooo [[salaŋ fenaɣ]] 15 pɩnaɣ 1821 taa kɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩmʊ ɖɩ-tɩyɔɔ wɛʊ nɛ tɛtʊ tʊnɛ tɩ-ɛjaɖɛ ñʊʊdʊ kɩfalʊ payaɣ se Daniel Ortega nɛ ɛ-tɛɛ ñɩnʊ yɔ Rosario Murillo. Salaŋ fenaɣ 16 pɩnaɣ 1975 kɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩmʊ ɖɩ-tɩ yɔɔ wɛʊ.
Kʊnʊŋ ŋgʊ pakɩlʊʊ yɔɔdʊʊ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛ komina tʊma taa nɛ pawɩlʊʊ-kʊ sukulinaa taa ɖɔɖɔ yɔ, ŋgʊ lɛ [[Ɛsɩpaañɔlɩ kʊnʊŋ|Ɛsɩpañɔɔlɩ]] nɛ liidiye nɖɩ pɔtɔkjɩ-ɖɩ peeɖe yɔ nɖɩ payaɣ-ɖɩ se Kɔrɩdoba oroo.
Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖi-taa tɛtʊ sɔsɔtʊ payaɣ se Managuwa nɛ yee ɛyʊ ɛsɔɔlaa se ɛyaa nɔɔyʊ kɛ kaŋgalafu yɔɔ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa kɔyɔ, pɩkɛna-ɩ kɩjɛyʊʊ se ɛma +505 ɛ-tɛ kaŋgalafu kpata yɔɔ pʊcɔ ŋɛ ɛɛma pɩtɛ ɛyʊʊ kaŋgalafu nimaɣ mayaɣ. Pakpazʊʊ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛ kɩɖaʊ kɛdɛɛka nɛ pɛtɛ yɔ, ndʊ lɛ se ''Sɛɛ ɖeu''; nɛ peteu wendu ndʊ ɖɔɖɔ nɛ pɛtɛ lɛ, pocosuu se ''Ɛsɔ yɔɔ ɖeke ɖɩwɛna lidau''.
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Nikaraguwa]]
[[Category:Amerika]]
[[Category:Ameriki nɛ hɛkʋ taa wandamm]]
ebd8ils9q81qg480wn06tvpgstxmi61
Palɛstiinii
0
2000
12411
11725
2018-04-16T06:14:01Z
Atticmaker
127
category added
12411
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛjaɖɛ
| Hɩɖɛ = Palɛstiinii
| Hɩɖɛ2 =
| Kɩɖaʋ kɩdɛɛka = [[File:Flag of Palestine.svg|75px]]<br>Palɛstiinii Kɩɖaʋ kɩdɛɛka
| Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ = [[File:Coat of arms of Palestine.svg|75px]]<br>Palɛstiinii Ɛjaɖɛ
| image_map = [[File:State of Palestine (orthographic projection).svg|190px]]<br>Palɛstiinii tɛlɛŋa
| official_languages = [[Arabɩɩ kʊnʊŋ|Arabɩɩ]]
[[Hɛbra kʊnʊŋ|Hɛbra]]
| capital = [[Jeruzalɛm]]
| government = .
| president = Ɖajaa Mahmoud Abbas
| area_km2 = 6,020
| population_estimate = 4,550,368
| population_estimate_year = 2014
| population_density_km2 = 731
| cctld = .ps
}}
'''Palɛstiinii''' ({{lang-ar|فلسطين}}; {{lang-he|מדינה פלסטינית}}) kɛna hɩɖɛ nɖɩ paaya-ɖɩ ɖooo Hérodote aliwaatʊ taa nɛ pɩlɩɩna tɛtʊ ndʊ tɩwɛ Prɔsɩ Oriyaŋ cɔlɔ yɔ. Tɛtʊ tʊnɛ tɩwɛna teŋgu ŋgʊ payaɣ-kʊ se [[Mediteranee teŋgu|Mediteraanee]] yɔ nɛ kañɩmbʊsaɣ ŋga kɛwɛna Yɔɔrɩdaŋ nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa; piyele nɛ hayʊ kiŋ lɛ, Sinayii tɛtʊ wɛna. Hɩɖɛ ɖɩnɛ weyi payawaɣ-ɩ se Hadr ien yɔ, ɛnʊ cɛlɩna-ɖɩ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ se ɛɖʊ kʊñɔŋ kɛ [[Yuudaayism|Yuuɖaa mba]] pɛtɛ wɛtʊ yɔɔ.
Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-kamasɩ nɛ ajɛya lɛɛna pɩtatʊ kpayɩ kpayɩ. Tɛtʊ tʊnɛ tɩwɛna Kalilee egeetiye, Samarii nɛ Yuudee ageeta hɔɔlɩŋ taa. Hayʊ kiŋ lɛ, tɛtʊ tʊnɛ nɛ ndʊ tɩzɩ ɖama nɛ kamaɣ yɔ ndʊ lɛ Fenesii nɛ [[Liibaŋ]] pʊʊ piyele hadɛ kiŋ lɛ, Filistii nɛ Idumee tɛtʊ wɛna. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩwɛna Yɔrdaŋ nɛ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa. Sɔnɔ taa yee pɔyɔɔdʊʊ Palɛstiinii tɛtʊ tɔm kɔyɔ, pɔyɔɔdʊʊ [[Izrɛɛlɩ]] tɔm, Palɛstiinii tɛtʊ ndʊ tɩ-taa ɛyaa wɛɛ ɖɔɖɔ yɔ pʊ-tɔm, Kaazaa hɔɔlʊʊ nakʊyʊ, nabʊyʊ taa lɛ Zɔɔrdaanii ɖoli ɖɔɖɔ, Liibaŋ nɛ hadɛ kiŋ nɛ Koolaŋ pʊʊ.
Ɖooo lɛ tɛtʊ tʊnɛ ndʊ pɛkɛdaɣna Kaanaɣ tɛtʊ, ɖenɖe pɛkɛdaɣ se [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu Krɩstʊ]] paaza ɛ-kacalaɣ hama lakasɩ labʊ nesi ɖɔkʊʊ ɖɛɖe yɔ, nɛ Isrɛɛlɩ tɛtʊ ɖɔɖɔ nɛ tɩwɛ [[Siirii]] hɔɔlʊʊ taa. Tɛtʊ tʊnɛ tɩkɛna krɩstʊ mba nɛ malɩŋ mba kɛ pɛ-tɛtʊ kiɖeɖɛtʊ.
Ɖooo pɩnaɣ 1920 taa Ajɛya kpeekpe ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ-ɖɩ se SDN yɔ ɖɩɩkala ɛyaa lɛ, ɖɩɩna ɛyuaa 700 000 nɛ pa-taa lɛ Yuuɖaa mba kpɛnda ɛyaa 76 000. Pʊkɔma pɩnaɣ 1947 lɛ ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ-ɖɩ se [[UNESCO ŋgbɛyɛ|UNESCO]] yɔ, ɖɩtasɩ ɛyaa kalʊʊtɛtʊ ndʊ tɩ-taa nɛ pana malɩŋ ɛzɩ 1 200 000 yɔ nɛ Yuuɖaa mba ɛzɩ 600 000 yɔ.
Tɛtʊ tʊnɛ ndʊ Yuuɖaa mba kɛdɩɣ se Ɛsɔ ɖʊ tamaɣ se ɛkaɣ-wɛ tʊ cɛlʊʊ; nɛ tɩkɛna krɩstʊ mba tɛtʊ kiɖeɖetu nɛ peeɖe ɖɔɖɔ kɛŋna malɩŋ tɛtʊ kiɖeɖetu, peeɖe ciŋgili ŋgʊ payaɣ-kʊ se Al Aksaa yɔ kɩwɛ. Peeɖe pakɩlʊ ɛsɔ kʊɖʊm sɛʊ: Yuuɖaa mba, krɩstʊ mba nɛ malɩŋ aŋgba wɛɛ. Tɛtʊ tʊnɛ tɩ-taa panaɣ lona kiɖeɖena sɔsɔna ɛzɩ: [[Jeruzalɛm|Yeruzalɛm]], Hebrɔɔ, Pɛtɩlɩhɛm, Safɛɛdɩ, Yerikoo, Hayifa, Karmɛlɩ pʊʊ, Akrɩ, Tiberalɩ kujomuu nɛ lona kiɖeɖena sɔsɔna lɛɛna ɖɔɖɔ.
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Palisitini]]
[[Category:Wɩsɩ ɖɩlɩyɛ hɛkʋ taa hɔlʋʋ wandamm]]
plhe313i5yguamb17g3iycxf8dq6abi
Papuwazii Kinee Kɩfalʊʊ
0
2001
18505
15872
2025-05-15T05:43:43Z
Onuphriate
5375
18505
wikitext
text/x-wiki
[[File:Papua New Guinea (orthographic projection).svg|thumb|Papua New Guinea (orthographic projection)]]
[[File:Flag of Papua New Guinea.svg|thumb|Flag of Papua New Guinea]]
[[File:PapuaNewGuineanandson.jpg|thumb|PapuaNewGuineanandson]]
'''Papuwazii Kinee Kɩfalʊʊ''' kɛna Oseyanii ilemiye taa ɛjaɖɛ naɖɩyɛ nɛ ɖɩwɛ Oseyanii ilemiye taa nɛ [[Pasifiki Lɩŋamʋʋ]] kɩ-tɛ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ nɛ hadɛkiŋ, hayʊ kiŋ lɛ, [[Ositraalii]] tɛtʊ wɛna piyele nɛ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa yele lɛ, tɛtʊ ndʊ lɩm cɔ- tʊ nɛ pɩta nɛ payaɣ-tʊ Salomɔɔ yɔ tɩwɛna.
Pamaza Papuwazii Kinee Kɩfalʊʊ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-walanzɩ lɛ, panaa se ɖɩ-walanzɩ talɩ 462 840 km2. Ɖooo pɩnaɣ [[2013]] taa pakalɩ kɩgalʊʊ kɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ pana ɛyaa ɛzɩ 6 431 902 yɔ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa yee pakalɩɣ ɛyaa km2 taa kɔyɔ, panaɣ-wɛ ɛzɩ 14 yɔ. [[Salaŋ fenaɣ]] 16 pɩnaɣ [[1975]] kɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩmʊ ɖɩ-tɩ yɔɔ wɛʊ. Payaɣ Papuwazii Kinee Kɩfalʊʊ kewiyaɣ yɔɔ kandɩyʊ kɩfalʊ se Elisabeth II nɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛ komina ñʊʊdʊ kɩfalʊ payaɣ se Bob Dadae.
Kʊnʊmɩŋ weyi pakɩlʊʊ yɔɔdʊʊ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛ komina tʊma taa nɛ pawɩlʊʊ-ɩ sukulinaa taa ɖɔɖɔ yɔ, ɩnʊ lɛ [[Englɩsɩɩ kʊnʊŋ|Ɛŋglisi]], Tɔkɩ pisɛɛ, Hiri Motu nɛ ndamaa kʊnʊŋ. Liidiye nɖɩ pɔtɔkjɩ-ɖɩ peeɖe yɔ payaɣ-ɖɩ se Kina.
Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa tɛtʊ sɔsɔtʊ payaɣ se Pɔɔrɩ Maarɛsbii nɛ yee ɛyʊ ɛsɔɔlaa se ɛyaa nɔɔyʊ kɛ kaŋgalafu yɔɔ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa kɔyɔ, pɩkɛna-ɩ kɩjɛyʊʊ se ɛma +675 ɛ-tɛ kaŋgalafu kpata yɔɔ pʊcɔ ŋɛ ɛɛma pɩtɛ ɛyʊʊ kaŋgalafu nimaɣ mayaɣ. Pakpazʊʊ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛ kɩɖaʊ kɛdɛɛka nɛ pɛtɛ nɛ petee wendu ɖɔɖɔ nɛ pɛtɛ lɛ, pocosuu se ''Ɖɩkpɛndʊʊ ɖɩ-tɛ ndɩ ndɩ wɛtʊ taa''.
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Papuwasii Kinee Kifalʋʋ]]
[[Category:Aazii]]
7vuvhlraxfenmh23ma19m7n371kchrv
Tominiika
0
2002
13541
12595
2019-03-24T11:14:58Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Tominiika ɛjaɖɛ]] ñɩŋgʋ nɛ [[Tominiika]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Corrected title
12595
wikitext
text/x-wiki
Tominiika ɛjaɖɛ kɛna ajɛya wena payaɣ-yɛ se Antiiyinaa sɔsaa yɔ yaa Karayibi yɔ taa ɛjaɖɛ naɖɩyɛ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ nɛ ɖɩ-hayʊ kiŋ lɛ, [[Atɩlantiki teŋgu]] kɩwɛna piyele nɛ hadɛ kiŋ lɛ Karayibi teŋgu wɛna. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa nɛ pʊŋ sakɩyɛ. Pʊŋ ɩnʊ ɩ-taa kɔyɔ: hayi kiŋ lɛ, pʊŋ canɖaŋ nɩyɩ wɛna nɛ ɩ-kʊyɩmɩŋ taa talʊʊ ɛzɩ mɛtanaa 1 249 yɔ.
Pʊŋ ɩnɛ ɩtɩŋgʊʊna Puyɛrto Plataa nɛ Santiyaago. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-hɛkʊ taa lɛ, pʊŋ canɖaŋ weyi ɩwɛ peeɖe yɔ ɩ-taa kɔyɔ: Pikoo Duwartɩ (mɛtanaa 3 098), Lomaa La Pelonaaucila (mɛtanaa 3 029), Lomaa de la Viyudaa (mɛtanaa 2 802) nɛ Yakɩ (mɛtanaa 2 760). Hadɛ kiŋ lɛ, pʊŋ weyi payaɣ ɛlɛ se La siyeraa de pahoruco yɔ ɛwɛna nɛ ɛlɛ kʊkʊyɩmɩŋ taa maɣna ɛzɩ mɛtanaa.
Pamaza [[Tajikistanii]] ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖi-walanzɩ lɛ, panaa se ɖɩ-walanzɩ talɩ 48 442 km2. Pɩnaɣ 2017 taa pakalɩ kɩgalʊʊ kɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ pana ɛyaa ɛzɩ 10 734 247 yɔ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa yee pakalɩɣ ɛyaa km2 taa kɔyɔ, panaɣ-wɛ ɛzɩ 221,6 yɔ. Payaɣ Tominiika ɛjaɖɛ ñʊʊdʊ se Danilo Medina nɛ ɛ-tɛɛ ñɩnʊ yɔ Margarita Cedeño de Fernández. Kʊnʊŋ ŋgʊ pakɩlʊʊ yɔɔdʊʊ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛ komina tʊma taa nɛ pawɩlʊʊ-kʊ sukulinaa taa yɔ, ŋgʊ lɛ [[Ɛsɩpaañɔlɩ kʊnʊŋ|Ɛsɩpaañɔɔlɩ]].
Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖi-taa tɛtʊ sɔsɔtʊ payaɣ se Sɛŋ Domiŋgɩ nɛ yee ɛyʊ ɛsɔɔlaa se ɛyaa nɔɔyʊ kɛ kaŋgalafu yɔɔ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa kɔyɔ, pɩkɛna-ɩ kɩjɛyʊʊ se ɛma +1 809, 1 829 yaa 1 849 ɛ-tɛ kaŋgalafu kpata yɔɔ pʊcɔ ŋɛ ɛɛma pɩtɛ ɛyʊʊ kaŋgalafu nimaɣ mayaɣ.
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Amerika]]
[[Category:Ameriki nɛ hɛkʋ taa wandamm]]
k7pvtngcio6wzkpuo2nbkwh412ilfa3
Tajikistanii
0
2003
12421
11435
2018-04-16T06:23:00Z
Atticmaker
127
category added
12421
wikitext
text/x-wiki
Tajikistanii kɛna [[Aazii tɛtʋ wandamm|Azii]] ilemiye taa ɛjaɖɛ naɖaɖiyɛ nɛ ɖɩwɛna ilemiye nɖɩ ɖɩ-hɛkʊ taa ɖeyi ɖeyi. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ teŋgu nakʊyʊ tɔcɔɔ-ɖɩ nɛ kɩta. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ nɛ ɖi-hadɛ kiŋ lɛ, [[Afganistani|Afganisitanii]] ɛjaɖɛ wɛna; wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa lɛ, [[Siini]] ñɩnɖɛ ñɛwɛna piyele hayʊ kiŋ lɛ, ɛjaɖɛ ɖɩnɛ nɛ nɖɩ payaɣ se Kiirziisistaŋ yɔ ɖɩna-ɖɩ pazɩna ɖama kamaɣ pɩkazɩ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ lɛ [[Uzibekistanɩ]] ɛjaɖɛ wɛna.
Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖi-taa tɛtʊ sɔsɔtʊ payaɣ se Tujambee nɛ yee ɛyʊ ɛsɔɔlaa se ɛyaa nɔɔyʊ kɛ kaŋgalafu yɔɔ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa kɔyɔ, pɩkɛna-ɩ kɩjɛyʊʊ se ɛma +992 ɛ-tɛ kaŋgalafu kpata yɔɔ pʊcɔ ŋɛ ɛɛma pɩtɛ ɛyʊʊ kaŋgalafu nimaɣ mayaɣ.
Pamaza Tajikistanii ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖi-walanzɩ lɛ, panaa se ɖɩ-walanzɩ talɩ 143 100 km2. Pɩnaɣ 2016 taa pakalɩ kɩgalʊʊ kɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ pana ɛyaa ɛzɩ 8 330 946 yɔ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa yee pakalɩɣ ɛyaa km2 taa kɔyɔ, panaɣ-wɛ ɛzɩ 58,2 yɔ.Payaɣ Tajikistanii ɛjaɖɛ ñʊʊdʊ kɩfalʊ se Emomalii Rahmon nɛ komina yʊʊdʊ kɩfalʊ ɖɔɖɔ yɔ Kokhir Rasulzoda. Kʊnʊŋ ŋgʊ pakɩlʊʊ yɔɔdʊʊ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛ komina tʊma taa nɛ pawɩlʊʊ-kʊ sukulinaa taa yɔ, ŋgʊ lɛ Tajiki nɛ pɔyɔɔdʊʊ ɖɔɖɔ [[Ruusii|Ruusi]].
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Tajikistanii]]
[[Category:Aazii]]
1t0uhkhbqmc2reengeqobxmmyrnd0r6
Yɔrdaŋ Pɔɔ
0
2004
13962
12427
2019-04-12T10:41:17Z
Atticmaker
127
Category Added
13962
wikitext
text/x-wiki
[[File:JordanRiver ko.svg|thumb|Yɔrdaŋ Pɔɔ]]
[[File:River_Jordan.jpg|thumb|Yɔrdaŋ Pɔɔ]]
Yɔrdaŋ kɛŋna pɔɔ ŋga ka-taa Fransɩɩ ɛjaɖɛ taa ɛyaa wokaɣ polu lɩm nɛ pɔsɔʊ pɩya ajama yɔ yaa palakɩ kɩwɛɛkɩm kpeɣyu sɔnzɩ yɔ. Pɔɔ ŋga ka-taa ɖɔɖɔ kɛ Yohanɛsɩ lɩm sɔyʊ kaasɔ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu Krɩstʊ]] lɩm. Mbʊ yebina nɛ lɩm mbʊ pɩpɩsɩ lɩm kiɖeɖem. Pɔtɔkɩ peeɖe tɛ kazandʊ paa [[lɛlaɣ fenaɣ]] ŋga lɛ kɛtɛ kɩyakʊ 13.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Pɔsɩ]]
[[Category:Wɩsɩ ɖɩlɩyɛ hɛkʋ taa hɔlʋʋ wandamm]]
h23yw58k172v99ev945ebzsfr7pa5fm
Kazakisitanɩ
0
2005
16472
16471
2023-08-17T10:15:50Z
MathXplore
4123
Reverted 1 edit by [[Special:Contributions/185.210.140.116|185.210.140.116]] ([[User talk:185.210.140.116|talk]]): Xwiki spam (TwinkleGlobal)
16472
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:LocationKazakhstan.png|vignette|LocationKazakhstan]]
[[Fichier:Flag_of_Kazakhstan.svg|vignette|Flag of Kazakhstan]]
Kazakisitanɩ kɛna ɛjaɖɛ naɖɩyɛ nɛ ɖɩhɔɔlʊʊ sɔsɔʊ wɛna [[Aazii tɛtʋ wandamm|Aazi]] ilemiye hɛkʊ taa nɛ hayʊ kiŋ pɩnɛ [[Eerɔpʋ tɛtʋ wandamm|Erɔpʊ]] wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa hɔɔʊʊ nakʊyʊ pɩkɩlɩna Urali Pɔsɩ nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa.
Pamaza Kazakisitanɩ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-walanzɩ lɛ, panaa se ɖɩ-walanzɩ talɩ 27 244 900 km2 nɛ ɖenɖe lɩm wɛɛ yɔ, peeɖe takɩlɩ ɖɔʊ. Pakalɩ kɩgalʊʊ kɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ pana ɛyaa ɛzɩ 17 948 816 pʊtɔbʊʊ se papɩzɩɣ pana ɛyaa ɛzɩ 5,7 yɔ kɛ km2 yɔɔ. [[Saŋayɩŋ fenaɣ|Saŋgayɩŋ fenaɣ]] 16 pɩnaɣ 1991 kɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩmʊ ɖɩ-tɩ yɔɔ wɛʊ. Payaɣ ɛjaɖɛ ñʊʊdʊ kɩfalʊ se Noursoultan Nazarbaïev nɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛ komina ñʊʊdʊ kɩfalʊ payaɣ se Bakytjan Saguintaïev.
[[Fichier:Kazakhstan_Altay_2.jpg|vignette|Kazakhstan Altay 2]]
Kʊnʊmɩŋ weyi pakɩlʊʊ yɔɔdʊʊ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛ komina tʊma taa nɛ pawɩlʊʊ-kʊ sukulinaa taa ɖɔɖɔ yɔ, ɩnʊʊ lɛ kazakɩ nɛ [[Rusɩɩ kʊnʊŋ|rusii]]. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa tɛtʊ sɔsɔtʊ payaɣ se Astana ɛlɛ ndʊ tɩkɩla walanzɩ yɔ ndʊ lɛ Almatii. Yee ɛyʊ ɛsɔɔlaa se ɛyaa nɔɔyʊ kɛ [[Kaŋgalaafu|kaŋgalafu]] yɔɔ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa kɔyɔ, pɩkɛna-ɩ kɩjɛyʊʊ se ɛma +7 ɛ-tɛ kaŋgalafu kpata yɔɔ pʊcɔ ŋɛ ɛɛma pɩtɛ ɛyʊʊ kaŋgalafu nimaɣ mayaɣ kpata yɔɔ pʊcɔ nɛ ɛɛma pɩtɛ ɛyʊʊ kaŋgalafu nimaɣ mayaɣ. Pakpazʊʊ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛ kɩɖaʊ kɛdɛɛka nɛ pɛtɛ lɛ, peteɣu wendu ndʊ yɔ, ndʊ lɛ se mɛntɛ Kazakisitanɩ. [[Liidiye]] nɖɩ pɔtɔkɩ-ɖɩ peeɖe yɔ payaɣ-ɖɩ se Teŋge.
[[Fichier:Ascension_Cathedral,_Almaty_KZ.JPG|vignette|Ascension Cathedral, Almaty KZ]]
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Kazakistanɩ]]
[[Category:Aazii]]
9egae5abv2lwppaegbbmk1f9irh5t7m
Lɛtonii
0
2006
14333
12399
2019-06-20T17:10:56Z
Laurent Jerry
33
Correction catégories
14333
wikitext
text/x-wiki
Lɛtonii kɛna Erɔpʊ ilemiye nɛ hayʊ kiŋ ɛjaɖɛ naɖɩyɛ nɛ ɖɩwɛ Erɔpʊ ajɛya kɩkpɛndʊ ŋgbɛyɛ taa [[agoza fenaɣ]] kacalaɣ wiye pɩnaɣ 2004. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩwɛ teŋgu ŋgʊ payaɣ-kʊ se Palɩtikɩ yɔ kɩ-cɔlɔ kpɛɛɛ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩwɛ ajɛya wena payaɣ-yɛ se Palɩtɩ yɔ nɛ awɛ naatozo yɔ a-taa. Hadɛkiŋ lɛ ɛjaɖɛ nɖɩ payaɣ-ɖɩ se [[Lituyanii]] ɖɩwɛna piyele nɛ hayʊ kiŋ lɛ, ɛjaɖɛ nɖɩ payaɣ ɖɩ se [[Ɛsɩtoonii]] yɔ ɖɩɖɩ ñɛwɛna. Lɛtonii ɛjaɖɛ nɛ [[Ruusii]] pasɩna ɖama kamaɣ kɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa piyele wɩsɩ ɖɩlɩyɛtaa nɛ hadɛ kiŋ lɛ ɖɩnɛ ɛjaɖɛ nɖɩ payaɣ-ɖɩ se [[Piyeloorusi|Piyeloorusii]] yɔ pasɩna ɖama kamaɣ. Pɩkpaɣna pɩnaɣ 1991 nɛ 2011 yɔ, Lɛtonii ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa halaa pasa lʊlʊʊ ɛzɩ 23 % nɛ ɛyaa takɩlɩ kʊyʊ pa-ɛjɛya taa se powoki peeɖe siŋŋŋ.
Pamaza Lɛtonii ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-walanzɩ lɛ, panaa se ɖɩ-walanzɩ talɩ 64 597 km2 nɛ ɖenɖe lɩm wɛɛ yɔ, peeɖe talɩɣ ɛzɩ 1,5 yɔ kɛ mɩnɩʊ yɔɔ. Ɖooo pɩnaɣ 2014 taa pakalɩ kɩgalʊʊ kɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ pana ɛyaa ɛzɩ 2 001 468 yɔ; pʊtɔbʊʊ se papɩzɩɣ pana ɛyaa ɛzɩ yɔ 31 yɔ kɛ km2 taa. [[Kamɩŋ fenaɣ]] 18 pɩnaɣ 1918 kɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩmʊ ɖɩ-tɩ yɔɔ wɛʊ ɛlɛ [[agoza fenaɣ]] 1990 kɛ ɖɩwɛ ɖɩ-tɩ yɔɔ siŋŋŋ. Payaɣ Lɛtonii ɛjaɖɛ ñʊʊdʊ kɩfalʊ se Raimonds Vējonis nɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛ komina ñʊʊdʊ kɩfalʊ payaɣ se Māris Kučinskis.
Kʊnʊŋ ŋgʊ pakɩlʊʊ yɔɔdʊʊ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛ komina tʊma taa nɛ pawɩlʊʊ-kʊ sukulinaa taa ɖɔɖɔ yɔ, ŋgʊ lɛ Lɛɛtɔŋ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa tɛtʊ sɔsɔtʊ payaɣ se Riiga. Yee ɛyʊ ɛsɔɔlaa se ɛyaa nɔɔyʊ kɛ kaŋgalafu yɔɔ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa kɔyɔ, pɩkɛna-ɩ kɩjɛyʊʊ se ɛma +371 ɛ-tɛ kaŋgalafu kpata yɔɔ pʊcɔ ŋɛ ɛɛma pɩtɛ ɛyʊʊ kaŋgalafu nimaɣ mayaɣ. Pakpazʊʊ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛ kɩɖaʊ kɛdɛɛka nɛ pɛtɛ lɛ, pocosuu se ''Ɛsɔ, wazɩ Lɛtonii''.
Liidiye nɖɩ pɔtɔkjɩ-ɖɩ peeɖe yɔ payaɣ-ɖɩ se Eroo.
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Lɛtonii]]
2aw4adyetqmv9imw1lzszsz3pt6r3sl
Lisitɛnsɩtayɩnɩ
0
2007
15707
10418
2022-01-13T07:19:16Z
Gnangbade
58
links
15707
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛjaɖɛ
| Hɩɖɛ = Lisitɛnsɩtayɩnɩ
| Hɩɖɛ2 = Liechtenstein
| Kɩɖaʋ kɩdɛɛka = [[File:Flag of Liechtenstein.svg|75px]]<br>Liechtenstein Kɩɖaʋ kɩdɛɛka
| Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ = [[File:Liechtenstein Bundesadler.svg|75px]]<br>Liechtenstein Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ
| image_map = [[File:Location Liechtenstein EU Europe.png|190px]]<br>Liechtenstein tɛlɛŋa
| official_languages = [[Caama kʊnʊŋ|Caama]]
| capital = .
| government = .
| president = .
| area_km2 = 160
| population_estimate = 37,340
| population_estimate_year = 2014
| population_density_km2 = 227
| cctld = .
}}
'''Lisitɛnsɩtayɩnɩ''' kɛna [[Eerɔpʋ tɛtʋ wandamm|Erɔpʊ]] ilemiye hɛkʊ taa (nabayɩ tɔŋ se wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa) ɛjaɖɛ naɖɩyɛ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ [[teŋgu]] nakʊyʊ tɔcɔɔ-ɖɩ nɛ kɩta. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ nɛ ɖɩ-wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa nɛ ɖɩ-hadɛ kiŋ lɛ, [[Suwiisi|Suwisii]] ɛjaɖɛ wɛna piyele nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa nɛ hayʊ kiŋ ɖɔɖɔ lɛ nɖɩ payaɣ-ɖɩ se [[Otirisi|Otirisii]] yɔ nɖɩ ŋ̃ɛwɛna. Keteŋga kpeekpe taa lɛ, Lisitɛnsɩtayɩnɩ kɛŋna ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa ɛyaa kɩlɩɣ hiiwuu ñɩm yɔ nɛ peeɖe ɖɔɖɔ ɛyaa mba petehiɣ tɔma yɔ pakɩla wɛʊ ñɩɩɩ kɛ keteŋga kpeekp taa nɛ pɩnaɣ 2011 taa pakala pɩ-tɛ ɛyaa lɛ, patatalɩ 2,5 kɛ mɩnɩʊ yɔɔ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ nɖɩ kɩlɩna wɛʊ ñɩɩɩ kɛ ajɛya wena ayɔɔdʊʊ caama kʊnʊŋ yɔ a-taa nɛ nɖɩ ɖɔɖɔ kɩlɩna wɛʊ kɛ [[Alɩpʊwaa|Alpɩwaa]] taa yeli.
Pamaza Lisitɛnsɩtayɩnɩ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-walanzɩ lɛ, panaa se ɖɩ-walanzɩ talɩ 160 km2 nɛ ɖenɖe lɩm wɛɛ yɔ, peeɖe takɩlɩ ɖɔʊ. Ɖooo pɩnaɣ 2013 taa pakalɩ kɩgalʊʊ kɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ pana ɛyaa ɛzɩ 36 925 yɔ; pʊtɔbʊʊ se papɩzɩɣ pana ɛyaa ɛzɩ 232 yɔ kɛ km2 taa. [[Hasɩyaɖɛ fenaɣ]] 12 pɩnaɣ 1806 kɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩmʊ ɖɩ-tɩ yɔɔ wɛʊ. Payaɣ Lisitɛnsɩtayɩnɩ kewiyaɣ ñʊʊdʊ kɩfalʊ se Hans Adam II nɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛ komina ñʊʊdʊ kɩfalʊ payaɣ se Adrian Hasler.
Kʊnʊŋ ŋgʊ pakɩlʊʊ yɔɔdʊʊ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛ komina tʊma taa nɛ pawɩlʊʊ-kʊ sukulinaa taa ɖɔɖɔ yɔ, ŋgʊ lɛ [[Caama kʊnʊŋ|Caama]]. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa tɛtʊ sɔsɔtʊ payaɣ se [[Faduuzi]] ɛlɛ ndʊ tɩkɩla walanzɩ yɔ ndʊ lɛ Saanɩ. Yee ɛyʊ ɛsɔɔlaa se ɛyaa nɔɔyʊ kɛ kaŋgalafu yɔɔ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa kɔyɔ, pɩkɛna-ɩ kɩjɛyʊʊ se ɛma +423 ɛ-tɛ kaŋgalafu kpata yɔɔ pʊcɔ ŋɛ ɛɛma pɩtɛ ɛyʊʊ kaŋgalafu nimaɣ mayaɣ. Pakpazʊʊ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛ kɩɖaʊ kɛdɛɛka nɛ pɛtɛ lɛ, pocosuu se ''Ɛsɔ yɔɔ kɛ, kewiyaɣ ñʊʊdʊ nɛ ɛjaɖɛ''.
Liidiye nɖɩ pɔtɔkɩ-ɖɩ peeɖe yɔ payaɣ-ɖɩ se suwiisi liidiya.
{{Eerɔpɩ}}
[[Category:Eerɔpʋ]]
[[Category:Ajɛya]]
2fl8dx12vv87255xllw6ii7cjzf7zr4
Lituyanii
0
2008
12401
9108
2018-04-16T06:05:00Z
Atticmaker
127
Category added
12401
wikitext
text/x-wiki
[[file:Flag of Lithuania.svg|thumb|200px]]
'''Lituyanii''' kɛna [[Erɔpʊ]] nɛ hayʊ kiŋ ɛjaɖɛ naɖɩyɛ nɛ teŋgu ŋgʊ payaɣ-kuʊ se [[Palɩtiiki]] yɔ kɩ-cɔlɔkpɛɛɛ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɛjaɖɛ nɖɩ payaɣ-ɖɩ se [[Polɔɔnɩ]] yɔ ɖɩ-wɩsɩ ɖɩlɩyɛ nɛ hayʊ kiŋ piyele nɖɩ payaɣ ɖɩɖɩ se [[Piyeloorusi]] yɔ ɖɩ-wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ nɛ hayʊ kɩŋ ɖɔɖɔ nɛ ɛjaɖɛ nɖɩ payaɣ ɖɩ se [[Lɛɛtonii]] yɔ ɖɩ-hadɛ kiŋ yeli. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ndɩ kɩlɩna wɛʊ ajɛya wena payaɣ-yɛ se Palɩtɩ nɛ akpɛnda naatozo yɔ a-hɛkʊ taa; ajɛya ana anaatozo a-taa lɛ, ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa ɖɔɖɔ kɛ ɛyaa kɩla ɖɔʊ. Pɩnaɣ 2014 taa pakalɩ kɩgalʊʊ kɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ pana ɛyaa ɛzɩ 2 939 431 yɔ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa yee pakalɩɣ ɛyaa km2 taa kɔyɔ, panaɣ-wɛ ɛzɩ 45 yɔ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa ɛyaa kɩla ɖɔʊ ɖɔɖɔ [[Palɩtɩ]] ajɛya kpeekpe taa nɛ peeɖe ɖɔɖɔ ɛsɩyɛ ekpena tɩnaa kɩlɩʊ wobo ajɛya ana a-ta.
Pamaza Litʊyanii ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-walanzɩ lɛ, panaa se ɖɩ-walanzɩ talɩ 65 303 km2 nɛ ɖenɖe lɩm wɛɛ yɔ, peeɖe takɩlɩ ɖɔʊ. Palɩtɩ ajɛya anɛ a-taa lɛ, ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩkɩlɩna walanzɩ ɖɔɖɔ. Lakɩŋ fenaɣ 11 pɩnaɣ 199O kɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩmʊ ɖɩ-tɩ yɔɔ wɛʊ. Payaɣ Lityanii ɛjaɖɛ ñʊʊdʊ kɩfalʊ se Dalia Grybauskaitė nɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛ komina ñʊʊdʊ kɩfalʊ payaɣ se Saulius Skvernelis. Payaɣ paɣtʊ lɩzɩyaa ñʊʊdʊ se Viktoras Pranckietis.
Kʊnʊŋ ŋgʊ pakɩlʊʊ yɔɔdʊʊ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛ komina tʊma taa nɛ pawɩlʊʊ-kʊ sukulinaa taa ɖɔɖɔ yɔ, ŋgʊ lɛ lituyanɩyɛ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa tɛtʊ sɔsɔtʊ payaɣ se [[Filiniyusi]] nɛ yee ɛyʊ ɛsɔɔlaa se ɛyaa nɔɔyʊ kɛ kaŋgalafu yɔɔ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa kɔyɔ, pɩkɛna-ɩ kɩjɛyʊʊ se ɛma +37O ɛ-tɛ kaŋgalafu kpata yɔɔ pʊcɔ nɛ ɛɛma pɩtɛ ɛyʊʊ kaŋgalafu nimaɣ mayaɣ. Pakpazʊʊ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛ kɩɖaʊ kɛdɛɛka nɛ pɛtɛ lɛ, peteɣu wendu nɛ pɛtɛ lɛ pocosuu se ''Lituyanii ɛɖɛɛ nɛ ɛsɩndaa''.
Liidiye nɖɩ pɔtɔkɩ-ɖɩ peeɖe yɔ payaɣ-ɖɩ se [[Eroo]].
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Lituyanii]]
[[Category:Eerɔpʋ]]
od6fhay2xop5ha53tkamn55sep04uuw
Ñʋŋ hoɖe
0
2010
12656
11975
2018-05-16T07:11:33Z
Atticmaker
127
category added
12656
wikitext
text/x-wiki
Tomnaɣ kpɛlɛkʋʋ lɛɣtʋ piliŋa hɔɔlʋʋ taa lɛ, pɩlɩʋ nakʋyʋ wɛɛ nɛ payaɣ-kʋ se ɖɔʋ tɛ ɖoŋ yaa ñʋŋ hoɖe (mécanique quantique). Pɩlɩʋ kʋnɛ kɩ-taa lɛ, ɛyʋ kpɛlɛkɩɣ lakasɩ nzɩ sɩ-yɔɔ pɩtɩŋɩɣna nɛ pʋyʋ ñɩɩɩ yaa kɔtɩɩ waa wɛʋ paa wonuu ŋgʋʋ lɛ kɩ-taa yɔ.
Pɩlɩʋ kʋnɛ kɩ-taa ɛyʋ ñɩnɩɣ nɛ ɛkɛdɩ ɛzɩma pɩtɩŋɩɣ nɛ pɩlakɩ pɩtɩŋa payɩ yɔ. Ɖooo lɛ, ɛyʋ taatɩlɩ ɛzɩma pɩlakɩ nɛ tomnaɣ kɩkpɛdaɣ lɩɣ cɛkasɩ yɔ. Ɛtaatɩlɩ ɖɔɖɔ ɛzɩma pɩlakɩ nɛ laatriki miŋ lɩɣ yɔ. Ɛtaatɩlɩ ɖɔɖɔ ɛzɩma pɩtɩŋɩɣna nɛ mʋntʋsʋʋ ñazɩñazʋʋ tɩyɛ lɩɣ yɔ.
Ɛlɛ, waaɣ nɛɛlɛ ñɩŋa taa ɛyaa ñɩnaa nɛ papaɣzɩ lakasɩ ndɩ ndɩ sɩnɛ sɩ-yɔɔ lɩmaɣza labʋ. [[Eerɔpʋ tɛtʋ wandamm|Eerɔpʋ]] tɛtʋ wandaam taa tomnasɩ kpɛlɛkɩyaa ɛyaa hiu ñɩnɩna nɛ patɩlɩ ɛzɩma pɩtɩŋɩɣ nɛ kigiluu yaa pita lakasɩ ndɩ ndɩ sɩnɛ sɩlakɩ yɔ.
Ɖɔʋ tɛ hoɖe yaa ñʋŋ ɖoŋ lɛɣtʋ pɩlɩʋ taa pañɩnɩɣ nɛ panaɣ mbʋ pʋwɛ pʋyʋ kɔtɩɩɩ taa yɔ pɩtɩŋa payɩ. Ñʋŋ ɖoŋ pɩlɩʋ ŋgʋ kɩ-taa ɖɔɖɔ ɛyʋ ñɩnɩɣ nɛ ɛtɩlɩ ñɩtɩɩ pe yaa hɔɔlasɩ wɛtʋ ndɩ ndɩ. Mbʋʋ pɩtɩŋa pazɩ pazɩ nɛ tomnaɣ kpɛlɛkʋʋ lɛɣtʋ kɩfatʋ kɔɔ tɩlɩɩ.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Fiziiki]]
omav6rm8928caiz6fkxlraj4c3v73by
Pila pila ɖoŋ tʋmɩyɛ
0
2011
14145
12657
2019-04-21T16:45:52Z
Gnangbade
58
photos
14145
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Wavepacket1.ogv|vignette|Wavepacket1]]
Mbʋ payaɣ se « mécanique ondulatoire » yɔ, pɩkɛ pila pila ɖoŋ tʋmɩyɛ kpɛlɛkʋʋ. Ɖooo pɩnaɣ [[1920]] ɖɩpaɣzɩyɛ ɖoŋ kpɛlɛkʋʋ tʋmɩyɛ lɩwa.
[[Fichier:Lamb_wave_schematic.png|vignette|Lamb wave schematic]]
Ɖajanaa panɛ palɩzɩna pila pila ɖoŋ tʋmɩyɛ kpɛlɛkʋʋ ḿbʋ. Ɖajanaa ḿba, pa-hɩla yɔ : Ɖajaa [[Niels Bohr]] nɛ ɖajaa Erwin Schrödinger nɛ ɖajaa Wolfgang Paul.
[[Fichier:Love_wave_fr.svg|vignette|Love wave fr]]
Pila pila ɖoŋ tʋmɩyɛ kpakɩɣ hɔɔlasɩ cikpesi se sɩkɛ pʋyʋ siŋŋ. Pʋ-tɔbʋʋ se hɔɔlasɩ cikpesi kpɛndɩɣna nɛ pɩlakɩ pʋyʋ keem yaa pɩpɩzɩ wonuu nakʋyʋ. Ɖajaa Louis de Broglie ñɩnɩna nɛ ɛma-tʋ.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Fiziiki]]
dj02rgx4bnajocdubt80v7obevs584g
Pʋyʋ kɔtɩɩɩ
0
2012
12658
11664
2018-05-16T07:13:48Z
Atticmaker
127
category added
12658
wikitext
text/x-wiki
Paa wonuu ŋgʋ, kɩwɛna pʋyʋ kɔtɩɩɩ waa sakɩyɛ kɩ-taa. Pʋ-tɔbʋʋ se pʋyʋ kɔtɩɩɩ waa kpɛndɩnaɣ kpɛm kpɛm nɛ pɩpɩzɩɣ wonuu nakʋyʋ. Pʋyʋ kɔtɩɩɩ waa kpɛndɩɣ nɛ pɩpɩzɩ wonuu nakʋyʋ lɛ, kʋkʋ pɩzɩɣ kɩtɩŋna kpɛlɩkpɛlɩ kpɛlɛkʋʋ wonuu nakʋyʋ yɔɔ nɛ kɩ nɛ lɛɛkʋ pɛkpɛndɩ kpɛm.
Pʋyʋ kɔtɩɩɩ wɛ paa wonuu ŋgʋ kɩ-taa. Pʋyʋ kɔtɩɩɩ waa wɛ mbʋ pikpeŋ yɔ pɩ-taa. Pʋwɛ ɖɔɖɔ mbʋ pʋwɛ ɖoŋ yɔ pɩ-taa nɛ pɩtɛ pʋwɛɛ mbʋ pʋwɛ kɔɖɩɩɩ yɔ pɩ-taa ɖɔɖɔ. Pʋyʋ kɔtɩɩɩ waa wɛtʋ nɛ pa-taa kpɛlɩkpɛlɩ kpɛlɛkʋʋ wondu lɩɣna ɛzɩma mbʋ pɛwɛ paa wonuu ŋgʋʋ lɛ kɩ-taa yɔ.
Ɖooo lɛ, ɛyʋ kamaɣzaa se paapɩzɩɣ pacɩyɩ pʋyʋ kɔtɩɩɩ. Ɛlɛ, lɛɛlɛyɔ, pañɩnaa nɛ patazɩ siŋŋ nɛ pana se pʋyʋ kɔtɩɩɩ taa nɛ wondu wuɖu wuɖu naa nabɛyɛ. Pʋyʋ kɔtɩɩɩ taa wondu wuɖu wuɖu naa mba payaɣ se ŋñɩtɩɩɩ pe. Pʋ-tɔbʋʋ se pʋyʋ kɔtɩɩɩ waa taa wɛ ŋñɩtɩɩɩ pe.
Yee pʋyʋ kɔtɩɩɩ nɔɔyʋ yuŋ ɛkɛ kilo waa mɩnʋʋ mbʋ yɔ kɔyɔ, kɩ-taa piye yuŋ ɖeke kɛ 99,9. Pʋ-tɔbʋʋ se pʋyʋ kɔtɩɩɩ yuŋ tɩŋa lɩɣna ɛ-taa piye cɔlɔ. Pʋyʋ kɔtɩɩɩ taa piye wayɩ lɛ, ɖɩnaɣ nazɩyʋ pe ɖɔɖɔ pʋyʋ kɔtɩɩɩ taa. Paba cɔna pʋyʋ kɔtɩɩɩ taa piye nɛ pata.
[[Protɔɔ]] waa wɛ pʋyʋ kɔtɩɩɩ taa. [[Netrɔɔ|Neetrɔɔ]] waa wɛ ɖɔɖɔ pʋyʋ kɔtɩɩɩ piye taa. [[Nazɩyʊ pe (électron)|Nazɩyʋ pe]] wɛ [[protɔɔ]] waa taa, ɛlɛ, pɛfɛyɩ [[Netrɔɔ|Neetrɔɔ]] waa taa. Mbʋ payaɣ se [[Hɩdrɔzɛnɩ|Hidrɔzɛnɩ]] yɔ, pʋbʋ taa piye taa ñɛwɛ mbʋ payaɣ se izitɔpʋ H yɔ.
[[Hɩdrɔzɛnɩ|Hidrɔzɛnɩ]] taa piye taa izitɔpʋ H ŋgʋʋ payaɣ se protiyɔɔm. Pɛnɛ, paba taa fɛyɩ paa [[Netrɔɔ|Neetrɔɔ]] hɔɔlaɣ nakɛyɛ. [[Protɔɔ]] waa nɛ [[Netrɔɔ|Neetrɔɔ]] payaɣ ɖɔɖɔ se hɔɔyɛ taa pe (nucléaires). Hɔɔyɛ taa pe ɖama tamsɩnaʋ ɖɔkʋʋna [[Protɔɔ]] waa nɛ [[Netrɔɔ|Neetrɔɔ]] waa pe pʋyʋ kɔtɩɩɩ piye taa.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Siimi]]
[[Category:Fiziiki]]
77olzp8nvz9hn3nx1hn4o41m5z8wt7b
Pʋyʋ kɔtɩɩɩ yɔɔ lɩmaɣzɩyɛ
0
2013
12653
9091
2018-05-16T07:10:12Z
Atticmaker
127
category added
12653
wikitext
text/x-wiki
Pʋyʋ kɔtɩɩɩ yɔɔ lɩmaɣzɩyɛ kɛ lɩmaɣzɩyɛ nɖɩ ɛyʋ laba ñɩɣlɩm wonuu yɔɔ yɔ. Lɩmaɣzɩyɛ ńɖɩ, ɖɩtɔŋ se paa wonuu ŋgʋ, kɩ-taa wɛ pʋyʋ kɔtɩɩɩ waa sakɩyɛ.
Ɖooo caanaʋ taa lɛ, ɛyʋ maɣzaa se papɩzɩɣ pɛtɛyɩ wonuu hɔɔlɩŋ cikpeŋ ñɩɩɩ ñɩɩɩ waa ɛlɛ, pɩtɛma. Pataatɩlɩ se wonuu tɛ hɔɔlɩŋ ñɩɩɩ ñɩɩɩ waa ḿba, pa-taa wɛ ɖɔɖɔ pʋyʋ kɔtɩɩɩ waa sakɩyɛ. Waaɣ hiu nɛ nakʋ ɖɩpaɣzɩyɛ ɖajaa John Dalton paɣzɩ maɣzʋʋ pʋyʋ kɔtɩɩɩ waa yɔɔ.
Ɛmaɣzɩ pɩŋŋ lɛ, ɛtɔ se, paa wonuu ŋgʋ kɩ-taa pʋyʋ kɔtɩɩɩ waa wɛna wɛtʋ kʋɖʋmtʋ. Ɛyɔɔdɩ ɖɔɖɔ se wonuu taa pʋyʋ kɔtɩɩɩ waa eeciidiɣ, paapɩzɩɣ pɛlɛɣzɩ lona wonuu taa.
Ɖajaa ɛnɛ ɛkaɖɩ ɛ-ñɩnɩʋ taa kpayɩ ɛyʋ ɛɛpɩzɩɣ ɛcɩyɩ yaa ɛwɛɛkɩ wonuu taa pʋyʋ kɔtɩɩɩ waa. Ɛyɔɔdɩ ɖɔɖɔ se wonuu taa pʋyʋ kɔtɩɩɩ waa pɩzɩɣ patamsɩna ɖama tamsɩnaʋ nabʋyʋ pʋwɛɛ kaɖɛ pɩdɩɩfɛyɩ.
Caanaʋ tɔm cɔlɩyaa yaa tʋʋzɩyaa tapɩzɩ patɩlɩ ɛzɩma ɖajaa John Dalton laba nɛ ɛpɩzɩ ɛkaɖɩ tɔm tʋnɛ mbʋ yɔ. Ɖajaa Dalton tɩŋna kpɛlɩ kpɛlɛkʋʋ wɛtʋ sukuli ŋgʋ ɛlaba yɔ kɩ-yɔɔ nɛ ɛpɩzɩ ɛlɩzɩ ɛ-lɩmaɣzɩyɛ tɔbʋʋ.
Ɖajaa Antoine Lavoisier ñɔyɔɔdɩ pɩnaɣ 1789 taa se wonuu taa pʋyʋ kɔtɩɩɩ hɩlɩmɩyɛ ɛɛlɛɣzɩɣ kaʋ. Piyele ɖajaa Joseph Louis Proust ñakaɖɩ pɩna 1799 taa se yee ɛyʋ ɛtɛyɩ kpɛlɩ kpɛlɛkʋʋ wonuu nakʋyʋ kɩ-hɔɔlɩŋ ndɩ ndɩ yɔ, hɔɔlʋʋ nakʋyʋ hɩlɩmɩyɛ ɛɛkɩlɩɣ lɛɛkʋ, paa hɔɔlɩŋ ɛnʋ ɛfɛyɩ kɩmaŋ.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Fiziiki]]
jrhnqctgm8509er058413wgc5pasrcy
Sɩtrɔntɩyɔm
0
2014
14295
14092
2019-06-02T07:50:37Z
Minorax
2000
png -> svg
14295
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Sr-TableImage.svg|vignette|Sr-TableImage]]
Sɩtrɔntɩyɔm kɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ pʊtʊ weyi ɛ-ñʊʊ mayaɣ kɔyɔ 38 nɛ yʊsaɣ ñɩŋa yɔSr yɔ. Strɔntɩyɔm ɖɔɖɔ ɛzɩ [[kalɩsɩyɔm]] yɔ, ɛkɛ ɖʊʊyʊ tɛtʊ pɩyʊ. Ɛwɛ ɖɔfɩɩ, papɩzɩɣ pamabɩ-ɩ yaa pɔyɔkɩ-ɩ, ɛsɛɛ caʊʊ. Ɛwɛ helim taa ɛmʊ miŋ nɛ lɩm etukina-ɩ kɔyɔ ɛwasɩɣ.
[[Fichier:Electron_shell_038_Strontium.svg|vignette|Electron shell 038 Strontium]]
Sir Humphry Davy lɩzɩna strɔntɩyɔm eyeke ([[Aŋgɩlɩtɛɛrɩ|Aŋglɩtɛɛrɩ]] tʊ) pɩnaɣ 1808 alɩwaatʊ ndʊ pana ɛ-tɛ [[ɔkɩsɩzɛnɩ]] wonuu kɛ ñɩɣlɩm tɛtʊ kañaɖaɣ nakɛyɛ taa pʊñɔtɩna Strontian, strɔntianite SrCO3 pɩnaɣ 1790 pɩtɩŋna Thomas Charles Hope yɔɔ. Ɛyʊ ɛnɛyɔ ɛlɛ ñatɩŋna William Cruickshank nɛ Adair Crawford pa-tʊma yɔɔ kɛnɛ, pɛkɛ ɛyaa mba pɛlɛɣ tɩlɩɣ pʊtʊ nɔyʊ patatɩɩ tɩlɩta-ɩ strontianite taa.
Loyuu tɔkɩ strɔntɩyɔm ɖɔɖɔ ɛzɩ kalɩsɩyɔm yɔ ɛlɛ kalɩsɩyɔm tɛ kɩlɩ ɖeu. Strɔntɩyɔm hɔɔlɩŋ weyi ɛtaɖɩ ɛyʊ tomnaɣ taa pɩsɩɣ pɩtalɩ 99% ɛyʊ mɔɔ taa, kelaa taa. Naalɩm kelaa taa wiluu sɩna se ɛzɩma strɔntɩyɔm kʊɖɔŋ ɖɛʊ nɛ pɩtasɩna ɖɔɖɔ pʊtʊnaa lɛlaa pɩwɛɛ kɛlɛʊ yee ɛyʊ ɛlaba tʊmɩyɛ nɛ mɔɔ yɔ. Pɩtɩŋna pɔyɔɔ lɛ, pehiɣ pana se [[Etaazuunii]] ɛjaɖɛ strɔntɩyɔm tɛ naalɩm kelaa ɖɔʊ pɩnzɩ 1990.
[[Fichier:Strontium.jpg|vignette|Strontium]]
Pɩkɛ sɛmɩŋ pɩyʊ, ajana miŋ kɩsɛmɩŋ weyi pɔtɔ-ɩ ɛsɔtaa tɛ [[azɔɔtɩ]] siziŋ ɖɔm se pɩpɩsɩ mʊntʊsʊʊ kɩsɛmʊʊ. Strɔntɩyɔm poyoluuna fɛrɩnɩɩ nɛ pataɣ cʊŋ wondu. Kpanjasɩ nasɩyɛ kɛ strɔntɩyɔm tɛ wondu, ɛnʊ palaakɩna alɩwaatʊ wɩlɩɣ ñɩɣyɩŋ nɩɩyɛ tɛ ɛjɔŋ.
Ɛwɛɣ tɔɔnasɩ nasɩyɛ taa (pee taa, ɖoozi hatʊ nɛ mbʊ pɩkɛ naalɩm wondu yɔ. Kpɩna tɛ lɛ sakɩyɛ ɛɛtɛŋ kpidi kpidi mʊʊna lɩm taa, hɩm yaa lɩm naa mba palɩɣ yɔ sɔɔlʊʊ caɣyʊ mɔɔ taa. Naŋ, namɩŋ, kpagbasɩ yaa yambɔyɩŋ pɩzɩɣ pɛwɛna ɖɔɖɔ. Ɖooo lɛ paañɩba strɔntɩyɔm nɛ pepi karasɩm nɛ amala taa.
[[Category:Siimi]]
[[Category:Siimi taŋgayɩ ñɩɩɩ waa]]
[[Category:Ñɩɣtʋ]]
l7s70t8vrgkmg8aaozzi77rth7v7rfs
Ɩtrɩyɔm
0
2015
15694
11861
2022-01-12T18:24:46Z
Gnangbade
58
photo
15694
wikitext
text/x-wiki
[[File:Piece of Yttrium.jpg|thumb|Piece of Yttrium]]
Ɩtrɩyɔm kɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ pʊtʊ weyi ɛ-ñʊʊ mayaɣ kɔyɔ 39 nɛ yʊsaɣ ñɩŋa yɔ Y. Ɩtrɩyɔm kɛ ɖɛzɩɣ pʊtʊ weyi ɛwɛ ñɩɣlɩm tɩyɛ, ɛwɛtʊ wɛ ɖɔɖɔ ɛzɩ lantande waa, nɛ tɔm kɛdɩtʊ paɣtʊ taa lɛ paɖʊ-ɩ kɛɖɛɖaɣ tɛtʊ naa taa, ɛ nɛ [[sɩkandɩyɔm]] nɛ lantanide waa. Ɛjaɖɛ taa lɛ, ɛkatɩ-ɩ ɛzɩ ɛwɛʊ ɛ-ɖɩlɩyɛ taa yɔ ɛlɛ nabʊyʊ taa lɛ pɛkpɛndɩɣ ɛ nɛ lantanide waa ñɩɣlɩm kɛtɛɖaɣ tɛtʊ naa taa. Ɛ-tɛ ɖiɣdiɣ agbele kʊyʊm 89Y eyeke koŋ ɖɔɖɔ mbʊ.
Pɩnaɣ 1789 Johan Gadolin lɩ ɩtrɩyɔm yɔɔ ɛlɛ ɛwɛ kalɩkɔdaɣ yɔɔ kɛ gadolinite cɛbɩyaɣ nakɛyɛ taa, kaka yɔɔ Carl Axel Arrhenius lɩna kɔyɔɔ. Anders Gustaf Ekeberg ya kalɩkɔdaɣ kɩfalaɣ ŋga se yttria. Palɩzɩ-ɩ eyeke kajalaɣ ɖeɖe pɩnaɣ 1828 pɩtɩŋna Friedrich Wöhler.
Pɩnaɣ 1787, Carl Axel Arrhenius ɛkɛ ɛgʊlʊ sɔɔja nɛ ɖɔɖɔ kpɛlɩ kpɛlɛkɩyʊ sɔsɔ, lɩɩ ɛwaɣ kɩkpɛdaɣ nakɛyɛ yɔɔ tʊmɩyɛ kɩbɩnɖɛ naɖɩyɛ taa pʊñɔtɩna Sʊyɛdɩ Ytterby haɖaa nabɛyɛ tɛ ( sɔnɔ peeɖe payaɣ Stockholm). Ɛmaɣzaɣ se pɩkɛ ñɩɣlɩm tɛtʊ pɩyʊ mbʊ patatɩɩ tɩlɩda nɛ pɩ-taa wɛ tɔnsɩtɛnɩ yɔ, pʊtʊ weyi patɩna-ɩ piteleɖida yɔ, nɛ ɛya-ɩ se ytterbite (pɩlɩna hɩɖɛ nɖɩ payaɣ haɖaa mba pɛ-tɛ ɛlɩ ɛ-yɔɔ yɔ nɛ pɩtasɩna pʊyɔɔ tɔmpiye kɩtɩnɩyɛ ite se pɩwɩlɩ se pɩkɛ ñɩɣlɩm lɩm pɩyʊ, nɛ etiyina cɛbɩyasɩ ndɩ ndɩ kpɛlɩ kpɛlɛkɩyaa sakɩyɛ se patakɩ nɛ panɩɩ pʊ-tɔbʊʊ.
Johan Gadolin, sukuli kɩtɛzɩɣ taa kɛ Åbo, lɩzɩ kalɩkɔdaɣ kɩfalaɣ nakɛyɛ yaa tɛtʊ kɛ Arrhenius cɛbɩyaɣ taa pɩnaɣ 1789 nɛ esusi ɛtakaa nɛ ɛna mbʊ pʊ-tɔm pɩnaɣ 1794. Kɛlɛ Anders Gustaf Ekeberg tisi ɛ-tʊma yɔɔ nɛ ɛya hɩɖɛ kalɩkɔdaɣ kɩfalaɣ ŋga yttria.
[[Category:Siimi]]
[[Category:Siimi taŋgayɩ ñɩɩɩ waa]]
[[Category:Ñɩɣtʋ]]
rmuh7nmvywc9ws80xpddembbf4z57em
Sɩrkɔnɩyɔm
0
2016
11862
11357
2018-03-07T11:55:48Z
Atticmaker
127
category added
11862
wikitext
text/x-wiki
Sɩrkɔnɩyɔm kɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ pʊtʊ weyi ɛ-ñʊʊ mayaɣ kɔyɔ 40 nɛ yʊsaɣ ñɩŋa yɔ Zr. Martin Heinrich Klaproth ñɩnɩna nɛ ɛna pʊtʊ ɛnʊ [[Pɛrɩlɛɛ]] tɛtʊ taa, sɩrɩkoŋ taa ɛlɩza-ɩ pɩnaɣ 1789 ɛzɩ kalɩkɔdaɣ yɔ. Ɛlɛ ɖooo pɩnaɣ 1824 Jöns Jacob Berzelius pɩza ɛlɩzɩ-ɩ keeke eyeke nɛ ɛwɛ [[Stɔkhɔlm|Stockholm]] ñɩɣlɩm [[Sʊyɛdɩ]] ɛjaɖɛ taa. Pɩkɛ ñɩɣlɩm ɖɛzɩɣ mayaɣ ŋga ka nɛ tɩtanɩ nɛ [[hafɩnɩyɔm]] pɛkpɛnda pɛwɛɛ Ivb loka taa kɛ pʊtʊna caɣyɛ kpata taa yɔ. Ɛdɔ tɛtʊ pɔɔɖɛ taa ɛkɩlɩ tam nabutozo [[kwivri]].
Sɩrkɔnɩyɔm hɩɖɛ lɩna sɩrkɔŋ, pɩkɛ hɩɖɛ nɖɩ pakp-ɖɩ pɩlɩna ñɩɣlɩm tɛtʊ ndʊ tɩ-taa palɩza-ɩ kajalaɣ ɖeɖe yɔ. Ɛnʊ yɔ ɛlɩna [[Caama]] tʊ cɔlɔ Zirkon pɩkɛ hɩɖɛ nɖɩ tɛtɛɛ ñɩm kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ tʊ nɛ ɖɔɖɔ ñɩɣlɩm lɩm tʊmɩyɛ tʊ Abraham Gottlob Werner luba pɩnaɣ 1783 alɩwaatʊ taa yɔ, nɛ pɩkɛ hɩɖɛ nɖɩ Martin Heinrich Klaproth kaɣ ɖanɩɣ maɣzɩɣ se ɛkpaɣ-ɖɩ pɩnaɣ 1783 alɩwaatʊ taa yɔ. Caama tɔmpiye nɖɩ pama-ɖɩ caɣ cɩkpɛndʊʊ nɛ pɔtɔŋ pʊwɛ ɛzɩ ɖɩlɩna [[Arabɩɩ kʊnʊŋ|arabɩ kʊnʊŋ]] taa se zarkûn, ŋgʊ ɖɩɖɩ lɩna [[Pɛrɩsanɩ kʊnʊŋ|pɛrɩsanɩ]] zargûn nɛ pʊ-tɔbʊʊ sika sɛmɩŋ.
Pɩlɩna ɛzɩma ɛwɛ ɖoŋ nɛ ɛlʊkɩna pʊzɩtʊ mbʊ lɛ palakɩna sɩrkɔɩyɔm wɛɛ wazaɣ piŋ kɛ kpɛlɩ tʊma sɔsɔna taa ɖenɖe palakɩ tʊmɩyɛ pʊzʊʊ wondu yɔ. Ñɩɣlɩm wonuu keeke ɖɔɖɔ mbʊ yɔ palakɩ-kʊ nɛ tʊmɩyɛ ɛzɩ pʊtʊ weyi pataɣ-ɩ ñamasɩɣ ñɩɣyɩŋ yɔɔ yɔ.
Lɔŋ tasɩɣ wɩlɩɣ se pɩfɛyɩ ɖeu se ɛyʊ eliɣ yaa efezi sɩrkɔnɩyɔm, yaa ɛ-lɩm nabʊyʊ etukina ɛyʊ tɔnʊʊ. Pamaza kpɩna lɛ yee efeziɣ helim mbʊ pɩkɩlɩ ɖɔʊ kɔyɔ, pʊkɔna-ɩ kaɖɛ ɛ-hʊzʊŋ hokasi halɩ pɩkpɛndɩna ɛzɩ hʊzɔŋ huu yɔ, ɛtɛzɩɣ huluu yɔ, nɛ ɛsʊʊ hɩlɩm taa. Kedeŋga kpeekpe sɔtʊ kʊdɔmɩŋ tʊmɩyɛ tɩna takayaɣ heyuu-ɖʊ se ɖiyele mʊzʊʊ mɩzɩɣ, miŋ ñaɣzɩɣ, kpim kpim nazʊʊ, nɛ mba palakɩ tʊmɩyɛ sɩrkɔnɩyɔm tʊma ɖɩlaɖɛ taa yɔ posuu pe-nesi tokonaa, papa ɛsɛ ñɩlɩŋ nɛ pʊtɔpɔzɩ se pɔtɔɔ, pɔñɔɔ yaa pɔñɔɔ sɩka alɩwaatʊ ndʊ paɖɩna tʊmɩyɛ labʊ sɩrkɔnɩyɔm ɖeɖe yɔ.
[[Category:Siimi]]
[[Category:Siimi taŋgayɩ ñɩɩɩ waa]]
[[Category:Ñɩɣtʋ]]
47hzb891qjau5r04lu7b6c2v3qm2a01
Pila pila ɖoŋ tʋmɩyɛ (mécanique ondulatoire)
0
2017
9103
2017-10-13T14:12:13Z
Hugo.arg
49
Hugo.arg kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Pila pila ɖoŋ tʋmɩyɛ (mécanique ondulatoire)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Pila pila ɖoŋ tʋmɩyɛ]] ñɩŋgʋ yɔɔ
9103
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Pila pila ɖoŋ tʋmɩyɛ]]
jysphkcg39bpgcg5zm8wdwvjuwvly4p
Ñʋŋ hoɖe (mécanique quantique)
0
2018
9105
2017-10-13T14:25:43Z
Hugo.arg
49
Hugo.arg kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Ñʋŋ hoɖe (mécanique quantique)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Ñʋŋ hoɖe]] ñɩŋgʋ yɔɔ
9105
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Ñʋŋ hoɖe]]
jug936ndks3djhqiao1o1bnixmrqrcw
Salɩvaadɔɔrɩ
0
2019
12416
11625
2018-04-16T06:20:04Z
Atticmaker
127
category added
12416
wikitext
text/x-wiki
Salɩvaadɔɔrɩ kɛna Amerika ilemiye taa tɛtʊ natʊyʊ nɛ peeɖe taa lɛ, ndʊ kɩlɩna wɛʊ ñɩɩɩ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩwɛ Amerika ilemiye taa nɛ ɖɩ-hɛkʊ nɛ hɛkʊ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩwɛna [[Hɔndurasi|Hɔndurasɩ]] ɛjaɖɛ nɛ ɖɩ-wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa nɛ hadɛ kiŋ, piyele [[Kuwatemala]] ɛjaɖɛ lɛ, ɖɩwɛna ɖɩɖɩ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa nɛ ɖɩ-hadɛ kiŋ.
Pamaza Salɩvaadɔɔrɩ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-walanzɩ lɛ, panaa se ɖɩ-walanzɩ talɩ 20 742 km2 nɛ ɖenɖe lɩm wɛɛ yɔ, peeɖe takɩlɩ ɖɔʊ nɛ pɩmaɣna ɛzɩ 1,5 yɔ kɛ mɩnɩʊ yɔɔ. Amerika ilemiye taa tɛtʊ natʊyʊ nɛ peeɖe taa lɛ, ndʊ kɩlɩna wɛʊ ñɩɩɩ kɛ ajɛya lɛɛna taa ɛlɛ peeɖe kɛ ɛyaa kɩla ɖɔʊ km2 taa nɛ patalɩɣ ɛyaa ɛzɩ 305 yɔ. Ɖooo pɩnaɣ [[2014]] taa pakalɩ kɩgalʊʊ kɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ pana ɛyaa ɛzɩ 6 328 196 yɔ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa yee pakalɩɣ ɛyaa km2 taa kɔyɔ, panaɣ-wɛ ɛzɩ 68 yɔ. [[Salaŋ fenaɣ]] 15 pɩnaɣ 1821 kɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩmʊ ɖɩ-tɩ yɔɔ wɛʊ. Payaɣ Salɩvaadɔɔrɩɩ ɛjaɖɛ ñʊʊdʊ kɩfalʊ se Salvador Sanchez Cerén.
Kʊnʊŋ ŋgʊ pakɩlʊʊ yɔɔdʊʊ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛ komina tʊma taa nɛ pawɩlʊʊ-kʊ sukulinaa taa ɖɔɖɔ yɔ, ŋgʊ lɛ ɛsɩpaañɔɔlɩ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa tɛtʊ sɔsɔtʊ payaɣ se San Salɩvaadɔɔrɩ nɛ ndʊ tɩkɩla walanzɩ ɖɔɖɔ. Yee ɛyʊ ɛsɔɔlaa se ɛyaa nɔɔyʊ kɛ kaŋgalafu yɔɔ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa kɔyɔ, pɩkɛna-ɩ kɩjɛyʊʊ se ɛma +503 ɛ-tɛ [[Kaŋgalaafu|kaŋgalafu]] kpata yɔɔ pʊcɔ ŋɛ ɛɛma pɩtɛ ɛyʊʊ kaŋgalafu nimaɣ mayaɣ. Pakpazʊʊ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-kɩɖaʊ kɛdɛɛka nɛ pɛtɛ lɛ, wendu ndʊ peteɣu yɔ Augusto Coello lubina-tʊ nɛ ndʊ lɛ se ŋkɛ ɛsɔtaa mʊndʊsʊʊ nakʊyʊ.
Liidiye nɖɩ pɔtɔkɩ-ɖɩ peeɖe yɔ payaɣ-ɖɩ se [[Etaazuunii]] tɔɔlaarɩ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa abalaa kpadayɩɣʊ pɩsɩɩna ɛzɩ pɩnzɩ 72,3 yɔ nɛ halaa ñatalɩɣʊ ɛzɩ pɩnzɩ 77 yɔ. Ɛsɔ sɛtʊ ŋgba wena awɛ peeɖe yɔ anaa yɔ: Katolika mba (50 %), Protɛsɩtaŋ ( 36%), ɛyaa yem waa, pʊtɔbʊʊ se mba paasɛɣ ɛsʊɔ nɔɔyʊ yɔ patalɩ ɛzɩ ɛyaa hiu nɛ naalɛ yɔ kɛ mɩnɩuʊ yɔɔ nɛ aŋgba lɛɛna taa mba ñɛwɛ ɛzɩ ɛyaa 3 kɛ mɩnɩʊ yɔɔ.
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Ɛlsalɩvadɔɔrɩ]]
[[Category:Amerika]]
[[Category:Ameriki nɛ hɛkʋ taa wandamm]]
8kqrsopk14somn5l04f6zfy0y8uanl1
Nazɩyʋ tʋmɩyɛ labɩnaʋ tadɩyɛ (Amazon)
0
2020
9114
2017-10-13T22:15:04Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Nazɩyʋ tʋmɩyɛ labɩnaʋ tadɩyɛ (Amazon)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Amazon.com]] ñɩŋgʋ yɔɔ
9114
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Amazon.com]]
9rcsfsmvcczfhz8re0nteyxzhjl8rdr
Yɔrdaŋ
0
2021
9116
2017-10-13T23:10:53Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Yɔrdaŋ]] ñɩŋgʋ nɛ [[Yɔrdaŋ Pɔɔ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Ajout 'rivière' (to make sure it's distinguished from the country of Jordan)
9116
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Yɔrdaŋ Pɔɔ]]
e6k41wavurl0hz0uqd1lfys0j3ppbnh
Fransɩ
0
2022
9118
2017-10-15T19:26:06Z
Hugo.arg
49
Page redirigée vers [[Fransɩɩ]]
9118
wikitext
text/x-wiki
#redirect[[Fransɩɩ]]
b8xbj6vlgpf92wot8nam2spz1ivngyi
Erɔpʊ
0
2023
16290
9119
2023-05-09T03:26:09Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Eerɔpʋ tɛtʋ wandamm]]
16290
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Eerɔpʋ tɛtʋ wandamm]]
c9ih4brsur09m9hdsjfadakqobnqwqd
Ɛɛndɩ
0
2024
9121
2017-10-17T19:35:37Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Ɛɛndɩ]] ñɩŋgʋ nɛ [[Ɛndɩ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Orthographe
9121
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Ɛndɩ]]
mc6o1rfr2g5iydroho8u6wv0y52sppq
Ɛɛndɩ caanaʋ tɔm
0
2025
9123
2017-10-17T19:36:05Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Ɛɛndɩ caanaʋ tɔm]] ñɩŋgʋ nɛ [[Ɛndɩ caanaʋ tɔm]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Orthographe
9123
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Ɛndɩ caanaʋ tɔm]]
q13fgh592co07qd39rsetjgrok7kwrp
Kujomuu sɔsɔʊ
0
2026
16328
9125
2023-05-09T03:32:30Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Kujomuu sɔsɔʋ]]
16328
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Kujomuu sɔsɔʋ]]
83qf1ey85ngo3i7lvtq6w1yvgpv5yzi
Kujomoŋ sɔsɔŋ (Etaazuunii)
0
2027
9127
2017-10-17T19:43:17Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Kujomoŋ sɔsɔŋ (Etaazuunii)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Kujomuu sɔsɔʋ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Shouldn't have changed it: this is not about great lakes, but another lake in USA.
9127
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Kujomuu sɔsɔʋ]]
83qf1ey85ngo3i7lvtq6w1yvgpv5yzi
Catégorie:Aasii
14
2028
9131
2017-10-17T20:02:55Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Catégorie:Aasii]] ñɩŋgʋ nɛ [[Catégorie:Aazii]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Orthographe
9131
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[:Catégorie:Aazii]]
gh8ga3l3gemtl38mkjy285btlq4y5gk
Catégorie:Pɛliziki
14
2029
9149
2017-10-19T14:05:33Z
Atticmaker
127
Page vide créée
9149
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Puligari
14
2030
9151
2017-10-19T14:10:15Z
Atticmaker
127
Page vide créée
9151
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Pɔritigaalɩ
14
2031
9173
2017-10-19T14:44:06Z
Atticmaker
127
Page vide créée
9173
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Ukurɛnɩ
14
2032
9175
2017-10-19T14:47:28Z
Atticmaker
127
Page vide créée
9175
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Siloovaakii
14
2033
9180
2017-10-19T14:54:54Z
Atticmaker
127
Page vide créée
9180
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Siloveni
14
2034
9182
2017-10-19T14:56:42Z
Atticmaker
127
Page vide créée
9182
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Fɛɛlandɩ
14
2035
14335
9184
2019-06-20T17:35:56Z
Laurent Jerry
33
catégorisation
14335
wikitext
text/x-wiki
[[Catégorie:Eerɔpʋ]]
ihbhwey8o98bv3mv0xqs453euuo4vww
Catégorie:Izrɛɛlɩ
14
2036
9188
2017-10-21T15:12:44Z
Atticmaker
127
Page vide créée
9188
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Paraguwee
14
2037
9192
2017-10-21T15:17:32Z
Atticmaker
127
Page vide créée
9192
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Filipini
14
2038
9194
2017-10-21T15:19:32Z
Atticmaker
127
Page vide créée
9194
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Peruu
14
2039
9196
2017-10-21T15:21:21Z
Atticmaker
127
Page vide créée
9196
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Sʊyɛdɩ
14
2040
9198
2017-10-21T15:23:27Z
Atticmaker
127
Page vide créée
9198
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Sapɔŋ
14
2041
9205
2017-10-21T15:30:02Z
Atticmaker
127
Page vide créée
9205
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Iranɩ
14
2042
9215
2017-10-21T15:49:32Z
Atticmaker
127
Page vide créée
9215
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Kambɔjɩ
14
2043
9217
2017-10-21T16:03:47Z
Atticmaker
127
Page vide créée
9217
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Nɩyɔbɩyɔm
0
2044
11823
10937
2018-03-07T09:19:03Z
Atticmaker
127
Category Added
11823
wikitext
text/x-wiki
Nɩyɔbɩyɔm kɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ pʊtʊ weyi ɛ-ñʊʊ mayaɣ kɔyɔ 41 nɛ yʊsaɣ ñɩŋa yɔ Nb. Nɩyɩbɩyɔm tomnaɣ yem kɛ ɖɛzʊʊ ñɩɣlɩm pɩyʊ, ɛ-tɔnʊʊ wɛ kpʊzɩyɛɛ nɛ ɛcaɣ tɛyɩŋ. Pɩnaɣ 1801 pɩna kajalaɣ kɛ nɩyɔbɩyɔm pɩtɩŋna tɛtɛɛ ñɩm tʊmɩyɛ kpɛlɛkɩyʊ, nɛ kpɛlɩ kpɛlɛkɩyʊ Charles Hatchett yɔɔ.
Pʊwɛɛ se ɖɩtɔzɩ se nɩyɔbɩyɔm wɛtʊ caɣ ɖɔɖɔ ɛzɩ tantalɩ wɛtʊ. Berzélius kaaya alɩwaatʊ natʊyʊ taa kɛ pʊtʊ ɛnʊ Cb. Alɩwaatʊ natʊyʊ kɔɔ lɛ, Charles Hatchett lɛɛzɩ tʊmɩyɛ, kpɛlɩ tʊmɩyɛ tʊ kɩbɩnʊʊ ɛnʊ eyele ɛsʊ pasɩnja naa kpɛdɛtʊ tʊma sɔsɔna taa, ɖɔɖɔ mbʊ yɔ pʊsʊzʊʊ liidiye piŋ nɛ pɛkɛna wazaɣ siŋ, nɛ ɛlakaɣ lɔɔɖa pɔyɩŋ tʊmɩyɛ ɛ-ɖalʊʊ Hatchett tʊmɩyɛ sɔsɔyɛ.
Pama tɔm kpou ŋgʊ payaɣ se Larousse pɩnaɣ 1868 lɛ kɩ-taa kaawɛ Rose tʊma, nɛ petisi nɩyɔbɩyɔm anasaayɩ kʊnʊŋ taa. Kpaɣ pɩnaɣ 1905 mbʊ yɔ ñɩɣlɩm pʊtʊ ɛnʊ payaka-ɩ kpem mbʊ pʊyɔɔ yɔ palakaɣ-ɩ nɛ laatriki miŋ weyi ɛɛwɛ pʊcɔ pɩnaɣ 1911. Ɛɛkɛ ɖoŋ sɔzɩyʊ kɔzɩ kɔzɩ ñɩɣyɩŋ ɖoŋ ñɩŋ taa.
Pɩɩwɛ se paɖaŋ kedeŋga kpeekpe you sɔsɔʊ wayi pɩnaɣ 1946 nɛ pʊcɔ papɩzɩ palɩzɩnɩyɔbɩyɔm ñɩɣlɩm tʊma sɔsɔna kuduyuu. [[Etaazuunii]] waa nɛ Ɛnglɩsɩ ajɛyɛ ɖooo pitihiɣ palakaɣ tʊmɩyɛ nɛ hɩɖɛ kɔlɔbɩyɔm ɛ-tɛ yʊsaɣ maya kɔyɔ Cb, nɛ halɩ nɛ sɔsɔ mbʊ yɔ ɛ-hɩɖɛ tɔyɩ tʊma sɔsɔna kuduyiŋ taa.
[[Category:Siimi]]
[[Category:Siimi taŋgayɩ ñɩɩɩ waa]]
[[Category:Ñɩɣtʋ]]
kq27o18l7ee2k6vp6kwqa6lkvg5n4qs
Mɔlɩbɩdɛnɩ
0
2045
11818
11299
2018-03-07T09:17:26Z
Atticmaker
127
Category Added
11818
wikitext
text/x-wiki
Mɔlɩbɩdɛnɩ kɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ pʊdʊ weyi ɛ-ñʊʊ mayaɣ kɔyɔ 42 nɛ yʊsaɣ ñɩŋa yɔ Mo. Mɔlɩbɩdɛnɩ [[Krɛkɩ kɩbɩnʊʊ kʊnʊŋ|krɛkɩ kʊnʊŋ]] taa μόλυβδος / molubdos pʊ-tɔbʊʊ se pʊlɔŋ, ɛɛwɛʊ ɛzɩ palɩzɩ-ɩ yɔ. Pesida ɛ-tɛ pʊtʊnaa ɖooo kpaɣɖʊ 18 alɩwaatʊ nɛ lɛɛla ɛzɩ karɩbɔnɩ yaa pʊlɔŋ. Carl Wilhelm Scheele pɩza ɛtɛyɩ mɔlɩbɩdɛnɩ nɛ pʊlɔŋ pɛ-hɛkʊ taa ɛkɛzɩ kɩjaʊ mɔlɩbɩdɛnɩ kalɩkɔdaɣ.
Pɩnaɣ 1782 kɛ Peter Jacob Hjelm hiɣ ñɩɣlɩm wonuu ŋgʊ keeke alɩwaatʊ ndʊ ɛlɩzɩ mɔlɩbɩdɛnɩ kalɩkɔdaɣ pɩtɩŋa karɩbɔnɩ yɔɔ. Pɩkɔɔ pɩtalɩ kpaɣɖʊ 19 mbʊ yɔ wiluu tʊmɩyɛ taa yeke palakaɣnaɣ mɔlɩbɩdɛnɩ. Alɩwaatʊ ndʊ ñɩɣyɩŋ sɔsɔŋ tʊmɩyɛ tʊ ɛ-tɛ nɛ Fransɩɩ na se mɔlɩbɩdɛnɩ kpɛndʊʊ ñɩɣyʊʊ mbʊ lɛ, ɛlakɩ tʊmɩyɛ nɛ pʊtʊnaa mba you wondu.
Mɔlɩbɩdɛnɩ kɛ ñɩɣlɩm wonuu kɩɖɛzʊʊ. Wonuu ŋgʊ kɩ-maɣmaɣ keeke kɛkɛ ñɩɣlɩm wonuu kʊlʊmʊʊ nɛ kɩwɛ ɖoŋ piŋ. Nabʊyʊ taa peyidi-ɩ nɛ kalɛnɩ ñɩɣlɩm tɛtʊ. Ɛhɔŋ siŋ pʊ-tɔbʊʊ se ɛwɛ tɛyɩŋ piŋ.
Mɔlɩbɩbɩdɛnɩ leemiŋ kɛ kpanjaasɩ nzɩ sɩkɛ hɛkʊ leemiŋ kɩsɛmɩŋ caʊʊ weyi palakɩna-ɩ nɛ tʊmɩyɛ akalɩŋ taa, tɔlɩm naa taa, aŋwa naa taa nɛ ketu naa taa. Mɔlɩbɩdɛnɩ tɛ [[Sʊfɩrɩ|sʊfʊrɩ]] waa naalɛ kɛ foɖo foɖo num kɩbam nabʊyʊ. Mɔlɩbɩdɛnɩ ŋgʊ payaɣ se moly yɔ palakɩ-kʊ nɛ tʊmɩyɛ tʊma sɔsɔna taa ɛzɩ pʊtʊ weyi ɛkɛ miŋ tʊ yɔ.
[[Category:Siimi]]
[[Category:Siimi taŋgayɩ ñɩɩɩ waa]]
[[Category:Ñɩɣtʋ]]
t4jmy8wsis59y243r3jkuezrowxar4o
Tɛkɩnɛsɩyɔm
0
2046
11849
10592
2018-03-07T11:51:17Z
Atticmaker
127
category added
11849
wikitext
text/x-wiki
Tɛkɩnɛsɩyɔm kɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ pʊtʊ weyi ɛ-ñʊʊ mayaɣ kɔyɔ 43 nɛ yʊsaɣ ñɩŋa yɔ Tc. Tɛkɩnɛsɩyɔm kɛ pʊtʊ weyi ɛwɛ hɛŋgɛlɛɛ nɛ ɛfɛyɩna ɖiɣɖiɣ agbelenaa yɔ. Kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ nɔmɔʊ taa lɛ ɛkɛ ñɩɣlɩm wonuu kɩɖɛzʊʊ ŋgʊ kɩñɩlɩsɩɣ yɔ, nɛ kɩfɛyɩ ɛjaɖɛ taa nɛ ɛwɛtʊ wɛɛ ɛzɩ rɛnɩyɔm nɛ maŋganɛzɩ yɔ. Ɛ-hɩɖɛ lɩna krɛkɩ kʊnʊŋ taa se technetos pʊ-tɔbʊʊ se poluba kulubu. Ɛkɛ kajalaɣ pʊtʊ weyi paɖana-ɩ lubu yɔ. Tɛkɩnɛsɩyɔm kɛ pʊtʊnaa kuluba taa lɛ, weyi ɛfɛyɩ yuŋ yɔ.
Kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ nɔmɔʊ taa lɛ, mɔlɩbɩdɛnɩ (Z = 42) nɛ rʊtɛnɩyɔm (Z = 44) pɛ-hɛkʊ taa kaawɛ kpɛɖɛ. Ñɩnɩyaa sakɩyɛ kaawɛna tambaɣ se pana pʊtʊ ɛnʊ, mbʊ pʊyɔɔ yɔ yee pʊtʊ ɛnʊ pana ɛ-ɖɩcaɣyɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ kpata taa kɔyɔ pʊwɛʊ kɛlɛʊ nɛ pana pʊtʊnaa lalaa mba patatɩɩ tɩlɩda yɔ.
Pɩnaɣ 1877, [[Ruusii]] kpɛlɩ kpɛlɛkɩyʊ Serge Kern tɔŋ se ɛna pʊtʊ paakpɛndʊʊ ñɩɣlɩm wondu lɛ pʊtʊ weyi ɛtɛɖɩɣ yɔ. Kern ya pʊtʊ kɩfalʊ ɛnʊ hɩɖɛ nɖɩ mbʊ ɛmaɣzaɣ se ɛkɛ yɔ davyum se pɩkɛ kiɖima kɛ Ɛnglɩsɩ kpɛlɩ kpɛlɛkɩyʊ Sir Humphry Davy, ɛlɛ pʊtʊ ɛnʊ ŋcɔna kɔyɔ pɩkɛ pisidina ɩrɩdɩyɔm nɛ rɔtɩyɔm nɛ ñɩɣyʊʊ.
Hɩla panormium pɩtɩŋna Palerme sukuli kɩtɛzɩɣ yɔɔ nɛ trinacrium pɩlɩna Sicile yɔɔ kɛ palɩza. Ñɩnɩyaa nakɩlɩ sɔɔlʊʊ krɛkɩ hɩɖɛ τεχνητός nɛ pʊ-tɔbʊʊ se kulubu, mbʊ pɩkɛ pʊtʊ kajalaɣ tʊ weyi palaba-ɩ nɛ nesi yɔ. Segrè pɩsɩ Berkeley nɛ ɛsʊlɩmɩ Glenn T. Seaborg. Ɛlɩzɩ nɖeke tɛkɩnɩsɩyɔm agbele 99m weyi palakɩ-ɩ nɛ tʊmɩyɛ wiluu hɔɔlɩŋ taa ɖɔkɔtɔ naa miiliiyɔɔ waa pɩtalɩ 10 mbʊ yɔ paa pɩnaɣ ŋga.
[[Category:Siimi]]
[[Category:Siimi taŋgayɩ ñɩɩɩ waa]]
[[Category:Ñɩɣtʋ]]
kyyoll52wrela8ndn1dbvcpzhcoea3g
Rʊtɛnɩyɔm
0
2047
14381
14273
2019-09-22T16:37:56Z
Holder
40
14381
wikitext
text/x-wiki
[[File:Ru-TableImage.svg|thumb|Rʋtɛnɩyɔm Table Périodique taa]]
Rʊtɛnɩyɔm kɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ pʊtʊ ɛ-ñʊʊ mayaɣ kɔyɔ 44 nɛ yʊsaɣ ñɩŋa yɔ Ru. Ɛ nɛ platɩnɩ pa-ɖɩcaɣyɛ ɖoli kʊyʊm, pɩkɛ ñɩɣlɩm wondu kɩɖɛzɩtʊ tɛɛ pɩlʊʊ lɛɛkʊ. Rʊtɛnɩyɔm tomnaɣ kɛ ñɩɣlɩm wonuu ŋgʊkʊwɛ ɖoŋ nɛ kɩpɛlɩŋ yee kɩwɛ helim taa yem. Pasɩma-ɩ platɩnɩ mʊlʊm kɩkpɛdɩm taa kɛnɛ nɛ kpɛlɩ kpɛlɛkɩyʊ Carl Ernst Klaus lɩzɩ-ɩ eyeke pɩnaɣ 1844, tabalɩyɛ sɔɔlɩm taa [[Rusɩɩ kʊnʊŋ|Rusii kʊnʊŋ]] taa se Karl Karlovitch (Klaus) yaa Ukraine kʊnʊŋ taa se Karl Karlovic Klaus.
[[File:Electron_shell_044_Ruthenium.svg#filelinks|thumb|Rʋtɛnɩyɔm tɛ electron shell]]
Rʊtɛnɩyɔm kaawɛ cazʊʊ cazʊʊ mbʊ lɛ, ɛtɛm lɩ Smithson Tennant tɛ lɩmaɣza taa pɩnaɣ 1804. Jöns Jacob Berzelius pʊtʊ ɛ-taa nɛ ɛkpɛndɩna lɛɣtʊ kɩzɩtʊ pɩlɩna tʊma yɔɔ, wena ɛzɩ patama-yɛ nɛ tovonum pɩlɩna kpɛlɩ tʊmɩyɛ tʊ Gottfried Osann yɔɔ, ɛnʊ weyi ɛɛcaɣ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ ñʊʊ yɔɔ Dorpat [[Ɛsɩtoonii|Esɩtoonii]] ɛjaɖɛ taa, weyi ɛmaɣzaɣ se ɛnʊ lɩna pʊtʊ ɛnʊ ɛ-yɔɔ pɩnaɣ 1828.
[[File:Ruthenium.jpg|thumb|Rʋtɛnɩyɔm]]
Karl Karlovitch Klaus pɩzɩna nɛ ehiɣ ɛlɩzɩ kajalaɣ ɖeɖe rʊtɛnɩyɔm ñɩɣyʊ keeke ɛzɩ kɩwɛʊ mbilim ɛlɛ pʊɖɔɔ piŋ ɖɔɖɔ. Esɩtoonii ñɩnɩyʊ ɛnʊ palʊla-ɩ Dorpat, [[Ruusii|Riusii]] ɛjaɖɛ taa ɛ-tɛ nɛ [[Caama]] kiŋ, ɛlakaɣ tʊmɩyɛ Kazan sukuli kɩtɛzʊʊ taa lɛ, ɛdaɣnɩ takʊʊ piŋ caajaasɩ nzɩ sɩgbaɣ ɖama yɔ, yele nɛ rʊtɛnɩyɔm kpɛlɩ tɔm kpa ɖoŋ, ɛñɩɣ niye Osann kajalaɣ tʊma yɔɔ pɩlɩna pʊtʊ ɛnʊ ɛnʊ keeke ɛ-yɔɔ nɛ ɛɖɔkɩ hɩɖɛ se rʊtɛnɩyɔm, ɛlɛ ɛmaɣzɩna latɛŋ kʊnʊŋ mbʊ se Ruthenia Ruusii kɛlɛ mbʊ.
[[File:Ruthenium a half bar.jpg|thumb|Rʋtɛnɩyɔm a half bar]]
Pɩsaŋ ɖɔɖɔ se ɖɩtɔ se pʊwɛ ɛzɩ poloñe kpɛlɩ kpɛlɛkɩyʊ Jędrzej Śniadecki kaalɩza-ɩ eyeke pɩnaɣ 1807 (nɛ ɛya-ɩ se vestium) pɩtɩŋna platɩnɩ ñɩɣlɩm tɛtʊ yɔɔ, ɛlɛ pata ñɩɣ nesi ɛ-tɔm ndʊ tɩ-yɔɔ kɛlɛ ekizi ɖɔɖɔ pʊtʊ ɛnʊ palɩɣ ɛ-yɔɔ tɛ waɖɛ.
[[Category:Siimi]]
[[Category:Siimi taŋgayɩ ñɩɩɩ waa]]
[[Category:Ñɩɣtʋ]]
i625ayyj2lm3hg61wd9k9a2tiofkmb1
Rɔdɩyɔm
0
2048
11835
11122
2018-03-07T09:23:14Z
Atticmaker
127
Category Added
11835
wikitext
text/x-wiki
[[File:Electron_shell_045_Rhodium.svg|thumb|Rɔdɩyɔm tɛ Electron shell]]
Rɔdɩyɔm kɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ pʊtʊ weyi ɛ-ñʊʊ mayaɣ kɔyɔ 45 nɛ yʊsaɣ ñɩŋa yɔ Rh. Rɔdɩyɔm tomnaɣ yem kɛ ñɩɣlɩm pɩyʊ weyi ɛwɛ ɖoŋ nɛ ɛpɛlɩɣ, ɛkɛ platɩnɩ mɛfɛyɩ yuŋ waa tɛ pɩlʊʊ taa nɔyʊ. Walaa tɛ nɩɣ taa lɛ, ɛ nɛ rʊtyɔm nɛ [[paladɩyɔm]] nɛ ɔsɩyɔm nɛ [[ɩrɩtɩyɔm]] nɛ platɩnɩ pa-ɖɩcaɣyɛ ɖoli kʊyʊm, mbʊ paya-wɛ se platɩnɩ waa kpeekpe ɖɩwɛyɛ.
[[File:Rhodium 78g sample.jpg|thumb|Rɔdɩyɔm 78g sample]]
Pɩnaɣ 1803 kɛ William Hyde Wollaston lɩ pʊtʊ ɛnʊ ɛ-yɔɔ, ɖɔɖɔ ɛzɩ paladɩyɔm, pɩtɩŋna ñɩɣlɩm tɛtʊ ɖɩwɛyɛ taa ndʊ tɩkɛ [[Amerika nɛ hadɛ tɛtʋ wandamm|Amerika nɛ Hadɛ]] ɛjaɖɛ taa kiŋ yɔ, sʊtʊ lɩm mbʊ pehiwa alɩwaatʊ ndʊ pɛkpɛnda lelemiŋ yɔ, nɛ patɛma lɩzɩɣ ɔsɩyɔm yɔ, platɩnɩ kajazasɩ kɩkpɛdasɩ nzɩ pɩma yɔ taa kaawɛ platɩnɩ pʊtʊnaa ɛzɩ ɩrɩtɩyɔm, ɛlɛ pɩɩwɛ ndɩ ndɩ (pɩlɩna rɔtɩyɔm cɛbɩyasɩ yɔɔ) [[rʊtɛnɩyɔm]] nɛ nabʊyʊ taa kɛ platɩnɩ.
Hɩɖɛ nɖɩ ɖɩlɩna [[Krɛsɩ kɩbɩnʊʊ kʊnʊŋ|krɛkɩ kʊnʊŋ]] taa se ῥόδον (rhodon) pʊ-tɔbʊʊ se kela sɛmɩŋ yaa kɩsɛcɛzʊʊ. Ɛyʊ weyi ɛlɩ pʊtʊ ɛnʊ ɛ-yɔɔ yɔ hana-ɩ hɩɖɛ pɩlɩna rʊtɩyɔm pʊtʊnaa nabɛyɛ sɛmɩŋ caʊʊ yɔɔ, kɔzɩ kɔzɩ [[hɩdrɔzɛnɩ]] kalɩkɔdaɣ yɔ.
[[File:Pure rhodium bead, 1 gram. Original size in cm - 0.5.jpg|thumb|Pure rɔdɩyɔm bead, 1 gram. Original size in cm - 0.5]]
Krɛkɩ nɛ [[Latɛŋ kʊnʊŋ|latɛŋ]] tɔmpiye yaa [[Englɩsɩɩ kʊnʊŋ|Ɛnglɩsɩ]] taa se rɔtɩyɔm kaalɩ nɛ [[Fransɩɩ kʊnʊŋ|fransɩɩ]] kʊnʊŋ lɛ ɖooo pɩnaɣ 1805 alɩwaatʊ taa Wollaston tʊma tɔm kɛdɩɣ taa, pana-yɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ pɩnaɣ pɩnaɣ tɔm heyuu takayasɩ taa. Sɛzɩyaa mba palakɩna-wɛ nɛ tʊmɩyɛ lɔɔɖa wena paɖʊ a-taa karasɩm yɔ platɩnɩ kpɛndʊʊ ñɩɣɖɛ nɛ paladɩyɔm nɛ rɔdɩyɔm. Palakɩ-ɩ nɛ tʊmɩyɛ ɖɔɖɔ ɛzɩ setiyu tʊma sɔsɔna taa nɛ ɖɔɖɔ pʊtʊ weyi ɛkɛ miŋ sɔsɔŋ sazɩyʊ (eyoluu yee ɛsa miŋ pɩtalɩ 1 963,85 °C, yaa 1 963,85 °C), halɩ pɩkɩlɩ mbʊ.
[[Category:Siimi]]
[[Category:Siimi taŋgayɩ ñɩɩɩ waa]]
[[Category:Ñɩɣtʋ]]
jrexebh5ir2u2st2afziskydie558vq
Sriilanka
0
2049
12419
11286
2018-04-16T06:22:11Z
Atticmaker
127
category added
12419
wikitext
text/x-wiki
Sriilanka kɛna [[ɛndɩ]] taa tɛtʊ natʊyʊ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩwɛna Ɛndɩ nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa nɛ hayʊ kɩŋ.
Pamaza Sriilanka ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-walanzɩ lɛ, panaa se ɖɩ-walanzɩ talɩ 65 610 km2 nɛ ɖenɖe lɩm wɛɛ yɔ, peeɖe takɩlɩ ɖɔʊ. Ɖooo pɩnaɣ 2016 taa pakalɩ kɩgalʊʊ kɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ pana ɛyaa ɛzɩ 22 235 000 yɔ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa yee pakalɩɣ ɛyaa km2 taa kɔyɔ, panaɣ-wɛ ɛzɩ 339 yɔ. [[Lɛlaɣ fenaɣ]] naanza wiye pɩnaɣ 1948 kɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩmʊ ɖɩ-tɩ yɔɔ wɛʊ nɛ ɖɩpɩsa ɛjaɖɛ siŋŋŋ nɖɩ payaɣ-ɖɩ camɩyɛ se Srilanka tɛtʊ ɛjaɖɛ lɛ, pɩɩkɛ [[agoza fenaɣ]] 22 pɩnaɣ 1972. Payaɣ Sriilanka ɛjaɖɛ ñʊʊdʊ kɩfalʊ se Maithripala Sirisena nɛ ɛ-tɛ komina yɔɔ cɔnayʊ se Ranil Wickremesinghe.
Kʊnʊmɩŋ weyi pakɩlʊʊ yɔɔdʊʊ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛ komina tʊma taa nɛ pawɩlʊʊ-kʊ sukulinaa taa ɖɔɖɔ yɔ, ɩnʊʊ lɛ siŋgaalɛɛ, taamʊʊli nɛ aŋgilisi. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa tɛtʊ sɔsɔtʊ payaɣ se Sriijavawardenapura nɛ ndʊ tɩkɩla walanzɩ yɔ ndʊ lɛ Kolomko. Yee ɛyʊ ɛsɔɔlaa se ɛyaa nɔɔyʊ kɛ kaŋgalafu yɔɔ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa kɔyɔ, pɩkɛna-ɩ kɩjɛyʊʊ se ɛma +94 ɛ-tɛ kaŋgalafu kpata yɔɔ pʊcɔ ŋɛ ɛɛma pɩtɛ ɛyʊʊ kaŋgalafu nimaɣ mayaɣ. Liidiye nɖɩ pɔtɔkɩ-ɖɩ peeɖe yɔ payaɣ-ɖɩ se Ruupii sriilankɛɛzɩ. Ɛsɔ sɛtʊ aŋgba wena awɛ peeɖe yɔ anaa yɔ: [[Buudiyism|Puudizimi]], [[Ɛnduuyisim|Ɛnduyizimi]], [[Iizilaam|Malɩŋ]], Krɩstʊ mba nɛ Protɛsɩtaŋ.
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Siri Laŋka]]
[[Category:Aazii]]
ogz71qxl4flsif9dlejhwhdjuw8bv3j
Panama
0
2050
12121
11261
2018-03-18T20:55:35Z
DARIO SEVERI
138
Added image
12121
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Panama (orthographic projection).svg|thumb|250px|Panama]]
Panama kɛna Amerika ilemiye hɛkʊ taa ɛjaɖɛ naɖɩyɛ. Ajɛya wena acɔ-ɖɩ nɛ ata yɔ anaa yɔ [[Kɔsitaarika|Kɔstaarika]] nɛ [[Kolombi|Kolɔmbi]]. Pamaza Panama ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-walanzɩ lɛ, panaa se ɖɩ-walanzɩ talɩ 75 420 km2. Pɩnaɣ 2015 taa pakala kɩgalʊʊ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ, pana ɛyaa ɛzɩ 3 657 024 yɔ nɛ pa-taa lɛ, miliyɔɔnaa ɛzɩ 1,426 wɛ tɛtʊ sɔsɔtʊ taa.
Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ nɛ ajɛya wena azɩ ɖama nɛ kamaɣ yɔ, pɩtalɣ ɛzɩ kilomɛtanaa 555 yɔ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ nɛ Kɔstaarika lɛ walanzɩ talɩɣ ɛzɩ 330 yɔ piyele ɖɩnɛ Kolɔmbi lɛ pɩmaɣna kilomɛtanaa ɛzɩ 225. [[Atɩlantiki Lɩŋamʋʋ]] kɛwɛna ɛjaɖɛ ɖɩnɛ nɛ ɖɩ-hayʊ kiŋ pɩkazɩ nɛ ɖɩ-hadɛ kiŋ lɛ, [[Pasifiki Lɩŋamʋʋ]] wɛna. Kidiiliŋ ɖaɣlakɩŋ taa wɛ ɛzɩ kilomɛtanaa 2 490 yɔ.
Ɛsɔ sɛtʊ ŋgba wena awɛ peeɖe yɔ anaa yɔ: katolika mba ( 70 %), Protɛsɩtaŋ ( 19%), ɛyaa yem yɔ, pʊtɔbʊʊ se paasɛɣ ɛsʊɔ nɔɔyʊ yɔ patalɩ ɛzɩ ɛyaa 7 yɔ kɛ mɩnɩuʊ yɔɔ nɛ aŋgba lɛɛna taa mba ñɛwɛ ɛzɩ ɛyaa 4 kɛ mɩnɩʊ yɔɔ.
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Amerika]]
[[Category:Ameriki nɛ hɛkʋ taa wandamm]]
[[Category:Panama]]
qc8k7em3jphzsp36v0fe72utl8s8h4i
Irlandɩ Hayɩ Kiŋ
0
2051
16468
13549
2023-08-09T12:48:54Z
HelpfulHens
4396
16468
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛjaɖɛ
| Hɩɖɛ = Irlandɩ
| Hɩɖɛ2 =
| Kɩɖaʋ kɩdɛɛka =
| Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ =
| image_map = [[File:Map of Northern Ireland within the United Kingdom.svg|190px]]<br>Irlandɩ tɛlɛŋa
| official_languages = .
| capital = Belfast
| government = .
| president = Abiɖe Elizabeth II
| area_km2 = 14,130
| population_estimate = 1,876,695
| population_estimate_year = 2017
| population_density_km2 = 133
| cctld = .
}}Irlandɩ nɛ hayʊ kiŋ ɛjaɖɛ kɛna [[Erɔpʊ]] ilemiye taa tɛtʊ ndʊ payaɣ-tʊ [[Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ]] yɔ ka-taa ɛjaɖɛ naɖɩyɛ. Ajɛya naayɛ nanza kpɛndɩna nɛ kaɖʊtɛtʊ ndʊ payaɣ-tʊ se Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ yɔ.
Pɩnaɣ 2011 taa pakalɩ kɩgalʊʊ kɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ pana ɛyaa ɛzɩ 1 810 863 yɔ. Pamaza Irlandɩ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-walanzɩ lɛ, panaa se ɖɩ-walanzɩ talɩ 14 139 km2.
Kʊnʊŋ ŋgʊ pakɩlʊʊ yɔɔdʊʊ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛ komina tʊma taa nɛ pawɩlʊʊ-kʊ sukulinaa taa ɖɔɖɔ yɔ, ŋgʊ lɛ aŋgilisi ɛlɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖi-taa mba ñakɩ pana se pɛ-ɛjaɖɛ taa kʊnʊŋ ŋgʊ payaɣ-kʊ se irilandɛɛ yɔ, kɩɖɛɛ nɛ ɛsɩndaa.
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Irɩlandɩ nɛ hayɩ kiŋ]]
[[Category:Eerɔpʋ]]
[[Category:Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ]]
k6167e05twa2rot2grzb9htrzfmzsit
Kpalɩma
0
2052
17848
11643
2024-01-06T16:54:34Z
Gnassingbé-Gnassingbé
4636
Catégorie
17848
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:TG-Kpalime.png|vignette|TG-Kpalime]]
[[Fichier:Kpalime.jpg|vignette|Kpalime]]
Kpalɩma kɛ [[Togo]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ natʊyʊ. Wayɩ nɛ wayɩ kɩkalʊʊ ŋgʊ pakalaa yɔ pana ɛyaa ɛzɩ 101 088 yɔ. Kpalɩma kɛna Togo ɛjaɖɛ taa tɛtʊ naanza ñɩndʊ ndʊ tɩ-taa ɛyaa kɩla ɖɔʊ yɔ, pʊtɔbʊʊ se kacalaɣ ndʊ lɛ [[Loma]], pɩwayɩ lɛ [[Sɔgɔɖɛyɩ]] nɛ [[Kayaɣ]]. Peeɖe tɩŋ wɛɛ pɩkɩlɩ togo taa hɔɔlɩŋ lɛɛŋ nɛ tɛʊ nɩɣ peeɖe ɖɔɖɔ pɩkɩlɩ ɛzɩ hɔɔlɩŋ lɛɛŋ ɖɔɖɔ yɔ.
Togo taa lɛ peeɖe pakɩlɩɣ hayʊʊ kɔfɩ nɛ kooko. Pɩsa nɛ taabalɩyɛ nɛ tɔsʊʊ pɩɖɛɛna ɛsɩndaa lɛ, tɛtʊ tʊnɛ tɩɖʊ taabalɩyɛ nɛ [[Fransɩɩ]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ natʊyʊ nɛ nɛ ndʊ yɔ: Presuwiiri (Bresuire) ɖooo pɩnaɣ 1991 nɛ Lɩm hɛkʊ taa tɛtʊndʊ payaɣ-tʊ se Maaree yɔ (Île de Maré) pɩnaɣ 2008. Kʊnʊŋ ŋgʊ pakɩlɩɣ yɔɔdʊʊ peeɖe yɔ, ŋgʊ lɛ ahʊna.
[[Fichier:Marchekpalime.jpg|vignette|Marchekpalime]]
Pɔyɔɔdʊʊ ɖɔɖɔ Kotokoli (tem) nɛ [[Kabɩyɛ kʊnʊŋ|kabɩyɛ]] ɖɔɖɔ. Kʊnʊmɩŋ ndɩ ndɩ mba wɛ ɖɔɖɔ peeɖe.
Togo taa tɔsʊʊ tʊma lona hɔɔlɩŋ kpɛnda kagbaanzɩ: Kadasɩ hɔɔlʊʊ (Savanes); Kayaɣ hɔɔʊʊ, Hɛkʊ taa hɔɔlʊʊ (Centrale), Piyisi yɔɔ hɔɔlʊʊ (Plateaux) nɛ Teŋgu nɔɔ hɔɔlʊʊ.
Tɛtʊ tʊnɛ hadɛ kiŋ lɛ tɩsɩ kamaɣ nɛ loma nɛ hayʊ kɩŋ lɛ Sɔkɔɖɛyɩ, piyele wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa lɛ [[Peenɛɛ]] nɛ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa lɛ, [[Kana]] ɛjaɖɛ.
[[Catégorie:Tɛtʋ sɔsɔtʋ]]
[[Catégorie:Togo]]
[[Catégorie:Afrɩka]]
[[Catégorie:Togo taa tɛtʋ]]
8jak1xq5bd11mo3z4buszhm8h7hrlr5
Anɩhɔ
0
2053
11652
11637
2018-03-02T09:04:37Z
Atticmaker
127
Category Added
11652
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Aného_Beach,_DSC01111_-_by_Fanfan.JPG|vignette|Aného Beach, DSC01111 - by Fanfan]]
[[Fichier:Lagune_in_Aného.jpg|vignette|Lagune in Aného]]
Anɩhɔ kɛ [[Togo]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ natʊyʊ. Tɛtʊ tʊnɛ ndʊ kɛŋna egeetiye nɖɩ payaɣ-ɖɩ se Kujomuu yɔ ɖɩ-tɛtʊ sɔsɔtʊ nɛ tɛtʊ ndʊ tɩwɛ teŋgu nɔɔ hɔɔlʊʊ (Région maritime) taa. Tɛtʊ tʊnɛ tɩ-taa kɛ mba payaɣ-wɛ se Kɩŋ Miina yɔ pɛwɛɛ. Anɩhɔ wɛ Togo nɛ hadɛ kiŋ ɛlɛ maalika kʊnɛ kɩwɛna wɩsɩ ɖɩlɩyɛ nɛ hadɛ kiŋ. Tɛtʊ tʊnɛ tiposina [[Loma]] ɛzɩ kilomɛtanaa niiniwa (50) yɔ.
Anɩhɔ nɛ [[Peenɛɛ]] pasɩna ɖama kamaɣ. Maalika kanɛ, ɖooo alɩwaatʊ ndʊ anasayɩnaa kpacayaɣ Togo yɔ, ndʊ kkakɛna ɖenɖe powokaɣna yomaa nɛ pʊcɔ pɛɖɛɣna-wɛ tuuɖe taa yɔ. Pɩtɛ alɩwaatʊ Anɩhɔ kaakɛŋna Togo tɛtʊ sɔsɔtʊ tɔm nabʊlɛ taa: Pɩnzɩ 1886 nɛ 1897 nɛ pɩwayɩ lɛ pɩnzɩ 1914 nɛ 1919.
Ɖooo lɛ Foli Bebe kaakɛŋna Kɩŋwaa wiyao nɛ pawɛ Kliji. Weyi ɛkɛ pe-wiyau lɛlɛ taa yɔ ɛnʊ payaɣ se Sedegbe Foli Bebe XV. Piyele Miina mba yɔ, Ata-Quaum tɛ kewiyaɣ yɔɔ pɛwɛɛ nɛ pɛwɛ ɖenɖe payaɣ se Nlesi yɔ. Weyi ɛkɛ pe-wiyau lɛlɛ taa yɔ ɛnʊ lɛ Nana Ohiniko Quam Dessu XIV.
[[Fichier:Vue_d'Aného_(Togo).jpg|vignette|Vue d'Aného (Togo)]]
Ɖooo pɩnaɣ 2002 taa Kɩŋwaa mba pɛwɛ Anɩhɔ yɔ, pɔ-nɔɔ ɖɛyʊ yɔ Togbé Ahuawoto Zankli Savado Lawson VIII. Paakaɣ labʊ kediizaɣ sɔsɔɣa nakɛyɩ [[kɩyɛɛna fenaɣ]] kpaɣ kɩyakʊ 5 nɛ pɩsɩɩna 12 pɩnaɣ 2017 Anɩhɔ tɛtʊ taa. Ketiizaɣ ŋga pakaɣ-kɛ labʊ yɔ, ajɛya kpeekpe efebiya mba pañɩɣ se kʊnʊmɩŋ ɛɖeɛɛna ɛsɩndaa yɔ, mba lakɩna ketiizaɣ ŋga.
[[Category:Tɛtʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Togo]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Togo taa tɛtʋ]]
2zt4f4ucpq5kxi7ctksuikmah9onsbr
Paladɩyɔm
0
2054
11825
10597
2018-03-07T09:19:40Z
Atticmaker
127
Category Added
11825
wikitext
text/x-wiki
Paladɩyɔm kɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ pʊtʊ weyi ɛ-ñʊʊ mayaɣ kɔyɔ 46 nɛ yʊsaɣ ñɩŋa yɔ Pd. Ɛ-tɛ nɛ platɩnɩ waa tɛ kiŋ. Paladɩyɔm tomnaɣ yem wɛ hɛŋgɛlɛŋ, ɛtɔtɔyɩ, nɛ nabʊyʊ taa pamazɩɣ se ɛkɛ ñɩɣlɩm wonuu kɩbaŋʊ, pɩlɩna ɛ-tɛ ñɩlɩ ñɩlɩ tʊma laɣsɩ yɔɔ.
Pana paladɩyɔm nɛ [[rɔdɩyɔm]] pɩtɩŋna platɩnɩ kʊlʊlʊʊ ca ca ŋgʊ yɔɔ pɩnaɣ 1803 pɩtɩŋna Ɛnglɩsɩ kpɛlɩ kpɛlɛkɩyʊ william Hyde Wollaston. Hɩɖɛ nɖɩ Wollaston maɣmaɣ ha pɩnaɣ ŋga katɩŋga ɛ-natʊ wayi yɔ lɩna tɩnzɩ cikpesi cɔlɔ mbʊ se pallas, pana-ɩ lakɩŋ fenaɣ kɩyakʊ 28 pɩnaɣ 1802 pɩtɩŋna tɩnzɩ taa nɔmɔʊ woɖu Heinrich W.M. Olbers, ɛlɛ ɛkɛ Caama tʊ.
Ɖooo alɩwaatʊ natʊyʊ pamaɣa ɛyaa paladɩyɔm ɛzɩ kɔyɛ nɖɩ pawazɩɣna kpezi wɩlaɣ kʊdɔŋ yɔ nɛ ɖɩ-tɛ makaɣna 0,065 g evemiye taa. Ɛlɛ pʊkɔma pana se kɔyɛ nɖɩ palakɩɣ-ɖɩ nɛ tʊmɩyɛ yɔ wɛna cɛyɩtʊ sakɩyɛ ɛyʊ tomnaɣ taa kɛ pʊwayɩ kɛlɛ pɛlɛzɩɣ-ɖɩ nɛ kɔɔ wena keeke apɔza yɔ.
Papɩzɩɣ pana paladɩyɔm ɛzɩ ñɩɣlɩm wonuu ŋgʊ kɩ nɛ sika pɛkpɛnda yɔ nɛ wondu lɛɛtʊ ndʊ tɩ-tɛ nɛ platɩnɩ waa tɛ yɔ kɛ sika ɖɩcɛsɩyɛ Oural, [[Ositraalii|Ositrali]], [[Etiyoopii|Etiyopii]], [[Amerika nɛ hayi tɛtʋ wandamm|Amerika nɛ Hayɩ kiŋ]] nɛ [[Amerika nɛ hadɛ tɛtʋ wandamm|Hadɛ]] ajɛyɛ taa. Ɖikpeliye taa ɖenɖe pɛwɛʊ yɔ tʊmɩyɛ kɛ kʊyʊmɖɩyɛ paladɩyɔm ɖɩlaɖɛ.
[[Category:Siimi]]
[[Category:Siimi taŋgayɩ ñɩɩɩ waa]]
[[Category:Ñɩɣtʋ]]
15lmgoma83ux5gyfndfsao9ta94tspu
Catégorie:Nizɛɛrɩ
14
2055
9240
2017-10-29T06:30:58Z
Atticmaker
127
Page vide créée
9240
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Irɩlandɩ
14
2056
9246
2017-10-29T06:43:23Z
Atticmaker
127
Page vide créée
9246
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Irakɩ
14
2057
9257
2017-10-29T06:54:52Z
Atticmaker
127
Page vide créée
9257
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Maalii
14
2058
9259
2017-10-29T06:55:45Z
Atticmaker
127
Page vide créée
9259
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Etiyoopii
14
2059
9262
2017-10-29T06:56:58Z
Atticmaker
127
Page vide créée
9262
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Peyibaa
14
2060
9264
2017-10-29T06:59:15Z
Atticmaker
127
Page vide créée
9264
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Aŋgoola
14
2061
9267
2017-10-29T07:00:37Z
Atticmaker
127
Page vide créée
9267
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Arzantiini
14
2062
9269
2017-10-29T07:01:54Z
Atticmaker
127
Page vide créée
9269
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Peenɛɛ
14
2063
9271
2017-10-29T07:03:42Z
Atticmaker
127
Page vide créée
9271
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Pɔcɩwaanaa
14
2064
9274
2017-10-29T07:07:51Z
Atticmaker
127
Page vide créée
9274
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Purkina Fasoo
14
2065
9276
2017-10-29T15:38:08Z
Atticmaker
127
Page vide créée
9276
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Purundi
14
2066
9279
2017-10-29T15:40:03Z
Atticmaker
127
Page vide créée
9279
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Kameruni
14
2067
9281
2017-10-29T15:41:15Z
Atticmaker
127
Page vide créée
9281
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Santrafriki
14
2068
9763
9283
2017-11-18T21:57:21Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Catégorie:Santrafri]] ñɩŋgʋ nɛ [[Catégorie:Santrafriki]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Orthographe
9763
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Caadɩ
14
2069
9285
2017-10-29T15:44:24Z
Atticmaker
127
Page vide créée
9285
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Kolombi
14
2070
9288
2017-10-29T15:45:57Z
Atticmaker
127
Page vide créée
9288
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Kootidiivʊwarɩ
14
2071
9290
2017-10-29T15:47:47Z
Atticmaker
127
Page vide créée
9290
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Eriitree
14
2072
9294
2017-10-29T15:50:58Z
Atticmaker
127
Page vide créée
9294
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Kambii
14
2073
9296
2017-10-29T15:54:07Z
Atticmaker
127
Page vide créée
9296
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Kana
14
2074
9298
2017-10-29T15:55:53Z
Atticmaker
127
Page vide créée
9298
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Kinee-Pɩsaʊ
14
2075
9300
2017-10-29T15:57:58Z
Atticmaker
127
Page vide créée
9300
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Keniya
14
2076
9304
2017-10-29T16:00:47Z
Atticmaker
127
Page vide créée
9304
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Madakasɩkarɩ
14
2077
9306
2017-10-29T16:02:15Z
Atticmaker
127
Page vide créée
9306
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Moozambiki
14
2078
9308
2017-10-29T16:05:01Z
Atticmaker
127
Page vide créée
9308
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Moritaanii
14
2079
9310
2017-10-29T16:05:46Z
Atticmaker
127
Page vide créée
9310
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Marɔkɩ
14
2080
9312
2017-10-29T16:06:28Z
Atticmaker
127
Page vide créée
9312
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Naajeeriya
14
2081
9314
2017-10-29T16:07:25Z
Atticmaker
127
Page vide créée
9314
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Senegaalɩ
14
2082
9318
2017-10-29T16:09:49Z
Atticmaker
127
Page vide créée
9318
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Siyeeraa Leyɔɔnɩ
14
2083
9320
2017-10-29T16:11:18Z
Atticmaker
127
Page vide créée
9320
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Koree hadɛ kiŋ
14
2084
14156
9322
2019-04-30T16:42:36Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Catégorie:Koreehadɛ kiŋ]] ñɩŋgʋ nɛ [[Catégorie:Koree hadɛ kiŋ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : orthographe
9322
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Sudaanɩ
14
2085
9324
2017-10-29T16:12:57Z
Atticmaker
127
Page vide créée
9324
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Tanzani
14
2086
9326
2017-10-29T16:16:50Z
Atticmaker
127
Page vide créée
9326
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Tayilandɩ
14
2087
9328
2017-10-29T16:19:27Z
Atticmaker
127
Page vide créée
9328
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Pireziili
14
2088
9333
2017-10-29T16:23:55Z
Atticmaker
127
Page vide créée
9333
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Kaabɔɔ
14
2089
9336
2017-10-29T16:27:41Z
Atticmaker
127
Page vide créée
9336
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Kadɩmɩyɔm
0
2092
11798
11762
2018-03-07T09:00:33Z
Atticmaker
127
Category Added
11798
wikitext
text/x-wiki
Kadɩmɩyɔm kɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ pʊtʊ weyi ɛ-ñʊʊ mayaɣ kɔyɔ 48 nɛ yʊsaɣ ñɩŋa yɔ Cd. Kadɩmɩyɔm kɛ pɩlʊʊ 12 ŋgʊ taa pʊtʊ nɛ e-lone kɔyɔ 5. Stricto sensu kɛ ñɩɣlɩm pʊtʊ ɛ-taa fɛyɩ ñɩm nabʊyʊ yɔ, nɛ IUPAC heyuu-ɖʊ se ɛɖɔŋ ɖɛzʊʊ pʊtʊnaa tɛ paɣtʊ yɔɔ. Ɛ-nɛ zɛŋkɩ pa-pɩlʊʊ kʊyʊmʊʊ, IIB waa pɩlʊʊ nɛ pa-taa peeɖe panaɣ pɛ-tɛ ñʊŋ masɩ kpaɖʊʊ yɔɔ kpaɖʊʊ yɔɔ 30Zn, 48Cd nɛ 80Hg.
Pʊtʊ ɛnʊ pɛlɛ-ɩ naʊ kajalaɣ ɖeɖe pɩnaɣ 1809 pɩtɩŋna [[Sʊyɛdɩ]] ɛyʊ ɛnɛ ɛ-yɔɔ Magnus Martin af Pontin yaa Magnus Martin Pontin, pɩtɩŋna kajalaɣ nazɩyʊ tʊmɩyɛ yɔɔ. Paha pʊtʊ ɛnʊ hɩɖɛ nɛ Caama kʊnʊŋ mbʊ se das Cadmium yaa das Kadmium pɩnaɣ 1817 ɛlɛ Goettingen Friedrich Stromeyer sukuli kɩtɛzʊʊ taa wɩlɩyʊ hana hɩɖɛ nɖɩ alɩwaatʊ ɛtɩzaɣ pʊtʊ ɛnʊ weyi e-tomnaɣ wɛ ɖɔfɩɩ nɛ kahʊlɩmɩ yɔ kɛ kajalaɣ ɖeɖe pɩtɩŋna zɛŋkɩ kaŋwa ZnCO3 ŋgʊ kɩ-yɔɔ kaawɛ takɩŋ takɩŋ sʊtʊ lɩm sɛmɩŋ mbʊ yɔ.
Petisiɣ kadɩmɩyɔm kpʈlɩ kpɛlɛkʊʊ tʊma yɔɔ kpaɣ pɩnaɣ 1818 alɩwaatʊ taa, ɛlɛ pɩtɩŋna [[Caama]] kpɛlɩ tʊma tɩnaa natozo nabɛyɛ yɔɔ, kajalaɣ lɛ kɔɔ pɛdɩɣ tʊmɩyɛ tʊ ɖɔɖɔ ɛkɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ tʊ nɛ tʊma sɔsɔna tʊmɩyɛ tʊ ɛlɛ yɔ Carl Hermann pɩtɩŋna zɛŋkɩ kaŋwa yɔɔ, Carl Karsten nɛ Paul Meissner yaa Paul Traugott Meißner.
Kadɩmɩyɔm wɛ sɔtʊ piŋ (ɛnʊ tɩna kʊdɔŋ ŋgʊ payaɣ se Itai-itai yɔ) nɛ tɩŋ kʊdɔmɩŋ sakɩyɛ. Ɛjaɖɛ kpeekpe takɩɣ taa lɛ, panaɣ se hɔɔlɩŋ nɩɩyɛ ɛzɩ [[Fransɩɩ]] mbʊ yɔ, tɛtʊ natʊyʊ naa taa (ɛwadɩyɛ ajaɣa tɛ) taa kpɩnda kadɩmɩyɔm siŋ (kɛlɛ pɩɖɛʊ piŋ tɩŋ nɛ lɩm taa kpɩna). Anasaayɩ huɖe nɖɩ ɖɩ-taa wɛ mbʊ ɖɩyaɣ se fɔsɩfatɩ yɔ ɖɛzɩɣ ɖɔɖɔ tɛtʊ naa sakɩyɛ.
Tɔmpiye Kadɩmɩyɔm lɩ Fransɩɩ kʊnʊŋ taa pɩnzɩ 1808/1809, ɛzɩ tomnaɣ yem weyi palɩzɩ-ɩ cadmia yaa cadmie, pɩtɩŋna Sʊyɛdɩ lɔŋsɩndʊ Magnus Martin Ponti yɔɔ, weyi ɛlɩza-ɩ pɩtɩŋna nasɩyʊ tɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ yɔɔ yɔ. Latɛŋ tɔmpiye cadmia, nɖɩ ɖɩlɩna krɛkɩ kʊnʊŋ taa se kadmeïa, kiɖe tɛ lɛ pɩkɛ zɛŋkɩ ñɩɣlɩm tɛtʊ (kaŋwa yaa nabʊyʊ naa) pɛcɛsɛ-ɩ Thèbes cɔlɔ kpam, Kadmos yaa Cadmos kɩjaazɩ tɛtʊ taa. Ɖooo kpaɣɖʊ 13 wɛɛ taa lɛ, tɔmpiye nɖɩ Fransɩɩ kɩbɩnʊʊ kʊnʊŋ taa lɛ, ɖɩɩkɛ se cami.
[[Category:Siimi]]
[[Category:Siimi taŋgayɩ ñɩɩɩ waa]]
[[Category:Ñɩɣtʋ]]
8cko5kcnykr2uddsz6k18dryesb8opi
Etɛŋ ñɩɣyʊʊ
0
2093
9348
2017-10-30T10:47:15Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Etɛŋ ñɩɣyʊʊ]] ñɩŋgʋ nɛ [[Etɛŋ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Pour se conformer aux autres éléments chimiques
9348
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Etɛŋ]]
flupddecmb8qrzdx09uv3t0wjfk425y
Ɛndɩyɔm
0
2094
11811
11751
2018-03-07T09:14:02Z
Atticmaker
127
Category Added
11811
wikitext
text/x-wiki
Ɛndɩyɔm kɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ pʊtʊ weyi ɛ-ñʊʊ mayaɣ 49 nɛ yʊsaɣ ñɩŋa yɔ In. Ɛ-pɩlʊʊ kɔyɔ 13 nɛ e-lone kɔyɔ 5. Ɛndɩyɔm tomnaɣ yem kɛ ñɩɣlɩm pʊtʊ weyi ɛwɛ caʊʊ nɛ ɛñɩɣlɩsɩɣ yɔ, Ɛsaɣ miŋ piŋ pʊcɔ eyoli, pɩɩtalɩɣ 156°C ɛtama yoluu, ɛɛpʊkɩ helim taa yem.
Pɩnaɣ 1940 alɩwaatʊ, ɛzɩma pataɣ ɛndɩyɔm wondu nɛ ɛlʊkɩna ɖɔɖɔ pʊɣʊ tɔm mbʊ lɛ, palakɩ-ɩ nɛ tʊmɩyɛ [[Ɛsɔdaa lɔɔɖɩyɛ|ɛsɔtaa lɔɔɖaa]] sɔɔjanaa tʊmɩyɛ ɖeɖe. Kpɛlɩ kpɛlɛkɩyʊ Bruce Mahan kɛdɩɣ-ɖʊ se kpaɣ pɩnzɩ [[1970]] wɛɛ taa mbʊ yɔ patalakɩ tʊmɩyɛ siŋ nɛ ɛndɩyɔm. Pʊkɔma pɩnzɩ [[1980]] lɛ, ''Encyclopedia Universalis'' kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ tɩnaa tisi se pana ɛndɩyɔm pʊtʊnaa nabɛyɛ nɛ pasɩm-wɛ (papɩzɩɣ pala-wɛ nɛ tʊmɩyɛ). Wayi wayi ɛ-tɛ tʊmɩyɛ labʊnaʊ siŋ kɔzɩ kɔzɩ kɛlɛm kɛlɛm waa añɩɣnɩŋ sɔsɔŋ LCD, yeba nɛ ɛndɩyɔm kpa liidiye.
Ɛndɩyɔm, paya-ɩ hɩɖɛ nɖɩ mbʊ pʊyɔɔ yɔ ɛ-sɛmɩŋ wɛ yuulecɛzʊʊ ([[Latɛŋ kʊnʊŋ|latɛŋ]] cɔlɩɩ taa lɛ, indǐcum nɛ hɛkʊ nɛ hɛkʊ wɛɛ taa lɛ, indium) miŋ nzʊlɩmɩyɛ pamaɣzɩna, sɛmɩŋ wɛɛ ndɩ ndɩ nɛ pɩwwɩlɩɣ tovonum se cɛŋga yuulee kpiɖi kpiɖi nɛ cɛŋga yuulee nakɛyɛ ŋñɩɩ kɛ ɛ-tɛ kɔtɩɩ mʊntʊsʊʊ weluu taa, Ferdinand Reich nɛ Hieronimus Theodor Richter ñɩnɩna nɛ pana tɔm ndʊ pɩnaɣ 1863, ŋgʊ paaɖɩna takɩɣ [[zɩŋkɩ]] nɛ [[kwivri]] ñɩɣlɩm tɛtʊ pɩtɩŋna Freiberg tɛ sʊfɩrɩ pʊtʊ yɔɔ nɛ mʊntʊsʊʊ weluu ñɩɣyʊʊ ŋgʊ Robert Wilhelm Bunsen luba yɔɔ.
Kɛlɛm kɛlɛm naa, ɔrɩdɩnatɛrɩ naa, GPS tɩnaa, nesi taa kaŋgalafu naa, kɛlɛmɩŋ ñɩɣyɩŋ naa ŋgbaɣ nɖɛɛ mbʊ yɔ nɛ ñɩɣyɩŋ weyi ɛwɛna añɩnɩŋ LCD waa yɔ patɩŋga payɩ palɩ tɔɖɩɩ kpaɣ pɩnzɩ [[2000]] alɩwaatʊ taa kɛnɛ. Ɖɩcɔna kɔyɔ ɖɩnaɣ se ɖenɖe ɛnɩyɔm kaakpɩnda keeke keeke yɔ nɔɔnɔɔ yɔ nabʊyʊ fɛyɩ pɩcaɣ kpɛɖɛ nɛ pɩcaɣ liidiye nɛ pɩwɛ kaɖɛ se papɩzɩ nɛ paɖɩnɩ pɩsɩnaʊ kɔyɔ ñɩnɩyaa sakɩyɛ cɛyɩɣ pa-tɩ se papɩzɩ pañɩnɩ nɔmɔʊ weyi palɛzɩna yɔ.
[[Category:Siimi]]
[[Category:Siimi taŋgayɩ ñɩɩɩ waa]]
[[Category:Ñɩɣtʋ]]
due7dl1nua7skvi7ml4pt04g0hhgbh4
Catégorie:Malawii
14
2095
9362
2017-11-03T13:24:01Z
Atticmaker
127
Page vide créée
9362
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Kinee-Konakrii
14
2096
9366
2017-11-03T13:30:16Z
Atticmaker
127
Page vide créée
9366
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Sudaanɩ hadɛ kiŋ
14
2097
9371
2017-11-03T13:37:42Z
Atticmaker
127
Page vide créée
9371
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Pakisitaanɩ
14
2098
9373
2017-11-03T13:38:42Z
Atticmaker
127
Page vide créée
9373
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Sambii
14
2099
9379
2017-11-03T13:44:23Z
Atticmaker
127
Page vide créée
9379
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Kinee-Ekwatoriyaaalɩ
14
2100
9382
2017-11-03T13:46:33Z
Atticmaker
127
Page vide créée
9382
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Arabii-Sahʊditi
14
2101
9384
2017-11-03T13:49:03Z
Atticmaker
127
Page vide créée
9384
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Liibii
14
2102
9387
2017-11-03T13:59:28Z
Atticmaker
127
Page vide créée
9387
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Liiberiya
14
2103
9390
2017-11-03T14:04:22Z
Atticmaker
127
Page vide créée
9390
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
.Ɛndɩyɔm
0
2104
9398
2017-11-03T18:55:36Z
Hugo.arg
49
Hugo.arg kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[.Ɛndɩyɔm]] ñɩŋgʋ nɛ [[Ɛndɩyɔm]] ñɩŋgʋ yɔɔ
9398
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Ɛndɩyɔm]]
a5f37t6k5b9t6d4lfd44sh22e5qfyq9
Antɩmʊwanɩ
0
2105
11497
11491
2018-02-18T06:19:36Z
DARIO SEVERI
138
Added category
11497
wikitext
text/x-wiki
[[File:Antimony massive.jpg|thumb|260px|Antɩmʊwanɩ]]
Antɩmʊwanɩ kɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ pʊtʊ weyi ɛ-ñʊʊ mayaɣ kɔyɔ 51 nɛ yʊsaɣ ñɩŋa yɔ Sb. E-tomnaɣ tɛkɛ ñɩɣlɩm pɩyʊ, ɛwɛna wɛtʊ ndɩ ndɩ, ɛwɛ sʊtʊ piŋ nɛ ɛtɩyɩ pɩcɛɖɛ kʊdɔŋ, ɖɔɖɔ ɛzɩ arɩsɛnɩkɩ yɔ (weyi pɛkpɛndɩ ɛ nɛ-ɩ nabʊyʊ naa taa, ɛzɩ hɔzɩŋ taa pɩtɩŋna pʊlɔŋ yɔɔ yɔ).
Yee paya-ɩ tobi se Sb kɔyɔ Berzélius lɩzɩna hiɖɛ nɖɩ, pɩlɩna latɛŋ kʊnʊŋ taa mbʊ se stibium yaa pɩlɩna krɛkɩ nɛ latɛŋ kʊnʊmɩŋ taa se stibi yaa krɛkɩ (s)timmi, ɖɩ-lɩna krɛkɩ kɩbɩnʊʊ taa στίϐι / stibi nɛ pɩwɩlɩɣ se pɩkɛ antɩmʊwanɩ ñɩɣlɩm pʊtʊ kpeekpe, kɔzɩ kɔzɩ stibine maɣmaɣ.
Kpaɣɖʊ kajalaɣ ŋgʊ wɛɛ pɛtɛm lʊlʊʊ Yeesu Krɩstʊ wayi yɔ, Celse nɛ pline kɩbɩnʊʊ laba tʊmɩyɛ nɛ latɛŋ tɔmʊʊ sɩtɩbɩyɔm, pʊ-tɔbʊʊ tʊmɩyɛ ɖɩlabɩyɛ se yʊsaɣ, cɛjɛyaɣ (ɛzɩ ɛsa kila kpɛyɛ mbʊ yɔ) kɛ kpaɣɖʊ 18 wɛɛ taa ñɩnɩyʊ Jöns Jakob Berzelius lɩza tobi yatʊ se Sb, mbʊ pɩsɩna kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ antɩmʊwanɩ yatʊ.
Pline pɩzɩ ɛya hɩɖɛ ɖɔɖɔ mbʊ ɛ-tɛ ñɩɣlɩm tɛtʊ, ɛlɛ ehiɣ ɛlɩzɩ abalʊ nɛ halʊ. Abalʊ kɔyɔ sɩtɩbɩnɩ, halʊ kɔyɔ weyi ɛkɩlɩ paɣlʊ yɔ, ɛkɩlɩ yuŋ, ɛñɩlɩsɩɣ nɛ papɩzɩɣ papɩsɩ-ɩ mʊlʊm. Pline la tʊmɩyɛ tɔmpee anɛ stimi, larbaris, alabastre, ɖɔɖɔ ɛzɩ platyophthalmos i.e. pʊ-tɔbʊʊ se ɛsa sɔsɔna krɛkɩ kʊnʊŋ taa, Khôl ajana wondu cɔlɔ lɛ.
Pɩnaɣ 1990 alɩwaatʊ taa lɛ, ajɛyɛ wena akɩlaɣ huyuu antɩmʊwanɩ ñɩɣlɩm tɛtʊ yɔ anaa yɔ, [[Siini]], [[Ruusii|Ruusi]], Afrika nɛ Hadɛ ejaɖɛ, Bolivi, [[Mɛkɩsiiki|Mɛkɩsɩkɩ]], [[Kanadaa|Kanaada]] nɛ [[Ositraalii|Ositralii]]. Mɩsɩkʊm fenaɣ kɩyakʊ 30 pɩnaɣ 1658, Louis 14 hiɣ sɔtʊ kʊdɔŋ sɔsɔʊ nakʊyʊ tɔɔnaɣ taa alɩwaatʊ ndʊ ɛkpakaɣ Bergues Hayɩ yɔɔ kiŋ taa yɔ. Ɛlɛ Guénaut, Anne Autriche ɖɔkɔtɔ ha-ɩ tɔtʊ kɔyɛ naɖɩyɛ ɛlaba-ɖɩ nɛ antɩmʊwanɩ nɛ vɩn sʊlʊm nɛ ɛwazɩ-ɩ hama yɔɔ. Kɛlɛ wiyaʊ ha waɖɛ se papazɩ labɩnaʊ tʊmɩyɛ nɛ antɩmʊwanɩ kɔ taa nɛ pawazɩ kʊdɔmɩŋ.
[[Category:Siimi taŋgayɩ ñɩɩɩ waa]]
kb4bj9uzc0h7phvphmy59rg9i7z0yew
Teluuri
0
2106
11850
10939
2018-03-07T11:51:43Z
Atticmaker
127
category added
11850
wikitext
text/x-wiki
Teluuri kɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ pʊtʊ weyi ɛ-ñʊʊ mayaɣ kɔyɔ 52 nɛ yʊsaɣ ñɩŋa yɔ Te. Teluuri pʊtʊ ɛnʊ pamaɣzɩ ɛ-tɔm pɩkɩlɩ pana-ɩ yɔ kɛ pɩnaɣ 1782 pɩtɩŋna Franz-Joseph Müller von Reichenstein kɛ Transylvan ñɩɣlɩm sika tɛtʊ taa, kɔzɩ kɔzɩ sylvanite. Pɩtɩŋna Pál Kitaibel weyi ɛlaba tʊmɩyɛ nɛ miŋ nzʊlɩmɩyɛ, palɩza-ɩ ndeke lɛ pɩtɩŋna Martin Heinrich Klaproth, ɛnʊ weyi ɛya-ɖɩ [[latɛŋ kʊnʊŋ]] se tellurium pɩnaɣ 1798. Pʊtʊ ɛnʊ paya-ɩ nɛ Ɛnglɩsɩ kʊnʊŋ taa ɖɔɖɔ se Tellurium. Hɩɖɛ nɖɩ ɖɩlɩna latɛŋ halɩñɩŋʊ kʊnʊŋ taa se tellus, telluris, pʊ-tɔbʊʊ se Tɛtʊ.
Yee ŋfeza teluuri helim kɔyɔ pʊkɔŋnaŋ ɖonɖomuu kʊdɔŋ, ñʊʊ holuu nɛ ɖakʊʊ nɛ pɩkpɛndɩna ndoma wɩlɩɣ nɛ pɩlakɩŋ ñɩɣlɩm sɔɔlʊʊ tɩyɛ. Pʊtʊ ɛnʊ ɛyʊ efeza-ɩ ŋñɩɩ, ɛ-tɛ feziŋ alɩwaatʊ lɛ, e-tomnaɣ lɩɣ sɔŋ ɛzɩ ayoo yɔ. Etukina ɛsɩyɛ kɔyɔ, ɛsɩyɛ sɛʊ cɩɩɩ nɛ ɛsa wɩɣ. Ɛyʊ eliba yɔ e-lotu wɩɣ, pusuyu-ɩ nɛ pɩtamna tɔtʊ.
Pɩsa nɛ ɛpɩzɩ ɛwazɩ ɛyaa lɛ, ɛ-tɛ ɖɔʊ makɩna 0,1 mg/m3 helim taa (ACGIH 1999). Ɛ-tɛ wondu sakɩyɛ wɛ sɔtʊ, nɛ pɩkɔŋna kaɖɛ hɔyɛ nɛ ɛyʊ hɛkʊ taa fitenum. Palakaɣ pʊtʊ ɛnʊ pɩtalɩ tɔnɩ waa 250 pɩnaɣ taa nɛ tɔnɩ waa 1000 pɩnaɣ taa, ɛlɛ pʊlɔŋ nɛ [[kuwiviri]] nɛ [[sɛlɛnɩyɔm]] cajaasɩ taa palɩza-ɩ.
Pɩnzɩ 1990 taa lɛ, ajɛyɛ naanza cɔŋanaɣ teluuri tʊma labʊ yɔɔ, ana yɔ [[Etaazuunii]], [[Kanadaa]], [[SJapɔŋ]] nɛ [[Peruu]]. Pɩnaɣ taa kɩlabɩm yee pɩkpɛndɩna sɛlɩnɩyɔm kɔyɔ, pɩlʊʊ taa ɖɩnaɣ se pɩtalɩ tɔnɩ waa 1000, ɛlɛ tɔnɩ kʊyʊmʊ yakaɣ liidiye 1200. Kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ yɔɔ lʊɖaa, Elias Anton Cappelen Smith wayi tɩŋyaa, papa lɩza-ɩ kuwiviri nazɩyʊ peɣɖe ahʊya ñɩɣlɩm tɛtʊ mununu taa.
[[Category:Siimi]]
[[Category:Siimi taŋgayɩ ñɩɩɩ waa]]
63oi3byumjbckxjvh4rvrdo0dsmikic
Ɩyɔdɩ
0
2107
11761
10705
2018-03-06T15:22:33Z
Atticmaker
127
Category Added
11761
wikitext
text/x-wiki
Ɩyɔdɩ kɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ pʊtʊ weyi ɛ-ñʊʊ mayaɣ kɔyɔ 53 nɛ yʊsaɣ ñɩŋa yɔ I. Ɛ nɛ kɩlɔrɩ waa po-lone ɖoli kʊyʊm. Pʊtʊ ɛnʊ ɛtɔtɔyɩ ɛjaɖɛ taa yem, nɛ ɛkɛ 47 tʊ tɛtʊ pɔɔɖɛ taa. Ɖɔɖɔ ɛzɩ kɩlɔrɩ wondu lɛɛtʊ yɔ pana-ɩ lɛ ɛwɛ ɛzɩ kɔtɩɩ waa naalɛ yɔ I2 kɛlɛ paya-ɩ se ɩyɔdɩ naalɛ tʊ, ɛkɛ ñɩɣlɩm pɩyʊ caʊʊ, fefeku ñɔsɩ wɛ yuulee cɛzʊʊ sɛmɩŋ.
Ɛ-hɩɖɛ lɩna [[Krɛsɩ kɩbɩnʊʊ kʊnʊŋ|krɛkɩ kʊnʊŋ]] taa se ἰώδης nɛ pʊ-tɔbʊʊ se yuulee cɛzʊʊ sɛmɩŋ. Gay-Lussac yana-ɩ hɩɖɛ alɩwaatʊ ndʊ kpɛlɩ kpɛlɛkɩyʊ Bernard Courtois lɩ pʊtʊ ɛnʊ ɛ-yɔɔ pɩnaɣ 1811 yɔ pɩtɩŋna ɛlakaɣ tʊmɩyɛ nɛ aɖɔnɖɛlɛɛ lɩm mbʊ palakaɣ-pʊ nɛ kaŋwa siziŋ ɖɔm napoleon yoŋ alɩwaatʊ taa yɔ.
Ɛyʊ yaa tɛtɛ kpɩnɛ hɔɔlʊʊ taa mbʊ yɔ, ɩyɔdɩ ɛkɩlɩ ɖɔʊ yaa kɩtɔɖɔɔ kɔyɔ pɩkɔŋna kʊdɔmɩŋ kaɖɛ ñɩŋ sakɩyɛ. Yee ɩyɔɔdɩ ɛfɛyɩ tomnaɣ taa kɔyɔ ɛyʊ ɛɛpaɣlʊʊ, mbʊ tɩyʊʊna ɖɔɖɔ ɛyʊ liu tɛɛ lakɩɣ koŋgo yɔ. Pɩkɔŋna ɖɔɖɔ ɛyʊ ñʊʊ taa sidiɣ sidiɣ tɔm, tɔm ndʊ panaɣ-tʊ kɔzɩ kɔzɩ ɛyaa mba pɛ-tɛ wɛ pʊŋ ñʊŋ taa yɔ nɛ poposina teŋgiŋ yɔ.
Kiɖe tɛɛ lɛ, ɩyɔdɩ waa naalɛ yeke palaba nɛ pɛpɛdɩɣ. Kalɩsɩ (caliche) Siili ɛjaɖɛ taa nɛ somuuri weyi ɛ-taa wɛ ɩyɔdɩ yɔ karasɩm hayɩm naa taa nɛ fefekiŋ taa kɔzɩ kɔzɩ [[Sapɔŋ]] nɛ [[Etaazuunii]] ajɛyɛ taa. Ɩyɔdɩ kɛ ñɩɣlɩm pʊtʊ weyi ɛ-tɔm wɛ kɩjɛyɩɣ ɛyʊ fezuu labʊ taa yɔ. Ɛyʊ sɔsɔ tɛ mbʊ yɔ evemiye kʊyʊmɖɩyɛ pɩpɔzʊʊ se ɛtalɩ ɛ-taa 150 µg kɔzɩ kɔzɩ halaa hɔsɩ tɩnaa (200 à 290 μg). Ɛ-tʊmɩyɛ koŋ kɛlɛ se ɛla hɔkʊʊ seɣtiyaa, pa-taa kɛlɛ hɔkʊʊ ŋgʊ. Paɖʊ-ɩ ɖɔm kɩtɔɔm taa, nabʊyʊ taa naalɩm taa Ɛnglɩsɩ ɛjaɖɛ taa.
[[Category:Siimi]]
[[Category:Siimi taŋgayɩ ñɩɩɩ waa]]
ml9hc2b4tymddgsdftjsbarb3sl29ms
Sɛnɔɔ
0
2108
11859
10934
2018-03-07T11:54:52Z
Atticmaker
127
category added
11859
wikitext
text/x-wiki
Sɛnɔɔ kɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ pʊtʊ weyi ɛ-ñʊʊ mayaɣ kɔyɔ 54 nɛ yʊsaɣ ñɩŋa yɔ Xe. Ɛkɛ fefeku kɩbaŋʊ ŋgʊ kɩfɛyɩ sɔŋ nɛ kɩfɛyɩna sɛmɩŋ ɖɔɖɔ. Miŋ kandʊ naa taa lɛ ɛlɩzɩɣ mʊntʊsʊʊ yuulee ŋgʊ. Tɔmɩŋ pɩlʊʊ nɔmɔʊ taa lɛ, sɛnɔɔ tɔmpiye lina krɛkɩ kʊnʊŋ taa se ξένος (xenos), nɛ pʊ-tɔbʊʊ se ɛgɔm. Paya hɩɖɛ nɖɩ mbʊ yɔ pʊ-tɔbʊʊ se paalɩ ɛ-yɔɔ lɛ patatɩɩ tɩlɩta-ɩ, kɛlɛ paya-ɩ ɛgɔm fefeku kɛ krypton alɩwaatʊ ndʊ payaɣa hɩla kɛ fefekiŋ kɛtɛɖaɣ ñɩŋ ([[arɩkɔŋ]], krɩptoŋ, sɛnɔɔ) kpaɣɖʊ 19 tɛmtʊ taa.
Palɩ sɛnɔɔ yɔɔ pɩnaɣ 1898 wɛɛ taa pɩtɩŋna William Ramsay yɔɔ nɛ Morris William Travers alɩwaatʊ ndʊ patakaɣa helim caajasɩ nɛ mʊntʊsʊʊ weluu yɔ kɛlɛ paalɩzɩɣ [[ɔkɩsɩzɛnɩ]] nɛ azɔɔtɩ. Posoŋa helim miŋ saʊ nɛ palɩzɩɣ sɛnɔɔ. Pɩsa nɛ posoŋi helim lɛ, pɩpɔzʊʊ se pañazɩ-pʊ nɛ pɩpɩsɩ lɩm (ɛsaɣ miŋ nɛ pɩpɩsɩɣ fefeku, ɛlɛ paɖɩna-ɩ ñazɩɣ nɛ pe-niidi-ɩ lɛ ɛpɩsɩɣ lɩm.
Kpɛlɩ kpɛlɛkɩyaa William Ramsay nɛ Morri Travers kaalɩna sɛnɔɔ yɔɔ [[hasɩyaɖɛ fena;g]] kɩyaku 12 pɩnaɣ 1898, ɛlɛ mbʊ lɛ piteleri ɛzɩ paatɛm lɩɣ krɩpɔnɩ nɛ nɛyɔɔ yɔɔ. Ramsay tɔmna se payaa fefeku kɩfalʊ ŋgʊ hɩɖɛ sɛnɔɔ ɛlɛ pɩtɩŋna krɛkɩ kʊnʊŋ yɔɔ ξένον nɛ pʊ-tɔbʊʊ se ɛgɔm.
Pɩnaɣ 1939 wɛɛ taa Albert R. Behnke Jr laba tʊmɩyɛ se ɛna mbʊ pʊyɔɔ lɩm yayaa mba pɛɖɛʊ lɩŋgamɩŋ sɔsɔŋ taa ɛbɛ yebina nɛ pa-ñʊʊŋ taa cɔʊʊ, se papɩzɩɣ paɖʊ helɩm kpaɖaba taa ɛyʊ feziɣ-pʊ pɩkɩlɩ ɖeu ɛzɩ awayɩ helim yɔ. Ɛ-tɛ tʊmɩyɛ labʊ taa lɛ, ɛna ɖɔɖɔ se papɩzɩɣ pakpaɣ pʊtʊ pɔsʊ ɛyʊ tomnaɣ hɔɔlʊʊ nakʊyʊ kɩsɩ nɛ pɩsa nɛ pala tʊmɩyɛ pɩ-tɛ ɛyʊ ɛnʊ.
[[Category:Siimi]]
[[Category:Siimi taŋgayɩ ñɩɩɩ waa]]
9bge6t4skvrx2pq76ck8pk0slp5qwis
Sɛzɩyɔm
0
2109
11799
11425
2018-03-07T09:01:00Z
Atticmaker
127
Category Added
11799
wikitext
text/x-wiki
Sɛzɩyɔm kɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ pʊtʊ weyi ɛ-ñʊʊ mayaɣ kɔyɔ 55 nɛ yʊsaɣ ñɩŋa yɔ Cs. Ɛkɛ ɖʊʊyʊ ñɩɣlɩm pʊtʊ nɔyʊ nɛ e-tomnaɣ yɔɔ wɛɛ liidiye tɩyɛ, pʊcɔ eyoli lɛ pɩtalɩɣ 28 °C, ɛñɔtɩna ɛjaɖɛ taa soŋgaɣ (CNTP), ɖenɖe mbʊ yɔ ɛpɩzɩɣ ɛpɩsɩ lɩm yɔ. Pʊtʊ ɛnʊ nɛ [[kalɩyɔm]] nɛ [[Rʊpɩdɩyɔm|rʊbɩdɩyɔm]] nɛ [[Mɛrɩkɩrɩ|merɩkɩrɩ]] weyi eyeke koŋ ɛkɛ lɩm ñɩɣlɩm ɛjaɖɛ taa yem yɔ pɛkpɛnda wɛtʊ.
Ɛ-tɛ kpɛlɩ wɛtʊ wɛ ɖɔɖɔ ɛzɩ rʊbɩdɩyɔm nɛ [[pɔtasɩyɔm]] yɔ, nɛ patɩŋga mbʊ yɔ pɛ-tɛ ɖoli kʊyʊm. Ɛwasɩɣ nɛ ɛɛladɩɣ miŋ mʊʊ helim taa, pɛkpɛnda ɛ nɛ lɩm kɔyɔ ɛwasɩɣ paa ɛtasaa miŋ. Ɛ-hɩɖɛ lɩna [[Krɛkɩ kɩbɩnʊʊ kʊnʊŋ|krɛkɩ kʊnʊŋ]] taa caesius, pʊ-tɔbʊʊ se ɛsɔmɩnʊʊ yuulee, mbʊ pʊyɔɔ paya-ɩ mbʊ yɔ panaɣ cɛŋga yuulee ŋga nakayɛ ɛ-tɛ mʊntʊsʊʊ weluu taa. Robert Wilhelm Bunsen nɛ Gustav Robert Kirchhoff ñɩnɩna nɛ pana sɛzɩyɔm pɩnaɣ 1860 pɩtɩŋna Dürkheim lɩm mʊntʊsʊʊ weluu yɔɔ. Fenasɩ cabɩ lɛdaa lɛ pana rʊbɩdɩyɔm ɖɔɖɔ ɛzɩ mbʊ yɔ.
Mbʊ lɛ panaɣa [[Caama]] ɛjaɖɛ taa pɩnaɣ [[2008]] wɛɛ taa kɛ lakʊ taa afanaa nɛ pa-nandʊ kaakɩlɩ ɖɔʊ Bq/kg. Kpaɣ pɩnzɩ hiu mbʊ yɔ ([[1999]] ŋtalɩ [[2008]]), wiluu tʊma naayɛ wɩlɩɣ se afanaa 656 mba agbama kʊ Ravenbourg ageeta taa (Caama nɛ hadɛ kiŋ, pʊñɔtɩna ɛjaɖɛ nɛ [[Suwiisi|Suwisi]] ɛjaɖɛ kamaɣ) ɛzɩma pʊtʊ ɛnʊ ɛdɔ kpɩna ana a-taa yɔ.
Pɩɖalɩɣ kɔyɔ ɖɩpɩzɩɣ ɖɩtɔ se pɩlɩna ɛzɩma ɖɩtɔkɩ pʊtʊ ɛnʊ ɖo-lotu taa yɔ. Pʊwayi lɛ, calɩm kpakɩ-ɩ nɛ pɩɖɛʊna halɩ pɩwɛɛ ɛzɩ ɛcaɣ ɛ-lɛzʊʊ lone taa ɛlɛ yɔ pɔtasɩyɔm. Pruse yuulee tʊ weyi nɔɔ tɔkɩ liki sɛzɩyɔm nɛ taalɩyɔm lotu taa, nɛ ɛnɩ pɩndʊ nɛ tʊtʊ ñepiɣi yuulee.
[[Category:Siimi]]
[[Category:Siimi taŋgayɩ ñɩɩɩ waa]]
[[Category:Ñɩɣtʋ]]
44taue51gou9avn0fgbo2jqjvyuiyul
Catégorie:Ugandaa
14
2110
9422
2017-11-09T16:59:34Z
Atticmaker
127
Page vide créée
9422
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Koree nɛ hayɩ kiŋ
14
2111
9437
2017-11-09T17:22:20Z
Atticmaker
127
Page vide créée
9437
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Nɔɔrɩvɛɛzɩ
14
2112
9445
2017-11-09T19:04:00Z
Gnangbade
58
Page vide créée
9445
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Kuputa (Gupta)
0
2113
9448
2017-11-09T19:36:24Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Kuputa (Gupta)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Gupta]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Orthographe
9448
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Gupta]]
n7i3tmxt3o0zfwcp9mbrge94bueox8p
Catégorie:Togo
14
2115
14282
9456
2019-05-21T20:38:40Z
Laurent Jerry
33
Catégorisation
14282
wikitext
text/x-wiki
[[Category:Afrɩka]]
7wu4uk19ifknn7nqavfcw4ougbd958a
Catégorie:Nepaalɩ
14
2116
9463
2017-11-10T07:19:08Z
Atticmaker
127
Page vide créée
9463
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Simbaabuwee
14
2117
9474
2017-11-10T07:39:52Z
Atticmaker
127
Page vide créée
9474
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Fɩyɛtɩnaam
14
2118
9478
2017-11-10T07:43:04Z
Atticmaker
127
Page vide créée
9478
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Kpalahuwa lʋyaa
14
2119
9499
2017-11-10T16:27:10Z
Atticmaker
127
Page vide créée
9499
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Eekɔɔsɩ
14
2120
14332
9509
2019-06-20T17:10:10Z
Laurent Jerry
33
Catégorisation
14332
wikitext
text/x-wiki
[[Catégorie:Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ]]
tkxn4fsty7xm2amw6zqs1nmegd5zll2
Catégorie:Tuniizii
14
2121
9526
2017-11-10T17:23:20Z
Atticmaker
127
Page vide créée
9526
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Rubisi (rubis)
0
2122
9536
2017-11-10T20:07:47Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Rubisi (rubis)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Rubii]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Orthographe, puis suppression de traduction française
9536
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Rubii]]
3j09ej2olfkn8vt3cib7u6zk3ycuc30
Safiiri (saphir)
0
2123
9538
2017-11-10T20:09:12Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Safiiri (saphir)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Safiiri]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
9538
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Safiiri]]
9pbz12w5ryfh8yoyluql9t80m1x0h2d
Topaazɩ (topaze)
0
2124
9540
2017-11-10T20:09:32Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Topaazɩ (topaze)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Topaazɩ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
9540
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Topaazɩ]]
swifp3k88v4xbxkrom2gk26lmqnm82q
Kuwarɩtɩsɩ (quartz)
0
2125
9546
2017-11-10T21:10:55Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Kuwarɩtɩsɩ (quartz)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Kuwarɩtɩsɩ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
9546
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Kuwarɩtɩsɩ]]
oclgtwvu8wwkxqpgqa9kigd21ku5b67
Leemu sɛmɩŋ (Orange)
0
2126
9548
2017-11-10T21:12:31Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Leemu sɛmɩŋ (Orange)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Leemu sɛmɩŋ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
9548
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Leemu sɛmɩŋ]]
1z2cmme96soslb573sayds9mzgyop04
Muzulee tɔlɩm (brun)
0
2127
9550
2017-11-10T21:13:44Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Muzulee tɔlɩm (brun)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Muzulee tɔlɩm]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
9550
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Muzulee tɔlɩm]]
llk7o7hg715lt5vvohbjn7u2pyu90bc
Sɛmɩŋ (Rouge)
0
2128
9552
2017-11-10T21:13:58Z
Gnangbade
58
Gnangbade a déplacé la page [[Sɛmɩŋ (Rouge)]] vers [[Sɛmɩŋ]] par-dessus une redirection
9552
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Sɛmɩŋ]]
6z4xjpst45dkrteat0orhpw2f7xq2tf
Tɩŋ hatʊ tomnaɣ (Vert)
0
2129
9554
2017-11-10T21:14:12Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Tɩŋ hatʊ tomnaɣ (Vert)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Tɩŋ hatʊ tomnaɣ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
9554
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Tɩŋ hatʊ tomnaɣ]]
ts20vn0lr7fgo5o9xbblsfho0eiz0n2
Yuulee cɛzʊ sɛmɩŋ (Violet)
0
2130
9556
2017-11-10T21:14:48Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Yuulee cɛzʊ sɛmɩŋ (Violet)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Yuulee cɛzʊ sɛmɩŋ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
9556
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Yuulee cɛzʊ sɛmɩŋ]]
e2lpns9puojqm19kbwjo2syeu5oo94x
Yulee tɔlɩm (bleu)
0
2131
9558
2017-11-10T21:15:35Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Yulee tɔlɩm (bleu)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Yulee tɔlɩm]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
9558
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Yulee tɔlɩm]]
40cu9nmq3svhixxzoyysr94doimuu12
Catégorie:Tuurkii
14
2132
9566
2017-11-11T07:37:14Z
Atticmaker
127
Page vide créée
9566
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Palisitini
14
2133
9606
2017-11-13T07:31:07Z
Atticmaker
127
Page vide créée
9606
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Tɛtɛ wondu cikpetu
14
2134
9610
2017-11-13T07:35:16Z
Atticmaker
127
Page vide créée
9610
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Sapɔŋ ɛjaɖɛ caanaʋ tɔm
14
2135
9612
2017-11-13T07:38:56Z
Atticmaker
127
Page vide créée
9612
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Polivi (Bolivie)
0
2137
9619
2017-11-13T22:00:22Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Polivi (Bolivie)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Polivi]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
9619
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Polivi]]
cmpag5kph9den2eiux307v2nd1w3q92
Catégorie:Kɔyɛ lɛɣtʋ
14
2138
9651
2017-11-14T07:25:07Z
Atticmaker
127
Page vide créée
9651
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Ositraalazii wandamm
14
2141
9704
2017-11-17T08:39:06Z
Atticmaker
127
Page vide créée
9704
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Tɔsʋʋ laɖaa
14
2142
9708
2017-11-17T08:45:27Z
Atticmaker
127
Page vide créée
9708
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Parɩyɔm
0
2143
11796
11405
2018-03-07T08:59:52Z
Atticmaker
127
Category Added
11796
wikitext
text/x-wiki
Parɩyɔm kɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ pʊtʊ weyi ɛ-ñʊʊ mayaɣ kɔyɔ 56 nɛ yʊsaɣ ñɩŋa yɔ Ba. Pana parɩyɔm tɛ [[ɔkɩsɩzɛnɩ]] pɩnaɣ 1774 pɩtɩŋna Carl Wilhelm Scheele yɔɔ kɛ [[Maŋganɛzɩ|maganɛzɩ]] tɛ ɔkɩsɩzɛnɩ naalɛ tʊ tɛ ñɩɣlɩm tɛtʊ taa. Humphry Davy lɩzɩ-ɩ eyeke kɛlɛ Guntz ñɔɔzɩ cɩɖɩ cɩɖɩ pɩnaɣ 1901. Pakpa tɔmpiye parɩyɔm nɛ ɖoŋ pɩlɩna [[Krɛkɩ kɩbɩnʊʊ kʊnʊŋ|krɛkɩ kʊnʊŋ]] nɛ pʊ-tɔbʊʊ ɛwɛ yuŋ.
Parɩyɔm tɛ ɖɔm ŋñɩɩ (asɛtatɩ, karɩbɔnatɩ, klɔratɩ, [[Klɔrɩ|kɩlɔrɩ]], hɩdrɔsɩdɩ, nɩtratɩ, ɔkɩsɩzɛnɩ, pɛrɩkɩlɔratɩ, pɔlɩsʊlɩfʊrɩ nɛ sʊlɩfʊrɩ), palakɩ-wɛ nɛ tʊmɩyɛ nɛ polukina wondu sakɩyɛ kɔzɩ kɔzɩ kɛlɛm kɛlɛm takayɩhatʊ, foɖo foɖo num ɖoŋ ñɩmbʊ, añɩnɩŋ caɖasɩ nzɩ ɖɩyaɣna anasaayɩ taa sɩzɩ fɛɛrɩ yɔ, cʊŋ ɖeɣsi, malaa ɖesiɣ nɛ fɛrɩnɩ nɛ mɩzasɩ tɛtʊ, palakɩ parɩyɔm ɖɔm pɩtɩŋna parɩyɔm ŋgʊ kʊ-pʊtʊnaa yɔɔ kɛnɛ, ɛzɩ yee ntiɣta parɩyɔm ñɩɣlɩm ñɩŋʊ yɔ kʊmʊʊ miŋ nɛ paapɩzɩɣ peɖeziɣ miŋ ɛnʊ nɛ lɩm mbʊ pʊyɔɔ yɔ ɩdrɔzɛnɩ ŋgʊ kɩwɛ pɩ-taa yɔ kɩpɩzɩɣ kʊmʊʊ miŋ yaa kɩmɩzɩ.
Parɩyɔm wɛ sɔtʊ piŋ nɛ sɔtʊ ndʊ tɩwɛ ɛyʊ yɔɔ kɔyɔ ɛnɩɣ ɛ-tɩ taŋ kpaɣ ɛzɩ lotu ñɩŋanzɩ siŋ, calɩm kahʊyaɣ, ñamɩyɛ tɛ calɩm hosi kʊdɔmɩŋ ndɩ ndɩ. Sɔtʊ ndʊ tɩpɩzɩɣ tɩkɔna ɛyʊ sɩm, pɩkɛna pʊtʊma feziŋ ɛɛtalɩ-ɩ yaa pɩkɔna-ɩ kaɖɛ naɖɩyɛ laŋɩyɛ hɔɔlʊʊ taa.
Parɩyɔm wɛ ndɩ ndɩ, nabʊyʊ taa lɛ, pana-ɩ lɛ, ɛzɩ ɖɔm yɔ. Yee ŋliba parɩyɔm kɔyɔ, kʊyɔɔlɩɣ kɛlɛ parɩyɔm pɩsɩ kɩcaɣ ɛyʊ toma ndɩ ndɩ taa kɔzɩ kɔzɩ mɔɔ taa. Ɛzɩ parɩyɔm ɖɔm naa sakɩyɛ yɔlʊʊ lɩm taa yɔ, kpɩna pɩzɩɣ nɛ añɔʊ pɩ-tɛ lɩm mbʊ. INRS laba tʊmɩyɛ yuŋ yɔɔ, holaa nɛ anasaayɩ holaa lɛ, pana se pakɩlɩɣ dʊʊ parɩyɔm pɩ-tɛ kpɩna ana yɔ a-tɛ hɔ kɩlɩɣ paɣlʊʊ nɛ pɩkɔŋna sɩm sakɩyɛ.
[[Category:Siimi]]
[[Category:Siimi taŋgayɩ ñɩɩɩ waa]]
[[Category:Ñɩɣtʋ]]
f043v6rp352bp7r8mnfkmp31ij4i531
Catégorie:Wɩsɩ ɖɩlɩyɛ hɛkʋ taa hɔlʋʋ wandamm
14
2144
9712
2017-11-18T06:19:20Z
Atticmaker
127
Page vide créée
9712
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Lɩm tɔm
14
2145
9713
2017-11-18T06:19:31Z
Atticmaker
127
Page vide créée
9713
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Lɩm kpena
14
2146
9714
2017-11-18T06:19:44Z
Atticmaker
127
Page vide créée
9714
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Kanadaa
14
2147
9730
2017-11-18T07:06:41Z
Atticmaker
127
Page vide créée
9730
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Mɛkɩsiiki
14
2148
9733
2017-11-18T07:09:34Z
Atticmaker
127
Page vide créée
9733
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Cibuuti
14
2149
9737
2017-11-18T07:28:22Z
Atticmaker
127
Page vide créée
9737
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Kapʊvɛɛrɩ
14
2150
9743
2017-11-18T07:34:04Z
Atticmaker
127
Page vide créée
9743
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Kɔngo Pirazaaviili
14
2151
15764
9745
2022-01-17T21:57:40Z
Caro de Segeda
2717
15764
wikitext
text/x-wiki
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Ajɛya]]
3skx497n3dumh3xh8ei5lyexcwbh9qo
Catégorie:Koŋgo Kinsasa
14
2152
9747
2017-11-18T07:40:00Z
Atticmaker
127
Page vide créée
9747
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Tɛtʋ Kikizitu (Cité interdite)
0
2153
9753
2017-11-18T19:29:19Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Tɛtʋ Kikizitu (Cité interdite)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Tɛtʋ Kikizitu]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
9753
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Tɛtʋ Kikizitu]]
teu6zv4cyuy03zfeforimyz4hsflu5c
Kanzɩ pɔɔ (Fleuve Ganges)
0
2154
9757
2017-11-18T21:44:51Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Kanzɩ pɔɔ (Fleuve Ganges)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Kanzɩ pɔɔ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction français
9757
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Kanzɩ pɔɔ]]
b6iv6rlb9fbtgwvebytwm2gv1ir0jid
Sʊtʊ Pɔɔ (Fleuve Jaune)
0
2155
9760
2017-11-18T21:46:59Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Sʊtʊ Pɔɔ (Fleuve Jaune)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Sʊtʊ Pɔɔ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
9760
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Sʊtʊ Pɔɔ]]
2hlmyrc9k5km4b8xi87d4lsnyex5mn0
Ɛndusɩ Pɔɔ (Fleuve Indus)
0
2156
9762
2017-11-18T21:47:30Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Ɛndusɩ Pɔɔ (Fleuve Indus)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Ɛndusɩ Pɔɔ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
9762
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Ɛndusɩ Pɔɔ]]
5nd2sccc4apchv8ha1jgbw4opt9qyvi
Catégorie:Santrafri
14
2157
9764
2017-11-18T21:57:21Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Catégorie:Santrafri]] ñɩŋgʋ nɛ [[Catégorie:Santrafriki]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Orthographe
9764
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[:Catégorie:Santrafriki]]
prz3lwnunw4gplpu85c6mqt8pcjctjy
Catégorie:Ɛɛndɩ
14
2158
9766
2017-11-18T22:14:06Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Catégorie:Ɛɛndɩ]] ñɩŋgʋ nɛ [[Catégorie:Ɛndɩ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Orthographe
9766
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[:Catégorie:Ɛndɩ]]
ft0yr0uzardxgjjwc1tp4a8ht2invpr
Catégorie:Keesi maɖa
14
2159
9768
2017-11-18T22:30:23Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Catégorie:Keesi maɖa]] ñɩŋgʋ nɛ [[Catégorie:Keɣsi maɖa]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Orthographe
9768
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[:Catégorie:Keɣsi maɖa]]
ptkn5amdm10dbgg8ohshf53lwvztt1w
Catégorie:Afrikihadɛ kiŋ
14
2160
9770
2017-11-18T22:34:54Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Catégorie:Afrikihadɛ kiŋ]] ñɩŋgʋ nɛ [[Catégorie:Afriki hadɛ kiŋ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : coupure des mots
9770
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[:Catégorie:Afriki hadɛ kiŋ]]
g5xj4xugvwx48fqsuw2ge7z64fkoewu
Catégorie:Lezoto
14
2161
9778
2017-11-20T06:56:27Z
Atticmaker
127
Page vide créée
9778
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Namibi
14
2162
9794
2017-11-21T06:51:24Z
Atticmaker
127
Page vide créée
9794
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Sahara Wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ
14
2163
9801
2017-11-21T06:59:54Z
Atticmaker
127
Page vide créée
9801
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Soomaali
14
2164
9808
2017-11-21T07:04:28Z
Atticmaker
127
Page vide créée
9808
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Suwazilandɩ
14
2165
9812
2017-11-21T07:10:38Z
Atticmaker
127
Page vide créée
9812
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Afganistani
14
2166
9819
2017-11-21T07:15:31Z
Atticmaker
127
Page vide créée
9819
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Fenezuyeelaa
14
2167
9822
2017-11-21T07:22:53Z
Atticmaker
127
Page vide créée
9822
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Seelandɩ Kɩfalʊʊ
14
2168
9826
2017-11-21T07:28:27Z
Atticmaker
127
Page vide créée
9826
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Ameriki nɛ hɛkʋ taa wandamm
14
2169
9828
2017-11-21T07:32:46Z
Atticmaker
127
Page vide créée
9828
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Uruguwe
14
2170
9830
2017-11-21T07:35:54Z
Atticmaker
127
Page vide créée
9830
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Fatiikaŋ
14
2171
9833
2017-11-21T07:38:51Z
Atticmaker
127
Page vide créée
9833
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Tanimarikɩ
14
2172
14325
9835
2019-06-20T17:06:14Z
Laurent Jerry
33
Catégorisation
14325
wikitext
text/x-wiki
[[Catégorie:Eerɔpʋ]]
ihbhwey8o98bv3mv0xqs453euuo4vww
Catégorie:Kuwatemala
14
2173
9838
2017-11-21T07:45:42Z
Atticmaker
127
Page vide créée
9838
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Isilandɩ
14
2174
9840
2017-11-21T07:48:27Z
Atticmaker
127
Page vide créée
9840
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Lantanɩ
0
2175
11813
11791
2018-03-07T09:15:25Z
Atticmaker
127
Category Added
11813
wikitext
text/x-wiki
Lantanɩ kɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ pʊtʊ weyi ɛ-ñʊʊ mayaɣ kɔyɔ 57 nɛ yʊssaɣ ñɩŋa yɔ La. Ɛha ɛ-hɩɖɛ lantanɩdɩ waa cejewiye nɖɩ ɖɩwɛ kɛtɛɖaɣ tɛtʊ naa taa yɔ. Hɩɖɛ nɖɩ ɖɩlɩna krɛkɩ kʊnʊŋ taa se lanthanein nɛ ɖɩ-tɔbʊʊ se mɛlʊʊ. Ɖoo pitihiɣ lantanɩ kaamɛla [[sɛrɩyɔm]] tɛ ɔkɩsɩdɩ taa. Ɛjaɖɛ yem ŋnɔɔ taa lɛ, lantanɩ kɛ liidiye ñɩɣlɩm pʊtʊ weyi ɛwɛ kpʊzɩyɛɛ, papɩzɩɣ pɔhɔmɩ-ɩ, ɛwɛ tɛyɩŋ, ɛwɛɛ ɖɔfɩɩ nɛ papɩzɩɣ pɛsɛtɩ-ɩ nɛ saɣ. Lɩm yaa helim ɛɖɛna ɛ-yɔɔ kɔyɔ ɛmʊ kalɩkɔdaɣ.
Palɩ lantanɩ yɔɔ kɛ kalɩkɔdaɣ tɛtʊ taa, tɛtʊ ndʊ Johan Gadolin nɛ Andrers Gustaf Ekeberg pɩtɩŋna gadolinite nɛ euxénite pɔ-yɔɔ. Lantanɩ ɛzɩ ɛkɛʊ kalɩkɔdaɣ pɩyʊ yɔ palɩzɩ-ɩ eyeke kɩcaʊ pɩnaɣ 1839 ɛlɛ Carl Gustf Mosander labɩna tʊmɩyɛ nɖɩ. Palɩzɩɣ lantanɩ kɛ monazite ((Ce, La, Th, Nd, Y) PO4) nɛ bastnäsite ((Ce, La, Th, Nd, Y)(CO3)F). Mbʊ papɩzɩɣ nɛ patʊʊ ɛ nɛ kɛtɛɖaɣ tɛtʊ naa lɛlaa yɔ wɛ kaɖɛ.
Ɛbɛɛ palakɩna-ɩ, lantanɩ wɛna wazaɣ piŋ kɛ kaaʊ maakɩka ɖɩlaɖɛ taa, poluki-i pɩlɩna mischmétal yɔɔ, pɩkɛ tɛtʊ kɛtɛɖaɣ ñɩndʊ ndʊ pesida yɔ, tɩ-taa wɛ sɛrɩyɔm pɩtalɩ 55%, lantanɩ kɔyɔ 20%, nɛyɔdɩyɔm 15%, prasɛyɔdɩyɔm 5%, samarɩyɔm 1% ɛ nɛ ɩtrɩyɔm. Hɩdrɔzɛnɩ kpɩnda pɩ-taa peeɖe.
Ɛkɛ seɣtiyu ñamasɩŋ ñɩɣyɩŋ weyi paɖʊʊ ɛ-taa karasɩm yɔ, nɛ ɛfɛyɩ liidiye ɛzɩ pɩlatɩnɩ nɛ paladɩyɔm mba palakɩna tʊmɩyɛ ɖeɖe nɛ sɔnɔ yɔ. Ɛzɩma ɖɩla nɛ ɖɩtaa tɔlɩ ɛ-tɛ kʊdɔmɩŋ taa, mbʊ peheyuu-ɖʊ se ɖɩtaa feziɣ pɩ-tɛ mʊzʊʊ nɛ fefekiŋ.
[[Category:Siimi]]
[[Category:Siimi taŋgayɩ ñɩɩɩ waa]]
[[Category:Ñɩɣtʋ]]
as23njn8xb1w5qyaka9p25420r7dnuf
Sɛrɩyɔm
0
2176
11801
10927
2018-03-07T09:01:38Z
Atticmaker
127
Category Added
11801
wikitext
text/x-wiki
Sɛrɩyɔm kɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ pʊtʊ weyi ɛ-ñʊʊ mayaɣ kɔyɔ 58 nɛ yʊsaɣ ñɩŋa yɔ Ce. Pʊtʊ ɛnʊ nɛ lantanɩ waa pa-ɖɩcaɣyɛ ɖoli kʊyʊm. Martin Heinrich Klaproth tɩlɩna sɛrɩyɔm ŋgʊ pɩnaɣ 1803 nɛ alɩwaatʊ kʊyʊmtʊ ndʊ tɩ-taa ɖɔɖɔ Jöns Jacob Berzelius nɛ Wilhelm Hisinger.
Ɛ-hɩɖɛ nɖɩ pamazɩɣ-ɖɩ nɛ cérès tɩyɩŋga cikpelaɣ ŋga palɩ kɔ-yɔɔ [[kɔlaɣ fenaɣ]] taa pɩnaɣ 1801 yɔ. Pɩnaɣ 1825 Carl Gustav Mosander pɩza ɛna tovonum taa lɛ, ɛ-wɛtʊ keeke.
Sɛrɩyɔm siziŋ ɖɔm palakɩna tʊmɩyɛ (ɛlɛ ŋñɩɩ yem mɩnʊʊ yɔɔ) naanum naa nabɛyɛ taa yaa heŋ naa ɖɩñalɩyɛ taa, se pɩsa nɛ pawaana yaa pawazɩna miŋ heŋ sɔsɔŋ. Paɖʊʊ sɛrɩyɔm heŋ taa lɛ, pɩñakɩ kpɔndɔyʊʊ nɛ pɩyɔɔ kiŋ, mbʊ yekina nɛ asuuma yaa ŋñɩɩ cɛkasɩ ɛɛpɩzɩɣ pʊsʊʊ heŋ taa, kɛlɛ pɩpazɩ tɔnʊʊ kɩfalʊʊ maʊ (ɛlɛ pɩɖaŋɩɣ nɛ pɩwaɣ yɔ tɔnʊʊ ɛtaakɩlɩ paɣlʊʊ) miŋ heŋ ɛnʊ ɛ-taa.
Paasɩŋ-wɛ camɩyɛ (kɔzɩ kɔzɩ sɔtʊ pʊtʊnaa feziŋ ñɩma), ɛlɛ IRSN lɩzɩɣ wɩlɩtʊ takayaɣ nakɛyɛ pɩlɩna cɛnzɩ tɔʊʊ agbele yɔɔ. Natʊyʊ taa, kʊdɔntʊ nɔyʊ weyi pañala e-heŋ taa nɛ heŋ ɛnʊ ɛ-taa wɛ liidiye ñɩɣlɩm nɛ sɛrɩyɔm kɛ alɩwaatʊ ndʊ miŋ ɛñaɣ ɛyʊ kɔyɔ piyeki nɛ panaɣ pee cikpena sɛrɩyɔm tɩyɛɛ heŋ taa.
[[Category:Siimi]]
[[Category:Siimi taŋgayɩ ñɩɩɩ waa]]
[[Category:Ñɩɣtʋ]]
ee3n0lb2ja3uihqyutbtsubc16qra33
Catégorie:Kuubaa
14
2177
9851
2017-11-22T16:22:47Z
Atticmaker
127
Page vide créée
9851
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Emiraatɩ-Araabʊ Unii
14
2178
9856
2017-11-22T16:31:54Z
Atticmaker
127
Page vide créée
9856
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Ɛndonezi
14
2179
9861
2017-11-22T16:49:33Z
Atticmaker
127
Page vide créée
9861
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Panama
14
2180
9870
2017-11-23T06:48:52Z
Atticmaker
127
Page vide créée
9870
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Ɛɛnduuyism
14
2181
9878
2017-11-23T07:05:36Z
Atticmaker
127
Page vide créée
9878
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Buudiyism
14
2182
9880
2017-11-23T07:06:50Z
Atticmaker
127
Page vide créée
9880
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Yuudaayism
14
2183
9882
2017-11-23T07:08:22Z
Atticmaker
127
Page vide créée
9882
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Iizilaam
14
2184
14509
9884
2020-01-23T06:27:59Z
Chongkian
1443
14509
wikitext
text/x-wiki
[[Catégorie:Ɛsɔ sɛʋ]]
5zay9c06aytn6525aluoajqh0g9lj94
Panama Hɛŋa (Canal de Panama)
0
2185
9899
2017-11-23T12:44:20Z
Hugo.arg
49
Hugo.arg kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Panama Hɛŋa (Canal de Panama)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Panama Hɛŋa]] ñɩŋgʋ yɔɔ
9899
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Panama Hɛŋa]]
osj2ag11edhll5q5rhct76bcluhsvow
Prasɛyɔdɩmɩ
0
2186
11829
11413
2018-03-07T09:21:12Z
Atticmaker
127
Category Added
11829
wikitext
text/x-wiki
Prasɛyɔdɩmɩ kɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ pʊtʊ weyi ɛ-ñʊʊ mayaɣ kɔyɔ 59 nɛ yʊsaɣ ñɩŋa yɔ Pr. Prasɛyɔdɩmɩ kɛ liidiye ñɩɣlɩm pʊtʊ weyi ɛwɛ kpʊzɩyɛɛ kɛ tɛtʊ kɛtɛɖaɣ tɛtʊ naa taa yɔ. Ɛnʊ [[lantanɩ]] waa pa-ɖɩcaɣyɛ ɖoli kʊyʊm. Ɛjaɖɛ taa yem lɛ, ɛwɛ tɛyɩŋ nɛ papɩzɩɣ pɔhɔmɩ-ɩ nɛ peyeba-ɩ helim taa yem kɔyɔ ɛɛmʊʊ kalɩkɔdaɣ lɔŋ.
Pʊtʊ ɛnʊ nɛ lɩm paacaɣ ɖama mbʊ lɛ, num kɩtɔɔm taa pasɩɣ-ɩ. Ɛ-hɩɖɛ lɩna [[Krɛkɩ kɩbɩnʊʊ kʊnʊŋ|krɛkɩ]] tɔmpee taa prason (πράσον pʊ-tɔbʊʊ se naalɛ tʊ nɛ tɔmpiye lɛɛɖɛ yɔ didymos (δίδυμος pʊ-tɔbʊʊ se rom) mbʊ pʊyɔɔ yɔ ɛ-tɛ siziŋ ɖɔm wɛ tɩŋ hatʊ sɛmɩŋ tɩyɛ.
Kpɛlɩ tʊmɩyɛ tɩnaa kaamaɣza ɖooo pitihiɣ se prasɛyɔdɩmɩ nɛ nɛyɔdɩmɩ paakɛ pɩyʊ yem pɩkɔɔ pɩtalɩ alɩwaatʊ ndʊ Carl Auer von Welsbach tɛyɩ-wɛ pɩnaɣ 1885 yɔ. Pɩnaɣ 1841 Carl Gustaf Mosander tʊʊ didyme kɛtɛɖaɣ tɛtʊ nɛ lantanɩ tɛ ɔkɩsɩzɛnɩ.
Pɩnaɣ 1874 lɛ, Per Teodor Cleve lɩ tɔm tʊnɛyɔɔ tɩ-yɔɔ mbʊ se didyme taa wɛ pʊtʊ naa naalɛ nɛ pɩnaɣ 1879 lɛ, Lecoq Boisbaudran lɩzɩɣ tɛtʊ kɩfatʊ, [[samarɩyɔm]] didyme tɛ ŋgʊ ŋgʊ palɩzɩɣ-kʊ samarskite ñɩɣlɩm tɛtʊ taa yɔ. Pɩnaɣ 1885 lɛ, [[Otirisi]] kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ tʊ sɔsɔ Carl Auer von Welsbach tɛyɩ didyme hɔɔlɩŋ naalɛ, prasɛyɔdɩmɩ nɛ nɛyɔdɩmɩ nɛ pʊtʊnaa mba pa-lɩm sɛmɩŋ wɛɛ ndɩ ndɩ. Pɩnzɩ [[1920]] tɛmtʊ wɛɛ taa, Leo Moser (Ludwig Moser pɩɣa kɛlɛ, ɛnʊ tʊlɩna Moser ñɩɣlɩm wondu tʊmɩyɛ kɛ nɔɔnɔɔ Karlovy Vary, [[Cɛɛkɩ]] ɛjaɖɛ taa, ɛlɛ pɩfɛyɩ piyidina Leo Moser ɛlɛ ñɛkɛ lɛɣtʊ tʊmɩyɛ tʊ kɛnɛ).
Takayasɩ mayaa kɛdʊʊ-ɖʊ se prasɛyɔdɩmɩ kaakɩlɩ tɔyʊʊ nɛ kɩtaayakɩ ɖeu, mbʊ yebina nɛ kɩtaafɛyɩ liidiye ɛzɩ nɛyɔdɩmɩ ŋgʊ kʊkʊ ñakɩlɩ ɖɔʊ yɔ. Pataalakɩ-ɩ nɛ tʊmɩyɛ ɛzɩ ɖɩsɩmɩ-ɩ yɔ, prasɛyɔdɩmɩ wɛʊ yɔ palakɩ-kʊ nɛ tʊmɩyɛ lɛ, pɩtɛkɛ kɩ-yeke, pesidaɣna-kʊ nɛ lantanɩ nɛ [[sɛrɩyɔm]]. Pɩ-tɛ lɩm mbʊ pesidaɣ yɔ payaɣa se LCP pɩlɩna pʊtʊnaa mba pɛwɛ pɩ-taa yɔ pɛ-tɛ kajalaɣ masɩ yɔɔ.
[[Category:Siimi]]
[[Category:Siimi taŋgayɩ ñɩɩɩ waa]]
[[Category:Ñɩɣtʋ]]
r9j7zp4mklchaxllpnxlt2wdlsx4bcc
Catégorie:Siirii
14
2187
9928
2017-11-27T07:45:06Z
Atticmaker
127
Page vide créée
9928
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Rumaanii
14
2188
14321
9933
2019-06-20T16:41:36Z
Laurent Jerry
33
Catégorisation
14321
wikitext
text/x-wiki
[[Catégorie:Eerɔpʋ]]
ihbhwey8o98bv3mv0xqs453euuo4vww
Sisiŋ tʋ
0
2189
17989
12659
2024-01-20T14:28:18Z
Gnassingbé-Gnassingbé
4636
Catégorie
17989
wikitext
text/x-wiki
Kpɛlɩkpɛlɩ kpɛlɛkʋʋ wonuu nakʋyʋ wɛɛ nɛ payaɣ-kʋ se siziŋ tʋ (acide). Kpɛlɩkpɛlɩ kpɛlɛkʋʋ wonuu ŋ́gʋ, kɩpɩzɩɣ kɛkɛ ñɩɣlɩm tɛtʋ wonuu, kɩpɩzɩɣ kɩkɛ ajɔɔɖɛ tɛ (organique).
Pʋ-tɔbʋʋ se kɩpɩzɩɣ kɩkɛ nazɩyʋ pe taa naɖɩyɛ. Yee paɖʋza nazɩyʋ sɩɣlɩyʋ weyi payaɣ se idroniyɔɔm yɔ lɩm taa nɛ ɛyɔlɩ yɔ, pana siziŋ tʋ. Ɖoŋ sɔsɔŋ nɩɩyɛ sidiɣna kpɛlɩkpɛlɩ wondu sidii sidii nɛ siziŋ wondu lɩɣ.
Kpɛlɩkpɛlɩ wondu ńdʋ, tɩ-taa natʋyʋ kɔyɔ, ho nɛ kɩbɩm tɛ amoniyakɩ tɛ lɩm. Amoniyakɩ lɩm pʋnɛ pʋwɛŋna ɖoŋ se pɩpɩzɩ pɩhɔlɩ nazɩyʋ sɩɣlɩyʋ weyi payaɣ se « hydroxyle » yɔ lɩm taa.
Siziŋ tɩnaa wɛna ɖoŋ yɔlɩyaa yɔɔ, ɛlɛ, siziŋ tɩnaa mba pɛfɛyɩ ɖoŋ yɔ, pɛfɛyɩna ɖoŋ nɩɩyɛ yɔlɩyaa yɔɔ. Yee siziŋ tɩnaa ɛɖɔ kpɛlɩkpɛlɩ wonuu nakʋyʋ taa kɔyɔ, piyeki nɛ siziŋ tɩnaa ɖɔɔ pɩdɩɩfɛyɩ.
Ñɩnɩyʋ sɔsɔ Brønsted-Lewis tɔŋ se yee yɔlɩyʋ eheba nɛ siziŋ tʋ nɔɔyʋ yɔlɩ lɩm taa kɔyɔ, ɛ-tɛ mbʋ payaɣ se « pH » yɔ, pɩ-tɛ ɖoŋ ɛɛtalɩɣ lʋbɛ.
Pasɩma siziŋ tɩnaa ɖooo lɔŋ. Pasɩm-wɛ pɩlɩɩna ɖoŋ weyi pɛwɛna nɛ papɩzɩɣ pɔhɔlʋʋ ñɩɣlɩm tɛtʋ yɔ.
Kpɛlɩkpɛlɩ laɖʋ sɔsɔ, ɖajaa Robert Boyle ñɩnaa nɛ ɛtɩlɩ se siziŋ tɩnaa wɛna ɖoŋ se pɛlɛɣzɩ mbʋ payaɣ se « tournesol » yɔ tɔlɩm. Ɖajaa ɛnɛ ɛñɩnaa nɛ ɛna se siziŋ tɩnaa yeki nɛ « tournesol » tɔlɩm kɛ [[Sɛmɩŋ|kɩsɛmɩŋ]]. Ɖajaa Robert Boyle kɛ [[Aŋgɩlɩtɛɛrɩ|Iŋglisi]] ɛjaɖɛ taa tʋ.
[[Catégorie:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Catégorie:Fiziiki]]
n2zyv1f8dqm0ahepdorr60wkns1gjgh
Huva lɩŋgamʋʋ (Barrage Hoover)
0
2190
9942
2017-11-28T11:09:41Z
Hugo.arg
49
Hugo.arg kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Huva lɩŋgamʋʋ (Barrage Hoover)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Huva lɩŋgamʋʋ]] ñɩŋgʋ yɔɔ
9942
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Huva lɩŋgamʋʋ]]
841ii4zoaod88g2k7z70xxjzua2qapw
Ampiiri Siteti Piilidiŋ (Empire State Building)
0
2191
9944
2017-11-28T11:10:00Z
Hugo.arg
49
Hugo.arg kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Ampiiri Siteti Piilidiŋ (Empire State Building)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Ampiiri Siteti Piilidiŋ]] ñɩŋgʋ yɔɔ
9944
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Ampiiri Siteti Piilidiŋ]]
iqenac91wwspnzi9lrm9ieczfqci4hu
Koliisee (colisée)
0
2192
9946
2017-11-28T11:10:19Z
Hugo.arg
49
Hugo.arg kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Koliisee (colisée)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Koliisee]] ñɩŋgʋ yɔɔ
9946
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Koliisee]]
f6ym0sraj2jcj0vd2ulkq90l2zoh8f3
Paritenɔɔ (Parthénon)
0
2193
9948
2017-11-28T11:10:52Z
Hugo.arg
49
Hugo.arg kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Paritenɔɔ (Parthénon)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Paritenɔɔ]] ñɩŋgʋ yɔɔ
9948
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Paritenɔɔ]]
gqlxo5ltaufzd2hai3lhpwirzn3jiie
Peetiraa (Pétra)
0
2194
9950
2017-11-28T11:11:09Z
Hugo.arg
49
Hugo.arg kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Peetiraa (Pétra)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Peetiraa]] ñɩŋgʋ yɔɔ
9950
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Peetiraa]]
4aww8dwfwrqet2c5mrdmanejwbfnnrd
Akropɔɔlɩ (Acropole)
0
2195
9952
2017-11-28T11:11:25Z
Hugo.arg
49
Hugo.arg kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Akropɔɔlɩ (Acropole)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Akropɔɔlɩ]] ñɩŋgʋ yɔɔ
9952
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Akropɔɔlɩ]]
l5jyq3kb11tiokyr9nzfv3gl8o5divb
Sophie Kiɖeɖeu Keɖeyaɣ wondu ɖɩɣa (Musée Sainte-Sophie)
0
2196
9954
2017-11-28T11:11:42Z
Hugo.arg
49
Hugo.arg kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Sophie Kiɖeɖeu Keɖeyaɣ wondu ɖɩɣa (Musée Sainte-Sophie)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Sophie Kiɖeɖeu Keɖeyaɣ wondu ɖɩɣa]] ñɩŋgʋ yɔɔ
9954
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Sophie Kiɖeɖeu Keɖeyaɣ wondu ɖɩɣa]]
hss5nnrsnv5ogj2vr8f3rx2nplxzsel
Gard tɛ kondoloko (Pont du Gard)
0
2197
9956
2017-11-28T11:11:58Z
Hugo.arg
49
Hugo.arg kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Gard tɛ kondoloko (Pont du Gard)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Gard tɛ kondoloko]] ñɩŋgʋ yɔɔ
9956
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Gard tɛ kondoloko]]
ex7a8f6obyeeq9qlgce6mftnkhtjeqq
Tayɩwanɩ
0
2200
18013
14277
2024-02-03T03:56:29Z
Xiaoxuang
4676
18013
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛjaɖɛ
| Hɩɖɛ = Tayɩwanɩ
| Hɩɖɛ2 = .
| Kɩɖaʋ kɩdɛɛka = [[File:Flag of the Republic of China.svg|75px]]<br>Tayɩwaanɩ Kɩɖaʋ kɩdɛɛka
| Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ = [[File:National Emblem of the Republic of China.svg|75px]]<br>Tayɩwaanɩ Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ
| image_map = [[File:Locator map of the ROC Taiwan.svg|190px]]<br>Tayɩwaanɩ tɛlɛŋa
| official_languages =
| capital =
| government =
| president =
| area_km2 = 36,197
| population_estimate = 23,550,077
| population_estimate_year = 2017
| population_density_km2 = 650
| cctld =
}}
'''Tayɩwanɩ''' kɛna [[Aazii tɛtʋ wandamm|Azii]] ilemiye nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa kiŋ ɛjaɖɛ naɖɩyɛ. Ɖooo lɛ [[Siini]] ɛjaɖɛ kpacayaɣna-tʊ kpaɣ pɩnaɣ 1683 nɛ 1895 taa nɛ pʊcɔ nɛ [[Sapɔŋ]] paazɩ-ɖɩ yɔɔ cɔnaʊ.
Pɩnaɣ 2012 taa pakalɩ wayɩ nɛ wayɩ kɩgalʊʊ kɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ pana ɛyaa ɛzɩ 23 550 077 yɔ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa yee pakalɩɣ ɛyaa km2 taa kɔyɔ, panaɣ-wɛ ɛzɩ 644 yɔ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa abalaa pɩzɩʊ pakpadayɩ patalɩ ɛzɩ pɩnzɩ 76 yɔ nɛ halaa ñapɩzɩʊ pɛɖɛɛ; pɩnzɩ ɛzɩ 83 yɔ. Pɩwɛɛ mbʊ lɛ, ɛyaa ɛɛlaazʊʊ kpadɩyʊʊ ɛlɛ paasɩkɩ lɔŋ, pʊtɔbʊʊ se pe-efebiɖe yaa pɛ-pɛlɛtʊ tɔɖɔɔ sakɩyɛ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩwɛ keteŋga kpeekpe taa ajɛya wena a-taa halaa ɛɛlʊlʊ pɩya sakɩyɛ yɔ, nɛ peeɖe lɛ halʊ ɛɛlʊlʊʊ pɩɖɛɛ pɩɣa kʊɖʊmaɣ yɔɔ.
Ɛsɔ sɛtʊ aŋgba wena awɛ Tayɩwanɩ ɛjaɖɛ taa yɔ anaa yɔ: [[Krɩstʋ ŋgbɛyɛ|Krɩstʊ ŋgbɛyɛ]], [[Buudiyism|Puudism]] ñɩnɖɛ nɛ [[Malɩŋ Ɛsɔ Sɛtʋ Kuduyuu|malɩŋ]] ŋbgɛyɛ.
[[Fichier:Taipei Skyline 2022.06.29.jpg|vignette|Taipei 101 from afar]]
[[Fichier:Mt Dabajian-winter view.jpg|vignette|DabajianMountain]]
Kʊnʊŋ ŋgʊ pakɩlʊʊ yɔɔdʊʊ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛ komina tʊma taa nɛ pawɩlʊʊ-kʊ sukulinaa taa ɖɔɖɔ yɔ, ŋgʊʊ lɛ [[Mandarɛɛ kʊnʊŋ|siinʊwaa]].
[[Category:Aazii]]
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Tayɩwanɩ]]
mf85vvt2rwhl42nr4hyxd9h285h7bcp
Turkimenistanɩ
0
2201
12423
11628
2018-04-16T06:37:31Z
Atticmaker
127
category added
12423
wikitext
text/x-wiki
Turkimenistanɩ kɛna [[Aazii tɛtʋ wandamm|Azii]] ilemiye nɛ hɛkʊ nɛ hɛkʊ taa tɛtʊ natʊyʊ. Ajɛya wena acɔ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ nɛ ata yɔ anaa yɔ: [[Afganistani|Afganisitanii]], [[Iranɩ|Iiraŋ]], Kapi teŋgu, [[Kazakisitanɩ|Kazakistanɩ]] nɛ [[Uzibekistanɩ]].
Pamaza Turkmenistanɩ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-walanzɩ lɛ, panaa se ɖɩ-walanzɩ talɩ 488 100 km2 nɛ ɖenɖe lɩm wɛɛ yɔ, peeɖe takɩlɩ ɖɔʊ. Pɩnaɣ [[2014]] taa pakalɩ kɩgalʊʊ kɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ pana ɛyaa ɛzɩ 5.171.943 yɔ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa yee pakalɩɣ ɛyaa km2 taa kɔyɔ, panaɣ-wɛ ɛzɩ 10 yɔ. [[Aloma fenaɣ]] 27 pɩnaɣ 1991 kɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩmʊ ɖɩ-tɩ yɔɔ wɛʊ. Payaɣ Turkmenistanɩ ɛjaɖɛ ñʊʊdʊ kɩfalʊ Gurbanguly Berdimuhamedow.
Kʊnʊmɩŋ weyi pakɩlʊʊ yɔɔdʊʊ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛ komina tʊma taa nɛ pawɩlʊʊ-kʊ sukulinaa taa ɖɔɖɔ yɔ, ɩnʊʊ lɛ turkimɛɛnɩ nɛ [[Rusɩɩ kʊnʊŋ|ruusi]]. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa tɛtʊ sɔsɔtʊ payaɣ se Taamaasɩ nɛ ndʊ tɩkɩlɩna walanzɩ ɖɔɖɔ. Yee ɛyʊ ɛsɔɔlaa se ɛyaa nɔɔyʊ kɛ kaŋgalafu yɔɔ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa kɔyɔ, pɩkɛna-ɩ kɩjɛyʊʊ se ɛma +993 ɛ-tɛ kaŋgalafu kpata yɔɔ pʊcɔ ŋɛ ɛɛma pɩtɛ ɛyʊʊ [[Kaŋgalaafu|kaŋgalafu]] nimaɣ mayaɣ.
Liidiye nɖɩ pɔtɔkɩ-ɖɩ peeɖe yɔ payaɣ-ɖɩ se maanatɩ turkimɛnɩ.
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Turkimɛnɩstanɩ]]
[[Category:Aazii]]
re6j25xmjtya96ztcqrt8y8zapm5fxr
Catégorie:Naŋgaŋgʋʋ nɛ ɛsɩyɛ tɛɛ
14
2202
9965
2017-12-01T05:26:36Z
Atticmaker
127
Page vide créée
9965
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Pirimanii
14
2203
9973
2017-12-01T06:36:53Z
Atticmaker
127
Page vide créée
9973
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Ɛyaa kiɖeɖema
14
2204
9982
2017-12-01T06:49:22Z
Atticmaker
127
Page vide créée
9982
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Irlandɩ
0
2205
16308
10001
2023-05-09T03:29:10Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Irlandɩ Hayɩ Kiŋ]]
16308
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Irlandɩ Hayɩ Kiŋ]]
ggw3zom6be1cv5eglho8qkit1k9badt
Siirii
0
2206
12418
11289
2018-04-16T06:21:07Z
Atticmaker
127
category added
12418
wikitext
text/x-wiki
kɛna ɛndɩ taa tɛtʊ natʊyʊ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩwɛna Prɔɔsɩ Ooriyaŋ hɔɔlʊʊ taa ɛjaɖɛ Siirii naɖɩyɛ nɛ ɖɩwɛ [[Mediteranee teŋgu|Mediteraanee teŋgu]] nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa kiŋ.
Pamaza Siirii ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-walanzɩ lɛ, panaa se ɖɩ-walanzɩ talɩ 185 180 km2 nɛ ɖenɖe lɩm wɛɛ yɔ, peeɖe takɩlɩ ɖɔʊ nɛ pɩmakʊɣna ɛzɩ 0,06 yɔ kɛ mɩnɩʊ yɔɔ. Pɩnaɣ 2017 taa pakalɩ kɩgalʊʊ kɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ pana ɛyaa ɛzɩ 17 534 083 yɔ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa yee pakalɩɣ ɛyaa km2 taa kɔyɔ, panaɣ-wɛ ɛzɩ 98 yɔ. Ɖomaɣ fenaɣ 17 wiye pɩnaɣ 1946 kɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩmʊ ɖɩ-tɩ yɔɔ wɛʊ. Payaɣ Siirii ɛjaɖɛ ñʊʊdʊ kɩfalʊ se Bachar el-Assad nɛ ɛ-tɛ komina yɔɔ cɔnayʊ se Imad Khamis.
Kʊnʊŋ ŋgʊ pakɩlʊʊ yɔɔdʊʊ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛ komina tʊma taa nɛ pawɩlʊʊ-kʊ sukulinaa taa ɖɔɖɔ yɔ, ŋgʊʊ lɛ araabʊ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa tɛtʊ sɔsɔtʊ payaɣ se [[Tamasɩ|Taamaasɩ]] nɛ ndʊ tɩkɩlɩna walanzɩ ɖɔɖɔ. Yee ɛyʊ ɛsɔɔlaa se ɛyaa nɔɔyʊ kɛ kaŋgalafu yɔɔ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa kɔyɔ, pɩkɛna-ɩ kɩjɛyʊʊ se ɛma +963 ɛ-tɛ kaŋgalafu kpata yɔɔ pʊcɔ ŋɛ ɛɛma pɩtɛ ɛyʊʊ kaŋgalafu nimaɣ mayaɣ. Liidiye nɖɩ pɔtɔkɩ-ɖɩ peeɖe yɔ payaɣ-ɖɩ se Liivri siiriyɛnɩ.
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Siirii]]
[[Category:Wɩsɩ ɖɩlɩyɛ hɛkʋ taa hɔlʋʋ wandamm]]
e2b04p0w0009bxrk139k440uj8g942c
Uzibekistanɩ
0
2207
16097
12425
2022-10-22T09:18:52Z
Thomas Norren
3960
16097
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:UZB orthographic.svg|vignette]]
Uzibekistanɩ kɛna [[Aazii tɛtʋ wandamm|Azii]] ilemiye nɛ hɛkʊ nɛ hɛkʊt taa tɛtʊ natʊyʊ. Ajɛya wena acɔ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ nɛ ata yɔ anaa yɔ: [[Kazakisitanɩ|Kazakistanɩ]], Kirgizitanɩ, [[Tajikistanii|Tajikistanɩ]], [[Afganistani|Afganistanɩ]] nɛ [[Turkimenistanɩ]].
Pamaza [[Siirii]] ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-walanzɩ lɛ, panaa se ɖɩ-walanzɩ talɩ 447 400 km2 nɛ ɖenɖe lɩm wɛɛ yɔ, peeɖe takɩlɩ ɖɔʊ nɛ pɩmakʊɣna ɛzɩ 4,9 yɔ kɛ mɩnɩʊ yɔɔ. Pɩnaɣ 2015 taa pakalɩ kɩgalʊʊ kɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ pana ɛyaa ɛzɩ 31 025 500 yɔ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa yee pakalɩɣ ɛyaa km2 taa kɔyɔ, panaɣ-wɛ ɛzɩ 60 yɔ. [[Kɩyɛɛna fenaɣ]] 31 wiye pɩnaɣ [[1991]] kɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩmʊ ɖɩ-tɩ yɔɔ wɛʊ ɛlɛ [[salaŋ fenaɣ]] kacalaɣ wiye pɩnaɣ kʊɖʊmaɣ ŋga ka-taa kɛ pɔtɔkɩ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɩ yɔɔ wɛʊ kazandʊ. Payaɣ Uzibekistanɩ ɛjaɖɛ ñʊʊdʊ kɩfalʊ se Chavkat Mirziyoyev nɛ ɛ-tɛ komina yɔɔ cɔnayʊ se Abdulba Oripov.
Kʊnʊmɩŋ weyi pakɩlʊʊ yɔɔdʊʊ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛ komina tʊma taa nɛ pawɩlʊʊ-kʊ sukulinaa taa ɖɔɖɔ yɔ, ɩnʊʊ lɛ Uzbɛk nɛ [[ruusii]]. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa tɛtʊ sɔsɔtʊ payaɣ se Taskɛntɩ nɛ ndʊ tɩkɩlɩna walanzɩ ɖɔɖɔ. Pɩnaɣ 2007 taa pakalɩ kɩgalʊʊ kɛ tɛtʊ sɔsɔtʊ tʊnɛ tɩ-taa lɛ pana ɛyaa ɛzɩ miliyɔɔnaa 2,7 yɔ. Yee ɛyʊ ɛsɔɔlaa se ɛyaa nɔɔyʊ kɛ kaŋgalafu yɔɔ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa kɔyɔ, pɩkɛna-ɩ kɩjɛyʊʊ se ɛma +998 ɛ-tɛ [[Kaŋgalaafu|kaŋgalafu]] kpata yɔɔ pʊcɔ ŋɛ ɛɛma pɩtɛ ɛyʊʊ kaŋgalafu nimaɣ mayaɣ.
Liidiye nɖɩ pɔtɔkɩ-ɖɩ peeɖe yɔ payaɣ-ɖɩ se sum.
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Uzibekistanɩ]]
[[Category:Aazii]]
hwbuab9xqmymk0eroe85kht4ji1kkht
Zɔɔrdaanii
0
2208
13691
10049
2019-04-01T16:00:15Z
Gnangbade
58
fotos, liens
13691
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:LocationJordan.svg|vignette|LocationJordan]]
'''Zɔɔrdaanii''' kɛna Azii ilemiye nɛ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa ɛjaɖɛ naɖɩyɛ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ nɛ naayɛ pasɩna ɖama kamaɣ nɛ ajɛya ana yɔ: hayʊ kiŋ lɛ [[Siirii]] nɛ Akaba pɔɔ wɛna kamaɣ yɔɔ, wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa lɛ [[Palɛstiinii|Palɛstinii]], [[Izrɛɛlɩ|Israɛlɩ]], [[Yɔrdaŋ Pɔɔ|Yɔrdaŋ pɔɔ]] nɛ [[Teŋgu Kɩsɩbʋʋ|Tengu Kɩsɩbʋʋ]], nɛ hadɛ kiŋ lɛ [[Arabii-Sahʊditi|Araabii Sawuditi]].
[[Fichier:Jo-map.png|vignette|Jo-map]]
Tʊkaɣ nakayɩ wɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ nɛ pɔɔ nakayɩ ŋɛ ŋga payaɣ se Yɔrdaŋ. Yɔrdaŋ kɛŋna pɔɔ ŋga ka-taa [[Fransɩɩ]] ɛjaɖɛ taa ɛyaa wokaɣ polu lɩm nɛ pɔsɔʊ pɩya ajama yɔ yaa palakɩ kɩwɛɛkɩm kpeɣyu sɔnzɩ yɔ. Pɔɔ ŋga ka-taa ɖɔɖɔ kɛ Yahanɛsɩ lɩm sɔyʊ kaasɔ Yeesu Krɩstʊ lɩm. Mbʊ yebina nɛ lɩm mbʊ pɩpɩsɩ lɩm kiɖeɖem. Pɔtɔkɩ peeɖe tɛ kazandʊ paa lɛlaɣ fenaɣ ŋga lɛ kɛtɛ kɩyakʊ 13.
Pamaza Zɔɔrdaanii ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-walanzɩ lɛ, panaa se ɖɩ-walanzɩ talɩ 89 342 km2 nɛ ɖenɖe lɩm wɛɛ yɔ, peeɖe takɩlɩ ɖɔʊ nɛ pɩmaɣna ɛzɩ 0,8 % yɔ. Ɖooo pɩnaɣ 2015 taa pakalɩ kɩgalʊʊ kɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ pana ɛyaa ɛzɩ 9 531 712 yɔ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa yee pakalɩɣ ɛyaa km2 taa kɔyɔ, panaɣ-wɛ ɛzɩ 107 yɔ. Agoza fenaɣ 25 pɩnaɣ [[1946]] kɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩmʊ ɖɩ-tɩ yɔɔ wɛʊ. Payaɣ Zɔɔrdaanii kewiyaɣ ñʊʊdʊ kɩfalʊ se Abdalla II nɛ komina ñʊʊdʊ yɔ Hani al-Mulki.
[[Fichier:Flag_of_Jordan.svg|vignette|Flag of Jordan]]
Kʊnʊŋ ŋgʊ pakɩlʊʊ yɔɔdʊʊ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛ komina tʊma taa nɛ pawɩlʊʊ-kʊ sukulinaa taa ɖɔɖɔ yɔ, ŋgʊ lɛ araabʊ ɛlɛ aŋgilisi ñɛkɛna kʊènʊŋ ŋgʊ paanɩ ɛkɩlɩɣ yɔɔdʊ sukulinaa taa nɛ aseela tʊma taa yɔ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa tɛtʊ sɔsɔtʊ payaɣ se Amaanɩ nɛ ndʊ tɩkɩla walanzɩ ɖɔɖɔ. Yee ɛyʊ ɛsɔɔlaa se ɛyaa nɔɔyʊ kɛ kaŋgalafu yɔɔ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa kɔyɔ, pɩkɛna-ɩ kɩjɛyʊʊ se ɛma +962 ɛ-tɛ kaŋgalafu kpata yɔɔ pʊcɔ ŋɛ ɛɛma pɩtɛ ɛyʊʊ kaŋgalafu nimaɣ mayaɣ. Liidiye nɖɩ pɔtɔkɩ-ɖɩ peeɖe yɔ payaɣ-ɖɩ se tiinaarɩ zɔɔrdaanɩyɛ.
[[Fichier:Abu_Darweesh_Mosque.jpg|vignette|Abu Darweesh Mosque]]
[[Catégorie:Ajɛya]]
l2ihd2z6lfg3aj6pka8oltec9k3sjmf
Piyeloorusi
0
2209
10438
10060
2018-01-02T10:50:59Z
Hugo.arg
49
10438
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛjaɖɛ
| Hɩɖɛ = Piyeeloorusi
| Hɩɖɛ2 = Biélorussie
| Kɩɖaʋ kɩdɛɛka = [[File:Flag of Belarus.svg|75px]]<br>Piyeeloorusi Kɩɖaʋ kɩdɛɛka
| Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ = [[File:Coat of arms of Belarus.svg|75px]]<br>Piyeeloorussi Ɛjaɖɛ tɛ tampaɣ
| image_map = [[File:LocationBelarus.svg|190px]]<br>Peyibaa tɛlɛŋa
| official_languages = .
| capital = .
| government = .
| president = Ɖajaa Alexander Lukashenko
| area_km2 = 207,595
| population_estimate = 9,498,700
| population_estimate_year = 2015
| population_density_km2 = 401.6
| cctld = .by
}}
'''Piyeloorusi''' kɛna [[Eerɔpʋ]] ilemiye nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa ɛjaɖɛ naɖɩyɛ nɛ teŋgu nakʊyʊ yaa lɩm nabʊyʊ fɛyɩ se pɩcɔ-ɖɩ nɛ pɩta. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ nɛ naayɛ pasɩna ɖama kamaɣ nɛ ajɛya ana yɔ: hayʊ kiŋ lɛ Lɛtoonii nɛ Lituyaanii wɛna kamaɣ yɔɔ, wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa lɛ Poolɔñɩ ɛjaɖɛ wɛna nɛ hadɛ kiŋ lɛ Ukrɛɛnɩ wɛna kamaɣ yɔɔ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩkɛna kataŋga sɔsɔɔ nakayɩ nɛ peeɖe ɖɔɖɔ lɛ, laŋ tala ɛzɩ 40 % yɔ kɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-walanzɩ kpeekpe taa.
Pamaza Piyeelorusi ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-walanzɩ lɛ, panaa se ɖɩ-walanzɩ talɩ 207 600 km2 nɛ ɖenɖe lɩm wɛɛ yɔ, peeɖe takɩlɩ ɖɔʊ. Ɖooo pɩnaɣ 2016 taa pakalɩ kɩgalʊʊ kɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ pana ɛyaa ɛzɩ 9 498 700 yɔ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa yee pakalɩɣ ɛyaa km2 taa kɔyɔ, panaɣ-wɛ ɛzɩ 45,80 yɔ. Kɩyɛna fenaɣ 25 pɩnaɣ 1991 kɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩmʊ ɖɩ-tɩ yɔɔ wɛʊ. Payaɣ Piyeelorusi ɛjaɖɛ ñʊʊdʊ kɩfalʊ se Alexandre Loukachenko nɛ kewiyaɣ ñʊʊdʊ yɔ Andreï Kobiakov.
Kʊnʊmɩŋ weyi pakɩlʊʊ yɔɔdʊʊ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛ komina tʊma taa nɛ pawɩlʊʊ-kʊ sukulinaa taa ɖɔɖɔ yɔ, ɩnʊ lɛ piyelorusi nɛ rusi. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa tɛtʊ sɔsɔtʊ payaɣ se Minski nɛ ndʊ tɩkɩla walanzɩ ɖɔɖɔ. Yee ɛyʊ ɛsɔɔlaa se ɛyaa nɔɔyʊ kɛ kaŋgalafu yɔɔ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa kɔyɔ, pɩkɛna-ɩ kɩjɛyʊʊ se ɛma +375 ɛ-tɛ kaŋgalafu kpata yɔɔ pʊcɔ ŋɛ ɛɛma pɩtɛ ɛyʊʊ kaŋgalafu nimaɣ mayaɣ. Pakpazʊʊ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-kɩɖaʊ kɛdɛɛka nɛ pɛtɛ lɛ, wendu ndʊ peteɣu yɔ ndʊ lɛ se Ɖaa lɛ Piyelorusi ñɩma.
Liidiye nɖɩ pɔtɔkɩ-ɖɩ peeɖe yɔ payaɣ-ɖɩ se Ruubli piyelorus.
{{Eerɔpɩ}}
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Eerɔpʋ]]
mnc7d0dlbcfudzlj6lqkurbbuf5nvf6
Lisbooni
0
2210
13156
11265
2018-12-25T10:31:01Z
Gnangbade
58
13156
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Rush_hour_Lisbon.JPG|vignette|Rush hour Lisbon]]
Lisbooni kɛna [[Pɔritigaalɩ|Pɔrtiigaali]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ sɔsɔtʊ natʊyʊ. Pamaza Lisbooni ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-walanzɩ lɛ, panaa se ɖɩ-walanzɩ talɩ ɛzɩ 83,7 km2. Ɖooo pɩnaɣ 2011 taa pakalɩ kɩgalʊʊ kɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ pana ɛyaa ɛzɩ 545 733 yɔ; pʊtɔbʊʊ se papɩzɩɣ pana ɛyaa ɛzɩ yɔ 27,42 yɔ kɛ km2 taa. [[Hasɩyaɖɛ fenaɣ]] 19 pɩnaɣ [[1949]] kɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩmʊ ɖɩ-tɩ yɔɔ wɛʊ ɛlɛ agoza fenaɣ [[1990]] kɛ ɖɩwɛ ɖɩ-tɩ yɔɔ siŋŋŋ. Payaɣ Lisbooni ɛjaɖɛ ñʊʊdʊ kɩfalʊ se Bounnhang Vorachith nɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛ komina ñʊʊdʊ kɩfalʊ payaɣ se Thongloun Sisoulith.
Kʊnʊŋ ŋgʊ pakɩlʊʊ yɔɔdʊʊ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛ komina tʊma taa nɛ pawɩlʊʊ-kʊ sukulinaa taa ɖɔɖɔ yɔ, ŋgʊ lɛ Lisbooni yɛɛ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa tɛtʊ sɔsɔtʊ payaɣ se Fiyantiyan. Yee ɛyʊ ɛsɔɔlaa se ɛyaa nɔɔyʊ kɛ kaŋgalafu yɔɔ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa kɔyɔ, pɩkɛna-ɩ kɩjɛyʊʊ se ɛma + ɛ-tɛ kaŋgalafu kpata yɔɔ pʊcɔ ŋɛ ɛɛma pɩtɛ ɛyʊʊ [[Kaŋgalaafu|kaŋgalafu]] nimaɣ mayaɣ.
[[Category:Pɔritigaalɩ]]
hk6dfd4expp56ka62gh0e9mu9h1wvry
Malɛɛzii
0
2211
16448
13164
2023-06-17T01:35:26Z
Pineapplethen
4304
pɔñɔɔzɩ Malesia tɛtʋ
16448
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Flag_of_Malaysia.svg|vignette|Flag of Malaysia]]
'''Malɛɛzii''' kɛna [[Aazii tɛtʋ wandamm|Azii]] ilemiye nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa ɛjaɖɛ naɖɩyɛ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ nɛ naayɛ pasɩna ɖama kamaɣ nɛ ajɛya ana yɔ: Prueyi, [[Ɛndonezi|Indoneezii]] nɛ [[Tayilandɩ]]. Pamaza Malɛɛzii ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-walanzɩ lɛ, panaa se ɖɩ-walanzɩ talɩ 330 803 km2 nɛ ɖenɖe lɩm wɛɛ yɔ, peeɖe takɩlɩ ɖɔʊ nɛ pɩmaɣna ɛzɩ 0,3 % yɔ. Ɖooo pɩnaɣ 2015 taa pakalɩ kɩgalʊʊ kɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ pana ɛyaa ɛzɩ 30 417 000 yɔ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa yee pakalɩɣ ɛyaa km2 taa kɔyɔ, panaɣ-wɛ ɛzɩ 86 yɔ. Kɩyɛna fenaɣ 31 pɩnaɣ [[1957]] kɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩmʊ ɖɩ-tɩ yɔɔ wɛʊ. Payaɣ Malɛɛzii kewiyaɣ ñʊʊdʊ kɩfalʊ se Faris Petra nɛ komina ñʊʊdʊ yɔ Najib Razak.
[[Fichier:Location_Malaysia_ASEAN.svg|vignette|Location Malaysia ASEAN]]
[[File:Petronas Towers at Night - from the base upwards.jpg|thumb|Petronas Towers at Night - from the base upwards]]
Kʊnʊŋ ŋgʊ pakɩlʊʊ yɔɔdʊʊ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛ komina tʊma taa nɛ pawɩlʊʊ-kʊ sukulinaa taa ɖɔɖɔ yɔ, ŋgʊ lɛ maalɛɛziyɛ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa tɛtʊ sɔsɔtʊ payaɣ se Kuwalaa Lumpuuri nɛ ndʊ tɩkɩla walanzɩ ɖɔɖɔ, ɛlɛ komina tɛtʊ sɔsɔtʊ payaɣ se Putrazaava. Yee ɛyʊ ɛsɔɔlaa se ɛyaa nɔɔyʊ kɛ kaŋgalafu yɔɔ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa kɔyɔ, pɩkɛna-ɩ kɩjɛyʊʊ se ɛma +60 ɛ-tɛ kaŋgalafu kpata yɔɔ pʊcɔ ŋɛ ɛɛma pɩtɛ ɛyʊʊ [[Kaŋgalaafu|kaŋgalafu]] nimaɣ mayaɣ. Liidiye nɖɩ pɔtɔkɩ-ɖɩ peeɖe yɔ payaɣ-ɖɩ se rinziiti.
[[Category:Ajɛya]]
[[Catégorie:Aazii]]
gulnvquihkniy6ec2l4n78j4vxd6kj5
Praagɩ
0
2212
10614
10055
2018-01-19T20:47:18Z
Gnangbade
58
liens
10614
wikitext
text/x-wiki
Praagɩ kɛna Cɛɛkɩ ɛjaɖɛ taa tɛtʊ sɔsɔtʊ naqtʊyʊ nɛ ndʊ kɩlɩna walanzɩ ɖɔɖɔ. Pɩnaɣ 2017 taa pakalɩ ɛyaa kɛ tɛtʊ sɔsɔtʊ tʊnɛ tɩ-taa lɛ pana ɛyaa ɛzɩ 1 280 508 yɔ. Pamaza Praagɩ tɛtʊ tʊnɛ ɖɩ-walanzɩ lɛ, panaa se ɖɩ-walanzɩ talɩ 49 600 km2. Payaɣ tɛtʊ tʊnɛ tɩ-taa maalika ñʊʊdʊ kɩfalʊ se Adriana Krnáčová (ANO 2011).
Ɛzɩ tɛtʋ sɔsɔtʋ lɛɛtʋ ɖɔɖɔ yɔ, Praagɩ tɛtʊ nɛ ajɛya lɛɛna taa tɛtʋ ɖʋ taabalɩyɛ nɛ palakɩ tʋm kʋɖʋma se tɔsʋʋ nɛ ɛsɩnda wobu ɛɖɛɛna poliŋ. Tɛtʋ ndʋ tɩ-taa natʊyʊ kɔyɔ: Kasaablanka, [[Pɛrɩlɛɛ|Pɛɛrɩlɛɛ]], Siikaagoo, Fransɩ, Frankɩ Fɔrtɩ, Hambuuri, Kiyoto, [[Mɔsɩkʊʊ|Mɔɔsɩkʊʊ]], Norambɛrgɩ, [[Paarii]], Fonikisi, Tunisi, Niimi, Tiijɔni, [[Fɩyɛɛnɩ|Fiyɛɛnɩ]], Hɛlɩsinkii, Pudaapɛstɩ, [[Jeruzalɛm|Yeruzalɛm]], Riiga, Roterdam, Pratisilava, [[Lisbooni|Lisboni]], Pirmiŋgam.
[[Category:Tɛtʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Eerɔpʋ]]
t3en9cfz5fqx8fwbenk133ag6ws808i
Disney
0
2213
16153
16152
2023-01-10T00:38:15Z
173.184.132.32
16153
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Walt Disney]]
pvprzujautpygx5b6hb6yv2m9ayaktj
Liechtenstein
0
2214
10415
10413
2018-01-02T10:16:21Z
Hugo.arg
49
Page redirigée vers [[Lisitɛnsɩtayɩnɩ]]
10415
wikitext
text/x-wiki
#redirect[[Lisitɛnsɩtayɩnɩ]]
0c9jjfzj7p22sphzspl2ilrrwpc0xll
Catégorie:Wikipediya
14
2215
10355
2018-01-01T05:56:02Z
Dcljr
32
cat created -- someone please add a kbp description
10355
wikitext
text/x-wiki
; en : Categories and pages related to wiki maintenance and administration.
; kbp : …?
[[Catégorie:!Main category]]
40brzwsgewb2ehb4bxwm0cx15zgzm0f
Wikipediya:Talɩ ɖeu
4
2216
18562
18561
2025-10-30T14:12:45Z
MediaWiki message delivery
1613
/* À la recherche de bénévoles pour rejoindre plusieurs comités du mouvement */ nouvelle section
18562
wikitext
text/x-wiki
; en : A request for admnistrator rights is pending at [[Wikipediya:Requests for adminship]]. Users of this wiki are invited to comment there.
Requests for the [[m:bot|bot]] flag should be made on this page. This wiki uses the [[m:bot policy|standard bot policy]], and allows [[m:bot policy#Global_bots|global bots]] and [[m:bot policy#Automatic_approval|automatic approval of certain types of bots]]. Other bots should apply below, and then [[m:Steward requests/Bot status|request access]] from a steward if there is no objection.
; kbp : …?
[[Catégorie:Wikipediya]]
==Bot policy==
Hello. To facilitate [[:m:Special:MyLanguage/Stewards|steward]] granting of bot access, I suggest implementing the [[m:Special:MyLanguage/Bot policy|standard bot policy]] on this wiki. In particular, this policy allows stewards to automatically flag known interlanguage linking bots (if this page says that is acceptable) or bots that fix double redirects. The policy also enables [[m:Bot policy#Global_bots|global bots]] on this wiki (if this page says that is acceptable), which are trusted bots that will be given bot access on every wiki that allows global bots.
This policy makes bot access requesting much easier for local users, operators, and stewards. To implement it we only need to create a redirect to this page from [[Project:Bot policy]], and add a line at the top noting that it is used here. If you use or prefer to use a dedicated project page for handling bot flag requests, that is also acceptable. Please read [[m:Special:MyLanguage/Bot policy|the text at Meta-Wiki]] before commenting. If you object, please say so; I hope to implement in two weeks if there is no objection, since it is particularly written to streamline bot requests on wikis with little or no community interested in bot access requests. Thank you for your consideration. --'''[[User:Rschen7754|Rs]][[User talk:Rschen7754|chen]][[Special:Contributions/Rschen7754|7754]]''' 7 Aloma fenaɣ 2022 à 01:23 (GMT)
== Community Wishlist Survey 2023 opens in January! ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
''{{int:Please-translate}}''
{{int:Hello}}
The [[m:Community Wishlist Survey 2023|'''Community Wishlist Survey (CWS) 2023''']], which lets contributors propose and vote for tools and improvements, starts next month on Monday, [https://zonestamp.toolforge.org/1674496831 23 January 2023, at 18:00 UTC] and will continue annually.
We are inviting you to share your ideas for technical improvements to our tools and platforms. Long experience in editing or technical skills is not required. If you have ever used our software and thought of an idea to improve it, this is the place to come share those ideas!
The dates for the phases of the Survey will be as follows:
* Phase 1: Submit, discuss, and revise proposals – Monday, Jan 23, 2023 to Sunday, Feb 6, 2023
* Phase 2: WMF/Community Tech reviews and organizes proposals – Monday, Jan 30, 2023 to Friday, Feb 10, 2023
* Phase 3: Vote on proposals – Friday, Feb 10, 2023 to Friday, Feb 24, 2023
* Phase 4: Results posted – Tuesday, Feb 28, 2023
If you want to start writing out your ideas ahead of the Survey, you can start thinking about your proposals and draft them in [[m:Community Wishlist Survey/Sandbox|the CWS sandbox]].
We are grateful to all who participated last year. See you in January 2023!
</div>
{{int:Feedback-thanks-title}} <bdi lang="en" dir="ltr">Community Tech, [[m:User:STei (WMF)|STei (WMF)]]</bdi> 13 Saŋayɩŋ fenaɣ 2022 à 12:59 (GMT)
<!-- Message envoyé par User:Sannita (WMF)@metawiki en utilisant la liste sur https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:STei_(WMF)/CWS_2023_List&oldid=24226232 -->
== Feminism and Folklore 2023 ==
<div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;>
[[File:Feminism and Folklore 2023 logo.svg|centre|550px|frameless]]
::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<center>''{{int:please-translate}}''</center>
Dear Wiki Community,
Christmas Greetings and a Happy New Year 2023,
You are humbly invited to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2023|Feminism and Folklore 2023]]''' writing competition from February 1, 2023, to March 31, 2023 on your local Wikipedia. This year, Feminism and Folklore will focus on feminism, women's issues, and gender-focused topics for the project, with a [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2023|Wiki Loves Folklore]] gender gap focus and a folk culture theme on Wikipedia.
You can help Wikipedia's coverage of folklore from your area by writing or improving articles about things like folk festivals, folk dances, folk music, women and queer folklore figures, folk game athletes, women in mythology, women warriors in folklore, witches and witch hunting, fairy tales, and more. Users can help create new articles, expand or translate from a [[:m:Feminism and Folklore 2023/List of Articles|list]] of suggested articles.
Organisers are requested to work on the following action items to sign up their communities for the project:
# Create a page for the contest on the local wiki.
# Set up a fountain tool or dashboard.
# Create the local list and mention the timeline and local and international prizes.
# Request local admins for site notice.
# Link the local page and the fountain/dashboard link on the [[:m:Feminism and Folklore 2023/Project Page|meta project page]].
This year we would be supporting the community's financial aid for Internet and childcare support. This would be provided for the local team including their jury and coordinator team. This support is opt-in and non mandatory. Kindly fill in [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSea81OO0lVgUBd551iIiENXht7BRCISYZlKyBQlemZu_j2OHQ/viewform this Google form] and mark a mail to [mailto:support@wikilovesfolklore.org support@wikilovesfolklore.org] with the subject line starting as [Stipend] Name or Username/Language. The last date to sign up for internet and childcare aid from our team is 20th of January 2023, We encourage the language coordinators to sign up their community on this link by the 25th of January 2023.
Learn more about the contest and prizes on our [[:m:Feminism and Folklore 2023|project page]]. Feel free to contact us on our [[:m:Talk:Feminism and Folklore 2023/Project Page|meta talk page]] or by email us if you need any assistance.
We look forward to your immense coordination.
Thank you and Best wishes,
[[:m:Feminism and Folklore 2023|Feminism and Folklore 2023 International Team]]
::::Stay connected [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]] [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]
</div></div>
--[[Utilisateur:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Discussion utilisateur:MediaWiki message delivery|ndɔncɔɔlɩyɛ]]) 24 Saŋayɩŋ fenaɣ 2022 à 10:23 (GMT)
<!-- Message envoyé par User:Tiven2240@metawiki en utilisant la liste sur https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=23942484 -->
== Dernières mises à jours du projet des Améliorations du bureau ==
Bonjour,
je signale que [[:mw:Reading/Web/Desktop_Improvements/Updates/fr|les nouvelles concernant le projet des Améliorations de l'interface du bureau]] sont en ligne. Bonne lecture ! --[[Utilisateur:Patafisik (WMF)|Patafisik (WMF)]] ([[Discussion utilisateur:Patafisik (WMF)|ndɔncɔɔlɩyɛ]]) 4 Kɔlaɣ fenaɣ 2023 à 18:05 (GMT)
== Interface bureau : un nouveau changement en vue ==
[[File:Moving article tools.jpg|thumb]]
{{int:Hello}}!
'''La prochaine semaine, l'[[mw:mw:Readers/Web/Team|équipe Web]] de la Fondation Wikimédia déplacera certains liens de la barre latérale vers la droite de l'écran.'''
Il sera ainsi plus facile d'utiliser de manière intuitive tous les liens et les outils de notre interface. Avec la barre latérale plus courte, le sommaire apparaîtra à son tour un peu plus en haut de l'écran. Ce dernier changement profitera surtout aux contributeurs, car les lecteurs utilisent beaucoup plus rarement le menu de gauche.
'''Pourquoi nous changeons cela'''
Actuellement, notre interface ne fait pas de distinction entre les liens de navigation du wiki et les outils de la page. « Accueil », « Article au hasard » et « Modifications récentes » font partie du premier groupe. « Pages liées », « Suivi des pages liées », « Citer cette page » appartiennent au deuxième. Ce mélange est déroutant pour les nouveaux lecteurs. Les nouveaux contributeurs ne savent pas ce que fait chaque lien de même. Le mélange de ces groupes démotive les gens qui seraient spontanément disposés à découvrir ces outils.
Ce changement répond également à la question de l'emplacement du sommaire. Certains d'entre vous nous avaient indiqué que le sommaire apparaissant sous la barre latérale, était placé trop bas dans la page. Après ce changement, la barre latérale se présentera plus courte et cela permettra d'afficher le sommaire plus en haut sur la page. En outre, ce changement réduira l'espace blanc de la page, en utilisant une plus grande partie de l'espace pour l'affichage des outils.
Vous pouvez en savoir plus sur la [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Features/Page tools|fonctionnalité des outils de la page]] et le [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements|projet des Améliorations du bureau]] sur MediaWiki.org.
'''Compatibilité des gadgets'''
Certains gadgets et scripts utilisateur peuvent nécessiter une mise à jour ou devenir redondants ou obsolètes. Nous fournissons une assistance aux utilisateurs qui souhaitent maintenir la compatibilité. Veuillez consulter [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Features/Page tools#Gadget compatibility|cette section de notre documentation]] pour plus d'informations sur la compatibilité des gadgets.
'''Travaillons ensemble'''
* [[mw:Newsletter:Desktop Improvements updates|Abonnez-vous à notre newsletter]] pour recevoir des mises à jour régulières.
* Partagez vos idées et posez des questions sur [[mw:Talk:Reading/Web/Desktop Improvements|notre page de discussion]].
* Créez une tâche sur Phabricator en y ajoutant la balise <code>Desktop Improvements (Vector 2022)</code> ou [[mw:Talk:Reading/Web/Desktop Improvements|écrivez-nous]] si vous remarquez un bogue.
* [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Participate|Traduisez la documentation]] sur MediaWiki.org.
{{Int:Feedback-thanks-title}}--[[Utilisateur:Patafisik (WMF)|Patafisik (WMF)]] ([[Discussion utilisateur:Patafisik (WMF)|ndɔncɔɔlɩyɛ]]) 3 Lɛlaɣ fenaɣ 2023 à 12:07 (GMT)
== Comment faire apparaître le bouton des langues en haut de la page d'accueil ? ==
[[File:DIP Language Switching in Main Page - mockup for French Wikipedia.png|thumb|Maquette pour frwiki]]
Bonjour,
avec l'habillage Vector 2022 par défaut, le [[:mw:Reading/Web/Desktop_Improvements/Features/Language_switching/fr|liens interlangues]] se trouvent tout en bas de la page d'accueil, voir [[:mw:Reading/Web/Desktop_Improvements/Frequently_asked_questions/fr#Why_doesn't_the_button_with_language_links_appear_at_the_top_of_the_main_page?|pourquoi]].
Si vous voulez les langues en haut, votre communauté est invitée à en discuter avant, pour trouver un accord sur le changement à apporter : voir [[:mw:Reading/Web/Desktop_Improvements/Frequently_asked_questions/fr#How_to_make_the_button_with_language_links_appear_at_the_top_of_the_main_page?|comment les faire apparaître en haut]] en ayant un « titre » en page d'accueil, avec ou sans texte, au choix. Je copie ci-dessous un passage de la FAQ qui pourrait vous intéresser, avec quelques ajouts :
* Le « titre » s'affichera sur Vector 2010, Minerva, Timeless et Vector 2022. Ne sera pas visible sur Monobook.
* Le « titre » peut être configuré en modifiant [[:mw:MediaWiki:Mainpage-title-loggedin|MediaWiki:Mainpage-title-loggedin]] pour les utilisateurs connectés et [[:mw:MediaWiki:Mainpage-title|MediaWiki:Mainpage-title]] pour les utilisateurs non connectés. Pour les utilisateurs connectés sur mobile, il faudra modifier [[:mw:MediaWiki:wikimedia-mobile-mainpage-title-loggedin|MediaWiki:wikimedia-mobile-mainpage-title-loggedin]]. Voir les détails qui concernent les paramètres de la page d'accueil.
* Testez à quoi ressemble la page d'accueil et comment elle fonctionne avec le bouton en haut de la page, en ajoutant le paramètre <code>?vectorlanguageinmainpageheader=1</code> à la fin de l'URL. La [https://eu.wikipedia.org/wiki/Azala page d'accueil de la Wikipédia en basque] affiche une phrase de bienvenue dans le titre. C'est [[phab:T325362|le choix de la Wikipédia en français]] aussi, qui attend ce changement. Vous pouvez également voir l'[https://is.wikipedia.org/wiki/Fors%C3%AD%C3%B0a?vectorlanguageinmainpageheader=1 exemple de la Wikipédia en islandais], qui n'a pas de « titre » configuré, donc seul le bouton apparaît.
* Notifiez-moi ([[:mw:Reading/Web/Desktop_Improvements/Frequently_asked_questions#How_can_I_contact_your_team?|ou contactez l'équipe Web]]) pour demander le déplacement du bouton des langues vers le haut. L'Équipe Web demandera la modification des paramètres de votre wiki. Si vous préférez, vous pouvez ouvrir directement une tâche sur Phabricator. Dans le cas votre choix se porte sur le message de bienvenue, il suffit d'ajouter votre demande avec le lien de la discussion dans le ticket [[phab:T325362|T325362]]. Une fois le changement effectué, le bouton sera visible en haut de la page avec Vector 2022. Avec d'autres habillages, la liste des liens des langues s'affichera à l'emplacement par défaut, qui est différent pour chaque habillage.
{{Int:Feedback-thanks-title}}--[[Utilisateur:Patafisik (WMF)|Patafisik (WMF)]] ([[Discussion utilisateur:Patafisik (WMF)|ndɔncɔɔlɩyɛ]]) 21 Lɛlaɣ fenaɣ 2023 à 17:58 (GMT)
== <span lang="fr" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Votre wiki sera bientôt en lecture seule</span> ==
<div lang="fr" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<section begin="server-switch"/><div class="plainlinks">
[[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Lire ce message dans une autre langue]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]
La [[foundation:|Fondation Wikimedia]] teste le basculement entre ses centres de données primaire et secondaire. Cela permettra de s’assurer que Wikipédia et les autres wikis de Wikimedia peuvent rester en ligne même après une catastrophe. Pour être certain que tout fonctionne, le département Technologie de Wikimedia doit planifier un test. Ce test permettra de vérifier qu’il est possible de basculer d’un centre de données à un autre. Pour cela, beaucoup d’équipes doivent se préparer pour le test et être prêtes à réparer tout problème imprévu.
Le trafic sera basculé le '''{{#time:j xg|2023-03-01|fr}}'''. Le test débutera à '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2023-03-01T14:00|en}} {{#time:H:i e|2023-03-01T14:00}}]''' (10:00 au Québec, 14:00 en Afrique de l'Ouest, 15:00 en Europe continentale et en Afrique centrale).
Malheureusement, à cause de certaines limites de [[mw:Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], toutes les modifications de pages devront être arrêtées durant le passage d’un centre de données à l’autre. Nous nous excusons pour ce dérangement et nous travaillons à le minimiser dans le futur.
'''Pendant une courte période, vous pourrez lire les wikis mais pas les modifier.'''
*Vous ne pourrez pas effectuer de modification pendant une durée pouvant aller jusqu’à une heure, le {{#time:l j xg Y|2023-03-01|fr}}.
*Si vous essayez de faire une modification ou de sauvegarder pendant cette période, vous verrez un message d’erreur. Nous espérons qu’aucune modification ne sera perdue durant ce temps, mais nous ne pouvons le garantir. Si vous voyez un message d’erreur, merci de patienter jusqu’au retour à la normale. Vous pourrez alors enregistrer votre modification. Mais nous vous conseillons de faire une copie de votre modification avant, au cas où.
''Autres conséquences :''
*Les tâches de fond seront ralenties et certaines pourraient être stoppées. Les liens rouges ne seront pas mis à jour aussi vite que d’habitude. Si vous créez un article qui est déjà lié depuis une autre page, le lien rouge pourrait rester rouge plus longtemps que d’habitude. Certains scripts ayant un long temps d’exécution devront être stoppés.
* Nous espérons que le déploiement de code se passe comme chaque semaine. Cependant, certains code particuliers pourraient être gelés si l’opération le nécessite.
* [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] sera indisponible durant 90 minutes environ.
Ce projet peut être remis à plus tard en cas de nécessité. Vous pouvez [[wikitech:Switch_Datacenter|consulter le calendrier sur wikitech.wikimedia.org]]. Tout changement sera annoncé dans le calendrier. Il y aura d’autres annonces à propos de cet événement. Une bannière sera affichée sur tous les wikis 30 minutes avant le début de l’opération. '''Merci de partager ces informations avec votre communauté.'''</div><section end="server-switch"/>
</div>
<span dir=ltr>[[m:User:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] ([[m:User talk:Trizek (WMF)|{{int:talk}}]])</span> 27 Lɛlaɣ fenaɣ 2023 à 21:20 (GMT)
<!-- Message envoyé par User:Trizek (WMF)@metawiki en utilisant la liste sur https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=24390465 -->
== Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2023: We are back! ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
[[File:UCDM 2023 promo.png|180px|right]]
{{int:please-translate}}
Hello, dear Wikipedians!<br/>
[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|Ministry of Foreign Affairs of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the third edition of writing challenge "'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2023|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from 1st until 31st March 2023. The campaign is dedicated to famous Ukrainian artists of cinema, music, literature, architecture, design and cultural phenomena of Ukraine that are now part of world heritage. We accept contribution in every language! The most active contesters will receive [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2023/Prizes|prizes]].<br/>
We invite you to take part and help us improve the coverage of Ukrainian culture on Wikipedia in your language! Also, we plan to set up a [[m:CentralNotice/Request/UCDM 2023|banner]] to notify users of the possibility to participate in such a challenge!
</div>
[[m:User:ValentynNefedov (WMUA)|ValentynNefedov (WMUA)]] ([[m:User talk:ValentynNefedov (WMUA)|talk]]) 07:58, 1 March 2023 (UTC)
</div>
<!-- Message envoyé par User:ValentynNefedov (WMUA)@metawiki en utilisant la liste sur https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=23942484 -->
== <span lang="fr" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Wikimania 2023 accueille les soumissions du programme</span> ==
<div lang="fr" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<section begin="wikimania-program-submissions"/>[[File:Wikimania Singapore Logo.svg|right|frameless]]Souhaitez-vous organiser une session en personne ou virtuelle à Wikimania 2023 ? Peut-être un atelier pratique, une discussion animée, une performance amusante, une affiche accrocheuse ou un discours éclair mémorable? [[wmania:Special:MyLanguage/2023:Program/Submissions|'''Les soumissions sont ouvertes jusqu'au 28 mars''']]. L'événement aura des blocs hybrides dédiés, donc les soumissions virtuelles et le contenu préenregistré sont également les bienvenus. Si vous avez des questions, rejoignez-nous lors d'une prochaine conversation les 12 ou 19 mars, ou contactez-nous par e-mail à wikimania@wikimedia.org ou sur Telegram. Plus d'informations sur wiki.<section end="wikimania-program-submissions"/>
</div>
<!-- Message envoyé par User:CKoerner (WMF)@metawiki en utilisant la liste sur https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=24390465 -->
== Dernières mises à jours du projet des Améliorations du bureau (mars 2023) ==
Bonjour,
[[:mw:Reading/Web/Desktop_Improvements/Updates/fr#Dernières_mises_à_jour|les dernières actualités]] du projet des Améliorations de l'interface du bureau sont en ligne, vous pouvez désormais les lire en français.
Cordialement,--[[Utilisateur:Patafisik (WMF)|Patafisik (WMF)]] ([[Discussion utilisateur:Patafisik (WMF)|ndɔncɔɔlɩyɛ]]) 23 Lakɩŋ fenaɣ 2023 à 09:08 (GMT)
== Vector 2022 : un changement pour les utilisateurs non connectés ==
[[File:Moving article tools.jpg|thumb]]
[[File:DI Project - screenshot of Page tools - frwiki 02.jpg|thumb|Les Outils quand le menu est fermé (cercle rouge)]]
Bonjour à toutes et tous,
La dernière semaine nous avons introduit le [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop_Improvements/Features/Page_tools|menu des Outils de la page]] pour les utilisateurs non connectés. Pour les utilisateurs connectés, il est disponible depuis janvier 2023.
Le menu permet de séparer les outils qui concernent le wiki en général des outils liés à une page spécifique. Dans le premier groupe on trouve, par exemple, « Accueil » et « Page au hasard ». Dans le deuxième groupe il y a, par exemple, « Pages liées » et « Suivi des pages liées ». Le nouveau menu rassemble les outils spécifiques à la page dans une seule liste. Avant, certains de ces liens étaient soit dans le menu principale (la barre latérale) soit dans le [[:m:MoreMenu|More Menu]] (à côté de l'Historique). Notre objectif est de permettre aux nouveaux lecteurs et rédacteurs de comprendre plus facilement la fonction de ces liens.
Le menu peut également être épinglé et désépinglé selon les nécessités des utilisateurs. Il est figé aussi, c'est à dire qu'il reste en place quand on fait défiler la page vers le bas. En outre, pour les utilisateurs connectés, le menu est persistant. Cela signifie qu'ils voient le menu dans l'état qu'ils ont choisi, épinglé ou pas, même en actualisant la page ou en ouvrant une nouvelle. Cependant, pour les utilisateurs non connectés il n'est pas persistant. Nous espérons ajouter cette fonctionnalité à l'avenir.
Avantage supplémentaire amené par ce changement, le sommaire s'affiche plus en haut sur la page. Aujourd'hui, il faut faire défiler vers le bas plus rarement pour voir le sommaire. C'était l'une des préoccupations que nous avons entendues ces derniers jours et nous espérons que cela y répondra.
; Travaillons ensemble
* [[mw:Newsletter:Desktop_Improvements_updates|Abonnez-vous à notre newsletter]] pour recevoir des mises à jour régulières.
* Partagez vos idées et posez des questions sur [[mw:Talk:Reading/Web/Desktop_Improvements|notre page de discussion]].
* Créez une tâche sur Phabricator et ajoutez une balise <code>Desktop Improvements (Vector 2022)</code> ou [[mw:Talk:Reading/Web/Desktop_Improvements|écrivez-nous]] si vous remarquez un bogue.
* [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop_Improvements/Participate|Traduisez la documentation]] sur MediaWiki.org.
Merci ! [[Utilisateur:Patafisik (WMF)|Patafisik (WMF)]] ([[Discussion utilisateur:Patafisik (WMF)|ndɔncɔɔlɩyɛ]]) 30 Lakɩŋ fenaɣ 2023 à 13:02 (GMT)
== ContribuLing 2023 ==
[[File:Conférence pour les langues minoritaires et les outils numériques contributifs libres.gif|frameless|right]]
[[meta:ContribuLing_2023/fr|Je signale]].--[[Spécial:Contributions/151.42.157.202|151.42.157.202]] 24 Ɖomaɣ fenaɣ 2023 à 13:46 (GMT)
== <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Seeking volunteers for the next step in the Universal Code of Conduct process</span> ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<section begin="announcement-content" />
:''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/U4C Building Committee/Nominations/Announcement|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/U4C Building Committee/Nominations/Announcement}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div>''
Hello,
As follow-up to [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikimedia-l@lists.wikimedia.org/message/IOMVS7W75ZYMABQGOQ2QH2JAURC3CHGH/ the message about the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines] by Wikimedia Foundation Board of Trustees Vice Chair, Shani Evenstein Sigalov, I am reaching out about the next steps. I want to bring your attention to the next stage of the Universal Code of Conduct process, which is forming a building committee for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C). I invite community members with experience and deep interest in community health and governance to nominate themselves to be part of the U4C building committee, which needs people who are:
* Community members in good standing
* Knowledgeable about movement community processes, such as, but not limited to, policy drafting, participatory decision making, and application of existing rules and policies on Wikimedia projects
* Aware and appreciative of the diversity of the movement, such as, but not limited to, languages spoken, identity, geography, and project type
* Committed to participate for the entire U4C Building Committee period from mid-May - December 2023
* Comfortable with engaging in difficult, but productive conversations
* Confidently able to communicate in English
The Building Committee shall consist of volunteer community members, affiliate board or staff, and Wikimedia Foundation staff.
The Universal Code of Conduct has been a process strengthened by the skills and knowledge of the community and I look forward to what the U4C Building Committee creates. If you are interested in joining the Building Committee, please either [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/U4C_Building_Committee/Nominations|sign up on the Meta-Wiki page]], or contact ucocproject[[File:At sign.svg|16x16px|link=|(_AT_)]]wikimedia.org by May 12, 2023. '''[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/U4C_Building_Committee|Read more on Meta-Wiki]]'''.
Best regards,<br /><section end="announcement-content" />
</div>
[[User:Xeno (WMF)|Xeno (WMF)]] 26 Ɖomaɣ fenaɣ 2023 à 19:00 (GMT)
<!-- Message envoyé par User:Xeno (WMF)@metawiki en utilisant la liste sur https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=24941045 -->
== Global ban proposal for Piermark/House of Yahweh/HoY ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
Apologies for writing in English. If this is not the proper place to post, please move it somewhere more appropriate. {{int:Please-translate}}
There is an on-going discussion about a proposal that Piermark/House of Yahweh/HoY be globally banned from editing all Wikimedia projects. You are invited to participate at [[:m:Requests for comment/Global ban for Piermark|Requests for comment/Global ban for Piermark]] on Meta-Wiki. {{int:Feedback-thanks-title}} [[User:Unite together|U.T.]] ([[User talk:Unite together|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 4 Agoza fenaɣ 2023 à 12:36 (GMT)
</div>
<!-- Message envoyé par User:1234qwer1234qwer4@metawiki en utilisant la liste sur https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Requests_for_comment/Global_ban_for_Piermark/Invitations/AN2&oldid=24980083 -->
== <span lang="fr" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Séparation des régions du gabarit (Zebra #9) : prochainement le test A/B</span> ==
<div lang="fr" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<section begin="body"/>
[[File:Vector_2022_Zebra9_prototype_with_framed_menus_logged-in.png|thumb|]]
''{{Int:Please-translate}}''
{{int:Hello}} !
Dans le cadre du projet des [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements|Améliorations de l'interface pour ordinateur de bureau]], l'équipe Web effectuera un nouveau test A/B. Ce test débutera dans les deux prochaines semaines et durera deux semaines entières. Il sera réalisé sur les Wikipédias en anglais, farsi, français, hébreu, coréen, portugais, serbe, thaï, turc et vietnamien.
La moitié des utilisateurs d'ordinateurs de bureau connectés verront une version qui montre les régions du gabarit séparées plus clairement. Cette version inclura des contours et des fonds gris. Après deux semaines, tout le monde verra à nouveau l'interface actuelle sur fond blanc. L'équipe Web analysera les données d'usage des deux versions et prendrons une décision sur les prochaines étapes en juillet.
Pour plus d'information lisez [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop_Improvements/Updates/2023-05_Zebra9_A/B_test|l'annonce complète sur la page du projet]]. N'hésitez pas à laisser des commentaires sur la [[mw:Talk:Reading/Web/Desktop_Improvements|page de discussion]] du projet.
{{Int:Feedback-thanks-title}}
<section end="body"/>
</div>
[[m:User:Patafisik (WMF)|Patafisik (WMF)]] ([[m:User talk:Patafisik (WMF)|talk]]) 8 Agoza fenaɣ 2023 à 16:52 (GMT)
<!-- Message envoyé par User:Patafisik (WMF)@metawiki en utilisant la liste sur https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Patafisik_(WMF)/Sandbox/MM/fallback_chain_fr&oldid=24997656 -->
== <span lang="fr" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Sélection du comité de construction U4C</span> ==
<div lang="fr" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<section begin="announcement-content" />
La prochaine étape du processus du Code de conduite universel consiste à établir un comité de construction pour créer la charte du Comité de coordination du Code de conduite universel (U4C). Le comité de construction a été sélectionné. [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/U4C_Building_Committee|Découvrez les membres et le travail à venir sur Méta-wiki]].<section end="announcement-content" />
</div>
-- [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Project|UCoC Project Team]], 27 Agoza fenaɣ 2023 à 04:20 (GMT)
<!-- Message envoyé par User:RamzyM (WMF)@metawiki en utilisant la liste sur https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=25018085 -->
== MinT Machine Translation enabled and plans to deploy Content and Section Translation in Kabiyè Wikipedia ==
{{int:Hello}} Kabiyè Wikipedians!
Apologies as this message is not in your language, {{int:Please help translate}} to your language.
The WMF Language team has added a machine translation (MT) system supporting [[mw:ContentTranslation|Content Translation]] for the first time in your Wikipedia called MinT; you can use [[mw:Content_translation/Machine_Translation/MinT|MinT machine translation]] when translating Wikipedia articles using the Content Translation tool.
The WMF Language team provides the MinT service. It is hosted in the Wikimedia Foundation Infrastructure with [[:en:Neural_machine_translation|neural machine translation]] models that other organizations have released with an open-source license. MinT integrates translation based on [https://ai.facebook.com/research/no-language-left-behind/ NLLB-200] and [https://opus.nlpl.eu/ OpusMT] and will replace those as separate options. This MT will be set as default in your Wikipedia. Still, you can choose not to use it by selecting "Start with empty paragraph" from the "Initial Translation" dropdown menu.
Since MinT is hosted in the WMF Infrastructure and the models are open source, it adheres to Wikipedia's policies about attribution of rights, your privacy as a user and brand representation. You can find more information about the MinT Machine translation and the models on [[mw:Content_translation/Machine_Translation/MinT|this page]].
Please note that the use of the MinT MT is not compulsory. However, we would want your community to:
* use it to improve the quality of the Machine Translation service
* [[mw:Talk:Content_translation|please provide feedback]] about the service and its quality, and ask questions about this addition.
'''Plans to deploy the Content and Section translation tool'''
Now that you have Machine Translation support in your Wikipedia, We will enable the Content and Section translation by default to your Wikipedia if there are no objections from your community.
The [[mw:Content_translation/Section_translation|Section Translation]] extends the capabilities of [[mw:Content_translation|Content Translation]] to support mobile devices. On mobile, the tool will:
* Guide you to translate one section at a time in order to expand existing articles or create new ones
* Make it easy to transfer knowledge across languages anytime from your mobile device
After enabling it, we’ll monitor the content created with the tools and process all the feedback. In any case, feel free to try the current implementation of the Section Translation tool in [https://test.m.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&from=en&to=no&sx=true#/ our testing instance] and raise any concerns or questions you may already have as a reply to this message or on [[mw:Talk:Content_translation/Section_translation|the project talk page]]
We trust that introducing this MT is a good support to the Content and Section Translation tool once it is enabled.
Thank you!
[[Utilisateur:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]] ([[Discussion utilisateur:UOzurumba (WMF)|ndɔncɔɔlɩyɛ]]) 12 Mɩsɩkʋm fenaɣ 2023 à 19:42 (GMT) On behalf of the WMF Language team.
== <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Announcing the new Elections Committee members</span> ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<section begin="announcement-content" />
:''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections committee/Nominatons/2023/Announcement - new members|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]]''
:''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections committee/Nominatons/2023/Announcement - new members|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections committee/Nominatons/2023/Announcement - new members}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div>''
Hello there,
We are glad to announce [[listarchive:list/wikimedia-l@lists.wikimedia.org/message/4TALOUFPAP2VDBR27GKRVOP7IGQYU3DB/|the new members and advisors of the Elections Committee]]. The [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections_committee|Elections Committee]] assists with the design and implementation of the process to select Community- and Affiliate-Selected trustees for the Wikimedia Foundation Board of Trustees. After an open nomination process, the strongest candidates spoke with the Board and four candidates were asked to join the Elections Committee. Four other candidates were asked to participate as advisors.
Thank you to all the community members who submitted their names for consideration. We look forward to working with the Elections Committee in the near future.
On behalf of the Wikimedia Foundation Board of Trustees,<br /><section end="announcement-content" />
</div>
[[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 28 Mɩsɩkʋm fenaɣ 2023 à 18:00 (GMT)
<!-- Message envoyé par User:RamzyM (WMF)@metawiki en utilisant la liste sur https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=25018085 -->
== <span lang="fr" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Examinez la charte du comité de coordination du code de conduite universel</span> ==
<div lang="fr" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<section begin="announcement-content" />
:''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/U4C Building Committee/Announcement - Review|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/U4C Building Committee/Announcement - Review}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div>''
Bonjour à tous,
Nous sommes heureux de partager avec vous la prochaine étape du travail sur le [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|code de conduite universel]]. La [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|version préliminaire de la charte du comité de coordination du code de conduite universel (U4C)]] est maintenant prête à être examinée.
Les [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct/Enforcement guidelines|directives d'application]] nécessitent la création d'un [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines#4.5_U4C_Building_Committee|comité de construction]] pour rédiger une charte décrivant les procédures et les détails d'un comité mondial appelé le [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines#4._UCoC_Coordinating_Committee_(U4C)|comité de coordination du code de conduite universel (U4C)]]. Au cours des derniers mois, le comité de construction U4C a travaillé en groupe pour discuter et rédiger cette charte. Le comité de construction U4C accueille les commentaires sur cette version de charte jusqu'au 22 septembre 2023. Après cette date, le comité de construction U4C révisera la charte si nécessaire et un vote communautaire s'ouvrira peu de temps après.
Rejoignez la discussion pendant les [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/U4C Building Committee#Conversation hours|heures de conversation]] ou sur [[m:Talk:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|Méta-wiki]].
Cordialement,<br /><section end="announcement-content" />
</div>
[[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]], on behalf of the U4C Building Committee, 28 Kɩyɛɛna fenaɣ 2023 à 15:35 (GMT)
<!-- Message envoyé par User:RamzyM (WMF)@metawiki en utilisant la liste sur https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=25392152 -->
== <span lang="fr" dir="ltr" class="mw-content-ltr">== Candidatures ouvertes pour le Comité des affiliations, la Commission de médiation et la Commission de réexamen des affaires ==</span> ==
<div lang="fr" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<section begin="announcement-content" />
<div style="margin:.2em 0 .5em;margin-{{#switch:{{PAGELANGUAGE}}|ar|arc|ary|arz|azb|bcc|bgn|ckb|bqi|dv|fa|fa-af|glk|ha-arab|he|kk-arab|kk-cn|ks|ku-arab|ms-arab|mzn|pnb|prd|ps|sd|ug|ur|ydd|yi=right|left}}:3ex;">
[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Legal department/Committee appointments/Announcement/Short|''Vous trouverez ce message traduit dans d'autres langues sur Meta-wiki.'']]
''<span class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Legal department/Committee appointments/Announcement/Short|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation Legal department/Committee appointments/Announcement/Short}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</span>''</div>
Bonjour à tous ! Le [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee|Comité des affiliations]] (AffCom), la [[m:Special:MyLanguage/Ombuds_commission|commission des avocats (OC)]] et le [[m:Special:MyLanguage/Trust_and_Safety/Case_Review_Committee|Comité d'examen des affaires]] (CRC) cherchent de nouveaux membres. Ces groupes de bénévoles fournissent un soutien structurel et de surveillance important à la communauté et au mouvement. Les candidats sont encouragés à se présenter ou à encourager les autres à se présenter à ces groupes. Il y a plus d'informations sur le rôle des groupes, les compétences nécessaires et l'opportunité de postuler sur la [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Legal department/Committee appointments|page Meta-wiki]].
Au nom de l'équipe de support du Comité,<br /><section end="announcement-content" />
</div>
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
~ [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 9 Aloma fenaɣ 2023 à 16:41 (GMT) </div>
<!-- Message envoyé par User:Keegan (WMF)@metawiki en utilisant la liste sur https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=25570445 -->
== <span lang="fr" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Passage en revue et commentaires sur le paquet de règles 2024 de sélection du Conseil de la Fondation Wikimedia</span> ==
<div lang="fr" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<section begin="announcement-content" />
:''[[m:Special:MyLanguage/wiki/Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Rules package review - short| Vous trouverez ce message traduit dans d’autres langues sur Méta-Wiki.]]''
:''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/wiki/Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Rules package review - short|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:wiki/Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Rules package review - short}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div>''
Chers tous,
Veuillez passer et revue et commenter le paquet de règles de sélection du Conseil de la Fondation Wikimedia à partir de maintenant et jusqu’au 29 octobre 2023. Le paquet de règles de sélection a été basé sur des versions plus anciennes par le Comité électoral et sera utilisé dans la sélection pour les élections du Conseil en 2024. En fournissant vos commentaires dès maintenant, ils pourront assurer une sélection plus fluide et plus efficace du Conseil. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2024|Plus de détails sur la page Méta-wiki]].
Bien à vous,
Katie Chan<br />
Présidente du Comité électoral<br /><section end="announcement-content" />
</div>
17 Aloma fenaɣ 2023 à 01:12 (GMT)
<!-- Message envoyé par User:RamzyM (WMF)@metawiki en utilisant la liste sur https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=25570445 -->
== Do you use Wikidata in Wikimedia sibling projects? Tell us about your experiences ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
''Note: Apologies for cross-posting and sending in English.''
Hello, the '''[[m:WD4WMP|Wikidata for Wikimedia Projects]]''' team at Wikimedia Deutschland would like to hear about your experiences using Wikidata in the sibling projects. If you are interested in sharing your opinion and insights, please consider signing up for an interview with us in this '''[https://wikimedia.sslsurvey.de/Wikidata-for-Wikimedia-Interviews Registration form]'''.<br>
''Currently, we are only able to conduct interviews in English.''
The front page of the form has more details about what the conversation will be like, including how we would '''compensate''' you for your time.
For more information, visit our ''[[m:WD4WMP/AddIssue|project issue page]]'' where you can also share your experiences in written form, without an interview.<br>We look forward to speaking with you, [[m:User:Danny Benjafield (WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] ([[m:User talk:Danny Benjafield (WMDE)|talk]]) 08:53, 5 January 2024 (UTC)
</div>
<!-- Message envoyé par User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki en utilisant la liste sur https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WD4WMP/ScreenerInvite2&oldid=26055343 -->
== Feminism and Folklore 2024 ==
<div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;>
[[File:Feminism and Folklore 2024 logo.svg|centre|550px|frameless]]
::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<center>''{{int:please-translate}}''</center>
Dear Wiki Community,
You are humbly invited to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2024|Feminism and Folklore 2024]]''' writing competition from February 1, 2023, to March 31, 2023 on your local Wikipedia. This year, Feminism and Folklore will focus on feminism, women's issues, and gender-focused topics for the project, with a [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2024|Wiki Loves Folklore]] gender gap focus and a folk culture theme on Wikipedia.
You can help Wikipedia's coverage of folklore from your area by writing or improving articles about things like folk festivals, folk dances, folk music, women and queer folklore figures, folk game athletes, women in mythology, women warriors in folklore, witches and witch hunting, fairy tales, and more. Users can help create new articles, expand or translate from a generated list of suggested articles.
Organisers are requested to work on the following action items to sign up their communities for the project:
# Create a page for the contest on the local wiki.
# Set up a campaign on '''CampWiz''' tool.
# Create the local list and mention the timeline and local and international prizes.
# Request local admins for site notice.
# Link the local page and the CampWiz link on the [[:m:Feminism and Folklore 2024/Project Page|meta project page]].
This year, the Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced two new tools to enhance support for the campaign. These tools include the '''Article List Generator by Topic''' and '''CampWiz'''. The Article List Generator by Topic enables users to identify articles on the English Wikipedia that are not present in their native language Wikipedia. Users can customize their selection criteria, and the tool will present a table showcasing the missing articles along with suggested titles. Additionally, users have the option to download the list in both CSV and wikitable formats. Notably, the CampWiz tool will be employed for the project for the first time, empowering users to effectively host the project with a jury. Both tools are now available for use in the campaign. [https://tools.wikilovesfolklore.org/ '''Click here to access these tools''']
Learn more about the contest and prizes on our [[:m:Feminism and Folklore 2024|project page]]. Feel free to contact us on our [[:m:Talk:Feminism and Folklore 2024/Project Page|meta talk page]] or by email us if you need any assistance.
We look forward to your immense coordination.
Thank you and Best wishes,
'''[[:m:Feminism and Folklore 2024|Feminism and Folklore 2024 International Team]]'''
::::Stay connected [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]] [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]
</div></div>
--[[Utilisateur:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Discussion utilisateur:MediaWiki message delivery|ndɔncɔɔlɩyɛ]]) 18 Kɔlaɣ fenaɣ 2024 à 07:26 (GMT)
== Wiki Loves Folklore is back! ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
{{int:please-translate}}
[[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]]
Dear Wiki Community,
You are humbly invited to participate in the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2024|Wiki Loves Folklore 2024]]''' an international photography contest organized on Wikimedia Commons to document folklore and intangible cultural heritage from different regions, including, folk creative activities and many more. It is held every year from the '''1st till the 31st''' of March.
You can help in enriching the folklore documentation on Commons from your region by taking photos, audios, videos, and [https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:UploadWizard&campaign=wlf_2024 submitting] them in this commons contest.
You can also [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2024/Organize|organize a local contest]] in your country and support us in translating the [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2024/Translations|project pages]] to help us spread the word in your native language.
Feel free to contact us on our [[:c:Commons talk:Wiki Loves Folklore 2024|project Talk page]] if you need any assistance.
'''Kind regards,'''
'''Wiki loves Folklore International Team'''
-- [[Utilisateur:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Discussion utilisateur:MediaWiki message delivery|ndɔncɔɔlɩyɛ]]) 18 Kɔlaɣ fenaɣ 2024 à 07:26 (GMT)
</div></div>
<!-- Message envoyé par User:Tiven2240@metawiki en utilisant la liste sur https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=23942484 -->
== <span lang="fr" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Vote sur la Charte du Comité de Coordination du Code de Conduite Universel</span> ==
<div lang="fr" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<section begin="announcement-content" />
:''[[m:Special:MyLanguage/wiki/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter/Announcement - voting opens|Vous trouverez ce message traduit dans d'autres langues sur Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:wiki/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter/Announcement - voting opens}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]''
Bonjour à toutes et à tous,
Je m'adresse à vous aujourd'hui pour vous annoncer que la période de vote pour la charte du [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Comité de Coordination du Code de Conduite Universel]] (U4C) est désormais ouverte. Les membres de la communauté peuvent [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter/Voter_information|voter et faire part de leurs commentaires sur la charte via SecurePoll]] jusqu'au '''2 février 2024'''. Celles et ceux d’entre vous qui ont exprimé leur opinion lors de l'élaboration des [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines|Lignes directrices pour l'application du CCU]] seront familiers avec ce processus.
La [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|version actuelle de la charte du Comité de Coordination du Code de Conduite Universel]] est disponible sur Meta-Wiki avec plusieurs traductions.
Veuillez lire la charte, procédez au vote et relayez cette annonce auprès des membres de votre communauté. Je vous affirme que le Comité de Construction de l'U4C se réjouit de votre participation.
Au nom de l’équipe du projet de CCU,<section end="announcement-content" />
</div>
[[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 19 Kɔlaɣ fenaɣ 2024 à 18:08 (GMT)
<!-- Message envoyé par User:RamzyM (WMF)@metawiki en utilisant la liste sur https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=25853527 -->
== <span lang="fr" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Derniers jours pour voter concernant la Charte du Comité de Coordination du Code de Conduite Universel</span> ==
<div lang="fr" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<section begin="announcement-content" />
:''[[m:Special:MyLanguage/wiki/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter/Announcement - voting reminder|Vous trouverez ce message traduit dans d'autres langues sur Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:wiki/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter/Announcement - voting reminder}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]''
Bonjour à toutes et à tous,
Je m'adresse à vous aujourd'hui pour vous rappeler que la période de vote pour la charte du [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Comité de coordination du Code de conduite universel]] (U4C) se terminera le '''2 février 2024'''. Les membres de la communauté peuvent [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter/Voter_information|voter et faire part de leurs commentaires sur la charte via SecurePoll]].. Ceux d'entre vous qui ont exprimé leur opinion lors de l'élaboration des [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines|Lignes directrices pour l'application du CdCU]] seront familiers avec ce processus.
La [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|version actuelle de la charte de l’U4C]] est disponible sur Meta-Wiki avec plusieurs traductions.
Lisez la charte, votez et relayez cette annonce auprès des membres de votre communauté. Je vous affirme que le Comité de Construction de l'U4C se réjouit de votre participation.
Au nom de l’équipe du projet de CCU,<section end="announcement-content" />
</div>
[[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 31 Kɔlaɣ fenaɣ 2024 à 17:00 (GMT)
<!-- Message envoyé par User:RamzyM (WMF)@metawiki en utilisant la liste sur https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=25853527 -->
== <span lang="fr" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Annonce des résultats du vote de ratification de la charte du comité de coordination du CdCU</span> ==
<div lang="fr" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<section begin="announcement-content" />
:''[[m:Special:MyLanguage/wiki/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter/Announcement - results|Ce message est également traduit dans d'autres langues sur Méta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:wiki/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter/Announcement - results}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]''
Chers tous,
Merci à tous d'avoir suivi les progrès du Code de conduite universel. Je vous écris aujourd'hui pour vous annoncer le résultat du [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter/Voter_information|vote de ratification]] sur la [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|Charte du Comité de coordination du Code de conduite universel]]. 1746 personnes ont voté lors de ce vote de ratification, 1249 ayant soutenu la charte et 420 ne l'ayant pas soutenue. Le processus de vote de ratification a permis aux personnes ayant voté de fournir des commentaires sur la charte.
Un rapport sur les statistiques de vote et un résumé des commentaires des votants seront publiés sur Meta-wiki dans les semaines à venir.
Vous recevrez prochainement des informations sur les prochaines étapes.
Au nom de l’équipe du projet de CdCU,<section end="announcement-content" />
</div>
[[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 12 Lɛlaɣ fenaɣ 2024 à 18:23 (GMT)
<!-- Message envoyé par User:RamzyM (WMF)@metawiki en utilisant la liste sur https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26160150 -->
== Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2024: We are back! ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
[[File:UCDM 2024 general.jpg|180px|right]]
{{int:please-translate}}
Hello, dear Wikipedians!<br/>
[[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the forth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2024|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from 1st until 31st March 2024. The campaign is dedicated to famous Ukrainian artists of cinema, music, literature, architecture, design and cultural phenomena of Ukraine that are now part of world heritage. We accept contribution in every language! The most active contesters will receive prizes.<br/>
We invite you to take part and help us improve the coverage of Ukrainian culture on Wikipedia in your language! Also, we plan to set up a [[:m:CentralNotice/Request/UCDM 2024|banner]] to notify users of the possibility to participate in such a challenge! [[:m:User:ValentynNefedov (WMUA)|ValentynNefedov (WMUA)]] ([[:m:User talk:ValentynNefedov (WMUA)|talk]])
</div>
<!-- Message envoyé par User:ValentynNefedov (WMUA)@metawiki en utilisant la liste sur https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=26166467 -->
== <span lang="fr" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Le rapport de la ratification de la Charte U4C et l'appel à candidatures U4C sont désormais disponibles</span> ==
<div lang="fr" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<section begin="announcement-content" />
:''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – call for candidates| Ce message est également traduit dans d'autres langues sur Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – call for candidates}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]''
Bonjour,
Je vous écris aujourd'hui pour vous communiquer deux informations importantes. Premièrement, le [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter/Vote results| rapport des commentaires du Comité de coordination du Code de conduite universel (U4C) sur la ratification de la Charte]] est maintenant disponible. Deuxièmement, l'appel à candidatures pour l'U4C est désormais ouvert jusqu'au 1er avril 2024.
Le [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Comité de coordination du Code de Conduite Universel]] (U4C) est un groupe mondial qui se consacre à la mise en œuvre équitable et cohérente du Code de Conduite Universel. Les membres de la communauté sont invités à soumettre leur candidature à l'U4C. Pour plus d'informations et pour connaître les responsabilités de l'U4C, veuillez [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|voir la charte de l'U4C]].
La charte prévoit 16 sièges pour l'U4C : huit sièges réservés à la communauté et huit autres aux régions pour garantir que l'U4C soit représentatif de la diversité du mouvement.
Pour en savoir plus et soumettre votre candidature, cliquez sur [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024|Meta-wiki]].
Au nom de l'équipe du projet UCoC,<section end="announcement-content" />
</div>
[[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 5 Lakɩŋ fenaɣ 2024 à 16:25 (GMT)
<!-- Message envoyé par User:RamzyM (WMF)@metawiki en utilisant la liste sur https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26276337 -->
== <span lang="fr" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Sélection 2024 du conseil d'administration de la Fondation Wikimédia</span> ==
<div lang="fr" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<section begin="announcement-content" />
: ''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Selection announcement| Vous trouverez ce message traduit dans d'autres langues sur Meta-wiki.]]''
: ''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Selection announcement|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Selection announcement}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div>''
Chers tous et toutes,
Cette année, le mandat de 4 (quatre) membres du conseil d'administration de la Fondation Wikimédia, sélectionnés par la communauté et les affiliés, arrivera à son terme [1]. Le conseil d'administration invite l'ensemble du mouvement à participer au processus de sélection de cette année et à voter pour pourvoir ces sièges.
Le [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections committee|Comité des élections]] supervisera ce processus avec le soutien du personnel de la Fondation [2]. La Commission de gouvernance du Conseil a créé un groupe de travail sur la sélection des membres du Conseil, composé de Dariusz Jemielniak, Nataliia Tymkiv, Esra'a Al Shafei, Kathy Collins et Shani Evenstein Sigalov, qui ne peuvent candidater au processus de sélection des membres du Conseil sélectionnés par la communauté et les affiliés pour l'année 2024 [3]. Ce groupe est chargé de superviser le processus de sélection des membres du conseil d'administration pour 2024 et de tenir le conseil d'administration informé. Pour plus de détails sur les rôles du comité des élections, du conseil d'administration et du personnel, cliquez ici [4].
Voici les dates clés prévues :
* Mai 2024 : Appel à candidatures et appel à questions
* Juin 2024 : Les affiliés votent pour présélectionner 12 candidatures (pas de présélection si 15 candidatures ou moins se présentent) [5].
* Juin-août 2024 : Période de la campagne
* Fin août / début septembre 2024 : Période de vote communautaire de deux semaines
* Octobre-novembre 2024 : Examen des antécédents des candidates et candidats sélectionnés
* Réunion du conseil d'administration en décembre 2024 : L'entrée en fonction du nouveau conseil d'administration
Pour en savoir plus sur le processus de sélection de 2024 - y compris le calendrier détaillé, le processus de candidature, les règles de la campagne et les critères d'éligibilité des personnes qui votent -, consultez [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2024|cette page Meta-wiki]], et préparez votre plan.
'''Bénévoles pour les élections'''
Une autre façon de participer au processus de sélection de 2024 est de devenir bénévole pour les élections. Les bénévoles pour les élections sont un pont entre le comité des élections et leur communauté respective. Ils veillent à ce que leur communauté soit représentée en la mobilisant pour qu'elle aille voter. Pour en savoir plus sur le programme et les modalités d'adhésion, consultez cette [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2024/Election Volunteers|Meta-wiki page]].
Meilleures salutations,
[[m:Special:MyLanguage/User:Pundit|Dariusz Jemielniak]] (président du comité de gouvernance, groupe de travail sur la sélection du conseil d'administration)
[1] https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2021/Results#Elected
[2] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Committee:Elections_Committee_Charter
[3] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Minutes:2023-08-15#Governance_Committee
[4] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections_committee/Roles
[5] Même si le seuil idéal est de 12 candidates et candidats pour 4 sièges à pourvoir, la procédure de présélection sera déclenchée s'il y a plus de 15 candidatures, car les 1 à 3 personnes éliminées pourraient se sentir exclues et cela représenterait beaucoup de travail pour les affiliés de mener à bien la procédure de présélection pour n'éliminer que 1 à 3 personnes de la liste des candidatures.<section end="announcement-content" />
</div>
[[User:MPossoupe_(WMF)|MPossoupe_(WMF)]]12 Lakɩŋ fenaɣ 2024 à 19:57 (GMT)
<!-- Message envoyé par User:MPossoupe (WMF)@metawiki en utilisant la liste sur https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26349432 -->
== <span lang="fr" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Votez maintenant pour sélectionner les membres de la première U4C</span> ==
<div lang="fr" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<section begin="announcement-content" />
:''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – vote opens|Ce message est également traduit dans d'autres langues sur Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – vote opens}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]''
Salut à tous et à toutes,
Je vous écris pour vous informer que la période de vote pour le Comité de coordination du Code de conduite universel (U4C) est ouverte jusqu'au 9 mai 2024. Lisez les informations sur la page [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024| de vote sur Meta-wiki]] pour en savoir plus sur le vote et l'éligibilité des personnes votantes.
Le comité de coordination du code de conduite universel (U4C) est un groupe mondial qui se consacre à la mise en œuvre équitable et cohérente du code de conduite universel. Les membres de la communauté ont été invités à soumettre leur candidature à l'U4C. Pour plus d'informations et pour connaître les responsabilités de l'U4C, veuillez [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|consulter la charte U4C]].
Veuillez partager ce message avec les membres de votre communauté afin qu'ils puissent également participer.
Au nom de l’équipe du projet de CdCU,<section end="announcement-content" />
</div>
[[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 25 Ɖomaɣ fenaɣ 2024 à 20:21 (GMT)
<!-- Message envoyé par User:RamzyM (WMF)@metawiki en utilisant la liste sur https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26390244 -->
== <span lang="fr" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Inscrivez-vous à la réunion communauté linguistique du 31 mai à 16 h UTC</span> ==
<div lang="fr" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<section begin="message"/>Bonjour à tous,
La prochaine réunion communauté linguistique est prévue dans quelques semaines, le 31 mai à 16 h UTC. Si vous cela vous intéresse, vous pouvez [https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Wikimedia_Language_engineering/Community_meetings#31_May_2024 vous inscrire sur cette page wiki].
Il s’agit d’une réunion orientée pour les participants, où nous faisons part des actualités de divers projets, discutons collectivement des questions techniques sur les wikis linguistiques et collaborons pour trouver des solutions possibles. Par exemple, lors de la dernière réunion, nous avons parlé du service de traduction automatique (MinT) et des langues et modèles qu’il prenait actuellement en charge, du travail de régionalisation de l’équipe de Kiwix et du défi technique de tri numérique des fichier utilisé sur la Wikisource en bengali.
Vous avez envie de faire part d’actualités techniques concernant votre projet ? Un problème que vous voudriez soumettre à discussion durant la réunion ? Vous avez besoin d’une interprétation de l’anglais dans votre langue ? Contactez-moi à l’adresse ssethi(__AT__)wikimedia.org et [[etherpad:p/language-community-meeting-may-2024|ajoutez des éléments à l’ordre du jour ici]].
Nous attendons votre participation !
<section end="message"/>
</div>
<bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 14 Agoza fenaɣ 2024 à 21:22 (GMT)
<!-- Message envoyé par User:SSethi (WMF)@metawiki en utilisant la liste sur https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26390244 -->
== <span lang="fr" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Invitation à des retours sur la Procédure pour le Cycle de vie des Projets parents</span> ==
<div lang="fr" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<section begin="announcement-content" />
:''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Procedure for Sibling Project Lifecycle/Invitation for feedback (MM)|Ce message est également traduit dans d’autres langues sur Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Procedure for Sibling Project Lifecycle/Invitation for feedback (MM)}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]''
[[File:Sibling Project Lifecycle Conversation 3.png|150px|right|link=:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Procedure for Sibling Project Lifecycle]]
Chers membres de la communauté,
Le [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Community Affairs Committee|Comité des affaires communautaires]] (le CAC) du [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board of Trustees|conseil d’administration de la Fondation Wikimédia]] vous invite à donner des retours à propos d’un '''[[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Procedure for Sibling Project Lifecycle|brouillon de Procédure pour le Cycle de vie des Projets parents]]'''. Cette Procédure décrit des étapes et des conditions pour lancer et arrêter des Projets parents Wikimédia, et vise à assurer le succès de tout nouveau projet approuvé. Ceci est distinct des procédures pour lancer ou arrêter de nouvelles langues pour des projets existants, dont s’occupent le [[:m:Special:MyLanguage/Language committee|Comité de Langue]] ou [[m:Special:MyLanguage/Closing_projects_policy|la politique de fermeture de projets]].
Les détails sont disponibles sur [[:m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Procedure for Sibling Project Lifecycle#Review|cette page]], ainsi que la manière d’apporter vos retours, et ceci jusqu’à la fin du '''23 juin 2024''', d’où que vous soyez.
Vous pouvez également partager des informations à ce sujet avec les communautés de projets intéressées avec lesquelles vous travaillez ou que vous soutenez, et vous pouvez aussi nous aider à traduire la procédure en plus de langues, afin que les gens puissent participer aux discussions dans leur propre langue.
De la part du CAC,<section end="announcement-content" />
</div>
[[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 22 Agoza fenaɣ 2024 à 02:25 (GMT)
<!-- Message envoyé par User:RamzyM (WMF)@metawiki en utilisant la liste sur https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26390244 -->
== <span lang="fr" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Annonce du premier Comité de Coordination du Code de Conduite Universel</span> ==
<div lang="fr" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<section begin="announcement-content" />
:''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – results|Ce message est également traduit dans d'autres langues sur Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – results}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]''
Bonjour,
Les scrutateurs ont terminé d'examiner les résultats du vote. Voici les résultats de la première [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024|élection du Comité de Coordination du Code de Conduite Universel (U4C)]].
Nous sommes heureux d'annoncer que les individus suivants sont les membres régionaux de l'U4C, qui rempliront un mandat de deux ans:
* Amérique du Nord (États-Unis et Canada)
** –
* Europe du Nord et de l'Ouest
** [[m:Special:MyLanguage/User:Ghilt|Ghilt]]
* Amérique latine et Caraïbes
** –
* Europe centrale et orientale (CEE)
** —
* Afrique sub-saharienne
** –
* Moyen-Orient et Afrique du Nord
** [[m:Special:MyLanguage/User:Ibrahim.ID|Ibrahim.ID]]
* Asie de l'Est, du Sud-Est et du Pacifique (ESEAP)
** [[m:Special:MyLanguage/User:0xDeadbeef|0xDeadbeef]]
* Asie du Sud
** –
Les personnes suivantes sont élues membres de le communauté au sens large dans le U4C, remplissant un mandat d'un an:
* [[m:Special:MyLanguage/User:Barkeep49|Barkeep49]]
* [[m:Special:MyLanguage/User:Superpes15|Superpes15]]
* [[m:Special:MyLanguage/User:Civvì|Civvì]]
* [[m:Special:MyLanguage/User:Luke081515|Luke081515]]
* –
* –
* –
* –
Merci encore à tous ceux qui ont participé au processus et particulièrement aux candidats pour leur leadership et leur dévouement au mouvement et à la communauté Wikimédia.
Pendant les prochaines semaines, le U4C va se réunir et planifier l'année 2024-25 dans le soutien de l'implémentation et la revue du UCoC et des Directives d'Application. Vous pouvez suivre leurs travaux sur [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Meta-wiki]].
Au nom de l'équipe du projet UCoC,<section end="announcement-content" />
</div>
[[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 3 Mɩsɩkʋm fenaɣ 2024 à 08:14 (GMT)
<!-- Message envoyé par User:RamzyM (WMF)@metawiki en utilisant la liste sur https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26390244 -->
== <span lang="fr" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Le texte final de la Charte du Mouvement Wikimédia est désormais disponible sur Meta</span> ==
<div lang="fr" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<section begin="announcement-content" />
:''[[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Drafting Committee/Announcement - Final draft available|Ce message est également traduit dans d'autres langues sur Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Movement Charter/Drafting Committee/Announcement - Final draft available}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]''
Bonjour à toutes et à tous,
Le texte final de la [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter|Charte du Mouvement Wikimédia]] est désormais disponible sur Meta dans plus de 20 langues pour consultation.
'''Qu'est-ce que la charte du mouvement Wikimédia?'''
La charte du mouvement Wikimédia est un document proposé pour définir les rôles et les responsabilités de tous les membres et entités du mouvement Wikimédia, y compris la création d'un nouvel organe - le Conseil mondial - pour la gouvernance du mouvement.
'''Rejoignez la "cérémonie de lancement" de la charte du mouvement Wikimédia.'''
Rejoignez la [[1$|« Soirée de lancement »]] le '''20 juin 2024''' à '''14.00-15.00 UTC''' ([https://zonestamp.toolforge.org/1718892000 votre heure locale]). Au cours de cet appel, nous célébrerons la publication de la Charte finale et présenterons le contenu de la Charte. Participez et renseignez-vous sur la Charte avant de passer au vote.
'''Vote de ratification de la Charte du Mouvement'''
Le vote débutera sur SecurePoll le '''25 juin 2024''' à '''00:01 UTC''' et se terminera le '''9 juillet 2024''' à '''23:59 UTC'''. Vous pouvez en savoir plus sur le processus de vote, les critères d'éligibilité et d'autres détails sur Meta.
Pour toute question, veuillez laisser un commentaire sur la [[m:Special:MyLanguage/Talk:Movement Charter|Page de discussion Meta]] ou envoyer un e-mail au MCDC à l'adresse suivante : [mailto:mcdc@wikimedia.org mcdc@wikimedia.org].
Au nom du MCDC,<section end="announcement-content" />
</div>
[[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 11 Mɩsɩkʋm fenaɣ 2024 à 08:44 (GMT)
<!-- Message envoyé par User:RamzyM (WMF)@metawiki en utilisant la liste sur https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26390244 -->
== <span lang="fr" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Le vote pour la ratification de la Charte du Mouvement Wikimédia est maintenant ouvert - votez !</span> ==
<div lang="fr" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<section begin="announcement-content" />
:''[[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Drafting Committee/Announcement - Ratification vote opens|Ce message est également traduit dans d'autres langues sur Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Movement Charter/Drafting Committee/Announcement - Ratification vote opens}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]''
Bonjour à toutes et à tous,
Le vote pour ratifier la [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter|'''Charte du Mouvement Wikimédia''']] est désormais ouvert. La Charte du Mouvement Wikimédia est un document qui définit les rôles et les responsabilités de tous les membres et entités du mouvement Wikimédia, y compris la création d'un nouvel organe - le Conseil mondial - pour la gouvernance du mouvement.
La version finale de la Charte du Mouvement Wikimédia est [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter|disponible sur Meta dans différentes langues]].
Le vote a débuté sur SecurePoll le '''25 juin 2024''' à '''00:01 UTC''' et se terminera le '''9 juillet 2024''' à '''23:59 UTC'''. Pour en savoir plus, consultez la page [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Ratification/Voting|informations sur les votants et les conditions d'éligibilité]].
Après avoir lu la Charte, veuillez [[Special:SecurePoll/vote/398|'''voter ici''']] et faites partager cette note.
Si vous avez des questions concernant le vote de ratification, veuillez contacter la Commission électorale de la Charte à l'adresse suivante: [mailto:cec@wikimedia.org '''cec@wikimedia.org'''].
Au nom du CEC,<section end="announcement-content" />
</div>
[[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 25 Mɩsɩkʋm fenaɣ 2024 à 10:51 (GMT)
<!-- Message envoyé par User:RamzyM (WMF)@metawiki en utilisant la liste sur https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26989444 -->
== <span lang="fr" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Le vote pour la ratification de la charte du mouvement Wikimédia prend fin bientôt</span> ==
<div lang="fr" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<section begin="announcement-content" />
:''[[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Drafting Committee/Announcement - Final reminder|Ce message est également traduit dans d'autres langues sur Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Movement Charter/Drafting Committee/Announcement - Final reminder}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]''
Bonjour à toutes et à tous,
Ceci est un aimable rappel que la période de vote pour la ratification de la [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter|Charte du Mouvement Wikimédia]] prendra fin le '''9 juillet 2024''', à '''23:59 UTC'''.
Si vous n'avez pas encore voté, veuillez le faire [[m:Special:SecurePoll/vote/398|sur SecurePoll]].
Au nom de la [[m:Special:MyLanguage/Movement_Charter/Ratification/Voting#Electoral_Commission|Commission électorale de la Charte]],<section end="announcement-content" />
</div>
[[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 8 Hasɩyaɖɛ fenaɣ 2024 à 03:45 (GMT)
<!-- Message envoyé par User:RamzyM (WMF)@metawiki en utilisant la liste sur https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26989444 -->
== <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">U4C Special Election - Call for Candidates</span> ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<section begin="announcement-content" />
:''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Announcement – call for candidates|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Announcement – call for candidates}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]''
Hello all,
A special election has been called to fill additional vacancies on the U4C. The call for candidates phase is open from now through July 19, 2024.
The [[:m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the [[:foundation:Wikimedia Foundation Universal Code of Conduct|UCoC]]. Community members are invited to submit their applications in the special election for the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, please review the [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|U4C Charter]].
In this special election, according to [[Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter#2. Elections and Terms|chapter 2 of the U4C charter]], there are 9 seats available on the U4C: '''four''' community-at-large seats and '''five''' regional seats to ensure the U4C represents the diversity of the movement. [[Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter#5. Glossary|No more than two members of the U4C can be elected from the same home wiki]]. Therefore, candidates must not have English Wikipedia, German Wikipedia, or Italian Wikipedia as their home wiki.
Read more and submit your application on [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election|Meta-wiki]].
In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" />
</div>
-- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 10 Hasɩyaɖɛ fenaɣ 2024 à 00:03 (GMT)
<!-- Message envoyé par User:Keegan (WMF)@metawiki en utilisant la liste sur https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26989444 -->
== <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Wikimedia Movement Charter ratification voting results</span> ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<section begin="announcement-content" />
:''[[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Drafting Committee/Announcement - Results of the ratification vote|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Movement Charter/Drafting Committee/Announcement - Results of the ratification vote}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]''
Hello everyone,
After carefully tallying both individual and affiliate votes, the [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Ratification/Voting#Electoral Commission|Charter Electoral Commission]] is pleased to announce the final results of the Wikimedia Movement Charter voting.
As [[m:Special:MyLanguage/Talk:Movement Charter#Thank you for your participation in the Movement Charter ratification vote!|communicated]] by the Charter Electoral Commission, we reached the quorum for both Affiliate and individual votes by the time the vote closed on '''July 9, 23:59 UTC'''. We thank all 2,451 individuals and 129 Affiliate representatives who voted in the ratification process. Your votes and comments are invaluable for the future steps in Movement Strategy.
The final results of the [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter|Wikimedia Movement Charter]] ratification voting held between 25 June and 9 July 2024 are as follows:
'''Individual vote:'''
Out of 2,451 individuals who voted as of July 9 23:59 (UTC), 2,446 have been accepted as valid votes. Among these, '''1,710''' voted “yes”; '''623''' voted “no”; and '''113''' selected “–” (neutral). Because the neutral votes don’t count towards the total number of votes cast, 73.30% voted to approve the Charter (1710/2333), while 26.70% voted to reject the Charter (623/2333).
'''Affiliates vote:'''
Out of 129 Affiliates designated voters who voted as of July 9 23:59 (UTC), 129 votes are confirmed as valid votes. Among these, '''93''' voted “yes”; '''18''' voted “no”; and '''18''' selected “–” (neutral). Because the neutral votes don’t count towards the total number of votes cast, 83.78% voted to approve the Charter (93/111), while 16.22% voted to reject the Charter (18/111).
'''Board of Trustees of the Wikimedia Foundation:'''
The Wikimedia Foundation Board of Trustees voted '''not to ratify''' the proposed Charter during their special Board meeting on July 8, 2024. The Chair of the Wikimedia Foundation Board of Trustees, Nataliia Tymkiv, [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Board_noticeboard/Board_resolution_and_vote_on_the_proposed_Movement_Charter|shared the result of the vote, the resolution, meeting minutes and proposed next steps]].
With this, the Wikimedia Movement Charter in its current revision is '''not ratified'''.
We thank you for your participation in this important moment in our movement’s governance.
The Charter Electoral Commission,
[[m:User:Abhinav619|Abhinav619]], [[m:User:Borschts|Borschts]], [[m:User:Iwuala Lucy|Iwuala Lucy]], [[m:User:Tochiprecious|Tochiprecious]], [[m:User:Der-Wir-Ing|Der-Wir-Ing]]<section end="announcement-content" />
</div>
[[Utilisateur:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Discussion utilisateur:MediaWiki message delivery|ndɔncɔɔlɩyɛ]]) 18 Hasɩyaɖɛ fenaɣ 2024 à 17:52 (GMT)
<!-- Message envoyé par User:RamzyM (WMF)@metawiki en utilisant la liste sur https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26989444 -->
== <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Vote now to fill vacancies of the first U4C</span> ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<section begin="announcement-content" />
:''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Announcement – voting opens|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Announcement – voting opens}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]''
Dear all,
I am writing to you to let you know the voting period for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) is open now through '''August 10, 2024'''. Read the information on the [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election|voting page on Meta-wiki]] to learn more about voting and voter eligibility.
The Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. Community members were invited to submit their applications for the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, please [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|review the U4C Charter]].
Please share this message with members of your community so they can participate as well.
In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" />
</div>
[[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 27 Hasɩyaɖɛ fenaɣ 2024 à 02:47 (GMT)
<!-- Message envoyé par User:RamzyM (WMF)@metawiki en utilisant la liste sur https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26989444 -->
== <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Reminder! Vote closing soon to fill vacancies of the first U4C</span> ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<section begin="announcement-content" />
:''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Announcement – reminder to vote|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Announcement – reminder to vote}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]''
Dear all,
The voting period for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) is closing soon. It is open through 10 August 2024. Read the information on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2024_Special_Election#Voting|the voting page on Meta-wiki to learn more about voting and voter eligibility]]. If you are eligible to vote and have not voted in this special election, it is important that you vote now.
'''Why should you vote?''' The U4C is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. Community input into the committee membership is critical to the success of the UCoC.
Please share this message with members of your community so they can participate as well.
In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" />
</div>
-- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 6 Kɩyɛɛna fenaɣ 2024 à 15:30 (GMT)
<!-- Message envoyé par User:Keegan (WMF)@metawiki en utilisant la liste sur https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=27183190 -->
== <span lang="fr" dir="ltr">Bientôt : une nouvelle fonctionnalité de sous-référence – essayez-la !</span> ==
<div lang="fr" dir="ltr">
<section begin="Sub-referencing"/>
[[File:Sub-referencing reuse visual.png|{{#ifeq:{{#dir}}|ltr|right|left}}|400px]]
Bonjour,
Depuis plusieurs années, des membres de la communauté demandent une façon simple de réutiliser des références en précisant certains détails. Aujourd’hui, une solution pour MediaWiki arrive : la nouvelle fonctionnalité de sous-référence fonctionnera en wikicode et avec l’éditeur visuel en améliorant le système de notes de bas de page existant. Vous pourrez continuer à utiliser les différentes manières d’ajouter une note, mais vous rencontrerez surement des sous-références ajoutées par d’autres dans des articles. Plus d’informations dans [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|la page du projet]].
'''Nous aimerions avoir vos retours''' pour nous assurer que cette fonctionnalité fonctionne bien pour vous :
* [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Test|essayez]] la dernière version de développement sur le wiki bêta et [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|dites-nous ce que vous en pensez]] ;
* [[m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/Sign-up|inscrivez-vous ici]] pour recevoir les actualités et invitations à participer aux études d’utilisation.
L’équipe des [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|souhaits techniques]] de [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Deutschland|Wikimedia Allemagne]] prévoit de doter les wikis Wikimedia de cette fonctionnalité cette année. Nous contacterons auparavant les personnes créant et maintenant des outils et modèles liés aux notes de bas de page.
Votre aide est la bienvenue pour diffuser le message ! --[[m:User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[m:User talk:Johannes Richter (WMDE)|talk]]) 10:36, 19 August 2024 (UTC)
<section end="Sub-referencing"/>
</div>
<!-- Message envoyé par User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki en utilisant la liste sur https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/Sub-referencing/massmessage_list&oldid=27309345 -->
== Sign up for the language community meeting on August 30th, 15:00 UTC ==
Hi all,
The next language community meeting is scheduled in a few weeks—on August 30th at 15:00 UTC. If you're interested in joining, you can [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Language_and_Product_Localization/Community_meetings#30_August_2024 sign up on this wiki page].
This participant-driven meeting will focus on sharing language-specific updates related to various projects, discussing technical issues related to language wikis, and working together to find possible solutions. For example, in the last meeting, topics included the Language Converter, the state of language research, updates on the Incubator conversations, and technical challenges around external links not working with special characters on Bengali sites.
Do you have any ideas for topics to share technical updates or discuss challenges? Please add agenda items to the document [https://etherpad.wikimedia.org/p/language-community-meeting-aug-2024 here] and reach out to ssethi(__AT__)wikimedia.org. We look forward to your participation!
[[Utilisateur:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Discussion utilisateur:MediaWiki message delivery|ndɔncɔɔlɩyɛ]]) 22 Kɩyɛɛna fenaɣ 2024 à 23:19 (GMT)
<!-- Message envoyé par User:SSethi (WMF)@metawiki en utilisant la liste sur https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=27183190 -->
== <span lang="en" dir="ltr">Announcing the Universal Code of Conduct Coordinating Committee</span> ==
<div lang="en" dir="ltr">
<section begin="announcement-content" />
:''[https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/board-elections@lists.wikimedia.org/thread/OKCCN2CANIH2K7DXJOL2GPVDFWL27R7C/ Original message at wikimedia-l]. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Announcement - results|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Announcement - results}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]''
Hello all,
The scrutineers have finished reviewing the vote and the [[m:Special:MyLanguage/Elections Committee|Elections Committee]] have certified the [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Results|results]] for the [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) special election]].
I am pleased to announce the following individual as regional members of the U4C, who will fulfill a term until 15 June 2026:
* North America (USA and Canada)
** Ajraddatz
The following seats were not filled during this special election:
* Latin America and Caribbean
* Central and East Europe (CEE)
* Sub-Saharan Africa
* South Asia
* The four remaining Community-At-Large seats
Thank you again to everyone who participated in this process and much appreciation to the candidates for your leadership and dedication to the Wikimedia movement and community.
Over the next few weeks, the U4C will begin meeting and planning the 2024-25 year in supporting the implementation and review of the UCoC and Enforcement Guidelines. You can follow their work on [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Meta-Wiki]].
On behalf of the U4C and the Elections Committee,<section end="announcement-content" />
</div>
[[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 2 Salaŋ fenaɣ 2024 à 14:05 (GMT)
<!-- Message envoyé par User:RamzyM (WMF)@metawiki en utilisant la liste sur https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=27183190 -->
== <span lang="fr" dir="ltr">Exprimez-vous : Votez pour le Conseil d'administration 2024 !</span> ==
<div lang="fr" dir="ltr">
<section begin="announcement-content" />
Bonjour à tous et à toutes,
La période de vote pour l'élection du conseil d'administration de [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2024|2024]] est maintenant ouverte. Douze (12) candidats et candidates se présentent pour quatre (4) sièges au conseil d'administration.
Apprenez-en plus sur les candidats et candidates en [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2024/Candidates|lisant leurs déclarations]] et leurs [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2024/Questions_for_candidates|réponses aux questions de la communauté]].
Lorsque vous serez en mesure de voter, rendez-vous sur la page de vote du [[Special:SecurePoll/vote/400|SecurePoll]] pour voter. Le vote est ouvert du 3 septembre à 00:00 UTC au 17 septembre à 23:59 UTC.
Pour vérifier votre éligibilité, veuillez consulter la page [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2024/Voter_eligibility_guidelines|éligibilité de l'électeur]].
Bien à vous,
Le comité des élections et le groupe de travail sur la sélection des membres du conseil d'administration<section end="announcement-content" />
</div>
[[Utilisateur:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Discussion utilisateur:MediaWiki message delivery|ndɔncɔɔlɩyɛ]]) 3 Salaŋ fenaɣ 2024 à 12:14 (GMT)
<!-- Message envoyé par User:RamzyM (WMF)@metawiki en utilisant la liste sur https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=27183190 -->
== 'Wikidata item' link is moving. Find out where... ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"><i>Apologies for cross-posting in English. Please consider translating this message.</i>{{tracked|T66315}}
Hello everyone, a small change will soon be coming to the user-interface of your Wikimedia project.
The [[d:Q16222597|Wikidata item]] [[w:|sitelink]] currently found under the <span style="color: #54595d;"><u>''General''</u></span> section of the '''Tools''' sidebar menu will move into the <span style="color: #54595d;"><u>''In Other Projects''</u></span> section.
We would like the Wiki communities feedback so please let us know or ask questions on the [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Projects/Move_Wikidata_item_link|Discussion page]] before we enable the change which can take place October 4 2024, circa 15:00 UTC+2.
More information can be found on [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Projects/Move_Wikidata_item_link|the project page]].<br><br>We welcome your feedback and questions.<br> [[Utilisateur:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Discussion utilisateur:MediaWiki message delivery|ndɔncɔɔlɩyɛ]]) 27 Salaŋ fenaɣ 2024 à 18:58 (GMT)
</div>
<!-- Message envoyé par User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki en utilisant la liste sur https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Test_List&oldid=27524260 -->
== <span lang="fr" dir="ltr">Résultats préliminaires des élections de 2024 du conseil d'administration de la Fondation Wikimédia</span> ==
<div lang="fr" dir="ltr">
<section begin="announcement-content" />
Bonjour,
Merci à tous ceux qui ont participé à [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2024|l'élection de 2024 du conseil d'administration de la Fondation Wikimédia]]. Près de 6000 membres de la communauté issus de plus de 180 projets wiki ont voté.
Les quatre candidats suivants ont obtenu le plus de voix:
# [[User:Kritzolina|Christel Steigenberger]]
# [[User:Nadzik|Maciej Artur Nadzikiewicz]]
# [[User:Victoria|Victoria Doronina]]
# [[User:Laurentius|Lorenzo Losa]]
Bien que ces candidats aient été classés par nombre de votes, ils doivent encore être nommés au conseil d'administration. Ils doivent réussir une vérification des antécédents et satisfaire aux qualifications décrites dans les statuts. Les nouveaux membres seront nommés lors de la prochaine réunion du conseil en décembre 2024.
[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2024/Results|Vous pouvez en savoir plus sur les résultats sur Méta-Wiki.]]
Bien à vous,
Le comité des élections et le groupe de travail sur la sélection des membres du conseil d'administration
<section end="announcement-content" />
</div>
[[User:MPossoupe_(WMF)|MPossoupe_(WMF)]] 14 Aloma fenaɣ 2024 à 08:25 (GMT)
<!-- Message envoyé par User:MPossoupe (WMF)@metawiki en utilisant la liste sur https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=27183190 -->
== <span lang="fr" dir="ltr">À la recherche de bénévoles pour rejoindre plusieurs comités du mouvement</span> ==
<div lang="fr" dir="ltr">
<section begin="announcement-content" />
Chaque année, généralement d’octobre à décembre, plusieurs comités du mouvement cherchent de nouveaux bénévoles.
Pour en savoir plus sur les comités, consultez leurs pages Meta-wiki :
* [[m:Special:MyLanguage/Affiliations_Committee|Comité des affiliations (AffCom)]]
* [[m:Special:MyLanguage/Ombuds_commission|Commission de médiation (OC)]]
* [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Community Resilience and Sustainability/Trust and Safety/Case Review Committee|Comité d'examen des cas (CRC)]]
Les candidatures aux comités sont ouvertes à partir du 16 octobre 2024. Les candidatures au Comité des affiliations sont closes le 18 novembre 2024, et les candidatures à la commission de médiation et au Comité d'examen des cas sont closes le 2 décembre 2024. Pour savoir comment postuler, [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation/Legal/Committee_appointments|consultez la page de nomination sur Meta-wiki]]. Publiez sur la page de discussion ou envoyez un e-mail à [mailto:cst@wikimedia.org cst@wikimedia.org] pour toute question que vous pourriez avoir.
Pour l'équipe de soutien du comité,
<section end="announcement-content" />
</div>
-- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 16 Aloma fenaɣ 2024 à 23:08 (GMT)
<!-- Message envoyé par User:Keegan (WMF)@metawiki en utilisant la liste sur https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=27601062 -->
== 'Wikidata item' link is moving, finally. ==
Hello everyone, I previously wrote on the 27th September to advise that the ''Wikidata item'' sitelink will change places in the sidebar menu, moving from the '''General''' section into the '''In Other Projects''' section. The scheduled rollout date of 04.10.2024 was delayed due to a necessary request for Mobile/MinervaNeue skin. I am happy to inform that the global rollout can now proceed and will occur later today, 22.10.2024 at 15:00 UTC-2. [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Projects/Move_Wikidata_item_link|Please let us know]] if you notice any problems or bugs after this change. There should be no need for null-edits or purging cache for the changes to occur. Kind regards, -[[m:User:Danny Benjafield (WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] 22 Aloma fenaɣ 2024 à 11:30 (GMT)
<!-- Message envoyé par User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki en utilisant la liste sur https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Test_List&oldid=27535421 -->
== Sign up for the language community meeting on November 29th, 16:00 UTC ==
Hello everyone,
The next language community meeting is coming up next week, on November 29th, at 16:00 UTC (Zonestamp! For your timezone <https://zonestamp.toolforge.org/1732896000>). If you're interested in joining, you can sign up on this wiki page: <https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Language_and_Product_Localization/Community_meetings#29_November_2024>.
This participant-driven meeting will be organized by the Wikimedia Foundation’s Language Product Localization team and the Language Diversity Hub. There will be presentations on topics like developing language keyboards, the creation of the Moore Wikipedia, and the language support track at Wiki Indaba. We will also have members from the Wayuunaiki community joining us to share their experiences with the Incubator and as a new community within our movement. This meeting will have a Spanish interpretation.
Looking forward to seeing you at the language community meeting! Cheers, [[User:SSethi (WMF)|Srishti]] 21 Kamɩŋ fenaɣ 2024 à 19:54 (GMT)
<!-- Message envoyé par User:SSethi (WMF)@metawiki en utilisant la liste sur https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=27746256 -->
== Universal Code of Conduct annual review: provide your comments on the UCoC and Enforcement Guidelines ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
My apologies for writing in English.
{{Int:Please-translate}}.
I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 3 February 2025. This is the first step of several to be taken for the annual review.
[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]].
The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].
Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.
-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 24 Kɔlaɣ fenaɣ 2025 à 01:11 (GMT)
</div>
<!-- Message envoyé par User:Keegan (WMF)@metawiki en utilisant la liste sur https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=27746256 -->
== Feminism and Folklore 2025 starts soon ==
<div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;>
[[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|centre|550px|frameless]]
::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<center>''{{int:please-translate}}''</center>
Dear Wiki Community,
You are humbly invited to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2025|Feminism and Folklore 2025]]''' writing competition from February 1, 2025, to March 31, 2025 on your local Wikipedia. This year, Feminism and Folklore will focus on feminism, women's issues, and gender-focused topics for the project, with a [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025|Wiki Loves Folklore]] gender gap focus and a folk culture theme on Wikipedia.
You can help Wikipedia's coverage of folklore from your area by writing or improving articles about things like folk festivals, folk dances, folk music, women and queer folklore figures, folk game athletes, women in mythology, women warriors in folklore, witches and witch hunting, fairy tales, and more. Users can help create new articles, expand or translate from a generated list of suggested articles.
Organisers are requested to work on the following action items to sign up their communities for the project:
# Create a page for the contest on the local wiki.
# Set up a campaign on '''CampWiz''' tool.
# Create the local list and mention the timeline and local and international prizes.
# Request local admins for site notice.
# Link the local page and the CampWiz link on the [[:m:Feminism and Folklore 2025/Project Page|meta project page]].
This year, the Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced two new tools to enhance support for the campaign. These tools include the '''Article List Generator by Topic''' and '''CampWiz'''. The Article List Generator by Topic enables users to identify articles on the English Wikipedia that are not present in their native language Wikipedia. Users can customize their selection criteria, and the tool will present a table showcasing the missing articles along with suggested titles. Additionally, users have the option to download the list in both CSV and wikitable formats. Notably, the CampWiz tool will be employed for the project for the first time, empowering users to effectively host the project with a jury. Both tools are now available for use in the campaign. [https://tools.wikilovesfolklore.org/ '''Click here to access these tools''']
Learn more about the contest and prizes on our [[:m:Feminism and Folklore 2025|project page]]. Feel free to contact us on our [[:m:Talk:Feminism and Folklore 2025/Project Page|meta talk page]] or by email us if you need any assistance.
We look forward to your immense coordination.
Thank you and Best wishes,
'''[[:m:Feminism and Folklore 2025|Feminism and Folklore 2025 International Team]]'''
::::Stay connected [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]] [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]
</div></div>
--[[Utilisateur:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Discussion utilisateur:MediaWiki message delivery|ndɔncɔɔlɩyɛ]]) 29 Kɔlaɣ fenaɣ 2025 à 02:35 (GMT)
== Wiki Loves Folklore is back! ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
{{int:please-translate}}
[[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]]
Dear Wiki Community,
You are humbly invited to participate in the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025|Wiki Loves Folklore 2025]]''' an international media contest organized on Wikimedia Commons to document folklore and intangible cultural heritage from different regions, including, folk creative activities and many more. It is held every year from the '''1st till the 31st''' of March.
You can help in enriching the folklore documentation on Commons from your region by taking photos, audios, videos, and [https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:UploadWizard&campaign=wlf_2025 submitting] them in this commons contest.
You can also [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025/Organize|organize a local contest]] in your country and support us in translating the [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025/Translations|project pages]] to help us spread the word in your native language.
Feel free to contact us on our [[:c:Commons talk:Wiki Loves Folklore 2025|project Talk page]] if you need any assistance.
'''Kind regards,'''
'''Wiki loves Folklore International Team'''
--[[Utilisateur:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Discussion utilisateur:MediaWiki message delivery|ndɔncɔɔlɩyɛ]]) 29 Kɔlaɣ fenaɣ 2025 à 02:35 (GMT)
</div>
<!-- Message envoyé par User:Tiven2240@metawiki en utilisant la liste sur https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=26503019 -->
== Reminder: first part of the annual UCoC review closes soon ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
My apologies for writing in English.
{{Int:Please-translate}}.
This is a reminder that the first phase of the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines will be closing soon. You can make suggestions for changes through [[d:Q614092|the end of day]], 3 February 2025. This is the first step of several to be taken for the annual review.
[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. After review of the feedback, proposals for updated text will be published on Meta in March for another round of community review.
Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.
-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 3 Lɛlaɣ fenaɣ 2025 à 00:48 (GMT)
</div>
<!-- Message envoyé par User:Keegan (WMF)@metawiki en utilisant la liste sur https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28198931 -->
== <span lang="en" dir="ltr"> Upcoming Language Community Meeting (Feb 28th, 14:00 UTC) and Newsletter</span> ==
<div lang="en" dir="ltr">
<section begin="message"/>
Hello everyone!
[[File:WP20Symbols WIKI INCUBATOR.svg|right|frameless|150x150px|alt=An image symbolising multiple languages]]
We’re excited to announce that the next '''Language Community Meeting''' is happening soon, '''February 28th at 14:00 UTC'''! If you’d like to join, simply sign up on the '''[[mw:Wikimedia_Language_and_Product_Localization/Community_meetings#28_February_2025|wiki page]]'''.
This is a participant-driven meeting where we share updates on language-related projects, discuss technical challenges in language wikis, and collaborate on solutions. In our last meeting, we covered topics like developing language keyboards, creating the Moore Wikipedia, and updates from the language support track at Wiki Indaba.
'''Got a topic to share?''' Whether it’s a technical update from your project, a challenge you need help with, or a request for interpretation support, we’d love to hear from you! Feel free to '''reply to this message''' or add agenda items to the document '''[[etherpad:p/language-community-meeting-feb-2025|here]]'''.
Also, we wanted to highlight that the sixth edition of the Language & Internationalization newsletter (January 2025) is available here: [[:mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/January|Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/January]]. This newsletter provides updates from the October–December 2024 quarter on new feature development, improvements in various language-related technical projects and support efforts, details about community meetings, and ideas for contributing to projects. To stay updated, you can subscribe to the newsletter on its wiki page: [[:mw:Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter|Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter]].
We look forward to your ideas and participation at the language community meeting, see you there!
<section end="message"/>
</div>
<bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22 Lɛlaɣ fenaɣ 2025 à 08:29 (GMT)
<!-- Message envoyé par User:SSethi (WMF)@metawiki en utilisant la liste sur https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28217779 -->
== Universal Code of Conduct annual review: proposed changes are available for comment ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
My apologies for writing in English.
{{Int:Please-translate}}.
I am writing to you to let you know that [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/Proposed_Changes|proposed changes]] to the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines|Universal Code of Conduct (UCoC) Enforcement Guidelines]] and [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) Charter]] are open for review. '''[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/Proposed_Changes|You can provide feedback on suggested changes]]''' through the [[d:Q614092|end of day]] on Tuesday, 18 March 2025. This is the second step in the annual review process, the final step will be community voting on the proposed changes.
[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review|Read more information and find relevant links about the process on the UCoC annual review page on Meta]].
The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].
Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.
-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] 7 Lakɩŋ fenaɣ 2025 à 18:51 (GMT)
</div>
<!-- Message envoyé par User:Keegan (WMF)@metawiki en utilisant la liste sur https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28307738 -->
== An improved dashboard for the Content Translation tool ==
<div lang="en" dir="ltr">
{{Int:hello}} Wikipedians,
Apologies as this message is not in your language, {{Int:please-translate}}.
The [[mediawikiwiki:Special:MyLanguage/Wikimedia_Language_and_Product_Localization|Language and Product Localization team]] has improved the [https://test.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&filter-type=automatic&filter-id=previous-edits&active-list=suggestions&from=en&to=es Content Translation dashboard] to create a consistent experience for all contributors using mobile and desktop devices. The improved translation dashboard allows all logged-in users of the tool to enjoy a consistent experience regardless of their type of device.
With a harmonized experience, logged-in desktop users now have access to the capabilities shown in the image below.
[[file:Content_Translation_new-dashboard.png|alt=|center|thumb|576x576px|Notice that in this screenshot, the new dashboard allows: Users to adjust suggestions with the "For you" and "...More" buttons to select general topics or community-created collections (like the example of Climate topic). Also, users can use translation to create new articles (as before) and expand existing articles section by section. You can see how suggestions are provided in the new dashboard in two groups ("Create new pages" and "Expand with new sections")-one for each activity.]]
[[File:Content_Translation_dashboard_on_desktop.png|alt=|center|thumb|577x577px|In the current dashboard, you will notice that you can't adjust suggestions to select topics or community-created collections. Also, you can't expand on existing articles by translating new sections.]]
We will implement [[mw:Special:MyLanguage/Content translation#Improved translation experience|this improvement]] on your wiki '''on Monday, March 17th, 2025''' and remove the current dashboard '''by May 2025'''.
Please reach out with any questions concerning the dashboard in this thread.
Thank you!
On behalf of the Language and Product Localization team.
</div>
<bdi lang="en" dir="ltr">[[User:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]]</bdi> 13 Lakɩŋ fenaɣ 2025 à 02:55 (GMT)
<!-- Message envoyé par User:UOzurumba (WMF)@metawiki en utilisant la liste sur https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:UOzurumba_(WMF)/sandbox_CX_Unified_dashboard_announcement_list_1&oldid=28382282 -->
== Final proposed modifications to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and U4C Charter now posted ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
The proposed modifications to the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines|Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines]] and the U4C Charter [[m:Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/2025/Proposed_Changes|are now on Meta-wiki for community notice]] in advance of the voting period. This final draft was developed from the previous two rounds of community review. Community members will be able to vote on these modifications starting on 17 April 2025. The vote will close on 1 May 2025, and results will be announced no later than 12 May 2025. The U4C election period, starting with a call for candidates, will open immediately following the announcement of the review results. More information will be posted on [[m:Special:MyLanguage//Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election|the wiki page for the election]] soon.
Please be advised that this process will require more messages to be sent here over the next two months.
The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|review the U4C Charter]].
Please share this message with members of your community so they can participate as well.
-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 4 Ɖomaɣ fenaɣ 2025 à 02:04 (GMT)
</div>
<!-- Message envoyé par User:Keegan (WMF)@metawiki en utilisant la liste sur https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28469465 -->
== Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2025: Invitation ==
<div lang="en" dir="ltr">
[[File:UCDM 2025 general.png|180px|right]]
{{int:please-translate}}
Hello, dear Wikipedians!<br/>
[[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the fifth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2025|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''14th April''' until '''16th May 2025'''. The campaign is dedicated to famous Ukrainian artists of cinema, music, literature, architecture, design, and cultural phenomena of Ukraine that are now part of world heritage. We accept contributions in every language!
The most active contesters will receive prizes.
If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.
<br/>
We invite you to take part and help us improve the coverage of Ukrainian culture on Wikipedia in your language! Also, we plan to set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2025|banner]] to notify users of the possibility to participate in such a challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]])
</div>
16 Ɖomaɣ fenaɣ 2025 à 16:11 (GMT)
<!-- Message envoyé par User:Hide on Rosé@metawiki en utilisant la liste sur https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 -->
== Vote now on the revised UCoC Enforcement Guidelines and U4C Charter ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
The voting period for the revisions to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines ("UCoC EG") and the UCoC's Coordinating Committee Charter is open now through the end of 1 May (UTC) ([https://zonestamp.toolforge.org/1746162000 find in your time zone]). [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/2025/Voter_information|Read the information on how to participate and read over the proposal before voting]] on the UCoC page on Meta-wiki.
The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review of the EG and Charter was planned and implemented by the U4C. Further information will be provided in the coming months about the review of the UCoC itself. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|review the U4C Charter]].
Please share this message with members of your community so they can participate as well.
In cooperation with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 17 Ɖomaɣ fenaɣ 2025 à 00:34 (GMT)
</div>
<!-- Message envoyé par User:Keegan (WMF)@metawiki en utilisant la liste sur https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28469465 -->
== Sub-referencing: User testing ==
<div lang="en" dir="ltr">
[[File:Sub-referencing reuse visual.png|400px|right]]
<small>''Apologies for writing in English, please help us by providing a translation below''</small>
Hi I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]'s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. We are making great strides with the new [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-referencing feature]] and we’d love to invite you to take part in two activities to help us move this work further:
#'''Try it out and share your feedback'''
#:[[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing# Test the prototype|Please try]] the updated ''wikitext'' feature [https://en.wikipedia.beta.wmflabs.org/wiki/Sub-referencing on the beta wiki] and let us know what you think, either [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|on our talk page]] or by [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/talktotechwish booking a call] with our UX researcher.
#'''Get a sneak peak and help shape the ''Visual Editor'' user designs'''
#:Help us test the new design prototypes by participating in user sessions – [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/gxk0taud/apply sign up here to receive an invite]. We're especially hoping to speak with people from underrepresented and diverse groups. If that's you, please consider signing up! No prior or extensive editing experience is required. User sessions will start ''May 14th''.
We plan to bring this feature to Wikimedia wikis later this year. We’ll reach out to wikis for piloting in time for deployments. Creators and maintainers of reference-related tools and templates will be contacted beforehand as well.
Thank you very much for your support and encouragement so far in helping bring this feature to life! </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|talk]])</bdi> 28 Ɖomaɣ fenaɣ 2025 à 15:04 (GMT)
<!-- Message envoyé par User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki en utilisant la liste sur https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/Sub-referencing/massmessage_list&oldid=28628657 -->
== <span lang="fr" dir="ltr">Vote sur les modifications proposées aux lignes directrices de l'UCoC et à la charte de l'U4C</span> ==
<div lang="fr" dir="ltr">
<section begin="announcement-content" />
La période de vote pour les révisions des directives d'application du Code de conduite universel et de la Charte U4C se termine le 1er mai 2025 à 23:59 UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1746162000 trouver dans votre fuseau horaire]). [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2025/Voter information|Lisez les informations sur la façon de participer et lisez la proposition avant de voter]] sur la page UCoC de Méta-wiki.
Le [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Comité de coordination du code de conduite universel (U4C)]] est un groupe mondial qui se consacre à la mise en œuvre équitable et cohérente de l'UCoC. Cet examen annuel a été planifié et mis en œuvre par l'U4C. Pour plus d'informations et pour connaître les responsabilités de l'U4C, vous pouvez [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|réviser la charte U4C]].
Veuillez partager ce message avec les membres de votre communauté dans votre langue, le cas échéant, afin qu'ils puissent également y participer.
En coopération avec l'U4C -- <section end="announcement-content" />
</div>
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 29 Ɖomaɣ fenaɣ 2025 à 03:41 (GMT)</div>
<!-- Message envoyé par User:Keegan (WMF)@metawiki en utilisant la liste sur https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28618011 -->
== <span lang="fr" dir="ltr">Appel aux candidatures pour le Comité de Coordination du Code de Conduite Universel (U4C).</span> ==
<div lang="fr" dir="ltr">
<section begin="announcement-content" />
Les résultats du vote sur les directives d'application et la charte du Comité de Coordination du Code de Conduite Universel (U4C) sont disponibles [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2025#Results|sur Méta-wiki]].
Vous pouvez désormais [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025/Candidates|soumettre votre candidature pour siéger à l'U4C]] à partir du 29 mai 2025 à 12:00 UTC. Des informations sur [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025|l'éligibilité, le processus, et la chronologie sont disponibles sur Méta-wiki]]. Le vote sur les candidats sera ouvert le 1<sup>er</sup> juin 2025 et durera deux semaines, se finissant donc le 15 juin 2025 à 12:00 UTC.
Si vous avez des questions, vous pouvez les poser sur [[m:Talk:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025|la page de discussion pour l'élection]]. -- en coopération avec l'U4C, </div><section end="announcement-content" />
</div>
<bdi lang="en" dir="ltr">[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|ndɔncɔɔlɩyɛ]])</bdi> 15 Agoza fenaɣ 2025 à 22:07 (GMT)
<!-- Message envoyé par User:Keegan (WMF)@metawiki en utilisant la liste sur https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28618011 -->
== RfC ongoing regarding Abstract Wikipedia (and your project) ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
''(Apologies for posting in English, if this is not your first language)''
Hello all! We opened a discussion on Meta about a very delicate issue for the development of [[:m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia|Abstract Wikipedia]]: where to store the abstract content that will be developed through functions from Wikifunctions and data from Wikidata. Since some of the hypothesis involve your project, we wanted to hear your thoughts too.
We want to make the decision process clear: we do not yet know which option we want to use, which is why we are consulting here. We will take the arguments from the Wikimedia communities into account, and we want to consult with the different communities and hear arguments that will help us with the decision. The decision will be made and communicated after the consultation period by the Foundation.
You can read the various hypothesis and have your say at [[:m:Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content|Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content]]. Thank you in advance! -- [[User:Sannita (WMF)|Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 22 Agoza fenaɣ 2025 à 15:26 (GMT)
</div>
<!-- Message envoyé par User:Sannita (WMF)@metawiki en utilisant la liste sur https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=28768453 -->
==Proposal to enable the "Contribute" entry point in Kabiye Wikipedia==
{{Int:Hello}} Kabiye Wikipedians,
Apologies as this message is not in your language. {{Int:please-translate}}.
The [[mediawikiwiki:Wikimedia_Language_and_Product_Localization|WMF Language and Product Localization]] team proposes enabling an entry point called "Contribute" to your Wikipedia.
The [[:bn:বিশেষ:Contribute|Contribute]] entry point is based on collaborative work with other product teams in the Wikimedia Foundation on [[mediawikiwiki:Edit_Discovery|Edit discovery]], which validated the entry point as a persistent and constant path that contributors took to discover ways to contribute content in Wikipedia.
Therefore, enabling this entry point in your Wikipedia will help contributors quickly discover available tools and immediately click to start using them. This entry point is designed to be a central point for discovering contribution tools in Kabiye Wikipedia.
'''Who can access it'''
Once it is enabled in your Wikipedia, newcomers can access the entry point automatically by just logging into their account, click on the User drop-down menu and choose the "Contribute" icon, which takes you to another menu where you will find a self-guided description of what you can do to contribute content, as shown in the image below. An option to "view contributions" is also available to access the list of your contributions.
[[File:Mobile_Contribute_Page.png|Mobile Contribute Page]] [[File:Mobile_contribute_menu_(detailed).png|Mobile contribute menu (detailed)]]
For experienced contributors, the Contribute icon is not automatically shown in their User drop-down menu. They will still see the "Contributions" option unless they change it to the "Contribute" manually.
We have gotten valuable feedback that helped us improve its discoverability. Now, it is ready to be enabled in other Wikis. One major improvement was to [[phab:T369041|make the entry point optional for experienced contributors]] who still want to have the "Contributions" entry point as default.
We plan to enable it '''on mobile''' for Wikis, where the Section translation tool is enabled. In this way, we will provide a main entry point to the mobile translation dashboard, and the exposure can still be limited by targeting only the mobile platform for now. If there are no objections to having the entry point for mobile users from your community, we will enable it by 10th June 2025.
We welcome your feedback and questions in this thread on our proposal to enable it here. Suppose there are no objections, we will deploy the "Contribute" entry point in your Wikipedia.
We look forward to your response soon.
Thank you!
On behalf of the WMF Language and Product Localization team.
[[Utilisateur:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]] ([[Discussion utilisateur:UOzurumba (WMF)|ndɔncɔɔlɩyɛ]]) 27 Agoza fenaɣ 2025 à 23:53 (GMT)
== <span lang="fr" dir="ltr">Sélection 2025 du conseil d'administration de la fondation Wikimédia et appel à questions</span> ==
<div lang="fr" dir="ltr">
<section begin="announcement-content" />
:''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Selection announcement|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Selection announcement}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]''
Chers tous et toutes,
Cette année, le mandat de deux administrateurs sélectionnés par la communauté et les affiliés au conseil d'administration de la Fondation Wikimédia prendra fin [1]. Le conseil invite l'ensemble du mouvement à participer au processus de sélection de cette année et à voter pour pourvoir ces sièges.
Le Comité des élections supervisera ce processus avec le soutien du personnel de la Fondation [2]. Le Comité de gouvernance, composé de membres du Conseil d'administration non-candidats au processus de sélection des membres du Conseil d'administration 2025 sélectionnés par la communauté et les affiliés (Raju Narisetti, Shani Evenstein Sigalov, Lorenzo Losa, Kathy Collins, Victoria Doronina et Esra'a Al Shafei) [3], est chargé de superviser le processus de sélection des membres du Conseil d'administration 2025 et de tenir le Conseil d'administration au courant de la situation. Pour plus de détails sur les rôles de la commission des élections, du conseil d'administration et du personnel, cliquez ici [4].
En voici les dates clés :
* 22 mai - 5 juin : Annonce ( la présente communication) et période d'appel à questions. [6]
* 17 juin - 1er juillet 2025 : Appel à candidatures
* Juillet 2025 : Si nécessaire, les affiliés votent pour présélectionner les candidats si 10 d'entre eux ou plus se présentent [5].
* Août 2025 : Période de la campagne
* Août - septembre 2025 : Période de vote communautaire de deux semaines
* Octobre - novembre 2025 : Vérification des antécédents des candidats sélectionnés
* Réunion du conseil d'administration en décembre 2025 : Installation des nouveaux membres du conseil d'administration
Pour en savoir plus sur le processus de sélection de 2025 - y compris le calendrier détaillé, le processus de candidature, les règles de la campagne et les critères d'éligibilité des électeurs -, veuillez consulter cette page Meta-wiki. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025|[link]]].
'''Appel à questions'''
Lors de chaque processus de sélection, la communauté a la possibilité de soumettre des questions auxquelles les candidats au conseil d'administration devront répondre. Le comité électoral sélectionne les questions à partir de la liste établie par la communauté pour que les candidats y répondent. Les candidats doivent répondre à toutes les questions posées dans le dossier de candidature pour être éligibles, faute de quoi leur candidature sera rejetée. Cette année, le comité électoral sélectionnera 5 questions auxquelles les candidats devront répondre. Les questions sélectionnées peuvent être une combinaison de celles qui ont été soumises par la communauté, si elles sont similaires ou liées. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Questions_for_candidates|[link]]]
'''Bénévoles des élections'''
Une autre façon de participer au processus de sélection de 2025 est de devenir bénévole des élections. Les bénévoles électoraux constituent un pont entre le comité électoral et leur communauté respective. Ils veillent à ce que leur communauté soit représentée et les incitent à voter. Pour en savoir plus sur le programme et les modalités d'adhésion, consultez cette page Meta-wiki. [[m:Wikimedia_Foundation_elections/2025/Election_volunteers|[link]]].
Je vous remercie !
[1] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2022/Results
[2] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Committee:Elections_Committee_Charter
[3] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Resolution:Committee_Membership,_December_2024
[4] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections_committee/Roles
[5] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2025/FAQ
[6] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Questions_for_candidates
Bien à vous,
Victoria Doronina
Liaison du conseil d'administration avec le comité des élections
Comité de gouvernance<section end="announcement-content" />
</div>
[[Utilisateur:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Discussion utilisateur:MediaWiki message delivery|ndɔncɔɔlɩyɛ]]) 28 Agoza fenaɣ 2025 à 03:07 (GMT)
<!-- Message envoyé par User:RamzyM (WMF)@metawiki en utilisant la liste sur https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28618011 -->
== <span lang="en" dir="ltr"> Upcoming Deployment of the CampaignEvents Extension</span> ==
<div lang="en" dir="ltr">
<section begin="message"/>
Hello everyone,
''(Apologies for posting in English if English is not your first language. Please help translate to your language.)''
The Campaigns Product Team is planning a global deployment of the '''[[:mw:Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]]''' to all Wikipedias, including this wiki, during the '''week of June 23rd'''.
This extension is designed to help organizers plan and manage events, WikiProjects, and other on-wiki collaborations - and to make these efforts more discoverable.
The three main features of this extension are:
* '''[[:m:Event_Center/Registration|Event Registration]]''': A simple way to sign up for events on the wiki.
* '''[[:m:CampaignEvents/Collaboration_list|Collaboration List]]''': A global list of events and a local list of WikiProjects, accessible at '''[[:m:Special:AllEvents|Special:AllEvents]]'''.
* '''[[:m:Campaigns/Foundation_Product_Team/Invitation_list|Invitation Lists]]''': A tool to help organizers find editors who might want to join, based on their past contributions.
'''Note''': The extension comes with a new user right called '''"Event Organizer"''', which will be managed by administrators on this wiki. Organizer tools like Event Registration and Invitation Lists will only work if someone is granted this right. The Collaboration List is available to everyone immediately after deployment.
The extension is already live on several wikis, including '''Meta, Wikidata, English Wikipedia''', and more ( [[m:CampaignEvents/Deployment_status#Current_Deployment_Status_for_CampaignEvents_extension| See the full deployment list]])
If you have any questions, concerns, or feedback, please feel free to share them on the [[m:Talk:CampaignEvents| extension talkpage]]. We’d love to hear from you before the rollout.
Thank you! <section end="message"/>
</div>
<bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Udehb-WMF|Udehb-WMF]] ([[User talk:Udehb-WMF|ndɔncɔɔlɩyɛ]]) 29 Agoza fenaɣ 2025 à 16:47 (GMT)</bdi>
<!-- Message envoyé par User:Udehb-WMF@metawiki en utilisant la liste sur https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Udehb-WMF/sandbox/deployment_audience&oldid=28803829 -->
== Vote now in the 2025 U4C Election ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
Apologies for writing in English.
{{Int:Please-translate}}
Eligible voters are asked to participate in the 2025 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2025|2025 Election information page]]. The vote closes on 17 June 2025 at [https://zonestamp.toolforge.org/1750161600 12:00 UTC].
Please vote if your account is eligible. Results will be available by 1 July 2025. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 13 Mɩsɩkʋm fenaɣ 2025 à 23:00 (GMT) </div>
<!-- Message envoyé par User:Keegan (WMF)@metawiki en utilisant la liste sur https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28848819 -->
== <span lang="fr" dir="ltr">Conseil d'administration de la Fondation Wikimédia 2025 - Appel à candidatures</span> ==
<div lang="fr" dir="ltr">
<section begin="announcement-content" />
:''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Call for candidates|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Call for candidates}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div>
Bonjour à toutes et à tous,
L'appel [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025|à candidatures pour la sélection du Conseil d'administration de la Fondation Wikimédia 2025]] est désormais ouvert du 17 juin 2025 au 2 juillet 2025 à 11:59 UTC [1]. Le conseil d'administration est chargé de superviser le travail de la Fondation Wikimédia, et chaque membre du conseil d'administration est nommé pour un mandat de trois ans [2]. Il s'agit d'un rôle bénévole.
Cette année, la communauté Wikimédia votera entre la fin du mois d'août et le mois de septembre 2025 pour élire deux (2) membres du Conseil d'administration de la Fondation. Seriez-vous - ou connaissez-vous quelqu'un - susceptible de rejoindre le conseil d'administration de la Fondation Wikimedia ? [3]
Apprenez-en plus sur les exigences pour briguer ces postes de direction et sur la manière de soumettre votre candidature sur [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Candidate application|cette page Meta-wiki]] ou encouragez quelqu’un d’autre à se présenter à l’élection de cette année.
Bien à vous,
Abhishek Suryawanshi<br />
Président du Comité des élections
Au nom du comité des élections et du comité de gouvernance
[1] https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Call_for_candidates
[2] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Legal:Bylaws#(B)_Term.
[3] https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Resources_for_candidates<section end="announcement-content" />
</div>
[[Utilisateur:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Discussion utilisateur:MediaWiki message delivery|ndɔncɔɔlɩyɛ]]) 17 Mɩsɩkʋm fenaɣ 2025 à 17:43 (GMT)
<!-- Message envoyé par User:RamzyM (WMF)@metawiki en utilisant la liste sur https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28866958 -->
== <span lang="fr" dir="ltr">Commentaires sur les projets de Wikimédia</span> ==
<div lang="fr" dir="ltr">
<section begin="message"/>
Chère communauté Wikimédia,
[[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee|Le Comité des affaires communautaires (CAC)]] du conseil d'administration de la Fondation Wikimedia a chargé [[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Sister Projects Task Force|le groupe de travail sur les projets frères (SPTF)]] de mettre à jour et d’implémenter une procédure d'évaluation du cycle de vie des projets frères, c'est-à-dire [[m:Wikimedia projects|des projets wiki soutenus par la Fondation Wikimédia (WMF)]].
La vision d'une connaissance libre, pertinente, accessible et percutante a toujours guidé le mouvement Wikimédia. Alors que l’environnement des projets Wikimédia continue d'évoluer, il est crucial de réévaluer régulièrement les projets existants afin de nous assurer qu'ils correspondent toujours à nos objectifs et aux capacités de la communauté.
Malgré leurs nobles intentions, certains projets peuvent ne plus remplir efficacement leur objectif initial. '''Examiner de tels projets ne signifie pas les abandonner, mais plutôt gérer de manière responsable les ressources partagées'''. Le temps des bénévoles, le soutien du personnel, les infrastructures et l'attention de la communauté sont limités, et les coûts non techniques ont tendance à augmenter considérablement à mesure que notre écosystème entre dans une ère d'Internet différente de celle de nos débuts. Soutenir des projets inactifs ou qui ne répondent pas à nos ambitions peut involontairement détourner ces ressources de domaines à plus fort impact potentiel.
De plus, maintenir des projets qui ne reflètent plus la qualité et la fiabilité que Wikimédia représente comporte un risque pour la réputation. Un projet abandonné ou moins fiable affecte la confiance dans le mouvement Wikimédia.
Enfin, '''ne pas abandonner ou repenser les projets qui ne fonctionnent plus peut rendre beaucoup plus difficile le lancement de nouveaux projets'''. Lorsque la communauté se sent liée à toutes les décisions passées, aussi obsolètes soient-elles, nous risquons la stagnation. Un environnement sain doit permettre l'évolution, l'adaptation et, si nécessaire, de lâcher-prise. Si nous créons l'attente que chaque projet doit exister indéfiniment, nous limitons notre capacité d'expérimentation et d'innovation.
C'est pourquoi le SPTF a examiné des demandes concernant le cycle de vie de deux projets frères afin d'analyser et de démontrer le processus d'évaluation. Nous avons choisi Wikispore comme étude de cas pour l'ouverture éventuelle d'un nouveau projet frère, et Wikinews comme étude de cas pour l'évaluation d'un projet existant. Les conclusions préliminaires ont été discutées lors de la réunion du CAC du 11 septembre 2024, et le CAC a recommandé une consultation communautaire sur les deux propositions.
=== Wikispore ===
La [[m:Wikispore|demande d'admission de Wikispore]] comme nouveau projet frère a été soumise en 2019. Le SPTF a décidé d'examiner cette demande plus en détail, car, plutôt que de se concentrer sur un sujet spécifique, comme le sont la plupart des propositions de nouveaux projets frères, Wikispore a le potentiel de soutenir plusieurs projets frères en cours de démarrage.
Après mûre réflexion, le SPTF a décidé de '''ne pas recommander''' Wikispore comme projet frère Wikimedia. Compte tenu du niveau d'activité actuel, la structure en cours offre une '''plus grande flexibilité''' et plus d’expérimentation, tandis que la WMF fournit le soutien infrastructurel de base.
Nous reconnaissons le potentiel de l'initiative et sollicitons l'avis de la communauté sur ce qui constituerait un niveau d'activité et d'engagement suffisant pour reconsidérer son statut à l'avenir.
Dans le cadre de ce processus, nous avons partagé la décision avec la communauté Wikispore et invité l'un de ses responsables, Pharos, à une réunion du SPTF.
En ce moment, nous sollicitons particulièrement vos commentaires sur des critères mesurables indiquant l'état de préparation du projet, tels que le nombre de contributeurs, le volume de contenu et le soutien durable de la communauté. Cela clarifiera les critères nécessaires à l'ouverture d'un nouveau projet frère, y compris une éventuelle nouvelle candidature de Wikispore. Cependant, les chiffres restent seulement indicatifs, car ils peuvent toujours être manipulés.
=== Wikinews ===
Nous avons choisi d'évaluer Wikinews parmi les projets frères existants, car c'est celui pour lequel nous avons observé le plus grand niveau d'inquiétude à plusieurs égards.
Depuis la création du SPTF en 2023, ses membres ont sollicité l'avis de la communauté lors de conférences et d'appels communautaires concernant les projets frères qui n'avaient pas tenu leurs promesses au sein du mouvement Wikimédia.[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:WCNA_2024._Sister_Projects_-_opening%3F_closing%3F_merging%3F_splitting%3F.pdf <nowiki>[1]</nowiki>][https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_Community_Affairs_Committee/Sister_Projects_Task_Force#Wikimania_2023_session_%22Sister_Projects:_past,_present_and_the_glorious_future%22 <nowiki>[2]</nowiki>][https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConvention_francophone/2024/Programme/Quelle_proc%C3%A9dure_pour_ouvrir_ou_fermer_un_projet_%3F <nowiki>[3]</nowiki>] Wikinews était le principal candidat à une évaluation, car il avait été proposé par des personnes issues de plusieurs communautés linguistiques. De plus, selon la plupart des indicateurs, il s'agit du projet frère le moins actif, affichant la plus forte baisse d'activité au fil des ans.
Bien que le comité des langues ouvre et ferme régulièrement les versions linguistiques des projets frères dans des « petites » langues, aucune proposition valable n'a jamais été présentée pour fermer Wikipédia dans les langues majeures, ni aucun projet en anglais. Ce n'est pas le cas de Wikinews, où une proposition de fermeture de Wikinews en anglais a été formulée, laquelle a suscité un certain intérêt, mais n'a donné lieu à aucune action,[https://meta.wikimedia.org/wiki/Proposals_for_closing_projects/Closure_of_English_Wikinews <nowiki>[4]</nowiki>][https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConvention_francophone/2024/Programme/Quelle_proc%C3%A9dure_pour_ouvrir_ou_fermer_un_projet_%3F voir également la section 5 de <nowiki>[5]</nowiki>], ainsi qu'un projet de proposition visant à fermer Wikinews dans toutes les langues[https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Proposals_for_closing_projects/Archive_2#Close_Wikinews_completely,_all_languages? <nowiki>[6]</nowiki>].
[[:c:File:Sister Projects Taskforce Wikinews review 2024.pdf|Les indicateurs initiaux]] compilés par l'équipe de la WMF soutiennent également les inquiétudes de la communauté du mouvement concernant Wikinews.
Sur la base de ce rapport, la SPTF recommande une réévaluation communautaire de Wikinews. Nous concluons que sa structure actuelle et son niveau d'activité sont les plus faibles parmi les projets frères existants. La SPTF recommande également de suspendre l'ouverture de nouvelles éditions linguistiques pendant la durée de la consultation.
La SPTF soumet cette analyse à la discussion et encourage les discussions sur d'autres solutions, notamment d'éventuelles restructurations ou une intégration avec d'autres initiatives de Wikimédia.
Les options évoquées jusqu'à présent (peuvent être appliquées uniquement aux langues peu actives ou à toutes les langues) incluent, sans s'y limiter:
*Restructurer le fonctionnement de Wikinews et l'associer aux autres projets d'actualité;
*Fusionner le contenu de Wikinews dans les Wikipédias des langues concernées, éventuellement dans un nouvel espace de noms,
*Fusionner le contenu dans des projets externes sous licence compatible,
*Archiver les projets Wikinews.
Vos idées et points de vue sont précieux pour façonner l'avenir de ces projets. Nous encourageons tous les membres de la communauté intéressés à partager leurs réflexions sur les pages de discussion correspondantes ou via les autres canaux de commentaires dédiés.
<span id="Feedback_and_next_steps"></span>
=== Commentaires et prochaines étapes ===
Nous vous serons reconnaissants si vous pouvez participer à une discussion sur l'avenir de ces projets et sur le processus d'évaluation. Nous créons actuellement deux pages de projets: [[m:Public consultation about Wikispore|Public consultation about Wikispore]] et [[m:Public consultation about Wikinews|Public consultation about Wikinews]]. Merci de participer entre le 27 juin et le 27 juillet, date à laquelle nous résumerons la discussion pour la suite. Vous pouvez écrire dans votre langue.
J'animerai également une discussion communautaire le mercredi 16 juillet à 11 h UTC et le jeudi 17 juillet à 17 h UTC (les liens pour se connecter seront communiqués prochainement) et je serai présente à Wikimania pour poursuivre les discussions.
<section end="message"/>
</div>
-- [[User:Victoria|Victoria]] on behalf of the Sister Project Task Force, 27 Mɩsɩkʋm fenaɣ 2025 à 20:56 (GMT)
<!-- Message envoyé par User:Johan (WMF)@metawiki en utilisant la liste sur https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Sister_project_MassMassage_on_behalf_of_Victoria/Target_list&oldid=28911188 -->
== Wikidata Item and Property labels soon displayed in Wiki Watchlist/Recent Changes ==
''(Apologies for posting in English, you can help by translating into your language)''
Hello everyone, the [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Resolve_Labels|Wikidata For Wikimedia Projects]] team is excited to announce an upcoming change in how Wikidata edit changelogs are displayed in your [[Special:Watchlist|Watchlists]] and [[Special:RecentChanges|Recent Changes]] lists. If an edit is made on Wikidata that affects a page in another Wikimedia Project, the changelog will contain some information about the nature of the edit. This can include a QID (or Q-number), a PID (or P-number) and a value (which can be text, numbers, dates, or also QID or PID’s). Confused by these terms? See the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Glossary|Wikidata:Glossary]] for further explanations.
The upcoming change is scheduled for '''17.07.2025''', between '''1300 - 1500 UTC'''.
The change will display the label (item name) alongside any QID or PIDs, as seen in the image below:
[[File:Apr10 edit summary on Wikidata.png|An edit sum entry on Wikidata, labels display alongside their P- and Q-no.'s]]
These changes will only be visible if you have Wikidata edits enabled in your User Preferences for Watchlists and Recent Changes, or have the active filter ‘Wikidata edits’ checkbox toggled on, directly on the Watchlist and Recent Changes pages.
Your bot and gadget may be affected! There are thousands of bots, gadgets and user-scripts and whilst we have researched potential effects to many of them, we cannot guarantee there won’t be some that are broken or affected by this change.
Further information and context about this change, including how your bot may be affected can be found on this [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Resolve_Labels|project task page]]. We welcome your questions and feedback, please write to us on this dedicated [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Resolve_Labels|Talk page]].
Thank you, - [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] on behalf of the Wikidata For Wikimedia Projects Team. [[Utilisateur:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Discussion utilisateur:MediaWiki message delivery|ndɔncɔɔlɩyɛ]]) 14 Hasɩyaɖɛ fenaɣ 2025 à 12:45 (GMT)
<!-- Message envoyé par User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki en utilisant la liste sur https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Test_List&oldid=28981877 -->
== <span lang="fr" dir="ltr">Migration vers Parsoid</span> ==
<div lang="fr" dir="ltr">
<section begin="announcement-content" />
<em>[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Parsoid Read Views/Read View Announcement|Lire ceci dans une autre langue]]</em>
<div class="mw-translate-fuzzy">
Bonjour à tous et toutes !
Je suis heureux de vous informer que, dans le cadre de la prochaine étape du projet d’[[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|unification des analyseurs syntaxiques]], Parsoid sera bientôt activé en tant qu’analyseur d’articles par défaut sur votre wiki. Nous augmentons progressivement le nombre de wikis utilisant Parsoid, avec l’intention d’en faire l’analyseur de wikicode par défaut pour la prochaine version maintenue à long terme de MediaWiki. Cela rendra nos wikis plus fiables et plus cohérents entre les utilisations par le contributorat, le lectorat et les outils, et facilitera le développement de futures fonctionnalités du wikicode.
</div>
Si cela perturbe votre flux de travail, ne vous inquiétez pas ! Vous pourrez toujours désactiver Parsoid pour le wiki dans vos préférences utilisateur, ou uniquement sur la page en cours en utilisant le sous-menu Outils, comme décrit dans la documentation de [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]].
Il y a [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser_Unification/Confidence_Framework|plus d’informations sur notre stratégie de déploiement]] disponible, y compris les tests effectués avant d’activer Parsoid pour un nouveau wiki.
Pour signaler des bogues et des problèmes, vous pouvez consulter notre documentation des [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Known Issues|problèmes connus]] et si vous avez trouvé un nouveau bogue, créez un ticket phab et en l’étiquetant avec [[phab:project/view/5846|<i lang="en">Content Transform Team</i>]] qui représente l’équipe Transformation du contenu sur Phabricator.
<section end="announcement-content" />
</div>
<bdi lang="en" dir="ltr">[[mw:User:ABreault (WMF)|Content Transform Team]]</bdi> 25 Hasɩyaɖɛ fenaɣ 2025 à 21:36 (GMT)
<!-- Message envoyé par User:ABreault (WMF)@metawiki en utilisant la liste sur https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikimedia_Foundation/Product_and_Technology/Parsoid_Read_Views/2025-07-23_Wikipedias&oldid=29034875 -->
== <span lang="fr" dir="ltr">Bientôt, les comptes temporaires seront déployés</span> ==
<div lang="fr" dir="ltr">
<section begin="body"/>
Bonjour, nous sommes l'équipe [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity|Sécurité et intégrité des produits]] de la Fondation Wikimedia. Nous souhaitons annoncer que '''nous prévoyons d'activer les [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|comptes temporaires]] pour ce wiki dès la semaine du 1er septembre.'''
Les comptes temporaires sont en ligne sur 30 wikis, dont de nombreux wikis de tailles importantes comme les wikis allemand, japonais et français. Ce changement est particulièrement pertinent pour les contributeurs non connectés, que cette fonctionnalité vise à protéger. Mais il est également pertinent pour les membres de la communauté comme les mentors, les patrouilleurs et les administrateurs – toute personne qui annule les modifications, bloque les utilisateurs ou interagit de toute autre manière avec les contributeurs non connectés afin de garantir la sécurité et l'exactitude des wikis.
'''Pourquoi nous développons les comptes temporaires'''
Nos wikis devraient être plus sûrs à modifier par défaut pour les contributeurs non connectés. Les comptes temporaires permettent aux gens de continuer à modifier les wikis sans créer de compte, tout en évitant d'associer publiquement leurs modifications à leur adresse IP. Nous pensons que c'est dans l'intérêt de nos contributeurs non connectés, qui apportent des contributions précieuses aux wikis et qui peuvent plus tard créer des comptes et enrichir notre communauté de contributeurs, d'administrateurs et d'autres rôles. Même si les wikis avertissent les contributeurs non connectés que leur adresse IP sera associée à leur modification, beaucoup de personnes peuvent ne pas comprendre ce qu'est une adresse IP, ou qu'elle pourrait être utilisée pour les connecter à d'autres informations les concernant de manières qu'ils n'attendent peut-être pas.
De plus, nos logiciels et outils de modération s'appuient trop lourdement sur l'origine réseau (adresses IP) pour identifier les utilisateurs et les modèles d'activité, surtout alors que les adresses IP elles-mêmes deviennent des identifiants moins stables. Les comptes temporaires permettent des interactions plus précises avec les contributeurs non connectés, y compris des blocages plus précis, et peuvent aider à limiter la fréquence à laquelle nous finissons par bloquer involontairement des utilisateurs de bonne foi qui utilisent les mêmes adresses IP que des utilisateurs de mauvaise foi.
'''Comment fonctionnent les comptes temporaires'''
[[File:Temporary account banner and empty talk page.png|thumb]]
Chaque fois qu'un utilisateur non connecté publie une modification sur ce wiki, un cookie sera défini dans le navigateur de cet utilisateur, et un compte temporaire lié à ce cookie sera automatiquement créé. Le nom de ce compte suivra le modèle : <code dir=ltr>~2025-12345-67</code> (un tilde, l'année actuelle, un numéro) Sur des pages comme les Modifications récentes ou l'historique des pages, ce nom sera affiché. Le cookie expirera 90 jours après sa création. Tant qu'il existe, toutes les modifications effectuées depuis cet appareil seront attribuées à ce compte temporaire. Ce sera le même compte même si l'adresse IP change, sauf si l'utilisateur efface ses cookies ou utilise un appareil ou un navigateur web différent. Un enregistrement de l'adresse IP utilisée au moment de chaque modification sera stocké pendant 90 jours après la modification. Cependant, seuls certains utilisateurs connectés pourront la voir.
'''Qu'est-ce que cela signifie pour différents groupes d'utilisateurs ?'''
''' Pour les contributeurs non connectés'''
* Cela augmente la confidentialité : actuellement, si vous n'utilisez pas un compte enregistré pour modifier, alors tout le monde peut voir l'adresse IP des modifications que vous avez faites, même après 90 jours. Cela ne sera plus possible sur ce wiki.
* Si vous utilisez un compte temporaire pour modifier depuis différents endroits dans les 90 derniers jours (par exemple chez vous et dans un café), l'historique des modifications et les adresses IP de tous ces endroits seront maintenant enregistrés ensemble, pour le même compte temporaire. Les utilisateurs qui [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Access_to_temporary_account_IP_addresses| satisfont les conditions requises]] pourront voir ces données. Si cela crée des préoccupations de sécurité personnelle pour vous, veuillez contacter talktohumanrights at wikimedia.org pour des conseils.
'''Pour les membres de la communauté interagissant avec les contributeurs non connectés'''
* Un compte temporaire est uniquement lié à un appareil. En comparaison, une adresse IP peut être partagée avec différents appareils et personnes (par exemple, différentes personnes à l'école ou au travail peuvent avoir la même adresse IP).
* Par rapport à la situation actuelle, il sera plus sûr de supposer que la page de discussion d'un utilisateur temporaire appartient à une seule personne, et que les messages laissés là seront lus par elle. Comme vous pouvez le voir dans la capture d'écran, les utilisateurs de comptes temporaires recevront des notifications. Il sera aussi possible de les remercier pour leurs modifications, de les mentionner dans les discussions, et de les inviter à s'impliquer davantage dans la communauté.
'''Pour les utilisateurs qui utilisent les données d'adresse IP pour modérer et maintenir le wiki'''
'''Pour les patrouilleurs''' qui traquent les abuseurs persistants, enquêtent sur les violations de politiques, etc. : Les utilisateurs qui [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Access_to_temporary_account_IP_addresses|satisfont les conditions]] pourront révéler les adresses IP des utilisateurs temporaires et toutes les contributions faites par les comptes temporaires depuis une adresse IP ou une plage spécifique ([[Special:IPContributions]]). Ils auront aussi accès à des informations utiles sur les adresses IP grâce à la fonctionnalité [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/IP Info|IP Info]]. Beaucoup d'autres logiciels ont été construits ou ajustés pour fonctionner avec les comptes temporaires, incluant AbuseFilter, les blocages globaux, les contributions globales des utilisateurs, et plus encore. (Pour des informations destinées aux développeurs bénévoles sur comment mettre à jour le code de leurs outils – voir la dernière partie du message.)
* '''Pour les administrateurs bloquant les contributeurs non connectés''':
** Il sera possible de bloquer de nombreux agresseurs en bloquant simplement leurs comptes temporaires. Une personne bloquée ne pourra pas créer rapidement de nouveaux comptes temporaires si l'administrateur sélectionne l'option de [[mw:Special:MyLanguage/Autoblock|blocage automatique]].
** Il sera toujours possible de bloquer une adresse IP ou une plage d'IP.
* Les comptes temporaires ne seront pas appliqués rétroactivement aux contributions faites avant le déploiement. Sur Special:Contributions, vous pourrez voir les contributions d'utilisateurs IP existantes, mais pas les nouvelles contributions faites par les comptes temporaires sur cette adresse IP. Vous devriez plutôt utiliser Special:IPContributions pour cela.
'''Notre demande et les prochaines étapes'''
* Si vous connaissez des outils, bots, gadgets, etc. utilisant des données sur les adresses IP ou étant disponibles pour les utilisateurs non connectés, vous voudrez peut-être tester s'ils fonctionnent sur [[testwiki:Main_Page|testwiki]] ou [[test2wiki:Main_Page|test2wiki]]. Si vous êtes un développeur bénévole, lisez notre [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers|documentation pour les développeurs]], et en particulier, la section sur [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers#How should I update my code?|comment votre code pourrait avoir besoin d'être mis à jour]].
* Si vous voulez tester l'expérience des comptes temporaires, par exemple juste pour vérifier ce que cela fait, allez sur testwiki ou test2wiki et modifiez sans vous connecter.
* Dites-nous si vous pensez à des difficultés qui doivent être mentionnées. Nous essaierons d'aider, et si nous ne le pouvons pas, nous considérerons les options disponibles.
* Regardez notre [[m:Meta:Babel#Temporary_Accounts:_access_to_IP_addresses_and_next_steps| message précédent]] concernant les exigences pour les utilisateurs sans droits étendus qui peuvent avoir besoin d'accès aux adresses IP.
Pour en savoir plus sur le projet, consultez [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/FAQ|notre foire aux questions]] – vous y trouverez beaucoup de réponses utiles. Vous pouvez aussi regarder les [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Updates|mises à jour]] (nous venons d'en publier une) et vous abonner à notre [[mw:Newsletter:Product Safety and Integrity|nouvelle infolettre]]. Si vous souhaitez me parler (Szymon) hors wiki, vous me trouverez sur Discord et Telegram. Merci!<section end="body" />
</div>
<bdi lang="en" dir="ltr">[[m:user:NKohli (WMF)|NKohli (WMF)]], [[m:user:SGrabarczuk (WMF)|SGrabarczuk (WMF)]]</bdi> 26 Kɩyɛɛna fenaɣ 2025 à 21:36 (GMT)
<!-- Message envoyé par User:Quiddity (WMF)@metawiki en utilisant la liste sur https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Quiddity_(WMF)/sandbox6&oldid=29181713 -->
== <span lang="fr" dir="ltr">Donnez votre avis : votez pour le conseil d'administration 2025</span> ==
<div lang="fr" dir="ltr">
<section begin="announcement-content" />
Bonjour à tous,
La période de vote pour les [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025|élections 2025 du conseil d'administration]] est désormais ouverte. Les candidats se présentent pour deux (2) sièges au conseil.
Pour vérifier votre éligibilité en tant qu'électeur, veuillez consulter la [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Voter eligibility guidelines|page relative à l'éligibilité des électeurs]].
Pour en savoir plus à leur sujet, [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Candidates|lisez leurs déclarations de candidature et regardez leurs vidéos de présentation]].
Lorsque vous serez prêt, rendez-vous sur la [[m:Special:SecurePoll/vote/405|page de vote SecurePoll pour voter]].
'''Le vote est ouvert du 8 octobre à 00h00 UTC au 22 octobre à 23h59 UTC.'''
Bien à vous,
Abhishek Suryawanshi<br />Président, Comité des élections<section end="announcement-content" />
</div>
[[Utilisateur:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Discussion utilisateur:MediaWiki message delivery|ndɔncɔɔlɩyɛ]]) 9 Aloma fenaɣ 2025 à 04:48 (GMT)
<!-- Message envoyé par User:RamzyM (WMF)@metawiki en utilisant la liste sur https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29360896 -->
== <span lang="fr" dir="ltr">Aidez-nous à décider du nom du nouveau projet ''Abstract Wikipedia''</span> ==
<div lang="fr" dir="ltr">
<section begin="function1"/>
Bonjour !
Participez à choisir un nom pour le nouveau projet de wiki ''Abstract Wikipedia'' (« Wikipédia abstraite ») ! Ce projet sera un wiki qui permettra aux utilisateurs et utilisatrices de combiner les fonctions des [[:f:|Wikifonctions]] et les données de Wikidata afin de générer des phrases naturelles dans les langues prises en charges. Ces phrases pourront ensuite être réutilisées sur les Wikipédia (ou ailleurs).
Le scrutin se déroulera en deux tours, chacun étant suivi par un examen juridique des candidats ; ils commenceront respectivement le 20 octobre et le 17 novembre. Notre objectif est d’avoir un nom de projet final choisi à la mi-décembre 2025. Si vous souhaitez participer, '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|lisez le détail du scrutin et votez maintenant]]''' sur Meta-Wiki.
{{Int:Feedback-thanks-title}}
<section end="function1"/>
</div>
-- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 20 Aloma fenaɣ 2025 à 11:43 (GMT)
<!-- Message envoyé par User:Sannita (WMF)@metawiki en utilisant la liste sur https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29432175 -->
== <span lang="fr" dir="ltr">À la recherche de bénévoles pour rejoindre plusieurs comités du mouvement</span> ==
<div lang="fr" dir="ltr">
<section begin="announcement-content" />
Chaque année, généralement d’octobre à décembre, plusieurs comités du mouvement cherchent de nouveaux bénévoles.
Pour en savoir plus sur les comités, consultez leurs pages Meta-wiki :
* [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee|Comité des affiliations (AffCom)]]
* [[m:Special:MyLanguage/Ombuds commission|Commission de médiation (OC)]]
* [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Community Resilience and Sustainability/Trust and Safety/Case Review Committee|Comité d'examen des cas (CRC)]]
Les candidatures aux comités sont ouvertes à partir du 30 octobre 2025. Les candidatures au Comité des affiliations sont closes le 11 décembre 2025, et les candidatures à la commission de médiation et au Comité d'examen des cas sont closes le 11 décembre 2025. Pour savoir comment postuler, [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Committee appointments|consultez la page de nomination sur Meta-wiki]]. Publiez sur la page de discussion ou envoyez un e-mail à cst[[File:At sign.svg|16x16px|link=|(_AT_)]]wikimedia.org pour toute question que vous pourriez avoir.
Pour l'équipe de soutien du comité,
<section end="announcement-content" />
</div>
-[[m:User:MKaur (WMF)| MKaur (WMF)]] 30 Aloma fenaɣ 2025 à 14:12 (GMT)
<!-- Message envoyé par User:MKaur (WMF)@metawiki en utilisant la liste sur https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29517125 -->
06lroz54h9nnxc6sv2gm1zi69qwpl8h
Liechtenstein (Liechtenstein)
0
2217
16336
10414
2023-05-09T03:33:50Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Lisitɛnsɩtayɩnɩ]]
16336
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Lisitɛnsɩtayɩnɩ]]
8uhe1vd7bj4ccxyppt20mkdc5lui5at
Iranɩ (Iran)
0
2218
10421
2018-01-02T10:19:42Z
Hugo.arg
49
Hugo.arg kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Iranɩ (Iran)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Iranɩ]] ñɩŋgʋ yɔɔ
10421
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Iranɩ]]
5mfo5gcltkf6hsw8rysq76h7qxb02q9
Nɛptiini (Neptune)
0
2221
10433
2018-01-02T10:49:10Z
Hugo.arg
49
Hugo.arg kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Nɛptiini (Neptune)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Nɛptiini]] ñɩŋgʋ yɔɔ
10433
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Nɛptiini]]
mjb19bryj1qdd0rgpvsgrfhwrab4sbs
Nɛyɔdɩmɩ
0
2225
11819
11326
2018-03-07T09:17:39Z
Atticmaker
127
Category Added
11819
wikitext
text/x-wiki
Nɛyɔdɩmɩ kɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ pʊtʊ weyi ɛ-ñʊʊ mayaɣ kɔyɔ 60 nɛ yʊsaɣ ñɩŋa yɔ Nd. Pʊtʊ ɛnʊ ɛwɛ liidiye ñɩɣlɩm kpʊzɩyɛɛ nɛ ɛ-tɛ nɛ kɛtɛɖasɩ tɛtʊ naa taa. Ɛ-nɛ [[lantanɩ]] waa pɛ-tɛ ɖoli kʊyʊm. Ɛjaɖɛ taa soŋgaɣ taa lɛ, ɛwɛ tɛyɩŋ, papɩzɩɣ pɔhɔmɩ-ɩ nɛ ɛlazɩɣ mʊʊ kalɩkɔdaɣ helim taa.
Ɛ-hɩɖɛ lɩna krɛkɩ kʊnʊŋ taa se νεός (neós) nɛ δίδυμος (dídymos) pʊ-tɔbʊʊ paa tɔmpiye nɖɩ lɛ se kɩfalʊʊ nɛ ɖomaa yaa agbaba. Ɖooo pitihiɣ kpɛlɩ kpɛlɛkɩyaa kaamaza se [[Prasɛyɔdɩmɩ|prɛsɩyɔdɩmɩ]] nɛ nɛyɔdɩmɩ tɛ [[ɔkɩsɩzɛnɩ]] lɩm kpɛndʊʊ kaakɛ pɩyʊ yem kaakaa pɩkɔɔ pɩtalɩ pɩnaɣ 1886, alɩwaatʊ ndʊ Carl Auer von Welsbach pɩza nɛ ɛtɛyɩ-wɛ.
Pana nɛyɔdɩmɩ [[Fɩyɛɛnɩ|Vienne]] tɛtʊ taa pɩtɩŋna Carl Auer von Welsbach yɔɔ, ɛkɛ [[Otirisi|Otrisi]] ɛjaɖɛ taa kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ tʊ pɩnaɣ 1886 alɩwaatʊ taa. Ɛtɛyɩ nɛyɔdɩmɩ alɩwaatʊ kʊyʊmtʊ ɖɔɖɔ ɛzɩ prɛsɛyɔdɩmɩ nɛ tɩtɩmɩ pɩtɩŋna amɔnɩyakɩ nɛ tɩtɩmɩ ñɩmɩŋ lɩm tɛ ɖɔmbɩyɛ pɩsʊʊ kɩmaŋ faɣʊʊ yɔɔ nɛ pɩtɩŋna ɖɔɖɔ mʊntʊsɩŋ weliŋ takɩɣ nɛ naʊʊ tʊmɩyɛ cɔlɔ. Hɩɖɛ nɛyɔdɩmɩ lɩna krɛkɩ kʊnʊŋ taa mbʊ se neos (νέος), nɛ pʊ-tɔbʊʊ se kɩfalʊ, nɛ didymos (διδύμος), pʊ-tɔbʊʊ se ɖomaa.
Pʊtʊ ɛnʊ ɛbɛɛ ɛwazɩɣ, ɛkɛ kɔyɛ ɖɔkɔtɔ naa tɛ, nɛ ɖɔɖɔ ɛzɩ pʊtʊ naa lɛlaa kɛtɛɖaɣ tɛtʊ naa taa yɔ nɛ ɖɔɖɔ tɔrɩyɔm yɔ, palakɩ-yɛ nɛ tʊmɩyɛ ɖɔkɔtɔ naa kɔɔ tɛ kɔzɩ kɔzɩ halʊ kʊdɔmɩŋ kpɛlɛkʊʊ tɛ pɩnzɩ [[1920]] ŋtalɩ [[1930]]. Palakɩ-ɩ nɛ miŋ cɛsɩyasɩ. Pataɣ-ɩ añɩɣlɩŋ yɔɔ. Pepisina-ɩ añɩɣlɩŋ weyi pɔcɔŋna nɛ wɩsɩ taa yɔ nɛ ɖɔɖɔ ñɩɣtʊ tanɖaa ɛsɛñɩɣlɩŋ. Pata-ɩ cʊʊ ñanzɩ yɔɔ.
[[Category:Siimi]]
[[Category:Siimi taŋgayɩ ñɩɩɩ waa]]
[[Category:Ñɩɣtʋ]]
2mxmwe2g9wdz1c1y9ggv4oflchek2ox
Prɔmɛtɩyɔm
0
2226
11830
11355
2018-03-07T09:21:28Z
Atticmaker
127
Category Added
11830
wikitext
text/x-wiki
Prɔmɛtɩyɔm kɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ pʊtʊ weyi ɛ-ñʊʊ mayaɣ kɔyɔ 61 nɛ yʊsaɣ ñɩŋa yɔ Pm. Ɛ nɛ [[Tɛkɩnɛsɩyɔm|tɛkɩnɩsɩyɔm]], ɛkɛ pʊtʊ naa naalɛ taa nɔyʊ mba pɛfɛyɩ yuŋ ɛzɩ pɩsɩmʊtɩ, mba pɛfɛyɩna ɖiɣɖiɣ agbele naa. Pʊtʊ ɛnʊ ɛwɛ cazʊ cazʊ ɛjaɖɛ taa.
Pʊtʊ ɛnʊ ɛ-hɩɖɛ lɩna prométhée, pɩkɛ [[Krɛkɩ kɩbɩnʊʊ kʊnʊŋ|krɛkɩ]] pɔpɔtʊ tɔm kɩɖalatʊ natʊyʊ ndʊ pɔtɔŋ se tɩmɩla miŋ kɛ Ɛsɔ naa cɔlɔ. Paalakɩ-ɩ nɛ tʊmɩyɛ naɖɩyɛ pɩtasɩna mʊntʊsɩŋ tʊmɩyɛ pɩlɩna ɛ-tɛ cɛkasɩ tɔʊʊ yɔɔ. Palaba-ɩ nɛ tʊmɩyɛ ɛzɩ pʊtʊ weyi ɛkɛ fefeku pɩyʊ kɛ ''Systems Nuclear Auxiliary Powers'' nɔmɔʊ taa nɛ ɖɔɖɔ palabɩ-ɩ nɛ tʊmɩyɛ ñamɩyɛ sɛzɩyʊ ɖeɖe.
Bohuslav Brauner kaayɔɔda prɔmɩtɩyɔm wɛʊ tɔm ɖooo pɩnaɣ [[1902]]. Ɛlakaɣa tʊmɩyɛ kɛtɛɖaɣ tɛtʊ naa yɔɔ se ɛpazɩ ɛtɩlɩ tɩ-wɛtʊ piŋ lɛ, ɛna tʊkaɣ sɔsɔ nakayɛ nɛyɔdɩmɩ nɛ [[samarɩyɔm]] hɛkʊ taa kakɩlɩ lantanɩdɩ pʊtʊnaa lalaa mba paañɔtɩna kpɛyɛ yɔ. Pɩ-tɛ ɖoziye tɔm ndʊ Henry Moseley tasɩ sazʊʊ tɩ-yɔɔ pɩnaɣ [[1914]], ɛnʊ weyi pʊtʊnaa caɣyɛ kpɛlɛkʊʊ nɔmɔʊ taa lɛ ɛna se pʊtʊ nɔyʊ taafɛyɩna ñʊʊ mayaɣ 61.
Posusa kajalaɣ natʊ takayaɣ lɛ [[Itaalii|Italii]] ɛyaa labɩna tʊmɩyɛ nɖɩ mba yɔ Luigi Rolla nɛ Florence Fernande tɛ Lorenzo. Ɛtɛma tʊʊ tɩdɩm ñɩmɩŋ lɩm mbʊ kɩkɛ [[Piresiili|Preesiili]] tɛ monasiti yɔ pɩtɩŋna ɖɔmpɩyɛ kɩmaŋ tɛyʊʊ yɔɔ, mbʊ lɛ ɛna lɩm nabʊyʊ pɩ-taa nɛ samarɩyɔm. Lɩm mbʊ pɩcɛlɛ mʊntʊsʊʊ cɛŋga X ŋga kɛkɛ samarɩyɔm ñɩŋa nɛ 61 pʊtʊ yɔ.
Pɩsa nɛ pʊɖʊ hɩɖɛ pɛ-tɛ tɛtʊ lɛ, paya pʊtʊ 61 ɛnʊ se flɔrɛnsɩyɔm. Ɖɔɖɔ pɩkɔma pɩnaɣ 1926 wɛɛ taa lɛ, lɛɣtʊ tɩnaa nabayɛ kɛ Illinois sukuli kɩtɛzʊʊ ŋgʊ kɩwɛ Urbana-Champaign tɛtʊ taa yɔ, Smith Hopkins nɛ Len Yntema posusi pʊtʊ 61 natʊ tɔm. Paya-ɩ se ɩlɩnɩyɔm pɩlɩna pɛ-tɛ sukuli kɩtɛzʊʊ hɩɖɛ yɔɔ.
[[Category:Siimi]]
[[Category:Siimi taŋgayɩ ñɩɩɩ waa]]
[[Category:Ñɩɣtʋ]]
8v1x7folyqie4setafkhc3d2axmwxsi
Samarɩyɔm
0
2227
14293
11838
2019-05-31T14:13:48Z
Minorax
2000
png -> svg
14293
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Sm-TableImage.svg|vignette|Sm-TableImage]]
Samarɩyɔm kɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ pʊtʊ weyi ɛ-ñʊʊ mayaɣ kɔyɔ 62 nɛ yʊsaɣ ñɩŋa yɔ Sm. Ɛ-tɛ nɛ kɛtɛɖaɣ tɛtʊ naa taa. Samarɩyɔm tomnaɣ yem kɛ ñɩɣlɩm pɩyʊ. Mʊntʊsʊʊ weluu panana samarɩyɔm pɩnaɣ 1853 pɩtɩŋna [[Suwiisi]] ɛjaɖɛ tʊ Jean Charles Galissard de Marignac.
[[File:Electron_shell_062_Samarium.svg|thumb|Samarɩyɔm electron shell]]
Palɩza-ɩ eyeke (ɛzɩ [[ɔkɩsɩzɛnɩ]] tɛ lɩm naa naalɛ) [[Paarii]] tɛtʊ taa pɩtɩŋna [[Fransɩɩ]] kpɛlɩ tʊmɩyɛ tʊ Paul Emile Lecoq Boisbaudran tʊ pɩtɩŋna samaskite yɔɔ, pɩkɛ ñɩɣlɩm pɩyʊ ɛ-tɛ kpɛlɩ matʊ kɔyɔ (Y,Ce,U,Fe)3(Nb,Ta,Ti)5O16. Pɩnaɣ [[1901]] Fransɩɩ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ tʊ Eugène Anatole Demarçay pɩza ɛtɛyɩ ɔkɩsɩzɛnɩ waa pa naalɛ nɛ ɛlɩɩ erɔpɩyɔm yɔɔ. Hɩɖɛ samarɩyɔm lɩna samarskite hɩɖɛ cɔlɔ, sɔdʊʊ Samarsky lɩna ɛ yɔɔ Oural ñɩɣlɩm tɛtʊ ɖɩjɛsɩyɛ taa.
[[File:Sm,62.jpg|thumb|Samarɩyɔm sample]]
Samarɩyɔm ñɩɣlɩm tɛ ŋgʊ fɛyɩna ɖoŋ nɩɩyɛ wezuu kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ ɖeɖe ɛyʊ tomnaɣ taa. Ɛlɛ samarɩyɔm pʊtʊnaa kɛ seɣtiyaa tomnaɣ yɔkʊʊ nɛ maʊʊ taa, ɛlɛ ɖɩnɩɩ se pɩtɛ wɛtʊ ndʊ tɩtalɩna ɛ-maɣmaɣ ɛ-cɔlɔ ɛlɛ pʊtʊnaa lalaa mba ɛ nɛ-wɛ pɛkɛ lantanɩdɩ waa pɔ cɔlɔ. Samarɩyɔm tɛ ɖɔʊ kpeekpe ɛyʊ sɔsɔ tomnaɣ kɛ 50 μg kɛlɛ ɛyʊ hɔyɛ taa nɛ kɩyaɖɛ taa ɛkɩlɩ wɛʊ nɛ calɩm taa lɛ ɛ-tɛ ɖɔʊ makɩɣna 8 µg lɩta kʊyʊmʊʊ yɔɔ.
Kpaɣ ɖooo calɩm taa samarɩyɔm mɩnʊʊ yɔɔ lɛ 45 yeke wokina hɔyɛ taa kɛlɛ 45% ñacakɩ mɔɔ yɔɔ, peeɖe ɛpɩzɩɣ ɛwɛɛ pɩtalɩ pɩnzɩ ɛzɩ hiu mbʊ yɔ, piyele pɩzaɣa 10% ŋgʊ yɔ papa lɩɣ kpaagbaa. Pʊtʊ ɛnɛyɔ ɛɛlakɩ tɩŋ tʊmɩyɛ naɖɩyɛ piŋ nɛ mbʊ ɖɔɖɔ lɛ, ɛfɛyɩ ɛyʊ tɔɔnaɣ taa. Ɛɛyɔɔlʊʊ lɩm mbʊ lɛ ɛfɛyɩ sɔtʊ ɖɔɖɔ.
[[Category:Siimi]]
[[Category:Siimi taŋgayɩ ñɩɩɩ waa]]
[[Category:Ñɩɣtʋ]]
2yb6btmvn59pnbfezq4rbb8gsvomcq4
Erɔpɩyɔm
0
2228
11805
11750
2018-03-07T09:11:39Z
Atticmaker
127
Category Added
11805
wikitext
text/x-wiki
Erɔpɩyɔm kɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ pʊtʊ weyi ɛ-ñʊʊ mayaɣ kɔyɔ 63 nɛ yʊsaɣ ñɩŋa yɔ Eu. Ɛɛladɩɣ mʊʊ kalɩkɔdaɣ helim taa nɛ ɛmʊʊ kalɩkɔdag ŋga mbʊ lɛ pɩpɩsɩ ɔkɩsɩzɛnɩ waa naatozo, Eu + 3 O2 → 2 Eu2O3. Ɛ-laɣsɩ nɛ lɩm wɛ ɖɔɖɔ ɛ nɛ kalɩsɩyɔm yɔ. Ɖɔɖɔ ɛzɩ kɛtɛɖaɣ tɛtʊ naa laala yɔ (ɛlɛ [[lantanɩ]] fɛyɩ pɩtaa) erɔpɩyɔm mʊʊ miŋ helim taa halɩ pɩwɛɛ ɖoŋ pɩtalɩ 150 pɩtalɩ 180 °C. Erɔpɩyɔm wɛ ɖoŋ ɖɔɖɔ ɛzɩ plɔŋ yɔ nɛ ɛwɛ manɩɩ. Pʊcɔ eniɣdi yaa ekpekeli lɛ pɩtalɩɣ −271,35 °C.
Paul Emile Lecoq Boisbaudran tʊ lɩna erɔpɩyɔm yɔɔ pɩnaɣ 1890, ɛlɛ ɛsɩma ɛlaba, ɛtɛyɩ kɩmaŋ [[samarɩyɔm]] nɛ kadɔlɩnɩyɔm nɛ ɛna mʊntʊsʊʊ cɛnzɩ nasɩyɛ nzɩ sɩtɛkɛ samarɩyɔm yaa [[kadɔlɩnɩyɔm]] pa-taa nɔyɔ ñɩnzɩ. Paa ɖoye lɛ natʊ kɩhɛyʊʊ liidiye wɛʊ yɔ pɛhɛyaɣ-ɖɩ Fransɩɩ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ tʊ Eugène Anatole Demarçay, weyi ekpeɣa pɩnaɣ 1896 alɩwaatʊ taa se samarɩyɔm cɛbɩyasɩ kɩfasɩ nzɩ palɩ sɩ-yɔɔ yɔ pʊtʊnaa laala kaaɖɛ-sɩ. Kɛlɛ ɛñɛ ɛ-tɩ nɛ ɛlɩzɩ erɔpɩyɔm kɩ yeke pɩnaɣ 1901.
[[Category:Siimi]]
[[Category:Siimi taŋgayɩ ñɩɩɩ waa]]
[[Category:Ñɩɣtʋ]]
2dh2aob3sqqxoumx6j26g4f9k6vsd0y
Katɔlɩnɩyɔm
0
2229
11765
10945
2018-03-06T15:23:44Z
Atticmaker
127
Category Added
11765
wikitext
text/x-wiki
Katɔlɩnɩyɔm kɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ pʊtʊ weyi ɛ-ñʊʊ mayaɣ kɔyɔ 64 nɛ yʊsaɣ ñɩŋa yɔ Gd. Ɛkɛ [[lantanɩ]] waa tɛ pʊtʊ lɛlʊ. Ɛ-hɩɖɛ lɩna katɔlɩnɩtɩ cɔlɔ, pɩkɛ ñɩɣlɩm tɛtʊ lɛɛtʊ ndʊ tɩtaa palɩ ɛ-yɔɔ yɔ. Katɔlɩnɩyɔm kɛ ñɩɣlɩm pʊtʊ weyi ɛwɛ kɛtɛɖaɣ tɛtʊ naa taa yɔ. Ɛwɛ kpʊzɩyɛɛ liidiye tɩyɛ, ɛ-mɛɛdʊʊ nɛ ɛwɛ manɩɩ yee ɛjaɖɛ taa soŋaɣ ɛwɛ camɩyɛ kɔyɔ.
Katɔlɩnɩyɔm wɛ ɖiɣɖiɣ kɛ helim mbʊ pɩwɩɣ ɛyʊ mɔɔŋ tɛɛ yɔ. Kɔyɔ ɛɛladɩɣ mʊʊ kalɩkɔdaɣ niikaɣ helim taa. Yee paɖʊ-ɩ [[lɩm]] taa kɔyɔ pɩwasɩɣ ɖaa ɖaa kɛlɛ ɛyɔɔlʊʊ siziŋ lɩm naa mba paca pataa yɔ. Katɔlɩnɩyɔm tɛ ɔkɩsɩzɛnɩ wɛʊ yɔ pɩnaɣ 1880 wɛɛ taa kɛ Jean Charles Galissard Marignac tʊ lɩza-ɩ eyeke nɛ Paul Emile Lecoq Boisbaudran ñɩnʊ ñapɩsɩ-ɩ ñɩɣlɩm pʊtʊ keeke pɩnaɣ 1886. Fɛɛlandɩ kpɛlɩ kpɛlɛkɩyʊ yana-ɩ hɩɖɛ pɩtɩŋna ɛ-maɣmaɣ ɛ-hɩɖɛ Johan Gadolin.
Katɔlɩnɩyɔm wɛna sɔtʊ naa nabayɛ. Tovonum, ɛ nɛ kalɩsɩyɔm pahasɩɣ ɖama ɖenɖe kalɩsɩyɔm kɛ ɛyʊ tomnaɣ pɩyʊ (feziŋ, hɔyɛ ciidiɣ, nandʊ hola seletuu, calɩm kiɣu nɛ ŋgbaɣ nɖɛɛ) nɛ ɛpɩzɩɣ ɛkɔna kalaa sakɩyɛ pɩtɩŋna ɛ-tɛ ɖɔʊ yɔ.
[[Category:Siimi]]
[[Category:Siimi taŋgayɩ ñɩɩɩ waa]]
9m8eyuywr4ar1nfg15unwh5t8tld48a
Tɛrɩbɩyɔm
0
2230
14302
11851
2019-06-04T12:59:09Z
Minorax
2000
png -> svg
14302
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Tb-TableImage.svg|vignette|Tb-TableImage]]
Tɛrɩbɩyɔm kɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ pʊtʊ weyi ɛ-ñʊʊ mayaɣ kɔyɔ 65 nɛ yʊsaɣ ñɩŋa yɔ Tb. Pɩkɛ ñɩɣlɩm pʊtʊ weyi ɛwɛ kpʊzɩyɛɛ liidiye tɩyɛ yɔ, ɛ-tɛ nɛ lantanɩ waa tɛ kiŋ kɛdɛɖaɣ tɛtʊ naa taa. Ɛ-hɩɖɛ tɛerɩbɩyɔm lɩna lone nɖɩ ɖɩ-taa palɩ ɛ-yɔɔ yɔ, Ytterby pʊñɔtɩna [[Stɔkhɔlm|Stockholm]] kɛ [[Sʊyɛdɩ]] ɛjaɖɛ taa, ɖenɖe pana ñɩɣlɩm pʊtʊ weyi ɛ-taa patɩla kɛdɛɖaɣ tɛtʊ naa lalaa yɔ. Ɩtrɩyɔm, Ɛrɩbɩyɔm nɛ Ɩtɛrɩbɩyɔm pa-yatʊ kʊyʊmtʊ. Ɖeɖe nɛ sɔnɔ yɔ pɛcɛsɩɣ tɛrɩbɩyɔm kɛ monazite kañɩŋga taa kɛnɛ ɖɔɖɔ ɛzɩ lantanɩ waa lalaa yɔ.
[[File:Electron_shell_065_Terbium.svg|thumb|Tɛrɩbɩyɔm]]
Tɛrɩbɩyɔm kɛ tɛtɛɛ ñɩm mbʊ paalɛzɩɣ-pʊ yɔ. [[Fransɩɩ]] ɛjaɖɛ hɛkʊ taa lɛɣtʊ ñɩnɩyaa kaatɛma maʊ takayaɣ kusuzaɣa nakɛyɛ nɛ pɔyɔɔdʊʊ ka-taa kɛ tɛrɩbɩyɔm tɛmtʊ tɔm pɩnaɣ 2012. Pɩkɔma pɩnaɣ 1789 lɛ, [[Fɛɛlandɩ]] kpɛlɩ kpɛlɛkɩyʊ Johan Gadolin lɩzɩ ɔkɩsɩdɩ kɩfalʊʊ (yaa tɛtʊ) Ɩtɛrɩbɩtɩ ŋñɩɩ cɛbɩyaɣ taa (patasɩ-ɩ yaʊ pʊwayɩ se kadɔlɩnɩtɩ pɩlɩna ɛ-hɩɖɛ yɔɔ). Kaʊ kɩfalʊʊ ŋgʊ kɩɩkɛ Sʊyɛɛdɩ ɛjaɖɛ taa kɛ Ytterby. Pɩnaɣ 1797 Anders Gustaf Ekeberg ñɩɣ nesi ɛ-tʊma takayasɩ taa pɩwɩlɩ se etisaa nɛ ɛyaa ɔkɩsɩdɩ kɩfalʊʊ ŋgʊ se yttria.
[[File:Tb,65.jpg|thumb|Tɛrɩbɩyɔm]]
Kpaɣɖɩŋ sakɩyɛ wayɩ, paɖanɩ paazʊʊ tʊm pɔzɩtʊ Mosander natʊ tʊma yɔɔ. Pɩnaɣ 1860, ɛɛgbaɣtʊ Nils Johan Berlin ɖanɩɣ paazʊʊ kpɛlɛkʊʊ yttria ŋgʊ palɩzɩ-kʊ kpata yɔ kɩyɔɔ tʊmɩyɛ nɛ ɛpɩzɩ ɛlɩzɩ ɔkɩsɩdɩ waa naalɛ. Ɛmaɣzɩ nɛ ɛkpaɣ lɛlʊ se ɛkɛ ɩtrɩyɔm tɛ ɔkɩsɩdɩ kem nɛ ɛna lɛlʊ ɛlɛ ñɛkɛɛrbɩnɩ Mosander tɛ ŋgʊ. Pɩtɛ ñɩnɩtʊ ndʊ paɖanɩ-tʊ paazʊʊ pɩnaɣ 1864 kɛ Göttingen pɩtɩŋna Friedrich Otto Popp nɛ Genève ɛjaɖɛ taa lɛ Marc Delafontaine papa ɖɔɖɔ lɩmaɣza kɩtɛza tata.
Kajalaɣ tʊ ñatana pʊtʊ nɔyʊ pɩtasɩna ɩtrɩyɔm kɛlɛ ɛtɔŋ se pʊtʊnaa lalaa wɛʊ yɔ pɛkɛ ɔkɩsɩdɩ waa mba paatɛma-wɛ tɩlɩɣ (kɛ sɛrɩyɔm nɛ tɩdɩmɩ taa yɔ), ŋgʊ lɛlʊ ñɔtɔŋ se ɛrɩbɩnɩ nɛ tɛrbɩnɩ pa naalɛ pɛwɛɛ. Pɩtalɩ pɩnaɣ 1866 lɛ, pɩtalɩna Robert Bunsen nɛ ɛ-cɔlɔ sɩŋɩyʊ Johan Bahr Heidelberg sukuli kɩtɛzʊʊ taa se ɛɖanɩ paazʊʊ pɛ-tɛ tɛyɩtʊ tɔm.
[[Category:Siimi]]
[[Category:Siimi taŋgayɩ ñɩɩɩ waa]]
[[Category:Ñɩɣtʋ]]
894rgbf5acdbanig0d9cwkzkaoteph1
Tɩsɩprɔsɩyɔm
0
2231
14348
11842
2019-06-29T16:29:26Z
Minorax
2000
([[c:GR|GR]]) [[File:Dy-TableImage.png]] → [[File:Dy-TableImage.svg]] png -> svg
14348
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Dy-TableImage.svg|vignette|Dy-TableImage]]
Tɩsɩprɔsɩyɔm kɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ pʊtʊ weyi ɛ-ñʊʊ mayaɣ kɔyɔ 66 nɛ yʊsaɣ ñɩŋa yɔ Dy. Ɛ-hɩɖɛ lɩna krɛkɩ kʊnʊŋ taa δυσπρόσιτος / dus-prósitos, pʊ-tɔbʊʊ se ɛwɛ kaɖɛ se pehiɣ-ɩ. Ɛkɛ ñɩɣlɩm pʊtʊ weyi ɛwɛ kɛtɛɖaɣ tɛtʊ naa taa yɔ, ɛwɛ kpʊzɩyɛɛ liidiye tɩyɛ. Ɖɔɖɔ ɛzɩ lantanɩdɩ waa lalaa yɔ, ɛwɛ tɛyɩŋ, ɛwɛ manɩɩ nɛ ɛwɛ ɖɔfɩɩ nɛ papɩzɩɣ pɛsɛtɩ-ɩ nɛ sɩɣa. Helim taa ɛwɛ ɖiɣɖiɣ.
[[File:Electron_shell_066_Dysprosium.svg|thumb|Tɩsɩprɔsɩyɔm]]
Pana tɩsɩprɔsɩyɔm pɩnaɣ 1886 pɩtɩŋna Paul Emile Lecoq Boisbaudran ñɩnʊ yɔɔ. Lecoq Boisbaudran ñɩnʊ laba ɛ-yɔɔ tʊmɩyɛ kajalaɣ ɖenɖe pɩtɩŋna hɔlɩmɩyɔm yɔɔ nɛ ɛha-ɩ hɩɖɛ se tɩsɩprɔsɩyɔm pɩlɩna krɛkɩ kʊnʊŋ yɔɔ mbʊ se dysprositos pʊ-tɔbʊʊ se pʊwɛ kaɖɛ se pehiɣ-ɩ.
[[Fichier:Dysprosium-2.jpg|vignette|Dysprosium-2]]
Pɩkɛ pʊtʊ weyi ɛ-tɛ tʊma labɩnaʊ kaaɖɔ piŋ yɔ. Ɛ-tɛ lɩm pʊtʊnaa mba pɔyɔɔlaɣa yɔ pataa kɩlɩ wɛnaʊ sɔtɔ piŋ, piyele mba pɔtɔ yɔɔlʊʊ yɔ pakpaɣ papa ɛzɩ sɔtʊ ñɩma yɔ. Kɔɔ kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ tɛ, sɔtʊ kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ tɛ kɛ tɩsɩprɔsɩyɔm tɛ kɩlɔrɩ pʊtʊnaa yɔɔ mbʊ yɔ palaba tʊmɩyɛ pɔ-yɔɔ ɖooo pɩnzɩ 1960, kɛlɛ pana se pɛ-tɛ sɔtʊ nɛ laɣsɩ nzɩ pɛwɛna wɛ ɖɔɖɔ ɛzɩ lalaa mba pɛ nɛ-wɛ pɛkpɛnda pɛwɛɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ pɩlʊʊ kʊyʊmʊʊtaa yɔ.
Kɛlɛ [[hɔlɩmɩyɔm]] nɛ [[ɛrbɩyɔm]] tɛ kɩlɔrɩ wonduu naa pasɩɣ holaa ɖoŋ nɛ pɩkɔŋna sɩm mbʊ pʊyɔɔ pɩcamʊʊ ñamɩyɛ calɩm hosi nɛ feziŋ ɛɛlakɩ camɩyɛ. Yee pʊtʊkɩna ɛsɩyɛ yɔ (patakaa nɛ pana lɛ) pɩkɔŋna ɛsɛcɩtʊ nɛ pɩkpɛndɩna kɩcɩkpɩŋ. Tomnaɣ keeke yɔɔ lɛ, pɩfɛyɩna cɛyɩtʊ natʊyʊ kɛlɛ tomnaɣ ŋga kɔ-yɔɔ kpɛza yɔ payaɣ cɛjɛsɩ pɩwɛ heɣe heɣe nɛ halɩ hɔndʊ tɔʊʊ.
[[Category:Siimi]]
[[Category:Siimi taŋgayɩ ñɩɩɩ waa]]
[[Category:Ñɩɣtʋ]]
fki6y5b084dgax5oedtdfkuv2bc6h78
Tɔsʋʋ lɛɣtʋ
0
2232
13170
13169
2018-12-26T10:40:33Z
Gnangbade
58
carte
13170
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:GDP_PPP_Per_Capita_IMF_2008.svg|vignette]]
Tɔsʊʊ ([[Krɛkɩ kɩbɩnʊʊ kʊnʊŋ]] taa lɛ, οἰκονομία / oikonomía « tʊma yɔɔ cɔnaʊ hɔʊ taa »), pɩkɛ ɛyʊ tʊmɩyɛ nɖɩ ɖɩpɔza labʊ, tɛyʊʊ, kɩlɛzʊʊ nɛ tʊmɩyɛ labɩnaʊ. Tɔsʊʊ kɛ tɔmʊʊ ŋgʊ tɔsʊʊ lɛɣtʊ tʊma kpɛlɛka ɖɩ-yɔɔ piŋ nɛ ɖɩñɩkɩɣ niye tɔsʊʊ lɩmaɣza yɔɔ, nɛ tɔsʊʊ ɖɔkʊʊ yaa tɩlɩyɛ se pɩsa nɛ palabɩna-ɖɩ nɛ tʊmɩyɛ.
Kpaɣ pɩnzɩ kudoku tɛ mbʊ yɔ pʊcɔ palʊlɩ Yeesu Krɩstʊ, Sumer ajɛyɛ taa ɛyaa hiɣ tadɩyɛ nɛ tɔsʊʊ piŋ pɩtɩŋna tɛtɛɛ ñɩm pɛdɩɣ yɔɔ. Pakpaɣ Sumer tɛ kajalaɣ paɣtʊ ɛzɩ kajalaɣ tɔsʊʊ takayɩsɩ kɩmamasɩ yɔ, nɛ sɩ-taa peeɖe sakɩyɛ wɛɛ paɖɩnɩɣ-sɩ labɩnaʊ nɛ tʊmɩyɛ liidiye hɔɔlʊʊ taa ɛzɩ sɔnɔ kɩlɛzʊʊ tadɩyɛ nɔmɔʊ taa liidiye nɖɩ ɖɩ-yɔɔ paɖʊ mɛɛsaɣ tɛɛ masɩ yɔ (kɛzɛɣa ɖo ñŋa).
Ɖajaa [[Adam Smith]] cɔlɔ lɛ, ɛyaa tɛ ɖɔʊ yaa huu tɩna ñɩm huu ɖɔɖɔ. Thomas Malthus, ɛlɛ Ɛsɔ tɛ ɖiyiyu weyi ɛ-tʊmɩyɛ kaakɛ ɛsɩŋna kʊñɔndɩnaa ɛ-tɛ egeetiye taa, nɛ kʊñɔŋ kpa-ɩ pɩlɩna ɛzɩma tɔɔnasɩ taala pɩnzɩ 1794 nɛ 1800 alɩwaatʊ taa yɔ. Ɛyʊ ɛnɛ yɔ ɛha ɛsɛ nɛ ɛñɩnɩɣ mbʊ se pɩsɩna-wɛ nɛ pɩɖɛɛna ɛsɩndaa, ɛyaa tɛ ɖɔʊ nɛ ñɩm huu. Ɛ-tɛ kajalaɣ takayaɣ ŋga yɔ maɣzɩɣ pɩlɩna samaɣ wɛtʊ yɔɔ, ɛyaa pazɩ pɔsɔɔlɩ piŋ nɛ piseɣti nɛ papazɩ kɩgalʊʊ tʊmɩyɛ [[Aŋgɩlɩtɛɛrɩ]] ɛjaɖɛ taa.
Kpaɣ nɛ pɩnzɩ [[1970]] nɛ Kenneth Arrow tʊma pɩlɩna ɖeyi ɖeyi wɛtʊ yɔɔ, nɛ pɩnzɩ [[2008]] nɛ [[2010]] tɔsʊʊ ñɔɔsɩ alɩwaatʊ taa lɛ, pʊwɛ ɛzɩ tɩɖanɩ pɩsʊʊ Keynési ñɩndʊ yɔ pɩlɩna ɛzɩma kɩ-ɛyaa sakɩyɛ wɛ FMI ŋgbɛyɛ taa yɔ. Ɖooo pɩnzɩ 1750 nɛ 1850 alɩwaatʊ taa ɛyaa mba paawɛ [[Eerɔpʋ tɛtʋ wandamm|Erɔpʊ]] nɛ [[Etaazuunii|Amerika]] ajɛyɛ taa nɛ hayi kiŋ kaawɛ lɛɣtʊ nɛ pɔcɔŋna pɩyakʊʊ nɛ pʊsʊʊ nɛ pɩlʊʊ nɛ pɩsaŋ nɛ patɩlɩɣ ɛzɩma ɖɔʊ nɛ pɩ-tɛ liidiye ɖʊʊ nɛ pɩ-kɛsɛsɩ.
Papɩzɩɣ payaa tɔsʋʋ lɛɣtʋ yem tobi se tɔsʋʋ. Tɔsʋʋ lɛɣtʋ kɛ lɛɣtʋ piliŋa ŋga kañɩnɩɣ yaa kɛkpɛlɛkɩɣ nɛ katɩlɩɣ ɛzɩma tɔsʋʋ ɖɔŋ yɔ.
Ɖajaa [[John Maynard Keynes]] ñɩnɩ siŋŋ tɔsʋʋ lɛɣtʋ nʋmɔʋ taa nɛ ɛtɩlɩ se payaʋ se tɔsʋʋ yɔ, pʋwɛ tam naalɛ. Tɔsʋʋ cikpeluu wɛɛ nɛ tɔsʋʋ sɔsɔʋ ñɛwɛɛ. Tɔsʋʋ sɔsɔʋ kpɛlɛkɩɣ tɔsɩŋ sɔsɔŋ ɖɔnɛ.
Pʋ-tɔbʋʋ se kɩkpɛlɛkɩɣ ɛzɩma mbʋ liidiye sɔsɔna sʋʋ nɛ alɩɣ lɩʋ mbʋ yɔ. Kɩkpɛlɛkɩɣ ɖɔɖɔ ɛzɩma tɔsʋʋ sɔsɔʋ hukuu huuu mbʋ yɔ. Kɩkpɛlɛkɩɣ ɛzɩma ɛyaa ɖʋʋ pe-liidiya tɔsɩŋ koozasɩ ndɩ ndɩ taa yɔ.
Piyele tɔsɔɔ cikpeluu ñɛkpɛlɛkɩɣ ɛyaa wɛtʋ tɔsʋʋ lɛɣzʋʋ nʋmɔʋ taa. Pʋ-tɔbʋʋ se kɩkpɛlɛkɩɣ ɛzɩma mbʋ ɛyaa lakɩ yee tɔsʋʋ ɛkpɩlɣ kɩkpɩlʋ yɔ. Kɩkpɛlɛkɩɣ ɖɔɖɔ ɛzɩma palakɩ yee tɔsʋʋ ehukuu kuhuu kɔyɔ. Pʋ-tɔbʋʋ se kɩcɔŋna nɛ kɩnaɣ ɛzɩma mbʋ tadɩyɛ ɖɔŋ, yee ɛjaɖɛ tɔsʋʋ ɛkpɩlɩɣ kɩkpɩlʋʋ kɔyɔ.
Kɩcɔŋna ɖɔɖɔ nɛ kɩnaɣ ɛzɩma mbʋ tadɩyɛ ɖɔŋ, yee ɛjaɖɛ tɔsʋʋ ehukuu huuu yɔɔ kɔyɔ.
Lɛɣtʋ tɔsʋʋ nʋmɔʋ taa ɖɔɖɔ lɛ, mbʋ payaɣ se lɩmaɣzɩyɛ tɔsʋʋ yɔ, pʋwɛɛ nɛ mbʋ payaɣ se labʋ tɔsʋʋ yɔ, pʋbʋ ñɛwɛɛ ɖɔɖɔ. Lɩmaɣzɩyɛ tɔsʋʋ lakɩ lɩmaɣza kɩlabʋ ɛzɩma mbʋ papɩzɩɣ pâla nɛ tɔsʋʋ ɖɛɛna ɛsɩnda yɔ.
Kɩɩlakɩ tʋmɩyɛ naɖɩyɛ keekee se tɔsʋʋ ehuu yaa kɩɖɛɛna ɛsɩndaa, ɛlɛ, kɩlɩzɩɣ lɩmaɣza kɩbana wena a-yɔɔ patɩŋnaa tɔsʋʋ pɩzɩɣ kɩɖɛɛna ɛsɩndaa yɔ. Piyele labʋ tɔsʋʋ ñalakɩ pʋyʋ keekee se tɔsʋʋ ehuu.
Pʋ-tɔbʋʋ se labʋ tɔsʋʋ tʋlʋʋ tʋma ndɩ ndɩ nɛ ɛyaa lakɩ-yɛ nɛ liidiye sʋʋ ɛjaɖɛ taa. Kɩla tada ndɩ ndɩ. Kɩlakɩ tɔma sakɩyɛ wena akɔŋna liidiye ɛjaɖɛ taa yɔ pɩtɩŋna hɔɔlɩŋ tɩŋa yɔɔ. Pɩkɛ tɔnʋʋ taa alaafɩya nʋmɔʋ taa, yaa sukuli labʋ nʋmɔʋ taa Ɛlɛ, lɩmaɣza tɔsʋʋ lɛɣtʋ yɔɔ kɩtɩŋɩɣna nɛ kɩlakɩ kʋ-tʋma kpeekpe.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Tɔsʋʋ lɛɣtʋ]]
7dhmyk60w97ex3ll72xj4x40u3h8dfk
Hɔlɩmɩyɔm
0
2233
14347
11810
2019-06-29T16:29:19Z
Minorax
2000
([[c:GR|GR]]) [[File:Ho-TableImage.png]] → [[File:Ho-TableImage.svg]] png -> svg
14347
wikitext
text/x-wiki
[[File:Ho-TableImage.svg|thumb|Hɔlɩmɩyɔm]]
Hɔlɩmɩyɔm kɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ pʊtʊ weyi ɛ-ñʊʊ mayaɣ kɔyɔ 67 nɛ yʊsaɣ ñɩŋa yɔ Ho. Ɛkɛ ñɩɣlɩm pʊtʊ weyi ɛwɛ kɛtɛɖaɣ tɛtʊ naa taa yɔ. Ɖɔɖɔ ɛzɩ lantanɩdɩ waa lalaa yɔ, ɛwɛ cʊndʊlʊm, ɛwɛɛ manɩɩ kɛlɛ ɛmʊ kalɩkɔdaɣ hɛɛɛ helim mbʊ pɩwɩlɩɣ ɛyʊ mɔɔŋ tɛɛ yɔ pɩ-taa nɛ ɛmʊ-kɛ lɔŋ lɔŋ niikaɣ helim taa. Ɛ-hɩɖɛ lɩna latɛŋ cɔlɔ alɩwaatʊ ndʊ palɩzɩ kajalaɣ tɔmʊʊ kɛ pɛ-tɛ egeetiye hɩɖɛ yɔɔ yɔ, [[Stɔkhɔlm|Stockholm]], pɩkɛ weyi ɛna-ɩ ɛ-tɛtʊ hɩɖɛ, ɛyʊ ɛlɛ yɔ Per Thodor Clev.
[[File:Electron_shell_067_Holmium.svg|thumb|Hɔlɩmɩyɔm]]
Pɩnaɣ 1789, kpɛlɩ kpɛlɛkɩyʊ ɛlɛ ñɛkɛ [[Fɛɛlandɩ]] ɛjaɖɛ tʊ Johan Gadolin lɩzɩ ɔkɩsɩdɩ kɩfalʊʊ (yaa tɛtʊ) kɛ Ytterbite cɛbɩyaɣ nakayɛ taa (ɛtasɩ-ɩ yaʊ se katɔlɩnɩtɩ pɩlɩna ɛ-hɩɖɛ yɔɔ). Ɛwaɣa kɩfala ŋga paatɛma-kɛ naʊ ɖooo pɩnzɩ naalɛ hoo hoo pɩtɩŋna Carl Axel Arrhenius yɔɔ pɩñɔtɩna Ytterby haɖaa tɛtʊ kɛ Sʊyɛdɩ ɛjaɖɛ taa. Ɛ-tʊma ana petisi a-yɔɔ pɩnaɣ 1797 pɩtɩŋna Anders Gustaf Ekeberg, ɛnʊ weyi ɛɖanɩɣ yaʊ pʊtʊ ɛnʊ se yttria.
Pɩñɔtɩna kpaɣɖʊ hɔɔlʊʊ mbilim lɛ, Sʊyɛdɩ tʊ Carl Gustav Mosander pɩzɩ ɛlɩzɩ pʊtʊnaa naatozo ndɩ ndɩ pɩtɩŋna Yttria yɔɔ ɛlɛ ɛpɩzɩ tʊmɩyɛ pɩtɩŋna ɖɔmbɩyɛ pɩsʊʊ kɩmaŋ tɛyʊʊ yɔɔ. Ɛkpaɣ lɩmaɣza mbʊ nɛ ɛsɩɩ hɩɖɛ se yttria kɛ hɔɔlʊʊ ŋgʊ kɩtɛsɛɛ yɔ (ɩtrɩyɔm keeke kɛlɛ) nɛ ɛyaa sʊtʊ lɩm sɛmɩŋ hɔɔlʊʊ se erbia nɛ ɛya kɩsɛcɛzʊʊ hɔɔlʊʊ se terbia, ɛlɛ paa ɛzɩmta ɛmaɣzɩna Ytterby haɖaa tɛtʊ hɩɖɛ.
[[File:Ho,67.jpg|thumb|Hɔlɩmɩyɔm]]
Soret cɔŋɩna Cleve tɛ mʊntʊsʊʊ weluu ŋgʊ ɛlabɩna hɔlɩmɩyɔm yɔ nɛ ɛna se kɩwɛ ɖɔɖɔ ɛzɩ ɛ-ñɩŋʊ (tɛtʊ X), ɛlɛ etisi pɩnaɣ 1880 hɩɖɛ nɖɩ [[Sʊyɛdɩ]] kpɛlɩ kpɛlɛkɩyʊ kaaya yɔ. Pɩwɛɛ ɖɔɖɔ se fɩlɩpɩyɔm Delafontaine tɛ ñɩŋʊ wɛʊ yɔ kɩkɛ ɖɔɖɔ hɔlɩmɩyɔm tɛ pɩyʊ kɛlɛ pɛhɛyɩ liidiye lɛɣtʊ tɩnaa pa-naatozo pɩtɩŋna ɛzɩma pana pʊtʊ ɛnʊ yɔ.
[[Category:Siimi]]
[[Category:Siimi taŋgayɩ ñɩɩɩ waa]]
[[Category:Ñɩɣtʋ]]
gpc3oa63lercbytl54dlscv4ac1rsr8
Ɛrbɩyɔm
0
2234
11804
11752
2018-03-07T09:11:22Z
Atticmaker
127
Category Added
11804
wikitext
text/x-wiki
Ɛrbɩyɔm kɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ pʊtʊ weyi ɛ-ñʊʊ mayaɣ kɔyɔ 68 nɛ yʊsaɣ ñɩŋa yɔ Er. Ɛrbɩyɔm kɛ ñɩɣlɩm pɩyʊ kɛtɛɖaɣ tɛtʊ naa taa. Ɖɔɖɔ ɛzɩ lantanɩdɩ waa lalaa yɔ ɛrbɩyɔm wɛ sɛmɩŋ kpʊzɩyɛɛ liidiye tɩyɛ, ɛwɛɛ cʊndʊlʊm nɛ ɛwɛɛ ɖɔɖɔ manɩɩ ɛjaɖɛ taa helim taa. Ɛwɛ helim taa yem kɔyɔ ɛmʊ kalɩkɔdaɣ pazɩɩ yem.
Payaɣ-ɩ se ɛrbɩyɔm yɔ pɩlɩna lone nɖɩ ɖɩ-taa palɩ ɛ-yɔɔ yɔ, Ytterby pɩñɔtɩna [[Stɔkhɔlm|Stockholm]] [[Sʊyɛdɩ]] ɛjaɖɛ taa, egeetiye nɖɩ ɖɩ-taa pana pɩ-tɛ ñɩɣlɩm tɛtʊ, peeɖe ɖɔɖɔ pana kɛtɛɖaɣ tɛtʊ naa sakɩyɛ. Ɛzɩ payaʊʊ hɩla anɛ yɔ ɩtrɩyɔm, tɛrbɩyɔm nɛ ɩtɛrɩbɩyɔm yɔ mbʊ ɖɔɖɔ pakpaɣna nɛ paya-ɩ ɖɔɖɔ.
Pɩnaɣ 1789 alɩwaatʊ taa kɛ [[Fɛɛlandɩ]] kpɛlɩ kpɛlɛkɩyʊ Johan Gadolin na ɔkɩsɩdɩ kɩfalʊʊ (yaa tɛtʊ) kɛ ɩtɛrbɩtɩ cɛbɩyaɣ nakɛyɛ taa (nɛ pʊwayɩ paya-ɩ se katɔlɩnɩtɩ pɩlɩna ɛ-hɩɖɛ yɔ). Ɛwaɣa kɩfalaɣ ŋga paatɛma-kɛ naʊ ɖooo pɩnzɩ naalɛ pɩtɩŋna sɔdʊʊ sɔɔja Carl Axel Arrhenius yɔɔ pɩñɔtɩna Ytterby haɖaa tɛtʊ kɛ Sʊyɛdɩ ɛjaɖɛ taa. Petisi ɛ-tʊma yɔɔ pɩnaɣ 1797 ɛlɛ pɩtɩŋna Anders Gustaf Ekeberg yɔɔ ɛnʊ weyi ɛya ɔkɩsɩdɩ kɩfalʊ ŋgʊ se yttria.
Pɩkɔma pɩnaɣ 1870 taa lɛ, mʊntʊsɩŋ weliŋ tʊma laɣsɩ wɩlɩɣ se ɛrbɩnɩ kɛ lɩm kisidim mbʊ papɩzɩɣ patɩŋna pɔyɔɔ nɛ pana pʊtʊnaa lalaa yɔ. Pʊtʊnaa mba yɔ sɩkandɩyɔm, [[hɔlɩmɩyɔm]] nɛ [[tʊlɩyɔm]] (pɩnaɣ 1879), pʊwayɩ kɔyɔ [[tɩsɩprɔsɩyɔm]] (pɩnaɣ 1886) nɛ kpaagba ɖeɖe kɔyɔ lʊtɛsɩyɔm (pɩnaɣ 1907). Georges Urbain nɛ Charles James papɩzɩna palɩzɩ-ɩ eyeke pɩnaɣ 1905.
[[Category:Siimi]]
[[Category:Siimi taŋgayɩ ñɩɩɩ waa]]
[[Category:Ñɩɣtʋ]]
l89k1pf4iupfozvbsnfeq7vxns90rrw
Wayɩ yɔɔ hɔɔlʋʋ (surface)
0
2235
15496
13720
2022-01-07T17:50:37Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Wayɩ yɔɔ hɔɔlʋʋ (la surface)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Wayɩ yɔɔ hɔɔlʋʋ (surface)]] ñɩŋgʋ yɔɔ : deleted definite article
13720
wikitext
text/x-wiki
Paa wonuu ŋgʋ kɩwɛna kɩ-wayɩ yɔɔ hɔɔlʋʋ. Wayɩ yɔɔ hɔɔlʋʋ ŋgʋʋ payaɣna [[Fransɩɩ kʊnʊŋ|fransɩɩ kʋnʋŋ]] taa se « surface ». Nabʋyʋ taa kɔyɔ, pakpakɩɣ pʋyʋ walanzɩ nɛ payaa ɖɔɖɔ se kɩ-wayɩ yɔɔ hɔɔlʋʋ.
Wayɩ yɔɔ hɔɔlʋʋ tɛ ɛwadɩyɛ lɩm kpɛlɛkʋʋ kɛ ɛwadɩyɛ lɩm kpɛlɛkʋʋ lɛɣtʋ piliŋa ŋga kɔcɔŋna nɛ kanaɣ ɛzɩma mbʋ lɩm kpeŋ yɔ. Piliŋa ŋ́ga ɖɔɖɔ kañɩnɩɣna nɛ kanaɣ mbʋ piyeki nɛ lɩm wadɩɣ nɛ nabʋyʋ taa pɩkpakɩɣ wondu ndɩ ndɩ sakɩyɛ nɛ pɩɖɛɣna yɔ.
Piliŋa ŋ́ga kɔcɔŋnana nɛ kanaɣ ɛzɩma [[lɩm]] kpeŋ kpolo kpolo kpem mbʋ yɔ. Piliŋa ŋ́ga ɖɔɖɔ kɛkpɛlɛkɩɣna nɛ katɩlɩ ɛzɩma mbʋ heɣlim lɩm kpeziɣ yaa wɛɛkɩɣ wondu wɛɛkʋʋ mbʋ yɔ.
Ɛwadɩyɛ lɩm kpɛlɛkʋʋ piliŋa ñɩnɩɣna nɛ katɩlɩ ɛzɩma lɩm wadʋʋ wadʋʋ mbʋ yɔ. Payaɣ wayɩ yɔɔ hɔɔlʋʋ nakʋyʋ se kʋkʋyɩmɩŋ wayɩ yɔɔ hɔɔlʋʋ. Wayɩ yɔɔ hɔɔlʋʋ kʋnɛ, kɩkɛ hɩlɩmɔɔɔ wɛtʋ tɛ wayɩ yɔɔ hɔɔlʋʋ.
Payaa wayɩ yɔɔ hɔɔlʋʋ nakʋyʋ ɖɔɖɔ se tɛtʋ yɔɔ wayɩ yɔɔ hɔɔlʋʋ. Kʋkʋ kɛŋna mbʋ ɛyʋ naɣ wandamm tɛtʋ yɔɔ yɔ. Nabʋyʋ taa kɔyɔ, payaɣ tɛtʋ tɛ wayɩ yɔɔ hɔɔlʋʋ kʋnɛ yem se tɛtʋ. Teŋgu tɛ wayɩ yɔɔ hɔɔlʋʋ tɛ [[Fefeku|feveku]] kɛ feveku ŋgʋ kɩwɛ teŋgu tɛ wayɩ yɔɔ hɔɔlʋʋ yɔ.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Fiziiki]]
iwm5qni3juir6gkcj80ls99tw5jn7b6
Tʊlɩyɔm
0
2238
11854
10539
2018-03-07T11:53:28Z
Atticmaker
127
category added
11854
wikitext
text/x-wiki
Tʊlɩyɔm kɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ pʊtʊ weyi ɛ-ñʊʊ mayaɣ kɔyɔ 69 nɛ yʊsaɣ ñɩŋa yɔ Tm. Tʊlɩyɔm kɛ kɛtɛɖaɣ tɛtʊ naa taa ñɩɣlɩm pʊyʊ. Ɖɔɖɔ ɛzɩ lantanɩdɩ waa lalaa yɔ ɛwɛ cʊndʊlʊm, ɛwɛɛ ɖɔɖɔ manɩɩ yee ɛjaɖɛ ɛwɛ camɩyɛ kɔyɔ. Ɛmʊʊ kalɩkɔdaɣ pazɩ heelim mbʊ pɩwɩɣ ɛyaa mɔŋ tɛɛ pɩ-taa. Ɛ-hɩɖɛ lɩna krɛkɩ kʊnʊŋ taa Thule, pʊ-tɔbʊʊ se hayɩ ɛjaɖɛ. Pɩɩkɛ Sɩkandɩnavɩ yatʊ kɩbɩndʊ natʊyʊ, peeɖe pehiɣ katɔlɩnɩtɩ, pɩkɛ ñɩɣlɩm mbʊ pɩ-taa Per Theodor Cleve lɩ ɛ-yɔɔ pɩnaɣ 1879, ɛ nɛ hɔlmɩyɔm. Kiɖe tɛɛ lɛ ɛ-tɛ yʊsaɣ mayaɣ kaakɛ Tu, pʊwayɩ kɛ nɩnaʊ nabʊyʊ lɩwa nɛ pɩpɩsɩ Tm.
Pɩnaɣ 1789, [[Fɛɛlandɩ]] tʊ Johan Gadolin na ɔkɩsɩdɩ kɩfalʊʊ (yaa tɛtʊ) kɛ Ytterbite cɛbɩyaɣ ʊ nakayɛ taa (ɛɖanɩ-ɩ yaʊ pʊwayɩ se katɔlɩnɩtɩ ɛ-hɩɖɛ ɖʊʊ yɔɔ). Ɛwaɣa kɩfalaɣ ŋga paatɛma-kɛ ɖooo pɩnzɩ naalɛ pɩtɩŋna sɔɔja sɔsɔ Carl Axel Arrhenius yɔɔ kɛ Ytterby haɖaa kooka taa [[Sʊyɛdɩ]] ɛjaɖɛ taa. Anders Gustaf Ekeberg ñɩɣna nesi ɛ-tʊma kɛlɛ ɛyaa ɔkɩsɩdɩ kɩfalʊʊ ŋgʊ se yttria.
Pɩkɔma pɩnaɣ 1878 taa lɛ, [[Suwiisi]] ɛjaɖɛ tʊ ɛnɛyɔ Jean Charles Galissard de Marignac na se erbine matʊ tɛkɛ kʊyʊmtʊ nɛ ɛpɩzɩ ɛlɩzɩ pʊtʊ kɩfalʊ nɔyʊ, ɛlɛɛ ɛya se [[ɩtɛrbɩyɔm]]. Sʊyɛdɩ tʊ Per Thodor Cleve kpaɣ lɩmaɣza mbʊ se ɛpazɩɣ ɛka ñʊʊ ɛrbɩyɔm ɖɔm mbʊ pɩzaɣa alɩwaatʊ pɛtɛyɩ-wɛ yɔ tʊmɩyɛ yɔɔ.
Pɩnaɣ 1879 lɛ, ɛlɩzɩ hɔɔlɩŋ niitozo ndɩ ndɩ kɛlɛ ɛpazɩ-ɩ takɩnaʊ pɩtɩŋna mʊntʊsʊʊ weluu ñɩɣyɩŋ yɔɔ. Kʊyʊmʊʊ mʊna ɛrbɩyɔm kɛlɛ paatɩlɩɣ naalɛ lalaa. Pɩlɩna ɛzɩma ɛñɩnɩɣ se pʊɖʊ ɛ-tɛ ɛjaɖɛ hɩɖɛ lɛ, Cleve maɣzɩ payaa-wɛ hɔlɩmɩyɔm, pɩlɩna ɛzɩma paya nɛ latɛŋ taa se [[Stɔkhɔlm|Stockholm]], nɛ tʊlɩyɔm pɩlɩna ɛyaa nɔsɩ taa hɩɖɛ nɖɩ payaɣa Sɩkandɩnavɩ yɔ.
[[Category:Siimi]]
[[Category:Siimi taŋgayɩ ñɩɩɩ waa]]
[[Category:Ñɩɣtʋ]]
orzbt0bkfediizifzrmbhs0d8v4a9yg
Ɩtɛrbɩyɔm
0
2239
14346
11860
2019-06-29T16:28:57Z
Minorax
2000
([[c:GR|GR]]) [[File:Yb-TableImage.png]] → [[File:Yb-TableImage.svg]] png -> svg
14346
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Yb-TableImage.svg|vignette|Yb-TableImage]]
Ɩtɛrbɩyɔm kɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ pʊtʊ weyi ɛ-ñʊʊ mayaɣ kɔyɔ 70 nɛ yʊsaɣ ñɩŋa yɔ Yb. Ɩtɛrbɩyɔm tɛ wɛ ɖɔɖɔ kɛtɛɖaɣ tɛtʊ naa taa. Ɖɔɖɔ ɛzɩ lantanɩdɩ waa lalaa yɔ ɛnʊ ɖɔɖɔ ɛwɛ kpʊzɩyɛɛ liidiye tɩyɛ, ɛwɛɛ cʊndʊlʊm nɛ ɛwɛɛ ɖɔɖɔ manɩɩ yee ɛjaɖɛ taa soŋaɣa ɛwɛ camɩyɛ. Pasɩ-ɩ ɖenɖe heelim fɛyɩ, kɔzɩ kɔzɩ niikaɣ taa. Payaɣ-ɩ se ɩtɛrbɩyɔm pɩlɩna lone nɖɩ ɖɩ-taa palɩ ɛ-yɔɔ yɔ, Ytterby pɩñɔtɩna Stockholm kɛ Sʊyɛdɩ ɛjaɖɛ taa, peeɖe pana ɛ-tɛ ñɩɣlɩm tɛtʊ nɛ halɩ palɩ pʊtʊnaa sakɩyɛ yɔɔ lone kʊyʊmɖɩyɛ nɖɩ ɖɩ-taa.
[[File:Yb,70.jpg|thumb|Ɩtɛrbɩyɔm]]
Pɩnaɣ 1789 lɛ, [[Fɛɛlandɩ]] ɛjaɖɛ tʊ Johan Gadolin tɩlɩ ɔkɩsɩzɛnɩ wonuu kɩfalʊʊ (yaa tɛtʊ) kɛ ɩtɛrbɩtɩ cɛbɩyaɣ nakayɛ taa (ɛɖaɣnɩ-ɩ yaʊ se katɔlɩnɩtɩ ɛ-hɩɖɛ ɖʊʊ yɔɔ yɔ. Ɛwaɣa kɩfalaɣ ŋga paatɛma-kɛ ɖooo pɩnzɩ naalɛ pʊcɔ pɩtɩŋna sɔɖʊʊ sɔɔja Carl Alex Arrhenius yɔɔ kɛ Ytterby haɖaa kooka taa [[Sʊyɛdɩ]] ɛjaɖɛ taa. Anders Gustaf Ekeberg ñɩɣna nesi ɛ-tʊma takayasɩ taa pɩnaɣ 1797.
[[File:Electron_shell_070_Ytterbium.svg|thumb|Ɩtɛrbɩyɔm tɛ electron shell]]
Tʊma ana paɖaɣnɩ-yɛ paɣzɩɣ pɩnaɣ pɩsaa lɛ kɛ Sʊyɛdɩ ɛjaɖɛ taa pɩtɩŋna Lars Fredrik Nilson yɔɔ, ɛnʊ weyi ɛñɩɣ niye nɛ ɛpɩzɩ ɛlɩzɩ pʊtʊ kɩsʊzʊʊ nɔyʊ alɩwaatʊ ndʊ tɩ-taa ɛɖaɣna labʊ kɩmaŋ tɛyʊʊ tʊmɩyɛ yɔ. Ɛya-ɩ se sɩkandɩyɔm pɩlɩna Sɩkandɩnavɩ hɩɖɛ ɖʊʊ yɔɔ. [[Fransɩɩ]] tɛ Georges Urbain, [[Otirisi]] ɛjaɖɛ tʊ Carl Auer von Welsbach nɛ [[Etaazuunii|Amerika]] tʊ Charles James paca kpɛndɩ naʊ ɛlɛ nɖeke nɖeke pɩnaɣ 1907 se Marignac tɛ ɩtɛrbɩnɩ taa wɛ pʊtʊnaa naalɛ ɛlɛ pɛwɛ ndɩ ndɩ.
[[Kamɩŋ fenaɣ]] kɩyakʊ 4 pɩnaɣ 1907, Urbain wɩlɩ ɛ-tʊmɩyɛ lɛɣtʊ tʊmɩyɛ yɔɔ kandɩyaa [[Paarii]] tɛtʊ taa nɛ ɛtɔŋ se pɩkɩla ɖeu se payaa pʊtʊnaa mba pa-naalɛ se néo-ytterbium, nɛ pɩsa nɛ pɩtaatasɩ yiɣdinaʊ nɛ Marignac pʊtʊ kɩbɩnʊ, nɛ lutécium, ɛlɛ hɩɖɛ lɩna Paarii hɩɖɛ kɩbɩnɖɛ. Pɩkɔma [[saŋayɩŋ fenaɣ]] kɩyakʊ 9 lɛ, sɔsɔ von Welsbach, pɩtalɩna-ɩ kɛlɛ ɛkɔŋna mbʊ tʊma wena ɛpaɣza-yɛ alabʊ ɖooo pɩnaɣ 1905 alɩwaatʊ taa yɔ.
[[Category:Siimi]]
[[Category:Siimi taŋgayɩ ñɩɩɩ waa]]
[[Category:Ñɩɣtʋ]]
ex6tqdrtm3kmsm2shtw5z6i07fqawmc
Lʊtɛsɩyɔm
0
2240
14345
11814
2019-06-29T16:28:50Z
Minorax
2000
([[c:GR|GR]]) [[File:Lu-TableImage.png]] → [[File:Lu-TableImage.svg]] png -> svg
14345
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Lu-TableImage.svg|vignette|Lu-TableImage]]
Lʊtɛsɩyɔm kɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ pʊtʊ weyi ɛ-tɛ yʊsaɣ mayaɣ kɔyɔ Lu nɛ ɛ-ñʊʊ ñɩŋa yɔ 71. Ɛnʊ kɛna kpaagbaa tʊ kɛ lantanɩdɩ waa pɩlʊʊ taa nɛ ɛwɛ ɖɔɖɔ kɛtɛɖaɣ tɛtʊ naa taa. Lʊtɛsɩyɔm kɛ ñɩɣlɩm pʊtʊ weyi ɛwɛ kpʊzɩyɛɛ liidiye tɩyɛ yɔ, ɛwɛɛ ɖɔfɩɩ nɛ manɩɩ. Palakɩ-ɩ nɛ tʊmɩyɛ kɛlɛ pʊdɔɖɔɔ mbʊ pʊyɔɔ yɔ ɛtɔtɔyɩ nɛ ɛcaɣ liidiye piŋ. Pʊcɔ pehiɣ-ɩ lɛ pɩpɔzɩɣ se pacatɩ-ɩ nɛ palɩzɩ-ɩ nɛ kɛtɛɖaɣ tɛtʊ naa lalaa mba ɛ nɛ-wɛ pɛwɛ paa ɖooye yɔ.
[[File:Electron_shell_071_Lutetium.svg|thumb|Lutecium shell]]
Lʊtɛsɩyɔm hɩɖɛ lɩna Lʊtɛsɩ tɩlɩyɛ cɔlɔ ([[latɛŋ kʊnʊŋ]] taa lɛ Lutetia), ɛyʊ weyi ɛna-ɩ yɔ hana-ɩ hɩɖɛ nɖɩ [[Paarii]] hɩɖɛ ɖʊʊ yɔ. Pɩnaɣ [[1949]] lɛ, IUPAC lɛɛzɩ pʊtʊ ɛ-hɩɖɛ matʊ, pɩpɩsɩ lutetium. Anasaayɩ taa lɛ matʊ lɛɛtʊ ndʊ tɩwɛ ɛzɩ lʊtɛtɩyɔm yɔ petisi tɩ-yɔɔ, paa lʊtɛsɩyɔm ɛkɩlɩ tɔyʊʊ ɛyaa nɔsɩ taa kɔyɔ. Paa pɩlɩna ndɔnjɔlɩyɛ nɖɩ palaba pɩtɩŋna ɛnaʊ yɔɔ yɔ, pʊtʊ ɛnʊ ɖooo pitihiɣ payaɣ-ɩ se cassiopeium (yʊsaɣ mayaɣ kɔyɔ CP) [[Caama]] ajɛyɛ naayɛ kʊnʊmɩŋ taa. Pɩ-tɛ laɣsɩ nzɩ ɖeɖe nɛ sɔnɔ sɩkpadayaa.
[[Fichier:Lutetium.jpg|vignette|Lutetium]]
Kpɛlɩ kpɛlɛkɩyaa naatozo kpɛndɩna naʊ ndɩ ndɩ lʊtɛsɩyɔm pɩnaɣ [[1907]]. Ɛkɛ lantanɩdɩ waa taa ɛɖɩɩyɛ ɛsɩnda tʊ weyi paana-ɩ, mbʊ yɔ prɔmɛtɩyɔm cɛnzɩ tɔʊʊ nɛ ɖiɣ ɖiɣ fɛyɩ yeke pataatɩɩ tɩlɩta. [[Fransɩɩ]] tʊ Georges Urbain, [[Otirisi]] tʊ Carl Auer von Welsbach nɛ [[Etaazuunii|Amerika]] tʊ Charles James lakaɣna tʊmɩyɛ ɩtɛrbɩnɩ yɔɔ ɛnʊ weyi Jean Charles Galissard Marignac tʊ na-ɩ pɩnaɣ 1878 yɔ.
[[Kamɩŋ fenaɣ]] kɩyakʊ 4 pɩnaɣ [[1907]] lɛ, Urbain wɩlɩɣ lɛɣtʊ yɔɔ kandɩyaa Paarii tɛtʊ mbʊ se ɛ-tɛ ñɩnɩɣ nɔmɔʊ taa lɛ ɛnaa se Marignac tɛ [[ɩtɛrbɩyɔm]] taa wɛ pʊtʊnaa naalɛ nabɛyɛ ɛlɛ pɛwɛ ndɩ ndɩ. Kɛlɛ ɛtɔŋ se payaa-wɛ se néo-ytterbium, (pɩsa nɛ pɩtaa yidiɣ nɛ Marignac kɩbɩnʊʊ hɩɖɛ, nɛ lutécium (ɖɩɖɩ lɩna Paarii kɩbɩnʊʊ hɩɖɛ tɛ).
[[Category:Siimi]]
[[Category:Siimi taŋgayɩ ñɩɩɩ waa]]
[[Category:Ñɩɣtʋ]]
2cecsqno03r2yr1ruxcec2wwgsy4zce
Tɔsʋʋ lɛɣtʋ (l'économie)
0
2241
10532
2018-01-11T14:35:24Z
Hugo.arg
49
Hugo.arg kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Tɔsʋʋ lɛɣtʋ (l'économie)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Tɔsʋʋ lɛɣtʋ]] ñɩŋgʋ yɔɔ
10532
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Tɔsʋʋ lɛɣtʋ]]
aqzzw9zjtxnocw4poln2ch79lja0g1m
Amerika nɛ hadɛ tɛtʋ (Amérique du Sud)
0
2242
16274
10549
2023-05-09T03:23:29Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Amerika nɛ hadɛ tɛtʋ wandamm]]
16274
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Amerika nɛ hadɛ tɛtʋ wandamm]]
80wqdgqx6mgx14stqkibhzp2cd5keev
Amerika nɛ hayi tɛtʋ (Amérique du Nord)
0
2243
16275
10551
2023-05-09T03:23:39Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Amerika nɛ hayi tɛtʋ wandamm]]
16275
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Amerika nɛ hayi tɛtʋ wandamm]]
4hx9n33zih756nue7t2ixt3rx6qfjr0
Eerɔpʋ
0
2244
16288
10553
2023-05-09T03:25:49Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Eerɔpʋ tɛtʋ wandamm]]
16288
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Eerɔpʋ tɛtʋ wandamm]]
c9ih4brsur09m9hdsjfadakqobnqwqd
Amerika nɛ hadɛ wandamm
0
2245
10555
2018-01-13T20:23:56Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Amerika nɛ hadɛ wandamm]] ñɩŋgʋ nɛ [[Amerika nɛ hadɛ tɛtʋ wandamm]] ñɩŋgʋ yɔɔ
10555
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Amerika nɛ hadɛ tɛtʋ wandamm]]
80wqdgqx6mgx14stqkibhzp2cd5keev
Amerika nɛ hayi wandamm
0
2246
10557
2018-01-13T20:24:14Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Amerika nɛ hayi wandamm]] ñɩŋgʋ nɛ [[Amerika nɛ hayi tɛtʋ wandamm]] ñɩŋgʋ yɔɔ
10557
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Amerika nɛ hayi tɛtʋ wandamm]]
4hx9n33zih756nue7t2ixt3rx6qfjr0
Moyen-Orient tɛtʋ
0
2247
10559
2018-01-13T20:24:36Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Moyen-Orient tɛtʋ]] ñɩŋgʋ nɛ [[Moyen-Orient tɛtʋ wandamm]] ñɩŋgʋ yɔɔ
10559
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Moyen-Orient tɛtʋ wandamm]]
q0kfkxl1mpwywnegbktx6znbpdb138u
Eerɔpʋ wandamm
0
2248
10561
2018-01-13T20:25:56Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Eerɔpʋ wandamm]] ñɩŋgʋ nɛ [[Eerɔpʋ tɛtʋ wandamm]] ñɩŋgʋ yɔɔ
10561
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Eerɔpʋ tɛtʋ wandamm]]
c9ih4brsur09m9hdsjfadakqobnqwqd
Oseyanii tɛtʋ wandamm (Océanie)
0
2249
10563
2018-01-13T20:26:20Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Oseyanii tɛtʋ wandamm (Océanie)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Oseyanii tɛtʋ wandamm]] ñɩŋgʋ yɔɔ
10563
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Oseyanii tɛtʋ wandamm]]
pjf938sickz18ci1gfp7aetoxil1xlr
Kɩbɩnjaazɩ Egipiti (Egypte antique)
0
2250
10565
2018-01-13T20:27:56Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Kɩbɩnjaazɩ Egipiti (Egypte antique)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Kɩbɩnjaazɩ Egipiti]] ñɩŋgʋ yɔɔ
10565
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Kɩbɩnjaazɩ Egipiti]]
nksxqor2ozcvw7dl4o692njnyt08r7s
Kɩbɩnjaazɩ Krɛkɩ (Grèce antique)
0
2251
16334
10567
2023-05-09T03:33:30Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Kɩbɩnjaazɩ Krɛsɩ]]
16334
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Kɩbɩnjaazɩ Krɛsɩ]]
awv63nz6orcg4fnn5vgzzxgw9at0gys
Saxofonɩ (Saxophone)
0
2253
16374
10571
2023-05-09T03:40:10Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Sakɩsofonɩ]]
16374
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Sakɩsofonɩ]]
qckvy3mqhkf7ht67z4bi8z0bz23fa1l
Sakɩsɔfonɩ
0
2254
10574
2018-01-13T20:32:09Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Sakɩsɔfonɩ]] ñɩŋgʋ nɛ [[Sakɩsofonɩ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : orthographe
10574
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Sakɩsofonɩ]]
qckvy3mqhkf7ht67z4bi8z0bz23fa1l
Wisikii (Whisky)
0
2255
10576
2018-01-13T20:33:11Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Wisikii (Whisky)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Wisikii]] ñɩŋgʋ yɔɔ
10576
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Wisikii]]
49xlb4dvy93azmxg30uokjfc8mi5wly
Hafɩnɩyɔm
0
2256
11809
11756
2018-03-07T09:13:21Z
Atticmaker
127
Category Added
11809
wikitext
text/x-wiki
Hafɩnɩyɔm kɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ pʊtʊ weyɩ ɛ-ñʊʊ mayaɣ kɔyɔ 72 nɛ yʊsaɣ ñɩŋa yɔ Hf. Kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ lɛ hafɩnɩyɔm wɛ ɛzɩ [[sɩrɩkɔnɩyɔm[[ yɔ nɛ pana-ɩ ɖɔɖɔ sɩrɩkɔnɩyɔm ɛnʊ ɛ-tɛ ñɩɣlɩm tɛtʊ taa. Hafɩnɩyɔm tomnaɣ yem kɛ ñɩɣlɩm pʊtʊ kɩɖɛzʊʊ ɛwɛɛ kpʊzɩyɛɛ liidiye tɩyɛ. Palakɩ-ɩ nɛ tʊmɩyɛ tɔnsɩtɛnɩ yozuu ɖeɖe nɛ polukina ñɩɣsasɩ nɛ nazɩyʊ ñʊŋ.
Ɛwɛ manɩɩ, ɛñɩɣlɩsɩɣ nɛ ɛwɛɛ liidiye tɩyɛ. Ɛɛpʊkɩ nɛ pɛlɩ kpɛlɛkʊʊ hɔɔlʊʊ taa ɛwɛ ɛzɩ sɩrɩkɔnɩyɔm yɔ. Kɛlɛ ɛkpɩndaa kpem pɩkɩlɩ sɩrɩkɔnɩyɔm. Pɩnaɣ 1917, ɖɔkɔtɔ sɩnɩyʊ Vladimir Vernadski, Konstantin Avtonomovich Nenadkevich maɣzɩ se ɛlɩza pɩtɩŋna ɔrɩtɩtɩ yɔɔ kɛ pʊtʊ nɔyʊ nɛ hilimiye ñʊʊ kɔyɔ 178, kɛlɛ ɛɖʊ-ɩ pʊtʊnaa 71 nɛ 73 mba paatɛma-wɛ sɩm hɛkʊʊ taa.
Ɛ-nɛ Vernadski palɩmaɣza kɛ kʊyʊma, kɛlɛ ɛnɛ ɛnʊyɔ ɛtɔŋ se payaa pʊtʊ ɛnʊ hɩɖɛ se assium.
Paasusa pʊtʊ 72 natʊ tɔm ɖɔɖɔ pɩnaɣ 1907 pɩtɩŋna Geoges Urbain yɔɔ, ɛnʊ weyi esusa ɛ-tɛ ñɩnɩtʊ tɔm pɩnaɣ 1911 yɔ. Ɛyɔɔdɩ se ɛsɩma-ɩ pɩtɩŋna lʊtɛsɩyɔm ɖɔmbɩyɛ kɩmaŋ pɩsʊʊ yɔɔ nɛ ɛya-ɩ se sɛlɩtɩyɔm (yʊsaɣ mayaɣ kɔyɔ Ct) pɩlɩna sɛlɩtɩ ɛyaa cɔlɔ.
Ɛlɛ paa mbʊ yɔ Urbain kpaɣ sɛlɩtɩyɔm ɛzɩ kɛtɛɖaɣ tɛtʊ yɔ, peeɖe Niels Bohr ñɔtɔŋ se pʊtʊ kpaagba tʊ kɛ pɩlʊʊ ŋgʊ kɩ-taa kɛ pʊtʊ 71 nɛ pʊtʊ 72 tʊ ñɛkɛ sɩrɩkɔnɩyɔm ɛgbaɣtʊ. Hevsy tɛ George nɛ Dirk Coster, pɛkɛ Bohr tabalaa, ñɩnɩ pʊtʊ 72 kɛ sɩrɩkɔnɩyɔm ñɩɣlɩm tɛtʊ taa nɛ posusi ɛnatʊ tɔm ɖooo [[Copenhague]] ([[Danemark]]) [[kɔlaɣ fenaɣ]] taa pɩnaɣ 1923.
[[Category:Siimi]]
[[Category:Siimi taŋgayɩ ñɩɩɩ waa]]
[[Category:Ñɩɣtʋ]]
a6smi69l38unqednecp2f1pi79cmrri
Tantalɩ
0
2257
11848
10936
2018-03-07T11:50:59Z
Atticmaker
127
category added
11848
wikitext
text/x-wiki
Tantalɩ kɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ pʊtʊ weyi ɛ-ñʊʊ mayaɣ kɔyɔ 73 nɛ yʊsaɣ ñɩŋa yɔ Ta. Tantalɩ tomnaɣ yem kɛ ñɩɣlɩm pʊtʊ kɩɖɛzʊʊ yuulee cɛzʊʊ, ɛwɛ yuŋ, ɛwɛɛ ɖɔɖɔ ɖoŋ kɛlɛ manɩɩ, ɛɛpʊkɩ siziŋ ñɩmɩŋ lɩm naa taa, ɛsaɣ miŋ nɛ ɛkɛ ɖɔɖɔ anasaayɩ miŋ ɖɛzɩyʊ kpem. Pana-ɩ tantalɩtɩ ñɩɣlɩm tɛtʊ taa nɛ ñɩɣlɩm tɛtʊ naa nabayɛ ndɩ ndɩ taa pɩcaɣ ɛzɩ kalɩkɔdasɩ tɩyɛ, pɩkpɛndɩna nɩyɔbɩyɔm kɔzɩ kɔzɩ kɔlɩtan taa, ɛlɛ epiyii pindimm.
Palakɩ tantalɩ nɛ tʊmɩyɛ piŋ ɖɔkɔtɔ naa tɛ nɛ tɔnʊʊ tɛɛ sɔzʊʊ tʊmɩyɛ ɖeɖe ɖɔɖɔ. Pasɩma-ɩ piŋ ɖɔɖɔ nazɩyʊ tʊma taa nɛ polukina nazɩyʊ ñɩɣdɩyʊ. Pakɩnda ɛ-hɩɖɛ latɛŋ leɣtʊ kɩfatʊ cɔlɔ tantalum, hɩɖɛ nɖɩ paha-ɩ ɖooo pɩnaɣ 1802 pɩtɩŋna kpɛlɩ kpɛlɛkɩyʊ Anders Gustaf Ekeberg [[Sʊyɛdɩ]] tʊ.
Pɩnaɣ 1801, Charles Hatchett ɛkɛ Ɛnglɩsɩ kpɛlɩ kpɛlɛkɩyʊ ɛna ñɩɣlɩm pʊtʊ kɩfalʊ nɔɔyʊ (pɩnzɩ 1765-1847) pɩtɩŋna ñɩɣlɩm tɛtʊ kɩkpɛɛdɩtʊ natʊyʊ tɩlɩna Connecticut komina cɔlɔ nɛ paya-ɩ Columbia. Ɛya-ɩ se kɔlɔmbɩyɔm, pɩkɛ hɩɖɛ nɖɩ ɖiileɖuu mbʊ yɔ pɩlɩna tʊma kɩbɩna yɔɔ. Pɩnaɣ 1802 lɛ, Anders Gustaf Ekeberg (1767- 1813) ɛkɛ wɩlɩyʊ Uppsala sukuli kɩtɛzʊʊ taa Sʊyɛdɩ ɛjaɖɛ taa, lakɩ tʊmɩyɛ kalɩkɔdaɣ nakɛyɛ yɔɔ nɛ pɩcaɣ-ɩ kaɖɛ piŋ se ɛlabɩ-ɖɩ.
Pɩnaɣ 1809 lɛ, William Hyde Wollaston ɖaɣnɩ labʊ tʊmɩyɛ kɔlɔmbɩyɔm nɛ tantalɩ ñɩɣlɩm tɛtʊ yɔɔ nɛ ɛtɔŋ se pʊtʊnaa mba pa-naalɛ paakɛ kʊyʊm kɛnɛ. Pɩnaɣ 1820 lɛ, Jöns Jacob Berzelius ñalɩzɩ tantalɩ kiyeke. Pɩnaɣ 1844 lɛ, Heinrich Rose ñatʊʊ tantalɩtɩ taa kɛ pʊtʊnaa naalɛ, tantalɩ, sɛrɩtɩ nɛ ɖɔɖɔ kɩfalʊ nɔɔyʊ ɛlɛ ɛyaa se nɩyɔbɩyɔm, hɩɖɛ nɖɩ ɖɩlɩna Niobe cɔlɔ Tantalɩ halɩpɩɣa kɛlɛ mbʊ krɛkɩ pɔpɔtʊ tɔm kɛdʊʊ.
[[Category:Siimi]]
[[Category:Siimi taŋgayɩ ñɩɩɩ waa]]
[[Category:Ñɩɣtʋ]]
c3cz4e3a3va5jkq80upa0dsldrwx366
Afrɩka tɛtʋ wandamm (Continent africain)
0
2258
10603
2018-01-18T20:28:56Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Afrɩka tɛtʋ wandamm (Continent africain)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Afrɩka tɛtʋ wandamm]] ñɩŋgʋ yɔɔ
10603
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Afrɩka tɛtʋ wandamm]]
0aahn3lf2z6o148jfw76o63eny5ki1g
Atlantique teŋgu
0
2259
16280
10606
2023-05-09T03:24:29Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Atɩlantiki Lɩŋamʋʋ]]
16280
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Atɩlantiki Lɩŋamʋʋ]]
lrh2svuv0nysr8x1q1b54cdkbang9sb
Tɛtɛɛ pɔm
0
2260
18033
18032
2024-04-08T08:15:12Z
MathXplore
4123
Reverted edits by [[Special:Contribs/213.139.191.55|213.139.191.55]] ([[User talk:213.139.191.55|talk]]) to last version by CommonsDelinker: reverting vandalism
14543
wikitext
text/x-wiki
Pɔmdɩtɛɛrɩ
[[Fichier:2010-06-19-supermarkt-by-RalfR-29.jpg|vignette|2010-06-19-supermarkt-by-RalfR-29]]
Tɛtɛɛ pɔm kɛna tɩŋ tɔɔnaɣ ŋga pahayʊ-kɛ kɛ-tɛɛ lila yɔɔ yɔ. Tɛtɛɛ pɔm tɛɛ lila ana awɛ kuŋgulum kuŋgulum ɛzɩ putuula yɔ nnɛ nabʊyʊ taa lɛ asʊʊ ɛzɩ hɛɛ ɖeyi ɖeyi ɖɔɖɔ yɔ. Pʊtɔbʊʊ se pɩ-tɛɛ pɩzʊ pʊsʊʊ nɛ pɩɖaɣlɩ lʊʊʊ. Paapɩzɩɣ pɔtɔɔ tɛtɛɛ pɔm ɛzɩ pɔtɔkʊʊ [[kaabʊ]] yaa tɔɔnasɩ nasɩyɛ yɔ yɔ nɛ lɛŋ, pɩwɛɛ se patɩzɩ-kʊ fayɩɩ pɩtɛkɛ mbʊ yɔ pʊpʊʊ ɛyaa. pdt kʊnɛ kɩlɩʊ sɔzɩŋ kamaɣfɛyɩ nɛ kɩwɛ leleŋ kɩkɩlɩ hɛɛ. Tɛtɛɛ pɔm kʊnɛ kɩwɛ leleŋ ɛzɩ awiihɛɛ yɔ ɛlɛ sɔzɩŋ ɖeɖe kɛ tʊkaɣ nakɛyɛ wɛ pazɩ.
Tɔɔnasɩ nzɩ papɩzʊ pesidi tɛtɛɛ pɔm taa nɛ pɩwɛɛ camɩyɛ yɔ sɩɖɔɔ. Papɩzɩɣ nɛ pesidina num mbʊ ɛyʊ sɔɔlaa yɔ pʊtɔbʊʊ se paa tɔɔnaɣ ŋga papɩzɩɣ pɛsidi tɛtɛɛ pɔm ka-taa nɛ pɩwɛɛ camɩyɛ. Papɩzʊ pasɩɩ tɛtɛɛ pɔm nɛ kileɖi kɩɩwɛɛkʊʊ ɛlɛ pʊtɔpɔzɩ se pasɩɩ-kʊ yem kɔyɔ kɩpɩzɩɣ kɩɖazɩ yaa kɩwɩlɩ. Ɛyʊ ɛsɔɔla-kʊ sɩʊ camɩyɛ kɔyɔ, pɩwɛɛ se pepim-kʊ ɛsɩɩ-kʊ nikaɣ ŋgbaʊ taa yaa ɛɖʊ kañɩŋga ɖoli lɛ ɛyʊyɩ lim nɛ ehuuzi kabaɣ ŋga payaɣ-kɛ kpotoku yɔ yaa mbʊ pɩkpɩnda camɩyɛ ɛlɛ pʊmʊʊ nikaɣ camɩyɛ yɔ.
[[Fichier:Chopping_(5591428424).jpg|vignette|Chopping (5591428424)]]
Tɛtɛɛ pɔm wɛna tomnasi ndɩ ndɩ: nakʊyʊ kɛ kʊlʊmʊʊ tɩyɛ, lɛɛŋ sɛɛ cahʊʊ ɛzɩ calɩm yɔ, nɩɩyɛ ɖɔɖɔ lɛ ɛwɛ kɩsɛɛmɩm muzulee, nabʊyʊ taa ɖɔɖɔ lɛ kaabʊnaa
[[Fichier:Au_marché_-_pommes_de_terre.JPG|vignette|Au marché - pommes de terre]]
nabɛyɛ caaɣ wɛʊ tɛtʊ yɔ.
[[Category:Ɖozi]]
[[Category:Tɔɔnasɩ]]
82v8m15p7xw2fq92dttnb6yam1302kc
Kela
0
2261
12669
12601
2018-05-16T07:35:15Z
Atticmaker
127
category added
12669
wikitext
text/x-wiki
Keɖe yaa kela kɛna dozi nzɩ pahayʊʊ yɔ. Papɩzʊ pehili-yɛ ɖozi pʊcɔ pɔtɔɔ yaa pɔtɔɔna lɛŋ. Pɔtɔkɩ kela tɩŋga pʊtɔbʊʊ se pɔtɔkɩ a-hatʊ yaa alʊlʊʊ kela lɛ, pɔtɔɔ yaa pehili. Kela ɖozi fɛyɩ sotu ɛzɩ mana yaa ɛzɩ hʊnʊm yɔ.
Ɛzɩ tɛztʊ wɛʊ ndɩ ndɩ yɔ, kela paɣlɩka taa talʊ ɛzɩ santimɛtanaa nɩɩnɩwa yaa mɛtanaa naalɛ yɔ. Kela taŋgʊʊ yɔ a-hatʊ liŋ tɛɛ kɛ hɛtʊ lɩʊ nɛ hɛtʊ ndʊ tʊhʊlʊma fadʊdʊʊ yaa nabʊyʊ taa lɛ tɛzɩʊ jaʊʊ tɩyɛ. Kela pee wɛ ndɩ ndɩ pɩlɩɩna kela wɛtʊ maɣmaɣ yɔɔ: naayɛ sɛ jaʊʊ, lɛɛna kɛ kɩkpɛda tɩyɛ, naayɛ kɛ sʊtʊ lɩm tɩyɛ nɛ awɛna wɛtʊ ndɩ ndɩ ɖɔɖɔ. Kela naayɛ lɔbɔɔɔ lɔbɔɔɔ ɛzɩ haɣlada yɔ, lɛɛna wɛ kpatatayaaa kpatayaaa nɛ naayɛ wɛ kʊŋgʊlʊm kʊŋgʊlʊ yaa wɛtʊ natʊyʊ yem.
Tʊkaɣ nakɛyɩ wɛ kela nɛ ɛzɩ tɛtɛɛ pɔm, kpɛɛnzʊ kpooyuu yaa ŋgʊ payaɣ-kʊ se kpoobesse yɔ yaa kpɛnzɩɖoŋga pa-taa. Ɖozi nzɩ paya mbʊ yɔ sɩtɩŋga sɩlɩna ilememiye kɩfaɖɛ nɖɩ payaɣ-ɖɩ se Amerika yɔ ɖɩ-taa. Ɖooo lɛ pɩɩkɛna ñɩyʊ taa tɔɔnasɩ nɛ pʊcɔ nɛ ɛyaa paɣzɩ-sɩ kpenaʊ ɖɩsɩ taa nɛ pahayɩɣ-sɩ.
Ɛlɛ [[Ɛndɩ]] nɛ [[Siini]] ajɛya taa pacala hayʊ kɛ kela nɛ alakɩ ɖɔɖɔ camɩyɛ peeɖe mbʊ pʊyɔɔ yɔ peeɖe wɩsɩ yaa nikaɣ yaa mbʊ payaɣ se kevengaɣ yɔ pɩmʊna ɖozɩ nzɩ.
Ɛlɛ Ɛndɩ nɛ Siini ajɛya taa pacala hayʊ kɛ kela nɛ alakɩ ɖɔɖɔ camɩyɛ peeɖe mbʊ pʊyɔɔ yɔ peeɖe wɩsɩ yaa nikaɣ yaa mbʊ payaɣ se kevengaɣ yɔ pɩmʊna ɖozɩ nzɩ.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Ɖozi]]
[[Category:Tɔɔnasɩ]]
jj7ic91fwvwknipmyfm2wbfted0jt8u
Siitruwii
0
2262
11661
11397
2018-03-02T09:09:52Z
Atticmaker
127
category added
11661
wikitext
text/x-wiki
[[File:Pumpkins_Hancock_Shaker_village_2418.jpg#filelinks|thumb|Siitruwii]]
Siitruwii kɛna tɩʊ piye nɖɩ ɖɩcaɣ wɛʊ ɛzɩ kaabʊ tɩyɛ yɔ.
[[File:Kürbisse 3082-1.jpg|thumb|Kürbisse 3082-1]]
Siitruwii nɛ kela ɖɔɖɔ pe-tiiye kɛ kʊɖɔm nɛ awɛ kamaɣ tiiye taa. Siituwii wɛ kuluŋgulu nɛ kɩcaɣa wɛʊ ɛzɩ kela yɔ yaa [[tɩmaatɩ]] yɔ; nɛ kɩ-sɛmɩŋ taa wɛ ɛzɩ leemuu lɩm yɔ. Siitruwii toka wɛ ɖoŋ kaŋkaŋ nɛ kɩ-taa wɛ hola cacaɖɩɩɩ ɛlɛ pɩwɛ lɛbɛlɛbɛ. Tɩʊ piye ɖɩnɛ ɖɩwɛ leleŋ mɩnɩmɩnɩ.
[[File:Pumpor.jpg|thumb|Pumpkin]]
Siitruwii yʊn taa pɩzʊ pɩtalɩ yaa pɩɖɛɛ ɛzɩ kilonaa kagbaanzɩ yɔ nɛ ŋgʊ kɩɩkɩla yʊŋ kpem yɔ paahayɩ-kʊ Napaa egeetiye taa, Kaliifɔrnii tɛtʊ pɩnaɣ [[2013]] taa nɛ pamazɩ-kʊyʊŋ lɛ pɩɩkpɛnda kilonaa 922. Ɛlɛ pɩnaɣ [[2010]] taa ŋgʊ kɩɩkɩla hʊŋ yɔ paamaɣza kʊkʊ lɛ, paanaa se kʊ-yʊŋ taa ñaawɛ kilonaa 821.
Kpaagbaa siitruwii kʊnɛ Kris Stevens kaahayina-kʊ nɛ ɛkɛ [[Etaazuunii|Etaazunii]] ɛjaɖɛ taa-tʊ. Pɩnaɣ ŋga ka-taa [[Eerɔpʋ tɛtʋ wandamm|Erɔpʊ]] ilemiye taa ŋgʊ kɩɩkɩla yʊŋ yɔ kɩɩñɔna avema129 nɛ pamaɣza-kʊ lɛ kɩɩmaɣnza kilonaa 617. Mʊzʊŋ weyi paaɖʊ-yɔ ɛlɛ ñaatala ɛzɩ tɔɔnɩ kʊɖʊmʊʊ nɛ hɔɔlʊʊ yɔ. Siitruwii waɣ kʊdɔmɩŋ sakɩyɛ ɛzɩ ɛyʊ sʊyɛ yɔ.
[[Category:Ɖozi]]
[[Category:Tɔɔnasɩ]]
cxfn9jepri8modx91sdfe3e9ros4pzg
Kamɩyɛ
0
2263
11659
11468
2018-03-02T09:09:09Z
Atticmaker
127
category added
11659
wikitext
text/x-wiki
Kamɩyɛ kɛna tɩʊ ŋgʊ kʊlʊlʊʊ tɩŋ piye nɖɩ payaɣ-ɖɩ ɖɔɖɔ se kamɩyɛ yɔ. Kamɩyɛ yaa kama wɛ ndɩ ndɩ: naayɛ sɛ kpaʊʊ ɛzɩ leemuu lɩm yɔ nɛ lɛɛna ñahʊlɩma kpalala. Ɛzɩ piye ɖɔɖɔ yɔ, mbʊ ɖɔɖɔ kamɩyɛ hatʊ wɛɛ pɩkɩlɩna alɩwaatʊ ndʊ ɖɩpʊwa yɔ.
Pahayʊ kamɩyɛ tataa nɛ ɖɩlɔkɩ peeɖe ɛzɩ tɩmʊ yɔ. Pʊcɔ nɛ kamɩyɛ lʊlɩ lɛ ɛyʊ ɛnaa ɛpɩzɩɣ ɛtɔ se tɩmʊʊ piye ñɔna. Ɛzɩ tɩŋ pee lɛɛna sakɩyɛ ɖɔɖɔ yɔ, kamɩyɛ tɩʊ nɛ mbʊ kʊlʊlʊʊ yɔ payaɣ pɩtɩŋga mbʊ se kamɩyɛ.
Kamɩyɛ wɛna wɛtʊ ndɩ ndɩ: naayɛ ɖaɣla lɔbɔɔ lɔbɔɔ nɛ lɛɛna wɛ kɔŋgʊlʊm kʊŋgʊlʊm. Kama tomnasɩ wɛ ndɩ ndɩ ɖɔɖɔ: naayɛ saʊ ɛzɩ sʊtʊ lɩm yɔ nɛ lɛɛna tomnasɩ wɛ ɛzɩ tɩŋ hɛtʊ yɔ. Tɩʊ kʊnɛ kɩ-hayʊ fɛyɩ kaɖɛ caaa.
Papɩzʊ pahayɩ-ɛ paale pɩkɩlɩna ɖenɖe mʊzʊŋ wɛɛ yɔ, ɛzɩ saŋ taa mbʊ yɔ. Papɩzʊ pɔtɔɔ kamɩyɛ nɛ lɛŋ yaa patɩzɩ nɛ pɔtɔɔna nʊm yaa pʊsa yaa cambaɣbaɣ. Papɩzʊ poɖoŋgɩ-ɖɩ yaa ɖɔɖɔ paɖʊzɩ nʊm taa. Kamɩyɛ lɩʊ sɔzɩŋ camɩyɛ. Palakɩ kamɩyɛ tɛ pɛtɛpɛtɛ papɩzʊ paɖʊ nandʊ kuɖoŋgɩtʊ yaa lɩm ñɩndʊ yaa [[waagasɩ]].
[[Category:Ɖozi]]
[[Category:Tɔɔnasɩ]]
8r8z6ylp60u2l9nwx8qpjfzhglcu0o8
Kpema
0
2264
15131
12603
2021-11-15T22:31:54Z
Kotkan lusija
3273
File
15131
wikitext
text/x-wiki
[[File:Spinazie vrouwelijke plant (Spinacia oleracea female plant).jpg|thumb|Spinacia oleracea]]
Kpema kɛna ɖozi nzi payayɩɣ sɩ-hatʊ yɔɔ yɔ. Tuluŋga taa lɛ, tɩmaatɩ ñɛkɛna ɖozi nzi pahayɩɣ-sɩ sɩ-pee yɔɔ yɔ. Ɛzɩ ademɛɛ yɔ, kpema tomnaɣ wɛ ɛzɩ tɩŋhatʊ lɩm yɔ. Ɖenɖe pakɩlʊ kpema hayʊ yɔ, pɩwɛɛ se pɩkɛna ɖenɖe wɩsɩ wɛɛ yɔ. Ɖozi sɩnɛ tɩ-taa anaɣm ɖɔɣa kamaɣ fɛyɩ nɛ anaɣm mbʊ pɩ-taa kɔyɔ: fɛɛrɩ nɛ bʊ pɩhaɣ ɛyʊ tɔnʊʊ taa kpekpeka nɛ alaafɩya camɩyɛ yɔ.
Ɛzɩ tɩŋ lɛɛŋ sakɩyɛ ɖɔɖɔ yɔ, mbʊ kpema wɛɛ nɛ kpema tɩŋ yaa tikiŋ nɩyɛ wɛɛ lɛ a-yɔɔ kɛ abalaa wɛɛ nɛ lɛɛŋ yɔɔ kɛ halaa ñɛwɛɛ. Pee wɛ ñɩɩɩ ñɩɩɩ nɛ apʊʊ pɩtɛ lɛ pɩyaɣ nɛ heelim kpakɩɣna-yɛ nɛ piwona lɛɛna yɔɔ. Kpema ɛɛkɩlɩɣ tɛtɛ wondu yaa yaa nakaŋ hɔm nɛ heelim kɩl;;una pee anaa yɛlɩnaʊ.
Ɖooo kiɖetɛɛ lɛ, [[Iranɩ|Pɛrsɩ]] tɛtʊ taa kɛ paalɛɣa kpema tɔɔʊ yaa hayʊʊ nɛ pɩnzɩ mɩnɩŋ XII taa kɛ a-tɔɔʊ nɛ a-haɖaʊ tala [[Fransɩɩ|Fransɩ]] ɛjaɖɛ taa pʊcɔ Catherine de Médicis yɛlɩna kpema tɔɔʊ nɛ a-haɖaʊ kɛ ajɛya kpeekpe taa. Papɩzɩɣ pahayɩ-ɛ pɩnaɣ taa paa fenaɣ ŋga ka-taa pɩlɩɩna tɛʊ cɔlɔ yaa nikaɣ cɔlɔ. Kpema naayɛ wɛ nɛ apɩzʊ atalɩ pɩnzɩ naalɛ nɛ lɛɛna lɛ, alakɩ camɩyɛ pɩnaɣ kʊɖʊmaɣ lɛ, a-ɖoŋ tɛma. Pacaɣ kpema kɩcaʊ pʊtɔbʊʊ se ahɔʊ nɛ a-hatʊ kpa camɩyɛ fɛlɛfɛlɛ lɛ pɛsɛtɩ-tʊ nɛ pʊcɔ aɖaanɩ hɔʊ.
[[Category:Ɖozi]]
[[Category:Tɔɔnasɩ]]
hunq997zq1zul26p1ec4ynnmcg3zhlw
Manɩyɛ
0
2265
11658
11160
2018-03-02T09:08:59Z
Atticmaker
127
category added
11658
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Lady's_fingers_(Okra)_in_Chennai.JPG|vignette|Lady's fingers (Okra) in Chennai]]
Manɩyɛ yaa mana kɛna ɖozi nzɩ pahayʊ pɩtɛ piye yaa pee yɔɔ yaa hatʊ yɔɔ yɔ. Afrika taa kɛ pacala mana tɔɔʊ nɛ a-haɖaʊ pʊcɔ nɛ a-tɔyɩ ajɛya kpeekpe taa. Ɛlɛ ɖeɖe nɛ sɔnɔ ajɛya wena akɩlɩɣ-ɛ haɖaʊ yaa tɔɔʊ yɔ, a-taa kɔyɔ: [[Ɛndɩ]], [[Naajeeriya]], [[Pakisitaanɩ|Pakistaani]], [[Kana|Kanaa]], [[Peenɛɛ]] nɛ [[Egipiti]]. Ajɛya lɛɛna hayʊ mana ɖɔɖɔ ɛlɛ pɩtakɩlɩ ɖɔʊ siŋŋŋ ɛzɩ ajɛya anɛ yɔ.
Mana wɛ lɔɔɔ lɔɔɔ nɛ naayɛ ɖaɣlaa akɩlɩ lɛɛna nɛ naayɛ kɩlɩ lɛɛna ɖɔɖɔ kigiŋ. Mana naayɛ yɔɔ wɛ sɔɔɔ ñɔɔɔ nɛ pʊcɔ pokoyi-ɛ lɛ pɩwɛɛ se ɛyʊ esuu e-nesi nabʊyʊ. Maayʊ pɩzʊ kɩɖalɩ nɛ kɩ-ɖaɣlakɩŋ taa talɩ ɛzɩ mɛtanaa naalɛ nɛ hɔɔlʊʊ yɔ. Mana naayɛ wɛɛ nɛ apɩzʊ awɛɛ lʊlʊ yɔɔ pɩnzɩ sakɩyɛ yee poɖu-ɛ nikaɣ taa kɔyɔ nɛ mana ana a-yɔɔ loza kpɛdɛ kpɛdɛ nɛ a-tɩŋ lɩʊ pilinzi ñɔɔɔ. Pɩtasɩ ɖɔɖɔ lɛ, mana ana awɛ sotu kamaɣ fɛyɩ pɩkɩlɩ lɛɛna.
Pehilu mana hatʊ ɖɔɖɔ. Papɩzɩɣ pehilɩ-ɛ nɛ lɛŋ yaa pele pɩwɩlɩ nɛ pʊcɔ pehili, mbʊ payaɣ se mawɩlasɩ. Papɩzɩɣ pele a-hatʊ ɖɔɖɔ nɛ tɩhɩlɩ kʊɖʊɖʊ pʊcɔ pehili-tʊ, mbʊ payaɣ se maatʊkɩwɩtʊ. Pahayɩ-ɛ nɛ a-ɖoŋ tɛ alʊlʊ ñɩɩɩ ñɩɩɩ nɛ pukuli nɛ payaa se maatɔkɔyɩsɩ. Papɩzɩɣ pehilɩ-sɩ nɛ lɛŋ yaa pele pɩwɩlɩ nɛ pʊcɔ pehili, nɛ paa lɛŋ yaa pɩɩwɩlaa kɔyɔ, payaɣ pɩtɩŋga se maatɔkɔyɩsɩ. Yee pɩkɛ nikaɣ ŋgbaʊ taa ɛyʊ ɛsɔɔlaa se ɛzɩʊ kɔyɔ, pɩwɛɛ se ɛhɔkɩ-ɛ anwa huyuu taa nɛ ɛzɩ ɛlɛ pɩtaaɖɛ kɩyakɩŋ naalɛ yɔɔ se pʊcɔ ɛɛlɩzɩ-ɛ se ɛhilɩ.
[[Fichier:Abelmoschus_esculentus_(1).jpg|vignette|Abelmoschus esculentus (1)]]
Papizʊ pɔtɔɔ mana nɛ lɛŋ yaa patɩzɩ pʊcɔ. Ɖozi nzɩ pahiluna mana nɛ pɩwɛɛ camɩyɛ yɔ sɩɖɔɔ nɛ sɩ-taa kɔyɔ: [[tɩmaatɩ]], [[kaabʊ]], hɛɛ, [[Kpɛɛnzʊʊ|kpɛnzʊʊ]] kpoyuu ŋgʊ, [[akaŋgaa]], fayʊ yaa ñandʊ, katɛʊ. Papɩzʊ pehilina paa nandʊ ndʊ, lɩm ñɩndʊ yaa kuɖoŋgutu yaa ɖɔɖɔ ɛzɩ kpakpasɩ kɩwɩsɩ yaa lɩm ñɩnzɩ; sɔsɔsɩ yaa cikpesi. Kʊdɔŋ yaa kʊdɔmɩŋ weyi nabʊyʊ taa pɩkɛna ɛzɩ aleewaa kʊdɔŋ yɔ nɛ peeɖe lɛ ɛyʊ tɔkɩ-ɛ nɛ lɛŋ. Ajɛya naayɛ taa, ɛzɩ [[Kootidiivʊwarɩ|Kotidiivuwaarɩ]] taa mbʊ yɔ, pɔtɔkɩ mɔʊ
[[Fichier:Steamed_vegetables_CM.jpg|vignette|Steamed vegetables CM]]
nɛ mana ɖozi. Mana pɩzʊ awaa kʊdɔmɩŋ nɩɩyɛ sakɩyɛ ɛzɩ naŋgbatɩŋila yɔ.
[[Category:Ɖozi]]
[[Category:Tɔɔnasɩ]]
aa4s09y158xwrjjp57dxdrn5qg65wd1
Kaabʊ
0
2267
13628
11656
2019-03-25T19:40:31Z
80.229.231.97
fotos
13628
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Red_onion_centered.jpg|vignette|Red onion centered]]
[[Fichier:Onion_on_White.JPG|vignette|Onion on White]]
Kaabʊ kɛna tɩŋ tɔɔnaɣ ŋga pahayʊ-kɛ pɩ-tɛɛ lila yɔɔ yɔ yaa ka-hatʊ yɔɔ. Kaabʊ tɛɛ lila ana awɛ kuŋgulum kuŋgulum ɛzɩ putuula yɔ. Papɩzɩɣ pɔtɔɔ kaabʊ nɛ lɛŋ yaa pehilina ɖozi. Kaabʊ kʊnɛ kɩlɩʊ sɔzɩŋ kamaɣfɛyɩ kɛ ɖozi taa.
Tɔɔnasɩ nzɩ papɩzɩɣ pesidi kaabʊ taa nɛ pɩwɛɛ camɩyɛ yɔ sɩɖɔɔ nɛ sɩ-taa kɔyɔ: [[tɩmaatɩ]], hɛɛ, awiihɛɛ, akaŋgaa, karɔtɩ, kela nɛ pesidina num mbʊ ɛyʊ sɔɔlaa yɔ. Pʊtɔbʊʊ se paa tɔɔnaɣ ŋga papɩzɩɣ pɛsidi kaabʊʊ ka-taa nɛ pɩwɛɛ camɩyɛ. Papɩzʊ pasɩɩ kaabʊ nɛ kileɖi kɩɩwɛɛkʊʊ ɛlɛ pʊtɔpɔzɩ se pasɩɩ-kʊ yem kɔyɔ kɩpɩzɩɣ kɩɖazɩ yaa kɩwɩlɩ. Ɛyʊ ɛsɔɔla-kʊ sɩʊ camɩyɛ kɔyɔ, pɩwɛɛ se ɛsɩɩ-kʊ nikaɣ ŋgbaʊ taa yaa ɛɖʊ kañɩŋga ɖoli lɛ ɛyʊyɩ lim nɛ ehuuzi kabaɣ ŋga payaɣ-kɛ kpotoku yɔ yaa mbʊ pɩkpɩnda camɩyɛ ɛlɛ pʊmʊʊ nikaɣ camɩyɛ yɔ.
Kaabʊ tɔnʊʊ tɩna ɖama yɔɔ ɛzɩ takayasɩ hatʊ tɩnʊʊ ɖama yɔɔ yɔ nɛ pɩfɛyɩ camɩyɛ se ɛyʊ ɛfaɣ kaabʊ nɛ pɩkazɩ se ɛsɩʊ. Pɩtɛ lakazɩ nzɩ sɩhaɣ kʊdɔmɩŋ. Yee kɩpaɣla camɩyɛ nɛ ɛyʊ sɔɔlɩ mbʊ se ɛlakɩna-kʊ nɛ kɩkazɩ yɔ, pɩwɛɛ se ekuli ñʊʊyɔɔ tɔnɩŋ nɛ pɩmaɣna mbʊ ɛsɔɔlaa yɔ.
Kaabʊnaa wɛna tomnasi ndɩ ndɩ: nakʊyʊ kɛ kʊlʊmʊʊ tɩyɛ, lɛɛŋ sɛɛ cahʊʊ ɛzɩ calɩm yɔ, nɩɩyɛ ɖɔɖɔ lɛ ɛwɛ kɩsɛɛmɩm muzulee, nabʊyʊ taa ɖɔɖɔ lɛ kaabʊnaa nabɛyɛ caaɣ wɛʊ tɛtʊ yɔ.
[[Fichier:Loeg_-_onion.jpg|vignette|Loeg - onion]]
Keteŋa kpeekpe taa pɩnaɣ 2014 taa kaabʊnaa mba pahayaa yɔ patalɩʊ tɔɔnɩnaa ɛzɩ miliyɔɔnaa 92 640 689 yɔ. Ɛlɛ pɩnaɣ ŋga ka-taa lɛ, keteŋga kpeekpe taa lɛ Siini ɛjaɖɛ taa kɛ pakɩlɩɣ kaabʊnaa hayʊ nɛ pɩtɩŋ Ɛndɩ ɛjaɖɛ nɛ naatozo ñɩnɖɛ yɔ Etazunii.
[[Category:Ɖozi]]
[[Category:Tɔɔnasɩ]]
4u7qolo6sp2xxhc3w8rce1dre4x3s4a
Puwaroo
0
2268
13688
12602
2019-04-01T15:48:11Z
Gnangbade
58
fotos
13688
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Daily_Nourishment.jpg|vignette|Daily Nourishment]]
[[Fichier:BlanchedYoungLeeks_(8324507691).jpg|vignette|BlanchedYoungLeeks (8324507691)]]
[[Fichier:Leeks_(1350125029).jpg|vignette|Leeks (1350125029)]]
Puwaroo kɛna tɩŋ tɔɔnaɣ ŋga pahayʊ-kɛ pɩ-tɛɛ lila yɔɔ yɔ yaa ka-hatʊ yɔɔ yɔ. Puwaroo tɛɛ lila ana awɛ kpatalaa kpatalaa. Papɩzɩɣ pɔtɔɔ puwaroo nɛ lɛŋ yaa pehilina ɖozi. Puwaroo kʊnɛ kɩlɩʊ sɔzɩŋ kamaɣfɛyɩ kɛ ɖozi taa.
Tɔɔnasɩ nzɩ papɩzʊ pesidi puwarootaa nɛ pɩwɛɛ camɩyɛ yɔ sɩɖɔɔ nɛ sɩ-taa kɔyɔ: [[tɩmaatɩ]], [[hɛɛ]], awiihɛɛ, [[akaŋgaa]], [[Kaarɔɔtɩ|karɔtɩ]], kela nɛ pesidina num mbʊ ɛyʊ sɔɔlaa yɔ. Pʊtɔbʊʊ se paa tɔɔnaɣ ŋga papɩzɩɣ pɛsidi kaabʊʊ ka-taa nɛ pɩwɛɛ camɩyɛ. Puwaroo tɔnʊʊ tɩna ɖama yɔɔ ɛzɩ takayasɩ hatʊ tɩnʊʊ ɖama yɔɔ yɔ.
Puwaroo wɛna tomnasi ndɩ ndɩ: ñʊʊtaa pʊtʊlʊ lɛ pɩkɛ kʊhʊlʊmɩm nɛ kɩ-hatʊ ñɛwɛ ɛzɩ tɩŋ hɛtʊ tomnaɣ yɔ nɛ hatʊ ndʊ tɩtɩna ɖama yɔɔ piyele pɩtɛɛ lɛ pɩkɛ kʊhʊlʊmɩm kpalʊlʊ.
Keteŋa kpeekpe taa pɩnaɣ [[2014]] taa puwaroonaa mba pahayaa yɔ patalɩʊ tɔɔnɩnaa ɛzɩ miliyɔɔnaa 2 236 771. Ɛlɛ pɩnaɣ ŋga ka-taa lɛ, keteŋga kpeekpe taa lɛ Ɛndonezii ɛjaɖɛ taa kɛ pakɩlɩɣ puwaroo hayʊ nɛ pɩtɩŋ [[Tuurkii|Turkii]] ɛjaɖɛ nɛ naatozo ñɩnɖɛ yɔ [[Pɛliziki|Pɛlziiki]]. Pɩnaɣ 2014 taa [[Ɛndonezi|Ɛndonezii]] hayɩ puwaroo ɛzɩ tɔɔnɩnaa 520 000 yɔ nɛ Turkii ñatalɩ ɛzɩ tɔɔnɩnaa 223 000 yɔ piyele nɛ Pɛlziki lɛ tɔɔnɩnaa 190 000 yɔɔ.
[[Category:Ɖozi]]
[[Category:Tɔɔnasɩ]]
44bxwszvqmb17p0xiwayrhzbr9ux6pn
Pwaavrɔɔ
0
2269
11660
11183
2018-03-02T09:09:34Z
Atticmaker
127
category added
11660
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Red_bell_pepper.jpg|vignette|Red bell pepper]]
Pwaavrɔɔ kɛna kɛna tɩŋ tɔɔnaɣ ŋga pahayʊ-kɛ pɩlɩɩna ki-pee yɔɔ yɔ yaa ka-hatʊ yɔɔ. Papɩzɩɣ nɛ payaa-kʊ ɖɔɖɔ se kpɛɛnzʊʊʊ. Pwaavɔɔ pee ana awɛ kuŋgulum kuŋgulum ɛzɩ putuula yɔ. Papɩzɩɣ pɔtɔɔ pwaavrɔɔ nɛ lɛŋ yaa pehilina ɖozi. Pwaavrɔɔ kʊnɛ kɩlɩʊ sɔzɩŋ kamaɣfɛyɩ kɛ ɖozi taa.
[[Fichier:Green_Pepper_001.jpg|vignette|Green Pepper 001]]
[[Fichier:Yellow_Bell_Pepper_group_store.jpg|vignette|Yellow Bell Pepper group store]]
Tɔɔnasɩ nzɩ papɩzʊ pesidi pwaavrɔɔ taa nɛ pɩwɛɛ camɩyɛ yɔ sɩɖɔɔ nɛ sɩ-taa kɔyɔ: [[tɩmaatɩ]], hɛɛ, awiihɛɛ, karɔtɩ, kela nɛ pesidina num mbʊ ɛyʊ sɔɔlaa yɔ. Pʊtɔbʊʊ se paa tɔɔnaɣ ŋga papɩzɩɣ pɛsidi pwaavrɔɔ ka-taa nɛ pɩwɛɛ camɩyɛ. Papɩzʊ pasɩɩ pwaavrɔɔ nɛ kileɖi kɩɩwɛɛkʊʊ ɛlɛ pʊtɔpɔzɩ se pasɩɩ-kʊ yem kɔyɔ kɩpɩzɩɣ kɩɖazɩ yaa kɩwɩlɩ. Ɛyʊ ɛsɔɔla-kʊ sɩʊ camɩyɛ kɔyɔ, pɩwɛɛ se ɛsɩɩ-kʊ nikaɣ ŋgbaʊ taa yaa ɛɖʊ kañɩŋga ɖoli lɛ ɛyʊyɩ lɩm nɛ ehuuzi kabaɣ ŋga payaɣ-kɛ kpotoku yɔ yaa mbʊ pɩkpɩnda camɩyɛ yɔ ɛlɛ pʊmʊʊ nikaɣ camɩyɛ yɔ. Wayɩ nɛ wayɩ sɩʊ pʊnɛ pʊtɔpɔzɩ se pɩkɩlɩ leɖuu.
Pwaavrɔɔ wɛna tomnasi ndɩ ndɩ. Pwaavrɔɔnaa mba pakɩlɩ tɔyʊʊ yɔ po-tomnasi kɛ kɩsɛɛmasɩ, sʊtʊ lɩm nɛ leemuu lɩm. Pwaavrɔɔna nabayɩ kɛ kʊlʊmʊm tɩyɛ, lɛɛŋ sɛɛ cahʊʊ ɛzɩ calɩm yɔ, nɩɩyɛ ɖɔɖɔ lɛ ɛwɛ kɩsɛɛmɩm muzulee, nabʊyʊ taa ɖɔɖɔ lɛ pwaavrɔɔnaa nabɛyɛ caaɣ wɛʊ ɛzɩ tɛtʊ tɩyɛ yɔ.
Keteŋa kpeekpe taa lɛ lɩna [[Amerika nɛ hadɛ tɛtʋ wandamm|Amerika]] keteŋga taa pʊtɔbʊʊ se peeɖe pacalɩ-kʊ hayʊʊ. Pahayʊʊ-kʊ yɔ, kɩ-pee pamɩzʊʊ nɛ alɛ pɩzɩɣ pɩla ɛzɩ kpɩtaʊ yaa kpɩtaŋ naalɛ yɔ nɛ pʊcɔ añɔ. Pee ana apɩzɩʊ aleɖi adaɖazɩ mbʊ pɔyɔɔ yɔ, ñɩnɩyaa kaawɛɛ nɛ pañɩnɩɣ ɖooo caanaʊ taa wondu lɛ, palɩɩ pwaavrɔɔ kʊnɛ ki-pee naayɛ yɔɔ kɛ Amerika keteŋga taa ɛjaɖɛ nɖɩ payaɣ-ɖɩ se [[Mɛkɩsiiki|Mɛkɩziki]] yɔ ɖi-taa nɛ aleɖaa ɛzɩ pɩnzɩ kutokiŋ kagbaanzɩ yɔ.
Pɩnaɣ 2007 taa pwaavrɔɔnaa mba pahayaa keteŋga kpeekpe taa yɔ patalɩʊ tɔɔnɩnaa ɛzɩ miliyɔɔnaa 23,2 yɔ. Ɛlɛ pɩnaɣ ŋga ka-taa lɛ, keteŋga kpeekpe taa lɛ, ɛzɩ kaabʊnaa ɖɔɖɔ yɔ, [[Siini]] ɛjaɖɛ taa kɛ pakɩlɩɣ pwaavrɔɔnaa hayʊ nɛ pɩtɩŋ Mɛkɩziki ɛjaɖɛ nɛ naatozo ñɩnɖɛ yɔ [[Ɛndonezi|Ɛndonezii]].
[[Category:Ɖozi]]
[[Category:Tɔɔnasɩ]]
2v7pnli31soifjmz7vvt125d6l77cef
Tɩmaatɩ
0
2270
11663
11184
2018-03-02T09:10:31Z
Atticmaker
127
category added
11663
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:A_Nigerian_Tomatoes_seller_on_the_roadside_in_Ilorin8.jpg|vignette|A Nigerian Tomatoes seller on the roadside in Ilorin8]]
Tɩmaatɩ kɛna ɖozi nzɩ sɩlɩna [[Amerika nɛ hadɛ tɛtʋ wandamm|Amerika]] ilemiye taa nɛ hadɛ kiŋ hʊʊlʊʊ taa yɔ.Papɩɩzʊʊ pɔtɔɔ tɩmaatɩ nɛ lɛŋ yaa pehili. Tɩmaatɩ wɛɛ ndɩ ndɩ: natʊyʊ wɛ kpataaɖaa kpataɖaa nɛ payaa-tʊ se kabɩyɛ tɩmaatɩ, lɛɛtʊ wɛ lɔbɔɔ lɔbɔɔ nɛ payaɣ-tʊ se heu yaa haɣ ladɩyɛ, natʊyʊ wɛ kuŋgulum kuŋgulum nɛ natʊyʊ ɖɔɖɔ kɛ payaɣ se gbooboo yaa.
[[Fichier:A_Nigerian_Man_At_Work.jpg|vignette|A Nigerian Man At Work]]
Tɩmaatɩ ndʊ tɩtɛsɛɛ yɔ ndʊ payaɣ se akoya nɛ paapɩzʊʊ pɔtɔɔ-tʊ yaa pehilina ɖozɩ. Ndʊ pehiluu yɔ pɩkɛna kɩjɛyʊʊ se tɩpɩɩcamɩyɛ nɛ tɩsɛɛ pɩtɛkɛ mbʊ tɩwɛʊ ñɩmɩŋ yaa siziŋ.Tɩmaatɩ ɖizi fɛyɩ sotu tɩwɛ yadaʊ nɛ tɔmbɔlʊ yaa mɔʊ kɛ pakɩlɩɣna ɖozi nzɩ tɔɔnaʊ. Pahayʊ-tʊ yɔ pamɩzʊ tɩ-pee añɔ pʊcɔ pɔsɔ-tʊ.
Tɩŋ cikpeŋ weyi pɔsɔʊ yɔ, papɩsʊʊ pɔsɔ-ɩ ayaama taa yem yaa fɛɛnʊʊ taa yaa paa ɛzɩ kuzontu taa ɛlɛ pɩwɛɛ se heelim nɛ wɩsɩ pikeŋ pazɩ pazɩ. Tɩmaatɩ naʊ mbʊ yɔ, kɩɩwɛɛkɩɣ yem: papɩzʊ patɩzɩ-kʊ nɛ kɩpɩsɩ tɔɖɩɩɩ nɛ paɖʊ nʊm nabʊyʊʊtɩ-yɔɔ nɛ pasɩɩ fenasi cabɩ pɩɩwɛɛkʊʊ. Tɩmaatɩnaa wɛna pɩlɩŋ sakɩyɛ nɛ nɩɩyɛ pɩzɩɣ
[[Fichier:20110824_Crozon_(5).jpg|vignette|20110824 Crozon (5)]]
ɩwɛɛ lʊlʊʊ yɔɔ pɩnzɩ sakɩyɛ nɛ nɩɩyɛ lɛ, pɩnaɣ kʊɖʊmaɣ ɖeke tɩlʊlʊʊ.
[[Category:Ɖozi]]
[[Category:Tɔɔnasɩ]]
q9nabqq3na2zsqwsvt65z3fm33qm19p
1901
0
2271
14004
14003
2019-04-19T12:21:54Z
Gnangbade
58
14004
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Santos-Dumont_No._5_-_1901-07-13_attempt_06h55.jpg|vignette|Santos-Dumont No. 5 - 1901-07-13 attempt 06h55]]
Pɩnaɣ '''1901''' kɛ [[pɩnaɣ]] 1901 ñɩŋga kɛ palʋlʋʋ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu Krɩstʋ]] yɔ. Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ taa lɛ, pɩnaɣ 1901 kɛŋna kajalaɣ ñɩŋga. Kɛwɛ pɩnzɩ [[1900]] nɛ [[1902]] hɛkʋ taa. Pɩnaɣ ŋga ka-taa kɛ lakasɩ sɔsɔsɩ sɩnɛ yɔ sɩlaba :
[[Fichier:Edison_in_his_NJ_laboratory_1901.jpg|vignette|Edison in his NJ laboratory 1901]]
=1901 taa lakasɩ sɔsɔsɩ=
==Kɔnaɣ fenaɣ==
==Kolaɣ fenaɣ==
==Lakɩŋ fenaɣ==
==Ɖomaɣ fenaɣ==
==Agoza fenaɣ==
==Mɩsɩkʋm fenaɣ==
==Hasɩyaɖɛ fenaɣ==
==Kɩyɛɛna fenaɣ==
Palula Louis Armstrong
[[Fichier:Louis_Armstrong_NYWTS_3.jpg|vignette|Louis Armstrong NYWTS 3]]
==Salaŋ fenaɣ==
==Aloma fenaɣ==
==Kamɩŋ fenaɣ==
==Saŋayɩŋ fenaɣ==
[[Category:Pɩnzɩ]]
[[Category:Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ]]
3yxrflqryfe63xzumjwqvssxkjtqrlx
1902
0
2272
14005
10660
2019-04-19T12:24:12Z
Gnangbade
58
/* Salaŋ fenaɣ */
14005
wikitext
text/x-wiki
Pɩnaɣ '''1902''' kɛ [[pɩnaɣ]] 1902 ñɩŋga kɛ palʋlʋʋ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu Krɩstʋ]] yɔ. Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ taa lɛ, pɩnaɣ 1902 kɛŋna naalɛ ñɩŋga. Kɛwɛ pɩnzɩ [[1901]] nɛ [[1903]] hɛkʋ taa. Pɩnaɣ ŋga ka-taa kɛ lakasɩ sɔsɔsɩ sɩnɛ yɔ sɩlaba :
=1902 taa lakasɩ sɔsɔsɩ=
==Kɔnaɣ fenaɣ==
==Kolaɣ fenaɣ==
==Lakɩŋ fenaɣ==
==Ɖomaɣ fenaɣ==
==Agoza fenaɣ==
==Mɩsɩkʋm fenaɣ==
==Hasɩyaɖɛ fenaɣ==
==Kɩyɛɛna fenaɣ==
==Salaŋ fenaɣ==
Emila Zola sɩba.
==Aloma fenaɣ==
==Kamɩŋ fenaɣ==
==Saŋayɩŋ fenaɣ==
[[Category:Pɩnzɩ]]
[[Category:Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ]]
5svqdanyzm7q0i6m0tnf4qac9hpdlr1
1903
0
2273
10661
10639
2018-01-20T10:04:59Z
Gnangbade
58
10661
wikitext
text/x-wiki
Pɩnaɣ '''1903''' kɛ [[pɩnaɣ]] 1903 ñɩŋga kɛ palʋlʋʋ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu Krɩstʋ]] yɔ. Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ taa lɛ, pɩnaɣ 1903 kɛŋna naadozo ñɩŋga. Kɛwɛ pɩnzɩ [[1902]] nɛ [[1904]] hɛkʋ taa. Pɩnaɣ ŋga ka-taa kɛ lakasɩ sɔsɔsɩ sɩnɛ yɔ sɩlaba :
=1903 taa lakasɩ sɔsɔsɩ =
==Kɔnaɣ fenaɣ==
==Kolaɣ fenaɣ==
==Lakɩŋ fenaɣ==
==Ɖomaɣ fenaɣ==
==Agoza fenaɣ==
==Mɩsɩkʋm fenaɣ==
==Hasɩyaɖɛ fenaɣ==
==Kɩyɛɛna fenaɣ==
==Salaŋ fenaɣ==
==Aloma fenaɣ==
==Kamɩŋ fenaɣ==
==Saŋayɩŋ fenaɣ==
[[Category:Pɩnzɩ]]
[[Category:Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ]]
r2smlctshlgsetclopyd4w9u34oaqcc
Catégorie:Pɩnzɩ
14
2274
10637
10636
2018-01-20T09:23:56Z
Gnangbade
58
Page blanchie
10637
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
1904
0
2275
10662
10638
2018-01-20T10:05:36Z
Gnangbade
58
10662
wikitext
text/x-wiki
Pɩnaɣ '''1904''' kɛ [[pɩnaɣ]] 1904 ñɩŋga kɛ palʋlʋʋ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu Krɩstʋ]] yɔ. Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ taa lɛ, pɩnaɣ 1904 kɛŋna naanza ñɩŋga. Kɛwɛ pɩnzɩ [[1903]] nɛ [[1905]] hɛkʋ taa. Pɩnaɣ ŋga ka-taa kɛ lakasɩ sɔsɔsɩ sɩnɛ yɔ sɩlaba :
=1904 taa lakasɩ sɔsɔsɩ =
==Kɔnaɣ fenaɣ==
==Kolaɣ fenaɣ==
==Lakɩŋ fenaɣ==
==Ɖomaɣ fenaɣ==
==Agoza fenaɣ==
==Mɩsɩkʋm fenaɣ==
==Hasɩyaɖɛ fenaɣ==
==Kɩyɛɛna fenaɣ==
==Salaŋ fenaɣ==
==Aloma fenaɣ==
==Kamɩŋ fenaɣ==
==Saŋayɩŋ fenaɣ==
[[Category:Pɩnzɩ]]
[[Category:Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ]]
fqnz576d2bm27g7pmzjap53gmcpx06d
1905
0
2276
10663
10640
2018-01-20T10:05:52Z
Gnangbade
58
10663
wikitext
text/x-wiki
Pɩnaɣ '''1905''' kɛ [[pɩnaɣ]] 1905 ñɩŋga kɛ palʋlʋʋ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu Krɩstʋ]] yɔ. Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ taa lɛ, pɩnaɣ 1905 kɛŋna kajgbanzɩñɩŋga. Kɛwɛ pɩnzɩ [[1904]] nɛ [[1906]] hɛkʋ taa. Pɩnaɣ ŋga ka-taa kɛ lakasɩ sɔsɔsɩ sɩnɛ yɔ sɩlaba :
=1905 taa lakasɩ sɔsɔsɩ =
==Kɔnaɣ fenaɣ==
==Kolaɣ fenaɣ==
==Lakɩŋ fenaɣ==
==Ɖomaɣ fenaɣ==
==Agoza fenaɣ==
==Mɩsɩkʋm fenaɣ==
==Hasɩyaɖɛ fenaɣ==
==Kɩyɛɛna fenaɣ==
==Salaŋ fenaɣ==
==Aloma fenaɣ==
==Kamɩŋ fenaɣ==
==Saŋayɩŋ fenaɣ==
[[Category:Pɩnzɩ]]
[[Category:Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ]]
3b4czvmit99nb0glrir59n9e0q8jnw3
1906
0
2277
14001
10652
2019-04-19T12:17:35Z
Gnangbade
58
PHOTOS
14001
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:1906_Athens_stadium.jpg|vignette|1906 Athens stadium]]
Pɩnaɣ '''1906''' kɛ [[pɩnaɣ]] 1906 ñɩŋga kɛ palʋlʋʋ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu Krɩstʋ]] yɔ. Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ taa lɛ, pɩnaɣ 19016 kɛŋna loɖo ñɩŋga. Kɛwɛ pɩnzɩ [[1905]] nɛ [[1907]] hɛkʋ taa.
[[Fichier:Bundesarchiv_Bild_146-1987-074-16,_Dietrich_Bonhoeffer.jpg|vignette|Bundesarchiv Bild 146-1987-074-16, Dietrich Bonhoeffer]]
Pɩnaɣ ŋga ka-taa kɛ lakasɩ sɔsɔsɩ sɩnɛ yɔ sɩlaba :
=1906 taa lakasɩ sɔsɔsɩ =
==Kɔnaɣ fenaɣ==
==Kolaɣ fenaɣ==
==Lakɩŋ fenaɣ==
==Ɖomaɣ fenaɣ==
==Agoza fenaɣ==
==Mɩsɩkʋm fenaɣ==
==Hasɩyaɖɛ fenaɣ==
==Kɩyɛɛna fenaɣ==
==Salaŋ fenaɣ==
==Aloma fenaɣ==
==Kamɩŋ fenaɣ==
==Saŋayɩŋ fenaɣ==
[[Category:Pɩnzɩ]]
[[Category:Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ]]
meeds4pbfxldi579czzfk9eon2oh2ie
1907
0
2278
10653
10642
2018-01-20T10:02:48Z
Gnangbade
58
Ajout catégorie
10653
wikitext
text/x-wiki
Pɩnaɣ '''1907''' kɛ [[pɩnaɣ]] 1907 ñɩŋga kɛ palʋlʋʋ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu Krɩstʋ]] yɔ. Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ taa lɛ, pɩnaɣ 1907 kɛŋna lʋbɛ ñɩŋga. Kɛwɛ pɩnzɩ [[1906]] nɛ [[1908]] hɛkʋ taa. Pɩnaɣ ŋga ka-taa kɛ lakasɩ sɔsɔsɩ sɩnɛ yɔ sɩlaba :
=1907 taa lakasɩ sɔsɔsɩ =
==Kɔnaɣ fenaɣ==
==Kolaɣ fenaɣ==
==Lakɩŋ fenaɣ==
==Ɖomaɣ fenaɣ==
==Agoza fenaɣ==
==Mɩsɩkʋm fenaɣ==
==Hasɩyaɖɛ fenaɣ==
==Kɩyɛɛna fenaɣ==
==Salaŋ fenaɣ==
==Aloma fenaɣ==
==Kamɩŋ fenaɣ==
==Saŋayɩŋ fenaɣ==
[[Category:Pɩnzɩ]]
[[Category:Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ]]
satdpb5h3vj43s0k00sd8wtegjl1uu0
1908
0
2279
10654
10644
2018-01-20T10:03:03Z
Gnangbade
58
10654
wikitext
text/x-wiki
Pɩnaɣ '''1908''' kɛ [[pɩnaɣ]] 1908 ñɩŋga kɛ palʋlʋʋ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu Krɩstʋ]] yɔ. Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ taa lɛ, pɩnaɣ 1908 kɛŋna luutozo ñɩŋga. Kɛwɛ pɩnzɩ [[1907]] nɛ [[1909]] hɛkʋ taa. Pɩnaɣ ŋga ka-taa kɛ lakasɩ sɔsɔsɩ sɩnɛ yɔ sɩlaba :
=1908 taa lakasɩ sɔsɔsɩ =
==Kɔnaɣ fenaɣ==
==Kolaɣ fenaɣ==
==Lakɩŋ fenaɣ==
==Ɖomaɣ fenaɣ==
==Agoza fenaɣ==
==Mɩsɩkʋm fenaɣ==
==Hasɩyaɖɛ fenaɣ==
==Kɩyɛɛna fenaɣ==
==Salaŋ fenaɣ==
==Aloma fenaɣ==
==Kamɩŋ fenaɣ==
==Saŋayɩŋ fenaɣ==
[[Category:Pɩnzɩ]]
[[Category:Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ]]
ebcndxp3f5pcznndze832lehulgtz1v
1909
0
2280
10655
10645
2018-01-20T10:03:12Z
Gnangbade
58
10655
wikitext
text/x-wiki
Pɩnaɣ '''1909'' kɛ [[pɩnaɣ]] 1909 ñɩŋga kɛ palʋlʋʋ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu Krɩstʋ]] yɔ. Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ taa lɛ, pɩnaɣ 1909 kɛŋna nakʋ ñɩŋga. Kɛwɛ pɩnzɩ [[1908]] nɛ [[1910]] hɛkʋ taa. Pɩnaɣ ŋga ka-taa kɛ lakasɩ sɔsɔsɩ sɩnɛ yɔ sɩlaba :
=1909 taa lakasɩ sɔsɔsɩ =
==Kɔnaɣ fenaɣ==
==Kolaɣ fenaɣ==
==Lakɩŋ fenaɣ==
==Ɖomaɣ fenaɣ==
==Agoza fenaɣ==
==Mɩsɩkʋm fenaɣ==
==Hasɩyaɖɛ fenaɣ==
==Kɩyɛɛna fenaɣ==
==Salaŋ fenaɣ==
==Aloma fenaɣ==
==Kamɩŋ fenaɣ==
==Saŋayɩŋ fenaɣ==
[[Category:Pɩnzɩ]]
[[Category:Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ]]
b6znkqkzb0jlpobtwaj19l8sbtbps0c
1910
0
2281
10656
10646
2018-01-20T10:03:24Z
Gnangbade
58
10656
wikitext
text/x-wiki
Pɩnaɣ '''1910''' kɛ [[pɩnaɣ]] 1910 ñɩŋga kɛ palʋlʋʋ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu Krɩstʋ]] yɔ. Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ taa lɛ, pɩnaɣ 1910 kɛŋna hiu ñɩŋga. Kɛwɛ pɩnzɩ [[1909]] nɛ [[1911]] hɛkʋ taa. Pɩnaɣ ŋga ka-taa kɛ lakasɩ sɔsɔsɩ sɩnɛ yɔ sɩlaba :
=1910 taa lakasɩ sɔsɔsɩ =
==Kɔnaɣ fenaɣ==
==Kolaɣ fenaɣ==
==Lakɩŋ fenaɣ==
==Ɖomaɣ fenaɣ==
==Agoza fenaɣ==
==Mɩsɩkʋm fenaɣ==
==Hasɩyaɖɛ fenaɣ==
==Kɩyɛɛna fenaɣ==
==Salaŋ fenaɣ==
==Aloma fenaɣ==
==Kamɩŋ fenaɣ==
==Saŋayɩŋ fenaɣ==
[[Category:Pɩnzɩ]]
[[Category:Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ]]
hbkymc20eou6pmc7g8w21ly5pqhzmap
1911
0
2282
10657
10647
2018-01-20T10:03:37Z
Gnangbade
58
10657
wikitext
text/x-wiki
Pɩnaɣ '''1911''' kɛ [[pɩnaɣ]] 1911 ñɩŋga kɛ palʋlʋʋ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu Krɩstʋ]] yɔ. Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ taa lɛ, pɩnaɣ 1911 kɛŋna hiu nɛ kʋɖʋm ñɩŋga. Kɛwɛ pɩnzɩ [[1910]] nɛ [[1912]] hɛkʋ taa.
=1911 taa lakasɩ sɔsɔsɩ =
Pɩnaɣ ŋga ka-taa kɛ lakasɩ sɔsɔsɩ sɩnɛ yɔ sɩlaba :
==Kɔnaɣ fenaɣ==
==Kolaɣ fenaɣ==
==Lakɩŋ fenaɣ==
==Ɖomaɣ fenaɣ==
==Agoza fenaɣ==
==Mɩsɩkʋm fenaɣ==
==Hasɩyaɖɛ fenaɣ==
==Kɩyɛɛna fenaɣ==
==Salaŋ fenaɣ==
==Aloma fenaɣ==
==Kamɩŋ fenaɣ==
==Saŋayɩŋ fenaɣ==
[[Category:Pɩnzɩ]]
[[Category:Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ]]
pwunxo8uwx0g939gdkhqdgdotnm0yf7
1912
0
2283
10664
10658
2018-01-20T10:06:05Z
Gnangbade
58
10664
wikitext
text/x-wiki
Pɩnaɣ '''1912''' kɛ [[pɩnaɣ]] 1912 ñɩŋga kɛ palʋlʋʋ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu Krɩstʋ]] yɔ. Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ taa lɛ, pɩnaɣ 1912 kɛŋna hiu nɛ naalɛ ñɩŋga. Kɛwɛ pɩnzɩ [[1911]] nɛ [[1913]] hɛkʋ taa.
=1912 taa lakasɩ sɔsɔsɩ =
Pɩnaɣ ŋga ka-taa kɛ lakasɩ sɔsɔsɩ sɩnɛ yɔ sɩlaba :
==Kɔnaɣ fenaɣ==
==Kolaɣ fenaɣ==
==Lakɩŋ fenaɣ==
==Ɖomaɣ fenaɣ==
==Agoza fenaɣ==
==Mɩsɩkʋm fenaɣ==
==Hasɩyaɖɛ fenaɣ==
==Kɩyɛɛna fenaɣ==
==Salaŋ fenaɣ==
==Aloma fenaɣ==
==Kamɩŋ fenaɣ==
==Saŋayɩŋ fenaɣ==
[[Category:Pɩnzɩ]]
[[Category:Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ]]
[[Category:Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ]]
pbcmq2cxf6myw3m24lsrcon5wuvip2x
1913
0
2284
10665
10649
2018-01-20T10:06:21Z
Gnangbade
58
10665
wikitext
text/x-wiki
Pɩnaɣ '''1913''' kɛ [[pɩnaɣ]] 1913 ñɩŋga kɛ palʋlʋʋ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu Krɩstʋ]] yɔ. Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ taa lɛ, pɩnaɣ 1913 kɛŋna hiu nɛ naadozo ñɩŋga. Kɛwɛ pɩnzɩ [[1912]] nɛ [[1914]] hɛkʋ taa.
=1913 taa lakasɩ sɔsɔsɩ =
Pɩnaɣ ŋga ka-taa kɛ lakasɩ sɔsɔsɩ sɩnɛ yɔ sɩlaba :
==Kɔnaɣ fenaɣ==
==Kolaɣ fenaɣ==
==Lakɩŋ fenaɣ==
==Ɖomaɣ fenaɣ==
==Agoza fenaɣ==
==Mɩsɩkʋm fenaɣ==
==Hasɩyaɖɛ fenaɣ==
==Kɩyɛɛna fenaɣ==
==Salaŋ fenaɣ==
==Aloma fenaɣ==
==Kamɩŋ fenaɣ==
==Saŋayɩŋ fenaɣ==
[[Category:Pɩnzɩ]]
[[Category:Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ]]
32eym5vfztciu1n1cqdccguwn8jo38z
1914
0
2285
10666
10650
2018-01-20T10:06:38Z
Gnangbade
58
10666
wikitext
text/x-wiki
Pɩnaɣ '''1914''' kɛ [[pɩnaɣ]] 1914 ñɩŋga kɛ palʋlʋʋ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu Krɩstʋ]] yɔ. Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ taa lɛ, pɩnaɣ 1914 kɛŋna hiu nɛ naanza ñɩŋga. Kɛwɛ pɩnzɩ [[1913]] nɛ [[1915]] hɛkʋ taa.
=1914 taa lakasɩ sɔsɔsɩ =
Pɩnaɣ ŋga ka-taa kɛ lakasɩ sɔsɔsɩ sɩnɛ yɔ sɩlaba :
==Kɔnaɣ fenaɣ==
==Kolaɣ fenaɣ==
==Lakɩŋ fenaɣ==
==Ɖomaɣ fenaɣ==
==Agoza fenaɣ==
==Mɩsɩkʋm fenaɣ==
==Hasɩyaɖɛ fenaɣ==
==Kɩyɛɛna fenaɣ==
==Salaŋ fenaɣ==
==Aloma fenaɣ==
==Kamɩŋ fenaɣ==
==Saŋayɩŋ fenaɣ==
[[Category:Pɩnzɩ]]
[[Category:Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ]]
7th2ncd4t87y6jduxb2n0nictwsh87v
1915
0
2286
10651
2018-01-20T09:59:12Z
Gnangbade
58
Cŕeation d'une page sur l'année 1915
10651
wikitext
text/x-wiki
Pɩnaɣ '''1915''' kɛ [[pɩnaɣ]] 1915 ñɩŋga kɛ palʋlʋʋ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu Krɩstʋ]] yɔ. Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ taa lɛ, pɩnaɣ 1915 kɛŋna hiu nɛ kagbanzɩ ñɩŋga. Kɛwɛ pɩnzɩ [[1914]] nɛ [[1916]] hɛkʋ taa.
=1915 taa lakasɩ sɔsɔsɩ =
Pɩnaɣ ŋga ka-taa kɛ lakasɩ sɔsɔsɩ sɩnɛ yɔ sɩlaba :
==Kɔnaɣ fenaɣ==
==Kolaɣ fenaɣ==
==Lakɩŋ fenaɣ==
==Ɖomaɣ fenaɣ==
==Agoza fenaɣ==
==Mɩsɩkʋm fenaɣ==
==Hasɩyaɖɛ fenaɣ==
==Kɩyɛɛna fenaɣ==
==Salaŋ fenaɣ==
==Aloma fenaɣ==
==Kamɩŋ fenaɣ==
==Saŋayɩŋ fenaɣ==
[[Category:Pɩnzɩ]]
9f7k1wxwz7d1uytdn6jashukhc9umik
1916
0
2287
10667
2018-01-20T10:07:11Z
Gnangbade
58
Création d'un article sur l'année 1916
10667
wikitext
text/x-wiki
Pɩnaɣ '''1916''' kɛ [[pɩnaɣ]] 1916 ñɩŋga kɛ palʋlʋʋ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu Krɩstʋ]] yɔ. Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ taa lɛ, pɩnaɣ 1916 kɛŋna hiu nɛ loɖo ñɩŋga. Kɛwɛ pɩnzɩ [[1915]] nɛ [[1917]] hɛkʋ taa.
=1916 taa lakasɩ sɔsɔsɩ =
Pɩnaɣ ŋga ka-taa kɛ lakasɩ sɔsɔsɩ sɩnɛ yɔ sɩlaba :
==Kɔnaɣ fenaɣ==
==Kolaɣ fenaɣ==
==Lakɩŋ fenaɣ==
==Ɖomaɣ fenaɣ==
==Agoza fenaɣ==
==Mɩsɩkʋm fenaɣ==
==Hasɩyaɖɛ fenaɣ==
==Kɩyɛɛna fenaɣ==
==Salaŋ fenaɣ==
==Aloma fenaɣ==
==Kamɩŋ fenaɣ==
==Saŋayɩŋ fenaɣ==
[[Category:Pɩnzɩ]]
[[Category:Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ]]
dv7pbg93pnpjnkvenyedljq6z2tzwsi
1917
0
2288
10668
2018-01-20T10:08:08Z
Gnangbade
58
Création d'une page sur l'année 1917
10668
wikitext
text/x-wiki
Pɩnaɣ '''1917''' kɛ [[pɩnaɣ]] 1917 ñɩŋga kɛ palʋlʋʋ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu Krɩstʋ]] yɔ. Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ taa lɛ, pɩnaɣ 1917 kɛŋna hiu nɛ lʋbɛ ñɩŋga. Kɛwɛ pɩnzɩ [[1916]] nɛ [[1918]] hɛkʋ taa.
=1917 taa lakasɩ sɔsɔsɩ =
Pɩnaɣ ŋga ka-taa kɛ lakasɩ sɔsɔsɩ sɩnɛ yɔ sɩlaba :
==Kɔnaɣ fenaɣ==
==Kolaɣ fenaɣ==
==Lakɩŋ fenaɣ==
==Ɖomaɣ fenaɣ==
==Agoza fenaɣ==
==Mɩsɩkʋm fenaɣ==
==Hasɩyaɖɛ fenaɣ==
==Kɩyɛɛna fenaɣ==
==Salaŋ fenaɣ==
==Aloma fenaɣ==
==Kamɩŋ fenaɣ==
==Saŋayɩŋ fenaɣ==
[[Category:Pɩnzɩ]]
[[Category:Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ]]
4jp867ikv67xmlgsktbwy3uylqsbwsy
1918
0
2289
10669
2018-01-20T10:09:33Z
Gnangbade
58
Création d'un article sur l'année 1918
10669
wikitext
text/x-wiki
Pɩnaɣ '''1918''' kɛ [[pɩnaɣ]] 1918 ñɩŋga kɛ palʋlʋʋ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu Krɩstʋ]] yɔ. Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ taa lɛ, pɩnaɣ 1918 kɛŋna hiu nɛ luutozo ñɩŋga. Kɛwɛ pɩnzɩ [[1917]] nɛ [[1919]] hɛkʋ taa.
=1919 taa lakasɩ sɔsɔsɩ =
Pɩnaɣ ŋga ka-taa kɛ lakasɩ sɔsɔsɩ sɩnɛ yɔ sɩlaba :
==Kɔnaɣ fenaɣ==
==Kolaɣ fenaɣ==
==Lakɩŋ fenaɣ==
==Ɖomaɣ fenaɣ==
==Agoza fenaɣ==
==Mɩsɩkʋm fenaɣ==
==Hasɩyaɖɛ fenaɣ==
==Kɩyɛɛna fenaɣ==
==Salaŋ fenaɣ==
==Aloma fenaɣ==
==Kamɩŋ fenaɣ==
==Saŋayɩŋ fenaɣ==
[[Category:Pɩnzɩ]]
[[Category:Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ]]
ji92tsz4ba1ya5a8gb6p8y40b4a0fxf
1919
0
2290
10670
2018-01-20T10:42:50Z
Gnangbade
58
Création article sur l'année 1919
10670
wikitext
text/x-wiki
Pɩnaɣ '''1919''' kɛ [[pɩnaɣ]] 1919 ñɩŋga kɛ palʋlʋʋ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu Krɩstʋ]] yɔ. Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ taa lɛ, pɩnaɣ 1919 kɛŋna hiu nɛ nakʋ ñɩŋga. Kɛwɛ pɩnzɩ [[1918]] nɛ [[1920]] hɛkʋ taa.
=1919 taa lakasɩ sɔsɔsɩ =
Pɩnaɣ ŋga ka-taa kɛ lakasɩ sɔsɔsɩ sɩnɛ yɔ sɩlaba :
==Kɔnaɣ fenaɣ==
==Kolaɣ fenaɣ==
==Lakɩŋ fenaɣ==
==Ɖomaɣ fenaɣ==
==Agoza fenaɣ==
==Mɩsɩkʋm fenaɣ==
==Hasɩyaɖɛ fenaɣ==
==Kɩyɛɛna fenaɣ==
==Salaŋ fenaɣ==
==Aloma fenaɣ==
==Kamɩŋ fenaɣ==
==Saŋayɩŋ fenaɣ==
[[Category:Pɩnzɩ]]
[[Category:Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ]]
c02nvljme4schymn0q1i5vqvxgsupar
1920
0
2291
10671
2018-01-20T10:43:35Z
Gnangbade
58
Création article sur l'année 1920
10671
wikitext
text/x-wiki
Pɩnaɣ '''1920''' kɛ [[pɩnaɣ]] 1920 ñɩŋga kɛ palʋlʋʋ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu Krɩstʋ]] yɔ. Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ taa lɛ, pɩnaɣ 1920 kɛŋna 20 ñɩŋga. Kɛwɛ pɩnzɩ [[1919]] nɛ [[1921]] hɛkʋ taa.
=1920 taa lakasɩ sɔsɔsɩ =
Pɩnaɣ ŋga ka-taa kɛ lakasɩ sɔsɔsɩ sɩnɛ yɔ sɩlaba :
==Kɔnaɣ fenaɣ==
==Kolaɣ fenaɣ==
==Lakɩŋ fenaɣ==
==Ɖomaɣ fenaɣ==
==Agoza fenaɣ==
==Mɩsɩkʋm fenaɣ==
==Hasɩyaɖɛ fenaɣ==
==Kɩyɛɛna fenaɣ==
==Salaŋ fenaɣ==
==Aloma fenaɣ==
==Kamɩŋ fenaɣ==
==Saŋayɩŋ fenaɣ==
[[Category:Pɩnzɩ]]
[[Category:Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ]]
05r2loteu2vdkn7k9wv66axlux1plu4
1921
0
2292
10672
2018-01-20T10:44:20Z
Gnangbade
58
Création d'un article sur l'année 1921
10672
wikitext
text/x-wiki
Pɩnaɣ '''1921''' kɛ [[pɩnaɣ]] 1921 ñɩŋga kɛ palʋlʋʋ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu Krɩstʋ]] yɔ. Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ taa lɛ, pɩnaɣ 1921 kɛŋna 21 ñɩŋga. Kɛwɛ pɩnzɩ [[1920]] nɛ [[1922]] hɛkʋ taa.
=1921 taa lakasɩ sɔsɔsɩ =
Pɩnaɣ ŋga ka-taa kɛ lakasɩ sɔsɔsɩ sɩnɛ yɔ sɩlaba :
==Kɔnaɣ fenaɣ==
==Kolaɣ fenaɣ==
==Lakɩŋ fenaɣ==
==Ɖomaɣ fenaɣ==
==Agoza fenaɣ==
==Mɩsɩkʋm fenaɣ==
==Hasɩyaɖɛ fenaɣ==
==Kɩyɛɛna fenaɣ==
==Salaŋ fenaɣ==
==Aloma fenaɣ==
==Kamɩŋ fenaɣ==
==Saŋayɩŋ fenaɣ==
[[Category:Pɩnzɩ]]
[[Category:Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ]]
48kf9eesqn1i0zv918solzry0h34vic
1922
0
2293
10673
2018-01-20T10:44:55Z
Gnangbade
58
Création d'un article sur l'année 1922
10673
wikitext
text/x-wiki
Pɩnaɣ '''1922''' kɛ [[pɩnaɣ]] 1922 ñɩŋga kɛ palʋlʋʋ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu Krɩstʋ]] yɔ. Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ taa lɛ, pɩnaɣ 1922 kɛŋna 22 ñɩŋga. Kɛwɛ pɩnzɩ [[1921]] nɛ [[1923]] hɛkʋ taa.
=1922 taa lakasɩ sɔsɔsɩ =
Pɩnaɣ ŋga ka-taa kɛ lakasɩ sɔsɔsɩ sɩnɛ yɔ sɩlaba :
==Kɔnaɣ fenaɣ==
==Kolaɣ fenaɣ==
==Lakɩŋ fenaɣ==
==Ɖomaɣ fenaɣ==
==Agoza fenaɣ==
==Mɩsɩkʋm fenaɣ==
==Hasɩyaɖɛ fenaɣ==
==Kɩyɛɛna fenaɣ==
==Salaŋ fenaɣ==
==Aloma fenaɣ==
==Kamɩŋ fenaɣ==
==Saŋayɩŋ fenaɣ==
[[Category:Pɩnzɩ]]
[[Category:Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ]]
hv28ca3bytzwk0g0oy7ht8fom5jmu2b
1923
0
2294
10674
2018-01-20T10:45:36Z
Gnangbade
58
Création d'un article sur l'année 1923
10674
wikitext
text/x-wiki
Pɩnaɣ '''1923''' kɛ [[pɩnaɣ]] 1923 ñɩŋga kɛ palʋlʋʋ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu Krɩstʋ]] yɔ. Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ taa lɛ, pɩnaɣ 1923 kɛŋna 23 ñɩŋga. Kɛwɛ pɩnzɩ [[1922]] nɛ [[1924]] hɛkʋ taa.
=1923 taa lakasɩ sɔsɔsɩ =
Pɩnaɣ ŋga ka-taa kɛ lakasɩ sɔsɔsɩ sɩnɛ yɔ sɩlaba :
==Kɔnaɣ fenaɣ==
==Kolaɣ fenaɣ==
==Lakɩŋ fenaɣ==
==Ɖomaɣ fenaɣ==
==Agoza fenaɣ==
==Mɩsɩkʋm fenaɣ==
==Hasɩyaɖɛ fenaɣ==
==Kɩyɛɛna fenaɣ==
==Salaŋ fenaɣ==
==Aloma fenaɣ==
==Kamɩŋ fenaɣ==
==Saŋayɩŋ fenaɣ==
[[Category:Pɩnzɩ]]
[[Category:Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ]]
simqjxg29pf0dvrtlb5ds8psmf62r21
1924
0
2295
10675
2018-01-20T10:46:14Z
Gnangbade
58
Création d'un article sur l'année 1924
10675
wikitext
text/x-wiki
Pɩnaɣ '''1924''' kɛ [[pɩnaɣ]] 1924 ñɩŋga kɛ palʋlʋʋ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu Krɩstʋ]] yɔ. Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ taa lɛ, pɩnaɣ 1924 kɛŋna 24 ñɩŋga. Kɛwɛ pɩnzɩ [[1923]] nɛ [[1925]] hɛkʋ taa.
=1924 taa lakasɩ sɔsɔsɩ =
Pɩnaɣ ŋga ka-taa kɛ lakasɩ sɔsɔsɩ sɩnɛ yɔ sɩlaba :
==Kɔnaɣ fenaɣ==
==Kolaɣ fenaɣ==
==Lakɩŋ fenaɣ==
==Ɖomaɣ fenaɣ==
==Agoza fenaɣ==
==Mɩsɩkʋm fenaɣ==
==Hasɩyaɖɛ fenaɣ==
==Kɩyɛɛna fenaɣ==
==Salaŋ fenaɣ==
==Aloma fenaɣ==
==Kamɩŋ fenaɣ==
==Saŋayɩŋ fenaɣ==
[[Category:Pɩnzɩ]]
[[Category:Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ]]
56x2xio5k0nxveyh079wyijlgrq77cc
1925
0
2296
10676
2018-01-20T10:47:08Z
Gnangbade
58
Création d'un article sur l'année 1925
10676
wikitext
text/x-wiki
Pɩnaɣ '''1925''' kɛ [[pɩnaɣ]] 1925 ñɩŋga kɛ palʋlʋʋ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu Krɩstʋ]] yɔ. Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ taa lɛ, pɩnaɣ 1925 kɛŋna 25 ñɩŋga. Kɛwɛ pɩnzɩ [[1924]] nɛ [[1926]] hɛkʋ taa.
=1925 taa lakasɩ sɔsɔsɩ =
Pɩnaɣ ŋga ka-taa kɛ lakasɩ sɔsɔsɩ sɩnɛ yɔ sɩlaba :
==Kɔnaɣ fenaɣ==
==Kolaɣ fenaɣ==
==Lakɩŋ fenaɣ==
==Ɖomaɣ fenaɣ==
==Agoza fenaɣ==
==Mɩsɩkʋm fenaɣ==
==Hasɩyaɖɛ fenaɣ==
==Kɩyɛɛna fenaɣ==
==Salaŋ fenaɣ==
==Aloma fenaɣ==
==Kamɩŋ fenaɣ==
==Saŋayɩŋ fenaɣ==
[[Category:Pɩnzɩ]]
[[Category:Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ]]
5mlvbjlomxlx78kutticiyj00v2v0ru
1926
0
2297
10677
2018-01-20T10:48:20Z
Gnangbade
58
Création dun article sur l'année 1926
10677
wikitext
text/x-wiki
Pɩnaɣ '''1926''' kɛ [[pɩnaɣ]] 1926 ñɩŋga kɛ palʋlʋʋ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu Krɩstʋ]] yɔ. Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ taa lɛ, pɩnaɣ 1926 kɛŋna 26 ñɩŋga. Kɛwɛ pɩnzɩ [[1925]] nɛ [[1927]] hɛkʋ taa.
=1926 taa lakasɩ sɔsɔsɩ =
Pɩnaɣ ŋga ka-taa kɛ lakasɩ sɔsɔsɩ sɩnɛ yɔ sɩlaba :
==Kɔnaɣ fenaɣ==
==Kolaɣ fenaɣ==
==Lakɩŋ fenaɣ==
==Ɖomaɣ fenaɣ==
==Agoza fenaɣ==
==Mɩsɩkʋm fenaɣ==
==Hasɩyaɖɛ fenaɣ==
==Kɩyɛɛna fenaɣ==
==Salaŋ fenaɣ==
==Aloma fenaɣ==
==Kamɩŋ fenaɣ==
==Saŋayɩŋ fenaɣ==
[[Category:Pɩnzɩ]]
[[Category:Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ]]
sfwesddwf6ipw65k3umgtf225jl3js4
1927
0
2298
10678
2018-01-20T10:50:02Z
Gnangbade
58
Création d'un article sur l'année 1927
10678
wikitext
text/x-wiki
Pɩnaɣ '''1927''' kɛ [[pɩnaɣ]] 1927 ñɩŋga kɛ palʋlʋʋ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu Krɩstʋ]] yɔ. Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ taa lɛ, pɩnaɣ 1927 kɛŋna 27 ñɩŋga. Kɛwɛ pɩnzɩ [[1926]] nɛ [[1928]] hɛkʋ taa.
=1927 taa lakasɩ sɔsɔsɩ =
Pɩnaɣ ŋga ka-taa kɛ lakasɩ sɔsɔsɩ sɩnɛ yɔ sɩlaba :
==Kɔnaɣ fenaɣ==
==Kolaɣ fenaɣ==
==Lakɩŋ fenaɣ==
==Ɖomaɣ fenaɣ==
==Agoza fenaɣ==
==Mɩsɩkʋm fenaɣ==
==Hasɩyaɖɛ fenaɣ==
==Kɩyɛɛna fenaɣ==
==Salaŋ fenaɣ==
==Aloma fenaɣ==
==Kamɩŋ fenaɣ==
==Saŋayɩŋ fenaɣ==
[[Category:Pɩnzɩ]]
[[Category:Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ]]
t59w023lvfr7l7h2tqmsnxgmyjgdt75
1928
0
2299
14094
10679
2019-04-20T11:40:56Z
Gnangbade
58
/* Kolaɣ fenaɣ */ added Thomas Hardy death
14094
wikitext
text/x-wiki
Pɩnaɣ '''1928''' kɛ [[pɩnaɣ]] 1928 ñɩŋga kɛ palʋlʋʋ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu Krɩstʋ]] yɔ. Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ taa lɛ, pɩnaɣ 1928 kɛŋna 28 ñɩŋga. Kɛwɛ pɩnzɩ [[1927]] nɛ [[1929]] hɛkʋ taa.
=1928 taa lakasɩ sɔsɔsɩ =
Pɩnaɣ ŋga ka-taa kɛ lakasɩ sɔsɔsɩ sɩnɛ yɔ sɩlaba :
==Kɔnaɣ fenaɣ==
==Kolaɣ fenaɣ==
Thomas Hardy sɩba.
==Lakɩŋ fenaɣ==
==Ɖomaɣ fenaɣ==
==Agoza fenaɣ==
==Mɩsɩkʋm fenaɣ==
==Hasɩyaɖɛ fenaɣ==
==Kɩyɛɛna fenaɣ==
==Salaŋ fenaɣ==
==Aloma fenaɣ==
==Kamɩŋ fenaɣ==
==Saŋayɩŋ fenaɣ==
[[Category:Pɩnzɩ]]
[[Category:Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ]]
agjwpb8or3ar5gy342sbfjlt1kwbmpt
1929
0
2300
10680
2018-01-20T10:52:13Z
Gnangbade
58
Création d'un article sur l'année 1929
10680
wikitext
text/x-wiki
Pɩnaɣ '''1929''' kɛ [[pɩnaɣ]] 1929 ñɩŋga kɛ palʋlʋʋ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu Krɩstʋ]] yɔ. Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ taa lɛ, pɩnaɣ 1929 kɛŋna 29 ñɩŋga. Kɛwɛ pɩnzɩ [[1928]] nɛ [[1930]] hɛkʋ taa.
=1929 taa lakasɩ sɔsɔsɩ =
Pɩnaɣ ŋga ka-taa kɛ lakasɩ sɔsɔsɩ sɩnɛ yɔ sɩlaba :
==Kɔnaɣ fenaɣ==
==Kolaɣ fenaɣ==
==Lakɩŋ fenaɣ==
==Ɖomaɣ fenaɣ==
==Agoza fenaɣ==
==Mɩsɩkʋm fenaɣ==
==Hasɩyaɖɛ fenaɣ==
==Kɩyɛɛna fenaɣ==
==Salaŋ fenaɣ==
==Aloma fenaɣ==
==Kamɩŋ fenaɣ==
==Saŋayɩŋ fenaɣ==
[[Category:Pɩnzɩ]]
[[Category:Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ]]
oi5p0g1zzgkn3xp3jcl637akl7d4yo8
1930
0
2301
10681
2018-01-20T10:53:19Z
Gnangbade
58
Cŕeation d'un article sur l'année 1930
10681
wikitext
text/x-wiki
Pɩnaɣ '''1930''' kɛ [[pɩnaɣ]] 1930 ñɩŋga kɛ palʋlʋʋ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu Krɩstʋ]] yɔ. Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ taa lɛ, pɩnaɣ 1930 kɛŋna 30 ñɩŋga. Kɛwɛ pɩnzɩ [[1929]] nɛ [[1931]] hɛkʋ taa.
=1930 taa lakasɩ sɔsɔsɩ =
Pɩnaɣ ŋga ka-taa kɛ lakasɩ sɔsɔsɩ sɩnɛ yɔ sɩlaba :
==Kɔnaɣ fenaɣ==
==Kolaɣ fenaɣ==
==Lakɩŋ fenaɣ==
==Ɖomaɣ fenaɣ==
==Agoza fenaɣ==
==Mɩsɩkʋm fenaɣ==
==Hasɩyaɖɛ fenaɣ==
==Kɩyɛɛna fenaɣ==
==Salaŋ fenaɣ==
==Aloma fenaɣ==
==Kamɩŋ fenaɣ==
==Saŋayɩŋ fenaɣ==
[[Category:Pɩnzɩ]]
[[Category:Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ]]
hia3s4kf0u7kda0fynn32cank6m4394
1931
0
2302
10682
2018-01-20T10:54:55Z
Gnangbade
58
Création d'un article sur l'année 1931
10682
wikitext
text/x-wiki
Pɩnaɣ '''1931''' kɛ [[pɩnaɣ]] 1931 ñɩŋga kɛ palʋlʋʋ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu Krɩstʋ]] yɔ. Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ taa lɛ, pɩnaɣ 1931 kɛŋna 31 ñɩŋga. Kɛwɛ pɩnzɩ [[1930]] nɛ [[1932]] hɛkʋ taa.
=1931 taa lakasɩ sɔsɔsɩ =
Pɩnaɣ ŋga ka-taa kɛ lakasɩ sɔsɔsɩ sɩnɛ yɔ sɩlaba :
==Kɔnaɣ fenaɣ==
==Kolaɣ fenaɣ==
==Lakɩŋ fenaɣ==
==Ɖomaɣ fenaɣ==
==Agoza fenaɣ==
==Mɩsɩkʋm fenaɣ==
==Hasɩyaɖɛ fenaɣ==
==Kɩyɛɛna fenaɣ==
==Salaŋ fenaɣ==
==Aloma fenaɣ==
==Kamɩŋ fenaɣ==
==Saŋayɩŋ fenaɣ==
[[Category:Pɩnzɩ]]
[[Category:Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ]]
s6jvlgjt53xawlkwx56ouv3xu510tvv
1932
0
2303
10683
2018-01-20T10:55:45Z
Gnangbade
58
Création d'une page sur l'année 1932
10683
wikitext
text/x-wiki
Pɩnaɣ '''1932''' kɛ [[pɩnaɣ]] 1932 ñɩŋga kɛ palʋlʋʋ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu Krɩstʋ]] yɔ. Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ taa lɛ, pɩnaɣ 1932 kɛŋna 32 ñɩŋga. Kɛwɛ pɩnzɩ [[1931]] nɛ [[1933]] hɛkʋ taa.
=1932 taa lakasɩ sɔsɔsɩ =
Pɩnaɣ ŋga ka-taa kɛ lakasɩ sɔsɔsɩ sɩnɛ yɔ sɩlaba :
==Kɔnaɣ fenaɣ==
==Kolaɣ fenaɣ==
==Lakɩŋ fenaɣ==
==Ɖomaɣ fenaɣ==
==Agoza fenaɣ==
==Mɩsɩkʋm fenaɣ==
==Hasɩyaɖɛ fenaɣ==
==Kɩyɛɛna fenaɣ==
==Salaŋ fenaɣ==
==Aloma fenaɣ==
==Kamɩŋ fenaɣ==
==Saŋayɩŋ fenaɣ==
[[Category:Pɩnzɩ]]
[[Category:Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ]]
t7w9k84j22m59qj62tan57hi3asioeq
1933
0
2304
10684
2018-01-20T10:56:30Z
Gnangbade
58
Création d'une page sur l'année 1933
10684
wikitext
text/x-wiki
Pɩnaɣ '''1933''' kɛ [[pɩnaɣ]] 1933 ñɩŋga kɛ palʋlʋʋ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu Krɩstʋ]] yɔ. Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ taa lɛ, pɩnaɣ 1933 kɛŋna 33 ñɩŋga. Kɛwɛ pɩnzɩ [[1932]] nɛ [[1934]] hɛkʋ taa.
=1933 taa lakasɩ sɔsɔsɩ =
Pɩnaɣ ŋga ka-taa kɛ lakasɩ sɔsɔsɩ sɩnɛ yɔ sɩlaba :
==Kɔnaɣ fenaɣ==
==Kolaɣ fenaɣ==
==Lakɩŋ fenaɣ==
==Ɖomaɣ fenaɣ==
==Agoza fenaɣ==
==Mɩsɩkʋm fenaɣ==
==Hasɩyaɖɛ fenaɣ==
==Kɩyɛɛna fenaɣ==
==Salaŋ fenaɣ==
==Aloma fenaɣ==
==Kamɩŋ fenaɣ==
==Saŋayɩŋ fenaɣ==
[[Category:Pɩnzɩ]]
[[Category:Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ]]
imhi4uxsrozru9xxemhqudn9xafs8c8
1934
0
2305
10685
2018-01-20T10:57:10Z
Gnangbade
58
Création d'une page sur l'année 1934
10685
wikitext
text/x-wiki
Pɩnaɣ '''1934''' kɛ [[pɩnaɣ]] 1934 ñɩŋga kɛ palʋlʋʋ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu Krɩstʋ]] yɔ. Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ taa lɛ, pɩnaɣ 1934 kɛŋna 34 ñɩŋga. Kɛwɛ pɩnzɩ [[1933]] nɛ [[1935]] hɛkʋ taa.
=1934 taa lakasɩ sɔsɔsɩ =
Pɩnaɣ ŋga ka-taa kɛ lakasɩ sɔsɔsɩ sɩnɛ yɔ sɩlaba :
==Kɔnaɣ fenaɣ==
==Kolaɣ fenaɣ==
==Lakɩŋ fenaɣ==
==Ɖomaɣ fenaɣ==
==Agoza fenaɣ==
==Mɩsɩkʋm fenaɣ==
==Hasɩyaɖɛ fenaɣ==
==Kɩyɛɛna fenaɣ==
==Salaŋ fenaɣ==
==Aloma fenaɣ==
==Kamɩŋ fenaɣ==
==Saŋayɩŋ fenaɣ==
[[Category:Pɩnzɩ]]
[[Category:Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ]]
dnbxdv1zurhr51v6adxv5mmxfztlf01
1935
0
2306
10686
2018-01-20T10:57:49Z
Gnangbade
58
Création page année 1935
10686
wikitext
text/x-wiki
Pɩnaɣ '''1935''' kɛ [[pɩnaɣ]] 1935 ñɩŋga kɛ palʋlʋʋ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu Krɩstʋ]] yɔ. Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ taa lɛ, pɩnaɣ 1935 kɛŋna 35 ñɩŋga. Kɛwɛ pɩnzɩ [[1934]] nɛ [[1936]] hɛkʋ taa.
=1935 taa lakasɩ sɔsɔsɩ =
Pɩnaɣ ŋga ka-taa kɛ lakasɩ sɔsɔsɩ sɩnɛ yɔ sɩlaba :
==Kɔnaɣ fenaɣ==
==Kolaɣ fenaɣ==
==Lakɩŋ fenaɣ==
==Ɖomaɣ fenaɣ==
==Agoza fenaɣ==
==Mɩsɩkʋm fenaɣ==
==Hasɩyaɖɛ fenaɣ==
==Kɩyɛɛna fenaɣ==
==Salaŋ fenaɣ==
==Aloma fenaɣ==
==Kamɩŋ fenaɣ==
==Saŋayɩŋ fenaɣ==
[[Category:Pɩnzɩ]]
[[Category:Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ]]
ryurgrwt5us7zuaudwuc2o0huiiafdk
1936
0
2307
10687
2018-01-20T10:58:37Z
Gnangbade
58
Création page année 1936
10687
wikitext
text/x-wiki
Pɩnaɣ '''1936''' kɛ [[pɩnaɣ]] 1936 ñɩŋga kɛ palʋlʋʋ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu Krɩstʋ]] yɔ. Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ taa lɛ, pɩnaɣ 1936 kɛŋna 36 ñɩŋga. Kɛwɛ pɩnzɩ [[1935]] nɛ [[1937]] hɛkʋ taa.
=1936 taa lakasɩ sɔsɔsɩ =
Pɩnaɣ ŋga ka-taa kɛ lakasɩ sɔsɔsɩ sɩnɛ yɔ sɩlaba :
==Kɔnaɣ fenaɣ==
==Kolaɣ fenaɣ==
==Lakɩŋ fenaɣ==
==Ɖomaɣ fenaɣ==
==Agoza fenaɣ==
==Mɩsɩkʋm fenaɣ==
==Hasɩyaɖɛ fenaɣ==
==Kɩyɛɛna fenaɣ==
==Salaŋ fenaɣ==
==Aloma fenaɣ==
==Kamɩŋ fenaɣ==
==Saŋayɩŋ fenaɣ==
[[Category:Pɩnzɩ]]
[[Category:Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ]]
c0n5d8wii46gy3jhnuq0vh0vk5himp8
1937
0
2308
10688
2018-01-20T10:59:23Z
Gnangbade
58
Création page année 1937
10688
wikitext
text/x-wiki
Pɩnaɣ '''1937''' kɛ [[pɩnaɣ]] 1937 ñɩŋga kɛ palʋlʋʋ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu Krɩstʋ]] yɔ. Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ taa lɛ, pɩnaɣ 1937 kɛŋna 37 ñɩŋga. Kɛwɛ pɩnzɩ [[1936]] nɛ [[1938]] hɛkʋ taa.
=1937 taa lakasɩ sɔsɔsɩ =
Pɩnaɣ ŋga ka-taa kɛ lakasɩ sɔsɔsɩ sɩnɛ yɔ sɩlaba :
==Kɔnaɣ fenaɣ==
==Kolaɣ fenaɣ==
==Lakɩŋ fenaɣ==
==Ɖomaɣ fenaɣ==
==Agoza fenaɣ==
==Mɩsɩkʋm fenaɣ==
==Hasɩyaɖɛ fenaɣ==
==Kɩyɛɛna fenaɣ==
==Salaŋ fenaɣ==
==Aloma fenaɣ==
==Kamɩŋ fenaɣ==
==Saŋayɩŋ fenaɣ==
[[Category:Pɩnzɩ]]
[[Category:Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ]]
ec54nz8e8no81np3922zbktijzdehmi
1938
0
2309
14095
10691
2019-04-20T11:42:27Z
Gnangbade
58
/* Hasɩyaɖɛ fenaɣ */ Added François Luambo birth
14095
wikitext
text/x-wiki
Pɩnaɣ '''1938''' kɛ [[pɩnaɣ]] 1938 ñɩŋga kɛ palʋlʋʋ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu Krɩstʋ]] yɔ. Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ taa lɛ, pɩnaɣ 1938 kɛŋna 38 ñɩŋga. Kɛwɛ pɩnzɩ [[1937]] nɛ [[1939]] hɛkʋ taa.
=1938 taa lakasɩ sɔsɔsɩ =
Pɩnaɣ ŋga ka-taa kɛ lakasɩ sɔsɔsɩ sɩnɛ yɔ sɩlaba :
==Kɔnaɣ fenaɣ==
==Kolaɣ fenaɣ==
==Lakɩŋ fenaɣ==
==Ɖomaɣ fenaɣ==
==Agoza fenaɣ==
==Mɩsɩkʋm fenaɣ==
==Hasɩyaɖɛ fenaɣ==
Palula François Luambo.
==Kɩyɛɛna fenaɣ==
==Salaŋ fenaɣ==
==Aloma fenaɣ==
==Kamɩŋ fenaɣ==
==Saŋayɩŋ fenaɣ==
[[Category:Pɩnzɩ]]
[[Category:Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ]]
45ud56k3wg142lcfb8y41sxp6wgrx0m
1939
0
2310
10690
2018-01-20T11:00:53Z
Gnangbade
58
Cŕeation article année 1939
10690
wikitext
text/x-wiki
Pɩnaɣ '''1939''' kɛ [[pɩnaɣ]] 1939 ñɩŋga kɛ palʋlʋʋ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu Krɩstʋ]] yɔ. Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ taa lɛ, pɩnaɣ 1939 kɛŋna 39 ñɩŋga. Kɛwɛ pɩnzɩ [[1938]] nɛ [[1940]] hɛkʋ taa.
=1939 taa lakasɩ sɔsɔsɩ =
Pɩnaɣ ŋga ka-taa kɛ lakasɩ sɔsɔsɩ sɩnɛ yɔ sɩlaba :
==Kɔnaɣ fenaɣ==
==Kolaɣ fenaɣ==
==Lakɩŋ fenaɣ==
==Ɖomaɣ fenaɣ==
==Agoza fenaɣ==
==Mɩsɩkʋm fenaɣ==
==Hasɩyaɖɛ fenaɣ==
==Kɩyɛɛna fenaɣ==
==Salaŋ fenaɣ==
==Aloma fenaɣ==
==Kamɩŋ fenaɣ==
==Saŋayɩŋ fenaɣ==
[[Category:Pɩnzɩ]]
[[Category:Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ]]
rmkki8njxc3xn4g50i7a9n1lnqd544z
1940
0
2311
10692
2018-01-20T11:04:28Z
Gnangbade
58
Page créée avec « Pɩnaɣ '''1940''' kɛ [[pɩnaɣ]] 1940 ñɩŋga kɛ palʋlʋʋ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu Krɩstʋ]] yɔ. Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ taa lɛ, pɩnaɣ 1940 kɛŋna 40... »
10692
wikitext
text/x-wiki
Pɩnaɣ '''1940''' kɛ [[pɩnaɣ]] 1940 ñɩŋga kɛ palʋlʋʋ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu Krɩstʋ]] yɔ. Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ taa lɛ, pɩnaɣ 1940 kɛŋna 40 ñɩŋga. Kɛwɛ pɩnzɩ [[1939]] nɛ [[1941]] hɛkʋ taa.
=1940 taa lakasɩ sɔsɔsɩ =
Pɩnaɣ ŋga ka-taa kɛ lakasɩ sɔsɔsɩ sɩnɛ yɔ sɩlaba :
==Kɔnaɣ fenaɣ==
==Kolaɣ fenaɣ==
==Lakɩŋ fenaɣ==
==Ɖomaɣ fenaɣ==
==Agoza fenaɣ==
==Mɩsɩkʋm fenaɣ==
==Hasɩyaɖɛ fenaɣ==
==Kɩyɛɛna fenaɣ==
==Salaŋ fenaɣ==
==Aloma fenaɣ==
==Kamɩŋ fenaɣ==
==Saŋayɩŋ fenaɣ==
[[Category:Pɩnzɩ]]
[[Category:Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ]]
22l3ny1syejmmt9k2na93dus5s7h44b
1941
0
2312
10693
2018-01-20T11:05:20Z
Gnangbade
58
Création article an 1941
10693
wikitext
text/x-wiki
Pɩnaɣ '''1941''' kɛ [[pɩnaɣ]] 1941 ñɩŋga kɛ palʋlʋʋ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu Krɩstʋ]] yɔ. Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ taa lɛ, pɩnaɣ 1941 kɛŋna 41 ñɩŋga. Kɛwɛ pɩnzɩ [[1940]] nɛ [[1942]] hɛkʋ taa.
=1941 taa lakasɩ sɔsɔsɩ =
Pɩnaɣ ŋga ka-taa kɛ lakasɩ sɔsɔsɩ sɩnɛ yɔ sɩlaba :
==Kɔnaɣ fenaɣ==
==Kolaɣ fenaɣ==
==Lakɩŋ fenaɣ==
==Ɖomaɣ fenaɣ==
==Agoza fenaɣ==
==Mɩsɩkʋm fenaɣ==
==Hasɩyaɖɛ fenaɣ==
==Kɩyɛɛna fenaɣ==
==Salaŋ fenaɣ==
==Aloma fenaɣ==
==Kamɩŋ fenaɣ==
==Saŋayɩŋ fenaɣ==
[[Category:Pɩnzɩ]]
[[Category:Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ]]
ob4h6o1sayjgx43qzetq9ipkoq8tgml
1942
0
2313
10694
2018-01-20T11:06:04Z
Gnangbade
58
Création article an 1942
10694
wikitext
text/x-wiki
Pɩnaɣ '''1942''' kɛ [[pɩnaɣ]] 1942 ñɩŋga kɛ palʋlʋʋ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu Krɩstʋ]] yɔ. Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ taa lɛ, pɩnaɣ 1942 kɛŋna 42 ñɩŋga. Kɛwɛ pɩnzɩ [[1941]] nɛ [[1943]] hɛkʋ taa.
=1942 taa lakasɩ sɔsɔsɩ =
Pɩnaɣ ŋga ka-taa kɛ lakasɩ sɔsɔsɩ sɩnɛ yɔ sɩlaba :
==Kɔnaɣ fenaɣ==
==Kolaɣ fenaɣ==
==Lakɩŋ fenaɣ==
==Ɖomaɣ fenaɣ==
==Agoza fenaɣ==
==Mɩsɩkʋm fenaɣ==
==Hasɩyaɖɛ fenaɣ==
==Kɩyɛɛna fenaɣ==
==Salaŋ fenaɣ==
==Aloma fenaɣ==
==Kamɩŋ fenaɣ==
==Saŋayɩŋ fenaɣ==
[[Category:Pɩnzɩ]]
[[Category:Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ]]
qnn9f07xy5l755pr8mnt3w7236cf5qs
1943
0
2314
10695
2018-01-20T11:06:37Z
Gnangbade
58
Création article an 1943
10695
wikitext
text/x-wiki
Pɩnaɣ '''1943''' kɛ [[pɩnaɣ]] 1943 ñɩŋga kɛ palʋlʋʋ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu Krɩstʋ]] yɔ. Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ taa lɛ, pɩnaɣ 1943 kɛŋna 43 ñɩŋga. Kɛwɛ pɩnzɩ [[1942]] nɛ [[1944]] hɛkʋ taa.
=1943 taa lakasɩ sɔsɔsɩ =
Pɩnaɣ ŋga ka-taa kɛ lakasɩ sɔsɔsɩ sɩnɛ yɔ sɩlaba :
==Kɔnaɣ fenaɣ==
==Kolaɣ fenaɣ==
==Lakɩŋ fenaɣ==
==Ɖomaɣ fenaɣ==
==Agoza fenaɣ==
==Mɩsɩkʋm fenaɣ==
==Hasɩyaɖɛ fenaɣ==
==Kɩyɛɛna fenaɣ==
==Salaŋ fenaɣ==
==Aloma fenaɣ==
==Kamɩŋ fenaɣ==
==Saŋayɩŋ fenaɣ==
[[Category:Pɩnzɩ]]
[[Category:Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ]]
lfte3rn86v2wy0pns85cjpc2q08alrl
1944
0
2315
10696
2018-01-20T11:07:11Z
Gnangbade
58
Création article an 1944
10696
wikitext
text/x-wiki
Pɩnaɣ '''1944'' kɛ [[pɩnaɣ]] 1944 ñɩŋga kɛ palʋlʋʋ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu Krɩstʋ]] yɔ. Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ taa lɛ, pɩnaɣ 1944 kɛŋna 44 ñɩŋga. Kɛwɛ pɩnzɩ [[1943]] nɛ [[1945]] hɛkʋ taa.
=1944 taa lakasɩ sɔsɔsɩ =
Pɩnaɣ ŋga ka-taa kɛ lakasɩ sɔsɔsɩ sɩnɛ yɔ sɩlaba :
==Kɔnaɣ fenaɣ==
==Kolaɣ fenaɣ==
==Lakɩŋ fenaɣ==
==Ɖomaɣ fenaɣ==
==Agoza fenaɣ==
==Mɩsɩkʋm fenaɣ==
==Hasɩyaɖɛ fenaɣ==
==Kɩyɛɛna fenaɣ==
==Salaŋ fenaɣ==
==Aloma fenaɣ==
==Kamɩŋ fenaɣ==
==Saŋayɩŋ fenaɣ==
[[Category:Pɩnzɩ]]
[[Category:Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ]]
njyar1vybnwhl407yun18qmuk4vih8g
1945
0
2316
10698
10697
2018-01-20T11:08:49Z
Gnangbade
58
10698
wikitext
text/x-wiki
Pɩnaɣ '''1945''' kɛ [[pɩnaɣ]] 1945 ñɩŋga kɛ palʋlʋʋ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu Krɩstʋ]] yɔ. Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ taa lɛ, pɩnaɣ 1945 kɛŋna 45 ñɩŋga. Kɛwɛ pɩnzɩ [[1944]] nɛ [[1946]] hɛkʋ taa.
=1945 taa lakasɩ sɔsɔsɩ =
Pɩnaɣ ŋga ka-taa kɛ lakasɩ sɔsɔsɩ sɩnɛ yɔ sɩlaba :
==Kɔnaɣ fenaɣ==
==Kolaɣ fenaɣ==
==Lakɩŋ fenaɣ==
==Ɖomaɣ fenaɣ==
==Agoza fenaɣ==
==Mɩsɩkʋm fenaɣ==
==Hasɩyaɖɛ fenaɣ==
==Kɩyɛɛna fenaɣ==
==Salaŋ fenaɣ==
==Aloma fenaɣ==
==Kamɩŋ fenaɣ==
==Saŋayɩŋ fenaɣ==
[[Category:Pɩnzɩ]]
[[Category:Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ]]
spprdnad822ettvv8eib041zpc9gpd3
Catégorie:Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ
14
2317
10700
10699
2018-01-20T13:34:03Z
Gnangbade
58
Page blanchie
10700
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
1946
0
2318
10701
2018-01-20T14:40:09Z
Gnangbade
58
Création d'un article sur l'an 1946
10701
wikitext
text/x-wiki
Pɩnaɣ '''1946''' kɛ [[pɩnaɣ]] 1946 ñɩŋga kɛ palʋlʋʋ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu Krɩstʋ]] yɔ. Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ taa lɛ, pɩnaɣ 1946 kɛŋna 46 ñɩŋga. Kɛwɛ pɩnzɩ [[1945]] nɛ [[1947]] hɛkʋ taa.
=1946 taa lakasɩ sɔsɔsɩ =
Pɩnaɣ ŋga ka-taa kɛ lakasɩ sɔsɔsɩ sɩnɛ yɔ sɩlaba :
==Kɔnaɣ fenaɣ==
==Kolaɣ fenaɣ==
==Lakɩŋ fenaɣ==
==Ɖomaɣ fenaɣ==
==Agoza fenaɣ==
==Mɩsɩkʋm fenaɣ==
==Hasɩyaɖɛ fenaɣ==
==Kɩyɛɛna fenaɣ==
==Salaŋ fenaɣ==
==Aloma fenaɣ==
==Kamɩŋ fenaɣ==
==Saŋayɩŋ fenaɣ==
[[Category:Pɩnzɩ]]
[[Category:Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ]]
ebrjakvpbz4ylmb2p2kpjpv5fxz2y4y
Catégorie:Lɩŋamʋʋ
14
2319
10715
2018-01-21T23:20:47Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Catégorie:Lɩŋamʋʋ]] ñɩŋgʋ nɛ [[Catégorie:Lɩŋamɩŋ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Changed singular to plural
10715
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[:Catégorie:Lɩŋamɩŋ]]
4rr0g4ynfw5v5c2wa17ywjavqesd7j8
Teŋgu Karayiibɩ (Mer Caraïbe)
0
2320
16389
10717
2023-05-09T03:42:40Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Karayiibɩ Teŋgu]]
16389
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Karayiibɩ Teŋgu]]
1s9d74yo4pn8b1xtqru2ca9tliz6gx4
Teŋgu Kɩsɩbʋʋ (Mer Morte)
0
2322
10721
2018-01-21T23:22:55Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Teŋgu Kɩsɩbʋʋ (Mer Morte)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Teŋgu Kɩsɩbʋʋ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
10721
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Teŋgu Kɩsɩbʋʋ]]
obv482h49etymtg472x1qjh1qndvr7m
Afrika nɛ wɩsɩ ɖɩɖʋyɛ taa lɩŋgamɩŋ
0
2323
10723
2018-01-21T23:24:10Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Afrika nɛ wɩsɩ ɖɩɖʋyɛ taa lɩŋgamɩŋ]] ñɩŋgʋ nɛ [[Afrika nɛ wɩsɩ ɖɩɖʋyɛ taa kujomiŋ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Changed 'seas' to 'lakes'
10723
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Afrika nɛ wɩsɩ ɖɩɖʋyɛ taa kujomiŋ]]
j74bp7pa05v7egrbgv50se7hk0e4cb1
Amerika nɛ hayi kiŋ lɩŋgamɩŋ
0
2324
10726
2018-01-21T23:28:41Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Amerika nɛ hayi kiŋ lɩŋgamɩŋ]] ñɩŋgʋ nɛ [[Amerika nɛ hayi kiŋ kujomiŋ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Changed 'seas' to 'lakes'
10726
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Amerika nɛ hayi kiŋ kujomiŋ]]
cfi2uhr868ymjog9g1s31hfvhzjtfw8
Assouan Tɔʋʋ (Barrage d'Assouan)
0
2325
10730
2018-01-21T23:34:07Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Assouan Tɔʋʋ (Barrage d'Assouan)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Azwanɩ Tɔʋʋ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Orthographe (avoided french influence)
10730
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Azwanɩ Tɔʋʋ]]
4xpyxth3w9b57c11h3ova1g67ww2q7f
Atɩlantiki teŋgu
0
2326
10734
2018-01-21T23:41:05Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Atɩlantiki teŋgu]] ñɩŋgʋ nɛ [[Atɩlantiki Lɩŋamʋʋ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Changed 'sea' to 'ocean'
10734
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Atɩlantiki Lɩŋamʋʋ]]
lrh2svuv0nysr8x1q1b54cdkbang9sb
Ɛndɩ teŋgu
0
2327
10737
2018-01-21T23:43:05Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Ɛndɩ teŋgu]] ñɩŋgʋ nɛ [[Ɛndɩ Lɩŋamʋʋ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Changed 'sea' to 'ocean'
10737
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Ɛndɩ Lɩŋamʋʋ]]
e0clccvrmlv7qi5lc7azn2z3qzbowq1
Pasifiki teŋgu
0
2328
10740
2018-01-21T23:44:09Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Pasifiki teŋgu]] ñɩŋgʋ nɛ [[Pasifiki Lɩŋamʋʋ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Changed 'sea' to 'ocean'
10740
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Pasifiki Lɩŋamʋʋ]]
nbg9fd96mvl4po2rjc9mmzrrsemi86c
Ositraali Lɩŋgamʊʊ
0
2329
10743
2018-01-21T23:46:50Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Ositraali Lɩŋgamʊʊ]] ñɩŋgʋ nɛ [[Ositraali Lɩŋamʊʊ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : spelling
10743
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Ositraali Lɩŋamʊʊ]]
gt60uwpe2csko8mpj0dxgeertusm6df
Arikitiki Lɩŋgamʊʊ
0
2330
10746
2018-01-21T23:48:48Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Arikitiki Lɩŋgamʊʊ]] ñɩŋgʋ nɛ [[Arikitiki Lɩŋamʊʊ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Spelling
10746
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Arikitiki Lɩŋamʊʊ]]
4ea5dixssuyylt39dq9ciuzdlqvf0hw
Teŋgu Karayiibɩ
0
2333
10756
2018-01-22T00:00:35Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Teŋgu Karayiibɩ]] ñɩŋgʋ nɛ [[Karayiibɩ Teŋgu]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Word order
10756
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Karayiibɩ Teŋgu]]
1s9d74yo4pn8b1xtqru2ca9tliz6gx4
1947
0
2337
10780
10776
2018-01-23T16:30:54Z
Gnangbade
58
10780
wikitext
text/x-wiki
Pɩnaɣ '''1947''' kɛ [[pɩnaɣ]] 1947 ñɩŋga kɛ palʋlʋʋ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu Krɩstʋ]] yɔ. Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ taa lɛ, pɩnaɣ 1947 kɛŋna 47 ñɩŋga. Kɛwɛ pɩnzɩ [[1946]] nɛ [[1948]] hɛkʋ taa.
=1947 taa lakasɩ sɔsɔsɩ =
Pɩnaɣ ŋga ka-taa kɛ lakasɩ sɔsɔsɩ sɩnɛ yɔ sɩlaba :
==Kɔnaɣ fenaɣ==
==Kolaɣ fenaɣ==
==Lakɩŋ fenaɣ==
==Ɖomaɣ fenaɣ==
==Agoza fenaɣ==
==Mɩsɩkʋm fenaɣ==
==Hasɩyaɖɛ fenaɣ==
==Kɩyɛɛna fenaɣ==
==Salaŋ fenaɣ==
==Aloma fenaɣ==
==Kamɩŋ fenaɣ==
==Saŋayɩŋ fenaɣ==
[[Category:Pɩnzɩ]]
[[Category:Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ]]
nm9rs4di4bjbsvre8b5xqtvwa3cq6t9
1948
0
2338
10779
10777
2018-01-23T16:30:40Z
Gnangbade
58
10779
wikitext
text/x-wiki
Pɩnaɣ '''1948''' kɛ [[pɩnaɣ]] 1948 ñɩŋga kɛ palʋlʋʋ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu Krɩstʋ]] yɔ. Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ taa lɛ, pɩnaɣ 1948 kɛŋna 48 ñɩŋga. Kɛwɛ pɩnzɩ [[1947]] nɛ [[1949]] hɛkʋ taa.
=1948 taa lakasɩ sɔsɔsɩ =
Pɩnaɣ ŋga ka-taa kɛ lakasɩ sɔsɔsɩ sɩnɛ yɔ sɩlaba :
==Kɔnaɣ fenaɣ==
==Kolaɣ fenaɣ==
==Lakɩŋ fenaɣ==
==Ɖomaɣ fenaɣ==
==Agoza fenaɣ==
==Mɩsɩkʋm fenaɣ==
==Hasɩyaɖɛ fenaɣ==
==Kɩyɛɛna fenaɣ==
==Salaŋ fenaɣ==
==Aloma fenaɣ==
==Kamɩŋ fenaɣ==
==Saŋayɩŋ fenaɣ==
[[Category:Pɩnzɩ]]
[[Category:Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ]]
k3qgdh6gpgmhjrlxedjoqw7vq98uto1
1949
0
2339
10778
2018-01-23T16:30:15Z
Gnangbade
58
Création d'une page sur l'an 1949
10778
wikitext
text/x-wiki
Pɩnaɣ '''1949''' kɛ [[pɩnaɣ]] 1949 ñɩŋga kɛ palʋlʋʋ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu Krɩstʋ]] yɔ. Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ taa lɛ, pɩnaɣ 1949 kɛŋna 49 ñɩŋga. Kɛwɛ pɩnzɩ [[1948]] nɛ [[1950]] hɛkʋ taa.
=1949 taa lakasɩ sɔsɔsɩ =
Pɩnaɣ ŋga ka-taa kɛ lakasɩ sɔsɔsɩ sɩnɛ yɔ sɩlaba :
==Kɔnaɣ fenaɣ==
==Kolaɣ fenaɣ==
==Lakɩŋ fenaɣ==
==Ɖomaɣ fenaɣ==
==Agoza fenaɣ==
==Mɩsɩkʋm fenaɣ==
==Hasɩyaɖɛ fenaɣ==
==Kɩyɛɛna fenaɣ==
==Salaŋ fenaɣ==
==Aloma fenaɣ==
==Kamɩŋ fenaɣ==
==Saŋayɩŋ fenaɣ==
[[Category:Pɩnzɩ]]
[[Category:Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ]]
d3pvxc94gxbmha1ld6hx7nwmzifhm8y
1950
0
2340
10781
2018-01-23T16:31:46Z
Gnangbade
58
Création d'une page sur l'an 1950
10781
wikitext
text/x-wiki
Pɩnaɣ '''1950''' kɛ [[pɩnaɣ]] 1950 ñɩŋga kɛ palʋlʋʋ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu Krɩstʋ]] yɔ. Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ taa lɛ, pɩnaɣ 1950 kɛŋna 50 ñɩŋga. Kɛwɛ pɩnzɩ [[1949]] nɛ [[1951]] hɛkʋ taa.
=1950 taa lakasɩ sɔsɔsɩ =
Pɩnaɣ ŋga ka-taa kɛ lakasɩ sɔsɔsɩ sɩnɛ yɔ sɩlaba :
==Kɔnaɣ fenaɣ==
==Kolaɣ fenaɣ==
==Lakɩŋ fenaɣ==
==Ɖomaɣ fenaɣ==
==Agoza fenaɣ==
==Mɩsɩkʋm fenaɣ==
==Hasɩyaɖɛ fenaɣ==
==Kɩyɛɛna fenaɣ==
==Salaŋ fenaɣ==
==Aloma fenaɣ==
==Kamɩŋ fenaɣ==
==Saŋayɩŋ fenaɣ==
[[Category:Pɩnzɩ]]
[[Category:Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ]]
brdg6co1q261q149m5mplfubduk1f0q
1951
0
2341
10782
2018-01-23T16:32:39Z
Gnangbade
58
Création d'une page sur l'an 1951
10782
wikitext
text/x-wiki
Pɩnaɣ '''1951''' kɛ [[pɩnaɣ]] 1951 ñɩŋga kɛ palʋlʋʋ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu Krɩstʋ]] yɔ. Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ taa lɛ, pɩnaɣ 1951 kɛŋna 51 ñɩŋga. Kɛwɛ pɩnzɩ [[1950]] nɛ [[1952]] hɛkʋ taa.
=1951 taa lakasɩ sɔsɔsɩ =
Pɩnaɣ ŋga ka-taa kɛ lakasɩ sɔsɔsɩ sɩnɛ yɔ sɩlaba :
==Kɔnaɣ fenaɣ==
==Kolaɣ fenaɣ==
==Lakɩŋ fenaɣ==
==Ɖomaɣ fenaɣ==
==Agoza fenaɣ==
==Mɩsɩkʋm fenaɣ==
==Hasɩyaɖɛ fenaɣ==
==Kɩyɛɛna fenaɣ==
==Salaŋ fenaɣ==
==Aloma fenaɣ==
==Kamɩŋ fenaɣ==
==Saŋayɩŋ fenaɣ==
[[Category:Pɩnzɩ]]
[[Category:Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ]]
mnbsnq8chhx24wwljakpf0ahm525s6j
1952
0
2342
10783
2018-01-23T16:33:21Z
Gnangbade
58
Création d'une page sur l'an 1952
10783
wikitext
text/x-wiki
Pɩnaɣ '''1952''' kɛ [[pɩnaɣ]] 1952 ñɩŋga kɛ palʋlʋʋ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu Krɩstʋ]] yɔ. Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ taa lɛ, pɩnaɣ 1952 kɛŋna 52 ñɩŋga. Kɛwɛ pɩnzɩ [[1951]] nɛ [[1953]] hɛkʋ taa.
=1952 taa lakasɩ sɔsɔsɩ =
Pɩnaɣ ŋga ka-taa kɛ lakasɩ sɔsɔsɩ sɩnɛ yɔ sɩlaba :
==Kɔnaɣ fenaɣ==
==Kolaɣ fenaɣ==
==Lakɩŋ fenaɣ==
==Ɖomaɣ fenaɣ==
==Agoza fenaɣ==
==Mɩsɩkʋm fenaɣ==
==Hasɩyaɖɛ fenaɣ==
==Kɩyɛɛna fenaɣ==
==Salaŋ fenaɣ==
==Aloma fenaɣ==
==Kamɩŋ fenaɣ==
==Saŋayɩŋ fenaɣ==
[[Category:Pɩnzɩ]]
[[Category:Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ]]
0352h5py1ev4j1ezn8fzik6au3y4n4d
1953
0
2343
10784
2018-01-23T16:34:01Z
Gnangbade
58
Création d'une page sur l'an 1953
10784
wikitext
text/x-wiki
Pɩnaɣ '''1953''' kɛ [[pɩnaɣ]] 1953 ñɩŋga kɛ palʋlʋʋ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu Krɩstʋ]] yɔ. Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ taa lɛ, pɩnaɣ 1953 kɛŋna 53 ñɩŋga. Kɛwɛ pɩnzɩ [[1952]] nɛ [[1954]] hɛkʋ taa.
=1953 taa lakasɩ sɔsɔsɩ =
Pɩnaɣ ŋga ka-taa kɛ lakasɩ sɔsɔsɩ sɩnɛ yɔ sɩlaba :
==Kɔnaɣ fenaɣ==
==Kolaɣ fenaɣ==
==Lakɩŋ fenaɣ==
==Ɖomaɣ fenaɣ==
==Agoza fenaɣ==
==Mɩsɩkʋm fenaɣ==
==Hasɩyaɖɛ fenaɣ==
==Kɩyɛɛna fenaɣ==
==Salaŋ fenaɣ==
==Aloma fenaɣ==
==Kamɩŋ fenaɣ==
==Saŋayɩŋ fenaɣ==
[[Category:Pɩnzɩ]]
[[Category:Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ]]
10q1ojqzvidptl8f61k5id7whogur8l
1954
0
2344
10785
2018-01-23T16:34:55Z
Gnangbade
58
Création d'une page sur l'an 1954
10785
wikitext
text/x-wiki
Pɩnaɣ '''1954''' kɛ [[pɩnaɣ]] 1954 ñɩŋga kɛ palʋlʋʋ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu Krɩstʋ]] yɔ. Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ taa lɛ, pɩnaɣ 1954 kɛŋna 54 ñɩŋga. Kɛwɛ pɩnzɩ [[1953]] nɛ [[1955]] hɛkʋ taa.
=1954 taa lakasɩ sɔsɔsɩ =
Pɩnaɣ ŋga ka-taa kɛ lakasɩ sɔsɔsɩ sɩnɛ yɔ sɩlaba :
==Kɔnaɣ fenaɣ==
==Kolaɣ fenaɣ==
==Lakɩŋ fenaɣ==
==Ɖomaɣ fenaɣ==
==Agoza fenaɣ==
==Mɩsɩkʋm fenaɣ==
==Hasɩyaɖɛ fenaɣ==
==Kɩyɛɛna fenaɣ==
==Salaŋ fenaɣ==
==Aloma fenaɣ==
==Kamɩŋ fenaɣ==
==Saŋayɩŋ fenaɣ==
[[Category:Pɩnzɩ]]
[[Category:Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ]]
f4535lp0iafqs2q3r01i1h46258vf6o
1955
0
2345
10786
2018-01-23T16:35:37Z
Gnangbade
58
Création d'une page sur l'an 1955
10786
wikitext
text/x-wiki
Pɩnaɣ '''1955''' kɛ [[pɩnaɣ]] 1955 ñɩŋga kɛ palʋlʋʋ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu Krɩstʋ]] yɔ. Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ taa lɛ, pɩnaɣ 1955 kɛŋna 55 ñɩŋga. Kɛwɛ pɩnzɩ [[1954]] nɛ [[1956]] hɛkʋ taa.
=1955 taa lakasɩ sɔsɔsɩ =
Pɩnaɣ ŋga ka-taa kɛ lakasɩ sɔsɔsɩ sɩnɛ yɔ sɩlaba :
==Kɔnaɣ fenaɣ==
==Kolaɣ fenaɣ==
==Lakɩŋ fenaɣ==
==Ɖomaɣ fenaɣ==
==Agoza fenaɣ==
==Mɩsɩkʋm fenaɣ==
==Hasɩyaɖɛ fenaɣ==
==Kɩyɛɛna fenaɣ==
==Salaŋ fenaɣ==
==Aloma fenaɣ==
==Kamɩŋ fenaɣ==
==Saŋayɩŋ fenaɣ==
[[Category:Pɩnzɩ]]
[[Category:Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ]]
him0vluiuapeqcklkxb5b81jjiswcms
1956
0
2346
10787
2018-01-23T16:36:12Z
Gnangbade
58
Création d'une page sur l'an 1956
10787
wikitext
text/x-wiki
Pɩnaɣ '''1956''' kɛ [[pɩnaɣ]] 1956 ñɩŋga kɛ palʋlʋʋ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu Krɩstʋ]] yɔ. Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ taa lɛ, pɩnaɣ 1956 kɛŋna 56 ñɩŋga. Kɛwɛ pɩnzɩ [[1955]] nɛ [[1957]] hɛkʋ taa.
=1956 taa lakasɩ sɔsɔsɩ =
Pɩnaɣ ŋga ka-taa kɛ lakasɩ sɔsɔsɩ sɩnɛ yɔ sɩlaba :
==Kɔnaɣ fenaɣ==
==Kolaɣ fenaɣ==
==Lakɩŋ fenaɣ==
==Ɖomaɣ fenaɣ==
==Agoza fenaɣ==
==Mɩsɩkʋm fenaɣ==
==Hasɩyaɖɛ fenaɣ==
==Kɩyɛɛna fenaɣ==
==Salaŋ fenaɣ==
==Aloma fenaɣ==
==Kamɩŋ fenaɣ==
==Saŋayɩŋ fenaɣ==
[[Category:Pɩnzɩ]]
[[Category:Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ]]
e0ptcc3fw3fis1sbgi99neul24uj8q5
1957
0
2347
10788
2018-01-23T16:36:48Z
Gnangbade
58
Création d'une page sur l'an 1957
10788
wikitext
text/x-wiki
Pɩnaɣ '''1957''' kɛ [[pɩnaɣ]] 1957 ñɩŋga kɛ palʋlʋʋ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu Krɩstʋ]] yɔ. Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ taa lɛ, pɩnaɣ 1957 kɛŋna 57 ñɩŋga. Kɛwɛ pɩnzɩ [[1956]] nɛ [[1958]] hɛkʋ taa.
=1957 taa lakasɩ sɔsɔsɩ =
Pɩnaɣ ŋga ka-taa kɛ lakasɩ sɔsɔsɩ sɩnɛ yɔ sɩlaba :
==Kɔnaɣ fenaɣ==
==Kolaɣ fenaɣ==
==Lakɩŋ fenaɣ==
==Ɖomaɣ fenaɣ==
==Agoza fenaɣ==
==Mɩsɩkʋm fenaɣ==
==Hasɩyaɖɛ fenaɣ==
==Kɩyɛɛna fenaɣ==
==Salaŋ fenaɣ==
==Aloma fenaɣ==
==Kamɩŋ fenaɣ==
==Saŋayɩŋ fenaɣ==
[[Category:Pɩnzɩ]]
[[Category:Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ]]
i68iaz822o8oglvltr0stnxfh6g4z2l
1958
0
2348
10789
2018-01-23T16:37:59Z
Gnangbade
58
Création d'une page sur l'an 1958
10789
wikitext
text/x-wiki
Pɩnaɣ '''1958''' kɛ [[pɩnaɣ]] 1958 ñɩŋga kɛ palʋlʋʋ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu Krɩstʋ]] yɔ. Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ taa lɛ, pɩnaɣ 1958 kɛŋna 58 ñɩŋga. Kɛwɛ pɩnzɩ [[1957]] nɛ [[1959]] hɛkʋ taa.
=1958 taa lakasɩ sɔsɔsɩ =
Pɩnaɣ ŋga ka-taa kɛ lakasɩ sɔsɔsɩ sɩnɛ yɔ sɩlaba :
==Kɔnaɣ fenaɣ==
==Kolaɣ fenaɣ==
==Lakɩŋ fenaɣ==
==Ɖomaɣ fenaɣ==
==Agoza fenaɣ==
==Mɩsɩkʋm fenaɣ==
==Hasɩyaɖɛ fenaɣ==
==Kɩyɛɛna fenaɣ==
==Salaŋ fenaɣ==
==Aloma fenaɣ==
==Kamɩŋ fenaɣ==
==Saŋayɩŋ fenaɣ==
[[Category:Pɩnzɩ]]
[[Category:Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ]]
3twxlyfjqle1xxbp1euykwmvpoyn4f8
1959
0
2349
10790
2018-01-23T16:38:44Z
Gnangbade
58
Création d'une page sur l'an 1959
10790
wikitext
text/x-wiki
Pɩnaɣ '''1959''' kɛ [[pɩnaɣ]] 1959 ñɩŋga kɛ palʋlʋʋ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu Krɩstʋ]] yɔ. Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ taa lɛ, pɩnaɣ 1959 kɛŋna 59 ñɩŋga. Kɛwɛ pɩnzɩ [[1958]] nɛ [[1960]] hɛkʋ taa.
=1959 taa lakasɩ sɔsɔsɩ =
Pɩnaɣ ŋga ka-taa kɛ lakasɩ sɔsɔsɩ sɩnɛ yɔ sɩlaba :
==Kɔnaɣ fenaɣ==
==Kolaɣ fenaɣ==
==Lakɩŋ fenaɣ==
==Ɖomaɣ fenaɣ==
==Agoza fenaɣ==
==Mɩsɩkʋm fenaɣ==
==Hasɩyaɖɛ fenaɣ==
==Kɩyɛɛna fenaɣ==
==Salaŋ fenaɣ==
==Aloma fenaɣ==
==Kamɩŋ fenaɣ==
==Saŋayɩŋ fenaɣ==
[[Category:Pɩnzɩ]]
[[Category:Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ]]
02qkwm9fivbbsbiiej8mnkck45hf2se
1960
0
2350
10791
2018-01-23T16:40:12Z
Gnangbade
58
Création d'une page sur l'an 1960
10791
wikitext
text/x-wiki
Pɩnaɣ '''1960'' kɛ [[pɩnaɣ]] 1960 ñɩŋga kɛ palʋlʋʋ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu Krɩstʋ]] yɔ. Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ taa lɛ, pɩnaɣ 1960 kɛŋna 60 ñɩŋga. Kɛwɛ pɩnzɩ [[1959]] nɛ [[1961]] hɛkʋ taa.
=1960 taa lakasɩ sɔsɔsɩ =
Pɩnaɣ ŋga ka-taa kɛ lakasɩ sɔsɔsɩ sɩnɛ yɔ sɩlaba :
==Kɔnaɣ fenaɣ==
==Kolaɣ fenaɣ==
==Lakɩŋ fenaɣ==
==Ɖomaɣ fenaɣ==
==Agoza fenaɣ==
==Mɩsɩkʋm fenaɣ==
==Hasɩyaɖɛ fenaɣ==
==Kɩyɛɛna fenaɣ==
==Salaŋ fenaɣ==
==Aloma fenaɣ==
==Kamɩŋ fenaɣ==
==Saŋayɩŋ fenaɣ==
[[Category:Pɩnzɩ]]
[[Category:Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ]]
fxkz1wi5zf77z2u5o3gwrtq4h3o3pgr
1961
0
2351
10792
2018-01-23T16:43:02Z
Gnangbade
58
Création d'une page l'an 1961
10792
wikitext
text/x-wiki
Pɩnaɣ '''1961'' kɛ [[pɩnaɣ]] 1961 ñɩŋga kɛ palʋlʋʋ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu Krɩstʋ]] yɔ. Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ taa lɛ, pɩnaɣ 1961 kɛŋna 61 ñɩŋga. Kɛwɛ pɩnzɩ [[1960]] nɛ [[1962]] hɛkʋ taa.
=1961 taa lakasɩ sɔsɔsɩ =
Pɩnaɣ ŋga ka-taa kɛ lakasɩ sɔsɔsɩ sɩnɛ yɔ sɩlaba :
==Kɔnaɣ fenaɣ==
==Kolaɣ fenaɣ==
==Lakɩŋ fenaɣ==
==Ɖomaɣ fenaɣ==
==Agoza fenaɣ==
==Mɩsɩkʋm fenaɣ==
==Hasɩyaɖɛ fenaɣ==
==Kɩyɛɛna fenaɣ==
==Salaŋ fenaɣ==
==Aloma fenaɣ==
==Kamɩŋ fenaɣ==
==Saŋayɩŋ fenaɣ==
[[Category:Pɩnzɩ]]
[[Category:Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ]]
kwvv4v1euihlzqiqjvrf1ikpaa2m90z
1962
0
2352
10793
2018-01-23T16:44:43Z
Gnangbade
58
Création d'une page sur l'an 1962
10793
wikitext
text/x-wiki
Pɩnaɣ '''1962'' kɛ [[pɩnaɣ]] 1962 ñɩŋga kɛ palʋlʋʋ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu Krɩstʋ]] yɔ. Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ taa lɛ, pɩnaɣ 1962 kɛŋna 62 ñɩŋga. Kɛwɛ pɩnzɩ [[1961]] nɛ [[1963]] hɛkʋ taa.
=1962 taa lakasɩ sɔsɔsɩ =
Pɩnaɣ ŋga ka-taa kɛ lakasɩ sɔsɔsɩ sɩnɛ yɔ sɩlaba :
==Kɔnaɣ fenaɣ==
==Kolaɣ fenaɣ==
==Lakɩŋ fenaɣ==
==Ɖomaɣ fenaɣ==
==Agoza fenaɣ==
==Mɩsɩkʋm fenaɣ==
==Hasɩyaɖɛ fenaɣ==
==Kɩyɛɛna fenaɣ==
==Salaŋ fenaɣ==
==Aloma fenaɣ==
==Kamɩŋ fenaɣ==
==Saŋayɩŋ fenaɣ==
[[Category:Pɩnzɩ]]
[[Category:Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ]]
8zo59wuysa8qspt3lcicqxnh7uycz8j
1963
0
2353
10794
2018-01-23T16:51:54Z
Gnangbade
58
Création d'une page sur l'an 1963
10794
wikitext
text/x-wiki
Pɩnaɣ '''1963'' kɛ [[pɩnaɣ]] 1963 ñɩŋga kɛ palʋlʋʋ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu Krɩstʋ]] yɔ. Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ taa lɛ, pɩnaɣ 1963 kɛŋna 63 ñɩŋga. Kɛwɛ pɩnzɩ [[1962]] nɛ [[1964]] hɛkʋ taa.
=1963 taa lakasɩ sɔsɔsɩ =
Pɩnaɣ ŋga ka-taa kɛ lakasɩ sɔsɔsɩ sɩnɛ yɔ sɩlaba :
==Kɔnaɣ fenaɣ==
==Kolaɣ fenaɣ==
==Lakɩŋ fenaɣ==
==Ɖomaɣ fenaɣ==
==Agoza fenaɣ==
==Mɩsɩkʋm fenaɣ==
==Hasɩyaɖɛ fenaɣ==
==Kɩyɛɛna fenaɣ==
==Salaŋ fenaɣ==
==Aloma fenaɣ==
==Kamɩŋ fenaɣ==
==Saŋayɩŋ fenaɣ==
[[Category:Pɩnzɩ]]
[[Category:Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ]]
i1v3knqc7u7nwq4yllxd2j6ci1mn9jm
1964
0
2354
10796
10795
2018-01-23T16:52:55Z
Gnangbade
58
10796
wikitext
text/x-wiki
Pɩnaɣ '''1964'' kɛ [[pɩnaɣ]] 1964 ñɩŋga kɛ palʋlʋʋ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu Krɩstʋ]] yɔ. Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ taa lɛ, pɩnaɣ 1964 kɛŋna 64 ñɩŋga. Kɛwɛ pɩnzɩ [[1963]] nɛ [[1965]] hɛkʋ taa.
=1964 taa lakasɩ sɔsɔsɩ =
Pɩnaɣ ŋga ka-taa kɛ lakasɩ sɔsɔsɩ sɩnɛ yɔ sɩlaba :
==Kɔnaɣ fenaɣ==
==Kolaɣ fenaɣ==
==Lakɩŋ fenaɣ==
==Ɖomaɣ fenaɣ==
==Agoza fenaɣ==
==Mɩsɩkʋm fenaɣ==
==Hasɩyaɖɛ fenaɣ==
==Kɩyɛɛna fenaɣ==
==Salaŋ fenaɣ==
==Aloma fenaɣ==
==Kamɩŋ fenaɣ==
==Saŋayɩŋ fenaɣ==
[[Category:Pɩnzɩ]]
[[Category:Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ]]
hxyet666tninszuyqdbhixowg0luo9j
1965
0
2355
10799
10798
2018-01-23T16:54:37Z
Gnangbade
58
Création d'une page sur l'an 1965
10799
wikitext
text/x-wiki
Pɩnaɣ '''1964''' kɛ [[pɩnaɣ]] 1964 ñɩŋga kɛ palʋlʋʋ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu Krɩstʋ]] yɔ. Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ taa lɛ, pɩnaɣ 1964 kɛŋna 64 ñɩŋga. Kɛwɛ pɩnzɩ [[1963]] nɛ [[1966]] hɛkʋ taa.
=1963 taa lakasɩ sɔsɔsɩ =
Pɩnaɣ ŋga ka-taa kɛ lakasɩ sɔsɔsɩ sɩnɛ yɔ sɩlaba :
==Kɔnaɣ fenaɣ==
==Kolaɣ fenaɣ==
==Lakɩŋ fenaɣ==
==Ɖomaɣ fenaɣ==
==Agoza fenaɣ==
==Mɩsɩkʋm fenaɣ==
==Hasɩyaɖɛ fenaɣ==
==Kɩyɛɛna fenaɣ==
==Salaŋ fenaɣ==
==Aloma fenaɣ==
==Kamɩŋ fenaɣ==
==Saŋayɩŋ fenaɣ==
[[Category:Pɩnzɩ]]
[[Category:Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ]]
816h9yeogb3a4fxdmp9bt3ntwfradwk
1966
0
2356
10801
10800
2018-01-23T16:55:54Z
Gnangbade
58
10801
wikitext
text/x-wiki
Pɩnaɣ '''1966''' kɛ [[pɩnaɣ]] 1966 ñɩŋga kɛ palʋlʋʋ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu Krɩstʋ]] yɔ. Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ taa lɛ, pɩnaɣ 1966 kɛŋna 66 ñɩŋga. Kɛwɛ pɩnzɩ [[1965]] nɛ [[1967]] hɛkʋ taa.
=1966 taa lakasɩ sɔsɔsɩ =
Pɩnaɣ ŋga ka-taa kɛ lakasɩ sɔsɔsɩ sɩnɛ yɔ sɩlaba :
==Kɔnaɣ fenaɣ==
==Kolaɣ fenaɣ==
==Lakɩŋ fenaɣ==
==Ɖomaɣ fenaɣ==
==Agoza fenaɣ==
==Mɩsɩkʋm fenaɣ==
==Hasɩyaɖɛ fenaɣ==
==Kɩyɛɛna fenaɣ==
==Salaŋ fenaɣ==
==Aloma fenaɣ==
==Kamɩŋ fenaɣ==
==Saŋayɩŋ fenaɣ==
[[Category:Pɩnzɩ]]
[[Category:Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ]]
lij8zk8qx3drh2bd5ckf20e5sp28osv
1967
0
2357
10802
2018-01-23T16:56:39Z
Gnangbade
58
Création d'une page sur l'an 1967
10802
wikitext
text/x-wiki
Pɩnaɣ ''1967'' kɛ [[pɩnaɣ]] 1967 ñɩŋga kɛ palʋlʋʋ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu Krɩstʋ]] yɔ. Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ taa lɛ, pɩnaɣ 1967 kɛŋna 67 ñɩŋga. Kɛwɛ pɩnzɩ [[1966]] nɛ [[1968]] hɛkʋ taa.
=1967 taa lakasɩ sɔsɔsɩ =
Pɩnaɣ ŋga ka-taa kɛ lakasɩ sɔsɔsɩ sɩnɛ yɔ sɩlaba :
==Kɔnaɣ fenaɣ==
==Kolaɣ fenaɣ==
==Lakɩŋ fenaɣ==
==Ɖomaɣ fenaɣ==
==Agoza fenaɣ==
==Mɩsɩkʋm fenaɣ==
==Hasɩyaɖɛ fenaɣ==
==Kɩyɛɛna fenaɣ==
==Salaŋ fenaɣ==
==Aloma fenaɣ==
==Kamɩŋ fenaɣ==
==Saŋayɩŋ fenaɣ==
[[Category:Pɩnzɩ]]
[[Category:Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ]]
43ptahkivht542mxxooqrtodshscv3g
1968
0
2358
10803
2018-01-23T16:57:13Z
Gnangbade
58
Création d'une page sur l'an 1968
10803
wikitext
text/x-wiki
Pɩnaɣ ''1968'' kɛ [[pɩnaɣ]] 1968 ñɩŋga kɛ palʋlʋʋ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu Krɩstʋ]] yɔ. Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ taa lɛ, pɩnaɣ 1968 kɛŋna 68 ñɩŋga. Kɛwɛ pɩnzɩ [[1967]] nɛ [[1969]] hɛkʋ taa.
=1968 taa lakasɩ sɔsɔsɩ =
Pɩnaɣ ŋga ka-taa kɛ lakasɩ sɔsɔsɩ sɩnɛ yɔ sɩlaba :
==Kɔnaɣ fenaɣ==
==Kolaɣ fenaɣ==
==Lakɩŋ fenaɣ==
==Ɖomaɣ fenaɣ==
==Agoza fenaɣ==
==Mɩsɩkʋm fenaɣ==
==Hasɩyaɖɛ fenaɣ==
==Kɩyɛɛna fenaɣ==
==Salaŋ fenaɣ==
==Aloma fenaɣ==
==Kamɩŋ fenaɣ==
==Saŋayɩŋ fenaɣ==
[[Category:Pɩnzɩ]]
[[Category:Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ]]
ryqi2qepsdt5renju4ixo0xjsn6zj2f
1969
0
2359
10804
2018-01-23T16:58:07Z
Gnangbade
58
Création d'un article sur la page 1969
10804
wikitext
text/x-wiki
Pɩnaɣ ''1969'' kɛ [[pɩnaɣ]] 1969 ñɩŋga kɛ palʋlʋʋ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu Krɩstʋ]] yɔ. Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ taa lɛ, pɩnaɣ 1969 kɛŋna 69 ñɩŋga. Kɛwɛ pɩnzɩ [[1968]] nɛ [[1970]] hɛkʋ taa.
=1969 taa lakasɩ sɔsɔsɩ =
Pɩnaɣ ŋga ka-taa kɛ lakasɩ sɔsɔsɩ sɩnɛ yɔ sɩlaba :
==Kɔnaɣ fenaɣ==
==Kolaɣ fenaɣ==
==Lakɩŋ fenaɣ==
==Ɖomaɣ fenaɣ==
==Agoza fenaɣ==
==Mɩsɩkʋm fenaɣ==
==Hasɩyaɖɛ fenaɣ==
==Kɩyɛɛna fenaɣ==
==Salaŋ fenaɣ==
==Aloma fenaɣ==
==Kamɩŋ fenaɣ==
==Saŋayɩŋ fenaɣ==
[[Category:Pɩnzɩ]]
[[Category:Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ]]
k1o565m00h3ds20h84p8q3ve7evl83s
1970
0
2360
10806
10805
2018-01-23T18:01:34Z
Gnangbade
58
10806
wikitext
text/x-wiki
Pɩnaɣ ''1970'' kɛ [[pɩnaɣ]] 1970 ñɩŋga kɛ palʋlʋʋ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu Krɩstʋ]] yɔ. Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ taa lɛ, pɩnaɣ 1970 kɛŋna 70 ñɩŋga. Kɛwɛ pɩnzɩ [[1969]] nɛ [[1971]] hɛkʋ taa.
=1970 taa lakasɩ sɔsɔsɩ =
Pɩnaɣ ŋga ka-taa kɛ lakasɩ sɔsɔsɩ sɩnɛ yɔ sɩlaba :
==Kɔnaɣ fenaɣ==
==Kolaɣ fenaɣ==
==Lakɩŋ fenaɣ==
==Ɖomaɣ fenaɣ==
==Agoza fenaɣ==
==Mɩsɩkʋm fenaɣ==
==Hasɩyaɖɛ fenaɣ==
==Kɩyɛɛna fenaɣ==
==Salaŋ fenaɣ==
==Aloma fenaɣ==
==Kamɩŋ fenaɣ==
==Saŋayɩŋ fenaɣ==
[[Category:Pɩnzɩ]]
[[Category:Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ]]
b8yr4taxq3220qit9ua95e5r9aucnn0
1971
0
2361
10807
2018-01-23T18:02:43Z
Gnangbade
58
Création d'un article sur l'an 1971
10807
wikitext
text/x-wiki
Pɩnaɣ ''1971'' kɛ [[pɩnaɣ]] 1971 ñɩŋga kɛ palʋlʋʋ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu Krɩstʋ]] yɔ. Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ taa lɛ, pɩnaɣ 1971 kɛŋna 71 ñɩŋga. Kɛwɛ pɩnzɩ [[1970]] nɛ [[1972]] hɛkʋ taa.
=1971 taa lakasɩ sɔsɔsɩ =
Pɩnaɣ ŋga ka-taa kɛ lakasɩ sɔsɔsɩ sɩnɛ yɔ sɩlaba :
==Kɔnaɣ fenaɣ==
==Kolaɣ fenaɣ==
==Lakɩŋ fenaɣ==
==Ɖomaɣ fenaɣ==
==Agoza fenaɣ==
==Mɩsɩkʋm fenaɣ==
==Hasɩyaɖɛ fenaɣ==
==Kɩyɛɛna fenaɣ==
==Salaŋ fenaɣ==
==Aloma fenaɣ==
==Kamɩŋ fenaɣ==
==Saŋayɩŋ fenaɣ==
[[Category:Pɩnzɩ]]
[[Category:Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ]]
jmk5e1xy23xzie4jqhv54b9w5jkbp4o
1972
0
2362
10808
2018-01-23T18:03:33Z
Gnangbade
58
Création d'un article sur l'an 1972
10808
wikitext
text/x-wiki
Pɩnaɣ ''1972'' kɛ [[pɩnaɣ]] 1972 ñɩŋga kɛ palʋlʋʋ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu Krɩstʋ]] yɔ. Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ taa lɛ, pɩnaɣ 1972 kɛŋna 72 ñɩŋga. Kɛwɛ pɩnzɩ [[1971]] nɛ [[1973]] hɛkʋ taa.
=1972 taa lakasɩ sɔsɔsɩ =
Pɩnaɣ ŋga ka-taa kɛ lakasɩ sɔsɔsɩ sɩnɛ yɔ sɩlaba :
==Kɔnaɣ fenaɣ==
==Kolaɣ fenaɣ==
==Lakɩŋ fenaɣ==
==Ɖomaɣ fenaɣ==
==Agoza fenaɣ==
==Mɩsɩkʋm fenaɣ==
==Hasɩyaɖɛ fenaɣ==
==Kɩyɛɛna fenaɣ==
==Salaŋ fenaɣ==
==Aloma fenaɣ==
==Kamɩŋ fenaɣ==
==Saŋayɩŋ fenaɣ==
[[Category:Pɩnzɩ]]
[[Category:Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ]]
9b7j21n6fgatq1u9ulsowdscaln9mnc
1973
0
2363
10809
2018-01-23T18:04:13Z
Gnangbade
58
Création d'un article sur l'an 1973
10809
wikitext
text/x-wiki
Pɩnaɣ ''1973'' kɛ [[pɩnaɣ]] 1973 ñɩŋga kɛ palʋlʋʋ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu Krɩstʋ]] yɔ. Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ taa lɛ, pɩnaɣ 1973 kɛŋna 73 ñɩŋga. Kɛwɛ pɩnzɩ [[1972]] nɛ [[1974]] hɛkʋ taa.
=1973 taa lakasɩ sɔsɔsɩ =
Pɩnaɣ ŋga ka-taa kɛ lakasɩ sɔsɔsɩ sɩnɛ yɔ sɩlaba :
==Kɔnaɣ fenaɣ==
==Kolaɣ fenaɣ==
==Lakɩŋ fenaɣ==
==Ɖomaɣ fenaɣ==
==Agoza fenaɣ==
==Mɩsɩkʋm fenaɣ==
==Hasɩyaɖɛ fenaɣ==
==Kɩyɛɛna fenaɣ==
==Salaŋ fenaɣ==
==Aloma fenaɣ==
==Kamɩŋ fenaɣ==
==Saŋayɩŋ fenaɣ==
[[Category:Pɩnzɩ]]
[[Category:Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ]]
k1uh50kofg2yyu7w8mj8a5btm3t15ar
1974
0
2364
10810
2018-01-23T18:04:56Z
Gnangbade
58
Création d'un article sur l'an 1974
10810
wikitext
text/x-wiki
Pɩnaɣ ''1974'' kɛ [[pɩnaɣ]] 1974 ñɩŋga kɛ palʋlʋʋ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu Krɩstʋ]] yɔ. Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ taa lɛ, pɩnaɣ 1974 kɛŋna 74 ñɩŋga. Kɛwɛ pɩnzɩ [[1973]] nɛ [[1975]] hɛkʋ taa.
=1974 taa lakasɩ sɔsɔsɩ =
Pɩnaɣ ŋga ka-taa kɛ lakasɩ sɔsɔsɩ sɩnɛ yɔ sɩlaba :
==Kɔnaɣ fenaɣ==
==Kolaɣ fenaɣ==
==Lakɩŋ fenaɣ==
==Ɖomaɣ fenaɣ==
==Agoza fenaɣ==
==Mɩsɩkʋm fenaɣ==
==Hasɩyaɖɛ fenaɣ==
==Kɩyɛɛna fenaɣ==
==Salaŋ fenaɣ==
==Aloma fenaɣ==
==Kamɩŋ fenaɣ==
==Saŋayɩŋ fenaɣ==
[[Category:Pɩnzɩ]]
[[Category:Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ]]
cpu6x6f9v6kat7awp0y6xqypuizdom6
1975
0
2365
10811
2018-01-23T18:05:41Z
Gnangbade
58
Création d'un article sur l'an 1975
10811
wikitext
text/x-wiki
Pɩnaɣ ''1975'' kɛ [[pɩnaɣ]] 1975 ñɩŋga kɛ palʋlʋʋ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu Krɩstʋ]] yɔ. Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ taa lɛ, pɩnaɣ 1975 kɛŋna 75 ñɩŋga. Kɛwɛ pɩnzɩ [[1974]] nɛ [[1976]] hɛkʋ taa.
=1975 taa lakasɩ sɔsɔsɩ =
Pɩnaɣ ŋga ka-taa kɛ lakasɩ sɔsɔsɩ sɩnɛ yɔ sɩlaba :
==Kɔnaɣ fenaɣ==
==Kolaɣ fenaɣ==
==Lakɩŋ fenaɣ==
==Ɖomaɣ fenaɣ==
==Agoza fenaɣ==
==Mɩsɩkʋm fenaɣ==
==Hasɩyaɖɛ fenaɣ==
==Kɩyɛɛna fenaɣ==
==Salaŋ fenaɣ==
==Aloma fenaɣ==
==Kamɩŋ fenaɣ==
==Saŋayɩŋ fenaɣ==
[[Category:Pɩnzɩ]]
[[Category:Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ]]
348uy81u6cx6kicp2r5xrv1eux306n4
1976
0
2366
10812
2018-01-23T18:06:22Z
Gnangbade
58
Création d'un article sur l'an 1976
10812
wikitext
text/x-wiki
Pɩnaɣ ''1976'' kɛ [[pɩnaɣ]] 1976 ñɩŋga kɛ palʋlʋʋ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu Krɩstʋ]] yɔ. Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ taa lɛ, pɩnaɣ 1976 kɛŋna 76 ñɩŋga. Kɛwɛ pɩnzɩ [[1975]] nɛ [[1977]] hɛkʋ taa.
=1976 taa lakasɩ sɔsɔsɩ =
Pɩnaɣ ŋga ka-taa kɛ lakasɩ sɔsɔsɩ sɩnɛ yɔ sɩlaba :
==Kɔnaɣ fenaɣ==
==Kolaɣ fenaɣ==
==Lakɩŋ fenaɣ==
==Ɖomaɣ fenaɣ==
==Agoza fenaɣ==
==Mɩsɩkʋm fenaɣ==
==Hasɩyaɖɛ fenaɣ==
==Kɩyɛɛna fenaɣ==
==Salaŋ fenaɣ==
==Aloma fenaɣ==
==Kamɩŋ fenaɣ==
==Saŋayɩŋ fenaɣ==
[[Category:Pɩnzɩ]]
[[Category:Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ]]
1qtgssodfhjbuog8shk54vmb1208xoy
1977
0
2367
10813
2018-01-23T18:07:02Z
Gnangbade
58
Création d'un article sur l'an 1977
10813
wikitext
text/x-wiki
Pɩnaɣ ''1977'' kɛ [[pɩnaɣ]] 1977 ñɩŋga kɛ palʋlʋʋ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu Krɩstʋ]] yɔ. Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ taa lɛ, pɩnaɣ 1977 kɛŋna 77 ñɩŋga. Kɛwɛ pɩnzɩ [[1976]] nɛ [[1978]] hɛkʋ taa.
=1977 taa lakasɩ sɔsɔsɩ =
Pɩnaɣ ŋga ka-taa kɛ lakasɩ sɔsɔsɩ sɩnɛ yɔ sɩlaba :
==Kɔnaɣ fenaɣ==
==Kolaɣ fenaɣ==
==Lakɩŋ fenaɣ==
==Ɖomaɣ fenaɣ==
==Agoza fenaɣ==
==Mɩsɩkʋm fenaɣ==
==Hasɩyaɖɛ fenaɣ==
==Kɩyɛɛna fenaɣ==
==Salaŋ fenaɣ==
==Aloma fenaɣ==
==Kamɩŋ fenaɣ==
==Saŋayɩŋ fenaɣ==
[[Category:Pɩnzɩ]]
[[Category:Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ]]
tt63st2i7dslitdyrttymmo9a3f12x9
1978
0
2368
10814
2018-01-23T18:08:15Z
Gnangbade
58
Création d'un article sur l'an 1978
10814
wikitext
text/x-wiki
Pɩnaɣ ''1978'' kɛ [[pɩnaɣ]] 1978 ñɩŋga kɛ palʋlʋʋ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu Krɩstʋ]] yɔ. Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ taa lɛ, pɩnaɣ 1978 kɛŋna 78 ñɩŋga. Kɛwɛ pɩnzɩ [[1977]] nɛ [[1979]] hɛkʋ taa.
=1978 taa lakasɩ sɔsɔsɩ =
Pɩnaɣ ŋga ka-taa kɛ lakasɩ sɔsɔsɩ sɩnɛ yɔ sɩlaba :
==Kɔnaɣ fenaɣ==
==Kolaɣ fenaɣ==
==Lakɩŋ fenaɣ==
==Ɖomaɣ fenaɣ==
==Agoza fenaɣ==
==Mɩsɩkʋm fenaɣ==
==Hasɩyaɖɛ fenaɣ==
==Kɩyɛɛna fenaɣ==
==Salaŋ fenaɣ==
==Aloma fenaɣ==
==Kamɩŋ fenaɣ==
==Saŋayɩŋ fenaɣ==
[[Category:Pɩnzɩ]]
[[Category:Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ]]
9eb0mw61sg6e5u0q80durk493ts4wsz
1979
0
2369
10815
2018-01-23T18:14:08Z
Gnangbade
58
Création d'un article sur l'an 1979
10815
wikitext
text/x-wiki
Pɩnaɣ ''1979'' kɛ [[pɩnaɣ]] 1979 ñɩŋga kɛ palʋlʋʋ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu Krɩstʋ]] yɔ. Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ taa lɛ, pɩnaɣ 1979 kɛŋna 79 ñɩŋga. Kɛwɛ pɩnzɩ [[1978]] nɛ [[1980]] hɛkʋ taa.
=1979 taa lakasɩ sɔsɔsɩ =
Pɩnaɣ ŋga ka-taa kɛ lakasɩ sɔsɔsɩ sɩnɛ yɔ sɩlaba :
==Kɔnaɣ fenaɣ==
==Kolaɣ fenaɣ==
==Lakɩŋ fenaɣ==
==Ɖomaɣ fenaɣ==
==Agoza fenaɣ==
==Mɩsɩkʋm fenaɣ==
==Hasɩyaɖɛ fenaɣ==
==Kɩyɛɛna fenaɣ==
==Salaŋ fenaɣ==
==Aloma fenaɣ==
==Kamɩŋ fenaɣ==
==Saŋayɩŋ fenaɣ==
[[Category:Pɩnzɩ]]
[[Category:Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ]]
q9f3vy9gukaih6kpu66ft7i9dbc4be1
1980
0
2370
10816
2018-01-23T18:14:55Z
Gnangbade
58
Création d'une page sur l'an 1980
10816
wikitext
text/x-wiki
Pɩnaɣ ''1980'' kɛ [[pɩnaɣ]] 1980 ñɩŋga kɛ palʋlʋʋ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu Krɩstʋ]] yɔ. Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ taa lɛ, pɩnaɣ 1980 kɛŋna 80 ñɩŋga. Kɛwɛ pɩnzɩ [[1979]] nɛ [[1981]] hɛkʋ taa.
=1980 taa lakasɩ sɔsɔsɩ =
Pɩnaɣ ŋga ka-taa kɛ lakasɩ sɔsɔsɩ sɩnɛ yɔ sɩlaba :
==Kɔnaɣ fenaɣ==
==Kolaɣ fenaɣ==
==Lakɩŋ fenaɣ==
==Ɖomaɣ fenaɣ==
==Agoza fenaɣ==
==Mɩsɩkʋm fenaɣ==
==Hasɩyaɖɛ fenaɣ==
==Kɩyɛɛna fenaɣ==
==Salaŋ fenaɣ==
==Aloma fenaɣ==
==Kamɩŋ fenaɣ==
==Saŋayɩŋ fenaɣ==
[[Category:Pɩnzɩ]]
[[Category:Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ]]
0iwdcdmdzv86sxw95ed3e9xg0gyuq65
1981
0
2371
10817
2018-01-23T18:15:34Z
Gnangbade
58
Création d'un article sur l'an 1981
10817
wikitext
text/x-wiki
Pɩnaɣ ''1981'' kɛ [[pɩnaɣ]] 1981 ñɩŋga kɛ palʋlʋʋ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu Krɩstʋ]] yɔ. Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ taa lɛ, pɩnaɣ 1981 kɛŋna 81 ñɩŋga. Kɛwɛ pɩnzɩ [[1980]] nɛ [[1982]] hɛkʋ taa.
=1981 taa lakasɩ sɔsɔsɩ =
Pɩnaɣ ŋga ka-taa kɛ lakasɩ sɔsɔsɩ sɩnɛ yɔ sɩlaba :
==Kɔnaɣ fenaɣ==
==Kolaɣ fenaɣ==
==Lakɩŋ fenaɣ==
==Ɖomaɣ fenaɣ==
==Agoza fenaɣ==
==Mɩsɩkʋm fenaɣ==
==Hasɩyaɖɛ fenaɣ==
==Kɩyɛɛna fenaɣ==
==Salaŋ fenaɣ==
==Aloma fenaɣ==
==Kamɩŋ fenaɣ==
==Saŋayɩŋ fenaɣ==
[[Category:Pɩnzɩ]]
[[Category:Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ]]
fmjq5u8uykxettmd85gny0mg1szd2ca
1982
0
2372
10818
2018-01-23T18:16:07Z
Gnangbade
58
Création d'une page sur l'an 1982
10818
wikitext
text/x-wiki
Pɩnaɣ ''1982'' kɛ [[pɩnaɣ]] 1982 ñɩŋga kɛ palʋlʋʋ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu Krɩstʋ]] yɔ. Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ taa lɛ, pɩnaɣ 1982 kɛŋna 82 ñɩŋga. Kɛwɛ pɩnzɩ [[1981]] nɛ [[1983]] hɛkʋ taa.
=1982 taa lakasɩ sɔsɔsɩ =
Pɩnaɣ ŋga ka-taa kɛ lakasɩ sɔsɔsɩ sɩnɛ yɔ sɩlaba :
==Kɔnaɣ fenaɣ==
==Kolaɣ fenaɣ==
==Lakɩŋ fenaɣ==
==Ɖomaɣ fenaɣ==
==Agoza fenaɣ==
==Mɩsɩkʋm fenaɣ==
==Hasɩyaɖɛ fenaɣ==
==Kɩyɛɛna fenaɣ==
==Salaŋ fenaɣ==
==Aloma fenaɣ==
==Kamɩŋ fenaɣ==
==Saŋayɩŋ fenaɣ==
[[Category:Pɩnzɩ]]
[[Category:Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ]]
5nc36ph1vvk4y57gw9jwv5feb5l9qe8
1983
0
2373
10819
2018-01-23T18:16:48Z
Gnangbade
58
Création d'une page sur l'an 1983
10819
wikitext
text/x-wiki
Pɩnaɣ ''1983'' kɛ [[pɩnaɣ]] 1983 ñɩŋga kɛ palʋlʋʋ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu Krɩstʋ]] yɔ. Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ taa lɛ, pɩnaɣ 1983 kɛŋna 83 ñɩŋga. Kɛwɛ pɩnzɩ [[1982]] nɛ [[1984]] hɛkʋ taa.
=1983 taa lakasɩ sɔsɔsɩ =
Pɩnaɣ ŋga ka-taa kɛ lakasɩ sɔsɔsɩ sɩnɛ yɔ sɩlaba :
==Kɔnaɣ fenaɣ==
==Kolaɣ fenaɣ==
==Lakɩŋ fenaɣ==
==Ɖomaɣ fenaɣ==
==Agoza fenaɣ==
==Mɩsɩkʋm fenaɣ==
==Hasɩyaɖɛ fenaɣ==
==Kɩyɛɛna fenaɣ==
==Salaŋ fenaɣ==
==Aloma fenaɣ==
==Kamɩŋ fenaɣ==
==Saŋayɩŋ fenaɣ==
[[Category:Pɩnzɩ]]
[[Category:Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ]]
19xhcsw9s3x0cmvhakt9kp3zqugwcef
1984
0
2374
10820
2018-01-23T18:17:24Z
Gnangbade
58
Création 'dun article sur l'an 1984
10820
wikitext
text/x-wiki
Pɩnaɣ ''1984'' kɛ [[pɩnaɣ]] 1984 ñɩŋga kɛ palʋlʋʋ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu Krɩstʋ]] yɔ. Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ taa lɛ, pɩnaɣ 1984 kɛŋna 84 ñɩŋga. Kɛwɛ pɩnzɩ [[1983]] nɛ [[1985]] hɛkʋ taa.
=1984 taa lakasɩ sɔsɔsɩ =
Pɩnaɣ ŋga ka-taa kɛ lakasɩ sɔsɔsɩ sɩnɛ yɔ sɩlaba :
==Kɔnaɣ fenaɣ==
==Kolaɣ fenaɣ==
==Lakɩŋ fenaɣ==
==Ɖomaɣ fenaɣ==
==Agoza fenaɣ==
==Mɩsɩkʋm fenaɣ==
==Hasɩyaɖɛ fenaɣ==
==Kɩyɛɛna fenaɣ==
==Salaŋ fenaɣ==
==Aloma fenaɣ==
==Kamɩŋ fenaɣ==
==Saŋayɩŋ fenaɣ==
[[Category:Pɩnzɩ]]
[[Category:Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ]]
6ck1wr9qiku84z0y7p6w7nms8eahsqw
1985
0
2375
10821
2018-01-23T18:18:08Z
Gnangbade
58
Création d'un article sur l'an 1985
10821
wikitext
text/x-wiki
Pɩnaɣ ''1985'' kɛ [[pɩnaɣ]] 1985 ñɩŋga kɛ palʋlʋʋ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu Krɩstʋ]] yɔ. Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ taa lɛ, pɩnaɣ 1985 kɛŋna 85 ñɩŋga. Kɛwɛ pɩnzɩ [[1984]] nɛ [[1986]] hɛkʋ taa.
=1985 taa lakasɩ sɔsɔsɩ =
Pɩnaɣ ŋga ka-taa kɛ lakasɩ sɔsɔsɩ sɩnɛ yɔ sɩlaba :
==Kɔnaɣ fenaɣ==
==Kolaɣ fenaɣ==
==Lakɩŋ fenaɣ==
==Ɖomaɣ fenaɣ==
==Agoza fenaɣ==
==Mɩsɩkʋm fenaɣ==
==Hasɩyaɖɛ fenaɣ==
==Kɩyɛɛna fenaɣ==
==Salaŋ fenaɣ==
==Aloma fenaɣ==
==Kamɩŋ fenaɣ==
==Saŋayɩŋ fenaɣ==
[[Category:Pɩnzɩ]]
[[Category:Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ]]
pkphddu0eok11c4nya52y90d6kjgfta
1986
0
2376
10822
2018-01-23T18:18:47Z
Gnangbade
58
Création d'un article sur l'an 1986
10822
wikitext
text/x-wiki
Pɩnaɣ ''1986'' kɛ [[pɩnaɣ]] 1986 ñɩŋga kɛ palʋlʋʋ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu Krɩstʋ]] yɔ. Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ taa lɛ, pɩnaɣ 1986 kɛŋna 86 ñɩŋga. Kɛwɛ pɩnzɩ [[1985]] nɛ [[1987]] hɛkʋ taa.
=1986 taa lakasɩ sɔsɔsɩ =
Pɩnaɣ ŋga ka-taa kɛ lakasɩ sɔsɔsɩ sɩnɛ yɔ sɩlaba :
==Kɔnaɣ fenaɣ==
==Kolaɣ fenaɣ==
==Lakɩŋ fenaɣ==
==Ɖomaɣ fenaɣ==
==Agoza fenaɣ==
==Mɩsɩkʋm fenaɣ==
==Hasɩyaɖɛ fenaɣ==
==Kɩyɛɛna fenaɣ==
==Salaŋ fenaɣ==
==Aloma fenaɣ==
==Kamɩŋ fenaɣ==
==Saŋayɩŋ fenaɣ==
[[Category:Pɩnzɩ]]
[[Category:Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ]]
gx1fib9hyw0et8kv2euaj90nk67ij3i
1987
0
2377
10823
2018-01-23T18:19:28Z
Gnangbade
58
Création d'une page sur l'an 1987
10823
wikitext
text/x-wiki
Pɩnaɣ ''1987'' kɛ [[pɩnaɣ]] 1987 ñɩŋga kɛ palʋlʋʋ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu Krɩstʋ]] yɔ. Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ taa lɛ, pɩnaɣ 1987 kɛŋna 87 ñɩŋga. Kɛwɛ pɩnzɩ [[1986]] nɛ [[1988]] hɛkʋ taa.
=1987 taa lakasɩ sɔsɔsɩ =
Pɩnaɣ ŋga ka-taa kɛ lakasɩ sɔsɔsɩ sɩnɛ yɔ sɩlaba :
==Kɔnaɣ fenaɣ==
==Kolaɣ fenaɣ==
==Lakɩŋ fenaɣ==
==Ɖomaɣ fenaɣ==
==Agoza fenaɣ==
==Mɩsɩkʋm fenaɣ==
==Hasɩyaɖɛ fenaɣ==
==Kɩyɛɛna fenaɣ==
==Salaŋ fenaɣ==
==Aloma fenaɣ==
==Kamɩŋ fenaɣ==
==Saŋayɩŋ fenaɣ==
[[Category:Pɩnzɩ]]
[[Category:Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ]]
r6r787myen7jwfqdmuscjhx7zqzlcbe
1988
0
2378
10824
2018-01-23T18:20:37Z
Gnangbade
58
Création d'une page sur l'an 1988
10824
wikitext
text/x-wiki
Pɩnaɣ ''1988'' kɛ [[pɩnaɣ]] 1988 ñɩŋga kɛ palʋlʋʋ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu Krɩstʋ]] yɔ. Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ taa lɛ, pɩnaɣ 1988 kɛŋna 88 ñɩŋga. Kɛwɛ pɩnzɩ [[1987]] nɛ [[1989]] hɛkʋ taa.
=1988 taa lakasɩ sɔsɔsɩ =
Pɩnaɣ ŋga ka-taa kɛ lakasɩ sɔsɔsɩ sɩnɛ yɔ sɩlaba :
==Kɔnaɣ fenaɣ==
==Kolaɣ fenaɣ==
==Lakɩŋ fenaɣ==
==Ɖomaɣ fenaɣ==
==Agoza fenaɣ==
==Mɩsɩkʋm fenaɣ==
==Hasɩyaɖɛ fenaɣ==
==Kɩyɛɛna fenaɣ==
==Salaŋ fenaɣ==
==Aloma fenaɣ==
==Kamɩŋ fenaɣ==
==Saŋayɩŋ fenaɣ==
[[Category:Pɩnzɩ]]
[[Category:Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ]]
kjjcm6lnichq12omf8x4oc6bgyhd60u
1989
0
2379
14096
10825
2019-04-20T11:43:10Z
Gnangbade
58
/* Aloma fenaɣ */ Added François Luambo death.
14096
wikitext
text/x-wiki
Pɩnaɣ ''1989'' kɛ [[pɩnaɣ]] 1989 ñɩŋga kɛ palʋlʋʋ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu Krɩstʋ]] yɔ. Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ taa lɛ, pɩnaɣ 1989 kɛŋna 89 ñɩŋga. Kɛwɛ pɩnzɩ [[1988]] nɛ [[1990]] hɛkʋ taa.
=1989 taa lakasɩ sɔsɔsɩ =
Pɩnaɣ ŋga ka-taa kɛ lakasɩ sɔsɔsɩ sɩnɛ yɔ sɩlaba :
==Kɔnaɣ fenaɣ==
==Kolaɣ fenaɣ==
==Lakɩŋ fenaɣ==
==Ɖomaɣ fenaɣ==
==Agoza fenaɣ==
==Mɩsɩkʋm fenaɣ==
==Hasɩyaɖɛ fenaɣ==
==Kɩyɛɛna fenaɣ==
==Salaŋ fenaɣ==
==Aloma fenaɣ==
François Luambo sɩba.
== Kamɩŋ fenaɣ ==
==Saŋayɩŋ fenaɣ==
[[Category:Pɩnzɩ]]
[[Category:Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ]]
aonuqwvsoag3ckwcq118z8ouo39h70d
1990
0
2380
10826
2018-01-23T18:22:11Z
Gnangbade
58
Création d'un article sur l'an 1990
10826
wikitext
text/x-wiki
Pɩnaɣ ''1990'' kɛ [[pɩnaɣ]] 1990 ñɩŋga kɛ palʋlʋʋ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu Krɩstʋ]] yɔ. Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ taa lɛ, pɩnaɣ 1990 kɛŋna 90 ñɩŋga. Kɛwɛ pɩnzɩ [[1989]] nɛ [[1991]] hɛkʋ taa.
=1990 taa lakasɩ sɔsɔsɩ =
Pɩnaɣ ŋga ka-taa kɛ lakasɩ sɔsɔsɩ sɩnɛ yɔ sɩlaba :
==Kɔnaɣ fenaɣ==
==Kolaɣ fenaɣ==
==Lakɩŋ fenaɣ==
==Ɖomaɣ fenaɣ==
==Agoza fenaɣ==
==Mɩsɩkʋm fenaɣ==
==Hasɩyaɖɛ fenaɣ==
==Kɩyɛɛna fenaɣ==
==Salaŋ fenaɣ==
==Aloma fenaɣ==
==Kamɩŋ fenaɣ==
==Saŋayɩŋ fenaɣ==
[[Category:Pɩnzɩ]]
[[Category:Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ]]
2p0l8mvksfjdnchzqgk5fjiyi8mnyiy
1991
0
2381
14228
14174
2019-05-06T08:19:10Z
Hugo.arg
49
Annulation des modifications 14174 de [[Special:Contributions/76.21.114.155|76.21.114.155]] ([[User talk:76.21.114.155|discussion]])
14228
wikitext
text/x-wiki
Pɩnaɣ ''1991'' kɛ [[pɩnaɣ]] 1991 ñɩŋga kɛ palʋlʋʋ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu Krɩstʋ]] yɔ. Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ taa lɛ, pɩnaɣ 1991 kɛŋna 91 ñɩŋga. Kɛwɛ pɩnzɩ [[1990]] nɛ [[1992]] hɛkʋ taa.
=1991 taa lakasɩ sɔsɔsɩ =
Pɩnaɣ ŋga ka-taa kɛ lakasɩ sɔsɔsɩ sɩnɛ yɔ sɩlaba :
==Kɔnaɣ fenaɣ==
==Kolaɣ fenaɣ==
==Lakɩŋ fenaɣ==
==Ɖomaɣ fenaɣ==
==Agoza fenaɣ==
==Mɩsɩkʋm fenaɣ==
==Hasɩyaɖɛ fenaɣ==
==Kɩyɛɛna fenaɣ==
==Salaŋ fenaɣ==
==Aloma fenaɣ==
==Kamɩŋ fenaɣ==
==Saŋayɩŋ fenaɣ==
[[Category:Pɩnzɩ]]
[[Category:Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ]]
ancgvhgal2fnb62u4i8vvr3t6rm67ha
1992
0
2382
10828
2018-01-23T18:23:27Z
Gnangbade
58
Création d'un article sur l'an 1992
10828
wikitext
text/x-wiki
Pɩnaɣ ''1992'' kɛ [[pɩnaɣ]] 1992 ñɩŋga kɛ palʋlʋʋ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu Krɩstʋ]] yɔ. Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ taa lɛ, pɩnaɣ 1992 kɛŋna 92 ñɩŋga. Kɛwɛ pɩnzɩ [[1991]] nɛ [[1993]] hɛkʋ taa.
=1992 taa lakasɩ sɔsɔsɩ =
Pɩnaɣ ŋga ka-taa kɛ lakasɩ sɔsɔsɩ sɩnɛ yɔ sɩlaba :
==Kɔnaɣ fenaɣ==
==Kolaɣ fenaɣ==
==Lakɩŋ fenaɣ==
==Ɖomaɣ fenaɣ==
==Agoza fenaɣ==
==Mɩsɩkʋm fenaɣ==
==Hasɩyaɖɛ fenaɣ==
==Kɩyɛɛna fenaɣ==
==Salaŋ fenaɣ==
==Aloma fenaɣ==
==Kamɩŋ fenaɣ==
==Saŋayɩŋ fenaɣ==
[[Category:Pɩnzɩ]]
[[Category:Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ]]
9ua3s1gzvj75zx03b3j3dpv73b89zwf
1993
0
2383
10829
2018-01-23T18:24:02Z
Gnangbade
58
Création d'un article sur l'an 1993
10829
wikitext
text/x-wiki
Pɩnaɣ ''1993'' kɛ [[pɩnaɣ]] 1993 ñɩŋga kɛ palʋlʋʋ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu Krɩstʋ]] yɔ. Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ taa lɛ, pɩnaɣ 1993 kɛŋna 93 ñɩŋga. Kɛwɛ pɩnzɩ [[1992]] nɛ [[1994]] hɛkʋ taa.
=1993 taa lakasɩ sɔsɔsɩ =
Pɩnaɣ ŋga ka-taa kɛ lakasɩ sɔsɔsɩ sɩnɛ yɔ sɩlaba :
==Kɔnaɣ fenaɣ==
==Kolaɣ fenaɣ==
==Lakɩŋ fenaɣ==
==Ɖomaɣ fenaɣ==
==Agoza fenaɣ==
==Mɩsɩkʋm fenaɣ==
==Hasɩyaɖɛ fenaɣ==
==Kɩyɛɛna fenaɣ==
==Salaŋ fenaɣ==
==Aloma fenaɣ==
==Kamɩŋ fenaɣ==
==Saŋayɩŋ fenaɣ==
[[Category:Pɩnzɩ]]
[[Category:Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ]]
67qtx3ir0acsd06b3qyby29b87j61fx
1994
0
2384
10830
2018-01-23T18:24:41Z
Gnangbade
58
Création d'un article sur l'an 1994
10830
wikitext
text/x-wiki
Pɩnaɣ ''1994'' kɛ [[pɩnaɣ]] 1994 ñɩŋga kɛ palʋlʋʋ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu Krɩstʋ]] yɔ. Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ taa lɛ, pɩnaɣ 1994 kɛŋna 94 ñɩŋga. Kɛwɛ pɩnzɩ [[1993]] nɛ [[1995]] hɛkʋ taa.
=1994 taa lakasɩ sɔsɔsɩ =
Pɩnaɣ ŋga ka-taa kɛ lakasɩ sɔsɔsɩ sɩnɛ yɔ sɩlaba :
==Kɔnaɣ fenaɣ==
==Kolaɣ fenaɣ==
==Lakɩŋ fenaɣ==
==Ɖomaɣ fenaɣ==
==Agoza fenaɣ==
==Mɩsɩkʋm fenaɣ==
==Hasɩyaɖɛ fenaɣ==
==Kɩyɛɛna fenaɣ==
==Salaŋ fenaɣ==
==Aloma fenaɣ==
==Kamɩŋ fenaɣ==
==Saŋayɩŋ fenaɣ==
[[Category:Pɩnzɩ]]
[[Category:Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ]]
bccm5ic4reiy49bytbpvq96g9dbx3v4
1995
0
2385
10831
2018-01-23T18:25:22Z
Gnangbade
58
Création d'une page sur l'an 1995
10831
wikitext
text/x-wiki
Pɩnaɣ ''1995'' kɛ [[pɩnaɣ]] 1995 ñɩŋga kɛ palʋlʋʋ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu Krɩstʋ]] yɔ. Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ taa lɛ, pɩnaɣ 1995 kɛŋna 95 ñɩŋga. Kɛwɛ pɩnzɩ [[1994]] nɛ [[1996]] hɛkʋ taa.
=1995 taa lakasɩ sɔsɔsɩ =
Pɩnaɣ ŋga ka-taa kɛ lakasɩ sɔsɔsɩ sɩnɛ yɔ sɩlaba :
==Kɔnaɣ fenaɣ==
==Kolaɣ fenaɣ==
==Lakɩŋ fenaɣ==
==Ɖomaɣ fenaɣ==
==Agoza fenaɣ==
==Mɩsɩkʋm fenaɣ==
==Hasɩyaɖɛ fenaɣ==
==Kɩyɛɛna fenaɣ==
==Salaŋ fenaɣ==
==Aloma fenaɣ==
==Kamɩŋ fenaɣ==
==Saŋayɩŋ fenaɣ==
[[Category:Pɩnzɩ]]
[[Category:Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ]]
4iim16j2ojoprh7j8d3gxncgjr86vbe
1996
0
2386
10832
2018-01-23T18:26:03Z
Gnangbade
58
Création d'un article sur l'an 1996
10832
wikitext
text/x-wiki
Pɩnaɣ ''1996'' kɛ [[pɩnaɣ]] 1996 ñɩŋga kɛ palʋlʋʋ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu Krɩstʋ]] yɔ. Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ taa lɛ, pɩnaɣ 1996 kɛŋna 96 ñɩŋga. Kɛwɛ pɩnzɩ [[1995]] nɛ [[1997]] hɛkʋ taa.
=1996 taa lakasɩ sɔsɔsɩ =
Pɩnaɣ ŋga ka-taa kɛ lakasɩ sɔsɔsɩ sɩnɛ yɔ sɩlaba :
==Kɔnaɣ fenaɣ==
==Kolaɣ fenaɣ==
==Lakɩŋ fenaɣ==
==Ɖomaɣ fenaɣ==
==Agoza fenaɣ==
==Mɩsɩkʋm fenaɣ==
==Hasɩyaɖɛ fenaɣ==
==Kɩyɛɛna fenaɣ==
==Salaŋ fenaɣ==
==Aloma fenaɣ==
==Kamɩŋ fenaɣ==
==Saŋayɩŋ fenaɣ==
[[Category:Pɩnzɩ]]
[[Category:Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ]]
a5vcng2pyei62rnf28xjcx9qdvih5ae
1997
0
2387
10833
2018-01-23T18:26:41Z
Gnangbade
58
Création d'une page sur l'an 1997
10833
wikitext
text/x-wiki
Pɩnaɣ ''1997'' kɛ [[pɩnaɣ]] 1997 ñɩŋga kɛ palʋlʋʋ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu Krɩstʋ]] yɔ. Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ taa lɛ, pɩnaɣ 1997 kɛŋna 97 ñɩŋga. Kɛwɛ pɩnzɩ [[1996]] nɛ [[1998]] hɛkʋ taa.
=1997 taa lakasɩ sɔsɔsɩ =
Pɩnaɣ ŋga ka-taa kɛ lakasɩ sɔsɔsɩ sɩnɛ yɔ sɩlaba :
==Kɔnaɣ fenaɣ==
==Kolaɣ fenaɣ==
==Lakɩŋ fenaɣ==
==Ɖomaɣ fenaɣ==
==Agoza fenaɣ==
==Mɩsɩkʋm fenaɣ==
==Hasɩyaɖɛ fenaɣ==
==Kɩyɛɛna fenaɣ==
==Salaŋ fenaɣ==
==Aloma fenaɣ==
==Kamɩŋ fenaɣ==
==Saŋayɩŋ fenaɣ==
[[Category:Pɩnzɩ]]
[[Category:Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ]]
0t7be550uycrdm7zcj1l6ue106ztqt4
1998
0
2388
10834
2018-01-23T18:27:13Z
Gnangbade
58
Création d'une page sur l'an 1998
10834
wikitext
text/x-wiki
Pɩnaɣ ''1998'' kɛ [[pɩnaɣ]] 1998 ñɩŋga kɛ palʋlʋʋ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu Krɩstʋ]] yɔ. Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ taa lɛ, pɩnaɣ 1998 kɛŋna 98 ñɩŋga. Kɛwɛ pɩnzɩ [[1997]] nɛ [[1999]] hɛkʋ taa.
=1998 taa lakasɩ sɔsɔsɩ =
Pɩnaɣ ŋga ka-taa kɛ lakasɩ sɔsɔsɩ sɩnɛ yɔ sɩlaba :
==Kɔnaɣ fenaɣ==
==Kolaɣ fenaɣ==
==Lakɩŋ fenaɣ==
==Ɖomaɣ fenaɣ==
==Agoza fenaɣ==
==Mɩsɩkʋm fenaɣ==
==Hasɩyaɖɛ fenaɣ==
==Kɩyɛɛna fenaɣ==
==Salaŋ fenaɣ==
==Aloma fenaɣ==
==Kamɩŋ fenaɣ==
==Saŋayɩŋ fenaɣ==
[[Category:Pɩnzɩ]]
[[Category:Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ]]
rcx4fi6s6srzpdnh5gsqhin13imtaia
1999
0
2389
10835
2018-01-23T18:28:10Z
Gnangbade
58
Création d'une page sur l'an 1999
10835
wikitext
text/x-wiki
Pɩnaɣ ''1999'' kɛ [[pɩnaɣ]] 1999 ñɩŋga kɛ palʋlʋʋ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu Krɩstʋ]] yɔ. Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ taa lɛ, pɩnaɣ 1999 kɛŋna 99 ñɩŋga. Kɛwɛ pɩnzɩ [[1998]] nɛ [[2000]] hɛkʋ taa.
=1999 taa lakasɩ sɔsɔsɩ =
Pɩnaɣ ŋga ka-taa kɛ lakasɩ sɔsɔsɩ sɩnɛ yɔ sɩlaba :
==Kɔnaɣ fenaɣ==
==Kolaɣ fenaɣ==
==Lakɩŋ fenaɣ==
==Ɖomaɣ fenaɣ==
==Agoza fenaɣ==
==Mɩsɩkʋm fenaɣ==
==Hasɩyaɖɛ fenaɣ==
==Kɩyɛɛna fenaɣ==
==Salaŋ fenaɣ==
==Aloma fenaɣ==
==Kamɩŋ fenaɣ==
==Saŋayɩŋ fenaɣ==
[[Category:Pɩnzɩ]]
[[Category:Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ]]
jqsii934e71qgugbsse6i0abhig3mh8
2000
0
2390
10836
2018-01-23T18:28:55Z
Gnangbade
58
Creation d'une page sur l'an 2000
10836
wikitext
text/x-wiki
Pɩnaɣ ''2000'' kɛ [[pɩnaɣ]] 2000 ñɩŋga kɛ palʋlʋʋ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu Krɩstʋ]] yɔ. Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ taa lɛ, pɩnaɣ 2000 kɛŋna 100 ñɩŋga. Kɛwɛ pɩnzɩ [[1999]] nɛ [[2001]] hɛkʋ taa.
=2000 taa lakasɩ sɔsɔsɩ =
Pɩnaɣ ŋga ka-taa kɛ lakasɩ sɔsɔsɩ sɩnɛ yɔ sɩlaba :
==Kɔnaɣ fenaɣ==
==Kolaɣ fenaɣ==
==Lakɩŋ fenaɣ==
==Ɖomaɣ fenaɣ==
==Agoza fenaɣ==
==Mɩsɩkʋm fenaɣ==
==Hasɩyaɖɛ fenaɣ==
==Kɩyɛɛna fenaɣ==
==Salaŋ fenaɣ==
==Aloma fenaɣ==
==Kamɩŋ fenaɣ==
==Saŋayɩŋ fenaɣ==
[[Category:Pɩnzɩ]]
[[Category:Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ]]
q2n2a0qddcngs9mabxrtqq0825r2jf3
2001
0
2391
10837
2018-01-23T18:30:06Z
Gnangbade
58
Création d'une page sur l'an 2001
10837
wikitext
text/x-wiki
Pɩnaɣ ''2001'' kɛ [[pɩnaɣ]] 2001 ñɩŋga kɛ palʋlʋʋ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu Krɩstʋ]] yɔ. Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ nɛ kʋɖʋm taa lɛ, pɩnaɣ 2000 kɛŋna kajalaɣ ñɩŋga. Kɛwɛ pɩnzɩ [[2000]] nɛ [[2002]] hɛkʋ taa.
=2001 taa lakasɩ sɔsɔsɩ =
Pɩnaɣ ŋga ka-taa kɛ lakasɩ sɔsɔsɩ sɩnɛ yɔ sɩlaba :
==Kɔnaɣ fenaɣ==
==Kolaɣ fenaɣ==
==Lakɩŋ fenaɣ==
==Ɖomaɣ fenaɣ==
==Agoza fenaɣ==
==Mɩsɩkʋm fenaɣ==
==Hasɩyaɖɛ fenaɣ==
==Kɩyɛɛna fenaɣ==
==Salaŋ fenaɣ==
==Aloma fenaɣ==
==Kamɩŋ fenaɣ==
==Saŋayɩŋ fenaɣ==
[[Category:Pɩnzɩ]]
[[Category:Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ nɛ kʋɖʋm]]
i2lu7j86ubge4fjx4sfqrq0l5j13ncc
2002
0
2392
10838
2018-01-23T18:30:56Z
Gnangbade
58
Création d'un article sur l'an 2002
10838
wikitext
text/x-wiki
Pɩnaɣ ''2002'' kɛ [[pɩnaɣ]] 2002 ñɩŋga kɛ palʋlʋʋ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu Krɩstʋ]] yɔ. Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ nɛ kʋɖʋm taa lɛ, pɩnaɣ 2002 kɛŋna naalɛ ñɩŋga. Kɛwɛ pɩnzɩ [[2001]] nɛ [[2003]] hɛkʋ taa.
=2002 taa lakasɩ sɔsɔsɩ =
Pɩnaɣ ŋga ka-taa kɛ lakasɩ sɔsɔsɩ sɩnɛ yɔ sɩlaba :
==Kɔnaɣ fenaɣ==
==Kolaɣ fenaɣ==
==Lakɩŋ fenaɣ==
==Ɖomaɣ fenaɣ==
==Agoza fenaɣ==
==Mɩsɩkʋm fenaɣ==
==Hasɩyaɖɛ fenaɣ==
==Kɩyɛɛna fenaɣ==
==Salaŋ fenaɣ==
==Aloma fenaɣ==
==Kamɩŋ fenaɣ==
==Saŋayɩŋ fenaɣ==
[[Category:Pɩnzɩ]]
[[Category:Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ nɛ kʋɖʋm]]
p0es4k2jtz0dzwdsu2g7y1yddmqnqny
2003
0
2393
10839
2018-01-23T18:31:41Z
Gnangbade
58
Création d'une page sur l'an 2003
10839
wikitext
text/x-wiki
Pɩnaɣ ''2003'' kɛ [[pɩnaɣ]] 2003 ñɩŋga kɛ palʋlʋʋ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu Krɩstʋ]] yɔ. Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ nɛ kʋɖʋm taa lɛ, pɩnaɣ 2003 kɛŋna naadozo ñɩŋga. Kɛwɛ pɩnzɩ [[2002]] nɛ [[2004]] hɛkʋ taa.
=2003 taa lakasɩ sɔsɔsɩ =
Pɩnaɣ ŋga ka-taa kɛ lakasɩ sɔsɔsɩ sɩnɛ yɔ sɩlaba :
==Kɔnaɣ fenaɣ==
==Kolaɣ fenaɣ==
==Lakɩŋ fenaɣ==
==Ɖomaɣ fenaɣ==
==Agoza fenaɣ==
==Mɩsɩkʋm fenaɣ==
==Hasɩyaɖɛ fenaɣ==
==Kɩyɛɛna fenaɣ==
==Salaŋ fenaɣ==
==Aloma fenaɣ==
==Kamɩŋ fenaɣ==
==Saŋayɩŋ fenaɣ==
[[Category:Pɩnzɩ]]
[[Category:Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ nɛ kʋɖʋm]]
1r3owa9qtwq671euqaoy2q1oe1gqwt2
2004
0
2394
10840
2018-01-23T18:32:25Z
Gnangbade
58
Création d'une page sur l'an 2004
10840
wikitext
text/x-wiki
Pɩnaɣ ''2004'' kɛ [[pɩnaɣ]] 2004 ñɩŋga kɛ palʋlʋʋ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu Krɩstʋ]] yɔ. Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ nɛ kʋɖʋm taa lɛ, pɩnaɣ 2004 kɛŋna naanza ñɩŋga. Kɛwɛ pɩnzɩ [[2003]] nɛ [[2005]] hɛkʋ taa.
=2004 taa lakasɩ sɔsɔsɩ =
Pɩnaɣ ŋga ka-taa kɛ lakasɩ sɔsɔsɩ sɩnɛ yɔ sɩlaba :
==Kɔnaɣ fenaɣ==
==Kolaɣ fenaɣ==
==Lakɩŋ fenaɣ==
==Ɖomaɣ fenaɣ==
==Agoza fenaɣ==
==Mɩsɩkʋm fenaɣ==
==Hasɩyaɖɛ fenaɣ==
==Kɩyɛɛna fenaɣ==
==Salaŋ fenaɣ==
==Aloma fenaɣ==
==Kamɩŋ fenaɣ==
==Saŋayɩŋ fenaɣ==
[[Category:Pɩnzɩ]]
[[Category:Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ nɛ kʋɖʋm]]
e7v3tsa24np37n0imiughxcu0d14hb1
2005
0
2395
10842
10841
2018-01-23T18:33:22Z
Gnangbade
58
10842
wikitext
text/x-wiki
Pɩnaɣ ''2005'' kɛ [[pɩnaɣ]] 2005 ñɩŋga kɛ palʋlʋʋ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu Krɩstʋ]] yɔ. Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ nɛ kʋɖʋm taa lɛ, pɩnaɣ 2005 kɛŋna kagbanzɩ ñɩŋga. Kɛwɛ pɩnzɩ [[2004]] nɛ [[2006]] hɛkʋ taa.
=2005 taa lakasɩ sɔsɔsɩ =
Pɩnaɣ ŋga ka-taa kɛ lakasɩ sɔsɔsɩ sɩnɛ yɔ sɩlaba :
==Kɔnaɣ fenaɣ==
==Kolaɣ fenaɣ==
==Lakɩŋ fenaɣ==
==Ɖomaɣ fenaɣ==
==Agoza fenaɣ==
==Mɩsɩkʋm fenaɣ==
==Hasɩyaɖɛ fenaɣ==
==Kɩyɛɛna fenaɣ==
==Salaŋ fenaɣ==
==Aloma fenaɣ==
==Kamɩŋ fenaɣ==
==Saŋayɩŋ fenaɣ==
[[Category:Pɩnzɩ]]
[[Category:Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ nɛ kʋɖʋm]]
kaj2p193d5ip6fp4hu36b1gsz2t0709
2006
0
2396
10847
10843
2018-01-23T18:36:56Z
Gnangbade
58
10847
wikitext
text/x-wiki
Pɩnaɣ ''2006'' kɛ [[pɩnaɣ]] 2006 ñɩŋga kɛ palʋlʋʋ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu Krɩstʋ]] yɔ. Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ nɛ kʋɖʋm taa lɛ, pɩnaɣ 2006 kɛŋna loɖo ñɩŋga. Kɛwɛ pɩnzɩ [[2005]] nɛ [[2007]] hɛkʋ taa.
=2006 taa lakasɩ sɔsɔsɩ =
Pɩnaɣ ŋga ka-taa kɛ lakasɩ sɔsɔsɩ sɩnɛ yɔ sɩlaba :
==Kɔnaɣ fenaɣ==
==Kolaɣ fenaɣ==
==Lakɩŋ fenaɣ==
==Ɖomaɣ fenaɣ==
==Agoza fenaɣ==
==Mɩsɩkʋm fenaɣ==
==Hasɩyaɖɛ fenaɣ==
==Kɩyɛɛna fenaɣ==
==Salaŋ fenaɣ==
==Aloma fenaɣ==
==Kamɩŋ fenaɣ==
==Saŋayɩŋ fenaɣ==
[[Category:Pɩnzɩ]]
[[Category:Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ nɛ kʋɖʋm]]
avcwvq8liu2r45aau7wapn00j20sg8t
2007
0
2397
14921
10848
2021-01-10T16:06:17Z
188.238.196.236
/* Mɩsɩkʋm fenaɣ */
14921
wikitext
text/x-wiki
Pɩnaɣ ''2007'' kɛ [[pɩnaɣ]] 2006 ñɩŋga kɛ palʋlʋʋ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu Krɩstʋ]] yɔ. Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ nɛ kʋɖʋm taa lɛ, pɩnaɣ 2007 kɛŋna lʋbɛ ñɩŋga. Kɛwɛ pɩnzɩ [[2006]] nɛ [[2008]] hɛkʋ taa.
=2007 taa lakasɩ sɔsɔsɩ =
Pɩnaɣ ŋga ka-taa kɛ lakasɩ sɔsɔsɩ sɩnɛ yɔ sɩlaba :
==Kɔnaɣ fenaɣ==
==Kolaɣ fenaɣ==
==Lakɩŋ fenaɣ==
==Ɖomaɣ fenaɣ==
==Agoza fenaɣ==
==Msɩkʋm fenaɣ==
==Hasɩyaɖɛ fenaɣ==
==Kɩyɛɛna fenaɣ==
==Salaŋ fenaɣ==
==Aloma fenaɣ==
==Kamɩŋ fenaɣ==
==Saŋayɩŋ fenaɣ==
[[Category:Pɩnzɩ]]
[[Category:Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ nɛ kʋɖʋm]]
6ygzixif10pt2eb4l0l3lxje85eflw6
2008
0
2398
10849
10845
2018-01-23T18:37:29Z
Gnangbade
58
10849
wikitext
text/x-wiki
Pɩnaɣ ''2008'' kɛ [[pɩnaɣ]] 2008 ñɩŋga kɛ palʋlʋʋ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu Krɩstʋ]] yɔ. Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ nɛ kʋɖʋm taa lɛ, pɩnaɣ 2008 kɛŋna luutozo ñɩŋga. Kɛwɛ pɩnzɩ [[2007]] nɛ [[2009]] hɛkʋ taa.
=2008 taa lakasɩ sɔsɔsɩ =
Pɩnaɣ ŋga ka-taa kɛ lakasɩ sɔsɔsɩ sɩnɛ yɔ sɩlaba :
==Kɔnaɣ fenaɣ==
==Kolaɣ fenaɣ==
==Lakɩŋ fenaɣ==
==Ɖomaɣ fenaɣ==
==Agoza fenaɣ==
==Mɩsɩkʋm fenaɣ==
==Hasɩyaɖɛ fenaɣ==
==Kɩyɛɛna fenaɣ==
==Salaŋ fenaɣ==
==Aloma fenaɣ==
==Kamɩŋ fenaɣ==
==Saŋayɩŋ fenaɣ==
[[Category:Pɩnzɩ]]
[[Category:Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ nɛ kʋɖʋm]]
3vuvw57p4gi5ajno2xxgknbru9z1de4
2009
0
2399
10846
2018-01-23T18:36:20Z
Gnangbade
58
Création d'une page sur l'an 2009
10846
wikitext
text/x-wiki
Pɩnaɣ ''2009'' kɛ [[pɩnaɣ]] 2009 ñɩŋga kɛ palʋlʋʋ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu Krɩstʋ]] yɔ. Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ nɛ kʋɖʋm taa lɛ, pɩnaɣ 2009 kɛŋna nakʋ ñɩŋga. Kɛwɛ pɩnzɩ [[2008]] nɛ [[2010]] hɛkʋ taa.
=2009 taa lakasɩ sɔsɔsɩ =
Pɩnaɣ ŋga ka-taa kɛ lakasɩ sɔsɔsɩ sɩnɛ yɔ sɩlaba :
==Kɔnaɣ fenaɣ==
==Kolaɣ fenaɣ==
==Lakɩŋ fenaɣ==
==Ɖomaɣ fenaɣ==
==Agoza fenaɣ==
==Mɩsɩkʋm fenaɣ==
==Hasɩyaɖɛ fenaɣ==
==Kɩyɛɛna fenaɣ==
==Salaŋ fenaɣ==
==Aloma fenaɣ==
==Kamɩŋ fenaɣ==
==Saŋayɩŋ fenaɣ==
[[Category:Pɩnzɩ]]
[[Category:Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ nɛ kʋɖʋm]]
4j3un7ltq5b918nmtv9n8e9vj2j7ggm
2010
0
2400
10850
2018-01-23T18:38:08Z
Gnangbade
58
Création d'une page sur l'an 2010
10850
wikitext
text/x-wiki
Pɩnaɣ ''2010'' kɛ [[pɩnaɣ]] 2010 ñɩŋga kɛ palʋlʋʋ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu Krɩstʋ]] yɔ. Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ nɛ kʋɖʋm taa lɛ, pɩnaɣ 2010 kɛŋna hiu ñɩŋga. Kɛwɛ pɩnzɩ [[2000]] nɛ [[2011]] hɛkʋ taa.
=2010 taa lakasɩ sɔsɔsɩ =
Pɩnaɣ ŋga ka-taa kɛ lakasɩ sɔsɔsɩ sɩnɛ yɔ sɩlaba :
==Kɔnaɣ fenaɣ==
==Kolaɣ fenaɣ==
==Lakɩŋ fenaɣ==
==Ɖomaɣ fenaɣ==
==Agoza fenaɣ==
==Mɩsɩkʋm fenaɣ==
==Hasɩyaɖɛ fenaɣ==
==Kɩyɛɛna fenaɣ==
==Salaŋ fenaɣ==
==Aloma fenaɣ==
==Kamɩŋ fenaɣ==
==Saŋayɩŋ fenaɣ==
[[Category:Pɩnzɩ]]
[[Category:Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ nɛ kʋɖʋm]]
9usy3nv7csx44hftekibuqipjdqc67e
2011
0
2401
10851
2018-01-23T18:38:57Z
Gnangbade
58
Création d'une page sur l'an 2011
10851
wikitext
text/x-wiki
Pɩnaɣ ''2011'' kɛ [[pɩnaɣ]] 2011 ñɩŋga kɛ palʋlʋʋ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu Krɩstʋ]] yɔ. Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ nɛ kʋɖʋm taa lɛ, pɩnaɣ 2011 kɛŋna hiu nɛ kʋɖʋm ñɩŋga. Kɛwɛ pɩnzɩ [[2010]] nɛ [[2012]] hɛkʋ taa.
=2011 taa lakasɩ sɔsɔsɩ =
Pɩnaɣ ŋga ka-taa kɛ lakasɩ sɔsɔsɩ sɩnɛ yɔ sɩlaba :
==Kɔnaɣ fenaɣ==
==Kolaɣ fenaɣ==
==Lakɩŋ fenaɣ==
==Ɖomaɣ fenaɣ==
==Agoza fenaɣ==
==Mɩsɩkʋm fenaɣ==
==Hasɩyaɖɛ fenaɣ==
==Kɩyɛɛna fenaɣ==
==Salaŋ fenaɣ==
==Aloma fenaɣ==
==Kamɩŋ fenaɣ==
==Saŋayɩŋ fenaɣ==
[[Category:Pɩnzɩ]]
[[Category:Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ nɛ kʋɖʋm]]
h3ouvu5biz4gbe5z0ljws40imbwd59z
2012
0
2402
10852
2018-01-23T18:39:50Z
Gnangbade
58
Création d'une page sur l'an 2012
10852
wikitext
text/x-wiki
Pɩnaɣ ''2012'' kɛ [[pɩnaɣ]] 2012 ñɩŋga kɛ palʋlʋʋ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu Krɩstʋ]] yɔ. Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ nɛ kʋɖʋm taa lɛ, pɩnaɣ 2012 kɛŋna hiu nɛ naalɛ ñɩŋga. Kɛwɛ pɩnzɩ [[2011]] nɛ [[2013]] hɛkʋ taa.
=2012 taa lakasɩ sɔsɔsɩ =
Pɩnaɣ ŋga ka-taa kɛ lakasɩ sɔsɔsɩ sɩnɛ yɔ sɩlaba :
==Kɔnaɣ fenaɣ==
==Kolaɣ fenaɣ==
==Lakɩŋ fenaɣ==
==Ɖomaɣ fenaɣ==
==Agoza fenaɣ==
==Mɩsɩkʋm fenaɣ==
==Hasɩyaɖɛ fenaɣ==
==Kɩyɛɛna fenaɣ==
==Salaŋ fenaɣ==
==Aloma fenaɣ==
==Kamɩŋ fenaɣ==
==Saŋayɩŋ fenaɣ==
[[Category:Pɩnzɩ]]
[[Category:Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ nɛ kʋɖʋm]]
dafzalhjdmvbkqgl1326h5c7mzmzj8x
2013
0
2403
10853
2018-01-23T18:40:32Z
Gnangbade
58
Création d'une page sur l'an 2013
10853
wikitext
text/x-wiki
Pɩnaɣ ''2013'' kɛ [[pɩnaɣ]] 2013 ñɩŋga kɛ palʋlʋʋ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu Krɩstʋ]] yɔ. Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ nɛ kʋɖʋm taa lɛ, pɩnaɣ 2013 kɛŋna hiu nɛ naadozo ñɩŋga. Kɛwɛ pɩnzɩ [[2012]] nɛ [[2014]] hɛkʋ taa.
=2013 taa lakasɩ sɔsɔsɩ =
Pɩnaɣ ŋga ka-taa kɛ lakasɩ sɔsɔsɩ sɩnɛ yɔ sɩlaba :
==Kɔnaɣ fenaɣ==
==Kolaɣ fenaɣ==
==Lakɩŋ fenaɣ==
==Ɖomaɣ fenaɣ==
==Agoza fenaɣ==
==Mɩsɩkʋm fenaɣ==
==Hasɩyaɖɛ fenaɣ==
==Kɩyɛɛna fenaɣ==
==Salaŋ fenaɣ==
==Aloma fenaɣ==
==Kamɩŋ fenaɣ==
==Saŋayɩŋ fenaɣ==
[[Category:Pɩnzɩ]]
[[Category:Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ nɛ kʋɖʋm]]
gjvcdmsbicp6j4sqlg5olh07g2d3dy1
2014
0
2404
10854
2018-01-23T18:41:17Z
Gnangbade
58
Création d'une page sur l'an 2014
10854
wikitext
text/x-wiki
Pɩnaɣ ''2014'' kɛ [[pɩnaɣ]] 2014 ñɩŋga kɛ palʋlʋʋ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu Krɩstʋ]] yɔ. Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ nɛ kʋɖʋm taa lɛ, pɩnaɣ 2014 kɛŋna hiu nɛ naanza ñɩŋga. Kɛwɛ pɩnzɩ [[2013]] nɛ [[2015]] hɛkʋ taa.
=2014 taa lakasɩ sɔsɔsɩ =
Pɩnaɣ ŋga ka-taa kɛ lakasɩ sɔsɔsɩ sɩnɛ yɔ sɩlaba :
==Kɔnaɣ fenaɣ==
==Kolaɣ fenaɣ==
==Lakɩŋ fenaɣ==
==Ɖomaɣ fenaɣ==
==Agoza fenaɣ==
==Mɩsɩkʋm fenaɣ==
==Hasɩyaɖɛ fenaɣ==
==Kɩyɛɛna fenaɣ==
==Salaŋ fenaɣ==
==Aloma fenaɣ==
==Kamɩŋ fenaɣ==
==Saŋayɩŋ fenaɣ==
[[Category:Pɩnzɩ]]
[[Category:Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ nɛ kʋɖʋm]]
cy3dk396vs7vpwfh7yl3c7854rgqx4w
2016
0
2406
10856
2018-01-24T02:09:32Z
2600:1700:1E0:6B2F:FC33:C6FC:2A81:18FD
Page créée avec « Pɩnaɣ ''2016'' kɛ [[pɩnaɣ]] 2016 ñɩŋga kɛ palʋlʋʋ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu Krɩstʋ]] yɔ. Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ nɛ kʋɖʋm taa lɛ, pɩnaɣ 2016 k... »
10856
wikitext
text/x-wiki
Pɩnaɣ ''2016'' kɛ [[pɩnaɣ]] 2016 ñɩŋga kɛ palʋlʋʋ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu Krɩstʋ]] yɔ. Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ nɛ kʋɖʋm taa lɛ, pɩnaɣ 2016 kɛŋna hiu nɛ naanza ñɩŋga. Kɛwɛ pɩnzɩ [[2015]] nɛ [[2017]] hɛkʋ taa.
=2016 taa lakasɩ sɔsɔsɩ =
Pɩnaɣ ŋga ka-taa kɛ lakasɩ sɔsɔsɩ sɩnɛ yɔ sɩlaba :
==Kɔnaɣ fenaɣ==
==Kolaɣ fenaɣ==
==Lakɩŋ fenaɣ==
==Ɖomaɣ fenaɣ==
==Agoza fenaɣ==
==Mɩsɩkʋm fenaɣ==
==Hasɩyaɖɛ fenaɣ==
==Kɩyɛɛna fenaɣ==
==Salaŋ fenaɣ==
==Aloma fenaɣ==
==Kamɩŋ fenaɣ==
==Saŋayɩŋ fenaɣ==
[[Category:Pɩnzɩ]]
[[Category:Pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ nɛ kʋɖʋm]]
d2le37serhgzwobsq2vu4zfhb293gry
Tɔŋkɩsɩtɛnɩ
0
2409
14301
11856
2019-06-04T11:36:20Z
Minorax
2000
png -> svg
14301
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:W-TableImage.svg|vignette|W-TableImage]]
Tɔŋkɩsɩtɛnɩ kɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ pʊtʊ weyi ɛ-ñʊʊ mayaɣ kɔyɔ 74 nɛ yʊsaɣ ñɩŋa yɔ W (pɩlɩna [[Caama]] tʊ Wolfram yɔɔ). Ɛ-hɩɖɛ anasaayɩ nɖɛ lɩna [[Sʊyɛdɩ|Sʊyɛdɩ kʊnʊŋ]] taa tung (pʊ-tɔbʊʊ se yuŋ) nɛ sten (pʊ-tɔbʊʊ se pɩyɛ) nɛ pi-kpeekpe pʊ-tɔbʊʊ se pɩyɛ yuŋ ñɩnɖɛ. Pana tɔnkɩsɩtɛnɩ ñɩɣlɩm tɛtʊ naa sakɩyɛ taa ɛzɩ wolframite nɛ scheelite pa-taa.
[[Fichier:Tungsten.jpg|vignette|Tungsten]]
Tɔnkɩsɩtɛnɩ tomnaɣ yem kɛ ñɩɣlɩm pʊtʊ kɩɖɛzʊʊ weyi ɛwɛ kpʊzɩyɛɛ, pɩkɛ ñɩɣyʊʊ kʊhʊlʊmʊʊ, ɛwɛ ɖoŋ pɩfɛyɩ yɔɔdʊʊ nɛ ɛcaɣ yuŋ piŋ. Ɛ-maɣmaɣ keeke lɛ palakɩ-ɩ nɛ tʊmɩyɛ kɛ laatriki miŋ ɖeɖe (palakɩ-ɩ nɛ laatriki kanɖʊʊ naa yalaa taa).
Tɔŋkɩsɩtɛnɩ keeke kɛ ñɩɣlɩm pʊtʊ weyi ɛwɛ ɖoŋ piŋ, ɛkɛ ñɩɣyʊʊ kpʊzɩyɛɛ kʊlʊmʊm tɩyɛ ɛzɩ ɛtɛŋ yɔ. Ɛwɛ ɖoŋ keeke kɔyɔ papɩzɩɣ pɛsɛtɩ-ɩ nɛ ñɩɣyɩŋ kela saɣ, kɛlɛ ɛpɛlɩɣ nɛ ɛcaɣ kaɖɛ se palabɩ-ɩ nɛ tʊmɩyɛ yee pɩtɛkɛ ɛ-maɣmaɣ kɔyɔ. Ɛɛpʊkɩ kpaa, kɛlɛ ɛpɩzɩɣ ɛmʊ kalɩkɔdaɣ pazɩ pɩtɩŋna siziŋ lɩm naa yɔɔ.
[[Fichier:Electric_bulb_filament.jpg|vignette|Electric bulb filament]]
Peter Woulfe kɛna kajalaɣ tʊ weyi ɛlaɣ naʊ tɔŋkɩsɩtɛnɩ yɔ kɛ pɩnaɣ 1778, ŋgʊ mbʊ lɛ ɛlakaɣ tʊmɩyɛ wɔlframɩtɩ yɔ kɛnɛ. Kɛlɛ ɛna se lɩm mbʊ pɩ-taa kaawɛ lɛɛbʊ mbʊ paasɩŋ-pʊ yɔ. Ɖalaa Juan José nɛ Fausto Elhuyar tʊ na pɩnaɣ 1783 alɩwaatʊ taa ñɩmɩŋ lɩm lɛɛbʊ pɩlɩna wɔlframɩtɩ pɩwɛɛ ɛzɩ tɔŋkɩsɩtɩkɩ. Ɛsɩpañɩ ɛjaɖɛ pɩtasɩ alɩwaatʊ pazɩ pɩnaɣ kʊyʊmaɣ ŋga ka-taa lɛ, ɛyaa mba pa-naalɛ papɩzɩ palɩzɩ tɔŋkɩsɩtɛnɩ kiyeke pɩtɩŋna akayɛ yɔɔ.
[[Category:Siimi]]
[[Category:Siimi taŋgayɩ ñɩɩɩ waa]]
[[Category:Ñɩɣtʋ]]
h4tq2et857vpsejfb551e3wgl7l5eei
Rɛnɩyɔm
0
2410
11834
10982
2018-03-07T09:22:58Z
Atticmaker
127
Category Added
11834
wikitext
text/x-wiki
Rɛnɩyɔm kɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ pʊtʊ weyi ɛ-ñʊʊ mayaɣ kɔyɔ 75 nɛ yʊsaɣ ñɩŋa yɔ Re. Rɛnɩyɔm tomnaɣ yem kɛ ñɩɣlɩm pʊtʊ weyi ɛwɛ kpʊzɩyɛɛ liidiye tɩyɛ yɔ nɛ ɛlʊkɩna piŋ pʊʊzɩtʊ yaa ɛlʊkɩna piŋ kalɩkɔdaɣ nɛ ɛcaɣ sooci piŋ soŋgaɣa hɔɔlʊʊ taa. Kɩlɔrɩ siziŋ lɩm ɛɛkpaɣ-ɩ ɖɔɖɔ ɛzɩ [[sʊfʊrɩ]] siziŋ lɩm ɛɛlakɩ-ɩ pʊyʊ yɔ, ɛlɛ ɛyɔlʊʊ siziŋ ɖoŋ lɩm taa.
Paalakɩ rɛnɩyɔm nɛ tʊmɩyɛ pʊɖɔɔ piŋ mbʊ pʊyɔɔ yɔ ɛtɔtɔyɩ nɛ ɛcaɣ liidiye piŋ (Pɩnaɣ 2013 alɩwaatʊ taa lɛ payakaɣ-ɩ liidiye 3200 $ kɛ kilo kʊyʊmʊʊ yɔɔ, nɛ palakaɣ-ɩ nɛ tʊmɩyɛ ɛsɔdaa lɔɔɖa ɖeɖe pɩɩkɛ lɛɛtʊ laɣsɩ. Pɩɖɩyɩ lɛ patɩɩ lɩzɩ-ɩ mɔlɩbdɛnɩ mʊzʊʊ taa kɛ ñɔsɩ tʊma sɔsɔna taa, peeɖe lɛ ɛkɛ mʊzʊʊ pʊtʊ cikpelu weyi ɛwɛ kpʊzɩyɛɛ yɔ kɛlɛ rɛnɩyɔm tapazɩ ɛɖɔɔ ñɩɣlɩm tɛtʊ naa lalaa taa, ɛwɛ cazʊ cazʊ.
Pʊtʊ 75 wɛʊ yɔ Dmiti Mendeleïev kaatɛma ɛ-tɔm yɔɔɖʊʊ ɖooo pɩnaɣ 1896 paazɩtʊ alɩwaatʊ taa nɛ ɛha-ɩ hɩɖɛ mbʊ se dvi-maŋkanɛzɩ (nɛ yʊsaɣ mayaɣ kɔyɔ Dm). Rɛnɩyɔm hɩɖɛ lɩna [[latɛŋ kʊnʊŋ]] taa Rhenus, pʊ-tɔbʊʊ se lɩm pɔɔ ŋga payaɣ-kɛ Rhin yɔ) kɛ mbʊ lɛ lʊlʊʊ taa pʊtʊ ɛɖɩɩyɛ ɛsɩnda tʊ weyi pana-ɩ pʊcɔ pana fransɩyɔm yɔ.
Pamaazɩ se Walter Noddack, Ida Tacke nɛ Otto Berg nana-ɩ Caama ɛjaɖɛ pɩnaɣ 1925, pɩkpɛndɩna masʊrɩyɔm lɩmaɣza kpaagbaa. Pana-ɩ platɩnɩ nɛ kɔlɔmbɩtɩ pa-ñɩɣlɩm tɛtʊ taa kɛnɛ. Pana-ɩ ɖɔɖɔ katɔlɩnɩtɩ taa pɩtɩŋna X weluu mʊntʊsʊʊ cɛnzɩ yɔɔ nɛ mɔlɩbdɛnɩtɩ taa. Pɩnaɣ 1928 taa lɛ pohuyi-ɩ 1,04 g pɩtɩŋna mɔlɩbdɛnɩ tɛ 660 kg yɔɔ.
[[Category:Siimi]]
[[Category:Siimi taŋgayɩ ñɩɩɩ waa]]
[[Category:Ñɩɣtʋ]]
nptn53z8y0k7ycdq7o5bnbdvy6mqyc8
Ɔsɩmɩyɔm
0
2411
14274
11824
2019-05-20T03:28:13Z
Minorax
2000
png -> svg
14274
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Os-TableImage.svg|vignette|Os-TableImage]]
Ɔsɩmɩyɔm kɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ pʊtʊ weyi ɛ-ñʊʊ mayaɣ kɔyɔ 76 nɛ yʊsaɣ ñɩŋa yɔ Os yɔ. E-tomnaɣ yem kɛ platɩnɩ ñɩɣlɩm yuŋ ñɩmbʊ, ɛsɛmɩŋ wɛ kpʊzɩyɛɛ nɛ ɛcaɣ ɖoŋ kɛlɛ ɛpɛlɩɣ. Ɛ-hɩɖɛ lɩna [[Krɛsɩ kɩbɩnʊʊ kʊnʊŋ|krɛkɩ kʊnʊŋ]] taa osme pʊ-tɔbʊʊ se sɔŋ. Pana ɔsɩmɩyɔm pɩnaɣ 1803 pɩtɩŋna Stmithson Tennant kɛ [[Lɔndrɩ|Londrɩ]] [[Aŋgɩlɩtɛɛrɩ|Aŋglɩtɛɛrɩ]] ɛjaɖɛ taa, ɛ nɛ ɩrɩtɩyɔm kɛ platɩnɩ lɩm taa. [[Fransɩɩ]] kpɛlɩ kpɛlɛkɩyaa Antoine-François Fourcroy nɛ Louis-Nicolas Vauquelin tɩlɩ-ɩ ɖɔɖɔ kɛ platɩnɩ caajasɩ taa nɛ paya-ɩ se ptène.
[[Fichier:Osmium_crystals.jpg|vignette|Osmium crystals]]
Papɩzɩɣ pepisi pʊtʊ pɩtɩŋna zɛnkɩ ñɩɣlɩm mʊlʊm yɔɔ, ɛlɛ patɩŋga mbʊ paɖʊʊ-wɛ aka pɔʊ nakʊyʊ taa, patɩzɩ pɩwasɩ kpem. Pɩkɛ tʊmɩyɛ nɖɩ Henri Sainte-Claire Deville nɛ Henri Debray laba takɩɣ nɛ wiluu tʊmɩyɛ ɖeɖe yɔ, ɛyaa mba patɩŋga mbʊ yɔ pɛkɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ tɩnaa.
[[Fichier:Osmium-2.jpg|vignette|Osmium-2]]
Ema ŋgʊ papɩsɩ-kʊ mʊlʊm yɔ, pʊwayɩ lɛ papɩyɩɣ kʊ-yɔɔ lelemiŋ, kɛlɛ paɖʊ canaɣa ŋga kɛwɛ nɔsɩ camɩyɛ lɩm eluluu yɔ taa, kɛlɛ paɖʊ amɔnɩyakɩ pɩ-taa, mbʊ pɩkɛ amɔnɩyakɩ tɩtɩŋga yɔ pʊsɔʊ canaɣa taa pɩwɛɛ ɛzɩ fefeku yɔ. Pʊsɔʊ halɩ pɩkɔɔ pɩwɩlɩ, paɖanɩɣ caajaasɩ nzɩ naʊ yee papɩyɩ lelemiŋ kɔyɔ, lɩm nabʊyʊ lɩɣ pɩwɛ caʊʊ nɛ pɩwɩlʊʊ platɩnɩ pʊtʊnaa lalaa pɩtɩŋna [[ɩrɩtɩyɔm]] yɔɔ nɛ lalaa [[rɔdɩyɔm]] nɛ [[rʊtɛnɩyɔm]].
[[Category:Siimi]]
[[Category:Siimi taŋgayɩ ñɩɩɩ waa]]
[[Category:Ñɩɣtʋ]]
mlz7ugqft7i2i8irr9j0ffzsc2c7qns
Ɩrɩdɩyɔm
0
2412
14276
11812
2019-05-20T08:11:34Z
Minorax
2000
png -> svg
14276
wikitext
text/x-wiki
[[File:Ir-TableImage.svg|thumb|Irɩdɩyɔm]]
Ɩrɩdɩyɔm kɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ pʊtʊ weyi ɛ-ñʊʊ mayaɣ kɔyɔ 77 nɛ yʊsaɣ ñɩŋa yɔ Ir. Ɖooo pɩnaɣ 1803 kɛ pana ɩrɩtɩyɔm pɩtɩŋna Smithson Tennant yɔɔ Londre tɛtʊ taa, [[Aŋgɩlɩtɛɛrɩ|Angleterre]] ɛjaɖɛ taa, ɛ nɛ [[ɔsɩmɩyɔm]] kɛ caajaasɩ (ɩrɩdɩyɔm tɛ ɔsɩmɩyʊrɩ) alɩwaatʊ ndʊ poyola platɩnɩ nɛ platɩnɩ ñɩɣlɩm tɛtʊ kɩlɔrɩ siziŋ lɩm lɩm ɖoŋ ñɩmbʊ taa.
[[File:Electron_shell_077_Iridium.svg|thumb|Ɩrɩdɩyɔm tɛ elektron shell]]
Kpaagbaa caajasɩ nzɩ paalɩzɩ ɔsɩmɩyɔm taa yɔ, taa kaawɛ ɩrɩdɩyɔm pʊtʊnaa, nɛ pɩsɔzɩ kʊzɔzʊʊ [[rɔdɩyɔm]] nɛ [[rʊtɛnɩyɔm]]. Patasɩɣ pɩyʊʊ lelemiŋ lɛ, lɩm nabʊyʊ lɩɣ pɩsɛ caʊʊ sʊtʊ lɩm tɩyɛ. Pɔsɔzʊʊ amoniyaki pʊɖɔɔ piŋ lɛ, pɩlakɩ lɔŋ platɩnɩ ñɩɣlɩm pʊtʊ nɛ pɩwɛɛ ɛzɩ kɩlɔrɩ yɔ. Pʊtʊ weyi ɛcaɣ ñanaɣ tɔbʊʊ tɛɛ yɔ ɛpɩsɩɣ kɩsɛm alɩwaatʊ ndʊ pahazɩɣ ɛ-yɔɔ [[hɩdrɔzɛnɩ]] fefeku yɔ. Kʊca ŋgʊ kɩtɛkɛ ñɩɣlɩm wonuu yɔ pɔyɔkʊʊ-kʊ nɛ pʊlɔŋ.
Pʊlɔŋ ŋgʊ pɔyɔkaa yɔ kʊmʊʊzʊʊ rɔdɩyɔm nɛ platɩnɩ. Ɩrɩdɩyɔm nɛ rʊtɛnɩyɔm kpeŋgeluu ɛzɩ ɖɔmbɛɛ yɔ nɛ panaɣ-yɛ camɩyɛ, nɛ keeke lɛ pɛwɛtʊ caɣ ndɩ ndɩ paa ñɩɣlɩm wondu kɩkpɛndɩtʊ kaawɛɛ kɔyɔ.
[[Fichier:Iridium_foil.jpg|vignette|Iridium foil]]
Ɛ-hɩɖɛ lɩna [[latɛŋ kʊnʊŋ]] taa iris pʊ-tɔbʊʊ se tɩŋ kayʊʊ, pɩlɩna tɔlɩm sɛmɩŋ ndɩ ndɩ weyi ɛwɛ ɛ-tɛ pʊtʊnaa taa yɔ. Krɛkɩ nɛ latɛŋ tɔmpiye yaa ɛnglɩsɩ ɩrɩdɩyɔm lɩ Fransɩɩ taa pɩnaɣ 1805, alɩwaatʊ ndʊ pɛkɛdaɣ [[Siini]] pɩnaɣ pɩnaɣ tɔm yɔ. Palaba tʊmɩyɛ nɛ ɩrɩdɩyɔm kpɛndɩtʊ 10% nɛ platɩnɩ kɛ 90% ɛzɩ wonuu kɩmaɣzɩnaʊ walanzɩ (mɛta kɩmaɣzɩnaʊ) nɛ yuŋ mazɩnaʊ, ɛlɛ Sèvre yuŋ mazɩnaʊ nɛ walanzɩ mazɩnaʊ tʊmɩyɛ kpaɣ paɣtʊ ndʊ, Sèvre pɩñɔtɩna [[Paarii]] Fransɩɩ ɛjaɖɛ taa.
[[Category:Siimi]]
[[Category:Siimi taŋgayɩ ñɩɩɩ waa]]
[[Category:Ñɩɣtʋ]]
maaz8nf13jyq1uxxs180j8wtzv3uej4
Hɔŋkɔŋgɩ
0
2413
10874
2018-01-24T18:39:43Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Hɔŋkɔŋgɩ]] ñɩŋgʋ nɛ [[Hɔŋkɔŋ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Orthographe
10874
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Hɔŋkɔŋ]]
tgrktryuqmlrnurrhmvpxa494btal3e
Waaɣ
0
2414
13689
11452
2019-04-01T15:51:22Z
Gnangbade
58
foto
13689
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Kondona_Kabre.JPG|vignette|Kondona Kabre]]
Kabɩyɛ mba tɛyɩ alɩwaatʊ kɛ [[Pɩnaɣ|pɩnzɩ]] kagbaanzɩ taa nɛ payaɣ-tʊ se waaɣ. Pɩnaɣ kagbaanzɩ ñɩŋga kɛŋna pɩnaɣ ŋga kabɩyɛ abalʊ lakɩ [[Kɔndɔtʋ|kɔndɔtʊ]] sɔnzɩ yɔ. Pɩnaɣ kʊɖʊmaɣ ŋga ka-taa papaɣ [[habɩyɛ]].
Pɩnzɩ tɩŋɛ wɛna sɩ-hɩla kɛ paa waaɣ ŋga lɛ ka-taa:
* Waaɣ kɛna pɩnzɩ kagbaanzɩ;
* Waaɣ falaŋga kɛna pɩnzɩ kagbaanzɩ nɛ kʊɖʊm;
* Waaɣ cosi kɛna pɩnzɩ kagbaanzɩ nɛ naalɛ;
* Waaɣ tozo kɛna pɩnzɩ kagbaanzɩ nɛ naatozo;
* Waaɣ naza kɛna pɩnzɩ kagbaanzɩ nɛ naanza.
Kabɩyɛ mba lakɩ kɔndɔtʊ nɛ pɛtɛɛ lɛ, paatasɩɣ pɩnzɩ kalʊʊ, ɛlɛ waasɩ papaɣzɩɣ kalʊʊ. Kabɩyɛ sɔnzɩ taa ɖɔɖɔ lɛ alɩwaatʊ ndʊ ɛyʊ talʊʊ waasɩ hiu lɛ, yee ɛsɩba yɔ papaɣ-ɩ mbʊ pʊ-yɔɔ yɔ ɛsʊtʊyaa.
99dl4y7uydtuhs2v81uqcn13oqg5mww
Requin
0
2415
10908
2018-01-27T20:28:43Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Requin]] ñɩŋgʋ nɛ [[Rɩkɛɛ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Orthographe kabiyè
10908
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Rɩkɛɛ]]
m6r6fnqjx6zl1i4rkdq727e2e390n6y
Kɩlɛmɩŋ lɩzʊʊ tʊmɩyɛ (photographie)
0
2416
10913
2018-01-27T20:40:34Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Kɩlɛmɩŋ lɩzʊʊ tʊmɩyɛ (photographie)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Kɩlɛmɩŋ lɩzʊʊ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
10913
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Kɩlɛmɩŋ lɩzʊʊ]]
dkd6bs0jzouapx6vgjaomzq6tq432nk
Ŋvɛɛ sʊlʊm (Vin)
0
2417
10917
2018-01-27T20:50:13Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Ŋvɛɛ sʊlʊm (Vin)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Ŋvɛɛ sʊlʊm]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
10917
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Ŋvɛɛ sʊlʊm]]
ervrod0fbjxotiydjojvccpuff9714a
Taɣʊʊ tʊmɩyɛ (imprimerie)
0
2418
10920
2018-01-27T20:55:12Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Taɣʊʊ tʊmɩyɛ (imprimerie)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Taɣʊʊ tʊmɩyɛ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suprression traduction française
10920
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Taɣʊʊ tʊmɩyɛ]]
nepz871n68utioifxlky9qam1htolf3
Platɩnɩ
0
2419
11826
11406
2018-03-07T09:20:22Z
Atticmaker
127
Category Added
11826
wikitext
text/x-wiki
Platɩnɩ kɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ pʊtʊ weyi ɛ-ñʊʊ mayaɣ kɔyɔ 78 nɛ yʊsaɣ ñɩŋa yɔ Pt. Platɩnɩ kɛ ñɩɣlɩm pʊtʊ weyi pamakɩ-ɩ nɛ hama yɔ, palaka-ɩ nɛ tʊmɩyɛ pʊcɔ Kolombii wɛɛ kɛ Amerika ɛjaɖɛ taa. Paa ɖoye taa lɛ, kajalaɣ kɩkɛdɩnaʊ ŋgʊ kɩlɩ Erɔpʊ taa pɩnaɣ 1557 wɛɛ taa kɛ ɛyʊ nɛ ɛ-tʊma yɔɔ maɣzɩm tɔm taa Jules César Scaliger takayasɩ taa (1484 - 1558) kɛtʊʊ ɛ-tɔm nɛ ɛtɔŋ se ɛkɛ hama ñɩɣlɩm pʊtʊ weyi ɛlɩna Ɛndɩ Wɩsɩ Ɖɩɖʊyɛ taa kiŋ yɔ nɛ keeke lɛ ɛwɛɛ Darién ([[Panama]]) nɛ [[Mɛkɩsiiki (Ɛjaɖɛ)|Mexico]] hɛkʊ taa.
[[Ɛsɩpaañɩ|Ɛsɩpañɩ]] ɛyaa paawokaɣ Amerika ɛjaɖɛ ñʊʊ yɔɔ caɣʊʊ yɔ caŋ patɩ ya-ɩ se plaɩna pʊ-tɔbʊʊ se liidiye cikpeɖe, alɩwaatʊ ndʊ palɩ ɛ-yɔɔ ɛzɩ kɩlʊlʊʊ yɔ nɔnɔɔ [[Kolombi|Kolombii]] ɛjaɖɛ taa. Lɔnsɩɖaa maɣzɩ ɛ-tɔm se ɛcaɣa ɛkɛ liidiye ɛlɛ pɩtɛkɛ mbʊ, pɩcaɣ pɩwɛɛ ɛzɩ liidiye cikpeɖe nɖɩ ɖɩñɩlɩsɩɣ yɔ nɛ peniŋgiyi-ɩ.
Ɛsɩpañɩ kewiyaɣ taa sɔsaa, mba paatɩna ɖoŋ ñɩɣlɩm kɛtɛɖaɣ tɛtʊ naa nɛ wondu naa yɔ kpaɣ-ɩ ɛzɩ wonuu mɛfɛyɩ wazaɣ yɔ nɛ pɔtɔŋ pɔlɔ-ɩ pɔɔ taa mbʊ pʊyɔɔ yɔ sɔndʊ kpaɣa-wɛ se mɩlɩm ndɩ ndɩ, ɛzɩ ɖɩkpaɣ se pamazɩna-ɩ nɛ poluki liidiye pɔɔyɩsɩ kɛtɛkɛsɩ. [[Ɛndɩ]] nɛ Kolombii ɛyaa kaawɛ ñʊʊ taa maɣzɩm siŋ (nɛ pɔtɔŋ se ñɩɣlɩm pʊtʊ weyi paapɩzɩ pɛlɛzɩ-ɩ yɔ, ɛlɛ papɩzɩɣ pamabɩ-ɩ nɛ ɛwɛ ɖɔɖɔ tɛyɩŋ piŋ) kɛlɛ palakɩ-ɩ nɛ tʊmɩyɛ piŋ ɛzɩ ɖɩtɩsɩyɛ wondu sakɩyɛ mbʊ yɔ, malɩfa pɛɛ nɛ malɩfa naa taa kaŋ.
Platɩnɩ weyi paa anɩ ñɩnɩɣ se ɛna yɔ, keeke lɛ palaba ɛ-yɔɔ tʊmɩyɛ lɛ sɔɔja nɛ tɩnzɩ yɔɔ kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ tʊ Antonio Ulloa tʊ (1716 - 1795), ɛ nɛ Jeorge Juan y Santacilia (1713 - 1773), mba wiyaʊ Philippe 5 tʊ Ɛsɩpañɩ ɛjaɖɛ taa kaaɖʊwa powolo Fransɩɩ lɛɣtʊ tɩnaa tʊmɩyɛ ɖeɖe [[Peruu]] (1735 - 1745). Wondu naa lalaa mba patatɩɩ nata yɔ, Ulloa na platina del pinto, pɩkɛ ñɩɣlɩm pʊtʊ weyi patatɩɩ huyita-ɩ yɔ pana ɛ nɛ sika ñɩɣlɩm.
[[Category:Siimi]]
[[Category:Siimi taŋgayɩ ñɩɩɩ waa]]
[[Category:Ñɩɣtʋ]]
897jtb8d86uuox3rz96vm364yq5s0xz
Taalɩyɔm
0
2420
11852
11434
2018-03-07T11:52:51Z
Atticmaker
127
category added
11852
wikitext
text/x-wiki
Taalɩyɔm kɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ pʊtʊ weyi ɛ-ñʊʊ mayaɣ kɔyɔ 81 nɛ yʊsaɣ ñɩŋa yɔ Tl. Ɛ-tɛ caɣyɛ lone kɔyɔ 13 pʊtʊnaa pɩlʊʊ kpata yɔɔ nɛ ɖɔɖɔ lɛ ɛwɛɛ mɛfɛyɩ ñɩm waa nɩɣlɩm pʊtʊnaa taa. Ɛnglɩsɩ kpɛlɩ kpɛlɛkɩyʊ William Crookes nana-ɩ pɩnaɣ 1861 kɛ [[Aŋgɩlɩtɛɛrɩ|Aŋglɩtɛɛrɩ]] ɛjaɖɛ taa alɩwaatʊ ndʊ ɛkpɛlɛkaɣ pɩtɩŋna mʊntʊsʊʊ weluu kɛ mʊntʊsʊʊ ŋgʊ sɛlɛnɩyɔm saɣ miŋ lɛ panaɣ-kʊ yɔ.
Claude Auguste Lamy kɛna kajalaɣ tʊ weyi ɛlɛyɩ-ɩ lɩzɩɣ eyeke yɔ pɩnaɣ kʊyʊmaɣ ŋga ka-taa Lille tɛtʊ taa. Ɛ-hɩɖɛ taalɩyɔm, latɛŋ lɛɣtʊ taa lɛ ɖɩlɩna krɛkɩ kʊnʊŋ taa θαλλός thallos (kʊhɔhɔʊ) pɩlɩna mʊntʊsʊʊ cɛŋga ŋga kalɩɣ kɛsɛɣ tɩŋ hatʊ kpɛdɩŋ nɛ kañɩlɩsɩɣ yɔ (hɩɖɛ kʊyʊmɖɩyɛ nɖɩ ɖɩlɩɩ anasaayɩ taa mbʊ ɖɔɖɔ se thalle (pʊ-tɔbʊʊ se piliŋga ŋga tɩŋ hatʊ kpɛdɩŋ yɔ. Pɩkɛ ñɩɣlɩm pʊtʊ weyi ɛwɛ kpʊzɩyɛɛ, ɛhɔŋ nɛ ɛcaɣ ɖɔfɩɩ (pɛsɛtɩ-ɩ nɛ saɣ) ɛwɛ ɖɔɖɔ ɛzɩ pʊlɔŋ nɛ ɛmʊkɩ ɖɔɖɔ ɛnʊ yee peyeba-ɩ helim taa kɔyɔ. Taalɩyɔm ɖɔɖɔ ɛzɩ ɛ-cɔlɔ ñɩmba kpɛyɛɛ, [[mɛrɩkɩrɩ]] nɛ [[pɩlɔmbɩ]], pɛkɛ ñɩɣlɩm yuŋ mba nɛ pacaɣ sɔtʊ piŋ.
Pana taalɩyɔm pʊtʊnaa nabɛyɛ ñɩtʊ yɔɔ kɔɔ taa nɛ paalakaɣ-ɩ nɛ tʊmɩyɛ nɛ pakʊna yuŋ. Ɛkɛ sɔtʊ kɔɔ piŋ nɛ ɛkʊʊ ɛyaa. Papɩsɩ-ɩ mʊlʊm lɛ yee ntukina-ɩ kpa pɩlakɩ kaɖɛ siŋ. Taalɩyɔm palakɩ-ɩ nɛ tʊmɩyɛ ñɩtʊ yɔɔ yaa pakʊna yuŋ mbʊ lɛ, papazɩ ɛ-tɔm seu pɩkpaɣna alɩwaatʊ ndʊ panaa se ɛkʊʊ ɛyaa yɔ.
Pʊtʊ ɛnʊ William Bechtel ɛɛkɛ SDDECE ŋgbɛyɛ taa ɛyʊ kaalabɩna kaakpaɣ se ɛkʊna Kameruni sɔɔja Félix Moumié kɛ [[Zeenɛɛvɩ]] tɛtʊ taa pɩnaɣ 1960. Ɛyʊ etosi toyi pʊtʊ ɛnʊ ɛ-soɖabi taa, kɛlɛ Moumié kɔma lɛ ɛtapazɩna ñɔʊ sʊlʊm se pɩcɔ ɛtɔɔ ɛ-tɔɔnaɣ mbʊ pʊyɔɔ yɔ pɩtaa fɛyɩ liu, kɛlɛ pɩɩcakɩ ɛyʊ ɛnʊ kɛlɛ ɛɖaɣnɩ pɩyʊʊ nabʊlɛ ɖeɖe ɛ-tɔɔnaɣ taa. Moumié tɔɔ tɔɔnaɣ ɛtɛ lɛ ɛtɔŋ se ɖɩtaa yebi-wɛ nɛ pa-sʊlʊm kɛlɛ ɛkpaɣ sʊlʊm nɛ ɛñʊʊ, pɩlaba tam nabʊlɛ sɔtʊ ɛ-taa, peeɖe ɛna se paɖʊ-ɩ kɔɔ.
[[Category:Siimi]]
[[Category:Siimi taŋgayɩ ñɩɩɩ waa]]
[[Category:Ñɩɣtʋ]]
32am0a57jr0kx9mwc5uopofc8c79zil
Pɩsɩmʊtɩ
0
2421
11795
11415
2018-03-07T08:59:19Z
Atticmaker
127
Category Added
11795
wikitext
text/x-wiki
Pɩsɩmʊtɩ kɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ pʊtʊ weyi ɛ-ñʊʊ mayaɣ kɔyɔ 83 nɛ yʊsaɣ ñɩŋa yɔ Bi. Ɛkɛ kagbaanzɩ tʊ nɛ kpaagbaa tʊ kɛ pɩnɩkɩtɔzɛnɩ waa hɔɔlʊʊ taa (hɔɔlʊʊ ñʊʊ hiu nɛ kagbaanzɩ ŋgʊ). Yɔɔdaɣ taa yem pɩwɛ ɛzɩ ɛñɔtɩna antɩmʊwanɩ nɛ [[Arɩsɛnɩkɩ|arsɛnɩkɩ]] kɛ hɔɔlʊʊ 15, kɛlɛ ɖɔɖɔ ɛtɛŋ nɛ pʊlɔŋ papa ñɛkɛ hɔɔlʊʊ 14 ŋgʊ taa mba.
Pɩtɛ kɛtɛɖaɣ pʊtʊ ɛnʊ, nɛ ɛ-taa pʊtʊnaa mba pasɩma-wɛ camɩyɛ, kɔzɩ kɔzɩ [[Eerɔpʋ tɛtʋ wandamm|Erɔpʊ]] ñɩɣlɩm tɛtʊ naa tʊma taa kpaɣ ɛzɩ Hɛkʊ alɩwaatʊ tɛmtʊ cɔlɔ mbʊ yɔ, pana-ɩ keeke nɛ patɩlɩ-ɩ pɩnaɣ 1753 pɩtɩŋna kpɛlɩ kpɛlɛkɩyʊ Claude Geoffroy ɛkɛ evebu weyi ɛtʊyɩ-ɩ nɛ pʊlɔŋ yɔ. Ɛ-tɛ yʊsaɣ mayaɣ Bi [[Sʊyɛdɩ]] kpɛlɩ tʊmɩyɛ tʊ Berzelius hana-ɩ-ɖɩ pɩnaɣ 1814 alɩwaatʊ taa.
Pɩsɩmʊtɩ tomnaɣ yem kɛ liidiye ñɩɣlɩm pʊtʊ tɩyɛ, ɛwɛ sɛmɩŋ caʊʊ pɩñɩlɩsɩɣ, ɛwɛɛ ɖoŋ kɛlɛ ɛpɛlɩɣ, nɛ ɛ-tɛ lɩm nɛ ñɔsɩ caɣ sɔtʊ piŋ nɛ pɔtɔtɔyɩ ɛjaɖɛ taa, 1 µg/m3 helim taa, 1 mg/kg tɛtʊ taa, lɩm sʊlʊm taa 5 ŋtalɩ 20 µg/ evemiye taa.
[[Category:Siimi]]
[[Category:Siimi taŋgayɩ ñɩɩɩ waa]]
[[Category:Ñɩɣtʋ]]
44t51gvdsgauxizgwd4139oeyru3y0q
Ɛwadɩyɛ lɩm hoɖe (El Niño)
0
2423
11112
2018-02-03T19:32:07Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Ɛwadɩyɛ lɩm hoɖe (El Niño)]] ñɩŋgʋ nɛ [[El Niño]] ñɩŋgʋ yɔɔ
11112
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[El Niño]]
he3t2yb4gza42iwg2ljb0zvux1vqjn4
Ɩrɩtɩyɔm
0
2424
11128
2018-02-03T20:22:04Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Ɩrɩtɩyɔm]] ñɩŋgʋ nɛ [[Ɩrɩdɩyɔm]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Orthographe
11128
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Ɩrɩdɩyɔm]]
4apnlbdztslm7dqa64xx5fwka1486k5
Ɖomba kpada kpada (Avalanche)
0
2425
11135
2018-02-03T20:35:22Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Ɖomba kpada kpada (Avalanche)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Ɖomba kpada kpada]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Supression traduction française
11135
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Ɖomba kpada kpada]]
sx5iz8gutjgzpd5qzgz91fgw749t9fg
Pɔlɔnɩyɔm
0
2426
11827
11325
2018-03-07T09:20:36Z
Atticmaker
127
c
11827
wikitext
text/x-wiki
Pɔlɔnɩyɔm kɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ pʊtʊ weyi ɛ-ñʊʊ mayaɣ kɔyɔ 84 nɛ ɛ-yʊsaɣ ñɩŋa yɔ Po. Pɩkɛ ñɩɣyʊʊ ŋgʊ kɩwɛ kʊñɔŋ yɔ nɛ ɛwɛna cɛnzɩ tɔʊʊ tɛ ɖoŋ. Yeke koŋ agbele Po wɛna kɛɛkɛɛ ɛzɩ palʊlʊ-ɩ yɔ, ɛwɛ cazʊʊ cazʊʊ ʊranɩyɔm ñɩɣlɩm tɛtʊ taa (ɛkɛ pʊtʊ weyi pɔyɔkʊʊ radɔŋ pɩtɩŋna cɛnzɩ tɔʊʊ yɔ lɛ paan-ɩ yɔ nɛ ɛnʊ tɩna pɩjɛɖɛ kʊdɔmɩŋ).
Pɩkɛ kajalaɣ pʊtʊ weyi [[Pierre Curie|Pierre]] nɛ [[Marie Curie|Marie Sklodowska-Curie]] panaa pɩnaɣ 1898 taa yɔ, pɩkɛ alɩwaatʊ ndʊ palakaɣ ñɩnɩɣ tʊmɩyɛ pechblende cɛnzɩ tɔʊʊ yɔɔ kɛ tomnasi ɖɔnɛ nɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ maalika sukuli taa (sɔnɔ ŋgʊ payaɣ se ESPCI Paarii tɛtʊ taa). Pʊwayɩ fayɩ yɔ pana [[Rɔdɩyɔm|radɩyɔm]]. Tɔmpiye pɔlɔnɩyɔm, palɩzɩ-ɖɩ mbʊ se paɖʊ hɩɖɛ [[Pɔlɔɔñɩ|Pɔɔlɔñɩ]] ɛyaa Marie Curie, ɖooo lɛ pɩɩkɛ Maria Sklodowska.
Pɔlɔnɩyɔm 210 tɛ cɛnzɩ tɔʊʊ wɛ ɖoŋ piŋ yebina nɛ ɛwɛɛ soŋgaɣ siŋ. Mbʊ tɩna nɛ [[Etaazuunii]] ɛjaɖɛ taa Argonne National Laboratory tɔŋ se soŋgaɣ ŋga kɩwɛʊ fʊwa ŋga ka-taa nɛ pɔlɔnɩyɔm 210 kɩɖam ŋñɩɩɩ pɩzɩɣ pɩcɛzɩ 500 °C. Pɔtɔŋ se ɛyaa 1% Etaazuunii ɛjaɖɛ taa wɛna pɩjɛɖɛ kʊɖɔŋ lɛ pɩtɩŋna Pɔlɔnɩyɔm 210 yɔɔ kɛnɛ pɩlɩna sɩgaa ñɔyaa yɔɔ.
Pɔkɔma pana pɔlɔnɩyɔm sɩgaa ñɔsɩ taa pɩnzɩ [[1960]] paɣzɩtʊ wɛɛ taa lɛ, mba polukaɣ sɩgaa ŋgʊ nɛ pʊɖɔʊʊ Amerika taa yɔ pazɩ lɩmaɣza labʊ mbʊ ɛzɩ pala nɛ papasɩ pʊtʊ ɛnʊ, puwokina nɛ Philip Morris yɔɔ kiŋ pɩkɔɔ pɩtalɩ halɩ papɩzɩ patʊlɩ kajalaɣ wiluu nɛ takʊʊ tʊmɩyɛ ndɩ ɖɩpɩzɩ ɖɩmaɣzɩ ɛzɩma pakpaɣna nɛ pamaɣzɩ camɩyɛ mbʊ pɩpɩzɩ pɩwazɩ yɔ.
[[Category:Siimi]]
[[Category:Siimi taŋgayɩ ñɩɩɩ waa]]
[[Category:Ñɩɣtʋ]]
c4ado3bte4h2usafim4t8er6mhp1d9j
Mɛrɩkɩrɩ
0
2427
11817
11196
2018-03-07T09:17:12Z
Atticmaker
127
Category Added
11817
wikitext
text/x-wiki
Mɛrɩkɩrɩ kɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ pʊtʊ weyi ɛ-ñʊʊ mayaɣ kɔyɔ 80 nɛ yʊsaɣ ñɩŋa yɔ Hg. Paaya-ɩ ɖɔɖɔ se ñɩlɩ ñɩlɩ liidiye pɩkɔɔ pɩtalɩ kpaɣɖʊ 19 wɛɛ paɣzɩtʊ. Paalaba-ɩ nɛ tʊmɩyɛ miŋ saʊʊ ñɩɣyʊʊ taa nɛ ñɩɣyɩŋ sakɩyɛ sakɩyɛ taa pɩcɔ pekizi-ɩ pɩnaɣ 1999.
Mɛrɩkɩrɩ kɛ pʊtʊweyi e-lone kɔyɔ 12 nɛ caɣyɛ ñɩnɖɛ yɔ 6. Stricto sensu, Ɛkɛ ñɩɣlɩm pʊtʊ weyi ɛwɛ kʊñʊŋ yɔ, ajɛyɛ kpeekpe kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ nɛ laɣsɩ kɩkpɛndʊʊ tʊmɩyɛ tɔŋ se ɛtɛkɛ ñɩɣlɩm pʊtʊ kɩɖɛzɩɣ, kɛlɛ laɣsɩ ɖeɖe lɛ, pɛkpɛndʊʊ ɛnɛ ñɩɣlɩm wondu kɩɖɛzɩtʊ tʊma sakɩyɛ taa nɛ takayasɩ sakɩyɛ taa.
Ajɛyɛ kpeekpe nɩnaʊ tambaɣ nakayɛ lakɩ lɩmaɣza mbʊ se papasɩ mɛrɩkɩrɩ tɛ tʊmɩyɛ labɩnaʊ nɛ ɛzɩma kɩwɛna tɩlasɩ sakɩyɛ kedeŋga taa nɛ alafɩya nɔmɔʊ taa yɔ wɛ nʊmɔʊ ɖooo pɩnaɣ 2010 ([[Stɔkhɔlm|Stockholm]] tɛtʊ taa), pamazɩ tɩyɔɔ se pɩkɛ pɩnaɣ 2013 [[Sapɔŋ]] ɛjaɖɛ taa. PNUE kpeɣla ajɛyɛ aɖɔɔ pɩcɛzɩ mɩnʊʊ yɔɔ [[Nayiiroobii|Nayiroobii]] ([[Keniya]] ɛjaɖɛ taa), kpaɣ [[aloma fenaɣ]] kɩyakʊ 31 ŋtalɩ [[kamɩŋ fenaɣ]] kɩyakʊ 4 pɩnaɣ 2011 nabutozo tɛ kpeɣluu nɛ nɩnaʊ tɔm ndʊ tɩyɔɔ (INC3, pɩkɛna Intergovernmental Negotiating committee).
Krɛsɩ, Théophraste (-371,-288) kaama kajalaɣ lɛɣtʊ takayaɣ pɩlɩna Lapidus ñɩɣlɩm yɔɔ, ka-taa peeɖe ɛkɛdɩɣ ɛzɩma papɩzɩɣ pohuyi sinabre yɔ (gr:κινναβαρι, kinnabari) pɩtɩŋna ɖama yɔɔ ɖama yɔɔ ñalʊʊ nɛ pala ñɩlɩ ñɩlɩ liidiye (χυτὸν ἄργυρον, chytón árgyron) pɔsɔkɩna sanɖaʊ ɖoŋ ñɩŋʊ sinabre pɛkpɛndɩna fɩnɛgrɩ.
[[Category:Siimi]]
[[Category:Siimi taŋgayɩ ñɩɩɩ waa]]
[[Category:Ñɩɣtʋ]]
5glj1tynxz9qeij6xd3ytjyb3dqihvh
Tɔm susuu (publicité)
0
2428
11167
2018-02-06T19:43:06Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Tɔm susuu (publicité)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Tɔm susuu]] ñɩŋgʋ yɔɔ : supression traduction française
11167
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Tɔm susuu]]
j021nlwvu977xx6pdne827xvpjux02h
Alɩkɔɔlɩ (Alcool)
0
2429
11170
2018-02-06T19:48:11Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Alɩkɔɔlɩ (Alcool)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Alɩkɔɔlɩ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Supression traduction française
11170
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Alɩkɔɔlɩ]]
jztwj1uupep34mf6osm5uk580mtk8h1
Ñɩɣlɩm tɔʊʊ (mine)
0
2430
11172
2018-02-06T19:48:45Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Ñɩɣlɩm tɔʊʊ (mine)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Ñɩɣlɩm tɔʊʊ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction francáise
11172
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Ñɩɣlɩm tɔʊʊ]]
gz89g2xosf81tzrt4985t5kueoddgxw
Kiɖe (Dôme)
0
2431
11179
2018-02-06T20:04:51Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Kiɖe (Dôme)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Kiɖe]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Supression traduction française
11179
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Kiɖe]]
7ahiv67fi18jgv0xicv29ztl1y5ucbk
Taɖɛsalam
0
2432
11190
2018-02-06T23:04:44Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Taɖɛsalam]] ñɩŋgʋ nɛ [[Tarɛsalam]] ñɩŋgʋ yɔɔ : orthographe
11190
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Tarɛsalam]]
szxvmm7hpwmsn3i9re2teq66f5eqpej
Thérèse d'Avila kiɖeɖeu
0
2433
16392
11195
2023-05-09T03:43:10Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Thérèse Avila tʋ]]
16392
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Thérèse Avila tʋ]]
lewmqqpgb0kpkv06cr950lxxezid5oi
Catégorie:Takayɩhatʋ ndʋ tɩ-kpasɩ cɛba yɔ
14
2434
11201
2018-02-09T08:37:26Z
Siraq123
74
Page vide créée
11201
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Astatɩ
0
2435
11499
11368
2018-02-18T06:21:23Z
DARIO SEVERI
138
Added category
11499
wikitext
text/x-wiki
Astatɩ, paasɩma-ɩ ɖooo alɩwaatu natʊyʊ taa nɛ hɩla anɛyɔ eka-iode yaa alabame, ɛkɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ pʊtʊ ɛ-ñʊʊ mayaɣ kɔyɔ 85 nɛ yʊsaɣ ñɩŋa yɔ At. Palakɩ-ɩ nɛ tʊmɩyɛ piŋ kɛ ɖɔkɔtɔ nɔmɔʊ taa.
Astatɩ ([[Englɩsɩɩ kʊnʊŋ|Ɛnglɩsɩ kʊnʊŋ]] taa lɛ astatine, pɩtɩŋna [[Krɛkɩ kɩbɩnʊʊ kʊnʊŋ|krɛkɩ]] yɔɔ astatos pʊ-tɔbʊʊ se ɛfɛyɩ ɖiɣɖiɣ). Pɩnaɣ 1869, alɩwaatʊ ndʊ Dimitri Mendeleïv susaɣa ɛ-tɛ pʊtʊnaa tɛ caɣyɛ kpata lɛ, ɩyɔdɩ tɛ kaawɛ hooo. Pʊcɔ posusi keelee ɛ-tɛ natʊ tɔm lɛ, paaya-ɩ se éka-iode (eka-iodine Ɛnglɩsɩ taa), nɛ pɩwɩlɩɣ se ɛɛwɛ ɩyɔdɩ tɛɛ kɛnɛ. Lɛɣtʊ tɩnaa takɩ cɛyɩ pa-tɩ se paana-ɩ kedeŋga taa, ɛzɩma ɛtɔtɔyɩ yɔ, natʊ sakɩyɛ kɛ cɛtɩm tɔm.
Kajalaɣ pɩɣyɩɣ pɩlɩna éka-iode yɔɔ yɔ paalaba-tʊ pɩnaɣ 1932 pɩtɩŋna Fred Allison nɛ ɛ-ɛgbaɣdɩnaa mba paawɛ Alabama laɣsɩ sakɩyɛ sukuli taa (ŋgʊ pɩsɩna sɔnɔ Auburn sukuli sɔsɔʊ). Ɛyaa mba paha-ɩ hɩɖɛ se alabame (alabamine Ɛnglɩsɩ kʊnʊŋ taa) pɩlɩna Alabama nɛ yʊsaɣ mayaɣ kɛ Am, pʊwayɩ yɔɔ pɛlɛza nɛ pɩpɩsɩ Ab.
Yʊsaɣ mayaɣ Ab kaakɛ pʊtʊ 85 takayasɩ sakɩyɛ taa kedeŋga kpeekpe you sɔsɔʊ ŋgʊ alɩwaatʊ taa. Pɩnaɣ 1937 lɛ kpɛlɩ kpɛlɛkɩyʊ Rajendralal De yɔɔdɩ pʊtʊ 85 natʊ tɔm pɩtɩŋna monazite ŋgʊ ɛyaa se dakin yɔ (pʊwɛ ɛzɩ Dacca yɔ) nɛ dekhine.
[[Category:Siimi taŋgayɩ ñɩɩɩ waa]]
tnq1v43zeyd9wswrkyy0v5cg8j63wzt
Fenasɩ naadozo hɛkʊ taa
0
2436
12705
11311
2018-05-17T04:35:33Z
Atticmaker
127
Category Added
12705
wikitext
text/x-wiki
[[Fenaɣ (alɩwaatʊ)|Fenasɩ]] naadozo hɛkʊ taa kɛna alɩwaatʊ taa alɩwaayʊʊ nakʊyʊ nɛ fenasɩ naadozo yaa nasɩdozo kpɛndʊna nɛ pɩla fenasɩ naadozo. Pʊtɔɔbʊʊ se fenasɩ naadozo hɛkʊ taa kʊɖʊmʊʊ taa lɛ, [[Kpɩtaʋ|kpɩtaŋ]] naanza wɛna. Pʊtɔbʊʊ se pɛtɛyɩ fenasɩ naadozo hɛkʊ taa kɛ nabudozo taa kɔyɔ fenaɣ kʊɖʊmaɣ panaɣ.
* Pɩnaɣ taa kacalaɣ fenasɩ naadozo kɔyɔ: [[kɔlaɣ fenaɣ]], [[lɛlaɣ fenaɣ]] nɛ [[lakɩŋ fenaɣ]].
* Pɩnaɣ taa fenasɩ naadozo taa naalɛ ñɩnzɩ kɔyɔ: [[ɖomaɣ fenaɣ]], [[agoza fenaɣ]] nɛ [[Mɩsɩkʋm fenaɣ|mɩsɩkʊm fenaɣ]].
* Pɩnaɣ taa fenasɩ naadozo taa naadozo ñɩnzɩ kɔyɔ: [[hasɩyaɖɛ fenaɣ]], [[kɩyɛɛna fenaɣ]] nɛ [[salaŋ fenaɣ]].
* Pɩnaɣ taa fenasɩ naadozo kpaagbaa ñɩnzɩ kɔyɔ: [[aloma fenaɣ]], [[kamɩŋ fenaɣ]] nɛ [[saŋayɩŋ fenaɣ]].
Pʊtɔbʊʊ se, pɩnaɣ taa lɛ fenasɩ naadozo wɛ tɔm naanza taa.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Alɩwaatʋ]]
ex5koojyifa8setrwydfwutqf0f3dwr
Ɖanaɣ
0
2437
14245
14196
2019-05-06T08:22:16Z
Hugo.arg
49
Annulation des modifications 14196 de [[Special:Contributions/76.21.114.155|76.21.114.155]] ([[User talk:76.21.114.155|discussion]])
14245
wikitext
text/x-wiki
Ɖanaɣ kɛna alɩwaatʊ taa alɩwaayʊʊ nakʊyʊ. [[Evemiye]] taa ñɩɩtʊ 12 makɩ lɛ, pɔtɔŋ se wɩsɩ siɣaa. Nɛ ñɩɩtʊ 18 makɩ lɛ, hadɛ lɛdaa nɛ payaɣ se ɖanaɣ. Ɛlɛ [[Kabɩyɛ kʊnʊŋ|kabɩyɛ]] siŋŋŋ taa lɛ pɔtɔŋ se ɖanaɣ ñɩɩtʊ looɖo. Mbʊ pʊyɔɔ yɔ ñɩɩtʊ kalʊʊ taa lɛ, kabɩyɛ tɛyɩ evemiye kɛ nabʊlɛ taa nɛ ɛkalʊʊ pɩsɩɩna ñɩɩtʊ hiu nɛ naalɛ. Pʊtɔbʊʊ se ɛpaɣzʊʊ tanandɛɛ se: tanandɛɛ ñɩɩyʊʊ kʊɖʊmʊʊ, naalɛ kaaka pʊkɔɔ pɩsɩɩna wɩsɩ ñɩɩtʊ 12 yaa wɩsɩ siɣuu. Ɛkɔɔ lɛ, ɛpaɣzɩ se: ɖanaɣ ñɩɩyʊʊ kʊɖʊmʊʊ, naalɛ pʊkɔɔ pɩsɩɩna ɖanaɣ ñɩɩtʊ 12 ɖɔɖɔ yaa ɖoo cɛɛsʊʊ yaa [[ɖoo cɩcɩka]].
Ɛlɛ siŋŋŋ taa lɛ, yee pakpakʊʊ evemiye tɛʊ feŋguu yɔɔ yɔ, evemiye paɣzʊʊna tɛbɩyɛ nɛ piwolo pɩsɩɩna wɩsɩ ɖʊʊ. Pʊtɔbʊʊ se pɛtɛyɩ evemiye kɛ nabʊlɛ taa: wɩsɩ taa nɛ ɖoo taa nɛ wɩsɩ siki lɛ pɩlaba evemiye tɛyɩ hɛkʊ nɛ hɛkʊ siŋŋŋ kɛlɛ. Ɛlɛ alɩwaatʊ ndʊ pakɩlʊ kpaɣʊ se ɖanaɣ yɔ, ndʊ lɛ kpaɣ ñɩɩtʊ 18 nɛ pɩsɩɩna ñɩɩtʊ 24 yɔɔ.
Ɛzɩma kɛteŋa kpeekpe ajɛya fɛyɩna afema kʊɖʊma nɛ pɩlɩɩna paa ɛjaɖɛ nɖɩ lɛ ɖi-lone taa nɛ pɩtasɩ pɩlɩɩna alɩwaatʊ ndʊ tɩtalʊʊ ɖɔɖɔ yɔ, wɩsɩ eesiki paa le lɛ ñɩɩtʊ 12 yɔɔ nɛ pɩcaɣ kaɖɛ se paale ɖanaɣ ɛpaɣzɩ ñɩɩtʊ 18 yɔɔ.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Alɩwaatʋ]]
n3q6b0oy7unmxovuzuvb5mnrh9705na
Pɩnzɩ mɩnɩʊ
0
2438
11361
11206
2018-02-13T16:46:14Z
Gnangbade
58
liens
11361
wikitext
text/x-wiki
Pɩnzɩ mɩnɩʊ kɛna ɛzɩ pɛkɛdʊʊ nɛ [[Kabɩyɛ kʊnʊŋ|kabɩyɛ]] taa se [[Waaɣ|waasɩ]] hiŋ naalɛ yɔ. Pɩsa nɛ pakalɩ camɩyɛ pɩnzɩ mɩnɩʊ lɛ, pakpaɣ nɛ pɛkɛdɩna [[Room]] mba matʊ cɛcɛsɩ nɛ nzɩ lɛ: I, II, III, IV, V, VI, VII, VIII, IX, X mbʊ mbʊ. Palʊlʊu Yesu nɛ pɩsɩɩna sɔnɔ yɔ pɩlaba pɩnzɩ mɩnɩŋ XXI. Kacalaɣ pɩnzɩ mɩnɩʊ kacalaɣ ŋga paɣzɩna [[kɔlaɣ fenaɣ]] kacalaɣ wiye; pɩnzɩ mɩnɩʊ naalɛ ŋga paɣzɩna kɔlaɣ fenaɣ kacalaɣ wiye 101; pɩnzɩ mɩnɩʊ naadozo ŋga paɣzɩna kɔlaɣ fenaɣ kacalaɣ wiye pɩnaɣ 201; mbʊ mbʊ pɩkɔɔ pɩtalɩ pɩnzɩ mɩnɩŋ XXI. Pɩnzɩ mɩnɩŋ XXI paɣzɩna kɔlaɣ fenaɣ kacalaɣ wiye pɩnaɣ 2001.
Pakalʊʊ pɩnzɩ mɩnɩŋ yɔ pɩtakɩlɩ kaɖɛ mbʊ pʊyɔɔ yɔ palakɩ akɔnta ɛzɩ mɩnɩʊ nɛ pʊsɔzɩ kʊɖʊm yɔ. Mbʊ labɩna yee pɩkɛ pɩnaɣ ɛzɩ [[1998]] yɔ palakɩ 19 pɔsɔzɩ 1 lɛ pɩlaba 20, pʊtɔbʊʊ se ɛyʊ wɛɛ pɩnzɩ mɩnɩŋ XX taa.
Kabɩyɛ mba tɛyɩ alɩwaatʊ kɛ pɩnzɩ kagbaanzɩ taa nɛ payaɣ-sɩ se waaɣ. Pɩnaɣ kagbaanzɩ ñɩŋga kɛŋna pɩnaɣ ŋga kabɩyɛ abalʊ weyi pɔtɔɔza-ɩ nɛ ɛkayɩ yɔ, ɛlakɩ kɔndɔtʊ sɔnzɩ yɔ. Kabɩyɛ mba lakɩ kɔndɔtʊ lɛ, paapaasʊʊ waasɩ kalʊʊ naalɛ naalɛ nɛ pɩnzɩ hiu lɛ pɩlaba waasɩ naalɛ. Mbʊ yebina nɛ pɩsa nɛ pakɩlʊʊ camɩyɛ tobi tobi ɛyʊ pɩnzɩ kɛ waasɩ taa lɛ, pakalʊʊ se akele wɛna waazɩ hiu yɔ yee ɛfɛyɩ sɔnɔ kɔyɔ, papɩzʊ papaa-ɩ mbʊ pɔyɔɔ yɔ ɛgbadayaa yaa ɛlaba sɔsɔ. Yee kabɩyɛ-tʊ ɛɛkalʊʊ pɩnzɩ mɩnɩŋ kɔyɔ pʊtɔbʊʊ se ɛkalʊʊ waasɩ.
fbgs5n4teelcq58s0r37p6d7mo87rix
Pɩnaɣ hɔɔlʊʊ
0
2439
12704
11336
2018-05-17T04:35:06Z
Atticmaker
127
Category Added
12704
wikitext
text/x-wiki
Pɩnaɣ hɔɔlʊʊ kɛna alɩwaatʊ taa alɩwaayʊʊ nakʊyʊ nɛ kɩkɛna fenasɩ naadozo tɛ nabʊlɛ. Pʊtɔbʊʊ se yee pakpaɣ fenasɩ naadozo nɛ pɔsɔzɩ naadozɔ ɖɔɖɔ kɔyɔ pɩlaba [[Fenaɣ (alɩwaatʊ)|fenasɩ]] loɖo nɛ nzɩ payaɣ se pɩnaɣ hɔɔlʊʊ. Pɩnaɣ hɔɔlʊʊ kɛna alɩwaatʊ taa alɩwaayʊʊ nakʊyʊ nɛ fenasɩ loɖo kpɛndʊna nɛ pɩla pɩnaɣ hɔɔlʊʊ yaa fenasɩ loɖo. Pʊtɔbʊʊ se fenasɩ loɖo taa lɛ, [[Kpɩtaʋ|kpɩtaŋ]] nɛɛlɛ wɛna.
Pɩnaɣ taa fenasɩ loɖo wɛ tɔm nabʊlɛ ɖeke nɛ nzɩ yɔ:
* [[kɔlaɣ fenaɣ]]
* [[lɛlaɣ fenaɣ]]
* [[lakɩŋ fenaɣ]]
* [[ɖomaɣ fenaɣ]]
* [[agoza fenaɣ]]
* [[Mɩsɩkʋm fenaɣ|mɩsɩkʊm fenaɣ]]
Pɩnaɣ taa fenasɩ looɖo gbaagbaa ñɩnzɩ kɔyɔ
* [[hasɩyaɖɛ fenaɣ]]
* [[kɩyɛɛna fenaɣ]]
* [[salaŋ fenaɣ]]
* [[aloma fenaɣ]]
* [[kamɩŋ fenaɣ]]
* [[saŋayɩŋ fenaɣ]]
Kabɩyɛ taa lɛ pɩnaɣ hɔɔlʊʊ kʊɖʊmʊʊwɛɛ ɛzɩ payaɣʊ se yolum nɛ lʊŋgɩyɛ yɔ.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Alɩwaatʋ]]
mv5ejl3zr29nj9imqtsh06aa7l3npk6
Kɛlɛmkɛlɛm
0
2441
12709
11369
2018-05-17T04:37:37Z
Atticmaker
127
Category added
12709
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Calatrava1.jpg|vignette|Calatrava1]]
Kɛlɛmkɛlɛm kɛna alɩwaatʊ taa alɩwaayʊʊ nakʊyʊ nɛ kɩwɛ ñɩɩɩ yem nɛ kɩɩlaazʊʊ ɖɛʊ. Kɛlɛmkɛlɛmnaa 60 lakɩna cɛcɛyaɣ kʊɖʊmaɣ nɛ cɛcɛsɩ 60 ñalakɩna [[ñɩɩyʊʊ]] kʊɖʊmʊʊ. Pʊtɔɔbʊʊ se ñɩɩyʊʊ kʊɖʊmʊʊ taa lɛ, kɛlɛmkɛlɛmnaa 3 600 wɛna.
[[Latɛŋ kʊnʊŋ|Latɛŋ]] taa lɛ, kɛlɛmkɛlɛm tɔbʊʊ se hiuwaa 60 taa-taa hɔɔlaɣ kʊɖʊmaɣ.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Alɩwaatʋ]]
[[Category:Fiziiki]]
1gli0k4n7vc2dnqw0t0fb51b3kboa1w
Fenaɣ (alɩwaatʊ)
0
2442
12703
11374
2018-05-17T04:34:27Z
Atticmaker
127
Category Added
12703
wikitext
text/x-wiki
Fenaɣ kɛna alɩwaatʊ taa alɩwaayʊʊ nakʊyʊ nɛ nɛ [[Kpɩtaʋ|kpɩtaŋ]] naanza lakɩna fenaɣ. Pʊtɔbʊʊ se yee kpɩtaŋ lʊbɛ ɛlakɩna kpɩtaʊ kɔyɔ, kpɩtaŋ naanza ñalakɩna fenaɣ kʊɖʊmaɣ. Kpɩtaŋ naanza lakɩna fenaɣ kʊɖʊmaɣ ɛlɛ, pɩtɛkɛ fenasi tɩŋa wɛŋna kɩyakɩŋ ɖeyi ɖeyi, nasɩyɛ wɛna kɩyakɩŋ 28 yaa 29, lɛɛsɩ taa lɛ kɩyakɩŋ 30 nɛ fenasɩ lɛɛsɩ ñɛwɛna kɩyakɩŋ 31. Yee pakalɩɣ [[lɛlaɣ fenaɣ]] taa kɩyakɩŋ kɔyɔ, nɩɩyɛ kpɛnda 28 nɛ lɛɛŋ ñɛwɛ kɩyakɩŋ 29.
Pɩnaɣ taa lɛ fenasɩ sakɩyɛ wɛɛ nɛ sɩkpɛnda hiu nɛ naalɛ. Yee kpɩtaŋ naanza ɛlakɩna fenaɣ nɛ fenasɩ hiu nɛ naalɛ ɛwɛna [[pɩnaɣ]] taa kɔyɔ, pʊtɔbʊʊ se pɩnaɣ taa lɛ kpɩtaŋ 52 wɛna. Papɩzʊʊ pɛtɛyɩ fenaɣ kɛ tɔm napudozo taa: kacalaɣ taa lɛ, kpaɣ kacalaɣ kɩyakʊ nɛ pɩsɩɩna kɩyakʊ hiu ŋgʊ, nabʊlɛ taa lɛ, kɩyakʊ hiu nɛ pɩsɩɩna kɩyakʊ nɛɛlɛ nɛ tozo taa lɛ kɩyakʊ nɛɛlɛ nɛ pɩtɛzɩna kpaagba kɩyakʊ kɛ fenaɣ taa pʊtɔbʊʊ se kɩyakʊ nɛɛlɛ nɛ lɩtoozo yaa nakʊ yaa hiŋ naatozo yaa naadozo nɛ kʊɖʊm.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Alɩwaatʋ]]
j9p8rxohvgkws1smbv2b4627y2xelg5
Ɖoo cɩcɩka
0
2443
12701
11905
2018-05-17T04:33:36Z
Atticmaker
127
Category Added
12701
wikitext
text/x-wiki
Ɖoo cɩcɩka kɛna alɩwaatʊ taa alɩwaayʊʊ nakʊyʊ. [[Evemiye]] taa [[ɖanaɣ]] ñɩɩtʊ 12 makɩ lɛ, pɔtɔŋ se ɖoo cɩcɩka yaa ɖoo hɛkʊ taa. Ɛlɛ siŋŋŋ taa lɛ, yee pakpakɩɣ evemiye tɛʊ feŋguu yɔɔ yɔ, evemiye paɣzʊʊna tɛbɩyɛ nɛ ɖoo hɛkʊ tɛŋ lɛ, tɛbɩyɛ ñapaɣzʊʊ nɛ piwolo pɩsɩɩna wɩsɩ ɖʊʊ. Pʊtɔbʊʊ se pɛtɛyɩ evemiye kɛ nabʊlɛ taa: wɩsɩ taa nɛ ɖoo taa nɛ wɩsɩ siki lɛ pɩlaba evemiye tɛyɩ hɛkʊ nɛ hɛkʊ siŋŋŋ kɛlɛ nɛ ɖoo cɩcɩka lɛ, evemiye lɛɛɖɛ paɣzʊʊ siŋŋŋ kɛlɛ. Mbʊ ɖɔɖɔ [[saŋayɩŋ fenaɣ]] evemiye 31 wiye ɖoo; cɩcɩka makɩ lɛ, pɩnaɣ kɩfalaɣ paɣzaa ɖɔɖɔ kɛlɛ. Ɛlɛ alɩwaatʊ ndʊ pakɩlʊ kpaɣʊ se ɖoo cɩcɩka yɔ, ndʊ lɛ ñɩɩyʊʊ kpɛɖɛŋgʊ yɔɔ.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Alɩwaatʋ]]
1rsaocpfcl6mhia0bfjmzap3rflj31d
Pɩnzɩ kutoku
0
2444
12702
11335
2018-05-17T04:34:02Z
Atticmaker
127
Category Added
12702
wikitext
text/x-wiki
Pɩnzɩ kutoku kɛŋna pɩnzɩ mɩŋɩŋ hiu. [[Fenasɩ takayaɣ]] taa lɛ, [[pɩnaɣ]] kpɛɖɛ ŋga fɛyɩ. Fenasɩ takayaɣ ŋga ɖɩɖɩɩna-kɛ naʊ nɛ ɖɩtɩŋɩɣ kapaɣtʊ yɔɔ yɔ, Anno Domini lɩzɩna-kɛ nɛ kacalaɣ pɩnaɣ kutoku paɣzɩna kɔlaɣ [[Fenaɣ (alɩwaatʊ)|fenaɣ]] kɔɔnɔɔ wiye pɩna kɔɔnɔɔ ŋga; pɩnzɩ kutoku naalɛ ñɩŋga ñapaɣzɩ [[kɔlaɣ fenaɣ]] kɔɔnɔɔ wiye pɩnaɣ 1001 nɛ pɩnzɩ kutoku naadozo ñɩŋga ñapaɣzɩ kɔlaɣ fenaɣ kɔɔnɔɔ wiye pɩnaɣ [[2001]].
Pakalʊʊ pɩnzɩ kutoku yɔ pɩtakɩlɩ kaɖɛ mbʊ pʊyɔɔ yɔ pakalʊʊ akɔnta ɛzɩ pɩnzɩ kutokiŋ hiu lɛ pʊsɔzɩ kʊɖʊm. Mbʊ labɩna yee pɩkɛ pɩnaɣ ɛzɩ [[1999]] yɔ palakɩ 190 pɔsɔzɩ 1 lɛ pɩlaba 20, pʊtɔbʊʊ se ɛyʊ wɛɛ pɩnzɩ kutokiŋ naatozo ŋga taa.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Alɩwaatʋ]]
bun5124y92hbugf32fksk9nwjvef7hm
Wɩsɩ siɣʊʊ
0
2445
12700
11371
2018-05-17T04:32:58Z
Atticmaker
127
category added
12700
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Big_Ben_um_12_Uhr.jpg|vignette|Big Ben um 12 Uhr]]
Wɩsɩ siɣʊʊ kɛna alɩwaatʊ taa alɩwaayʊʊ nakʊyʊ. [[Evemiye]] taa ñɩɩtʊ 12 makɩ lɛ, pɔtɔŋ se wɩsɩ siɣaa. Ɛlɛ siŋŋŋ taa lɛ, yee pakpakɩɣ evemiye tɛʊ feŋguu yɔɔ yɔ, evemiye paɣzʊʊna tɛbɩyɛ nɛ piwolo pɩsɩɩna wɩsɩ ɖʊʊ. Pʊtɔbʊʊ se pɛtɛyɩ evemiye kɛ nabʊlɛ taa: wɩsɩ taa nɛ ɖoo taa nɛ wɩsɩ siki lɛ pɩlaba evemiye tɛyɩ hɛkʊ nɛ hɛkʊ siŋŋŋ kɛlɛ. Ɛlɛ alɩwaatʊ ndʊ pakɩlʊ kpaɣʊ se wɩsɩ siɣuu yɔ, ndʊ lɛ kpaɣ ñɩɩtʊ 12 nɛ pɩsɩɩna ñɩɩtʊ 14 yɔɔ.
[[Fichier:1200am_blink.gif|vignette|1200am blink]]
Ɛzɩma kɛteŋa kpeekpe ajɛya fɛyɩna afema kʊɖʊma nɛ pɩlɩɩna paa ɛjaɖɛ nɖɩ lɛ ɖi-lone taa nɛ pɩtasɩ pɩlɩɩna alɩwaatʊ ndʊ tɩtalʊʊ ɖɔɖɔ yɔ, wɩsɩ eesiki paa le lɛ ñɩɩtʊ 12 yɔɔ. Kabɩyɛ-tʊ paaɣza wɩsɩ siɣuu kɛ yaʊ se miidii.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Alɩwaatʋ]]
3sjvvv3dsewktmhzmhrikicsnoaqt2o
Hɛɛ
0
2446
13754
12604
2019-04-05T07:58:17Z
Gnangbade
58
lien
13754
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:YamsatBrixtonMarket.jpg|vignette|YamsatBrixtonMarket]]
Hɛɛ kɛna tɔɔnaɣ ŋga pahayʊʊ-kɛ ke-lila yɔɔ yɔ pʊtɔbʊʊ se hɛɛ sʊʊ tɛɛtɛɛ kɛna nɛ ɖɩɖaalɩ lʊʊʊ. Hɛɛ wɛna hɩla ndɩ ndɩ: hɛɛ abalaa wɛɛ, alʊsɛɛnaa, sɛntɛɛnaa, yɛɛsɩ, kabanzɩ, yɛɛma, ŋgbaŋñɔka, sʊmɩŋ, tiyiŋ, atɛɣnaa nɛ hɩla ɖɔɔ nɛ paale lɛ hɩla lɛɛzʊʊ. [[Amerika nɛ hayi tɛtʋ wandamm|Amerika nɛ hayʊ kiŋ]] nɛ Keebɛkɩ ajɛya taa lɛ payaɣ awiya hɛɛ ɖɔɖɔ se hɛɛ; mbʊ pʊyɔɔ yɔ, awɛ ɖɔɖɔ ɛzɩ hɛɛ yɔ.
[[Fichier:Ht-yams.jpg|vignette|Ht-yams]]
Paatɔkɩ hɛɛ nɛ lɛŋ pɩwɛɛ se patɩzɩ-ɖɩ camɩyɛ pʊcɔ yaa poɖoŋi-ɖɩ nʊm taa, papɩzʊʊ pɔhɔbɩ-ɖɩ yaa padɩzʊʊ-ɖɩ lɛ pɔsɔbɩ-ɖɩ tɔmbɔlʊʊ. Kabɩyɛ hɔɔlʊʊ taa lɛ, ɖozi nzɩ pakɩlʊʊ tɔmbɔlʊʊ ŋgʊ tɔɔnaʊ yɔ, pʊtɔbɔzɩ se sɩwɛɛ sotu yaa sikii. Ɛlɛ loso hɔɔlɩŋ lɛɛŋ taa lɛ mbʊ pɔsɔɔlaa. Papɩzʊ pasɩɩ hɛɛ nɛ ɖileɖi ɖɩɩwɛɛkʊʊ ɛlɛ pʊtɔpɔzɩ se pasɩɩ-ɖɩ yem kɔyɔ ɖɩpɩzɩɣ ɖɩɖazɩ yaa kɩwɩlɩ. Ɛyʊ ɛsɔɔla-ɖɩ sɩʊ camɩyɛ kɔyɔ, pɩwɛɛ se ɛsɩɩ-ɖɩ nikaɣ ŋgbaʊ taa yaa ɛsɩɩ-ɖɩ ɖenɖe soŋgaɣ fɛyɩ yɔ. Pakayʊ hɛɛ yɔɔ hʊndʊ ndʊ yɔ ndʊ payaɣ se hɛdɛyɩsɩ.
Keteŋa kpeekpe taa taa lɛ Afrika nɛ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ ɛjɛyɛ taa kɛ pakɩlɩɣ hɛɛ hayʊ nɛ ajɛya ana a-taa kɔyɔ: [[Naajeeriya|Naajeriya]], [[Kana]], Kotidiivuwarɩ, [[Peenɛɛ|Penɛɛ]] nɛ [[Togo]]. Togo taa lɛ [[Paasɛɛ]] egetiye taa pakɩlʊʊ hayʊ nɛ peeɖe mba tɔkɩ hɛɛ kasandʊ [[salaŋ fenaɣ]] taa.
[[Category:Ɖozi]]
[[Category:Tɔɔnasɩ]]
gmipj2afj4wr1axtbkvfxa5gg8ipkvh
Evemiye
0
2447
12695
11372
2018-05-17T04:28:52Z
Atticmaker
127
Category added
12695
wikitext
text/x-wiki
Evemiye kɛna alɩwaatʊ taa alɩwaayʊʊ nakʊyʊ nɛ kɩkɩla [[ñɩɩyʊʊ]] kɛ ɖaalʊʊ. Ñɩɩtʊ 24 ñalakɩna evemiye kʊɖʊmɖɩyɛ. Pʊtɔɔbʊʊ se evemiye kʊɖʊmʊʊ taa lɛ, ñɩɩtʊ 24 wɛna nɛ ñɩɩtʊ 24 ñalakɩna evemiye kʊɖʊmɖɩyɛ. Evemiye taa ñɩɩtʊ 12 makɩ lɛ, pɔtɔŋ se wɩsɩ siɣaa. Ɛlɛ siŋŋŋ taa lɛ, yee pakpakʊʊ evemiye tɛʊ feŋuu yɔɔ yɔ, evemiye paɣzʊʊna tɛbɩyɛ nɛ piwolo pɩsɩɩna wɩsɩ ɖʊʊ.
Pʊtɔbʊʊ se pɛtɛyɩ evemiye kɛ nabʊlɛ taa: wɩsɩ taa nɛ ɖoo taa. Afema lʊbɛ ñalakɩna kpɩtaʊ kʊɖʊmʊʊ nɛ kpɩtaʊ taa paa evemiye nɖi lɛ nɛ ɖɩ-hɩɖɛ nɛ afema anaa yɔ:
* [[Hodo wiye|hodo]]
* [[Piya wiye|piya]]
* [[Cɩla wiye|cɩla]]
* [[Sarakawaɣ wiye|sarakawaɣ]]
* [[Kimeɣa wiye|kemeɣa]]
* [[Mazaɣ wiye|mazaɣ]]
* [[Kujuka wiye|kujuka]]
Kɛteŋa kpeekpe ajɛya fɛyɩna efema kʊɖʊma pɩlɩɩna paa ɛjaɖɛ nɖɩ lɛ ɖi-lone taa nɛ pɩtasɩ pɩlɩɩna alɩwaatʊ ndʊ tɩtalʊʊ ɖɔɖɔ yɔ. Ajɛya naayɛ wɛna tɛtʊ polenaa yɔɔ, nɛ peeɖe lɛ, evemiye pɩzʊʊ ɖɩtalɩ ɛzɩ fenasɩ loɖo yɔ.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Alɩwaatʋ]]
[[Category:Tɩnzɩ lɛɣtʋ]]
r2asid1yy7q9khhbeltq4vw5u0k01zq
Nabʊlɛ ɖeyi ɖeyi tɛyʊ pɩnaɣ
0
2448
12699
11736
2018-05-17T04:32:21Z
Atticmaker
127
category added
12699
wikitext
text/x-wiki
Nabʊlɛ ɖeyi ɖeyi tɛyʊ pɩnaɣ yaa pɩnaɣ sɔsɔ kɛŋna [[pɩnaɣ]] ŋga ka-taa [[Evemiye|avema]] kpɛnda 366 yɔ, mbʊ pʊyɔɔ yɔ pɩnzɩ lɛɛsɩ ɛɛtalʊʊ mbʊ nɛ sɩsɩɣʊna avema 365. Pɩkɛna pɩnaɣ ŋga papɩsʊʊ payaa ɖɔɖɔ se nabʊlɛ kɩmaŋ tɛyʊ pɩnaɣ yaa looɖowaa naalɛ tɛyʊʊ pɩnaɣ yaa ɖɔɖɔ nodozowaa naalɛ pɩnaɣ. Pɩkɛna pɩnaɣ ŋga ka-taa lɛlaɣ fenaɣ wɛna kɩyakɩŋ nɛɛlɛ nɛ nakʊ yɔ. Mbʊ yɔ, lɛlaɣ fenaɣ ŋga avema nɛɛlɛ nɛ nakʊ kɩkɩla wɛnaʊ. Nabʊlɛ ɖeyi ɖeyi tɛyʊ pɩnaɣ kɔŋ paa pɩnzɩ naanza nzɩ wayɩ ɛlɛ nabʊyʊ taa pɩpɩzʊ pucɖi. Nabʊlɛ ɖeyi ɖeyi tɛyʊ pɩnzɩ taa kɔyɔ: 2016, 2020, 2024, 2028, 2032 mbʊ mbʊ.
Nabʊlɛ ɖeyi ɖeyi tɛyʊ pɩnaɣ tɛ tɩlʊʊ takɩlɩ kaɖɛ mbʊ pʊyɔɔ yɔ yee pɩnaɣ ɛwɛna avema 366 yɔ, pɩkɛna nabʊlɛ ɖeyi ɖeyi tɛyʊ pɩnaɣ yaa ɛyʊ ɛɛsɩŋ se pɩnaɣ tɛŋna avema 366 yaa 365 lɛ, ɛkpaɣ pɩnaɣ nɛ ɛtɛyɩ-kɛ tɔm naanza taa nɛ yaa tɔm 400 taa nɛ pɩcaɣ ɖeyi ɖeyi lɛ, pɩkɛna nabʊlɛ ɖeyi ɖeyi tɛyʊ pɩnaɣ. Mbʊ yebina pɩnaɣ [[2008]] tɛkɛ nabʊlɛ ɖeyi ɖeyi tɛyʊ pɩnaɣ mbʊ pʊyɔɔ yɔ pɛtɛyɩ 2008 kɛ tɔm 400, pɩɩtɔlʊʊ ɖeyi ɖeyi. Pɩnaɣ [[2000]] kɛna nabʊlɛ ɖeyi ɖeyi tɛyʊ pɩnaɣ mbʊ pʊyɔɔ yɔ papɩzʊ pɛtɛyɩ-kɛ tɔm naanza taa nɛ tɔm 400 taa ɖɔɖɔ.
Nabʊlɛ ɖeyi ɖeyi tɛyʊ pɩnaɣ kanɛ kɛwɛ ndɩ nɛ tɛsoŋgiye pɩnaɣ yaa soŋgaɣ pɩnaɣ. Pɩnaɣ ŋga kɛkɛna alɩwaatʊ ndʊ tɛtʊ kpakʊʊ nɛ tʊcɔɔ tɩ-tɩ yɔɔ kpɛɛɛ kɛ wɩsɩ nɛ tɩta yɔ.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Alɩwaatʋ]]
[[Category:Tɩnzɩ lɛɣtʋ]]
jm8k0ng1lx10802m4fh4si159f2t1t7
Mʊndʊsʊʊ pɩnaɣ
0
2449
12694
11470
2018-05-17T04:27:24Z
Atticmaker
127
Category Added
12694
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:1e14m_comparison_light_day_week_and_month.png|vignette|1e14m comparison light day week and month]]
Mʊndʊsʊʊ pɩnaɣ kɛŋna ñɩɩyʊ ŋgʊ kɩmaɣzʊʊ mʊndʊzʊʊ seɣa kɛ heelim taa pɩnaɣ pilim yɔ. Ñɩɩyʊ ŋgʊ kɩ-mayaɣ kɔyɔ: AL yaa A.L. yaa ɖɔɖɔ a.l. Yee pamaaza ɖenɖe mʊndusuu ŋgʊ kɩɖɛ [[pɩnaɣ]] kʊɖʊmaɣ taa kɔyɔ, pɩkpɛnda kilomɛtanaa 9 461 miliyaarɩ. Kɛlɛm kɛlɛm kʊɖʊmʊʊ taa lɛ, mʊndʊsʊʊ seu kilomɛtanaa 300 000. Panɩɩzɩna [[fenaɣ]] mʊndʊsʊʊ talʊʊ [[Tɛtʋ|tɛtʊ]] yɔɔ kɔyɔ, pɩkpakʊ kɛlɛm kɛlɛmnaa 1,28 ɛlɛ yee pɩkɛ tɛtʊ nɛ [[wɩsɩ]] yɔ kɔyɔ pɩkpɛnda cɛcɛsɩ 8,32.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Alɩwaatʋ]]
[[Category:Fiziiki]]
flgkrmx5xjpz1nmtp7wlawkd2561vu0
Tɛsoŋgiye pɩnaɣ
0
2450
12706
11977
2018-05-17T04:35:52Z
Atticmaker
127
Category added
12706
wikitext
text/x-wiki
Tɛsoŋgiye pɩnaɣ yaa soŋgaɣ pɩnaɣ kɛna alɩwaatʊ ndʊ tɛtʊ kpakʊʊ nɛ tʊcɔɔ tɩ-tɩ yɔɔ kpɛɛɛ kɛ wɩsɩ nɛ tɩta yɔ. Tɛsoŋgiye pɩnaɣ yaa soŋgaɣ pɩnaɣ wɛna kandɩ nɛ pɩnaɣ ŋga payaɣ se mʊndʊsʊʊ pɩnaɣ yɔ. [[Mʊndʊsʊʊ pɩnaɣ]] ñɛkɛŋna ñɩɩyʊ ŋgʊ kɩmaɣzʊʊ mʊndʊzʊʊ seɣa kɛ heelim taa pɩnaɣ pilim yɔ. Ñɩɩyʊ ŋgʊ kɩ-mayaɣ kɔyɔ: AL yaa A.L yaa ɖɔɖɔ a.l. Yee pamaaza ɖenɖe mʊndusuu ŋgʊ kɩɖɛ pɩnaɣ kʊɖʊmaɣ taa kɔyɔ, pɩkpɛnda kilomɛtanaa 9 461 miliyaarɩ. Kɛlɛm kɛlɛm kʊɖʊmʊʊ taa lɛ, mʊndʊsʊʊ seu kilomɛtanaa 300 000.
Pɩnaɣ kanɛ yaa tɛsoŋgiye pɩnaɣ kanɛ kɛwɛ ndɩ ɖɔɖɔ nɛ nabʊlɛ ɖeyi ɖeyi tɛyʊ pɩnaɣ yaa pɩnaɣ sɔsɔ. Kanɛ kaka kɛŋna pɩnaɣ ŋga ka-taa avema kpɛnda 366 yɔ, mbʊ pʊyɔɔ yɔ pɩnzɩ lɛɛsɩ ɛɛtalʊʊ mbʊ nɛ sɩsɩɣʊna avema 365. Pɩkɛna pɩnaɣ ŋga papɩsʊʊ payaa ɖɔɖɔ se nabʊlɛ kɩmaŋ tɛyʊ pɩnaɣ yaa looɖowaa naalɛtɛyʊʊ pɩnaɣ yaa ɖɔɖɔ nodozowaa naalɛ pɩnaɣ. Pɩkɛna pɩnaɣ ŋga ka-taa lɛlaɣ fenaɣ wɛna kɩyakɩŋ nɛɛlɛ nɛ nakʊ yɔ. Mbʊ yɔ, lɛlaɣ fenaɣ ŋga avema nɛɛlɛ nɛ nakʊ kɩkɩla wɛnaʊ. Nabʊlɛ ɖeyi ɖeyi tɛyʊ pɩnaɣ kɔŋ paa pɩnzɩ naanza nzɩ wayɩ ɛlɛ nabʊyʊ taa pɩpɩzʊ pucɖi. Nabʊlɛ ɖeyi ɖeyi tɛyʊ pɩnzɩ taa kɔyɔ: 2016, 2020, 2024, 2028, 2032 mbʊ mbʊ.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Alɩwaatʋ]]
nveoves8atnkve912f8siw7gd45au6m
Pɩnaɣ
0
2451
14683
12708
2020-09-20T10:02:09Z
Liggliluff
601
template
14683
wikitext
text/x-wiki
Pɩnaɣ kɛna alɩwaatʊ taa alɩwaayʊʊ nakʊyʊ nɛ kɩkɛna [[Fenaɣ (alɩwaatʊ)|fenasɩ]] hiu nɛ naalɛ. Pʊtɔɔbʊʊ se pɩnaɣ taa lɛ, [[Kpɩtaʋ|kpɩtaŋ]] 52 wɛna. Yee pɛtɛyɩ pɩnaɣ hɛkʊ taa kɛ nabʊlɛ taa kɔyɔ fenasɩ looɖo wɛna nɛ yee pɩkɛ nabʊnza taa pɛtɛyaa kɔyɔ panaɣ [[Fenasɩ naadozo hɛkʊ taa|fenasɩ naadozo]]. Pɩnaɣ taa fenasɩ kɔyɔ:
{| class="wikitable"
|[[kɔlaɣ fenaɣ]]
|31
|-
|[[lɛlaɣ fenaɣ]]
|28/29
|-
|[[lakɩŋ fenaɣ]]
|31
|-
|[[ɖomaɣ fenaɣ]]
|30
|-
|[[agoza fenaɣ]]
|31
|-
|[[mɩsɩkʋm fenaɣ]]
|30
|-
|[[hasɩyaɖɛ fenaɣ]]
|31
|-
|[[kɩyɛɛna fenaɣ]]
|31
|-
|[[salaŋ fenaɣ]]
|30
|-
|[[aloma fenaɣ]]
|31
|-
|[[kamɩŋ fenaɣ]]
|30
|-
|[[saŋayɩŋ fenaɣ]]
|31
|}
Pʊtɔbʊʊ se, pɩnaɣ taa lɛ fenasɩ naadozo wɛ tɔm naanza taa. Pɩnaɣ taa fenasɩ looɖo ñɛwɛ tɔm nabʊlɛ ɖeke. Kabɩyɛ taa lɛ pɩnaɣ hɔɔlʊʊ kʊɖʊmʊʊ wɛ ɛzɩ payaɣʊ se yolum nɛ lʊŋgɩyɛ yɔ. Kabɩyɛ taa lɛ evebu yaa pɛlɔ pɩnzɩ pakalʊ nɛ palabɩ-ɩ sɔnzɩ.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Alɩwaatʋ]]
[[Category:Tɩnzɩ lɛɣtʋ]]
de06cc1h9ppq3eozg8z44uvxidkye5f
Abalaajo
0
2452
16038
13935
2022-07-01T08:59:52Z
Caro de Segeda
2717
16038
wikitext
text/x-wiki
[[File:Aloko.jpg|thumb|250px|]]
[[Fichier:Plaintain.jpg|vignette|Plaintain]]
Abalaajo kɛna tɩŋ tɔɔnaɣ ŋga pahayʊ-kɛ kɛ-tɛɛ pee yɔɔ yɔ. Abalaajo tɛɛ pee ana awɛ lʊʊʊ lʊʊʊ. Papɩzɩɣ pɔtɔɔ Abalaajo nɛ lɛŋ yaa poɖoŋgi nɛ nʊm. Abalaajo kʊnɛ kɩlɩʊ sɔzɩŋ kamaɣfɛyɩ kɛ num taa. Abalaajo wɛna hɩla ndɩ ndɩ: ageeta naayɛ taa lɛ payaɣ-kʊ se afanaa ayaba, ɖoli lɛ, payaɣ-kʊ se mʊlʊm ɛyabɩyɛ yaa ɛzɩ sʊtʊ lɩm ɛyabɩyɛ yaa ayaba wena poɖoŋguu yɔ.
Tɔɔnasɩ nzɩ papɩzʊ pesidi Abalaajo taa nɛ pɩwɛɛ camɩyɛ yɔ sɩɖɔɔ nɛ sɩ-taa kɔyɔ: [[tɩmaatɩ]], [[hɛɛ]], awiihɛɛ, [[kaarɔɔtɩ]], kela nɛ pesidina num mbʊ ɛyʊ sɔɔlaa yɔ. Pʊtɔbʊʊ se paa tɔɔnaɣ ŋga papɩzɩɣ pɛsidi Abalaajo taa nɛ pɩwɛɛ camɩyɛ. Papɩzʊ pasɩɩ Abalaajo nɛ kileɖi kɩɩwɛɛkʊʊ ɛlɛ pʊtɔpɔzɩ se pasɩɩ-kʊ yem mbʊ kɔyɔ kɩpɩzɩɣ kɩɖazɩ yaa kibii. Ɛyʊ ɛsɔɔla-kʊ sɩʊ camɩyɛ kɔyɔ, pɩwɛɛ se ɛsɩɩ-kʊ nikaɣ ŋgbaʊ taa yaa ɖenɖe nikaɣ wɛ camɩyɛ yɔ nɛ pʊmʊʊ nikaɣ camɩyɛ yɔ.
Abalaajo tɔnʊʊ wɛ ɛzɩ ɛyabɩyɛ yɔ ɖeiɖei nɛ tʊkaɣ ŋga kɛwɛ pazɩ yɔ lɛ se abalaajo tʊnʊʊ kpɩndaa.
[[Fichier:Plaintain_seller.jpg|vignette|Plaintain seller]]
Abalaajonaa wɛna tomnasi ndɩ ndɩ: nakʊyʊ kɛ kʊlʊmʊʊ tɩyɛ, lɛɛŋ sɛɛ cahʊʊ ɛzɩ calɩm yɔ, nɩɩyɛ ɖɔɖɔ lɛ ɛwɛ kɩsɛɛmɩm muzulee, nabʊyʊ taa ɖɔɖɔ lɛ abalaajonaa nabɛyɛ caaɣ wɛʊ tɛtʊ yɔ.
[[Category:Ɖozi]]
[[Category:Tɔɔnasɩ]]
avur5n02usdfvfq48o0hulxgoohm2zr
Kaarɔɔtɩ
0
2453
18414
18412
2025-02-28T14:52:41Z
CommonsDelinker
130
Removing [[:c:File:Carrot_1.jpg|Carrot_1.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:علاء|علاء]] because: Content created as [[:c:COM:ADVERT|advertisement]] ([[:c:COM:CSD#G10|G10]]).
18414
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Carrots.JPG|vignette|Carrots]]
Kaarɔɔtɩ kɛna tɩŋ tɔɔnaɣ ŋga pahayʊ-kɛ pɩ-tɛɛ lila yɔɔ yɔ. Kaarɔɔtɩ tɛɛ lila ana aɖaɣla lʊʊʊ lʊʊʊ. Papɩzɩɣ pɔtɔɔ kaaɖɔɔtɩ nɛ lɛŋ yaa poɖoŋi nʊm taa yaa ɖɔɖɔ patɩzɩ ɛzɩ patɩzʊʊ hɛɛ yɔ. Kaarɔɔtɩ kʊnɛ kɩlɩʊ sɔzɩŋ kamaɣ fɛyɩ yee poɖɔŋga yaa patɩzaa kɔyɔ. Palakɩ kaaɖɔɔtɩ kɛ nʊm kɩtatam nɛ ɛyʊ ɛtaɣ-pʊ paaɖooye kɔyɔ e-tomnaɣ yɔɔ lɛzʊʊ kpɛdɛ kpɛdɛ nɛ kɛsɛʊ ɖɔɖɔ ɛzɩ ɛkpɛzɩ kɔ-yɔɔ yɔ.
[[Fichier:Mrkva.JPG|vignette|Mrkva]]
Ɖozi nzɩ papɩzʊ pɔtɔɔna kaaɖɔɔtɩ ta nɛ pɩwɛɛ camɩyɛ yɔ sɩɖɔɔ nɛ sɩ-taa kɔyɔ: [[tɩmaatɩ]], pesidina num mbʊ ɛyʊ sɔɔlaa yɔ yaa ɖɔm nɛ kpɛɛnzʊʊ. Pʊtɔbʊʊ se paa tɔɔnaɣ ŋga papɩzɩɣ pɛsidi kaarɔɔtɩʊ ka-taa nɛ pɩwɛɛ camɩyɛ. Papɩzɩɣ pasɩɩ kaaɖɔɔtɩ nɛ kileɖi kɩɩwɛɛkʊʊ ɛlɛ pʊtɔpɔzɩ se pasɩɩ-kʊ yem kɔyɔ kɩpɩzɩɣ kɩɖazɩ yaa kɩwɩlɩ. Ɛyʊ ɛsɔɔla-kʊ sɩʊ camɩyɛ kɔyɔ, pɩwɛɛ se ɛsɩɩ-kʊ nikaɣ ŋgbaʊ taa yaa ɛɖʊ kañɩŋga ɖoli lɛ ɛyʊyɩ lim nɛ ehuuzi kabaɣ ŋga payaɣ-kɛ kpotoku yɔ yaa mbʊ pɩkpɩnda camɩyɛ ɛlɛ pʊmʊʊ nikaɣ camɩyɛ yɔ.
Kaarɔɔtɩnaa wɛna tomnasi ndɩ ndɩ: nakʊyʊ kɛ kʊlʊmʊʊ tɩyɛ, nɩɩyɛ ɖɔɖɔ lɛ ɛwɛ kɩsɛɛmɩm muzulee, nabʊyʊ taa ɖɔɖɔ lɛ kaarɔɔtɩnaa nabɛyɛ caaɣ wɛʊ sʊtʊ lɩm yɔ.
[[Fichier:Carrot_2.jpg|vignette|Carrot 2]]
Keteŋa kpeekpe taa pɩnaɣ [[2004]] nɛ pɩsɩɩna [[2007]] lɛ kaarɔɔtɩnaa mba pahayaa yɔ patalɩʊ tɔɔnɩnaa ɛzɩ miliyɔɔnaa 23 601 214 yɔ. Ɛlɛ pɩnzɩ nzɩ sɩ-taa lɛ, keteŋga kpeekpe taa lɛ [[Siini]] ɛjaɖɛ taa kɛ pakɩlɩɣ kaarɔɔtɩnaa hayʊ nɛ pɩtɩŋ [[Ruusii]] ɛjaɖɛ nɛ naatozo ñɩnɖɛ yɔ [[Etaazuunii|Etaazunii]].
[[Category:Tɛtʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Pakisitaanɩ]]
[[Category:Aazii]]
s6046wa1s9bhmvah2dg992prel00qpc
Sufɩlɛɛrɩ
0
2455
17985
13578
2024-01-20T14:26:50Z
Gnassingbé-Gnassingbé
4636
Catégorie
17985
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Cauliflower_(4701349936).jpg|vignette|Cauliflower (4701349936)]]
[[Fichier:Au_marché_-_chou-fleurs_2.JPG|vignette|Au marché - chou-fleurs 2]]
Ñɩyʊ kʊtɔɔʊ yaa ñɩtʊ kʊtɔɔtʊ kɛna tɩŋ tɔɔnaɣ ŋga pahayʊ-kɛ ka-ñɩtʊ yaa ka-hatʊ yɔɔ yɔ. Ñɩtʊ kʊtɔɔʊ ndʊ pɔyɔɔdʊʊ tʊ-tɔm cɩnɛ yɔ payaɣ-tʊ se suu-hɛtʊ. Suu ñɩyʊ kʊtɔɔʊ kʊnɛ pahayʊʊ-kʊ yɔ tɩ-hatʊ yɔɔ pahayɩɣ-kʊ mbʊ pɔyɔɔ yɔ, pɩkɩlɩ ɛzɩ tɩŋ cɔka kʊtɔɔtʊ lɛɛtʊ yɔ, ñɩtʊ kʊtɔɔtʊ tʊnɛ tɩ-wɛ camɩyɛ lɛfɩɩɩ nɛ lɛŋ ɖɔɖɔ pɔtɔkɩ-tʊ.
Ñɩyʊ kʊtɔɔʊ yaa ñɩtʊ kʊtɔɔtʊ yaa ɖɔɖɔ suu-hɛtʊ kaakɛ huuye kʊɖʊmɖɩyɛ ɛlɛ ɖeɖe nɛ sɔnɔ yɔ huwa naatozo wɛna. Kacalaɣ ñɩndʊ ndʊ tɩɩwɛɛ yɔ, tɩɩkɛ kʊhʊlʊmɩŋ nɛ pɩwayɩ yɔ lɛɛtʊ lɩwa nɛ tʊtʊ wɛ ɛzɩ tɩŋ hɛtʊ lɩm yɔ nɛ lɛɛtʊ ñɛwɛɛ kɩsɛɛmɩŋ caʊʊʊ. Pʊcɔ nɛ papɩzɩ pɔtɔɔ suu-hɛtʊ tʊnɛ lɛ, pɩwɛɛ se pɔsɔʊ-tʊ nɛ tɩ-hɛkʊ taa piye nɖi ɖɩlɩʊ kuŋgulum yɔ ɖɩpɑɣlɩ lɛ, pɩkɛna kɩcɛyʊʊ se pɛsɛtɩ-ɖɩ pɩtɛkɛ mbʊ yɔ suu ŋgʊ kɩpɩsʊʊ tɔɔnzɩ yaa ŋgʊm. [[Agoza fenaɣ]] yaa [[Mɩsɩkʋm fenaɣ|mɩsɩkʊm fenaɣ]] taa kɛ pakɩlʊʊ yaa pɩwɛɛ se pahayɩ suu-hɛtʊ kʊnɛ mbʊ pʊyɔɔ yɔ kɩsɔɔla lɩm czmɩyɛ se pɩsa nɛ kɩpaɣlɩ camɩyɛ.
Tɔɔnasɩ nzɩ papɩzʊ pesidi suu taa nɛ pɩwɛɛ camɩyɛ yɔ sɩɖɔɔ nɛ sɩ-taa kɔyɔ: tɩmaatɩ, kaabʊ, karɔtɩ, kela nɛ pesidina num mbʊ ɛyʊ sɔɔlaa yɔ. Papɩzʊʊ pasɩɩ suu nɛ kileɖi. Ɛlɛ yee pɩkɛ nikaɣ ŋgbaʊ taa ɛyʊ ɛsɔɔlaa se ɛsɩɩ kɔyɔ, pɩwɛɛ se ɛhɔkɩ-kʊ anwa huyuu taa nɛ ɛzɩ ɛlɛ pɩtaakɩlɩ leɖʊʊ nɛ pʊcɔ ɛɛlɩzɩ se ɛtɔkɩ. Ɛlɛ ɛyʊ ɛfɛyɩna nikaɣ ŋgbaʊ kɔyɔ ɛpɩzʊ ɛsɩɩ ɖenɖe nɩkaɣ wɛ camɩyɛ yɔ nɛ pɩtaa wɩlɩ mbʊ pʊyɔɔ yɔ, lɛŋ ɖeke pɔtɔkɩ.
Papɩzʊ pesidi paa nandʊ ndʊ, lɩm ñɩndʊ yaa kuɖoŋgutu yaa ɖɔɖɔ ɛzɩ kpakpasɩ kɩwɩsɩ yaa lɩm ñɩnzɩ; sɔsɔsɩ yaa cikpesi. Ɛlɛ yee pɩkɛ nandʊ ndʊ poɖoŋga yɔɔ yɔ pɩkɩlɩ ɖeu. Keteŋa kpeekpe taa pɩnzɩ 2003-2004 taa lɛ ajɛya naatozo kacalaɣ ñɩna wena a-taa pakɩla hayʊ suu yɔ ana lɛ [[Siini]] ɛjaɖɛ, nɛ pɩtɩŋ [[Ɛndɩ]] ɛjaɖɛ nɛ
[[Fichier:Au_marché_-_chou-fleurs.JPG|vignette|Au marché - chou-fleurs]]
naatozo ñɩnɖɛ yɔ [[Itaalii]]. Ɛlɛ yee pɔcɔna keteŋa kpeekpe taa kɔyɔ, tɔɔnɩnaa pɩsʊʊ patalɩ ɛzɩ 16 183 119 yaa 16 383 583.
[[Catégorie:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Catégorie:Ɖozi]]
[[Catégorie:Tɔɔnasɩ]]
6p0dbgg8pd8vhrj74rzdij6iowtoplx
Pɩnzɩ hiu
0
2456
12696
11334
2018-05-17T04:29:29Z
Atticmaker
127
category added
12696
wikitext
text/x-wiki
Kabɩyɛ mba tɛyɩ alɩwaatʊ kɛ pɩnzɩ kagbaanzɩ taa nɛ payaɣ-tʊ se [[waaɣ]]. Pɩnaɣ kagbaanzɩ ñɩŋga kɛŋna pɩnaɣ ŋga kabɩyɛ abalʊ lakɩ kɔndɔtʊ sɔnzɩ yɔ. Pɩnaɣ kʊɖʊmaɣ ŋga ka-taa papaɣ [[habɩyɛ]]. Pɩnzɩ tɩŋɛ wɛna sɩ-hɩla kɛ paa waaɣ ŋga lɛ ka-taa.
Kabɩyɛ mba lakɩ [[Kɔndɔtʋ|kɔndɔtʊ]] lɛ, paapaasʊʊ waasɩ kalʊʊ naalɛ naalɛ nɛ pɩnzɩ hiu lɛ pɩlaba waasɩ naalɛ. Mbʊ yebina nɛ pɩsa nɛ pakɩlʊʊ camɩyɛ tobi tobi ɛyʊ pɩnzɩ kɛ waasɩ taa lɛ, pakalʊʊ se akele wɛna waazɩ hiu yɔ yee ɛfɛyɩ sɔnɔ kɔyɔ, papɩzʊ papaa-ɩ mbʊ pɔyɔɔ yɔ ɛgbadayaa yaa ɛlaba sɔsɔ.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Alɩwaatʋ]]
hbuqdhl3yernzb1dsoqiq3udznf5jbh
Sona lɛŋ ñɩna
0
2458
11733
11662
2018-03-05T19:47:45Z
Gnangbade
58
liens
11733
wikitext
text/x-wiki
Sona lɛŋ ñɩna kɛna tɩŋ tɔɔnaɣ ŋga pahayʊ-kɛ pɩ-tɛɛ pee yɔɔ yɔ. Sona lɛŋ ñɩna ana awɛ lɔɔɔ lɔɔɔ nɛ payaʊ-yɛ mbʊ yɔ pɩlɩna ɛzɩ ma pɔtɔkɩ-yɛ lɛŋ yɔ. Sona naayɛ wɛɛ lɛ, a-taa pee pʊʊ nɛ awɩlɩ pɔcɔ nɛ pɔsɔbɩ-yɛ nɛ patɩzɩ pʊcɔ pɔtɔɔ. Sona lɛŋ ñɩna anɛ awɛ huuha naalɛ kpayɩ taa: naayɛ taa wɛ hokasi nɛ lɛɛna taa nabʊyʊ fɛyɩ.
Tɔɔnasɩ nzɩ papɩzʊ pesidi sona lɛŋ ñɩna anɛ a-taa nɛ pɩwɛɛ camɩyɛ yɔ sɩɖɔɔ nɛ sɩ-taa kɔyɔ: [[tɩmaatɩ]], kaaɖɔɔtɩ, yala, [[kaabʊ]] nɛ pesidina num mbʊ ɛyʊ sɔɔlaa yɔ. Pʊtɔbʊʊ se tɔɔnasɩ nzɩ papɩzɩɣ pɛsidi a-taa yɔ nɛ pɩwɛɛ camɩyɛ yɔ sɩɖɔɔ. Papɩzʊ pasɩɩ sona lɛŋ ñɩna nɛ pileɖi aawɛɛkʊʊ ɛlɛ pʊtɔpɔzɩ se pasɩɩ-yɛ yem kɔyɔ apɩzʊʊ aɖazɩ yaa awɩlɩ. Ɛyʊ ɛsɔɔla-yɛ sɩʊ camɩyɛ kɔyɔ, pɩwɛɛ se ɛsɩɩ-yɛ nikaɣ ŋgbaʊ taa yaa ɛɖʊ kañɩŋga ɖoli lɛ ɛyʊyɩ lim nɛ ehuuzi kabaɣ ŋga payaɣ-kɛ kpotoku yɔ yaa mbʊ pɩkpɩnda camɩyɛ ɛlɛ pʊmʊʊ nikaɣ camɩyɛ yɔ.
Papɩzʊʊ pɛpɛdɩ sona anɛ nɛ lɛŋ yaa pasɩɩ nɩkaɣ ŋgbaʊ taa pɔcɔ yaa ɖɔɖɔ patɩzɩ pʊcɔ pɛpɛdɩ. Sona lɛŋ ñɩna wɛna tomnasi ndɩ ndɩ: nakʊyʊ kɛ sʊtʊ lɩm tɩyɛ, lɛɛŋ sɛɛ caʊʊ ɛzɩ calɩm yɔ yaa kɩsɛɛmɩm muzulee nabʊyʊ taa ɖɔɖɔ lɛ naayɛ caaɣ wɛʊ ɛzɩ tɩŋ hatʊ yɔ.
Keteŋa kpeekpe taa pɩnaɣ [[2006]] ajɛya wena akɩla hayʊʊ sona lɛŋ ñɩna anɛ yɔ a-taa kɔyɔ [[Siini]] ɛjaɖɛ nɛ pɩtɩŋ [[Ɛndonezi|Ɛndonezii]] ɛjaɖɛ nɛ naatozo ñɩnɖɛ yɔ [[Tuurkii|Turkii]].
[[Category:Ɖozi]]
[[Category:Tɔɔnasɩ]]
c8s2smmn82sd5q7tzbr54d33hrwxzs3
Ñɩɩyʊʊ
0
2459
12698
11370
2018-05-17T04:31:38Z
Atticmaker
127
category added
12698
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Braun_ABW41_(schwarz).jpg|vignette|Braun ABW41 (schwarz)]]
Ñɩɩyʊʊ kɛna alɩwaatʊ taa alɩwaayʊʊ nakʊyʊ nɛ kɩkɩla cɛcɛyaɣ ɖaalʊʊ. Cɛcɛsɩ 60 ñalakɩna ñɩɩyʊʊ kʊɖʊmʊʊ. Pʊtɔbʊʊ se ñɩɩyʊʊ kʊɖʊmʊʊ taa lɛ, cɛcɛsɩ 60 wɛna nɛ ñɩɩtʊ 24 ñalakɩna evemiye kʊɖʊmɖɩyɛ. [[Evemiye]] taa ñɩɩtʊ 12 makɩ lɛ, pɔtɔŋ se [[Wɩsɩ siɣʊʊ|wɩsɩ siɣaa]].
Kɛteŋa kpeekpe ajɛya fɛyɩna ñɩɩyʊʊ kʊɖʊmʊʊ pɩlɩɩna paa ɛjaɖɛ nɖɩ lɛ ɖi-lone nɛ pɩtasɩ pɩlɩɩna alɩwaatʊ ndʊ tɩtalʊʊ ɖɔɖɔ yɔ: tɛsoŋgiye, yolum yaa mʊzʊʊ alɩwaatʊ taa. [[Latɛŋ kʊnʊŋ|Latɩŋ]] taa lɛ, ñɩɩyʊʊ tɔbʊʊ se evemiye kʊɖʊmɖɩyɛ taa hɔɔlaɣ kʊɖʊmaɣ yaa ñɩɩyʊ kʊɖʊmʊʊ kɛ ñɩɩtʊ nɛɛlɛ nɛ naanza taa.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Alɩwaatʋ]]
[[Category:Fiziiki]]
spvlkus5vk610dgz77itc0wp0njss1u
Radɔŋ
0
2460
11833
11629
2018-03-07T09:22:20Z
Atticmaker
127
Category Added
11833
wikitext
text/x-wiki
Radɔŋ kɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ pʊtʊ weyi ɛ-ñʊʊ mayaɣ kɔyɔ 86 nɛ yʊsaɣ ñɩŋa yɔ Rn. Pɩnaɣ [[1908]] William Ramsay nɛ Robert Whytlaw-Gray lɩzɩɣ mbʊ payaɣ se niton (nitens [[latɛŋ kʊnʊŋ]] taa palɩzɩ tɔbʊʊ se kɩñɩɣlɩsɩɣ, nɛ ɛ-yʊsaɣ mayaɣ Nt). Ɖooo pɩnaɣ [[1923]] paya-ɩ hɩɖɛ Radɔŋ. Pɩnaɣ 1899 paɣzɩtʊ taa [[Pierre Curie|Pierre]] nɛ [[Marie Curie]] naa se [[radɩyɔm]] lɩzɩɣ miŋ wɛ cɛnzɩ tɔʊʊ ɖoŋ pileɖiɣ pɩtalɩ fenasi naalɛ.
Palɩ raɖɔŋ yɔɔ ɖooo pɩnaɣ 1900 pɩtɩŋna Friedrrich Ernst Dorn, ɛnʊ yana-ɩ se radɩyɔm lɛzʊʊ. Ɛkɛ cɛnzɩ tɔʊʊ pʊtʊ naatozo tʊ weyi pana-ɩ radɩyɔm nɛ [[pɔlɔnɩyɔm]] wayi yɔ. Pɩnaɣ [[1901]] lɛ Rutherfort wɩlɩ se [[tɔrɩyɔm]] lɛzɩŋ tɔʊʊ cɛnzɩ, kɛlɛ Curie waa hɛyɩ kɩmɩyɛ pɩlɩna pʊtʊ ɛnʊ ɛ-tɛ natʊ yɔɔ. Pɩnaɣ [[1903]] lɛ André-Louis Debierne na lɛzɩŋ nɩɩyɛ kɛɛkɛɛ ɛlɩna akɩtɩyɔm cɔlɔ nɛ ɛya-ɩ se akɩtɩyɔm lɛzɩŋ.
Palɩzɩ hɩla ndɩ ndɩ nɛ payana fefekiŋ ɛnʊ ɛ-niitozo pɩnaɣ 1904, exradio, exthorio, nɛ exactinio pʊwayɩ kɔyɔ radon, thoron, nɛ akton pɩnaɣ [[1918]], pʊwayi ɖɔɖɔ kɔyɔ radeon, thoreon, nɛ actineon pɩnaɣ [[1919]], nɛ pɩkɔɔ pɩtɛmna radon, thoron, nɛ actinon pɩnaɣ [[1920]].
Panaɣ se fefekiŋ ɛnʊ ɛ-naadozo ɛ-tɛ mʊntʊsʊʊ weluu lɩ [[Arɩkɔŋ|arɩgɔŋ]], [[Krɩpɩtɔnɩ|krɩpɩtɔŋ]] nɛ [[Sɛnɔɔ|sɛnɔŋ]], nɛ ɖɔɖɔ pɛ-tɛ ɖoŋ kɩɩwɛʊ lɛ, kɩpaɣlʊ William Ramsay kpekiɣ se kɩlɩlɩŋ ɛnʊ ɛpɩzɩɣ ɛmʊna pʊtʊ kɩfalʊ nɔyɔ ɛ-tɛ nɛ kɛtɛɖaɣ fefekiŋ tɛ. Pɩkɔma pɩnaɣ [[1910]] ɖa-caanaa William Ramsay nɛ Robert Whytlaw-Gray pɩzɩ palɩzɩ radɔŋ kiyeke. Pɔtɔŋ radɩyɔm kɩlʊʊ tɔmpiye nɖɩ ɖɩtamʊna kɛlɛ palɩzɩ hɩla anɛyɔ niton (pɩlɩna latɛŋ taa se nitens, entis kɩñɩlɩsɩɣ.
[[Category:Siimi]]
[[Category:Siimi taŋgayɩ ñɩɩɩ waa]]
d8avpg8skcnzxxjemrno4uluk5cpmmo
Kondoloko (Pont)
0
2461
11238
2018-02-09T20:48:25Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Kondoloko (Pont)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Kondoloko]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
11238
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Kondoloko]]
kueyih3ppjwyeh4ko6ywta1cfpmu11e
Kiŋgi Kewiyaɣ Kɩɖɛzaɣ (Dynastie Qing)
0
2462
11244
2018-02-09T22:01:39Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Kiŋgi Kewiyaɣ Kɩɖɛzaɣ (Dynastie Qing)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Kiŋ Kewiyaɣ Kɩɖɛzaɣ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française et orthographe
11244
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Kiŋ Kewiyaɣ Kɩɖɛzaɣ]]
r0m1n5x08jwlpo7ioapsf8h395fh80f
Hadɛtʊ (Ancêtre)
0
2463
11248
2018-02-09T22:06:51Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Hadɛtʊ (Ancêtre)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Hadɛtʊ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
11248
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Hadɛtʊ]]
th7kehp80mkjjhtnns80fruyfpjk0fh
Krɛsɩ kɩbɩnʊʊ kʊnʊŋ
0
2464
11253
2018-02-09T22:13:26Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Krɛsɩ kɩbɩnʊʊ kʊnʊŋ]] ñɩŋgʋ nɛ [[Krɛkɩ kɩbɩnʊʊ kʊnʊŋ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Changed 'Greece' to 'Greek' in Kabiye
11253
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Krɛkɩ kɩbɩnʊʊ kʊnʊŋ]]
owruy2wqn1pl2f6z3a6gvmgn0cm7usm
Léopold Sédar Senghor
0
2465
11259
2018-02-09T22:25:10Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Léopold Sédar Senghor]] ñɩŋgʋ nɛ [[Léopold Senghor]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression 2e prénom
11259
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Léopold Senghor]]
8xgc4907jsvbvl7efohnnfb4zoyz4v6
Lénin
0
2466
11268
2018-02-10T18:58:32Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Lénin]] ñɩŋgʋ nɛ [[Vladimir Lenin]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Prénom ajouté
11268
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Vladimir Lenin]]
lc8n8rtc5p7vw973ln8lkl0vljls5hc
Iiranisi (Uranus)
0
2467
11273
2018-02-10T19:13:25Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Iiranisi (Uranus)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Uranisi]] ñɩŋgʋ yɔɔ
11273
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Uranisi]]
sufr534szzofbwbskc9v624gfym80qy
Pɔɔ (Rivière)
0
2468
11276
2018-02-10T19:39:24Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Pɔɔ (Rivière)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Pɔɔ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Supression traduction francáise
11276
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Pɔɔ]]
mczqfchzz0zac0g8z3y07y22gb1x2m7
Papuwazii
0
2469
11292
2018-02-10T20:22:50Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Papuwazii]] ñɩŋgʋ nɛ [[Papuwazii Kinee Kɩfalʊʊ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Full name
11292
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Papuwazii Kinee Kɩfalʊʊ]]
4nxq97eiujvq6macap3hpkner27t5kt
Kaaɖɔɔtɩ
0
2470
11295
2018-02-10T20:51:04Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Kaaɖɔɔtɩ]] ñɩŋgʋ nɛ [[Kaarɔɔtɩ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Orthographe
11295
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Kaarɔɔtɩ]]
mg3wxkyyxo8c6at1304g4znppmkghjh
Mɛkisiikoo (Mexico - ville capitale)
0
2471
11305
2018-02-10T23:27:44Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Mɛkisiikoo (Mexico - ville capitale)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Mɛkisiikoo (Tɛtʋ sɔsɔtʋ)]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
11305
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Mɛkisiikoo (Tɛtʋ sɔsɔtʋ)]]
jftmzwmfcrxtlzrj8e1yfa7oo3fq2zg
Mɛkɩsiiki
0
2472
11307
2018-02-10T23:28:32Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Mɛkɩsiiki]] ñɩŋgʋ nɛ [[Mɛkɩsiiki (Ɛjaɖɛ)]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Précision "pays"
11307
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Mɛkɩsiiki (Ɛjaɖɛ)]]
jhpt12l56845p65ce5wnf8kxxq1wh2s
Ŋzʋlʋmɩyɛ
0
2473
11329
2018-02-11T22:32:16Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Ŋzʋlʋmɩyɛ]] ñɩŋgʋ nɛ [[Nzʋlʋmɩyɛ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Orthographe
11329
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Nzʋlʋmɩyɛ]]
pczdwfkcmkt32fldrl5rb3yra28qz9w
Liidiye pɔɔyaɣ (monnaie)
0
2474
16338
11338
2023-05-09T03:34:10Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Liidiye]]
16338
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Liidiye]]
gmxo7emn8xlux1no100f2tyzognz7ta
Liidiye pɔɔyaɣ
0
2475
11342
2018-02-11T23:12:56Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Liidiye pɔɔyaɣ]] ñɩŋgʋ nɛ [[Liidiye]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Deleted 'coins', left 'money'
11342
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Liidiye]]
gmxo7emn8xlux1no100f2tyzognz7ta
Fransɩyɔm
0
2476
11807
11755
2018-03-07T09:12:36Z
Atticmaker
127
Category Added
11807
wikitext
text/x-wiki
Fransɩyɔm, alɩwaatʊ natʊyʊ taa lɛ, paasɩma-ɩ hɩɖɛ ɖɩnɛyɔ se eka-sɛzɩyɔm nɛ akɩtɩnɩyɔm K, ɛkɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ pʊtʊ weyi ɛ-ñʊʊ mayaɣ kɔyɔ 87 nɛ yʊsaɣ ñɩŋa yɔ Fr. Ɛkɛ ñɩɣlɩm wonuu ŋgʊ kɩwɛna pʊzʊʊ ɖoŋ yɔ nɛ ɛtɔʊʊ cɛnzɩ yɔ. Marguerite Perey yana-ɩ hɩɖɛ nɖɩ pɩlɩna Fransɩɩ ɛjaɖɛ hɩɖɛ ɖʊʊ yɔ.
Kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ kpata taa lɛ ɛkɛ pʊtʊ naalɛ weyi ɛwɛ kɩlɩ kɛtɛɖaɣ yɔ kɛ pʊtʊnaa hiŋ nakʊ nɛ naalɛ mba pɛwɛ kpata ŋgʊ kɩ-taa yɔ astatɩ wayi. Ɛwɛɛ kpaagbaa ŋñɩɩ yem kɩɖam waa hiŋ niitozo mbʊ yɔ tɛtʊ pɔɔɖɛ taa. Ɛtɔtɔyɩ mbʊ pʊyɔɔ yɔ eeleɖiɣ, pɔyɔkʊʊ akɩtɩnɩyɔ pʊcɔ pana-ɩ. Astatɩ pɩza ɖɔɖɔ se kɩlɩna ʊranɩyɔm taa yaa tɔrɩyɔm taa.
Pana fransɩyɔm pɩnaɣ [[1939]] Curie sukuli taa [[Paarii]] tɛtʊ taa pɩtɩŋna Marguerite Perey, alɩwaatʊ nʊ ɛñalaɣa [[lantanɩ]] ŋgʊ kɩ-taa kaawɛ akɩtɩnɩyɔm. Kpaɣ pɩnzɩ 1870 alɩwaatʊ taa, kpɛlɩ kpɛlɛkɩyaa ŋgbɛyɛɛ maɣzɩ nɛ pɔtɔŋ se ɖʊʊyʊ pʊtʊ nɔyʊ tɛɖɩɣ nɛ ɛ-ñʊʊ mayaɣ kɔyɔ 87, [[sɛzɩyɔm]] tɛɛ kɛ pʊtʊnaa pɩlɩyɛ taa. Paasɩma-ɩ nɛ hɩɖɛ ɖɩnɛ yɔ eka-sɛzɩyɔm.
Pɩnaɣ 1930 alɩwaaatʊ taa wɩlɩyʊ Fred Allison, Alabama tɩlɩyɛ sukuli taa yɔɔda pʊtʊ 87 natʊ tɔm. Allison yɔɔdɩ se payaa pʊtʊ ɛnʊ virginium, ɛ-ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa palʊla-ɩ yɔ hɩɖɛ kɛlɛ, nɛ ɛtɔŋ se ɛ-tɛ yʊsaɣ masɩ kɔyɔ Vi nɛ Vm. Mbʊ lɛ, pɩnaɣ [[1934]], wɩlɩyʊ MacPherson, Californe Berkeley sukuli kɩtɛzʋʋ taa, tɔŋ se pʊtʊ ɛnʊ ɛ-tɔm kɛ cɛtɩm tɔm.
[[Category:Siimi]]
[[Category:Siimi taŋgayɩ ñɩɩɩ waa]]
[[Category:Ñɩɣtʋ]]
4i8mk7ajj72hbl55ne01acge88u5nr4
Radɩyɔm
0
2477
11832
11351
2018-03-07T09:22:00Z
Atticmaker
127
Category Added
11832
wikitext
text/x-wiki
Radɩyɔm kɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ pʊtʊ weyi ɛ-ñʊʊ mayaɣ kɔyɔ 88 nɛ yʊsaɣ ñɩŋa yɔ Ra. Pʊtʊ ɛnʊ ɛhʊlʊmaa paɖa paɖa kɛlɛ peyeba-ɩ helim taa yem kɔyɔ epiyuu. Radɩyɔm kɛ ɖʊʊyʊ ñɩɣlɩm tɛtʊ pɩyʊ weyi ɛtɔɖɔɔ ʊranɩyɔm ñɩɣlɩm tɛtʊ taa yɔ. Pɛcɛsaɣ pechblende, ʊranɩyɔm ñɩɣlɩm tɛtʊ lɛ [[Marie Curie]] nɛ ɛ-walʊ pana-ɩ pɩnaɣ 1898. Poluba radɩyɔm hɩɖɛ pɩlɩna latɛŋ kʊnʊŋ yɔɔ mbʊ se radius (cɛŋga), ɖɔɖɔ kpaagbaa mbʊ tɔmʊʊ cɛnzɩ tɔʊʊ.
Pana radɩyɔm lɛ pɩtɩŋna Marie Sklodowska-Curie nɛ ɛ-walʊ [[Pierre Curie]] [[saŋayɩŋ fenaɣ]] kɩyakʊ 21 pɩnaɣ 1898 pechblende ñɩɣlɩm tɛtʊ natʊyʊ taa. Alɩwaatʊ ndʊ pɛkpɛlɛkaɣ ñɩɣlɩm pʊtʊ ɛnʊ ɛ-tɔm yɔ Curie waa kaatɛma huyuu ʊranɩyɔm tɩŋa, se pɩsa nɛ pana se kagasaɣ ŋga kaawɛ kɔtɔwaɣ cɛnzɩ siŋ. [[Hasɩyaɖɛ fenaɣ]] pɩnaɣ 1898 wɛɛ taa, palɩzɩ pechblende taa pʊtʊ nɔyʊ ɛwɛ ɛzɩ pɩsɩmʊtɩ yɔ, pʊwɛɛ ɛzɩ ɛlɩna [[pɔlɔnɩyɔm]] taa kɛnɛ.
Curie waa susi pɛ-tɛ natʊ tɔm lɛɣtʊ tʊmɩyɛ yɔɔ kandɩyaa saŋayɩŋ fenaɣ kɩyakʊ 26 pɩnaɣ 1898. Pʊtʊ ɛnʊ paya-ɩ radɩyɔm kpaɣ pɩnaɣ 1899 cɔlɔ mbʊ yɔ. pama tɔmpiye nɖɩ [[Latɛŋ kʊnʊŋ|latɛŋ]] taa mbʊ radius pʊ-tɔbʊʊ cɛnzɩ tɔʊʊ tɛ.
Paahuyuu radɩyɔm pʊɖɔʊʊ ŋnɔɔ, kpaɣ ɛzɩ pɩnaɣ [[1918]], Etaazuunii ɛyaa lakaɣ kikpeekpe lɛ pɩɩkɛ 13,6 g. Pɩnaɣ 1954, radɩyɔm 2,3 kg yeke ɖeke kaawɛna kedeŋga kpeekpe taa, nɛ mayaɣ kɛtɛlɛɣzɩ pɩkɔɔ pɩtalɩna sɔnɔ. Ajɛyɛ wena akɩlɩɣ labʊ radɩyɔm yɔ ana yɔ [[Pɛliziki|Pɛlɩzɩkɩ]], [[Kanadaa]], [[Cɛɛkɩ]] ɛjaɖɛ, [[Siloovaakii|Silovakii]], Kewiisi kpɛndʊʊ ɛjaɖɛ nɛ Ajɛyɛ kɩbɩna wena aawɛ Soviyetiki kɩkpɛndʊʊ taa yɔ.
Palaba tʊmɩyɛ nɛ radɩyɔm pɩkɔɔ pɩtalɩ pɩnzɩ [[1950]], pɩlɩna mʊntʊsʊʊ tɔʊʊ wɛtʊ yɔɔ, tɔlɩm mbʊ palakɩ-pʊ nɛ tʊmɩyɛ nɛ alɩwaatʊ heyuu ñɩɣyʊʊ taa, palaba-ɩ nɛ tʊmɩyɛ ɖɔɖɔ ɛsɔdaa lɔɔɖa tʊma ɖeɖe nɛ wondu ndʊ tɩwɛ wazaɣ ñʊʊ yabɩtʊ ɖeɖe yɔ. Radɩyɔm kajalaɣ kɩlanaʊ ŋgʊ pɛlɛɣ naʊ ŋgʊ lɛ ɖɔkɔtɔ sɔsɔ George F. Kunz tɛ ñɩŋʊ, weyi ɛta ɛ-tɛ mɔntrɩ radɩyɔm tɔlɩm se pɩsa nɛ ɛpɩzɩ ɛna-zɩ cɩkpɛndʊʊ taa, kɛlɛ ɛsɩɩ takayaɣ nakayɛ pɩlɩna pʊ-tʊmɩyɛ nɖɩ ɖɩyɔɔ [[salaŋ fenaɣ]] taa pɩnaɣ [[1903]].
[[Category:Siimi]]
[[Category:Siimi taŋgayɩ ñɩɩɩ waa]]
[[Category:Ñɩɣtʋ]]
byedgzb3jg1w42i3ty8r9rqgd5vxjj3
Miŋgi Kewiyaɣ Kɩɖɛzaɣ (Dynastie Ming)
0
2478
11363
2018-02-13T16:47:04Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Miŋgi Kewiyaɣ Kɩɖɛzaɣ (Dynastie Ming)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Miŋ Kewiyaɣ Kɩɖɛzaɣ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Orthographe, suppression traduction française
11363
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Miŋ Kewiyaɣ Kɩɖɛzaɣ]]
5xz68mujxzu117j4vnepujuokix2x6p
Avortement
0
2479
11377
2018-02-13T20:56:32Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Avortement]] ñɩŋgʋ nɛ [[Hɔɔ lɩzɩɣ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : traduction
11377
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Hɔɔ lɩzɩɣ]]
epp27j0a3tgtnyco07rjclvmknle4ke
Nimiye (Corde)
0
2480
11386
2018-02-13T21:30:40Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Nimiye (Corde)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Nimiye]] ñɩŋgʋ yɔɔ : suppression traduction française
11386
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Nimiye]]
mfhfsof0l8pa9jyx3fucvxxuxj7nlbf
Kɩbɩnjaazɩ Krɛkɩ
0
2481
11392
2018-02-13T21:43:46Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Kɩbɩnjaazɩ Krɛkɩ]] ñɩŋgʋ nɛ [[Kɩbɩnjaazɩ Krɛsɩ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : orthographe
11392
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Kɩbɩnjaazɩ Krɛsɩ]]
awv63nz6orcg4fnn5vgzzxgw9at0gys
Kʊlɔɔyʊ (Rate)
0
2482
11396
2018-02-13T21:56:00Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Kʊlɔɔyʊ (Rate)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Kʊlɔɔyʊ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : suppression traduction française
11396
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Kʊlɔɔyʊ]]
blny8rfvma31j24lx6tt25zo4kbe81h
Pʊʊ kʊhʊlʊmʊʊ (Mont Blanc)
0
2483
11399
2018-02-13T22:03:28Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Pʊʊ kʊhʊlʊmʊʊ (Mont Blanc)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Pʊʊ kʊhʊlʊmʊʊ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : suppressino trad française
11399
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Pʊʊ kʊhʊlʊmʊʊ]]
ctyswxrpbfq7knngic5wsm7vor8vp09
Akɩtɩnɩyɔm
0
2484
12584
11544
2018-05-05T13:28:39Z
Atticmaker
127
category added
12584
wikitext
text/x-wiki
Akɩtɩnɩyɔm kɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ pʊtʊ weyi ɛtɔʊʊ cɛnzɩ nɛ ɛ-ñʊʊ mayaɣ kɔyɔ 89 nɛ yʊsaɣ ñɩŋa yɔ Ac. Ɛ-hɩɖɛ lɩna [[krɛkɩ kɩbɩnʊʊ kʊnʊŋ]] taa ἀκτίς, tɛ tɛ lɛ ἀκτῖνος (aktinos), pʊ-tɔbʊʊ se cɛnzɩ hɛʊʊ tɛ, pɩwɩlɩɣ se pʊtʊ ɛnʊ ɛwɛna mʊntʊsʊʊ. André-Louis Debierne nana pʊtʊ ɛnʊ pɩnaɣ 1899 kɛtɛɖaɣ tɛtʊ naa tɛ kalɩkɔdasɩ lɩm kisidim.
Akɩtɩnɩyɔm tomnaɣ yem kɛ ñɩɣlɩm pʊtʊ kʊhʊlʊm liidiye tɩyɛ nɛ ɛwɛɛ ɖɔfɩɩ. Palɩzɩ-ɩ [[ʊranɩyɔm]] ñɩɣlɩm tɛtʊ naa taa kɛlɛ ɛɛɖɔʊʊ.
Kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ hɔɔlʊʊ taa akɩtɩnɩyɔm wɛna wɛtʊ kʊyʊmtʊ ɖɔɖɔ ɛzɩ [[lantanɩ]] yɔ nɛ lantanɩdɩ waa lalaa yɔ, nɛ pʊwɛɛ kaɖɛ se patʊʊ ɛ nɛ pʊtʊnaa lalaa yee pohuyuu ʊranɩyɔm ñɩɣlɩm tɛtʊ kɔyɔ.
Akɩtɩnɩdɩ waa tɛ kajalaɣ pʊtʊ, akɩtɩnɩyɔm ha ɛ-hɩɖɛ lone, ɛzɩ lantanɩ haʊ ɛ-hɩɖɛ lantanɩdɩ waa yɔ. Akɩtɩnɩdɩ caɣyɛ nɛ lantanɩdɩ waa pɩtata nɛ pɩnaɣ [[1928]] Charles Janet lɩza lɩmaɣza keeke mbʊ ɛzɩ pɛlɛzɩ Dmitri Mendeleev caɣyɛ kpata ɖooo ɛzɩ patɩlɩɣ se lantanɩdɩ waa taa wɛ akɩtɩnɩdɩ waa yɔ. Pʊwayɩ kɛlɛ Glenn T. Seaborg tasɩ tisuu pɩyɔɔ pɩnaɣ 1945.
[[Category:Siimi]]
[[Category:Siimi taŋgayɩ ñɩɩɩ waa]]
[[Category:Ñɩɣtʋ]]
fi31e75tdqb16j74o9ly0qzv7hmbqbx
Pʊlɔŋ (Plomb)
0
2485
11403
2018-02-16T15:41:35Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Pʊlɔŋ (Plomb)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Pɩlɔmbɩ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Orthographe
11403
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Pɩlɔmbɩ]]
jlfszak5ugus0f6j6a0zsqagzyuyxe2
Siʊ (Fétiche)
0
2486
11418
2018-02-16T19:49:09Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Siʊ (Fétiche)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Sɩʊ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : spelling, deleted french translation
11418
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Sɩʊ]]
oqch9505xxqs94nc702jwbp5g1t4lx8
Sékou Touré
0
2487
11424
2018-02-16T20:09:49Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Sékou Touré]] ñɩŋgʋ nɛ [[Ahmed Sékou Touré]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Prénom ajouté
11424
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Ahmed Sékou Touré]]
fn4scmrfbz0upw071ylgaukddmoprem
Thérèse de Lisieux kiɖeɖeu
0
2488
16395
11449
2023-05-09T03:43:40Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Thérèse Lisieux tʋ]]
16395
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Thérèse Lisieux tʋ]]
ktvcn80v3491oya7a4ejef329ja62ay
Ñɔyaɣ (Cheveux)
0
2489
11461
2018-02-17T16:49:58Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Ñɔyaɣ (Cheveux)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Ñɔyaɣ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
11461
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Ñɔyaɣ]]
if22qhtxhn401a3cy050kc48m5cptki
Tɔrɩyɔm
0
2490
11853
11670
2018-03-07T11:53:09Z
Atticmaker
127
category added
11853
wikitext
text/x-wiki
Tɔrɩyɔm kɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ pʊtʊ weyi ɛ-ñʊʊ mayaɣ kɔyɔ 90 nɛ yʊsaɣ ñɩŋa yɔ Th, ɛ-tɛ akɩtɩnɩdɩ waa tɛ. [[Sʊyɛdɩ]] Jöns Jacob Berzelius, kpɛlɩ kpɛlɛkɩyʊ nana-ɩ pɩnaɣ 1829 nɛ ɛya-ɩ hɩɖɛ se Thor, hayi yɔɔ nasɩyʊ tɛ ɛsɔ. Ɖenɖe ɛ-tʊmɩyɛ keeke yɔ wɛ [[Mañɩzɩyɔm|mañɛzɩyɔm]] kpɛndɩtʊ taa nɛ palakɩ-ɩ nɛ tʊmɩyɛ ñɩɣyɩŋ wondu ndʊ tɩcɔʊ helim taa yem yɔ.
Pana tɔrɩyɔm lɛ ɛwɛ ɛzɩ ñɩɣlɩm pʊtʊ kɩkpɛdʊ Løvøy lɩm hɛkʊ taa tɛtʊ [[Nɔɔrɩvɛɛzɩ|Nɔɔrivɛɛzɩ]] ɛjaɖɛ taa, pɩtɩŋna Morten Thrane Esmark yɔɔ. Esmark tiyinaɣ ŋñɩɩ cɛbɩyaɣ nakayɛ ɛ-caa, wilɩyʊ sɔsɔ Jens Esmark, ñɩɣlɩm kpɛlɛkɩyʊ niye mʊyʊ, papɩzɩ ɛtɩlɩ pʊtʊ ɛnʊ kɛlɛ etiyina cɛbɩyaɣ nakayɛ Sʊyɛdɩ kpɛlɩ kpɛlɛkɩyʊ Jöns Berzelius se ɛmaɣzɩ, pɩlakʊʊ mbʊ yɔ pɩnaɣ 1828 wɛɛ taa. Berzelius wili nɛ ɛtakɩ, kɛlɛ ɛyaa pʊtʊ kɩfalʊ ɛnʊ tɔrɩyɔm pɩlɩna Thor yɔɔ, sɩkandɩnavɩ ɛsɔ nazɩyʊ tʊ.
Palaba tɔrɩyɔm nɛ tʊmɩyɛ sakɩyɛ kandʊ naa taa pɩkɔɔ pɩtalɩ alɩwaatʊ ndʊ kɩyakʊ waɣkɩ kedeŋga kpeekpe you sɔsɔʊ wɛɛ yɔ. Tomnasi ɖɔnɛ tʊmɩyɛ tʊ [[Marie Curie]] nɛ kpɛlɩ kpɛlɛkɩyʊ Gerhard Carl Schmidt nana tɔrɩyɔm cɛnzɩ tɔʊ pɩnaɣ 1898.
Yee tɔrɩyɔm keeke kɔyɔ ɖɩnaɣ ɛkɛ ñɩɣlɩm pʊtʊ kʊlʊm kpʊzʊyɛɛ weyi ɛwɛna keɖeɣa fenasɩ sakɩyɛ ptɩŋna kalɩkɔdaɣ ŋga kaɖaŋɩɣ ɛ-yɔɔ yɔ. Peyeba-ɩ helim taa yem ɔkɩsɩzɛnɩ ɛsɩnda kɔyɔ tɔrɩyɔm mʊkɩ pazɩ pazɩ helim taa nɛ ɛpɩsɩɣ kpʊzɩyɛɛ nɛ halɩ ɛkɔɔ ɛpɩsɩ kɩkpɛdʊ. Tɔrɩyɔm tɔɖɔɔ tɛtʊ taa nɛ ɛwaɣsɩ taa, ɛlɛ ɛkɩlɩ ɖɔʊʊ tam naanaza [[ʊranɩyɔm]], ɛwɛɛ ɖɔɖɔ pʊlɔŋ yɔ.
[[Category:Siimi]]
[[Category:Siimi taŋgayɩ ñɩɩɩ waa]]
[[Category:Ñɩɣtʋ]]
s73ua0p3134zwowcr0jy6714aqio9f3
Prɔtakɩtɩnɩyɔm
0
2491
11831
11571
2018-03-07T09:21:44Z
Atticmaker
127
Category Added
11831
wikitext
text/x-wiki
Prɔtakɩtɩnɩyɔm kɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ pʊtʊ weyi ɛ-ñʊʊ mayaɣ kɔyɔ 91 nɛ yʊsaɣ ñɩŋa yɔ Pa. Ɛkɛ ñɩɣlɩm pʊtʊ weyi ɛwɛ kpʊzɩyɛɛ liidiye tɩyɛ yɔ, ɛ-tɛ nɛ akɩtɩnɩdɩ waa tɛ. Pama ɛ-hɩɖɛ nɛ [[Krɛkɩ kɩbɩnʊʊ kʊnʊŋ|krɛkɩ kʊnʊŋ]] taa mbʊ se πρῶτος pʊ-tɔbʊʊ se kajalaɣ nɛ akɩtɩnɩyɔm, prɔtakɩtɩnɩyɔm 231 wɛ akɩtɩnɩyɔm wayi ʊranɩyɔm cɛnzɩ tɔʊʊ yɔkʊʊ pɩlʊʊ taa.
Agbele Pa wɛʊ yɔ pɩnaɣ [[1913]] wɛɛ taa Kasimir Fajans tɩla-ɩ ɛ nɛ Otto H. Göhring, papa kaayana-ɩ hɩɖɛ se brɛfɩyɔm pʊ-tɔbʊʊ se kɛlɛʊ pɩnaɣ 1900, William Crookes tɛyɩ-ɩ nɛ [[ʊranɩyɔm]] ŋñɩɩ cɛkaɣ ɛlɛ ɛtatɩlɩ-ɩ (kɛlɛ ɛya-ɩ se ʊranɩyɔm-X).
Pʊwayɩ lɛ Otto Hahn nɛ Lise Meitner ñalɩ 231 Pa, yɔɔ pɩnaɣ [[1918]], ɛlɛ wɛ camɩyɛ ɖiɣɖiɣ, kɛlɛ ɛha-ɩ hɩɖɛ se prɔtɔakɩtɩnɩyɔm. Ɖooo pɩnaɣ 1934 palɩza-ɩ eyeke pɩtɩŋna Van-Arkel-de-Boer lɩmaɣza yɔɔ. Paɖaɣnɩ yaʊ prɔtɔakɩtɩnɩyɔm se prɔtakɩtɩnɩyɔm pɩnaɣ [[1949]] pɩtɩŋna IUPAC yɔɔ.
[[Category:Siimi]]
[[Category:Siimi taŋgayɩ ñɩɩɩ waa]]
[[Category:Ñɩɣtʋ]]
hhzz5mt51rwwr8w0po3f8ayvizwbkot
Ʊranɩyɔm
0
2495
11857
11672
2018-03-07T11:54:11Z
Atticmaker
127
category added
11857
wikitext
text/x-wiki
Ʊranɩyɔm kɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ pʊtʊ weyi ɛ-ñʊʊ mayaɣ kɔyɔ 92 nɛ yʊsaɣ ñɩŋa yɔ U, ɛ-tɛ nɛ akɩtɩnɩdɩ waa liɖe taa. Lʊlʊʊ taa ɛkɛ pʊtʊ naanaza tʊ ɖɔʊ hɔlʊʊ taa, ɛɖɔɔ kpem ɛkɩlɩ liidiye ñɩɣlɩm, pamaɣzɩ-ɩ nɛ [[mɔlɩbɩdɛnɩ]] yaa [[arɩsɛnɩkɩ]], [[tɔrɩyɔm]] kpaɖa-ɩ ɖɔʊʊ tam naanaza. Paa hɔlʊʊ ŋgʊ kɩ-taa pana-ɩ cazʊ cazʊ, nɛ ɖɔɖɔ teŋgu lɩm taa.
Ɖɩcɔna kedeŋga kpeekpe taa pohuyuu ʊranɩyɔm pɩtalɩ tɔɔnɩ naa 60500 mbʊ yɔ pɩnaɣ 2015, nɛ pɛtɛyɩɣ kɔyɔ [[Kazakisitanɩ|Kazakɩstan]] (39%), [[Kanadaa]] (22%), [[Ositraalii|Ositrali]] (9%), [[Nizɛɛrɩ]] (7%), [[Ruusii]] (5%), [[Namibi]] (5%) nɛ [[Uzibekistanɩ|Uzbekistan]] (4%).
Pawɩla ʊranɩyɔm keelee pɩnaɣ 1789 pɩtɩŋna Prusse tʊ Martin Heinrich Klaproth yɔɔ, ɛlɛ tɩŋna ɛwaɣ hɔlaɣ nakɛyɛ wiluu nɛ takʊʊ yɔɔ, pɔkɔna-ɩ-kɛ nɛ Joachimsthal Kiɖeɖeu ñɩɣlɩm tɛtʊ tɛ. Ɛwaɣ ŋga kaakɛ pechblende, pɩkɛ ʊranɩyɔm ñɩɣlɩm tɛtʊ ndʊ tɩ-taa kaawɛ U3O8 koŋ yɔ. Klaproth pɩza kɛlɛ ɛsaza miŋ kpaŋ nɛ ɛpɩzɩ ɛlɩzɩ ñɩɣlɩm pʊtʊ nɔyʊ ɛwɛ kpʊzɩyɛɛ. Ɛ-tɔm suzitu [[salaŋ fenaɣ]] kɩyakʊ 24 pɩnaɣ 1789 Prusse kewiyaɣ taa lɛɣtʊ tʊmɩyɛ yɔɔ kandɩyaa nɛ ɛya se Ueber den Uranit, ein neues Halbmetall, peeɖe ɛya-ɩ urane yaa uranite kɛ pʊtʊnaa mba ɛɛba yɔ, ɛkɛtɩna uranus ŋgʊ William Herschel kaana pɩnaɣ 1781 yɔ.
Ɛ nɛ plɔŋ pa-nɔmɔʊ kɛ kʊyʊmʊ (ñɩɣlɩm pʊtʊ yuŋ tʊ lɛlʊ). Kɩɖam waa ŋñɩɩ yem pɩzɩɣ pʊkʊ ɛyʊ. Ɛyʊ sɔsɔ weyi ɛwɛ alaafɩya yɔ e-loyuu taa papɩzɩɣ pana ɛzɩ 0,02% lɩm taa nɛ tɔɔnasɩ taa. Pʊwayɩ lɛ, 67% ŋgʊ kɩɖɛʊ calɩm taa yɔ kɩyaɖɛ catʊʊ-pʊ nɛ pahɩna hɩm evemiye kʊyʊmɖɩyɛ.
[[Category:Siimi]]
[[Category:Siimi taŋgayɩ ñɩɩɩ waa]]
[[Category:Ñɩɣtʋ]]
mxt39j6svj3olf1n2a6i20vauhmfmj6
Nɛptʊnɩyɔm
0
2496
11821
11572
2018-03-07T09:18:33Z
Atticmaker
127
Category Added
11821
wikitext
text/x-wiki
Nɛptʊnɩyɔm kɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ takʊʊ nɛ wiluu pʊtʊ weyi ɛ-yʊsaɣ mayaɣ kɔyɔ Np nɛ ñʊʊ ñɩŋa 93. Ɛkɛ ñɩɣlɩm pʊtʊ weyi ɛtɔʊʊ cɛnzɩ yɔ, ɛ-tɛ nɛ akɩtɩnɩdɩ waa tɛ kiŋ. Ɛ-tɛ ɖiɣɖiɣ agbele, nɛptʊnɩyɔm 237 wɛʊ yɔ pitaa piye ñɩɣyɩŋ taa palakɩ-ɩ.
Pana-ɩ cazʊ cazʊ ʊranɩyɔm taa ɖɔɖɔ. Kaliforni sukuli sɔsɔʊ taa pana-ɩ pɩnaɣ [[1940]]. Mbʊ yɔ ɛnʊ tɩŋɩɣna ʊranɩyɔm wayi kɛ pʊtʊnaa caɣyɛ kpata taa yɔ, pɛkɛtɩna [[Nɛptuni|Neptune]] tɛlɛŋa nɛ paya-ɩ hɩɖɛ, ɛnʊ weyi ɛtɩŋɩɣ [[Uranisi|Uranus]] wayi kɛ wɩsɩ cɔlɔ yɔ.
Edwin McMillan nɛ Philip Abelson panana nɛptʊnɩyɔm pɩnaɣ [[1940]]. Palaba natʊ tʊmɩyɛ nɖɩ kɛ Berkeley Radiation Laboratory Kaliforni sukuli sɔsɔʊ taa Berkeley, peeɖe ŋgbɛyɛ pɩza ɖɩlɩzɩ agbele 239 ñɩnʊ nɛptʊnɩyɔm taa, ɛ-tɛ fezuu titiɖe kɛ kɩyakɩŋ 2,4, pɔyɔkaɣ [[ʊranɩyɔm]] 238 nɛ nasɩyʊ sɩɣlɩyʊ fɛyɩ waa. Pɩkɛ alɩwaatʊ hɛkʊ taa ñɩndʊ ndʊ tiyeba nɛ polu plʊtɔnɩyɔm yɔ.
[[Salaŋ fenaɣ]] pɩnaɣ [[2002]] alɩwaatʊ kɛ ñɩnɩyaa Kalifornie sukuli sɔsɔʊ (Los Alamos takɩɣ nɛ wiluu tʊmɩyɛ taa), palakaɣ tambaɣ tʊmɩyɛ pɩkɛna mbʊ se polu hɔzɩŋ nɛ pahazɩna Amerika ɛyaa, wɩlɩɣ se pezita pazɩ nɛptʊnɩyɔm 237 nɛ ʊranɩyɔm kɩbaŋʊ yɔ papɩzɩɣ polu malɩfa yuŋ ñakʊyʊ nakʊyʊ.
[[Category:Siimi]]
[[Category:Siimi taŋgayɩ ñɩɩɩ waa]]
[[Category:Ñɩɣtʋ]]
fhfsldlcgi534swbpr0gdk8951tikk0
Paɣtʊ ɖɔnɛ (Règlement)
0
2497
11553
2018-02-22T20:06:08Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Paɣtʊ ɖɔnɛ (Règlement)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Paɣtʊ ɖɔnɛ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Supression traduction française
11553
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Paɣtʊ ɖɔnɛ]]
jzrvrn6x383onxcg8hgps2t3icysg32
Ɖɩɣa (Maison)
0
2499
11562
2018-02-24T19:03:21Z
Hugo.arg
49
Hugo.arg kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Ɖɩɣa (Maison)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Ɖɩɣa]] ñɩŋgʋ yɔɔ
11562
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Ɖɩɣa]]
5e42o9r61xtyjnx1aa9jhveto0kfkrw
Ɖomba mʋlʋm (Neige)
0
2500
11564
2018-02-24T19:04:09Z
Hugo.arg
49
Hugo.arg kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Ɖomba mʋlʋm (Neige)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Ɖomba mʋlʋm]] ñɩŋgʋ yɔɔ
11564
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Ɖomba mʋlʋm]]
lwz0r9ndb6mbf04ia4km7ls3kn64sfj
Kpeziwɩlaɣ kʊdɔŋ (Tuberculose)
0
2502
11568
2018-02-24T19:05:44Z
Hugo.arg
49
Hugo.arg kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Kpeziwɩlaɣ kʊdɔŋ (Tuberculose)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Kpeziwɩlaɣ kʊdɔŋ]] ñɩŋgʋ yɔɔ
11568
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Kpeziwɩlaɣ kʊdɔŋ]]
862wxe1i2u5ldrsuax9f6aos57dca0d
Plʊtɔnɩyɔm
0
2503
14021
11915
2019-04-19T14:57:01Z
Atticmaker
127
Category Added
14021
wikitext
text/x-wiki
[[File:Plutonium3.jpg|thumb|200px|Plʊtɔnɩyɔm]]
'''Plʊtɔnɩyɔm''' kɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ pʊtʊ weyi ɛ-ñʊʊ mayaɣ kɔyɔ 94 nɛ yʊsaɣ ñɩŋa yɔ Pu. Ɛkɛ ñɩɣlɩm pʊtʊ weyi ɛtɔʊʊ cɛnzɩ yɔ nɛ ɛ-tɛ nɛ akɩtɩnɩdɩ waa tɛ kiŋ. Ɛwɛ ɛzɩ ɖɔmbɩyɛ nɛ ɛ-nɔsɩ wɛɛ niikaɣ kɛlɛ pɩcaɣ kpʊzɩyɛɛ liidiye tɩyɛ, nɛ peyeba-ɩ helim taa yem kɔyɔ alɩwaatʊ ŋñɩɩ mbʊ yɔ ɛpɩsɩɣ kpʊzɩyɛɛ puwokina tɩŋ hatʊ kpɛdɩŋ yɔɔ.
Palaba plʊtɔnɩyɔm nɛ palɩzɩ-ɩ eyeke kajalaɣ ɖeɖe lɛ pɩɩkɛ pɩnaɣ [[1940]] Kaliforni sukuli sɔsɔʊ taa Berkeley, ɛlɛ panaza kɩnazʊʊ [[ʊranɩyɔm]] 238 pɩtɩŋna dɛtɛrɩyɔm yɔɔ. Ɛtɩŋga ʊranɩyɔm nɛ nɛptʊnɩyɔm pawayi kɛ pʊtʊnaa caɣyɛ kpata taa mbʊ lɛ, pɛkɛdɩna Plutin nɛ paya-ɩ ɛ-hɩɖɛ, weyi ɛlɛ tɩŋa [[Uranisi]] nɛ [[Nɛptiini|Nɛptiinɩ]] wayi kɛ wɩsɩ wɛtʊ taa. Takɩɣ nɛ wiluu yɔɔ pɩtɩŋna nɛ pʊtʊ ɛnʊ ɛwɛɛ, ɛyʊ tɩtɩŋa lubina-ɩ, kɛlɛ pɔtɔŋ se paana-ɩ cazʊʊ cazʊʊ ʊranɩyɔm ñɩɣlɩm tɛtʊ taa.
Plʊtɔnɩyɔm kɛ ñɩɣlɩm pʊtʊ weyi ɛ-tɛ nɛ akɩtɩnɩdɩ waa tɛ yɔ, kɛlɛ ɛwɛɛ ɖɔɖɔ ɛzɩ ñɩɣlɩm pʊtʊnaa lalaa yɔ, e-tomnaɣ caɣ liidiye tɩyɛ, pɩñɩlɩsɩɣ ɛzɩ nɩkɛlɩ yɔ. Helim taa lɛ ɛtɩ pɩsɩɣ calʊʊlʊ, nɛ pana tɔlɩm pɩsɛ ɛzɩ sʊtʊ lɩm tɩyɛ nɛ tɩŋ hatʊ kpɛdɩŋ tɩyɛ.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Siimi taŋgayɩ ñɩɩɩ waa]]
[[Category:Kpɛli pɩyʋʋ pɩlʋʋ kpata]]
[[Category:Ñɩɣtʋ]]
apkg588294tud55893c38vi7ukzbac0
Amɛrɩsɩyɔm
0
2504
14008
11770
2019-04-19T14:51:30Z
Atticmaker
127
Category Added
14008
wikitext
text/x-wiki
Amɛrɩsɩyɔm kɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ pʊtʊ weyi ɛ-ñʊʊ mayaɣ kɔyɔ 95 nɛ ɛ-yʊsaɣ ñɩŋa yɔ Am. Ɛ-tɛ nɛ akɩtɩnɩdɩ waa tɛ, ɛtɔʊʊ cɛnzɩ nɛ poluba-ɩ kulubu. Ɛkɛ ñɩɣlɩm pʊtʊalɩwaatʊ ndʊ ɛjaɖɛ taa soŋgaɣ nɛ ɛsɔkaɣ taa soŋgaɣ ɛwɛ camɩyɛ yɔ. Amɛrɩsɩyɔm kɛ pʊtʊ weyi ɛtɔʊʊ cɛnzɩ nɛ ɛ-tɛ nɛ akɩtɩnɩdɩ waa tɛ. Ɛwɛ ɛzɩ ñɩɣlɩm yɔ ɖɩnaɣ se e-tomnaɣ hʊlʊmaa nɛ ɛ-ñɩlɩsɩɣ liidiye tɩyɛ (ɛ-ñɩlɩsɩɣ pɩkɩlɩ [[Plʊtɔnɩyɔm|plutonɩyɔm]] yaa [[nɛptʊnɩyɔm]]).
Pɩlɩna mbʊ ɖiɣ ɖiɣ fɛyɩ-ɩ lɛ, amɛrɩsɩyɔm tɔtɔyɩ tɛtʊ pɔɔɖɛ taa. Ɛkɛ pʊtʊ weyi poluba-ɩ kulubu alɩwaatʊ ndʊ palakaɣ helim ñʊʊ yɔɔ tɛ tuyuu ñamɩyɛ tʊmɩyɛ yɔ, nɔɔnɔɔ pamaɣzɩ se ɛkɛ cɛnzɩ tɔʊʊ tɛ pɩdʊʊ pɩyʊ. Pɛkɛdɩna [[Etaazuunii|Amerika]] ɛjaɖɛ hɩɖɛ nɛ paya-ɩ ɛ-hɩɖɛ, ɖɔɖɔ [[Erɔpɩyɔm|ɛrɔpɩyɔm]] yɔ, ɛkɛ pʊtʊ weyi ɛ-tɛ nɛ lantanɩdɩ waa nɛ ɛ nɛ-ɩ pɛkpɛndɩ wɛtʊ.
Ɖɔɖɔ ɛzɩ pʊtʊnaa lalaa mba pakɩlɩ yuŋ [[ʊranɩyɔm]] yɔ, mbʊ ɖɔɖɔ wayi wayi wɛɛ taa pana-ɩ. Pɩtɩŋna helim taa tomnasɩ ñɩɣyɩŋ tʊma ɛsɩnda ɖɛnaʊ yɔ pɩnzɩ [[1940]] taa papɩza polubi-ɩ.
Palaba-ɩ kajalaɣ ɖeɖe lɛ, pɩtɩŋna Glenn T. Seaborg, Leon Morgan, Ralph James nɛ Albert Ghiorso pɔ-yɔɔ pɩnaɣ [[1944]] tɛmtʊ alɩwaatʊ wiluu nɛ takɩɣ ñɩɣlɩm sukuli sɔsɔʊ taa Sikago (nɔɔnɔɔ ŋgʊ payaɣ se ''Argonne National Laboratory'').
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Siimi taŋgayɩ ñɩɩɩ waa]]
[[Category:Kpɛli pɩyʋʋ pɩlʋʋ kpata]]
[[Category:Ñɩɣtʋ]]
hzaiy8ad1nnkn028mmg5jopxm6vtopq
Alpha Oumar Konaré
0
2505
17958
15048
2024-01-20T13:31:18Z
Gnassingbé-Gnassingbé
4636
Catégorie
17958
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Konare27022007.jpg|vignette|Konare27022007]]
Ɖajaa weyi payaɣ se Alpha Oumar Konaré yɔ, ɛkɛ [[Maalii]] ɛjaɖɛ [[Politiki tɩlɩyɛ lɩmaɣza|politiki]] laɖʋ sɔsɔ nɔɔyʋ. Ɛɛkɛ Maalii ɛjaɖɛ ñʋʋdʋʋ, kpaɣ pɩnaɣ 1992 nɛ puwolo pɩsɩɩna pɩnaɣ 2002 ñɩŋa taa. Ɛnʋ kɛkɛŋna Afrɩka ajɛya kɩkpɛndʋʋ nɛ ɖama nɩnaʋ ŋgbɛyɛ nɔɔ yɔɔ ɖɛyʋ pʋkɔɔ pɩsɩɩna pɩnaɣ 2008 ñɩŋga taa.
Palʋla Ɖajaa Alpha Oumar Konaré [[lɛlaɣ fenaɣ]] kɩyakʋ naalɛ ñɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1946 taa Maalii ɛjaɖɛ taa. Palʋla-ɩ Kayes tɛtʋ taa. Tɛtʋ ńdʋ tɩ-taa ɛlaba e-sukuli cikpeluu. Pʋwayɩ lɛ ɛla hɛkʋ taa sukuli kɩtɛzʋʋ [[Pamakoo]] tɛtʋ taa. Sukuli ŋgʋ payaɣ se « Terrasson de Fougères » yɔ, kɩ-taa ɛlaba ɛ-hɛkʋ taa sukuli kɩtɛzʋʋ ŋ́gʋ. Ɛlaba ɖɔɖɔ hɛkʋ taa sukuli Mba payaɣ se Maristes waa yɔ po-sukuli taa [[Senegaalɩ]] ɛjaɖɛ taa [[Taakarɩ]] tɛtʋ taa. Ɖajaa Alpha Oumar Konaré laba ɖɔɖɔ hɛkʋ taa sukuli kɩfalʋʋ Kayes tɛtʋ taa. Pʋbʋ wayɩ lɛ, ɛsʋʋ sukuli ŋgʋ payaɣ se « Ecole normale secondaire de Katibougou » yɔ kɩ-taa kpaɣ pɩnaɣ [[1962]] nɛ puwolo pɩsɩɩna pɩnaɣ [[1964]] ñɩŋga taa. Ɛlaba e-sukuli sɔsɔʋ Bamako tɛtʋ taa kpaɣ pɩnaɣ [[1965]] nɛ puwolo pɩsɩɩna pɩnaɣ [[1969]] ñɩŋga taa. Pʋbʋ wayɩ lɛ ɛla sukuli sɔsɔ [[Pɔlɔɔñɩ]] ɛjaɖɛ taa [[Farsoovii]] tɛtʋ taa kpaɣ pɩnaɣ [[1971]] nɛ puwolo pɩsɩɩnɩ pɩnaɣ [[1975]] ñɩŋga taa.
[[Fichier:Alpha_Oumar_Konare.jpg|vignette|Alpha Oumar Konare]]
Ɖajaa Alpha Oumar Konaré calɩ kɛʋ wɩlɩyʋ sukuli cikpeluu nakʋyʋ taa Kayes tɛtʋ taa. Pʋwayɩ lɛ, ɛkɛ wɩlɩyʋ Markala tɛtʋ taa sukuli kɩtɛzʋʋ nakʋyʋ taa. Pʋbʋ wayɩ ɖɔɖɔ lɛ, ɛwɩlɩ sukuli Pamakoo tɛtʋ taa sukuli kɩtɛzʋʋ nakʋyʋ taa. Markala kɛ Maalii ɛjaɖɛ tɛtʋ natʋyʋ. Pamakoo ñɛkɛŋna Maalii ɛjaɖɛ tɛtʋ sɔsɔtʋ.
Palɩza-ɩ pɩnaɣ [[1974]] ñɩŋa taa se ɛkɛ Maalii ɛjaɖɛ taa ɛyʋ tɩlʋʋ lɛɣtʋ pɩlɩʋ taa ñɩnɩyʋ. Pʋwayɩ lɛ, ɛkɛ Maalii ɛjaɖɛ caanaʋ ñɩm yɔɔ kandɩyʋ tʋmɩyɛ ñʋʋdʋ kpaɣ pɩnaɣ [[1975]] nɛ puwolo pɩsɩɩna pɩnaɣ [[1978]] ñɩŋa taa. Ɛlakaɣ ɛ-tʋmɩyɛ nɖɩ minisi weyi ɛcɔŋna evebiye nɛ tomnaɣ taa kpekpeka nɛ nesi tɛɛ tʋma ndɩ ndɩ nɛ ɛzakuliye tʋma yɔɔ yɔ ɛ-tʋmɩyɛ taa. Pɩnaɣ [[1980]] ñɩŋga taa lɛ, ɛkɛ ñɩnɩyʋ ñɩnʋʋ sukuli ŋgʋ payaɣ se ISFRA yɔ kɩ-taa. Pɩnaɣ kʋɖʋmaɣ ŋ́ga ka-ta ɛɛkɛ wɩlɩyʋ Pamakoo sukuli kɩkpaɖʋ ŋgʋ payaɣ se ENSUP yɔ kɩ-taa.
Alɩwaatʋ ndʋ tɩ-taa Ɖajaa Alpha Oumar Konaré kɛkɛ politiki aŋgba sakɩyɛ naayɛ nɔɔ yɔɔ ɖɛyʋ. A-taa naayɛ hɩla kɔyɔ : AHGM ŋgbɛyɛ, ɖɩ-tɔbʋʋ se Maalii ɛjaɖɛ taa caanaʋ tɔm ñɩnɩyaa nɛ kedeŋa wɛtʋ ñɩnɩyaa pɛ-ŋgbɛyɛ. UCAOAA ŋgbɛyɛ, ɖɩ-tɔbʋʋ se Afrɩka nɛ wɩsɩ ɖɩɖʋyɛ ajɛya taa kɩbɩnjaazɩ wondu ndɩ ndɩ ñɩnɩyaa ŋgbɛyɛ. Ɖajaa Alpha Oumar Konaré ɖiya ŋgbɛyɛ ɖɩnɛ kpaɣ pɩnaɣ [[1989]] nɛ puwolo pɩsɩɩnɩ pɩnaɣ 1992 ñɩŋga taa. Ɛɛkɛ ɖɔɖɔ [[UNESCO ŋgbɛyɛ|UNESCO]] ŋgbɛyɛ nɛ PNUD ŋgbɛyɛ pa-tʋmlaɖaa lɔŋ tasɩyʋ.
Ɖajaa Alpha Oumar Konaré tɔɔ Maalii ɛjaɖɛ kewiyaɣ pɩnaɣ [[1992]] ñɩŋga taa.
En septembre 2021, Alpha Oumar Konaré a été hospitalisé en urgence à l'hôpital Cheikh Zaid de Rabat au Maroc.
[[Catégorie:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Catégorie:Politiki laɖaa]]
[[Catégorie:Afrɩka]]
[[Catégorie:Maalii]]
4ixtexpgvc6rq6fsmn34shf2zpbcuz4
Faure Essozimna Gnassingbé
0
2507
13894
13733
2019-04-10T06:43:42Z
Atticmaker
127
Category Added
13894
wikitext
text/x-wiki
Faure Essozimna Gnassingbé, Ɖajaa ɛnɛ, palʋla-ɩ [[mɩsɩkʋm fenaɣ]] kɩyakʋ loɖo (6) ñɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1966 taa. Palʋla-ɩ Afagnan tɛtʋ taa Togo ɛjaɖɛ taa. Ɛkɛ Togo politiki ɛyʋ nɔɔyʋ.
Ɛpɩsɩ Togo ɛjaɖɛ Ñʋʋdʋ pɩnaɣ 2005 ñɩŋga taa. Kajalaɣ taa lɛ, ɛ-caa Eyadéma sɩba lɛ, Togo sɔɔjanaa sɩ-ɩ ɛ-caa kpelaɣ yɔɔ se ɛtɛzɩ ɛ-caa alɩwaatʋ ndʋ pɩɩwɛɛ se ɛlɛ ɛtɛzɩ nɛ pʋcɔ paaɖaɣnɩ tɔʋ caca kɩfalʋʋ nɛ palɩzɩ Togo ɛjaɖɛ Ñʋʋdʋ kɩfalʋ yɔ. Ɛcaɣ ɛ-caa lone ńɖɩ ɖɩ-taa, kpaɣna [[lɛlaɣ fenaɣ]] kɩyakʋ lʋbɛ (7) ñɩŋgʋ wiye nɛ puwolo pɩsɩɩnɩ kɩ-kɩyakʋ nɩɩlɛ nɛ kagbaanzɩ ñɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 2005 taa.
Ɛ-caa pɩnzɩ ńzɩ sɩtɛmna nɛ pʋwayɩ pɔtɔ caca [[ɖomaɣ fenaɣ]] kɩyakʋ nɩɩlɛ nɛ naanza (24) ñɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ kʋɖʋmaɣ ŋ́ga ka-taa se palɩzɩ Togo ɛjaɖɛ ɖiyiyu kɩfalʋ. Pɔtɔ-kʋ lɛ, Faure kʋɖʋm weyi ɛtɛza ɛ-caa pɩnzɩ yɔ, ɛnʋʋ palɩzaa se ɛtasɩ ɖiyiɣ Togo ɛjaɖɛ.
Eɖiyi Togo ɛjaɖɛ nɛ pɩtalɩ pɩnzɩ kagbaanzɩ wayɩ lɛ, paɖaɣnɩ tɔʋ caca kɩfalʋʋ [[lakɩŋ fenaɣ]] kɩyakʋ naanza (4) ñɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 2010 taa se pɛlɛɣzɩ Togo ɛjaɖɛ ɖiyiyu. Pɔtɔ-kʋ ɖɔɖɔ lɛ, kʋɖʋm ɛnʋ ɖɔɖɔ patasɩ lɩzʋʋ se ɛtasɩ ɖɔkʋʋ Togo ɛjaɖɛ nabʋlɛ ɖeɖe.
Paɖaɣna-ɩ lɩzʋʋ nabʋlɛ ɖeɖe nɛ pɩnzɩ kagbaanzɩ tasɩ ɖɛʋ lɛ, patasɩ tɔʋ caca kɩfalʋʋ nabudozo ñɩŋgʋ ɛ-caa sɩm wayɩ se pɛlɛɣzɩ Togo ɛjaɖɛ ɖɔkɩyʋ. Pɔtɔ-kʋkʋ [[ɖomaɣ fenaɣ]] kɩyakʋ nɩɩlɛ nɛ kagbaanzɩ (25) ñɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 2015 taa. Pɔtɔ caca kɩfalʋʋ ŋ́gʋ lɛ ɖɔɖɔ lɛ, Faure Gnassingbé kʋɖʋm ɛnʋ ɖɔɖɔ patasɩ lɩzʋʋ sɛ eɖiyi Togo ɛjaɖɛ nabudozo ɖiyuu ɛ-caa sɩm wayɩ.
Toovenum lɛ, Togo ɛjaɖɛ paɣtʋ pɔzaa se pɔtɔʋ caca nɛ palɩzɩ weyi se ɛkɛ ɛjaɖɛ Ñʋʋdʋ yɔ, ɛlakɩ pɩnzɩ kagbaanzɩ lɛ, ɛkʋyʋʋ kpelaɣ yɔɔ nɛ paɖaɣnɩ tɔʋ caca kɩfalʋʋ nɛ palɩzɩ ɛjaɖɛ ɖɔkɩyʋ kɩfalʋ. Ɖɔɖɔ lɛ, pɩtaha waɖɛ Togo ɛjaɖɛ Ñʋʋdʋ nɔɔyʋ se ɛtasɩ sɩʋ ɛ-takayaɣ se palɩzɩ-ɩ nɛ ɛkɛ ɛjaɖɛ Ñʋʋdʋ nabudozo ɖeɖe.
Ɖajaa Faure Essozimna Gnassingbé laba tɔsʋʋ sukuli nɛ ɛmʋ kɩ-takayaɣ kɩtɛzaɣ. Paarii-Dauphine tɛtʋ taa ɛlaba e-sukuli ŋ́gʋ. Ɛmʋ ɖɔɖɔ takayaɣ sɔsaɣ ŋga payaɣ se MBA yɔ George Washington sukuli sɔsɔʋ taa.
Ɖajaa Faure Essozimna Gnassingbé kɛkɛ paɣtʋ lɩzɩyʋ Blita egetiye taa. Ɛlʋkaɣ ɛ-caa Gnassingbé Eyadèma tɛ politiki ŋgbɛyɛ yɔɔ. Pʋ-tɔbʋʋ se ɛlʋkaɣ Togo politiki ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ se RPT yɔ ɖɩ-yɔɔ.
Paɣtʋ lɩzɩyʋ wayɩ lɛ, ɖajaa Faure E. Gnassingbé kɛkɛ samaɣ tʋma labʋ nɛ tɛtɛɛ ñɩm nɛ aseɣɖe tɔm susuu tɛ Minisi. Hasɩyaɖɛ fenaɣ kɩyakʋ nɛɛlɛ nɛ nakʋ (29), waaɣ naza pɩnaɣ 2003 taa pakpa-ɩ se ɛkɛ Minisi ɛnʋ. Alɩwaatʋ ndʋʋ lɛ, ɖajaa Koffi Sama kɛkɛna Togo komina nɔɔ yɔɔ tʋ.
Paatɛma ñɔɔzʋʋ se ɖajaa Faure Essozimna Gnassingbé kɛɣna Togo Ñʋʋdʋ ɛ-caa Etienne Gnassingbé Eyadèma sɩm wayɩ. Waaɣ tozo, pɩnaɣ 2002 taa, Ñʋʋdʋ Eyadèma laba nɛ pɛlɛɣzɩ Togo ɛjaɖɛ paɣtʋ natʋyʋ. Paɣtʋ ndʋʋ yɔ se yee Togo pɩɣa ɛfɛyɩna pɩnzɩ nɛ sɩtalɩ hiu waa naanza nɛ kagbaanzɩ (45) yɔ, ɛɛpɩzɩ ɛsɩɩ ɛ-takayaɣ se palɩzɩ-ɩ nɛ ɛkɛ ɛjaɖɛ Ñʋʋdʋ yɔ.
Pɛlɛɣzɩ paɣtʋ ńdʋ. Paɖʋ kɩfatʋ nɛ tʋtʋ tɔŋ se, yee Togo pɩɣa nakɛyɩ ɛtalɩ pɩnzɩ niidozo nɛ kagbaanzɩ (35) yɔ, kapɩzɩɣ kɛkɛ Togo ɛjaɖɛ Ñʋʋdʋ. Ñʋʋdʋ Eyadèma laba nɛ paɖʋ paɣtʋ kɩfatʋ tʋnɛ yɔ, mbʋ pʋyɔɔ yɔ, ɛ-pɩyalʋ Faure Essozimna kaawɛna pɩnzɩ nzɩɩ alɩwaatʋ ńdʋ. Lɛɛlɛyɔ, pɩha ɛ-pɩyalʋ ɛnʋʋ waɖɛ se ɛsɩɩ ɛ-takayaɣ waaɣ naza, pɩnaɣ 2003 taa se palɩzɩ-ɩ nɛ ɛkɛ Togo ɛjaɖɛ Ñʋʋdʋ, yee ɛnʋʋ Eyadèma ɛɛpɩzɩɣ se ɛtasɩ ɖɔkʋʋ kpelaɣ kɔyɔ.
Pɩtalɩ pɩnaɣ 2003 lɛ, Ñʋʋdʋ Eyadèma wɛ ɖoŋ se ɛtasɩ Togo kpelaɣ yɔɔ caɣʋ. Pʋ-yɔɔ ɛtasɩ sɩʋ ɛ-takayaɣ se palɩzɩ-ɩ nɛ ɛɖaɣnɩ ɖiyuu Togo samaɣ. Pɔtɔ caca ɖɔɖɔ lɛ, ɛnʋʋ palɩzaa se ɛɖaɣnɩ Togo samaɣ ɖiyuu pɩnzɩ kagbaanzɩ nzɩ sɩkɔŋ yɔ sɩ-taa. Pɔtɔʋ-kʋ yɔ, ɛyaa mɩnɩʋ yɔɔ lɛ, ɛyaa nɩɩnʋwa nɛ ɛyaa naalɛ (52) lɩzɩna-ɩ se ɛɖaɣnɩ ɖɔkʋʋ Togo samaɣ.
Toovenum lɛ, Ñʋʋdʋ Eyadèma kɛtɛma ñɔɔzʋʋ ɛ-pɩyalʋ Faure Essozimna se ɛcaɣ e-kpelaɣ yɔɔ ɛ-sɩm wayɩ. Pʋ-yɔɔ ɛsʋza-ɩ Togo komina taa se ɛtɩlɩ Togo komina politiki lɛɣtʋ.
Waaɣ naza, pɩnaɣ 1993 taa Anasaayɩnaa ajɛya ŋgbɛyɛ kɛcɛba taabalɩyɛ nɖɩ ɖɩɩwɛ ɖɩ nɛ Togo pɛ-hɛkʋ taa yɔ. Ɖɩcɛba-ɖɩ mbʋ pʋyɔɔ yɔ, kiɖi kiɖi lakasɩ sɔsɔsɩ nasɩyɩ lakaɣ pɩnaɣ ŋ́ga ka-taa Togo taa pɩlɩɩna ɛyʋ waɖɛ yɔɔ fɛyʋʋ Togo taa yɔɔ.
Lɛlaɣ fenaɣ, waaɣ falaŋga pɩnaɣ 2005 taa Ñʋʋdʋ Eyadèma wona sɔsaa mʋlʋ. Pɩnaɣ ŋ́ga ka-taa Togo sɔɔjanaa sɔsaa ɖʋ nesi nɛ pɛlɛɣzɩ Togo paɣtʋ nɛ pɩha waɖɛ ɛ-pɩyalʋ Faure Essozimna se ɛcaɣ ɛ-caɣ kpelaɣ yɔɔ.
Togo politiki aŋgba wena abama Togo komina nɛ ɛsa yɔ nɛ Afrɩka ajɛya kɩkpɛndʋʋ ŋgbɛyɛ kizi tɔm ńdʋ. Pʋ-yɔɔ Faure Essozimna tɔma se ɛnʋ ɛɛtɛzɩɣ ɛ-caa pɩnzɩ nzɩ pɩzaɣ ɛlɛɛ kpelaɣ yɔɔ yɔ. Ɛlɛ, eyeki nɛ pɔtɔ caca fanasɩ naalɛ wayɩ nɛ palɩzɩ Togo ɛjaɖɛ Ñʋʋdʋ kɩfalʋ.
Ɖajaa Faure Essozimna kizaa se ɛɛtɛzɩɣ ɛ-caa pɩnzɩ kpelaɣ yɔɔ, ɛlɛ, etisaa se ɛsɩɣ ɛ-takayaɣ nɛ pɔtɔ caca kɩfalʋʋ lɛ, paalɩzɩ-ɩ nɛ ɛkɛ Togo ɛjaɖɛ Ñʋʋdʋ. Ɛlɛ, Togo sɔɔjanaa kizina-ɩ nɛ pakpa-ɩ nɛ ɖoŋ nɛ pasɩɩ-ɩ ɛ-caa kpelaɣ yɔɔ se ɛtɛzɩ ɛlɛ pɩnzɩ nɛ pʋcɔ paatɔ caca kɩfalʋʋ.
Toovenum lɛ, Togo paɣtʋ yɔɔdʋʋ se, yee ɛjaɖɛ Ñʋʋdʋ ɛfɛyɩ kɔyɔ, paɣtʋ lɩzɩyaa Ñʋʋdʋ cakɩna e-kpelaɣ yɔɔ nɛ pʋcɔ paatɔ caca nɛ palɩzɩ ɛjaɖɛ Ñʋʋdʋ kɩfalʋ. Alɩwaatʋ ndʋ Ñʋʋdʋ Eyadèma sɩba yɔ, ɖajaa Fambaré Ouattara Natchaba kɛkɛŋna Togo paɣtʋ lɩzɩyaa nɔɔ yɔɔ ɖɛyʋ. Yee ḿbʋ, pɩɩfɛɛ se ɛnʋ cakɩna Ñʋʋdʋ Eyadèma kpelaɣ yɔɔ.
Kɔyɩna alɩwaatʋ ndʋ Ñʋʋdʋ Eyadèma fɛyɩ yɔ, ɖajaa Fambaré Natchamba taawɛɛ Togo taa. Ɛnɩ Ñʋʋdʋ Eyadèma sɩm nɛ ɛkɔɔ se ɛsʋʋ Togo taa lɛ, Togo sɔɔjanaa ɖaŋɩ-ɩ Togo nɛ Ɖahʋma pa-ajɛyɛ naalɛ ana a-kamaɣ yɔɔ, ɛtapɩzɩ ɛsʋʋ Togo taa.
Pʋ-yɔɔ pasɩ Ɖajaa Faure Essozimna se ɛlɛ ɛtɛzɩ ɛ-caa pɩnzɩ kpelaɣ yɔɔ. Pɔkɔma pɔtɔ caca kɩfalʋʋ ɖomaɣ fenaɣ kɩyakʋ nɛɛlɛ nɛ naanza ñɩŋgʋ (24) wiye, waaɣ falaŋga pɩnaɣ 2005 taa lɛ Togo sɔɔjanaa ɖʋ nesi siŋŋ nɛ pɩla se ɖajaa Faure Essozimna waba caca ŋ́gʋ kʋ-tɔʋ taa. Ɛyaa mɩnʋʋ yɔɔ lɛ, ɛyaa 60,6 lɩzɩna-ɩ se ɛkɛ Togo ɛjaɖɛ Ñʋʋdʋ.
Alɩwaatʋ ndʋ pɔtɔ caca ŋ́gʋ nɛ pɛtɛ nɛ posusi se ɖajaa Ñʋʋdʋ Eyadèma Pɩyalʋ, ɖajaa Faure Essozimna wabɩna yɔ, pɩtala ɛyaa mba papamɩ Togo komina nɛ ɛsɔ yɔ leleŋ. Pʋ-yɔɔ kiɖikiɖi lakasɩ laba siŋŋ Togo ɛjaɖɛ taa. Kiɖikiɖi lakasɩ ńzɩ sɩ-taa nabɛyɩ tɔŋ se ɛyaa 790 hiɣ sɩm mba papamɩ komina nɛ ɛsa yɔ pa-taa.
Ajɛya ndɩ ndɩ tiyina mba se pɔcɔna nɛ pana ɛzɩma caca ŋ́gʋ kʋɖɔma ɖɔm mbʋʋ Togo taa yɔ, paba ñɔtɔŋ se ɛyaa 154 lesina pe-weziŋ caca ŋ́gʋ kʋ-ɖɔm taa. Akɔma nabɛyɛ ñɔtɔŋ se ɛyaa mba pasɩba yɔ, patalɩ 400 mbʋ yɔ. Lalaa se patalɩ 500 mbʋ yɔ.
Kedeŋa kpeekpe ajɛya kɩkpɛndʋʋ ŋgbɛyɛ « ONU » Ñʋʋdʋ Togo taa, ɖajaa Fidèle Sarassoro Susini tɔm tʋnɛ. Esusi-tʋ nɛ ɛtɛ lɛ, Togo kaɖɩsɩ sʋsaa mba pɔñɔɔza caca tɔʋ nɛ kɩ-tɛm tʋma tɩŋa payɩ yɔɔ yɔ, pekizi tɔm ndʋ esusaa mbʋ yɔ. Toovenum lɛ, ɖajaa Fidèle Sarassoro kɛkɛ Togo ɛjaɖɛ samaɣ lɩm ɖʋyʋ tɛ Minisi taabalʋ nɔɔyʋ siŋŋ. Minisi ɛnʋ, ɛ-hɩɖɛ lɛ, ɖajaa François Boko. Minisi ɛnɛ, ekisi ɛ-tʋmɩyɛ labʋ kɩyakɩŋ cabɩ nɛ pʋcɔ pɔtɔʋ caca se palɩzɩ Togo ɛjaɖɛ Ñʋʋdʋ. Ɛtɔma se pɔñɔɔzɩ kiɖikiɖi lakasɩ nasɩyɛ se pɔkɔŋ labʋ caca tɔʋ mbʋ pɩ-taa. Ŋgʋ, ɛnʋ ɛɛpɩzɩ se ɛlʋbɩna pɩ-tɛ kiɖikiɖi lakasɩ ńzɩ.
Agoza fenaɣ kɩyakʋ naadozo ñɩŋgʋ wiye, waaɣ falaŋga pɩnaɣ 2005 taa mba pɔcɔna caca tɔʋ tʋma yɔɔ yɔ posusaa se ɖajaa Faure Essozimna Gnassingbé wabɩna. Kɩyakʋ ŋ́gʋ, kɩ-tɛʋ kifemuu ɖajaa Faure Essozimna ɖuu samaɣ ɛsindaa se ɛnʋ eɖiyiɣ Togo samaɣ siɣsiɣ nɛ toovenum pa-taa.
Fransɩ ɛjaɖɛ taa laba leleŋ se Faure Essozimna Gnassingbé wabɩna. Pʋ-yɔɔ patɩsusaa se Faure Essozimna wabɩna lɛ, ɖɩ-ɛjaɖɛ tɛ Minisi weyi ɛcɔŋna Fransɩ nɛ ajɛya lɛɛna tɛ taabalɩyɛ yɔɔ yɔ, etiyini Togo Fransɩ sɛtʋ takayaɣ.
Ɛlɛ, Togo Minisiwaa nɔɔ yɔɔ ɖɛyʋ kɩbɩnʋ, ɖajaa Agbeyomé Kodjo ñɔtɔma se pɔtɔʋ caca ŋgʋ yɔ, pɩtɛkɛ Faure Essozimna Gnassingbé wabɩna. Ɛkaɖaa se pɔtɔʋ-kʋ yɔ, ɛyaa mɩnʋʋ yɔɔ lɛ, ɛyaa lʋbɛ ɖeke lɩzɩna Faure Essozimna se ɛkɛ Togo ɛjaɖɛ Ñʋʋdʋ. Ɖajaa Agbeyomé Kodjo kɛkɛ Faure Essozimna Gnassingbé caa, Ñʋʋdʋ Eyadèma taabalʋ pɩnɩɩ nɔɔyʋ. Ɛlɛ, ɛkɔma ɛsʋʋ Togo politiki aŋgba wena apama Togo komina nɛ ɛsa yɔ a-taa waaɣ naza, pɩnaɣ 2002 taa.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Politiki laɖaa]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Togo]]
74cj9tt9c2z8mw65sf1bd7pc37c47au
Netrɔɔ (Neutron)
0
2508
11597
2018-02-27T10:47:09Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Netrɔɔ (Neutron)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Netrɔɔ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
11597
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Netrɔɔ]]
9p9y63wqrx11wb5u6vhydwb22phhxiq
Pɔɔ cɔlʋʋ (Pêche)
0
2510
11610
2018-03-01T11:36:02Z
Hugo.arg
49
Hugo.arg kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Pɔɔ cɔlʋʋ (Pêche)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Pɔɔ cɔlʋʋ]] ñɩŋgʋ yɔɔ
11610
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Pɔɔ cɔlʋʋ]]
sosid6ki43ax3ey7b32rqvq3whgiqpg
Ɖoŋaɣ(Tambourin)
0
2511
11612
2018-03-01T11:36:38Z
Hugo.arg
49
Hugo.arg kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Ɖoŋaɣ(Tambourin)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Ɖoŋaɣ]] ñɩŋgʋ yɔɔ
11612
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Ɖoŋaɣ]]
fqcq33ceei2njxw6h77trbnvoz1mzat
Ɖɔɖɛ (Elevage)
0
2512
11614
2018-03-01T11:36:55Z
Hugo.arg
49
Hugo.arg kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Ɖɔɖɛ (Elevage)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Ɖɔɖɛ]] ñɩŋgʋ yɔɔ
11614
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Ɖɔɖɛ]]
fq609v2t2vkt6bm10uoxd7krmna25am
Ɖomba yɔɔ tuu naataŋgbaɖɛ
0
2513
11618
2018-03-01T18:47:40Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Ɖomba yɔɔ tuu naataŋgbaɖɛ]] ñɩŋgʋ nɛ [[Ski]] ñɩŋgʋ yɔɔ : remplacement d'une phrase inventée trop lourde avec un emprunt
11618
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Ski]]
rwlv2ufxdiwkyjqryacxl8872jqw23v
Azii yotu lʋbɩyɛ (Arts martiaux)
0
2514
11621
2018-03-01T18:49:45Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Azii yotu lʋbɩyɛ (Arts martiaux)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Azii yotu lʋbɩyɛ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
11621
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Azii yotu lʋbɩyɛ]]
fqes1mivfqbbiohltgag4fl2gugjw4x
Tɩtanɩ
0
2515
11632
2018-03-01T19:51:57Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Tɩtanɩ]] ñɩŋgʋ nɛ [[Tɩtanɩyɔm]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Modification du nom pour se conformer à "Titanium"
11632
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Tɩtanɩyɔm]]
kpcrpmfp6r0xj1kw8b7jcvwgv6uve9k
Catégorie:Togo taa tɛtʋ
14
2516
11644
2018-03-02T09:01:18Z
Atticmaker
127
Page vide créée
11644
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Ɖozi
14
2517
11657
2018-03-02T09:08:14Z
Atticmaker
127
Page vide créée
11657
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Afʊwanɩ (Avoine)
0
2518
11666
2018-03-02T11:48:12Z
Hugo.arg
49
Hugo.arg kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Afʊwanɩ (Avoine)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Afʊwanɩ]] ñɩŋgʋ yɔɔ
11666
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Afʊwanɩ]]
6ze57h75fu8snmeo41lue2bgt0lporr
Pɔɔrɩ-Santiiyi (Port-Gentil)
0
2519
11668
2018-03-02T11:50:44Z
Hugo.arg
49
Hugo.arg kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Pɔɔrɩ-Santiiyi (Port-Gentil)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Pɔɔrɩ-Santiiyi]] ñɩŋgʋ yɔɔ
11668
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Pɔɔrɩ-Santiiyi]]
dqvbmsbrhlxe6ll0dlfcf74b7k97jhv
Ñɩyʊ kʊtɔɔʊ yaa ñɩtʊ kʊtɔɔtʊ
0
2520
16413
11674
2023-05-09T03:46:40Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Sufɩlɛɛrɩ]]
16413
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Sufɩlɛɛrɩ]]
a2nff69hl20flxig5tjfa5po4cxo93l
Mayaa (Maya)
0
2521
11679
2018-03-02T19:38:25Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Mayaa (Maya)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Maya]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Orthographe; suppression traduction française
11679
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Maya]]
tujozomitw9b6yyf2sjzzpqsokekfmz
Modèle:Lang-en
10
2522
11719
11717
2018-03-05T08:20:08Z
OktaRama2010
618
11719
wikitext
text/x-wiki
<includeonly>{{#invoke:lang|lang_xx_italic
|code=en
}}</includeonly><noinclude>
{{Documentation|Modèle:Lang-x/doc}}
</noinclude>
951m1419prr6aehyllkk9iddnkrx3sb
Module:Lang
828
2525
18049
11877
2024-04-23T22:31:45Z
Liuxinyu970226
7
[[mw:Extension:Scribunto/Lua_reference_manual#strict]]
18049
Scribunto
text/plain
--[=[
Lua support for the {{lang}}, {{lang-xx}}, and {{transl}} templates and replacement of various supporting templates.
]=]
require('strict');
local p = {};
local initial_style_state; -- set by lang_xx_normal() and lang_xx_italic()
local getArgs = require ('Module:Arguments').getArgs;
local lang_name_table = mw.loadData ('Module:Language/name/data');
local synonym_table = mw.loadData ('Module:Lang/ISO 639 synonyms'); -- ISO 639-2/639-2T code translation to 639-1 code
local lang_data = mw.loadData ('Module:Lang/data'); -- language name override and transliteration tool-tip tables
local namespace = mw.title.getCurrentTitle().namespace; -- used for categorization
local maint_cats = {}; -- maintenance categories go here
local maint_msgs = {}; -- and their messages go here
--[[--------------------------< I S _ S E T >------------------------------------------------------------------
Returns true if argument is set; false otherwise. Argument is 'set' when it exists (not nil) or when it is not an empty string.
]]
local function is_set( var )
return not (var == nil or var == '');
end
--[[--------------------------< I S _ L A T N >----------------------------------------------------------------
Returns true if all of text argument is written using Latn script for letters, numbers and punctuationset; false else.
For the purposes of this function, Latn script is characters less control characters from these Unicode 10.0 Character Code Charts:
[http://www.unicode.org/charts/PDF/U0000.pdf C0 Controls and Basic Latin] U+0020–U+007E (20 - 7E) + see note about <poem>...</poem> support
[http://www.unicode.org/charts/PDF/U0080.pdf C1 Controls and Latin-1 Supplement] U+00A0-U+00AC, U+00C0–U+00FF (C2 A0 - C2 AC, C3 80 - C3 BF: \194\160-\194\172)
[http://www.unicode.org/charts/PDF/U0100.pdf Latin Extended-A] U+0100–U+017F (C4 80 - C5 BF)
[http://www.unicode.org/charts/PDF/U0180.pdf Latin Extended-B] U+0180–U+024F (C6 80 - C9 8F)
[http://www.unicode.org/charts/PDF/U1E00.pdf Latin Extended Additional] U+1E00-U+1EFF (E1 B8 80 - E1 BB BF)
[http://www.unicode.org/charts/PDF/U2C60.pdf Latin Extended-C] U+2C60–U+2C7F (E2 B1 A0 - E2 B1 BF)
[http://www.unicode.org/charts/PDF/UA720.pdf Latin Extended-D] U+A720-U+A7FF (EA 9C A0 - EA 9F BF)
[http://www.unicode.org/charts/PDF/UAB30.pdf Latin Extended-E] U+AB30-U+AB6F (EA AC B0 - EA AD AF)
[http://www.unicode.org/charts/PDF/UFB00.pdf Alphabetic Presentaion Forms] U+FB00-U+FB06 (EF AC 80 - EF AC 86)
[http://www.unicode.org/charts/PDF/UFF00.pdf Halfwidth and Fullwidth Forms] U+FF01-U+FF3C (EF BC 81 EF BC BC)
does not include:
[http://www.unicode.org/charts/PDF/U1D00.pdf Phonetic Extensions] U+1D00-U+1D7F (E1 B4 80 - E1 B5 BF)
[http://www.unicode.org/charts/PDF/U0250.pdf IPA Extensions] U+0250-U+02AF (C9 90 - CA AF)
[http://www.unicode.org/charts/PDF/U1D80.pdf Phonetic Extensions Supplement] U+1D80-U+1DBF (E1 B6 80 - E1 B6 BF)
{{lang}} is used inside <poem>...</poem> tags for song lyrics, poetry, etc. <poem>...</poem> replaces newlines with
poem stripmarkers. These have the form:
?'"`UNIQ--poem-67--QINU`"'?
where the '?' character is actually the delete character (U+007F, \127). Including the '\n' (U+0010) and 'del' (U+007F)
characters in the latn character table allows {{lang}} to auto-italicize text within <poem>...</poem> tags.
]]
local function is_latn (text)
local latn = table.concat (
{
'[', -- this is a set so include opening bracket
'\n\32-\127', -- C0 Controls and Basic Latin U+0020–U+007E (20 - 7E) + (U+0010 and U+007F <poem>...</poem> support)
'\194\160-\194\172', -- C1 Controls and Latin-1 Supplement U+00A0-U+00AC (C2 A0 - C2 AC)
'\195\128-\195\191', -- (skip shy) U+00C0–U+00FF (C3 80 - C3 BF)
'\196\128-\197\191', -- Latin Extended-A U+0100–U+017F (C4 80 - C5 BF)
'\198\128-\201\143', -- Latin Extended-B U+0180–U+024F (C6 80 - C9 8F)
'\225\184\128-\225\187\191', -- Latin Extended Additional U+1E00-U+1EFF (E1 B8 80 - E1 BB BF)
'\226\177\160-\226\177\191', -- Latin Extended-C U+2C60–U+2C7F (E2 B1 A0 - E2 B1 BF)
'\234\156\160-\234\159\191', -- Latin Extended-D U+A720-U+A7FF (EA 9C A0 - EA 9F BF)
'\234\172\176-\234\173\175', -- Latin Extended-E U+AB30-U+AB6F (EA AC B0 - EA AD AF)
'\239\172\128-\239\172\134', -- Alphabetic Presentaion Forms U+FB00-U+FB06 (EF AC 80 - EF AC 86)
'\239\188\129-\239\188\188', -- Halfwidth and Fullwidth Forms U+FF01-U+FF3C (EF BC 81 - EF BC BC)
']', -- close the set
});
text = mw.text.decode (text, true); -- replace numeric and named html entities with their unicode characters
text = mw.ustring.gsub (text, '%[%[[^|]+|([^%]]+)%]%]', '%1'); -- remove the link and markup from complex wikilink in case interwiki to non-Latn wikipedia
return not is_set (mw.ustring.gsub (text, latn, '')); -- replace all latn characters with empty space; if result is all empty space, text is latn
end
--[[--------------------------< V A L I D A T E _ I T A L I C >------------------------------------------------
validates |italic= or |italics= assigned values.
When |italic= is set and has an acceptible assigned value, return the matching css font-style property value or,
for the special case 'default', return nil.
When |italic= is not set, or has an unacceptible assigned value, return nil and a nil error message.
When both |italic= and |italics= are set, returns nil and a 'conflicting' error message.
The return value nil causes the calling lang, lang_xx, or transl function to set args.italic according to the template's
defined default ('inherit' for {{lang}}, 'inherit' or 'italic' for {{lang-xx}} depending on
the individual template's requirements, 'italic' for {{transl}}) or to the value appropriate to |script=, if set ({{lang}}
and {{lang-xx}} only).
Accepted values and the values that this function returns are are:
nil - when |italic= absent or not set; returns nil
default - for completeness, should rarely if ever be used; returns nil
yes - force args.text to be rendered in italic font; returns 'italic'
no - force args.text to be rendered in normal font; returns 'normal'
unset - disables font control so that font-style applied to text is dictated by markup inside or outside the template; returns 'inherit'
]]
local function validate_italic (italic, italics)
local properties = {['yes'] = 'italic', ['no'] = 'normal', ['unset'] = 'inherit', ['default'] = nil};
if italic and italics then -- return nil and an error message if both are set
return nil, 'conflicting: |italic= and |italics=';
end
return properties[italic or italics], nil; -- return an appropriate value and a nil error message
end
--[[--------------------------< I N _ A R R A Y >--------------------------------------------------------------
Whether needle is in haystack
]]
local function in_array( needle, haystack )
if needle == nil then
return false;
end
for n,v in ipairs( haystack ) do
if v == needle then
return n;
end
end
return false;
end
--[[--------------------------< F O R M A T _ I E T F _ T A G >------------------------------------------------
prettify ietf tags to use recommended subtag formats:
code: lower case
script: sentence case
region: upper case
variant: lower case
]]
local function format_ietf_tag (code, script, region, variant)
local out = {};
table.insert (out, code:lower());
if is_set (script) then
script = script:lower():gsub ('^%a', string.upper);
table.insert (out, script);
end
if is_set (region) then
table.insert (out, region:upper());
end
if is_set (variant) then
table.insert (out, variant:lower());
end
return table.concat (out, '-');
end
--[[--------------------------< G E T _ I E T F _ P A R T S >--------------------------------------------------
extracts and returns IETF language tag parts:
primary language subtag (required) - 2 or 3 character IANA language code
script subtag - four character IANA script code
region subtag - two-letter or three digit IANA region code
variant subtag - four digit or 5-8 alnum variant code
private subtag - x- followed by 1-8 alnum private code; only supported with the primary language tag
in any one of these forms
lang lang-variant
lang-script lang-script-variant
lang-region lang-region-variant
lang-script-region lang-script-region-variant
lang-x-private
each of lang, script, region, variant, and private, when used, must be valid
Languages with both two- and three-character code synonyms are promoted to the two-character synonym because
the IANA registry file omits the synonymous three-character code; we cannot depend on browsers understanding
the synonymous three-character codes in the lang= attribute.
For {{lang-xx}} templates, the parameters |script=, |region=, and |variant= are supported (not supported in {{lang}}
because those parameters are superfluous to the IETF subtags in |code=)
returns six values. Valid parts are returned as themselves; omitted parts are returned as empty strings, invalid
parts are returned as nil; the sixth returned item is an error message (if an error detected) or nil.
see http://www.rfc-editor.org/rfc/bcp/bcp47.txt section 2.1
]]
local function get_ietf_parts (source, args_script, args_region, args_variant)
local code;
local script = '';
local region = '';
local variant = '';
local private = '';
if not is_set (source) then
return nil, nil, nil, nil, nil, 'missing language tag';
end
if source:match ('^%a%a%a?%-%a%a%a%a%-%a%a%-%d%d%d%d$') then -- ll-Ssss-RR-variant (where variant is 4 digits)
code, script, region, variant = source:match ('^(%a%a%a?)%-(%a%a%a%a)%-(%a%a)%-(%d%d%d%d)$');
elseif source:match ('^%a%a%a?%-%a%a%a%a%-%d%d%d%-%d%d%d%d$') then -- ll-Ssss-DDD-variant (where region is 3 digits; variant is 4 digits)
code, script, region, variant = source:match ('^(%a%a%a?)%-(%a%a%a%a)%-(%d%d%d)%-(%d%d%d%d)$');
elseif source:match ('^%a%a%a?%-%a%a%a%a%-%a%a%-[%a%d][%a%d][%a%d][%a%d][%a%d]+$') then -- ll-Ssss-RR-variant (where variant is 5-8 alnum characters)
code, script, region, variant = source:match ('^(%a%a%a?)%-(%a%a%a%a)%-(%a%a)%-([%a%d][%a%d][%a%d][%a%d][%a%d][%a%d]?[%a%d]?[%a%d]?)$');
elseif source:match ('^%a%a%a?%-%a%a%a%a%-%d%d%d%-[%a%d][%a%d][%a%d][%a%d][%a%d]+$') then -- ll-Ssss-DDD-variant (where region is 3 digits; variant is 5-8 alnum characters)
code, script, region, variant = source:match ('^(%a%a%a?)%-(%a%a%a%a)%-(%d%d%d)%-([%a%d][%a%d][%a%d][%a%d][%a%d][%a%d]?[%a%d]?[%a%d]?)$');
elseif source:match ('^%a%a%a?%-%a%a%a%a%-%d%d%d%d$') then -- ll-Ssss-variant (where variant is 4 digits)
code, script, variant = source:match ('^(%a%a%a?)%-(%a%a%a%a)%-(%d%d%d%d)$');
elseif source:match ('^%a%a%a?%-%a%a%a%a%-[%a%d][%a%d][%a%d][%a%d][%a%d]+$') then -- ll-Ssss-variant (where variant is 5-8 alnum characters)
code, script, variant = source:match ('^(%a%a%a?)%-(%a%a%a%a)%-([%a%d][%a%d][%a%d][%a%d][%a%d][%a%d]?[%a%d]?[%a%d]?)$');
elseif source:match ('^%a%a%a?%-%a%a%-%d%d%d%d$') then -- ll-RR-variant (where variant is 4 digits)
code, region, variant = source:match ('^(%a%a%a?)%-(%a%a)%-(%d%d%d%d)$');
elseif source:match ('^%a%a%a?%-%d%d%d%-%d%d%d%d$') then -- ll-DDD-variant (where region is 3 digits; variant is 4 digits)
code, region, variant = source:match ('^(%a%a%a?)%-(%d%d%d)%-(%d%d%d%d)$');
elseif source:match ('^%a%a%a?%-%a%a%-[%a%d][%a%d][%a%d][%a%d][%a%d]+$') then -- ll-RR-variant (where variant is 5-8 alnum characters)
code, region, variant = source:match ('^(%a%a%a?)%-(%a%a)%-([%a%d][%a%d][%a%d][%a%d][%a%d][%a%d]?[%a%d]?[%a%d]?)$');
elseif source:match ('^%a%a%a?%-%d%d%d%-[%a%d][%a%d][%a%d][%a%d][%a%d]+$') then -- ll-DDD-variant (where region is 3 digits; variant is 5-8 alnum characters)
code, region, variant = source:match ('^(%a%a%a?)%-(%d%d%d)%-([%a%d][%a%d][%a%d][%a%d][%a%d][%a%d]?[%a%d]?[%a%d]?)$');
elseif source:match ('^%a%a%a?%-%d%d%d%d$') then -- ll-variant (where variant is 4 digits)
code, variant = source:match ('^(%a%a%a?)%-(%d%d%d%d)$');
elseif source:match ('^%a%a%a?%-[%a%d][%a%d][%a%d][%a%d][%a%d]+$') then -- ll-variant (where variant is 5-8 alnum characters)
code, variant = source:match ('^(%a%a%a?)%-([%a%d][%a%d][%a%d][%a%d][%a%d][%a%d]?[%a%d]?[%a%d]?)$');
elseif source:match ('^%a%a%a?%-%a%a%a%a%-%a%a$') then -- ll-Ssss-RR
code, script, region = source:match ('^(%a%a%a?)%-(%a%a%a%a)%-(%a%a)$');
elseif source:match ('^%a%a%a?%-%a%a%a%a%-%d%d%d$') then -- ll-Ssss-DDD (region is 3 digits)
code, script, region = source:match ('^(%a%a%a?)%-(%a%a%a%a)%-(%d%d%d)$');
elseif source:match ('^%a%a%a?%-%a%a%a%a$') then -- ll-Ssss
code, script = source:match ('^(%a%a%a?)%-(%a%a%a%a)$');
elseif source:match ('^%a%a%a?%-%a%a$') then -- ll-RR
code, region = source:match ('^(%a%a%a?)%-(%a%a)$');
elseif source:match ('^%a%a%a?%-%d%d%d$') then -- ll-DDD (region is 3 digits)
code, region = source:match ('^(%a%a%a?)%-(%d%d%d)$');
elseif source:match ('^%a%a%a?$') then -- ll
code = source:match ('^(%a%a%a?)$');
elseif source:match ('^%a%a%a?%-x%-[%a%d][%a%d]?[%a%d]?[%a%d]?[%a%d]?[%a%d]?[%a%d]?[%a%d]?$') then -- ll-x-pppppppp)
code, private = source:match ('^(%a%a%a?)%-x%-([%a%d]+)$');
else
return nil, nil, nil, nil, nil, table.concat ({'unrecognized language tag: ', source}); -- don't know what we got but it is malformed
end
code = code:lower(); -- ensure that we use and return lower case version of this
if not (lang_data.override[code] or lang_name_table.lang[code]) then
return nil, nil, nil, nil, nil, table.concat ({'unrecognized language code: ', code}); -- invalid language code, don't know about the others (don't care?)
end
if synonym_table[code] then -- if 639-2/639-2T code has a 639-1 synonym
table.insert (maint_cats, table.concat ({'Lang and lang-xx code promoted to ISO 639-1|', code}));
table.insert (maint_msgs, table.concat ({'code: ', code, ' promoted to code: ', synonym_table[code]}));
code = synonym_table[code]; -- use the synonym
end
if is_set (script) then
if is_set (args_script) then
return code, nil, nil, nil, nil, 'redundant script tag'; -- both code with script and |script= not allowed
end
else
script = args_script or ''; -- use args.script if provided
end
if is_set (script) then
script = script:lower(); -- ensure that we use and return lower case version of this
if not lang_name_table.script[script] then
return code, nil, nil, nil, nil, table.concat ({'unrecognized script: ', script, ' for code: ', code}); -- language code ok, invalid script, don't know about the others (don't care?)
end
end
if lang_name_table.suppressed[script] then -- ensure that code-script does not use a suppressed script
if in_array (code, lang_name_table.suppressed[script]) then
return code, nil, nil, nil, nil, table.concat ({'script: ', script, ' not supported for code: ', code}); -- language code ok, script is suppressed for this code
end
end
if is_set (region) then
if is_set (args_region) then
return code, nil, nil, nil, nil, 'redundant region tag'; -- both code with region and |region= not allowed
end
else
region = args_region or ''; -- use args.region if provided
end
if is_set (region) then
region = region:lower(); -- ensure that we use and return lower case version of this
if not lang_name_table.region[region] then
return code, script, nil, nil, nil, table.concat ({'unrecognized region: ', region, ' for code: ', code});
end
end
if is_set (variant) then
if is_set (args_variant) then
return code, nil, nil, nil, nil, 'redundant variant tag'; -- both code with variant and |variant= not allowed
end
else
variant = args_variant or ''; -- use args.variant if provided
end
if is_set (variant) then
variant = variant:lower(); -- ensure that we use and return lower case version of this
if not lang_name_table.variant[variant] then -- make sure variant is valid
return code, script, region, nil, nil, table.concat ({'unrecognized variant: ', variant});
end -- does this duplicate/replace tests in lang() and lang_xx()?
if is_set (script) then -- if script set it must be part of the 'prefix'
if not in_array (table.concat ({code, '-', script}), lang_name_table.variant[variant]['prefixes']) then
return code, script, region, nil, nil, table.concat ({'unrecognized variant: ', variant, ' for code-script pair: ', code, '-', script});
end
else
if not in_array (code, lang_name_table.variant[variant]['prefixes']) then
return code, script, region, nil, nil, table.concat ({'unrecognized variant: ', variant, ' for code: ', code});
end
end
end
if is_set (private) then
private = private:lower(); -- ensure that we use and return lower case version of this
if not lang_data.override[table.concat ({code, '-x-', private})] then -- make sure private tag is valid; note that index
return code, script, region, nil, nil, table.concat ({'unrecognized private tag: ', private});
end
end
return code, script, region, variant, private, nil; -- return the good bits; make sure that msg is nil
end
--[[--------------------------< M A K E _ E R R O R _ M S G >--------------------------------------------------
assembles an error message from template name, message text, help link, and error category.
]]
local function make_error_msg (msg, args, template)
local out = {};
local category;
if 'transl' == template then
category = 'transl';
else
category = 'lang and lang-xx'
end
table.insert (out, table.concat ({'[', args.text or 'undefined', '] '})); -- for error messages output args.text if available
table.insert (out, table.concat ({'<span style=\"font-size:100%; font-style:normal;\" class=\"error\">error: {{', template, '}}: '}));
table.insert (out, msg);
table.insert (out, table.concat ({' ([[:Category:', category, ' template errors|help]])'}));
table.insert (out, '</span>');
if (0 == namespace) and not is_set (args.nocat) then -- only categorize in article space
table.insert (out, table.concat ({'[[Category:', category, ' template errors]]'}));
end
return table.concat (out);
end
--[=[-------------------------< M A K E _ W I K I L I N K >----------------------------------------------------
Makes a wikilink; when both link and display text is provided, returns a wikilink in the form [[L|D]]; if only
link is provided, returns a wikilink in the form [[L]]; if neither are provided or link is omitted, returns an
empty string.
]=]
local function make_wikilink (link, display)
if is_set (link) then
if is_set (display) then
return table.concat ({'[[', link, '|', display, ']]'});
else
return table.concat ({'[[', link, ']]'});
end
else
return '';
end
end
--[[--------------------------< M A K E _ T E X T _ S P A N >--------------------------------------------------
TODO: add support for block: div tags instead of span tags; would need some sort of proper parameter to control the switch
For italic style, can't do ''{{lang|xx|text}}'' without using <span/> tags when text is italic because of -Latn, |italic=yes,
or auto-italics because the wrapping wikimarkup produces this:
<i><i lang="xx">text</i></i>
which is later reduced to this:
<i>text</i>
This reduction happens in some sort of cleanup process outside the scope of this template/module.
Until or unless this is fixed italic text must be:
<i><span lang="xx">text</span></i>
]]
local function make_text_span (code, text, rtl, style, size)
local span = {};
local style_added = '';
if text:match ('^%*') then
table.insert (span, '*'); -- move proto language text prefix outside of italic markup if any; use numeric entity because plan splat confuses MediaWiki
text = text:gsub ('^%*', ''); -- remove the spat from the text
end
if 'italic' == style then
table.insert (span, '<i>'); -- open italic style tag
end
table.insert (span, table.concat ({'<span lang="'})); -- open <span> tag
table.insert (span, table.concat ({code, '\"'})); -- add language attribute
if rtl then
table.insert (span, ' dir="rtl"'); -- add direction attribute for right to left languages
end
if 'normal' == style then -- when |italic=no
table.insert (span, ' style=\"font-style:normal;'); -- override external markup, if any
style_added = '\"'; -- remember that style attribute added and is not yet closed
end
if is_set (size) then -- when |size=<something>
if is_set (style_added) then
table.insert (span, table.concat ({' font-size:', size, ';'})); -- add when style attribute already inserted
else
table.insert (span, table.concat ({' style=\"font-size:', size, ';'})); -- create style attribute
style_added = '\"'; -- remember that style attribute added and is not yet closed
end
end
table.insert (span, table.concat ({style_added, '>'})); -- close the style attribute and close opening span tag
table.insert (span, text); -- insert the text
table.insert (span, '</span>'); -- close the <span> tag
if 'italic' == style then
table.insert (span, '</i>'); -- close italic style tag
end
if rtl then -- legacy; shouldn't be necessary because all of the rtl text is wrapped in <span dir="rtl">text</span>
table.insert (span, '‎'); -- make sure the browser knows that we're at the end of the rtl
end
return table.concat (span); -- put it all together and done
end
--[=[-------------------------< M A K E _ C A T E G O R Y >----------------------------------------------------
For individual language, <language>, returns:
<!-- [[Category:Articles containing <language>-language text]] -->
for English:
<!-- [[Category:Articles containing explicitly cited English-language text]] -->
for artificial languages (code: art)
<!-- [[Category:Articles containing constructed-language text]] -->
for ISO 639-2 collective languages (and for 639-1 bh):
<!-- [[Category:Articles with text from the <language> languages collective]] -->
]=]
local function make_category (code, language_name, nocat)
local cat = {};
if (0 ~= namespace) or nocat then -- only categorize in article space
return ''; -- return empty string for concatenation
end
if language_name:find ('languages') then
return table.concat ({'[[Category:Articles with text from the ', language_name, ' collective]]'});
end
table.insert (cat, '<!-- [[Category:Articles containing ');
if 'en' == code then
table.insert (cat, 'explicitly cited English');
elseif 'art' == code then
table.insert (cat, 'constructed')
else
table.insert (cat, language_name);
end
table.insert (cat, '-language text]] -->');
return table.concat (cat);
end
--[[--------------------------< M A K E _ T R A N S L I T >----------------------------------------------------
return translit <i lang=xx-Latn>...</i> where xx is the language code; else return empty string
The value |script= is not used in {{transl}} for this purpose; instead it uses |code. Because language scripts
are listed in the {{transl}} switches they are included in the data tables. The script parameter is introduced
at {{Language with name and transliteration}}. If |script= is set, this function uses it in preference to code.
To avoid confusion, in this module and the templates that use it, the transliteration script parameter is renamed
to be |translit-script= (in this function, tscript)
This function is used by both lang_xx() and transl()
lang_xx() always provides code, language_name, and translit; may provide tscript; never provides style
transl() always provides language_name, translit, and one of code or tscript, never both; always provides style
For {{transl}}, style only applies when a language code is provided
]]
local function make_translit (code, language_name, translit, std, tscript, style)
local title;
local tout = {};
local title_table = lang_data.translit_title_table; -- table of transliteration standards and the language codes and scripts that apply to those standards
if is_set (code) then -- when a language code is provided (always with {{lang-xx}} templates, not always with {{transl}})
if not style then -- nil for is the default italic style
table.insert (tout, "<i lang=\""); -- so use <i> tag
else
table.insert (tout, table.concat ({'<span style=\"font-style:', style, '\" lang=\"'})); -- non-standard style, construct a span tag for it
end
table.insert (tout, code);
table.insert (tout, "-Latn\" title=\""); -- transliterations are always Latin script
else
table.insert (tout, "<span title=\""); -- when no language code: no lang= attribute, not italic ({{transl}} only)
end
std = std and std:lower(); -- lower case for table indexing
if not is_set (std) and not is_set (tscript) then -- when neither standard nor script specified
table.insert (tout, language_name); -- write a generic tool tip
if not language_name:find ('languages') then -- collective language names (plural 'languages' is part of the name)
table.insert (tout, '-language') -- skip this text (individual and macro languages only)
end
table.insert (tout, ' transliteration'); -- finish the tool tip
elseif is_set (std) and is_set (tscript) then -- when both are specified
if title_table[std] then -- and if standard is legitimate
if title_table[std][tscript] then -- and if script for that standard is legitimate
table.insert (tout, table.concat ({title_table[std][tscript:lower()], ' (', lang_name_table.script[tscript][1], ' script) transliteration'})); -- add the appropriate text to the tool tip
else
table.insert (tout, title_table[std]['default']); -- use the default if script not in std table; TODO: maint cat? error message because script not found for this standard?
end
else
return ''; -- invalid standard, setup for error message
end
elseif is_set (std) then -- translit-script not set, use language code
if not title_table[std] then return ''; end -- invalid standard, setup for error message
if title_table[std][code] then -- if language code is in the table (transl may not provide a language code)
table.insert (tout, table.concat ({title_table[std][code:lower()], ' (', lang_name_table.lang[code][1], ' language) transliteration'})); -- add the appropriate text to the tool tip
else -- code doesn't match
table.insert (tout, title_table[std]['default']); -- so use the standard's default
end
else -- here if translit-script set but translit-std not set
if title_table['no_std'][tscript] then
table.insert (tout, title_table['no_std'][tscript]); -- use translit-script if set
elseif title_table['no_std'][code] then
table.insert (tout, title_table['no_std'][code]); -- use language code
else
if is_set (tscript) then
table.insert (tout, table.concat ({language_name, '-script transliteration'})); -- write a script tool tip
elseif is_set (code) then
if not language_name:find ('languages') then -- collective language names (plural 'languages' is part of the name)
table.insert (tout, '-language') -- skip this text (individual and macro languages only)
end
table.insert (tout, ' transliteration'); -- finish the tool tip
else
table.insert (tout, ' transliteration'); -- generic tool tip (can we ever get here?)
end
end
end
table.insert (tout, '">');
table.insert (tout, translit);
if is_set (code) and not style then -- when a language code is provided (always with {{lang-xx}} templates, not always with {{transl}})
table.insert (tout, "</i>"); -- close the italic tag
else
table.insert (tout, "</span>"); -- no language code so close the span tag
end
return table.concat (tout);
end
--[=[-------------------------< V A L I D A T E _ T E X T >---------------------------------------------------
This function checks the content of args.text and returns empty string if nothing is amiss else it returns an
error message. The tests are for empty or missing text and for improper or disallowed use of apostrophe markup.
Italic rendering is controlled by the |italic= template parameter so italic markup should never appear in args.text
either as ''itself''' or as '''''bold italic'''''.
]=]
local function validate_text (template, args)
if not is_set (args.text) then
return make_error_msg ('no text', args, template);
end
if args.text:find ("%f[\']\'\'\'\'%f[^\']") or args.text:find ("\'\'\'\'\'[\']+") then -- because we're looking, look for 4 appostrophes or 6+ appostrophes
return make_error_msg ('text has malformed markup', args, template);
end
if 'lang-xx' == template then -- for the time being, this error checking does not apply to {{lang}}
if ('unset' ~= args.italic) and ('unset' ~= args.italics) then -- allow italic markup when |italic=unset or |italics=unset
if args.text:match ("%f[\']\'\'[^\']+\'\'%f[^\']") or args.text:match ("\'\'\'\'\'[^\']+\'\'\'\'\'") then -- italic but not bold, or bold italic
return make_error_msg ('text has italic markup', args, template);
end
end
end
end
--[[--------------------------< R E N D E R _ M A I N T >------------------------------------------------------
render mainenance messages and categories
]]
local function render_maint(nocat)
local maint = {};
if 0 < #maint_msgs then -- when there are maintenance messages
table.insert (maint, table.concat ({'<span class="lang-comment" style="font-style:normal; display:none; color:#33aa33; margin-left:0.3em">'})); -- opening <span> tag
for _, msg in ipairs (maint_msgs) do
table.insert (maint, table.concat ({msg, ' '})); -- add message strings
end
table.insert (maint, '</span>'); -- close the span
end
if (0 < #maint_cats) and (0 == namespace) and not is_set (nocat) then -- when there are mainenance categories; article namespace only
for _, cat in ipairs (maint_cats) do
table.insert (maint, table.concat ({'[[Category:', cat, ']]'})); -- format and add the categories
end
end
return table.concat (maint);
end
--[[--------------------------< P R O T O _ P R E F I X >------------------------------------------------------
for proto languages, text is prefixed with a splat. We do that here as a flag for make_text_span() so that a splat
will be rendered outside of italic markup (if used). If the first character in text here is already a splat, we
do nothing
]]
local function proto_prefix (text, language_name)
if language_name:find ('^Proto%-') and not text:find ('^*') then -- language is a proto and text does not already have leading splat
return table.concat ({'*', text}); -- prefix proto language text with a splat
end
return text;
end
--[[--------------------------< L A N G >----------------------------------------------------------------------
entry point for {{lang}}
there should be no reason to set parameters in the {{lang}} {{#invoke:}}
<includeonly>{{#invoke:lang|lang}}</includeonly>
parameters are recieved from the template's frame (parent frame)
]]
function p.lang (frame)
local args = getArgs(frame);
local out = {};
local language_name; -- used to make category names
local subtags = {}; -- IETF subtags script, region, variant, and private
local code; -- the language code
local msg; -- for error messages
if args[1] and args.code then
return make_error_msg ('conflicting: {{{1}}} and |code=', args, 'lang');
else
args.code = args[1] or args.code; -- prefer args.code
end
if args[2] and args.text then
return make_error_msg ('conflicting: {{{2}}} and |text=', args, 'lang');
else
args.text = args[2] or args.text; -- prefer args.text
end
msg = validate_text ('lang', args); -- ensure that |text= is set (italic test disabled for the time being)
if is_set (msg) then -- msg is an already-formatted error message
return msg;
end
args.rtl = args.rtl == 'yes'; -- convert to boolean: 'yes' -> true, other values -> false
code, subtags.script, subtags.region, subtags.variant, subtags.private, msg = get_ietf_parts (args.code); -- |script=, |region=, |variant= not supported because they should be part of args.code ({{{1}}} in {{lang}})
if msg then
return make_error_msg ( msg, args, 'lang');
end
args.italic, msg = validate_italic (args.italic, args.italics);
if msg then
return make_error_msg (msg, args, 'lang');
end
if nil == args.italic then -- nil when |italic= absent or not set or |italic=default; args.italic controls
if ('latn' == subtags.script) or (is_latn (args.text) and 'en' ~= code) then -- script set to latn or text is wholly latn script but not rendering English
args.italic = 'italic'; -- DEFAULT for {{lang}} templates is upright; but if latn script set for font-style:italic
else
args.italic = 'inherit'; -- italic not set; script not latn; inherit current style
end
end
if is_set (subtags.script) then -- if script set, override rtl setting
if in_array (subtags.script, lang_data.rtl_scripts) then
args.rtl = true; -- script is an rtl script
else
args.rtl = false; -- script is not an rtl script
end
end
args.code = format_ietf_tag (code, subtags.script, subtags.region, subtags.variant); -- format to recommended subtag styles; private omitted because private
if is_set (subtags.private) and lang_data.override[table.concat ({code, '-x-', subtags.private})] then -- look for private use tags; done this way because ...
language_name = lang_data.override[table.concat ({code, '-x-', subtags.private})][1]; -- ... args.code does not get private subtag
elseif lang_data.override[code] then -- get the language name for categorization
language_name = lang_data.override[code][1] -- prefer language names taken from the override table
elseif lang_name_table.lang[code] then
language_name = lang_name_table.lang[code][1]; -- table entries sometimes have multiple names, always take the first one
end
args.text = proto_prefix (args.text, language_name); -- prefix proto-language text with a splat
table.insert (out, make_text_span (args.code, args.text, args.rtl, args.italic, args.size));
table.insert (out, make_category (code, language_name, args.nocat));
table.insert (out, render_maint(args.nocat)); -- maintenance messages and categories
return table.concat (out); -- put it all together and done
end
--[[--------------------------< L A N G _ X X >----------------------------------------------------------------
For the {{lang-xx}} templates, the only parameter required to be set in the template is the language code. All
other parameters can, usually should, be written in the template call. For {{lang-xx}} templates for languages
that can have multiple writing systems, it may be appropriate to set |script= as well.
For each {{lang-xx}} template choose the appropriate entry-point function so that this function know the default
styling that should be applied to text.
For normal, upright style:
<includeonly>{{#invoke:lang|lang_xx_inherit|code=xx}}</includeonly>
For italic style:
<includeonly>{{#invoke:lang|lang_xx_italic|code=xx}}</includeonly>
All other parameters should be received from the template's frame (parent frame)
Supported parameters are:
|code = (required) the IANA language code
|script = IANA script code; especially for use with languages that use multiple writing systems; yields to the script subtag in |code= if present [not yet implemented]
|region = IANA region code
|variant = IANA variant code
|text = (required) the displayed text in language specified by code
|link = boolean false ('no') unlinks language specified by code to associated language article
|rtl = boolean true ('yes') identifies the language specified by code as a right-to-left language
|nocat = boolean true ('yes') inhibits normal categorization; error categories are not affected
|italic = boolean true ('yes') renders displayed text in italic font; boolean false ('no') renders displayed text in normal font; not set renders according to initial_style_state
|lit = text that is a literal translation of text
|label = 'none' to suppress all labeling (language name, 'translit.', 'lit.')
any other text replaces language-name label - automatic wikilinking disabled
for those {{lang-xx}} templates that support transliteration (those template where |text= is entirely latn script):
|translit = text that is a transliteration of text
|translit-std = the standard that applies to the transliteration
|translit-script = ISO 15924 script name; falls back to code
For {{lang-xx}}, the positional parameters are:
{{{1}}} text
{{{2}}} transliterated text
{{{3}}} literal translation text
no other positional parameters are allowed
]]
local function _lang_xx (frame)
local args = getArgs(frame, {parentFirst= true}); -- parameters in the template override parameters set in the {{#invoke:}}
local out = {};
local language_name; -- used to make display text, article links
local category_name; -- same as language_name except that it retains any parenthetical disambiguators (if any) from the data set
local subtags = {}; -- IETF subtags script, region, and variant
local code; -- the language code
local translit_script_name; -- name associated with IANA (ISO 15924) script code
local translit;
local translit_title;
local msg; -- for error messages
if args[1] and args.text then
return make_error_msg ('conflicting: {{{1}}} and |text=', args, 'lang-xx');
else
args.text = args[1] or args.text; -- prefer args.text
end
msg = validate_text ('lang-xx', args); -- ensure that |text= is set, does not contain italic markup and is protected from improper bolding
if is_set (msg) then
return msg;
end
if args[2] and args.translit then
return make_error_msg ('conflicting: {{{2}}} and |translit=', args, 'lang-xx');
else
args.translit = args[2] or args.translit -- prefer args.translit
end
if args[3] and (args.translation or args.lit) then
return make_error_msg ('conflicting: {{{3}}} and |lit= or |translation=', args, 'lang-xx');
elseif args.translation and args.lit then
return make_error_msg ('conflicting: |lit= and |translation=', args, 'lang-xx');
else
args.translation = args[3] or args.translation or args.lit; -- prefer args.translation
end
if args.links and args.link then
return make_error_msg ('conflicting: |links= and |link=', args, 'lang-xx');
else
args.link = args.link or args.links; -- prefer args.link
end
args.rtl = args.rtl == 'yes'; -- convert to boolean: 'yes' -> true, other values -> false
code, subtags.script, subtags.region, subtags.variant, subtags.private, msg = get_ietf_parts (args.code, args.script, args.region, args.variant); -- private omitted because private
if msg then -- if an error detected then there is an error message
return make_error_msg (msg, args, 'lang-xx');
end
args.italic, msg = validate_italic (args.italic, args.italics);
if msg then
return make_error_msg (msg, args, 'lang-xx');
end
if nil == args.italic then -- args.italic controls
if is_set (subtags.script) then
if 'latn' == subtags.script then
args.italic = 'italic'; -- |script=Latn; set for font-style:italic
else
args.italic = initial_style_state; -- italic not set; script is not latn; set for font-style:<initial_style_state>
end
else
args.italic = initial_style_state; -- here when |italic= and |script= not set; set for font-style:<initial_style_state>
end
end
if is_set (subtags.script) then -- if script set override rtl setting
if in_array (subtags.script, lang_data.rtl_scripts) then
args.rtl = true; -- script is an rtl script
else
args.rtl = false; -- script is not an rtl script
end
end
args.code = format_ietf_tag (code, subtags.script, subtags.region, subtags.variant); -- format to recommended subtag styles
if is_set (subtags.private) and lang_data.override[table.concat ({code, '-x-', subtags.private})] then -- look for private use tags; done this way because ...
language_name = lang_data.override[table.concat ({code, '-x-', subtags.private})][1]; -- ... args.code does not get private subtag
elseif lang_data.override[args.code:lower()] then -- look for whole IETF tag in override table
language_name = lang_data.override[args.code:lower()][1]; -- args.code:lower() because format_ietf_tag() returns mixed case
elseif lang_data.override[code] then -- not there so try basic language code
language_name = lang_data.override[code][1];
elseif not is_set (subtags.variant) then
if lang_name_table.lang[code] then
language_name = lang_name_table.lang[code][1]; -- table entries sometimes have multiple names, always take the first one
end
else -- TODO: is this the right thing to do: take language display name from variants table?
if lang_name_table.variant[subtags.variant] then -- TODO: there is some discussion at Template talk:Lang about having a label parameter for use when variant name is not desired among other things
language_name = lang_name_table.variant[subtags.variant]['descriptions'][1]; -- table entries sometimes have multiple names, always take the first one
end
end
category_name = language_name; -- category names retain IANA parenthetical diambiguators (if any)
language_name = language_name:gsub ('%s+%b()', ''); -- remove IANA parenthetical disambiguators or qualifiers from names that have them
if args.label then
if 'none' ~= args.label then
table.insert (out, table.concat ({args.label, ': '})); -- custom label
end
else
if 'no' == args.link then
table.insert (out, language_name); -- language name without wikilink
else
if language_name:find ('languages') then
table.insert (out, make_wikilink (language_name)); -- collective language name uses simple wikilink
else
table.insert (out, make_wikilink (language_name .. ' kʊnʊŋ', language_name)); -- language name with wikilink
end
end
table.insert (out, ': '); -- separator
end
args.text = proto_prefix (args.text, language_name); -- prefix proto-language text with a splat
table.insert (out, make_text_span (args.code, args.text, args.rtl, args.italic, args.size))
if is_set (args.translit) and not is_latn (args.text) then -- transliteration (not supported in {{lang}}); not supported when args.text is wholly latn text (this is an imperfect test)
table.insert (out, ', '); -- comma to separate text from translit
if 'none' ~= args.label then
table.insert (out, '<small>');
if lang_name_table.script[args['translit-script']] then -- when |translit-script= is set, try to use the script's name
translit_script_name = lang_name_table.script[args['translit-script'][1]];
else
translit_script_name = language_name; -- fall back on language name
end
translit_title = mw.title.makeTitle (0, table.concat ({'Romanization of ', translit_script_name})); -- make a title object
if translit_title.exists and ('no' ~= args.link) then
table.insert (out, make_wikilink ('Romanization of ' .. translit_script_name or language_name, 'translit.')); -- make a wikilink if there is an article to link to
else
table.insert (out, '<abbr title="transliteration">translit.</abbr>'); -- else define the abbreviation
end
table.insert (out, ' </small>'); -- close the small tag
end
translit = make_translit (args.code, language_name, args.translit, args['translit-std'], args['translit-script'])
if is_set (translit) then
table.insert (out, translit);
else
return make_error_msg (table.concat ({'invalid translit-std: \'', args['translit-std'] or '[missing]'}), args, 'lang-xx');
end
end
if is_set (args.translation) then -- translation (not supported in {{lang}})
table.insert (out, ', ');
if 'none' ~= args.label then
table.insert (out, '<small>');
if 'no' == args.link then
table.insert (out, '<abbr title="literal translation">lit.</abbr>');
else
table.insert (out, make_wikilink ('Literal translation', 'lit.'));
end
table.insert (out, " </small>");
end
table.insert (out, table.concat ({"'", args.translation, "'"}));
end
table.insert (out, make_category (code, category_name, args.nocat));
table.insert (out, render_maint(args.nocat)); -- maintenance messages and categories
return table.concat (out); -- put it all together and done
end
--[[--------------------------< L A N G _ X X _ I T A L I C >--------------------------------------------------
Entry point for those {{lang-xx}} templates that call lang_xx_italic(). Sets the initial style state to italic.
]]
function p.lang_xx_italic (frame)
initial_style_state = 'italic';
return _lang_xx (frame);
end
--[[--------------------------< L A N G _ X X _ I N H E R I T >------------------------------------------------
Entry point for those {{lang-xx}} templates that call lang_xx_inherit(). Sets the initial style state to inherit.
]]
function p.lang_xx_inherit (frame)
initial_style_state = 'inherit';
return _lang_xx (frame);
end
--[[--------------------------< N A M E _ F R O M _ C O D E >--------------------------------------------------
Returns language name associated with IETF language tag if valid; empty string else.
All code combinations supported by {{lang}} and the {{lang-xx}} templates are supported by this function.
]]
function p.name_from_code (frame)
local subtags = {}; -- IETF subtags script, region, variant, and private
local raw_code = (frame.args and frame.args[1]) or frame; -- save a copy of the input
local code; -- the language code
local msg; -- holds an error message (not used here) if IETF language tag is malformed or invalid
local language_name = '';
code, subtags.script, subtags.region, subtags.variant, subtags.private, msg = get_ietf_parts (raw_code);
if msg then
return '';
end
if lang_data.override[raw_code:lower()] then -- look for whole IETF tag in override table (force lower case)
language_name = lang_data.override[raw_code:lower()][1];
elseif lang_data.override[code] then -- not there so try basic language code in override table
language_name = lang_data.override[code][1];
elseif not is_set (subtags.variant) then
if lang_name_table.lang[code] then
language_name = lang_name_table.lang[code][1]; -- table entries sometimes have multiple names, always take the first one
end
else -- TODO: is this the right thing to do: take language display name from variants table?
if lang_name_table.variant[subtags.variant] then -- TODO: there is some discussion at Template talk:Lang about having a label parameter for use when variant name is not desired among other things
language_name = lang_name_table.variant[subtags.variant]['descriptions'][1]; -- table entries sometimes have multiple names, always take the first one
end
end
language_name = language_name:gsub ('%s+%b()', ''); -- remove IANA parenthetical disambiguators or qualifiers from names that have them
return language_name;
end
--[[--------------------------< T R A N S L >------------------------------------------------------------------
Prospective replacement for the template {{transl}}
]]
function p.transl (frame)
local args = getArgs(frame); -- no {{#invoke:}} parameters
local title_table = lang_data.translit_title_table; -- table of transliteration standards and the language codes and scripts that apply to those standards
local language_name; -- language name that matches language code; used for tool tip
local translit; -- translitterated text to display
local script; -- IANA script
local msg; -- for when called functions return an error message
if is_set (args[3]) then -- [3] set when {{transl|code|standard|text}}
args.text = args[3]; -- get the transliterated text
args.translit_std = args[2] and args[2]:lower(); -- get the standard; lower case for table indexing
if not title_table[args.translit_std] then
return make_error_msg (table.concat ({'unrecognized transliteration standard: ', args.translit_std}), args, 'transl');
end
else
if is_set (args[2]) then -- [2] set when {{transl|code|text}}
args.text = args[2]; -- get the transliterated text
else
if args[1] and args[1]:match ('^%a%a%a?%a?$') then -- args[2] missing; is args[1] a code or its it the transliterated text?
return make_error_msg ('no text', args, 'transl'); -- args[1] is a code so we're missing text
else
args.text = args[1]; -- args[1] is not a code so we're missing that; assign args.text for error message
return make_error_msg ('missing language / script code', args, 'transl');
end
end
end
if is_set (args[1]) then -- IANA language code used for html lang= attribute; or ISO 15924 script code
if args[1]:match ('^%a%a%a?%a?$') then -- args[1] has correct form?
args.code = args[1]:lower(); -- use the language/script code; only (2, 3, or 4 alpha characters); lower case because table indexes are lower case
else
return make_error_msg (table.concat ({'unrecognized language / script code: ', args[1]}), args, 'transl'); -- invalid language / script code
end
else
return make_error_msg ('missing language / script code', args, 'transl'); -- missing language / script code so quit
end
args.italic, msg = validate_italic (args.italic, args.italics);
if msg then
return make_error_msg (msg, args, 'transl');
end
if 'italic' == args.italic then -- 'italic' when |italic=yes; because that is same as absent or not set and |italic=default
args.italic = nil; -- set to nil;
end
if lang_data.override[args.code] then -- is code a language code defined in the override table?
language_name = lang_data.override[args.code][1];
elseif lang_name_table.lang[args.code] then -- is code a language code defined in the standard language code tables?
language_name = lang_name_table.lang[args.code][1];
elseif lang_name_table.script[args.code] then -- if here, code is not a language code; is it a script code?
language_name = lang_name_table.script[args.code][1];
script = args.code; -- code was an ISO 15924 script so use that instead
args.code = ''; -- unset because not a language code
else
return make_error_msg (table.concat ({'unrecognized language / script code: ', args.code}), args, 'transl'); -- invalid language / script code
end
-- here only when all parameters passed to make_translit() are valid
return make_translit (args.code, language_name, args.text, args.translit_std, script, args.italic);
end
return p;
73m2mwhm5zbpknnzl74tov4aj7chj9s
Module:Arguments
828
2526
11697
2018-03-04T18:10:41Z
OktaRama2010
618
Page créée avec « -- This module provides easy processing of arguments passed to Scribunto from -- #invoke. It is intended for use by other Lua modules, and should not be -- called from #in... »
11697
Scribunto
text/plain
-- This module provides easy processing of arguments passed to Scribunto from
-- #invoke. It is intended for use by other Lua modules, and should not be
-- called from #invoke directly.
local libraryUtil = require('libraryUtil')
local checkType = libraryUtil.checkType
local arguments = {}
-- Generate four different tidyVal functions, so that we don't have to check the
-- options every time we call it.
local function tidyValDefault(key, val)
if type(val) == 'string' then
val = val:match('^%s*(.-)%s*$')
if val == '' then
return nil
else
return val
end
else
return val
end
end
local function tidyValTrimOnly(key, val)
if type(val) == 'string' then
return val:match('^%s*(.-)%s*$')
else
return val
end
end
local function tidyValRemoveBlanksOnly(key, val)
if type(val) == 'string' then
if val:find('%S') then
return val
else
return nil
end
else
return val
end
end
local function tidyValNoChange(key, val)
return val
end
local function matchesTitle(given, title)
local tp = type( given )
return (tp == 'string' or tp == 'number') and mw.title.new( given ).prefixedText == title
end
local translate_mt = { __index = function(t, k) return k end }
function arguments.getArgs(frame, options)
checkType('getArgs', 1, frame, 'table', true)
checkType('getArgs', 2, options, 'table', true)
frame = frame or {}
options = options or {}
--[[
-- Set up argument translation.
--]]
options.translate = options.translate or {}
if getmetatable(options.translate) == nil then
setmetatable(options.translate, translate_mt)
end
if options.backtranslate == nil then
options.backtranslate = {}
for k,v in pairs(options.translate) do
options.backtranslate[v] = k
end
end
if options.backtranslate and getmetatable(options.backtranslate) == nil then
setmetatable(options.backtranslate, {
__index = function(t, k)
if options.translate[k] ~= k then
return nil
else
return k
end
end
})
end
--[[
-- Get the argument tables. If we were passed a valid frame object, get the
-- frame arguments (fargs) and the parent frame arguments (pargs), depending
-- on the options set and on the parent frame's availability. If we weren't
-- passed a valid frame object, we are being called from another Lua module
-- or from the debug console, so assume that we were passed a table of args
-- directly, and assign it to a new variable (luaArgs).
--]]
local fargs, pargs, luaArgs
if type(frame.args) == 'table' and type(frame.getParent) == 'function' then
if options.wrappers then
--[[
-- The wrappers option makes Module:Arguments look up arguments in
-- either the frame argument table or the parent argument table, but
-- not both. This means that users can use either the #invoke syntax
-- or a wrapper template without the loss of performance associated
-- with looking arguments up in both the frame and the parent frame.
-- Module:Arguments will look up arguments in the parent frame
-- if it finds the parent frame's title in options.wrapper;
-- otherwise it will look up arguments in the frame object passed
-- to getArgs.
--]]
local parent = frame:getParent()
if not parent then
fargs = frame.args
else
local title = parent:getTitle():gsub('/sandbox$', '')
local found = false
if matchesTitle(options.wrappers, title) then
found = true
elseif type(options.wrappers) == 'table' then
for _,v in pairs(options.wrappers) do
if matchesTitle(v, title) then
found = true
break
end
end
end
-- We test for false specifically here so that nil (the default) acts like true.
if found or options.frameOnly == false then
pargs = parent.args
end
if not found or options.parentOnly == false then
fargs = frame.args
end
end
else
-- options.wrapper isn't set, so check the other options.
if not options.parentOnly then
fargs = frame.args
end
if not options.frameOnly then
local parent = frame:getParent()
pargs = parent and parent.args or nil
end
end
if options.parentFirst then
fargs, pargs = pargs, fargs
end
else
luaArgs = frame
end
-- Set the order of precedence of the argument tables. If the variables are
-- nil, nothing will be added to the table, which is how we avoid clashes
-- between the frame/parent args and the Lua args.
local argTables = {fargs}
argTables[#argTables + 1] = pargs
argTables[#argTables + 1] = luaArgs
--[[
-- Generate the tidyVal function. If it has been specified by the user, we
-- use that; if not, we choose one of four functions depending on the
-- options chosen. This is so that we don't have to call the options table
-- every time the function is called.
--]]
local tidyVal = options.valueFunc
if tidyVal then
if type(tidyVal) ~= 'function' then
error(
"bad value assigned to option 'valueFunc'"
.. '(function expected, got '
.. type(tidyVal)
.. ')',
2
)
end
elseif options.trim ~= false then
if options.removeBlanks ~= false then
tidyVal = tidyValDefault
else
tidyVal = tidyValTrimOnly
end
else
if options.removeBlanks ~= false then
tidyVal = tidyValRemoveBlanksOnly
else
tidyVal = tidyValNoChange
end
end
--[[
-- Set up the args, metaArgs and nilArgs tables. args will be the one
-- accessed from functions, and metaArgs will hold the actual arguments. Nil
-- arguments are memoized in nilArgs, and the metatable connects all of them
-- together.
--]]
local args, metaArgs, nilArgs, metatable = {}, {}, {}, {}
setmetatable(args, metatable)
local function mergeArgs(tables)
--[[
-- Accepts multiple tables as input and merges their keys and values
-- into one table. If a value is already present it is not overwritten;
-- tables listed earlier have precedence. We are also memoizing nil
-- values, which can be overwritten if they are 's' (soft).
--]]
for _, t in ipairs(tables) do
for key, val in pairs(t) do
if metaArgs[key] == nil and nilArgs[key] ~= 'h' then
local tidiedVal = tidyVal(key, val)
if tidiedVal == nil then
nilArgs[key] = 's'
else
metaArgs[key] = tidiedVal
end
end
end
end
end
--[[
-- Define metatable behaviour. Arguments are memoized in the metaArgs table,
-- and are only fetched from the argument tables once. Fetching arguments
-- from the argument tables is the most resource-intensive step in this
-- module, so we try and avoid it where possible. For this reason, nil
-- arguments are also memoized, in the nilArgs table. Also, we keep a record
-- in the metatable of when pairs and ipairs have been called, so we do not
-- run pairs and ipairs on the argument tables more than once. We also do
-- not run ipairs on fargs and pargs if pairs has already been run, as all
-- the arguments will already have been copied over.
--]]
metatable.__index = function (t, key)
--[[
-- Fetches an argument when the args table is indexed. First we check
-- to see if the value is memoized, and if not we try and fetch it from
-- the argument tables. When we check memoization, we need to check
-- metaArgs before nilArgs, as both can be non-nil at the same time.
-- If the argument is not present in metaArgs, we also check whether
-- pairs has been run yet. If pairs has already been run, we return nil.
-- This is because all the arguments will have already been copied into
-- metaArgs by the mergeArgs function, meaning that any other arguments
-- must be nil.
--]]
if type(key) == 'string' then
key = options.translate[key]
end
local val = metaArgs[key]
if val ~= nil then
return val
elseif metatable.donePairs or nilArgs[key] then
return nil
end
for _, argTable in ipairs(argTables) do
local argTableVal = tidyVal(key, argTable[key])
if argTableVal ~= nil then
metaArgs[key] = argTableVal
return argTableVal
end
end
nilArgs[key] = 'h'
return nil
end
metatable.__newindex = function (t, key, val)
-- This function is called when a module tries to add a new value to the
-- args table, or tries to change an existing value.
if type(key) == 'string' then
key = options.translate[key]
end
if options.readOnly then
error(
'could not write to argument table key "'
.. tostring(key)
.. '"; the table is read-only',
2
)
elseif options.noOverwrite and args[key] ~= nil then
error(
'could not write to argument table key "'
.. tostring(key)
.. '"; overwriting existing arguments is not permitted',
2
)
elseif val == nil then
--[[
-- If the argument is to be overwritten with nil, we need to erase
-- the value in metaArgs, so that __index, __pairs and __ipairs do
-- not use a previous existing value, if present; and we also need
-- to memoize the nil in nilArgs, so that the value isn't looked
-- up in the argument tables if it is accessed again.
--]]
metaArgs[key] = nil
nilArgs[key] = 'h'
else
metaArgs[key] = val
end
end
local function translatenext(invariant)
local k, v = next(invariant.t, invariant.k)
invariant.k = k
if k == nil then
return nil
elseif type(k) ~= 'string' or not options.backtranslate then
return k, v
else
local backtranslate = options.backtranslate[k]
if backtranslate == nil then
-- Skip this one. This is a tail call, so this won't cause stack overflow
return translatenext(invariant)
else
return backtranslate, v
end
end
end
metatable.__pairs = function ()
-- Called when pairs is run on the args table.
if not metatable.donePairs then
mergeArgs(argTables)
metatable.donePairs = true
end
return translatenext, { t = metaArgs }
end
local function inext(t, i)
-- This uses our __index metamethod
local v = t[i + 1]
if v ~= nil then
return i + 1, v
end
end
metatable.__ipairs = function (t)
-- Called when ipairs is run on the args table.
return inext, t, 0
end
return args
end
return arguments
5qx9tzlul9ser30uxj9nbasjt92cevn
Module:No globals
828
2527
14263
11698
2019-05-11T04:43:14Z
DiBabelYurikBot
1987
Copying 2 changes by Mainframe98: "From [[Module:No globals/sandbox]], per [[Topic:Uyr5gphaxbpe5k4h]]" from [[mw:Module:No globals]]. ([[mw:WP:TNT|docs]], [[c:Data:I18n/DiBabel.tab|translate]])
14263
Scribunto
text/plain
local mt = getmetatable(_G) or {}
function mt.__index (t, k)
if k ~= 'arg' then
-- perf optimization here and below: do not load Module:TNT unless there is an error
error(require('Module:TNT').format('I18n/No globals', 'err-read', tostring(k)), 2)
end
return nil
end
function mt.__newindex(t, k, v)
if k ~= 'arg' then
error(require('Module:TNT').format('I18n/No globals', 'err-write', tostring(k)), 2)
end
rawset(t, k, v)
end
setmetatable(_G, mt)
s0drk5a3gn0y3tu3a6ay5f8w1mc8lqo
Module:Language/name/data
828
2528
11699
2018-03-04T18:16:37Z
OktaRama2010
618
Page créée avec « -- put tables and their tables together local function __coalesce(...) local coalesced = {} for _, langslist in ipairs{...} do for langcode, langnames in p... »
11699
Scribunto
text/plain
-- put tables and their tables together
local function __coalesce(...)
local coalesced = {}
for _, langslist in ipairs{...} do
for langcode, langnames in pairs(langslist) do
for _, langname in pairs(langnames) do
if not coalesced[langcode] then
coalesced[langcode] = {}
end
table.insert(coalesced[langcode], langname)
end
end
end
return coalesced
end
-- make the keys lowercase
local function __preprocess(t, first_of_array_in_array)
local preprocessed = {}
if first_of_array_in_array then
-- keep only the 1st language name for each code, excluding synonyms
for k, v in pairs(t) do
preprocessed[k:lower()] = {v[1]}
end
else
for k, v in pairs(t) do
preprocessed[k:lower()] = v
end
end
return preprocessed
end
-- all valid primary language subtags for BCP47 from IANA (most of them from ISO 639-1, -2 and -3 with some exclusions)
local __iana_languages = __preprocess(require("Module:Language/data/iana languages"));
-- ISO 639-3 contains additional 3-letter codes not inserted in the IANA database as they are aliased to 2-letter codes,
-- but excludes some deleted codes still valid in BCP47 (some of them are aliased)
local __iso_639_3 = __preprocess(require("Module:Language/data/ISO 639-3"));
-- Wikimedia wikis uses some non-standard codes and a subset of IANA codes, plus composite codes
local __wp_languages = __preprocess(require("Module:Language/data/wp languages"), true);
-- all valid script subtags for BCP47 from IANA (excluding special ISO 15924 codes)
local iana_scripts = __preprocess(require("Module:Language/data/iana scripts"));
-- all valid region subtags for BCP47 from IANA (derived from ISO 3166-1 excluding special codes, and from 3-digit UN M.49 codes for groups of countries)
local iana_regions = __preprocess(require("Module:Language/data/iana regions"));
-- variant subtags from IANA; table format differs from the other IANA data tables
local iana_variants = __preprocess(require("Module:Language/data/iana variants"));
-- suppressed script subtags from IANA;
local iana_suppressed_scripts = __preprocess (require("Module:Language/data/iana suppressed scripts"));
return {
lang = __coalesce(__wp_languages, __iana_languages, __iso_639_3),
lang_iana = __iana_languages,
script = iana_scripts,
region = iana_regions,
variant = iana_variants,
suppressed = iana_suppressed_scripts,
}
053aid48tsmggzkzq8137e5wj9sbvtm
Module:Language/data/iana languages
828
2529
11716
11710
2018-03-05T08:15:36Z
OktaRama2010
618
11716
Scribunto
text/plain
-- File-Date: 2018-01-25
return {
["aa"] = {"Afar"},
["ab"] = {"Abkhazian"},
["ae"] = {"Avestan"},
["af"] = {"Afrikaans"},
["ak"] = {"Akan"},
["am"] = {"Amharic"},
["an"] = {"Aragonese"},
["ar"] = {"Arabɩɩ"},
["as"] = {"Assamese"},
["av"] = {"Avaric"},
["ay"] = {"Aymara"},
["az"] = {"Azerbaijani"},
["ba"] = {"Bashkir"},
["be"] = {"Belarusian"},
["bg"] = {"Bulgarian"},
["bh"] = {"Bihari languages"},
["bi"] = {"Bislama"},
["bm"] = {"Bambara"},
["bn"] = {"Bengali", "Bangla"},
["bo"] = {"Tibetan"},
["br"] = {"Breton"},
["bs"] = {"Bosnian"},
["ca"] = {"Catalan", "Valencian"},
["ce"] = {"Chechen"},
["ch"] = {"Chamorro"},
["co"] = {"Corsican"},
["cr"] = {"Cree"},
["cs"] = {"Czech"},
["cu"] = {"Church Slavic", "Church Slavonic", "Old Bulgarian", "Old Church Slavonic", "Old Slavonic"},
["cv"] = {"Chuvash"},
["cy"] = {"Welsh"},
["da"] = {"Danish"},
["de"] = {"Caama"},
["dv"] = {"Dhivehi", "Divehi", "Maldivian"},
["dz"] = {"Dzongkha"},
["ee"] = {"Ewe"},
["el"] = {"Modern Greek (1453-)"},
["en"] = {"Englɩsɩɩ"},
["eo"] = {"Esperanto"},
["es"] = {"Ɛsɩpaañɔlɩ"},
["et"] = {"Estonian"},
["eu"] = {"Basque"},
["fa"] = {"Pɛrɩsanɩ"},
["ff"] = {"Flandɩ"},
["fi"] = {"Finnish"},
["fj"] = {"Fijian"},
["fo"] = {"Faroese"},
["fr"] = {"Fransɩɩ"},
["fy"] = {"Western Frisian"},
["ga"] = {"Irish"},
["gd"] = {"Scottish Gaelic", "Gaelic"},
["gl"] = {"Galician"},
["gn"] = {"Guarani"},
["gu"] = {"Gujarati"},
["gv"] = {"Manx"},
["ha"] = {"Awuusa"},
["he"] = {"Hɛbra"},
["hi"] = {"Ɛndɩ"},
["ho"] = {"Hiri Motu"},
["hr"] = {"Croatian"},
["ht"] = {"Haitian", "Haitian Creole"},
["hu"] = {"Hungarian"},
["hy"] = {"Armenian"},
["hz"] = {"Herero"},
["ia"] = {"Interlingua (International Auxiliary Language Association)"},
["id"] = {"Ɛndonezi"},
["ie"] = {"Interlingue", "Occidental"},
["ig"] = {"Igbo"},
["ii"] = {"Sichuan Yi", "Nuosu"},
["ik"] = {"Inupiaq"},
["io"] = {"Ido"},
["is"] = {"Icelandic"},
["it"] = {"Itaalii"},
["iu"] = {"Inuktitut"},
["ja"] = {"Sapɔŋ"},
["jv"] = {"Javanese"},
["ka"] = {"Georgian"},
["kg"] = {"Kongo"},
["ki"] = {"Kikuyu", "Gikuyu"},
["kj"] = {"Kuanyama", "Kwanyama"},
["kk"] = {"Kazakh"},
["kl"] = {"Kalaallisut", "Greenlandic"},
["km"] = {"Central Khmer"},
["kn"] = {"Kannada"},
["ko"] = {"Kooreyɛ"},
["kr"] = {"Kanuri"},
["ks"] = {"Kashmiri"},
["ku"] = {"Kurdish"},
["kv"] = {"Komi"},
["kw"] = {"Cornish"},
["ky"] = {"Kirghiz", "Kyrgyz"},
["la"] = {"Latin"},
["lb"] = {"Luxembourgish", "Letzeburgesch"},
["lg"] = {"Ganda"},
["li"] = {"Limburgan", "Limburger", "Limburgish"},
["ln"] = {"Lingala"},
["lo"] = {"Lao"},
["lt"] = {"Lithuanian"},
["lu"] = {"Luba-Katanga"},
["lv"] = {"Latvian"},
["mg"] = {"Malagasy"},
["mh"] = {"Marshallese"},
["mi"] = {"Maori"},
["mk"] = {"Macedonian"},
["ml"] = {"Malayalam"},
["mn"] = {"Mongolian"},
["mr"] = {"Marathi"},
["ms"] = {"Malay (macrolanguage)"},
["mt"] = {"Maltese"},
["my"] = {"Burmese"},
["na"] = {"Nauru"},
["nb"] = {"Norwegian Bokmål"},
["nd"] = {"North Ndebele"},
["ne"] = {"Nepali (macrolanguage)"},
["ng"] = {"Ndonga"},
["nl"] = {"Neeyerɩlandɛ"},
["nn"] = {"Norwegian Nynorsk"},
["no"] = {"Norwegian"},
["nr"] = {"South Ndebele"},
["nv"] = {"Navajo", "Navaho"},
["ny"] = {"Nyanja", "Chewa", "Chichewa"},
["oc"] = {"Occitan (post 1500)"},
["oj"] = {"Ojibwa"},
["om"] = {"Oromo"},
["or"] = {"Oriya (macrolanguage)", "Odia (macrolanguage)"},
["os"] = {"Ossetian", "Ossetic"},
["pa"] = {"Panjabi", "Punjabi"},
["pi"] = {"Pali"},
["pl"] = {"Polish"},
["ps"] = {"Pushto", "Pashto"},
["pt"] = {"Pɔrɩtɩgɛɛ"},
["qu"] = {"Quechua"},
["rm"] = {"Romansh"},
["rn"] = {"Rundi"},
["ro"] = {"Romanian", "Moldavian", "Moldovan"},
["ru"] = {"Rusɩɩ"},
["rw"] = {"Kinyarwanda"},
["sa"] = {"Sansɩkrɩtɩ"},
["sc"] = {"Sardinian"},
["sd"] = {"Sindhi"},
["se"] = {"Northern Sami"},
["sg"] = {"Sango"},
["sh"] = {"Serbo-Croatian"},
["si"] = {"Sinhala", "Sinhalese"},
["sk"] = {"Slovak"},
["sl"] = {"Slovenian"},
["sm"] = {"Samoan"},
["sn"] = {"Shona"},
["so"] = {"Somali"},
["sq"] = {"Albanian"},
["sr"] = {"Serbian"},
["ss"] = {"Swati"},
["st"] = {"Southern Sotho"},
["su"] = {"Sundanese"},
["sv"] = {"Swedish"},
["sw"] = {"Swahili (macrolanguage)"},
["ta"] = {"Tamil"},
["te"] = {"Telugu"},
["tg"] = {"Tajik"},
["th"] = {"Thai"},
["ti"] = {"Tigrinya"},
["tk"] = {"Turkmen"},
["tl"] = {"Tagalog"},
["tn"] = {"Tswana"},
["to"] = {"Tonga (Tonga Islands)"},
["tr"] = {"Turkish"},
["ts"] = {"Tsonga"},
["tt"] = {"Tatar"},
["tw"] = {"Twi"},
["ty"] = {"Tahitian"},
["ug"] = {"Uighur", "Uyghur"},
["uk"] = {"Ukrainian"},
["ur"] = {"Urduu"},
["uz"] = {"Uzbek"},
["ve"] = {"Venda"},
["vi"] = {"Vietnamese"},
["vo"] = {"Volapük"},
["wa"] = {"Walloon"},
["wo"] = {"Olofʊ"},
["xh"] = {"Xhosa"},
["yi"] = {"Yiddish"},
["yo"] = {"Yʊrʊba"},
["za"] = {"Zhuang", "Chuang"},
["zh"] = {"Chinese"},
["zu"] = {"Suluu"},
["aaa"] = {"Ghotuo"},
["aab"] = {"Alumu-Tesu"},
["aac"] = {"Ari"},
["aad"] = {"Amal"},
["aae"] = {"Arbëreshë Albanian"},
["aaf"] = {"Aranadan"},
["aag"] = {"Ambrak"},
["aah"] = {"Abu' Arapesh"},
["aai"] = {"Arifama-Miniafia"},
["aak"] = {"Ankave"},
["aal"] = {"Afade"},
["aan"] = {"Anambé"},
["aao"] = {"Algerian Saharan Arabic"},
["aap"] = {"Pará Arára"},
["aaq"] = {"Eastern Abnaki"},
["aas"] = {"Aasáx"},
["aat"] = {"Arvanitika Albanian"},
["aau"] = {"Abau"},
["aav"] = {"Austro-Asiatic languages"},
["aaw"] = {"Solong"},
["aax"] = {"Mandobo Atas"},
["aaz"] = {"Amarasi"},
["aba"] = {"Abé"},
["abb"] = {"Bankon"},
["abc"] = {"Ambala Ayta"},
["abd"] = {"Manide"},
["abe"] = {"Western Abnaki"},
["abf"] = {"Abai Sungai"},
["abg"] = {"Abaga"},
["abh"] = {"Tajiki Arabic"},
["abi"] = {"Abidji"},
["abj"] = {"Aka-Bea"},
["abl"] = {"Lampung Nyo"},
["abm"] = {"Abanyom"},
["abn"] = {"Abua"},
["abo"] = {"Abon"},
["abp"] = {"Abellen Ayta"},
["abq"] = {"Abaza"},
["abr"] = {"Abron"},
["abs"] = {"Ambonese Malay"},
["abt"] = {"Ambulas"},
["abu"] = {"Abure"},
["abv"] = {"Baharna Arabic"},
["abw"] = {"Pal"},
["abx"] = {"Inabaknon"},
["aby"] = {"Aneme Wake"},
["abz"] = {"Abui"},
["aca"] = {"Achagua"},
["acb"] = {"Áncá"},
["acd"] = {"Gikyode"},
["ace"] = {"Achinese"},
["acf"] = {"Saint Lucian Creole French"},
["ach"] = {"Acoli"},
["aci"] = {"Aka-Cari"},
["ack"] = {"Aka-Kora"},
["acl"] = {"Akar-Bale"},
["acm"] = {"Mesopotamian Arabic"},
["acn"] = {"Achang"},
["acp"] = {"Eastern Acipa"},
["acq"] = {"Ta'izzi-Adeni Arabic"},
["acr"] = {"Achi"},
["acs"] = {"Acroá"},
["act"] = {"Achterhoeks"},
["acu"] = {"Achuar-Shiwiar"},
["acv"] = {"Achumawi"},
["acw"] = {"Hijazi Arabic"},
["acx"] = {"Omani Arabic"},
["acy"] = {"Cypriot Arabic"},
["acz"] = {"Acheron"},
["ada"] = {"Adangme"},
["adb"] = {"Adabe"},
["add"] = {"Dzodinka"},
["ade"] = {"Adele"},
["adf"] = {"Dhofari Arabic"},
["adg"] = {"Andegerebinha"},
["adh"] = {"Adhola"},
["adi"] = {"Adi"},
["adj"] = {"Adioukrou"},
["adl"] = {"Galo"},
["adn"] = {"Adang"},
["ado"] = {"Abu"},
["adq"] = {"Adangbe"},
["adr"] = {"Adonara"},
["ads"] = {"Adamorobe Sign Language"},
["adt"] = {"Adnyamathanha"},
["adu"] = {"Aduge"},
["adw"] = {"Amundava"},
["adx"] = {"Amdo Tibetan"},
["ady"] = {"Adyghe", "Adygei"},
["adz"] = {"Adzera"},
["aea"] = {"Areba"},
["aeb"] = {"Tunisian Arabic"},
["aec"] = {"Saidi Arabic"},
["aed"] = {"Argentine Sign Language"},
["aee"] = {"Northeast Pashai", "Northeast Pashayi"},
["aek"] = {"Haeke"},
["ael"] = {"Ambele"},
["aem"] = {"Arem"},
["aen"] = {"Armenian Sign Language"},
["aeq"] = {"Aer"},
["aer"] = {"Eastern Arrernte"},
["aes"] = {"Alsea"},
["aeu"] = {"Akeu"},
["aew"] = {"Ambakich"},
["aey"] = {"Amele"},
["aez"] = {"Aeka"},
["afa"] = {"Afro-Asiatic languages"},
["afb"] = {"Gulf Arabic"},
["afd"] = {"Andai"},
["afe"] = {"Putukwam"},
["afg"] = {"Afghan Sign Language"},
["afh"] = {"Afrihili"},
["afi"] = {"Akrukay", "Chini"},
["afk"] = {"Nanubae"},
["afn"] = {"Defaka"},
["afo"] = {"Eloyi"},
["afp"] = {"Tapei"},
["afs"] = {"Afro-Seminole Creole"},
["aft"] = {"Afitti"},
["afu"] = {"Awutu"},
["afz"] = {"Obokuitai"},
["aga"] = {"Aguano"},
["agb"] = {"Legbo"},
["agc"] = {"Agatu"},
["agd"] = {"Agarabi"},
["age"] = {"Angal"},
["agf"] = {"Arguni"},
["agg"] = {"Angor"},
["agh"] = {"Ngelima"},
["agi"] = {"Agariya"},
["agj"] = {"Argobba"},
["agk"] = {"Isarog Agta"},
["agl"] = {"Fembe"},
["agm"] = {"Angaataha"},
["agn"] = {"Agutaynen"},
["ago"] = {"Tainae"},
["agq"] = {"Aghem"},
["agr"] = {"Aguaruna"},
["ags"] = {"Esimbi"},
["agt"] = {"Central Cagayan Agta"},
["agu"] = {"Aguacateco"},
["agv"] = {"Remontado Dumagat"},
["agw"] = {"Kahua"},
["agx"] = {"Aghul"},
["agy"] = {"Southern Alta"},
["agz"] = {"Mt. Iriga Agta"},
["aha"] = {"Ahanta"},
["ahb"] = {"Axamb"},
["ahg"] = {"Qimant"},
["ahh"] = {"Aghu"},
["ahi"] = {"Tiagbamrin Aizi"},
["ahk"] = {"Akha"},
["ahl"] = {"Igo"},
["ahm"] = {"Mobumrin Aizi"},
["ahn"] = {"Àhàn"},
["aho"] = {"Ahom"},
["ahp"] = {"Aproumu Aizi"},
["ahr"] = {"Ahirani"},
["ahs"] = {"Ashe"},
["aht"] = {"Ahtena"},
["aia"] = {"Arosi"},
["aib"] = {"Ainu (China)"},
["aic"] = {"Ainbai"},
["aid"] = {"Alngith"},
["aie"] = {"Amara"},
["aif"] = {"Agi"},
["aig"] = {"Antigua and Barbuda Creole English"},
["aih"] = {"Ai-Cham"},
["aii"] = {"Assyrian Neo-Aramaic"},
["aij"] = {"Lishanid Noshan"},
["aik"] = {"Ake"},
["ail"] = {"Aimele"},
["aim"] = {"Aimol"},
["ain"] = {"Ainu (Japan)"},
["aio"] = {"Aiton"},
["aip"] = {"Burumakok"},
["aiq"] = {"Aimaq"},
["air"] = {"Airoran"},
["ais"] = {"Nataoran Amis"},
["ait"] = {"Arikem"},
["aiw"] = {"Aari"},
["aix"] = {"Aighon"},
["aiy"] = {"Ali"},
["aja"] = {"Aja (Sudan)"},
["ajg"] = {"Aja (Benin)"},
["aji"] = {"Ajië"},
["ajn"] = {"Andajin"},
["ajp"] = {"South Levantine Arabic"},
["ajt"] = {"Judeo-Tunisian Arabic"},
["aju"] = {"Judeo-Moroccan Arabic"},
["ajw"] = {"Ajawa"},
["ajz"] = {"Amri Karbi"},
["akb"] = {"Batak Angkola"},
["akc"] = {"Mpur"},
["akd"] = {"Ukpet-Ehom"},
["ake"] = {"Akawaio"},
["akf"] = {"Akpa"},
["akg"] = {"Anakalangu"},
["akh"] = {"Angal Heneng"},
["aki"] = {"Aiome"},
["akj"] = {"Aka-Jeru"},
["akk"] = {"Akkadian"},
["akl"] = {"Aklanon"},
["akm"] = {"Aka-Bo"},
["ako"] = {"Akurio"},
["akp"] = {"Siwu"},
["akq"] = {"Ak"},
["akr"] = {"Araki"},
["aks"] = {"Akaselem"},
["akt"] = {"Akolet"},
["aku"] = {"Akum"},
["akv"] = {"Akhvakh"},
["akw"] = {"Akwa"},
["akx"] = {"Aka-Kede"},
["aky"] = {"Aka-Kol"},
["akz"] = {"Alabama"},
["ala"] = {"Alago"},
["alc"] = {"Qawasqar"},
["ald"] = {"Alladian"},
["ale"] = {"Aleut"},
["alf"] = {"Alege"},
["alg"] = {"Algonquian languages"},
["alh"] = {"Alawa"},
["ali"] = {"Amaimon"},
["alj"] = {"Alangan"},
["alk"] = {"Alak"},
["all"] = {"Allar"},
["alm"] = {"Amblong"},
["aln"] = {"Gheg Albanian"},
["alo"] = {"Larike-Wakasihu"},
["alp"] = {"Alune"},
["alq"] = {"Algonquin"},
["alr"] = {"Alutor"},
["als"] = {"Tosk Albanian"},
["alt"] = {"Southern Altai"},
["alu"] = {"'Are'are"},
["alv"] = {"Atlantic-Congo languages"},
["alw"] = {"Alaba-K’abeena", "Wanbasana"},
["alx"] = {"Amol"},
["aly"] = {"Alyawarr"},
["alz"] = {"Alur"},
["ama"] = {"Amanayé"},
["amb"] = {"Ambo"},
["amc"] = {"Amahuaca"},
["ame"] = {"Yanesha'"},
["amf"] = {"Hamer-Banna"},
["amg"] = {"Amurdak"},
["ami"] = {"Amis"},
["amj"] = {"Amdang"},
["amk"] = {"Ambai"},
["aml"] = {"War-Jaintia"},
["amm"] = {"Ama (Papua New Guinea)"},
["amn"] = {"Amanab"},
["amo"] = {"Amo"},
["amp"] = {"Alamblak"},
["amq"] = {"Amahai"},
["amr"] = {"Amarakaeri"},
["ams"] = {"Southern Amami-Oshima"},
["amt"] = {"Amto"},
["amu"] = {"Guerrero Amuzgo"},
["amv"] = {"Ambelau"},
["amw"] = {"Western Neo-Aramaic"},
["amx"] = {"Anmatyerre"},
["amy"] = {"Ami"},
["amz"] = {"Atampaya"},
["ana"] = {"Andaqui"},
["anb"] = {"Andoa"},
["anc"] = {"Ngas"},
["and"] = {"Ansus"},
["ane"] = {"Xârâcùù"},
["anf"] = {"Animere"},
["ang"] = {"Old English (ca. 450-1100)"},
["anh"] = {"Nend"},
["ani"] = {"Andi"},
["anj"] = {"Anor"},
["ank"] = {"Goemai"},
["anl"] = {"Anu-Hkongso Chin"},
["anm"] = {"Anal"},
["ann"] = {"Obolo"},
["ano"] = {"Andoque"},
["anp"] = {"Angika"},
["anq"] = {"Jarawa (India)"},
["anr"] = {"Andh"},
["ans"] = {"Anserma"},
["ant"] = {"Antakarinya"},
["anu"] = {"Anuak"},
["anv"] = {"Denya"},
["anw"] = {"Anaang"},
["anx"] = {"Andra-Hus"},
["any"] = {"Anyin"},
["anz"] = {"Anem"},
["aoa"] = {"Angolar"},
["aob"] = {"Abom"},
["aoc"] = {"Pemon"},
["aod"] = {"Andarum"},
["aoe"] = {"Angal Enen"},
["aof"] = {"Bragat"},
["aog"] = {"Angoram"},
["aoh"] = {"Arma"},
["aoi"] = {"Anindilyakwa"},
["aoj"] = {"Mufian"},
["aok"] = {"Arhö"},
["aol"] = {"Alor"},
["aom"] = {"Ömie"},
["aon"] = {"Bumbita Arapesh"},
["aor"] = {"Aore"},
["aos"] = {"Taikat"},
["aot"] = {"Atong (India)", "A'tong"},
["aou"] = {"A'ou"},
["aox"] = {"Atorada"},
["aoz"] = {"Uab Meto"},
["apa"] = {"Apache languages"},
["apb"] = {"Sa'a"},
["apc"] = {"North Levantine Arabic"},
["apd"] = {"Sudanese Arabic"},
["ape"] = {"Bukiyip"},
["apf"] = {"Pahanan Agta"},
["apg"] = {"Ampanang"},
["aph"] = {"Athpariya"},
["api"] = {"Apiaká"},
["apj"] = {"Jicarilla Apache"},
["apk"] = {"Kiowa Apache"},
["apl"] = {"Lipan Apache"},
["apm"] = {"Mescalero-Chiricahua Apache"},
["apn"] = {"Apinayé"},
["apo"] = {"Ambul"},
["app"] = {"Apma"},
["apq"] = {"A-Pucikwar"},
["apr"] = {"Arop-Lokep"},
["aps"] = {"Arop-Sissano"},
["apt"] = {"Apatani"},
["apu"] = {"Apurinã"},
["apv"] = {"Alapmunte"},
["apw"] = {"Western Apache"},
["apx"] = {"Aputai"},
["apy"] = {"Apalaí"},
["apz"] = {"Safeyoka"},
["aqa"] = {"Alacalufan languages"},
["aqc"] = {"Archi"},
["aqd"] = {"Ampari Dogon"},
["aqg"] = {"Arigidi"},
["aql"] = {"Algic languages"},
["aqm"] = {"Atohwaim"},
["aqn"] = {"Northern Alta"},
["aqp"] = {"Atakapa"},
["aqr"] = {"Arhâ"},
["aqt"] = {"Angaité"},
["aqz"] = {"Akuntsu"},
["arb"] = {"Standard Arabic"},
["arc"] = {"Official Aramaic (700-300 BCE)", "Imperial Aramaic (700-300 BCE)"},
["ard"] = {"Arabana"},
["are"] = {"Western Arrarnta"},
["arh"] = {"Arhuaco"},
["ari"] = {"Arikara"},
["arj"] = {"Arapaso"},
["ark"] = {"Arikapú"},
["arl"] = {"Arabela"},
["arn"] = {"Mapudungun", "Mapuche"},
["aro"] = {"Araona"},
["arp"] = {"Arapaho"},
["arq"] = {"Algerian Arabic"},
["arr"] = {"Karo (Brazil)"},
["ars"] = {"Najdi Arabic"},
["art"] = {"Artificial languages"},
["aru"] = {"Aruá (Amazonas State)", "Arawá"},
["arv"] = {"Arbore"},
["arw"] = {"Arawak"},
["arx"] = {"Aruá (Rodonia State)"},
["ary"] = {"Moroccan Arabic"},
["arz"] = {"Egyptian Arabic"},
["asa"] = {"Asu (Tanzania)"},
["asb"] = {"Assiniboine"},
["asc"] = {"Casuarina Coast Asmat"},
["asd"] = {"Asas"},
["ase"] = {"American Sign Language"},
["asf"] = {"Australian Sign Language"},
["asg"] = {"Cishingini"},
["ash"] = {"Abishira"},
["asi"] = {"Buruwai"},
["asj"] = {"Sari"},
["ask"] = {"Ashkun"},
["asl"] = {"Asilulu"},
["asn"] = {"Xingú Asuriní"},
["aso"] = {"Dano"},
["asp"] = {"Algerian Sign Language"},
["asq"] = {"Austrian Sign Language"},
["asr"] = {"Asuri"},
["ass"] = {"Ipulo"},
["ast"] = {"Asturian", "Asturleonese", "Bable", "Leonese"},
["asu"] = {"Tocantins Asurini"},
["asv"] = {"Asoa"},
["asw"] = {"Australian Aborigines Sign Language"},
["asx"] = {"Muratayak"},
["asy"] = {"Yaosakor Asmat"},
["asz"] = {"As"},
["ata"] = {"Pele-Ata"},
["atb"] = {"Zaiwa"},
["atc"] = {"Atsahuaca"},
["atd"] = {"Ata Manobo"},
["ate"] = {"Atemble"},
["atg"] = {"Ivbie North-Okpela-Arhe"},
["ath"] = {"Athapascan languages"},
["ati"] = {"Attié"},
["atj"] = {"Atikamekw"},
["atk"] = {"Ati"},
["atl"] = {"Mt. Iraya Agta"},
["atm"] = {"Ata"},
["atn"] = {"Ashtiani"},
["ato"] = {"Atong (Cameroon)"},
["atp"] = {"Pudtol Atta"},
["atq"] = {"Aralle-Tabulahan"},
["atr"] = {"Waimiri-Atroari"},
["ats"] = {"Gros Ventre"},
["att"] = {"Pamplona Atta"},
["atu"] = {"Reel"},
["atv"] = {"Northern Altai"},
["atw"] = {"Atsugewi"},
["atx"] = {"Arutani"},
["aty"] = {"Aneityum"},
["atz"] = {"Arta"},
["aua"] = {"Asumboa"},
["aub"] = {"Alugu"},
["auc"] = {"Waorani"},
["aud"] = {"Anuta"},
["auf"] = {"Arauan languages"},
["aug"] = {"Aguna"},
["auh"] = {"Aushi"},
["aui"] = {"Anuki"},
["auj"] = {"Awjilah"},
["auk"] = {"Heyo"},
["aul"] = {"Aulua"},
["aum"] = {"Asu (Nigeria)"},
["aun"] = {"Molmo One"},
["auo"] = {"Auyokawa"},
["aup"] = {"Makayam"},
["auq"] = {"Anus", "Korur"},
["aur"] = {"Aruek"},
["aus"] = {"Australian languages"},
["aut"] = {"Austral"},
["auu"] = {"Auye"},
["auw"] = {"Awyi"},
["aux"] = {"Aurá"},
["auy"] = {"Awiyaana"},
["auz"] = {"Uzbeki Arabic"},
["avb"] = {"Avau"},
["avd"] = {"Alviri-Vidari"},
["avi"] = {"Avikam"},
["avk"] = {"Kotava"},
["avl"] = {"Eastern Egyptian Bedawi Arabic"},
["avm"] = {"Angkamuthi"},
["avn"] = {"Avatime"},
["avo"] = {"Agavotaguerra"},
["avs"] = {"Aushiri"},
["avt"] = {"Au"},
["avu"] = {"Avokaya"},
["avv"] = {"Avá-Canoeiro"},
["awa"] = {"Awadhi"},
["awb"] = {"Awa (Papua New Guinea)"},
["awc"] = {"Cicipu"},
["awd"] = {"Arawakan languages"},
["awe"] = {"Awetí"},
["awg"] = {"Anguthimri"},
["awh"] = {"Awbono"},
["awi"] = {"Aekyom"},
["awk"] = {"Awabakal"},
["awm"] = {"Arawum"},
["awn"] = {"Awngi"},
["awo"] = {"Awak"},
["awr"] = {"Awera"},
["aws"] = {"South Awyu"},
["awt"] = {"Araweté"},
["awu"] = {"Central Awyu"},
["awv"] = {"Jair Awyu"},
["aww"] = {"Awun"},
["awx"] = {"Awara"},
["awy"] = {"Edera Awyu"},
["axb"] = {"Abipon"},
["axe"] = {"Ayerrerenge"},
["axg"] = {"Mato Grosso Arára"},
["axk"] = {"Yaka (Central African Republic)"},
["axl"] = {"Lower Southern Aranda"},
["axm"] = {"Middle Armenian"},
["axx"] = {"Xârâgurè"},
["aya"] = {"Awar"},
["ayb"] = {"Ayizo Gbe"},
["ayc"] = {"Southern Aymara"},
["ayd"] = {"Ayabadhu"},
["aye"] = {"Ayere"},
["ayg"] = {"Ginyanga"},
["ayh"] = {"Hadrami Arabic"},
["ayi"] = {"Leyigha"},
["ayk"] = {"Akuku"},
["ayl"] = {"Libyan Arabic"},
["ayn"] = {"Sanaani Arabic"},
["ayo"] = {"Ayoreo"},
["ayp"] = {"North Mesopotamian Arabic"},
["ayq"] = {"Ayi (Papua New Guinea)"},
["ayr"] = {"Central Aymara"},
["ays"] = {"Sorsogon Ayta"},
["ayt"] = {"Magbukun Ayta"},
["ayu"] = {"Ayu"},
["ayy"] = {"Tayabas Ayta"},
["ayz"] = {"Mai Brat"},
["aza"] = {"Azha"},
["azb"] = {"South Azerbaijani"},
["azc"] = {"Uto-Aztecan languages"},
["azd"] = {"Eastern Durango Nahuatl"},
["azg"] = {"San Pedro Amuzgos Amuzgo"},
["azj"] = {"North Azerbaijani"},
["azm"] = {"Ipalapa Amuzgo"},
["azn"] = {"Western Durango Nahuatl"},
["azo"] = {"Awing"},
["azt"] = {"Faire Atta"},
["azz"] = {"Highland Puebla Nahuatl"},
["baa"] = {"Babatana"},
["bab"] = {"Bainouk-Gunyuño"},
["bac"] = {"Badui"},
["bad"] = {"Banda languages"},
["bae"] = {"Baré"},
["baf"] = {"Nubaca"},
["bag"] = {"Tuki"},
["bah"] = {"Bahamas Creole English"},
["bai"] = {"Bamileke languages"},
["baj"] = {"Barakai"},
["bal"] = {"Baluchi"},
["ban"] = {"Balinese"},
["bao"] = {"Waimaha"},
["bap"] = {"Bantawa"},
["bar"] = {"Bavarian"},
["bas"] = {"Basa (Cameroon)"},
["bat"] = {"Baltic languages"},
["bau"] = {"Bada (Nigeria)"},
["bav"] = {"Vengo"},
["baw"] = {"Bambili-Bambui"},
["bax"] = {"Bamun"},
["bay"] = {"Batuley"},
["bba"] = {"Baatonum"},
["bbb"] = {"Barai"},
["bbc"] = {"Batak Toba"},
["bbd"] = {"Bau"},
["bbe"] = {"Bangba"},
["bbf"] = {"Baibai"},
["bbg"] = {"Barama"},
["bbh"] = {"Bugan"},
["bbi"] = {"Barombi"},
["bbj"] = {"Ghomálá'"},
["bbk"] = {"Babanki"},
["bbl"] = {"Bats"},
["bbm"] = {"Babango"},
["bbn"] = {"Uneapa"},
["bbo"] = {"Northern Bobo Madaré", "Konabéré"},
["bbp"] = {"West Central Banda"},
["bbq"] = {"Bamali"},
["bbr"] = {"Girawa"},
["bbs"] = {"Bakpinka"},
["bbt"] = {"Mburku"},
["bbu"] = {"Kulung (Nigeria)"},
["bbv"] = {"Karnai"},
["bbw"] = {"Baba"},
["bbx"] = {"Bubia"},
["bby"] = {"Befang"},
["bbz"] = {"Babalia Creole Arabic"},
["bca"] = {"Central Bai"},
["bcb"] = {"Bainouk-Samik"},
["bcc"] = {"Southern Balochi"},
["bcd"] = {"North Babar"},
["bce"] = {"Bamenyam"},
["bcf"] = {"Bamu"},
["bcg"] = {"Baga Pokur"},
["bch"] = {"Bariai"},
["bci"] = {"Baoulé"},
["bcj"] = {"Bardi"},
["bck"] = {"Bunaba"},
["bcl"] = {"Central Bikol"},
["bcm"] = {"Bannoni"},
["bcn"] = {"Bali (Nigeria)"},
["bco"] = {"Kaluli"},
["bcp"] = {"Bali (Democratic Republic of Congo)"},
["bcq"] = {"Bench"},
["bcr"] = {"Babine"},
["bcs"] = {"Kohumono"},
["bct"] = {"Bendi"},
["bcu"] = {"Awad Bing"},
["bcv"] = {"Shoo-Minda-Nye"},
["bcw"] = {"Bana"},
["bcy"] = {"Bacama"},
["bcz"] = {"Bainouk-Gunyaamolo"},
["bda"] = {"Bayot"},
["bdb"] = {"Basap"},
["bdc"] = {"Emberá-Baudó"},
["bdd"] = {"Bunama"},
["bde"] = {"Bade"},
["bdf"] = {"Biage"},
["bdg"] = {"Bonggi"},
["bdh"] = {"Baka (Sudan)"},
["bdi"] = {"Burun"},
["bdj"] = {"Bai"},
["bdk"] = {"Budukh"},
["bdl"] = {"Indonesian Bajau"},
["bdm"] = {"Buduma"},
["bdn"] = {"Baldemu"},
["bdo"] = {"Morom"},
["bdp"] = {"Bende"},
["bdq"] = {"Bahnar"},
["bdr"] = {"West Coast Bajau"},
["bds"] = {"Burunge"},
["bdt"] = {"Bokoto"},
["bdu"] = {"Oroko"},
["bdv"] = {"Bodo Parja"},
["bdw"] = {"Baham"},
["bdx"] = {"Budong-Budong"},
["bdy"] = {"Bandjalang"},
["bdz"] = {"Badeshi"},
["bea"] = {"Beaver"},
["beb"] = {"Bebele"},
["bec"] = {"Iceve-Maci"},
["bed"] = {"Bedoanas"},
["bee"] = {"Byangsi"},
["bef"] = {"Benabena"},
["beg"] = {"Belait"},
["beh"] = {"Biali"},
["bei"] = {"Bekati'"},
["bej"] = {"Beja", "Bedawiyet"},
["bek"] = {"Bebeli"},
["bem"] = {"Bemba (Zambia)"},
["beo"] = {"Beami"},
["bep"] = {"Besoa"},
["beq"] = {"Beembe"},
["ber"] = {"Berber languages"},
["bes"] = {"Besme"},
["bet"] = {"Guiberoua Béte"},
["beu"] = {"Blagar"},
["bev"] = {"Daloa Bété"},
["bew"] = {"Betawi"},
["bex"] = {"Jur Modo"},
["bey"] = {"Beli (Papua New Guinea)"},
["bez"] = {"Bena (Tanzania)"},
["bfa"] = {"Bari"},
["bfb"] = {"Pauri Bareli"},
["bfc"] = {"Panyi Bai", "Northern Bai"},
["bfd"] = {"Bafut"},
["bfe"] = {"Betaf", "Tena"},
["bff"] = {"Bofi"},
["bfg"] = {"Busang Kayan"},
["bfh"] = {"Blafe"},
["bfi"] = {"British Sign Language"},
["bfj"] = {"Bafanji"},
["bfk"] = {"Ban Khor Sign Language"},
["bfl"] = {"Banda-Ndélé"},
["bfm"] = {"Mmen"},
["bfn"] = {"Bunak"},
["bfo"] = {"Malba Birifor"},
["bfp"] = {"Beba"},
["bfq"] = {"Badaga"},
["bfr"] = {"Bazigar"},
["bfs"] = {"Southern Bai"},
["bft"] = {"Balti"},
["bfu"] = {"Gahri"},
["bfw"] = {"Bondo"},
["bfx"] = {"Bantayanon"},
["bfy"] = {"Bagheli"},
["bfz"] = {"Mahasu Pahari"},
["bga"] = {"Gwamhi-Wuri"},
["bgb"] = {"Bobongko"},
["bgc"] = {"Haryanvi"},
["bgd"] = {"Rathwi Bareli"},
["bge"] = {"Bauria"},
["bgf"] = {"Bangandu"},
["bgg"] = {"Bugun"},
["bgi"] = {"Giangan"},
["bgj"] = {"Bangolan"},
["bgk"] = {"Bit", "Buxinhua"},
["bgl"] = {"Bo (Laos)"},
["bgn"] = {"Western Balochi"},
["bgo"] = {"Baga Koga"},
["bgp"] = {"Eastern Balochi"},
["bgq"] = {"Bagri"},
["bgr"] = {"Bawm Chin"},
["bgs"] = {"Tagabawa"},
["bgt"] = {"Bughotu"},
["bgu"] = {"Mbongno"},
["bgv"] = {"Warkay-Bipim"},
["bgw"] = {"Bhatri"},
["bgx"] = {"Balkan Gagauz Turkish"},
["bgy"] = {"Benggoi"},
["bgz"] = {"Banggai"},
["bha"] = {"Bharia"},
["bhb"] = {"Bhili"},
["bhc"] = {"Biga"},
["bhd"] = {"Bhadrawahi"},
["bhe"] = {"Bhaya"},
["bhf"] = {"Odiai"},
["bhg"] = {"Binandere"},
["bhh"] = {"Bukharic"},
["bhi"] = {"Bhilali"},
["bhj"] = {"Bahing"},
["bhl"] = {"Bimin"},
["bhm"] = {"Bathari"},
["bhn"] = {"Bohtan Neo-Aramaic"},
["bho"] = {"Bhojpuri"},
["bhp"] = {"Bima"},
["bhq"] = {"Tukang Besi South"},
["bhr"] = {"Bara Malagasy"},
["bhs"] = {"Buwal"},
["bht"] = {"Bhattiyali"},
["bhu"] = {"Bhunjia"},
["bhv"] = {"Bahau"},
["bhw"] = {"Biak"},
["bhx"] = {"Bhalay"},
["bhy"] = {"Bhele"},
["bhz"] = {"Bada (Indonesia)"},
["bia"] = {"Badimaya"},
["bib"] = {"Bissa", "Bisa"},
["bic"] = {"Bikaru"},
["bid"] = {"Bidiyo"},
["bie"] = {"Bepour"},
["bif"] = {"Biafada"},
["big"] = {"Biangai"},
["bij"] = {"Vaghat-Ya-Bijim-Legeri"},
["bik"] = {"Bikol"},
["bil"] = {"Bile"},
["bim"] = {"Bimoba"},
["bin"] = {"Bini", "Edo"},
["bio"] = {"Nai"},
["bip"] = {"Bila"},
["biq"] = {"Bipi"},
["bir"] = {"Bisorio"},
["bit"] = {"Berinomo"},
["biu"] = {"Biete"},
["biv"] = {"Southern Birifor"},
["biw"] = {"Kol (Cameroon)"},
["bix"] = {"Bijori"},
["biy"] = {"Birhor"},
["biz"] = {"Baloi"},
["bja"] = {"Budza"},
["bjb"] = {"Banggarla"},
["bjc"] = {"Bariji"},
["bje"] = {"Biao-Jiao Mien"},
["bjf"] = {"Barzani Jewish Neo-Aramaic"},
["bjg"] = {"Bidyogo"},
["bjh"] = {"Bahinemo"},
["bji"] = {"Burji"},
["bjj"] = {"Kanauji"},
["bjk"] = {"Barok"},
["bjl"] = {"Bulu (Papua New Guinea)"},
["bjm"] = {"Bajelani"},
["bjn"] = {"Banjar"},
["bjo"] = {"Mid-Southern Banda"},
["bjp"] = {"Fanamaket"},
["bjr"] = {"Binumarien"},
["bjs"] = {"Bajan"},
["bjt"] = {"Balanta-Ganja"},
["bju"] = {"Busuu"},
["bjv"] = {"Bedjond"},
["bjw"] = {"Bakwé"},
["bjx"] = {"Banao Itneg"},
["bjy"] = {"Bayali"},
["bjz"] = {"Baruga"},
["bka"] = {"Kyak"},
["bkc"] = {"Baka (Cameroon)"},
["bkd"] = {"Binukid", "Talaandig"},
["bkf"] = {"Beeke"},
["bkg"] = {"Buraka"},
["bkh"] = {"Bakoko"},
["bki"] = {"Baki"},
["bkj"] = {"Pande"},
["bkk"] = {"Brokskat"},
["bkl"] = {"Berik"},
["bkm"] = {"Kom (Cameroon)"},
["bkn"] = {"Bukitan"},
["bko"] = {"Kwa'"},
["bkp"] = {"Boko (Democratic Republic of Congo)"},
["bkq"] = {"Bakairí"},
["bkr"] = {"Bakumpai"},
["bks"] = {"Northern Sorsoganon"},
["bkt"] = {"Boloki"},
["bku"] = {"Buhid"},
["bkv"] = {"Bekwarra"},
["bkw"] = {"Bekwel"},
["bkx"] = {"Baikeno"},
["bky"] = {"Bokyi"},
["bkz"] = {"Bungku"},
["bla"] = {"Siksika"},
["blb"] = {"Bilua"},
["blc"] = {"Bella Coola"},
["bld"] = {"Bolango"},
["ble"] = {"Balanta-Kentohe"},
["blf"] = {"Buol"},
["blg"] = {"Balau"},
["blh"] = {"Kuwaa"},
["bli"] = {"Bolia"},
["blj"] = {"Bolongan"},
["blk"] = {"Pa'o Karen", "Pa'O"},
["bll"] = {"Biloxi"},
["blm"] = {"Beli (Sudan)"},
["bln"] = {"Southern Catanduanes Bikol"},
["blo"] = {"Anii"},
["blp"] = {"Blablanga"},
["blq"] = {"Baluan-Pam"},
["blr"] = {"Blang"},
["bls"] = {"Balaesang"},
["blt"] = {"Tai Dam"},
["blv"] = {"Kibala", "Bolo"},
["blw"] = {"Balangao"},
["blx"] = {"Mag-Indi Ayta"},
["bly"] = {"Notre"},
["blz"] = {"Balantak"},
["bma"] = {"Lame"},
["bmb"] = {"Bembe"},
["bmc"] = {"Biem"},
["bmd"] = {"Baga Manduri"},
["bme"] = {"Limassa"},
["bmf"] = {"Bom-Kim"},
["bmg"] = {"Bamwe"},
["bmh"] = {"Kein"},
["bmi"] = {"Bagirmi"},
["bmj"] = {"Bote-Majhi"},
["bmk"] = {"Ghayavi"},
["bml"] = {"Bomboli"},
["bmm"] = {"Northern Betsimisaraka Malagasy"},
["bmn"] = {"Bina (Papua New Guinea)"},
["bmo"] = {"Bambalang"},
["bmp"] = {"Bulgebi"},
["bmq"] = {"Bomu"},
["bmr"] = {"Muinane"},
["bms"] = {"Bilma Kanuri"},
["bmt"] = {"Biao Mon"},
["bmu"] = {"Somba-Siawari"},
["bmv"] = {"Bum"},
["bmw"] = {"Bomwali"},
["bmx"] = {"Baimak"},
["bmz"] = {"Baramu"},
["bna"] = {"Bonerate"},
["bnb"] = {"Bookan"},
["bnc"] = {"Bontok"},
["bnd"] = {"Banda (Indonesia)"},
["bne"] = {"Bintauna"},
["bnf"] = {"Masiwang"},
["bng"] = {"Benga"},
["bni"] = {"Bangi"},
["bnj"] = {"Eastern Tawbuid"},
["bnk"] = {"Bierebo"},
["bnl"] = {"Boon"},
["bnm"] = {"Batanga"},
["bnn"] = {"Bunun"},
["bno"] = {"Bantoanon"},
["bnp"] = {"Bola"},
["bnq"] = {"Bantik"},
["bnr"] = {"Butmas-Tur"},
["bns"] = {"Bundeli"},
["bnt"] = {"Bantu languages"},
["bnu"] = {"Bentong"},
["bnv"] = {"Bonerif", "Beneraf", "Edwas"},
["bnw"] = {"Bisis"},
["bnx"] = {"Bangubangu"},
["bny"] = {"Bintulu"},
["bnz"] = {"Beezen"},
["boa"] = {"Bora"},
["bob"] = {"Aweer"},
["boe"] = {"Mundabli"},
["bof"] = {"Bolon"},
["bog"] = {"Bamako Sign Language"},
["boh"] = {"Boma"},
["boi"] = {"Barbareño"},
["boj"] = {"Anjam"},
["bok"] = {"Bonjo"},
["bol"] = {"Bole"},
["bom"] = {"Berom"},
["bon"] = {"Bine"},
["boo"] = {"Tiemacèwè Bozo"},
["bop"] = {"Bonkiman"},
["boq"] = {"Bogaya"},
["bor"] = {"Borôro"},
["bot"] = {"Bongo"},
["bou"] = {"Bondei"},
["bov"] = {"Tuwuli"},
["bow"] = {"Rema"},
["box"] = {"Buamu"},
["boy"] = {"Bodo (Central African Republic)"},
["boz"] = {"Tiéyaxo Bozo"},
["bpa"] = {"Daakaka"},
["bpb"] = {"Barbacoas"},
["bpd"] = {"Banda-Banda"},
["bpg"] = {"Bonggo"},
["bph"] = {"Botlikh"},
["bpi"] = {"Bagupi"},
["bpj"] = {"Binji"},
["bpk"] = {"Orowe", "'Ôrôê"},
["bpl"] = {"Broome Pearling Lugger Pidgin"},
["bpm"] = {"Biyom"},
["bpn"] = {"Dzao Min"},
["bpo"] = {"Anasi"},
["bpp"] = {"Kaure"},
["bpq"] = {"Banda Malay"},
["bpr"] = {"Koronadal Blaan"},
["bps"] = {"Sarangani Blaan"},
["bpt"] = {"Barrow Point"},
["bpu"] = {"Bongu"},
["bpv"] = {"Bian Marind"},
["bpw"] = {"Bo (Papua New Guinea)"},
["bpx"] = {"Palya Bareli"},
["bpy"] = {"Bishnupriya"},
["bpz"] = {"Bilba"},
["bqa"] = {"Tchumbuli"},
["bqb"] = {"Bagusa"},
["bqc"] = {"Boko (Benin)", "Boo"},
["bqd"] = {"Bung"},
["bqf"] = {"Baga Kaloum"},
["bqg"] = {"Bago-Kusuntu"},
["bqh"] = {"Baima"},
["bqi"] = {"Bakhtiari"},
["bqj"] = {"Bandial"},
["bqk"] = {"Banda-Mbrès"},
["bql"] = {"Bilakura"},
["bqm"] = {"Wumboko"},
["bqn"] = {"Bulgarian Sign Language"},
["bqo"] = {"Balo"},
["bqp"] = {"Busa"},
["bqq"] = {"Biritai"},
["bqr"] = {"Burusu"},
["bqs"] = {"Bosngun"},
["bqt"] = {"Bamukumbit"},
["bqu"] = {"Boguru"},
["bqv"] = {"Koro Wachi", "Begbere-Ejar"},
["bqw"] = {"Buru (Nigeria)"},
["bqx"] = {"Baangi"},
["bqy"] = {"Bengkala Sign Language"},
["bqz"] = {"Bakaka"},
["bra"] = {"Braj"},
["brb"] = {"Lave"},
["brc"] = {"Berbice Creole Dutch"},
["brd"] = {"Baraamu"},
["brf"] = {"Bera"},
["brg"] = {"Baure"},
["brh"] = {"Brahui"},
["bri"] = {"Mokpwe"},
["brj"] = {"Bieria"},
["brk"] = {"Birked"},
["brl"] = {"Birwa"},
["brm"] = {"Barambu"},
["brn"] = {"Boruca"},
["bro"] = {"Brokkat"},
["brp"] = {"Barapasi"},
["brq"] = {"Breri"},
["brr"] = {"Birao"},
["brs"] = {"Baras"},
["brt"] = {"Bitare"},
["bru"] = {"Eastern Bru"},
["brv"] = {"Western Bru"},
["brw"] = {"Bellari"},
["brx"] = {"Bodo (India)"},
["bry"] = {"Burui"},
["brz"] = {"Bilbil"},
["bsa"] = {"Abinomn"},
["bsb"] = {"Brunei Bisaya"},
["bsc"] = {"Bassari", "Oniyan"},
["bse"] = {"Wushi"},
["bsf"] = {"Bauchi"},
["bsg"] = {"Bashkardi"},
["bsh"] = {"Kati"},
["bsi"] = {"Bassossi"},
["bsj"] = {"Bangwinji"},
["bsk"] = {"Burushaski"},
["bsl"] = {"Basa-Gumna"},
["bsm"] = {"Busami"},
["bsn"] = {"Barasana-Eduria"},
["bso"] = {"Buso"},
["bsp"] = {"Baga Sitemu"},
["bsq"] = {"Bassa"},
["bsr"] = {"Bassa-Kontagora"},
["bss"] = {"Akoose"},
["bst"] = {"Basketo"},
["bsu"] = {"Bahonsuai"},
["bsv"] = {"Baga Sobané"},
["bsw"] = {"Baiso"},
["bsx"] = {"Yangkam"},
["bsy"] = {"Sabah Bisaya"},
["bta"] = {"Bata"},
["btc"] = {"Bati (Cameroon)"},
["btd"] = {"Batak Dairi"},
["bte"] = {"Gamo-Ningi"},
["btf"] = {"Birgit"},
["btg"] = {"Gagnoa Bété"},
["bth"] = {"Biatah Bidayuh"},
["bti"] = {"Burate"},
["btj"] = {"Bacanese Malay"},
["btk"] = {"Batak languages"},
["btm"] = {"Batak Mandailing"},
["btn"] = {"Ratagnon"},
["bto"] = {"Rinconada Bikol"},
["btp"] = {"Budibud"},
["btq"] = {"Batek"},
["btr"] = {"Baetora"},
["bts"] = {"Batak Simalungun"},
["btt"] = {"Bete-Bendi"},
["btu"] = {"Batu"},
["btv"] = {"Bateri"},
["btw"] = {"Butuanon"},
["btx"] = {"Batak Karo"},
["bty"] = {"Bobot"},
["btz"] = {"Batak Alas-Kluet"},
["bua"] = {"Buriat"},
["bub"] = {"Bua"},
["buc"] = {"Bushi"},
["bud"] = {"Ntcham"},
["bue"] = {"Beothuk"},
["buf"] = {"Bushoong"},
["bug"] = {"Buginese"},
["buh"] = {"Younuo Bunu"},
["bui"] = {"Bongili"},
["buj"] = {"Basa-Gurmana"},
["buk"] = {"Bugawac"},
["bum"] = {"Bulu (Cameroon)"},
["bun"] = {"Sherbro"},
["buo"] = {"Terei"},
["bup"] = {"Busoa"},
["buq"] = {"Brem"},
["bus"] = {"Bokobaru"},
["but"] = {"Bungain"},
["buu"] = {"Budu"},
["buv"] = {"Bun"},
["buw"] = {"Bubi"},
["bux"] = {"Boghom"},
["buy"] = {"Bullom So"},
["buz"] = {"Bukwen"},
["bva"] = {"Barein"},
["bvb"] = {"Bube"},
["bvc"] = {"Baelelea"},
["bvd"] = {"Baeggu"},
["bve"] = {"Berau Malay"},
["bvf"] = {"Boor"},
["bvg"] = {"Bonkeng"},
["bvh"] = {"Bure"},
["bvi"] = {"Belanda Viri"},
["bvj"] = {"Baan"},
["bvk"] = {"Bukat"},
["bvl"] = {"Bolivian Sign Language"},
["bvm"] = {"Bamunka"},
["bvn"] = {"Buna"},
["bvo"] = {"Bolgo"},
["bvp"] = {"Bumang"},
["bvq"] = {"Birri"},
["bvr"] = {"Burarra"},
["bvt"] = {"Bati (Indonesia)"},
["bvu"] = {"Bukit Malay"},
["bvv"] = {"Baniva"},
["bvw"] = {"Boga"},
["bvx"] = {"Dibole"},
["bvy"] = {"Baybayanon"},
["bvz"] = {"Bauzi"},
["bwa"] = {"Bwatoo"},
["bwb"] = {"Namosi-Naitasiri-Serua"},
["bwc"] = {"Bwile"},
["bwd"] = {"Bwaidoka"},
["bwe"] = {"Bwe Karen"},
["bwf"] = {"Boselewa"},
["bwg"] = {"Barwe"},
["bwh"] = {"Bishuo"},
["bwi"] = {"Baniwa"},
["bwj"] = {"Láá Láá Bwamu"},
["bwk"] = {"Bauwaki"},
["bwl"] = {"Bwela"},
["bwm"] = {"Biwat"},
["bwn"] = {"Wunai Bunu"},
["bwo"] = {"Boro (Ethiopia)", "Borna (Ethiopia)"},
["bwp"] = {"Mandobo Bawah"},
["bwq"] = {"Southern Bobo Madaré"},
["bwr"] = {"Bura-Pabir"},
["bws"] = {"Bomboma"},
["bwt"] = {"Bafaw-Balong"},
["bwu"] = {"Buli (Ghana)"},
["bww"] = {"Bwa"},
["bwx"] = {"Bu-Nao Bunu"},
["bwy"] = {"Cwi Bwamu"},
["bwz"] = {"Bwisi"},
["bxa"] = {"Tairaha"},
["bxb"] = {"Belanda Bor"},
["bxc"] = {"Molengue"},
["bxd"] = {"Pela"},
["bxe"] = {"Birale"},
["bxf"] = {"Bilur", "Minigir"},
["bxg"] = {"Bangala"},
["bxh"] = {"Buhutu"},
["bxi"] = {"Pirlatapa"},
["bxj"] = {"Bayungu"},
["bxk"] = {"Bukusu", "Lubukusu"},
["bxl"] = {"Jalkunan"},
["bxm"] = {"Mongolia Buriat"},
["bxn"] = {"Burduna"},
["bxo"] = {"Barikanchi"},
["bxp"] = {"Bebil"},
["bxq"] = {"Beele"},
["bxr"] = {"Russia Buriat"},
["bxs"] = {"Busam"},
["bxu"] = {"China Buriat"},
["bxv"] = {"Berakou"},
["bxw"] = {"Bankagooma"},
["bxz"] = {"Binahari"},
["bya"] = {"Batak"},
["byb"] = {"Bikya"},
["byc"] = {"Ubaghara"},
["byd"] = {"Benyadu'"},
["bye"] = {"Pouye"},
["byf"] = {"Bete"},
["byg"] = {"Baygo"},
["byh"] = {"Bhujel"},
["byi"] = {"Buyu"},
["byj"] = {"Bina (Nigeria)"},
["byk"] = {"Biao"},
["byl"] = {"Bayono"},
["bym"] = {"Bidyara"},
["byn"] = {"Bilin", "Blin"},
["byo"] = {"Biyo"},
["byp"] = {"Bumaji"},
["byq"] = {"Basay"},
["byr"] = {"Baruya", "Yipma"},
["bys"] = {"Burak"},
["byt"] = {"Berti"},
["byv"] = {"Medumba"},
["byw"] = {"Belhariya"},
["byx"] = {"Qaqet"},
["byz"] = {"Banaro"},
["bza"] = {"Bandi"},
["bzb"] = {"Andio"},
["bzc"] = {"Southern Betsimisaraka Malagasy"},
["bzd"] = {"Bribri"},
["bze"] = {"Jenaama Bozo"},
["bzf"] = {"Boikin"},
["bzg"] = {"Babuza"},
["bzh"] = {"Mapos Buang"},
["bzi"] = {"Bisu"},
["bzj"] = {"Belize Kriol English"},
["bzk"] = {"Nicaragua Creole English"},
["bzl"] = {"Boano (Sulawesi)"},
["bzm"] = {"Bolondo"},
["bzn"] = {"Boano (Maluku)"},
["bzo"] = {"Bozaba"},
["bzp"] = {"Kemberano"},
["bzq"] = {"Buli (Indonesia)"},
["bzr"] = {"Biri"},
["bzs"] = {"Brazilian Sign Language"},
["bzt"] = {"Brithenig"},
["bzu"] = {"Burmeso"},
["bzv"] = {"Naami"},
["bzw"] = {"Basa (Nigeria)"},
["bzx"] = {"Kɛlɛngaxo Bozo"},
["bzy"] = {"Obanliku"},
["bzz"] = {"Evant"},
["caa"] = {"Chortí"},
["cab"] = {"Garifuna"},
["cac"] = {"Chuj"},
["cad"] = {"Caddo"},
["cae"] = {"Lehar", "Laalaa"},
["caf"] = {"Southern Carrier"},
["cag"] = {"Nivaclé"},
["cah"] = {"Cahuarano"},
["cai"] = {"Central American Indian languages"},
["caj"] = {"Chané"},
["cak"] = {"Kaqchikel", "Cakchiquel"},
["cal"] = {"Carolinian"},
["cam"] = {"Cemuhî"},
["can"] = {"Chambri"},
["cao"] = {"Chácobo"},
["cap"] = {"Chipaya"},
["caq"] = {"Car Nicobarese"},
["car"] = {"Galibi Carib"},
["cas"] = {"Tsimané"},
["cau"] = {"Caucasian languages"},
["cav"] = {"Cavineña"},
["caw"] = {"Callawalla"},
["cax"] = {"Chiquitano"},
["cay"] = {"Cayuga"},
["caz"] = {"Canichana"},
["cba"] = {"Chibchan languages"},
["cbb"] = {"Cabiyarí"},
["cbc"] = {"Carapana"},
["cbd"] = {"Carijona"},
["cbg"] = {"Chimila"},
["cbi"] = {"Chachi"},
["cbj"] = {"Ede Cabe"},
["cbk"] = {"Chavacano"},
["cbl"] = {"Bualkhaw Chin"},
["cbn"] = {"Nyahkur"},
["cbo"] = {"Izora"},
["cbq"] = {"Tsucuba", "Cuba"},
["cbr"] = {"Cashibo-Cacataibo"},
["cbs"] = {"Cashinahua"},
["cbt"] = {"Chayahuita"},
["cbu"] = {"Candoshi-Shapra"},
["cbv"] = {"Cacua"},
["cbw"] = {"Kinabalian"},
["cby"] = {"Carabayo"},
["cca"] = {"Cauca"},
["ccc"] = {"Chamicuro"},
["ccd"] = {"Cafundo Creole"},
["cce"] = {"Chopi"},
["ccg"] = {"Samba Daka"},
["cch"] = {"Atsam"},
["ccj"] = {"Kasanga"},
["ccl"] = {"Cutchi-Swahili"},
["ccm"] = {"Malaccan Creole Malay"},
["ccn"] = {"North Caucasian languages"},
["cco"] = {"Comaltepec Chinantec"},
["ccp"] = {"Chakma"},
["ccr"] = {"Cacaopera"},
["ccs"] = {"South Caucasian languages"},
["cda"] = {"Choni"},
["cdc"] = {"Chadic languages"},
["cdd"] = {"Caddoan languages"},
["cde"] = {"Chenchu"},
["cdf"] = {"Chiru"},
["cdg"] = {"Chamari"},
["cdh"] = {"Chambeali"},
["cdi"] = {"Chodri"},
["cdj"] = {"Churahi"},
["cdm"] = {"Chepang"},
["cdn"] = {"Chaudangsi"},
["cdo"] = {"Min Dong Chinese"},
["cdr"] = {"Cinda-Regi-Tiyal"},
["cds"] = {"Chadian Sign Language"},
["cdy"] = {"Chadong"},
["cdz"] = {"Koda"},
["cea"] = {"Lower Chehalis"},
["ceb"] = {"Cebuano"},
["ceg"] = {"Chamacoco"},
["cek"] = {"Eastern Khumi Chin"},
["cel"] = {"Celtic languages"},
["cen"] = {"Cen"},
["cet"] = {"Centúúm"},
["cfa"] = {"Dijim-Bwilim"},
["cfd"] = {"Cara"},
["cfg"] = {"Como Karim"},
["cfm"] = {"Falam Chin"},
["cga"] = {"Changriwa"},
["cgc"] = {"Kagayanen"},
["cgg"] = {"Chiga"},
["cgk"] = {"Chocangacakha"},
["chb"] = {"Chibcha"},
["chc"] = {"Catawba"},
["chd"] = {"Highland Oaxaca Chontal"},
["chf"] = {"Tabasco Chontal"},
["chg"] = {"Chagatai"},
["chh"] = {"Chinook"},
["chj"] = {"Ojitlán Chinantec"},
["chk"] = {"Chuukese"},
["chl"] = {"Cahuilla"},
["chm"] = {"Mari (Russia)"},
["chn"] = {"Chinook jargon"},
["cho"] = {"Choctaw"},
["chp"] = {"Chipewyan", "Dene Suline"},
["chq"] = {"Quiotepec Chinantec"},
["chr"] = {"Cherokee"},
["cht"] = {"Cholón"},
["chw"] = {"Chuwabu"},
["chx"] = {"Chantyal"},
["chy"] = {"Cheyenne"},
["chz"] = {"Ozumacín Chinantec"},
["cia"] = {"Cia-Cia"},
["cib"] = {"Ci Gbe"},
["cic"] = {"Chickasaw"},
["cid"] = {"Chimariko"},
["cie"] = {"Cineni"},
["cih"] = {"Chinali"},
["cik"] = {"Chitkuli Kinnauri"},
["cim"] = {"Cimbrian"},
["cin"] = {"Cinta Larga"},
["cip"] = {"Chiapanec"},
["cir"] = {"Tiri", "Haméa", "Méa"},
["ciw"] = {"Chippewa"},
["ciy"] = {"Chaima"},
["cja"] = {"Western Cham"},
["cje"] = {"Chru"},
["cjh"] = {"Upper Chehalis"},
["cji"] = {"Chamalal"},
["cjk"] = {"Chokwe"},
["cjm"] = {"Eastern Cham"},
["cjn"] = {"Chenapian"},
["cjo"] = {"Ashéninka Pajonal"},
["cjp"] = {"Cabécar"},
["cjs"] = {"Shor"},
["cjv"] = {"Chuave"},
["cjy"] = {"Jinyu Chinese"},
["ckb"] = {"Central Kurdish"},
["ckh"] = {"Chak"},
["ckl"] = {"Cibak"},
["ckn"] = {"Kaang Chin"},
["cko"] = {"Anufo"},
["ckq"] = {"Kajakse"},
["ckr"] = {"Kairak"},
["cks"] = {"Tayo"},
["ckt"] = {"Chukot"},
["cku"] = {"Koasati"},
["ckv"] = {"Kavalan"},
["ckx"] = {"Caka"},
["cky"] = {"Cakfem-Mushere"},
["ckz"] = {"Cakchiquel-Quiché Mixed Language"},
["cla"] = {"Ron"},
["clc"] = {"Chilcotin"},
["cld"] = {"Chaldean Neo-Aramaic"},
["cle"] = {"Lealao Chinantec"},
["clh"] = {"Chilisso"},
["cli"] = {"Chakali"},
["clj"] = {"Laitu Chin"},
["clk"] = {"Idu-Mishmi"},
["cll"] = {"Chala"},
["clm"] = {"Clallam"},
["clo"] = {"Lowland Oaxaca Chontal"},
["clt"] = {"Lautu Chin"},
["clu"] = {"Caluyanun"},
["clw"] = {"Chulym"},
["cly"] = {"Eastern Highland Chatino"},
["cma"] = {"Maa"},
["cmc"] = {"Chamic languages"},
["cme"] = {"Cerma"},
["cmg"] = {"Classical Mongolian"},
["cmi"] = {"Emberá-Chamí"},
["cml"] = {"Campalagian"},
["cmm"] = {"Michigamea"},
["cmn"] = {"Mandarɛɛ"},
["cmo"] = {"Central Mnong"},
["cmr"] = {"Mro-Khimi Chin"},
["cms"] = {"Messapic"},
["cmt"] = {"Camtho"},
["cna"] = {"Changthang"},
["cnb"] = {"Chinbon Chin"},
["cnc"] = {"Côông"},
["cng"] = {"Northern Qiang"},
["cnh"] = {"Hakha Chin", "Haka Chin"},
["cni"] = {"Asháninka"},
["cnk"] = {"Khumi Chin"},
["cnl"] = {"Lalana Chinantec"},
["cno"] = {"Con"},
["cnr"] = {"Montenegrin"},
["cns"] = {"Central Asmat"},
["cnt"] = {"Tepetotutla Chinantec"},
["cnu"] = {"Chenoua"},
["cnw"] = {"Ngawn Chin"},
["cnx"] = {"Middle Cornish"},
["coa"] = {"Cocos Islands Malay"},
["cob"] = {"Chicomuceltec"},
["coc"] = {"Cocopa"},
["cod"] = {"Cocama-Cocamilla"},
["coe"] = {"Koreguaje"},
["cof"] = {"Colorado"},
["cog"] = {"Chong"},
["coh"] = {"Chonyi-Dzihana-Kauma", "Chichonyi-Chidzihana-Chikauma"},
["coj"] = {"Cochimi"},
["cok"] = {"Santa Teresa Cora"},
["col"] = {"Columbia-Wenatchi"},
["com"] = {"Comanche"},
["con"] = {"Cofán"},
["coo"] = {"Comox"},
["cop"] = {"Coptic"},
["coq"] = {"Coquille"},
["cot"] = {"Caquinte"},
["cou"] = {"Wamey"},
["cov"] = {"Cao Miao"},
["cow"] = {"Cowlitz"},
["cox"] = {"Nanti"},
["coz"] = {"Chochotec"},
["cpa"] = {"Palantla Chinantec"},
["cpb"] = {"Ucayali-Yurúa Ashéninka"},
["cpc"] = {"Ajyíninka Apurucayali"},
["cpe"] = {"English-based creoles and pidgins"},
["cpf"] = {"French-based creoles and pidgins"},
["cpg"] = {"Cappadocian Greek"},
["cpi"] = {"Chinese Pidgin English"},
["cpn"] = {"Cherepon"},
["cpo"] = {"Kpeego"},
["cpp"] = {"Portuguese-based creoles and pidgins"},
["cps"] = {"Capiznon"},
["cpu"] = {"Pichis Ashéninka"},
["cpx"] = {"Pu-Xian Chinese"},
["cpy"] = {"South Ucayali Ashéninka"},
["cqd"] = {"Chuanqiandian Cluster Miao"},
["cra"] = {"Chara"},
["crb"] = {"Island Carib"},
["crc"] = {"Lonwolwol"},
["crd"] = {"Coeur d'Alene"},
["crf"] = {"Caramanta"},
["crg"] = {"Michif"},
["crh"] = {"Crimean Tatar", "Crimean Turkish"},
["cri"] = {"Sãotomense"},
["crj"] = {"Southern East Cree"},
["crk"] = {"Plains Cree"},
["crl"] = {"Northern East Cree"},
["crm"] = {"Moose Cree"},
["crn"] = {"El Nayar Cora"},
["cro"] = {"Crow"},
["crp"] = {"Creoles and pidgins"},
["crq"] = {"Iyo'wujwa Chorote"},
["crr"] = {"Carolina Algonquian"},
["crs"] = {"Seselwa Creole French"},
["crt"] = {"Iyojwa'ja Chorote"},
["crv"] = {"Chaura"},
["crw"] = {"Chrau"},
["crx"] = {"Carrier"},
["cry"] = {"Cori"},
["crz"] = {"Cruzeño"},
["csa"] = {"Chiltepec Chinantec"},
["csb"] = {"Kashubian"},
["csc"] = {"Catalan Sign Language", "Lengua de señas catalana", "Llengua de Signes Catalana"},
["csd"] = {"Chiangmai Sign Language"},
["cse"] = {"Czech Sign Language"},
["csf"] = {"Cuba Sign Language"},
["csg"] = {"Chilean Sign Language"},
["csh"] = {"Asho Chin"},
["csi"] = {"Coast Miwok"},
["csj"] = {"Songlai Chin"},
["csk"] = {"Jola-Kasa"},
["csl"] = {"Chinese Sign Language"},
["csm"] = {"Central Sierra Miwok"},
["csn"] = {"Colombian Sign Language"},
["cso"] = {"Sochiapam Chinantec", "Sochiapan Chinantec"},
["csq"] = {"Croatia Sign Language"},
["csr"] = {"Costa Rican Sign Language"},
["css"] = {"Southern Ohlone"},
["cst"] = {"Northern Ohlone"},
["csu"] = {"Central Sudanic languages"},
["csv"] = {"Sumtu Chin"},
["csw"] = {"Swampy Cree"},
["csy"] = {"Siyin Chin"},
["csz"] = {"Coos"},
["cta"] = {"Tataltepec Chatino"},
["ctc"] = {"Chetco"},
["ctd"] = {"Tedim Chin"},
["cte"] = {"Tepinapa Chinantec"},
["ctg"] = {"Chittagonian"},
["cth"] = {"Thaiphum Chin"},
["ctl"] = {"Tlacoatzintepec Chinantec"},
["ctm"] = {"Chitimacha"},
["ctn"] = {"Chhintange"},
["cto"] = {"Emberá-Catío"},
["ctp"] = {"Western Highland Chatino"},
["cts"] = {"Northern Catanduanes Bikol"},
["ctt"] = {"Wayanad Chetti"},
["ctu"] = {"Chol"},
["ctz"] = {"Zacatepec Chatino"},
["cua"] = {"Cua"},
["cub"] = {"Cubeo"},
["cuc"] = {"Usila Chinantec"},
["cug"] = {"Chungmboko", "Cung"},
["cuh"] = {"Chuka", "Gichuka"},
["cui"] = {"Cuiba"},
["cuj"] = {"Mashco Piro"},
["cuk"] = {"San Blas Kuna"},
["cul"] = {"Culina", "Kulina"},
["cuo"] = {"Cumanagoto"},
["cup"] = {"Cupeño"},
["cuq"] = {"Cun"},
["cur"] = {"Chhulung"},
["cus"] = {"Cushitic languages"},
["cut"] = {"Teutila Cuicatec"},
["cuu"] = {"Tai Ya"},
["cuv"] = {"Cuvok"},
["cuw"] = {"Chukwa"},
["cux"] = {"Tepeuxila Cuicatec"},
["cvg"] = {"Chug"},
["cvn"] = {"Valle Nacional Chinantec"},
["cwa"] = {"Kabwa"},
["cwb"] = {"Maindo"},
["cwd"] = {"Woods Cree"},
["cwe"] = {"Kwere"},
["cwg"] = {"Chewong", "Cheq Wong"},
["cwt"] = {"Kuwaataay"},
["cya"] = {"Nopala Chatino"},
["cyb"] = {"Cayubaba"},
["cyo"] = {"Cuyonon"},
["czh"] = {"Huizhou Chinese"},
["czk"] = {"Knaanic"},
["czn"] = {"Zenzontepec Chatino"},
["czo"] = {"Min Zhong Chinese"},
["czt"] = {"Zotung Chin"},
["daa"] = {"Dangaléat"},
["dac"] = {"Dambi"},
["dad"] = {"Marik"},
["dae"] = {"Duupa"},
["dag"] = {"Dagbani"},
["dah"] = {"Gwahatike"},
["dai"] = {"Day"},
["daj"] = {"Dar Fur Daju"},
["dak"] = {"Dakota"},
["dal"] = {"Dahalo"},
["dam"] = {"Damakawa"},
["dao"] = {"Daai Chin"},
["daq"] = {"Dandami Maria"},
["dar"] = {"Dargwa"},
["das"] = {"Daho-Doo"},
["dau"] = {"Dar Sila Daju"},
["dav"] = {"Taita", "Dawida"},
["daw"] = {"Davawenyo"},
["dax"] = {"Dayi"},
["day"] = {"Land Dayak languages"},
["daz"] = {"Dao"},
["dba"] = {"Bangime"},
["dbb"] = {"Deno"},
["dbd"] = {"Dadiya"},
["dbe"] = {"Dabe"},
["dbf"] = {"Edopi"},
["dbg"] = {"Dogul Dom Dogon"},
["dbi"] = {"Doka"},
["dbj"] = {"Ida'an"},
["dbl"] = {"Dyirbal"},
["dbm"] = {"Duguri"},
["dbn"] = {"Duriankere"},
["dbo"] = {"Dulbu"},
["dbp"] = {"Duwai"},
["dbq"] = {"Daba"},
["dbr"] = {"Dabarre"},
["dbt"] = {"Ben Tey Dogon"},
["dbu"] = {"Bondum Dom Dogon"},
["dbv"] = {"Dungu"},
["dbw"] = {"Bankan Tey Dogon"},
["dby"] = {"Dibiyaso"},
["dcc"] = {"Deccan"},
["dcr"] = {"Negerhollands"},
["dda"] = {"Dadi Dadi"},
["ddd"] = {"Dongotono"},
["dde"] = {"Doondo"},
["ddg"] = {"Fataluku"},
["ddi"] = {"West Goodenough"},
["ddj"] = {"Jaru"},
["ddn"] = {"Dendi (Benin)"},
["ddo"] = {"Dido"},
["ddr"] = {"Dhudhuroa"},
["dds"] = {"Donno So Dogon"},
["ddw"] = {"Dawera-Daweloor"},
["dec"] = {"Dagik"},
["ded"] = {"Dedua"},
["dee"] = {"Dewoin"},
["def"] = {"Dezfuli"},
["deg"] = {"Degema"},
["deh"] = {"Dehwari"},
["dei"] = {"Demisa"},
["dek"] = {"Dek"},
["del"] = {"Delaware"},
["dem"] = {"Dem"},
["den"] = {"Slave (Athapascan)"},
["dep"] = {"Pidgin Delaware"},
["deq"] = {"Dendi (Central African Republic)"},
["der"] = {"Deori"},
["des"] = {"Desano"},
["dev"] = {"Domung"},
["dez"] = {"Dengese"},
["dga"] = {"Southern Dagaare"},
["dgb"] = {"Bunoge Dogon"},
["dgc"] = {"Casiguran Dumagat Agta"},
["dgd"] = {"Dagaari Dioula"},
["dge"] = {"Degenan"},
["dgg"] = {"Doga"},
["dgh"] = {"Dghwede"},
["dgi"] = {"Northern Dagara"},
["dgk"] = {"Dagba"},
["dgl"] = {"Andaandi", "Dongolawi"},
["dgn"] = {"Dagoman"},
["dgo"] = {"Dogri (individual language)"},
["dgr"] = {"Dogrib"},
["dgs"] = {"Dogoso"},
["dgt"] = {"Ndra'ngith"},
["dgu"] = {"Degaru"},
["dgw"] = {"Daungwurrung"},
["dgx"] = {"Doghoro"},
["dgz"] = {"Daga"},
["dhd"] = {"Dhundari"},
["dhg"] = {"Dhangu-Djangu", "Dhangu", "Djangu"},
["dhi"] = {"Dhimal"},
["dhl"] = {"Dhalandji"},
["dhm"] = {"Zemba"},
["dhn"] = {"Dhanki"},
["dho"] = {"Dhodia"},
["dhr"] = {"Dhargari"},
["dhs"] = {"Dhaiso"},
["dhu"] = {"Dhurga"},
["dhv"] = {"Dehu", "Drehu"},
["dhw"] = {"Dhanwar (Nepal)"},
["dhx"] = {"Dhungaloo"},
["dia"] = {"Dia"},
["dib"] = {"South Central Dinka"},
["dic"] = {"Lakota Dida"},
["did"] = {"Didinga"},
["dif"] = {"Dieri"},
["dig"] = {"Digo", "Chidigo"},
["dih"] = {"Kumiai"},
["dii"] = {"Dimbong"},
["dij"] = {"Dai"},
["dik"] = {"Southwestern Dinka"},
["dil"] = {"Dilling"},
["dim"] = {"Dime"},
["din"] = {"Dinka"},
["dio"] = {"Dibo"},
["dip"] = {"Northeastern Dinka"},
["diq"] = {"Dimli (individual language)"},
["dir"] = {"Dirim"},
["dis"] = {"Dimasa"},
["dit"] = {"Dirari"},
["diu"] = {"Diriku"},
["diw"] = {"Northwestern Dinka"},
["dix"] = {"Dixon Reef"},
["diy"] = {"Diuwe"},
["diz"] = {"Ding"},
["dja"] = {"Djadjawurrung"},
["djb"] = {"Djinba"},
["djc"] = {"Dar Daju Daju"},
["djd"] = {"Djamindjung"},
["dje"] = {"Zarma"},
["djf"] = {"Djangun"},
["dji"] = {"Djinang"},
["djj"] = {"Djeebbana"},
["djk"] = {"Eastern Maroon Creole", "Businenge Tongo", "Nenge"},
["djm"] = {"Jamsay Dogon"},
["djn"] = {"Djauan"},
["djo"] = {"Jangkang"},
["djr"] = {"Djambarrpuyngu"},
["dju"] = {"Kapriman"},
["djw"] = {"Djawi"},
["dka"] = {"Dakpakha"},
["dkk"] = {"Dakka"},
["dkr"] = {"Kuijau"},
["dks"] = {"Southeastern Dinka"},
["dkx"] = {"Mazagway"},
["dlg"] = {"Dolgan"},
["dlk"] = {"Dahalik"},
["dlm"] = {"Dalmatian"},
["dln"] = {"Darlong"},
["dma"] = {"Duma"},
["dmb"] = {"Mombo Dogon"},
["dmc"] = {"Gavak"},
["dmd"] = {"Madhi Madhi"},
["dme"] = {"Dugwor"},
["dmg"] = {"Upper Kinabatangan"},
["dmk"] = {"Domaaki"},
["dml"] = {"Dameli"},
["dmm"] = {"Dama"},
["dmn"] = {"Mande languages"},
["dmo"] = {"Kemedzung"},
["dmr"] = {"East Damar"},
["dms"] = {"Dampelas"},
["dmu"] = {"Dubu", "Tebi"},
["dmv"] = {"Dumpas"},
["dmw"] = {"Mudburra"},
["dmx"] = {"Dema"},
["dmy"] = {"Demta", "Sowari"},
["dna"] = {"Upper Grand Valley Dani"},
["dnd"] = {"Daonda"},
["dne"] = {"Ndendeule"},
["dng"] = {"Dungan"},
["dni"] = {"Lower Grand Valley Dani"},
["dnj"] = {"Dan"},
["dnk"] = {"Dengka"},
["dnn"] = {"Dzùùngoo"},
["dnr"] = {"Danaru"},
["dnt"] = {"Mid Grand Valley Dani"},
["dnu"] = {"Danau"},
["dnv"] = {"Danu"},
["dnw"] = {"Western Dani"},
["dny"] = {"Dení"},
["doa"] = {"Dom"},
["dob"] = {"Dobu"},
["doc"] = {"Northern Dong"},
["doe"] = {"Doe"},
["dof"] = {"Domu"},
["doh"] = {"Dong"},
["doi"] = {"Dogri (macrolanguage)"},
["dok"] = {"Dondo"},
["dol"] = {"Doso"},
["don"] = {"Toura (Papua New Guinea)"},
["doo"] = {"Dongo"},
["dop"] = {"Lukpa"},
["doq"] = {"Dominican Sign Language"},
["dor"] = {"Dori'o"},
["dos"] = {"Dogosé"},
["dot"] = {"Dass"},
["dov"] = {"Dombe"},
["dow"] = {"Doyayo"},
["dox"] = {"Bussa"},
["doy"] = {"Dompo"},
["doz"] = {"Dorze"},
["dpp"] = {"Papar"},
["dra"] = {"Dravidian languages"},
["drb"] = {"Dair"},
["drc"] = {"Minderico"},
["drd"] = {"Darmiya"},
["dre"] = {"Dolpo"},
["drg"] = {"Rungus"},
["dri"] = {"C'Lela"},
["drl"] = {"Paakantyi"},
["drn"] = {"West Damar"},
["dro"] = {"Daro-Matu Melanau"},
["drq"] = {"Dura"},
["drr"] = {"Dororo"},
["drs"] = {"Gedeo"},
["drt"] = {"Drents"},
["dru"] = {"Rukai"},
["dry"] = {"Darai"},
["dsb"] = {"Lower Sorbian"},
["dse"] = {"Dutch Sign Language"},
["dsh"] = {"Daasanach"},
["dsi"] = {"Disa"},
["dsl"] = {"Danish Sign Language"},
["dsn"] = {"Dusner"},
["dso"] = {"Desiya"},
["dsq"] = {"Tadaksahak"},
["dta"] = {"Daur"},
["dtb"] = {"Labuk-Kinabatangan Kadazan"},
["dtd"] = {"Ditidaht"},
["dth"] = {"Adithinngithigh"},
["dti"] = {"Ana Tinga Dogon"},
["dtk"] = {"Tene Kan Dogon"},
["dtm"] = {"Tomo Kan Dogon"},
["dtn"] = {"Daatsʼíin"},
["dto"] = {"Tommo So Dogon"},
["dtp"] = {"Kadazan Dusun", "Central Dusun"},
["dtr"] = {"Lotud"},
["dts"] = {"Toro So Dogon"},
["dtt"] = {"Toro Tegu Dogon"},
["dtu"] = {"Tebul Ure Dogon"},
["dty"] = {"Dotyali"},
["dua"] = {"Duala"},
["dub"] = {"Dubli"},
["duc"] = {"Duna"},
["dud"] = {"Hun-Saare"},
["due"] = {"Umiray Dumaget Agta"},
["duf"] = {"Dumbea", "Drubea"},
["dug"] = {"Duruma", "Chiduruma"},
["duh"] = {"Dungra Bhil"},
["dui"] = {"Dumun"},
["duk"] = {"Uyajitaya"},
["dul"] = {"Alabat Island Agta"},
["dum"] = {"Middle Dutch (ca. 1050-1350)"},
["dun"] = {"Dusun Deyah"},
["duo"] = {"Dupaninan Agta"},
["dup"] = {"Duano"},
["duq"] = {"Dusun Malang"},
["dur"] = {"Dii"},
["dus"] = {"Dumi"},
["duu"] = {"Drung"},
["duv"] = {"Duvle"},
["duw"] = {"Dusun Witu"},
["dux"] = {"Duungooma"},
["duy"] = {"Dicamay Agta"},
["duz"] = {"Duli-Gey"},
["dva"] = {"Duau"},
["dwa"] = {"Diri"},
["dwr"] = {"Dawro"},
["dws"] = {"Dutton World Speedwords"},
["dwu"] = {"Dhuwal"},
["dww"] = {"Dawawa"},
["dwy"] = {"Dhuwaya"},
["dya"] = {"Dyan"},
["dyb"] = {"Dyaberdyaber"},
["dyd"] = {"Dyugun"},
["dyg"] = {"Villa Viciosa Agta"},
["dyi"] = {"Djimini Senoufo"},
["dym"] = {"Yanda Dom Dogon"},
["dyn"] = {"Dyangadi"},
["dyo"] = {"Jola-Fonyi"},
["dyu"] = {"Dyula"},
["dyy"] = {"Dyaabugay"},
["dza"] = {"Tunzu"},
["dze"] = {"Djiwarli"},
["dzg"] = {"Dazaga"},
["dzl"] = {"Dzalakha"},
["dzn"] = {"Dzando"},
["eaa"] = {"Karenggapa"},
["ebg"] = {"Ebughu"},
["ebk"] = {"Eastern Bontok"},
["ebo"] = {"Teke-Ebo"},
["ebr"] = {"Ebrié"},
["ebu"] = {"Embu", "Kiembu"},
["ecr"] = {"Eteocretan"},
["ecs"] = {"Ecuadorian Sign Language"},
["ecy"] = {"Eteocypriot"},
["eee"] = {"E"},
["efa"] = {"Efai"},
["efe"] = {"Efe"},
["efi"] = {"Efik"},
["ega"] = {"Ega"},
["egl"] = {"Emilian"},
["ego"] = {"Eggon"},
["egx"] = {"Egyptian languages"},
["egy"] = {"Egyptian (Ancient)"},
["ehu"] = {"Ehueun"},
["eip"] = {"Eipomek"},
["eit"] = {"Eitiep"},
["eiv"] = {"Askopan"},
["eja"] = {"Ejamat"},
["eka"] = {"Ekajuk"},
["ekc"] = {"Eastern Karnic"},
["eke"] = {"Ekit"},
["ekg"] = {"Ekari"},
["eki"] = {"Eki"},
["ekk"] = {"Standard Estonian"},
["ekl"] = {"Kol (Bangladesh)", "Kol"},
["ekm"] = {"Elip"},
["eko"] = {"Koti"},
["ekp"] = {"Ekpeye"},
["ekr"] = {"Yace"},
["eky"] = {"Eastern Kayah"},
["ele"] = {"Elepi"},
["elh"] = {"El Hugeirat"},
["eli"] = {"Nding"},
["elk"] = {"Elkei"},
["elm"] = {"Eleme"},
["elo"] = {"El Molo"},
["elu"] = {"Elu"},
["elx"] = {"Elamite"},
["ema"] = {"Emai-Iuleha-Ora"},
["emb"] = {"Embaloh"},
["eme"] = {"Emerillon"},
["emg"] = {"Eastern Meohang"},
["emi"] = {"Mussau-Emira"},
["emk"] = {"Eastern Maninkakan"},
["emm"] = {"Mamulique"},
["emn"] = {"Eman"},
["emp"] = {"Northern Emberá"},
["ems"] = {"Pacific Gulf Yupik"},
["emu"] = {"Eastern Muria"},
["emw"] = {"Emplawas"},
["emx"] = {"Erromintxela"},
["emy"] = {"Epigraphic Mayan"},
["ena"] = {"Apali"},
["enb"] = {"Markweeta"},
["enc"] = {"En"},
["end"] = {"Ende"},
["enf"] = {"Forest Enets"},
["enh"] = {"Tundra Enets"},
["enl"] = {"Enlhet"},
["enm"] = {"Middle English (1100-1500)"},
["enn"] = {"Engenni"},
["eno"] = {"Enggano"},
["enq"] = {"Enga"},
["enr"] = {"Emumu", "Emem"},
["enu"] = {"Enu"},
["env"] = {"Enwan (Edu State)"},
["enw"] = {"Enwan (Akwa Ibom State)"},
["enx"] = {"Enxet"},
["eot"] = {"Beti (Côte d'Ivoire)"},
["epi"] = {"Epie"},
["era"] = {"Eravallan"},
["erg"] = {"Sie"},
["erh"] = {"Eruwa"},
["eri"] = {"Ogea"},
["erk"] = {"South Efate"},
["ero"] = {"Horpa"},
["err"] = {"Erre"},
["ers"] = {"Ersu"},
["ert"] = {"Eritai"},
["erw"] = {"Erokwanas"},
["ese"] = {"Ese Ejja"},
["esg"] = {"Aheri Gondi"},
["esh"] = {"Eshtehardi"},
["esi"] = {"North Alaskan Inupiatun"},
["esk"] = {"Northwest Alaska Inupiatun"},
["esl"] = {"Egypt Sign Language"},
["esm"] = {"Esuma"},
["esn"] = {"Salvadoran Sign Language"},
["eso"] = {"Estonian Sign Language"},
["esq"] = {"Esselen"},
["ess"] = {"Central Siberian Yupik"},
["esu"] = {"Central Yupik"},
["esx"] = {"Eskimo-Aleut languages"},
["esy"] = {"Eskayan"},
["etb"] = {"Etebi"},
["etc"] = {"Etchemin"},
["eth"] = {"Ethiopian Sign Language"},
["etn"] = {"Eton (Vanuatu)"},
["eto"] = {"Eton (Cameroon)"},
["etr"] = {"Edolo"},
["ets"] = {"Yekhee"},
["ett"] = {"Etruscan"},
["etu"] = {"Ejagham"},
["etx"] = {"Eten"},
["etz"] = {"Semimi"},
["euq"] = {"Basque (family)"},
["eve"] = {"Even"},
["evh"] = {"Uvbie"},
["evn"] = {"Evenki"},
["ewo"] = {"Ewondo"},
["ext"] = {"Extremaduran"},
["eya"] = {"Eyak"},
["eyo"] = {"Keiyo"},
["eza"] = {"Ezaa"},
["eze"] = {"Uzekwe"},
["faa"] = {"Fasu"},
["fab"] = {"Fa d'Ambu"},
["fad"] = {"Wagi"},
["faf"] = {"Fagani"},
["fag"] = {"Finongan"},
["fah"] = {"Baissa Fali"},
["fai"] = {"Faiwol"},
["faj"] = {"Faita"},
["fak"] = {"Fang (Cameroon)"},
["fal"] = {"South Fali"},
["fam"] = {"Fam"},
["fan"] = {"Fang (Equatorial Guinea)"},
["fap"] = {"Palor"},
["far"] = {"Fataleka"},
["fat"] = {"Fanti"},
["fau"] = {"Fayu"},
["fax"] = {"Fala"},
["fay"] = {"Southwestern Fars"},
["faz"] = {"Northwestern Fars"},
["fbl"] = {"West Albay Bikol"},
["fcs"] = {"Quebec Sign Language"},
["fer"] = {"Feroge"},
["ffi"] = {"Foia Foia"},
["ffm"] = {"Maasina Fulfulde"},
["fgr"] = {"Fongoro"},
["fia"] = {"Nobiin"},
["fie"] = {"Fyer"},
["fil"] = {"Filipino", "Pilipino"},
["fip"] = {"Fipa"},
["fir"] = {"Firan"},
["fit"] = {"Tornedalen Finnish"},
["fiu"] = {"Finno-Ugrian languages"},
["fiw"] = {"Fiwaga"},
["fkk"] = {"Kirya-Konzəl"},
["fkv"] = {"Kven Finnish"},
["fla"] = {"Kalispel-Pend d'Oreille"},
["flh"] = {"Foau"},
["fli"] = {"Fali"},
["fll"] = {"North Fali"},
["fln"] = {"Flinders Island"},
["flr"] = {"Fuliiru"},
["fly"] = {"Flaaitaal", "Tsotsitaal"},
["fmp"] = {"Fe'fe'"},
["fmu"] = {"Far Western Muria"},
["fnb"] = {"Fanbak"},
["fng"] = {"Fanagalo"},
["fni"] = {"Fania"},
["fod"] = {"Foodo"},
["foi"] = {"Foi"},
["fom"] = {"Foma"},
["fon"] = {"Fon"},
["for"] = {"Fore"},
["fos"] = {"Siraya"},
["fox"] = {"Formosan languages"},
["fpe"] = {"Fernando Po Creole English"},
["fqs"] = {"Fas"},
["frc"] = {"Cajun French"},
["frd"] = {"Fordata"},
["frk"] = {"Frankish"},
["frm"] = {"Middle French (ca. 1400-1600)"},
["fro"] = {"Old French (842-ca. 1400)"},
["frp"] = {"Arpitan", "Francoprovençal"},
["frq"] = {"Forak"},
["frr"] = {"Northern Frisian"},
["frs"] = {"Eastern Frisian"},
["frt"] = {"Fortsenal"},
["fse"] = {"Finnish Sign Language"},
["fsl"] = {"French Sign Language"},
["fss"] = {"Finland-Swedish Sign Language", "finlandssvenskt teckenspråk", "suomenruotsalainen viittomakieli"},
["fub"] = {"Adamawa Fulfulde"},
["fuc"] = {"Pulaar"},
["fud"] = {"East Futuna"},
["fue"] = {"Borgu Fulfulde"},
["fuf"] = {"Pular"},
["fuh"] = {"Western Niger Fulfulde"},
["fui"] = {"Bagirmi Fulfulde"},
["fuj"] = {"Ko"},
["fum"] = {"Fum"},
["fun"] = {"Fulniô"},
["fuq"] = {"Central-Eastern Niger Fulfulde"},
["fur"] = {"Friulian"},
["fut"] = {"Futuna-Aniwa"},
["fuu"] = {"Furu"},
["fuv"] = {"Nigerian Fulfulde"},
["fuy"] = {"Fuyug"},
["fvr"] = {"Fur"},
["fwa"] = {"Fwâi"},
["fwe"] = {"Fwe"},
["gaa"] = {"Ga"},
["gab"] = {"Gabri"},
["gac"] = {"Mixed Great Andamanese"},
["gad"] = {"Gaddang"},
["gae"] = {"Guarequena"},
["gaf"] = {"Gende"},
["gag"] = {"Gagauz"},
["gah"] = {"Alekano"},
["gai"] = {"Borei"},
["gaj"] = {"Gadsup"},
["gak"] = {"Gamkonora"},
["gal"] = {"Galolen"},
["gam"] = {"Kandawo"},
["gan"] = {"Gan Chinese"},
["gao"] = {"Gants"},
["gap"] = {"Gal"},
["gaq"] = {"Gata'"},
["gar"] = {"Galeya"},
["gas"] = {"Adiwasi Garasia"},
["gat"] = {"Kenati"},
["gau"] = {"Mudhili Gadaba"},
["gaw"] = {"Nobonob"},
["gax"] = {"Borana-Arsi-Guji Oromo"},
["gay"] = {"Gayo"},
["gaz"] = {"West Central Oromo"},
["gba"] = {"Gbaya (Central African Republic)"},
["gbb"] = {"Kaytetye"},
["gbd"] = {"Karadjeri"},
["gbe"] = {"Niksek"},
["gbf"] = {"Gaikundi"},
["gbg"] = {"Gbanziri"},
["gbh"] = {"Defi Gbe"},
["gbi"] = {"Galela"},
["gbj"] = {"Bodo Gadaba"},
["gbk"] = {"Gaddi"},
["gbl"] = {"Gamit"},
["gbm"] = {"Garhwali"},
["gbn"] = {"Mo'da"},
["gbo"] = {"Northern Grebo"},
["gbp"] = {"Gbaya-Bossangoa"},
["gbq"] = {"Gbaya-Bozoum"},
["gbr"] = {"Gbagyi"},
["gbs"] = {"Gbesi Gbe"},
["gbu"] = {"Gagadu"},
["gbv"] = {"Gbanu"},
["gbw"] = {"Gabi-Gabi"},
["gbx"] = {"Eastern Xwla Gbe"},
["gby"] = {"Gbari"},
["gbz"] = {"Zoroastrian Dari"},
["gcc"] = {"Mali"},
["gcd"] = {"Ganggalida"},
["gce"] = {"Galice"},
["gcf"] = {"Guadeloupean Creole French"},
["gcl"] = {"Grenadian Creole English"},
["gcn"] = {"Gaina"},
["gcr"] = {"Guianese Creole French"},
["gct"] = {"Colonia Tovar German"},
["gda"] = {"Gade Lohar"},
["gdb"] = {"Pottangi Ollar Gadaba"},
["gdc"] = {"Gugu Badhun"},
["gdd"] = {"Gedaged"},
["gde"] = {"Gude"},
["gdf"] = {"Guduf-Gava"},
["gdg"] = {"Ga'dang"},
["gdh"] = {"Gadjerawang"},
["gdi"] = {"Gundi"},
["gdj"] = {"Gurdjar"},
["gdk"] = {"Gadang"},
["gdl"] = {"Dirasha"},
["gdm"] = {"Laal"},
["gdn"] = {"Umanakaina"},
["gdo"] = {"Ghodoberi"},
["gdq"] = {"Mehri"},
["gdr"] = {"Wipi"},
["gds"] = {"Ghandruk Sign Language"},
["gdt"] = {"Kungardutyi"},
["gdu"] = {"Gudu"},
["gdx"] = {"Godwari"},
["gea"] = {"Geruma"},
["geb"] = {"Kire"},
["gec"] = {"Gboloo Grebo"},
["ged"] = {"Gade"},
["geg"] = {"Gengle"},
["geh"] = {"Hutterite German", "Hutterisch"},
["gei"] = {"Gebe"},
["gej"] = {"Gen"},
["gek"] = {"Ywom"},
["gel"] = {"ut-Ma'in"},
["gem"] = {"Germanic languages"},
["geq"] = {"Geme"},
["ges"] = {"Geser-Gorom"},
["gev"] = {"Eviya"},
["gew"] = {"Gera"},
["gex"] = {"Garre"},
["gey"] = {"Enya"},
["gez"] = {"Geez"},
["gfk"] = {"Patpatar"},
["gft"] = {"Gafat"},
["gga"] = {"Gao"},
["ggb"] = {"Gbii"},
["ggd"] = {"Gugadj"},
["gge"] = {"Guragone"},
["ggg"] = {"Gurgula"},
["ggk"] = {"Kungarakany"},
["ggl"] = {"Ganglau"},
["ggt"] = {"Gitua"},
["ggu"] = {"Gagu", "Gban"},
["ggw"] = {"Gogodala"},
["gha"] = {"Ghadamès"},
["ghc"] = {"Hiberno-Scottish Gaelic"},
["ghe"] = {"Southern Ghale"},
["ghh"] = {"Northern Ghale"},
["ghk"] = {"Geko Karen"},
["ghl"] = {"Ghulfan"},
["ghn"] = {"Ghanongga"},
["gho"] = {"Ghomara"},
["ghr"] = {"Ghera"},
["ghs"] = {"Guhu-Samane"},
["ght"] = {"Kuke", "Kutang Ghale"},
["gia"] = {"Kitja"},
["gib"] = {"Gibanawa"},
["gic"] = {"Gail"},
["gid"] = {"Gidar"},
["gie"] = {"Gaɓogbo", "Guébie"},
["gig"] = {"Goaria"},
["gih"] = {"Githabul"},
["gil"] = {"Gilbertese"},
["gim"] = {"Gimi (Eastern Highlands)"},
["gin"] = {"Hinukh"},
["gip"] = {"Gimi (West New Britain)"},
["giq"] = {"Green Gelao"},
["gir"] = {"Red Gelao"},
["gis"] = {"North Giziga"},
["git"] = {"Gitxsan"},
["giu"] = {"Mulao"},
["giw"] = {"White Gelao"},
["gix"] = {"Gilima"},
["giy"] = {"Giyug"},
["giz"] = {"South Giziga"},
["gji"] = {"Geji"},
["gjk"] = {"Kachi Koli"},
["gjm"] = {"Gunditjmara"},
["gjn"] = {"Gonja"},
["gjr"] = {"Gurindji Kriol"},
["gju"] = {"Gujari"},
["gka"] = {"Guya"},
["gke"] = {"Ndai"},
["gkn"] = {"Gokana"},
["gko"] = {"Kok-Nar"},
["gkp"] = {"Guinea Kpelle"},
["gku"] = {"ǂUngkue", "=/Ungkue"},
["glc"] = {"Bon Gula"},
["gld"] = {"Nanai"},
["glh"] = {"Northwest Pashai", "Northwest Pashayi"},
["gli"] = {"Guliguli"},
["glj"] = {"Gula Iro"},
["glk"] = {"Gilaki"},
["gll"] = {"Garlali"},
["glo"] = {"Galambu"},
["glr"] = {"Glaro-Twabo"},
["glu"] = {"Gula (Chad)"},
["glw"] = {"Glavda"},
["gly"] = {"Gule"},
["gma"] = {"Gambera"},
["gmb"] = {"Gula'alaa"},
["gmd"] = {"Mághdì"},
["gme"] = {"East Germanic languages"},
["gmg"] = {"Magɨyi"},
["gmh"] = {"Middle High German (ca. 1050-1500)"},
["gml"] = {"Middle Low German"},
["gmm"] = {"Gbaya-Mbodomo"},
["gmn"] = {"Gimnime"},
["gmq"] = {"North Germanic languages"},
["gmu"] = {"Gumalu"},
["gmv"] = {"Gamo"},
["gmw"] = {"West Germanic languages"},
["gmx"] = {"Magoma"},
["gmy"] = {"Mycenaean Greek"},
["gmz"] = {"Mgbolizhia"},
["gna"] = {"Kaansa"},
["gnb"] = {"Gangte"},
["gnc"] = {"Guanche"},
["gnd"] = {"Zulgo-Gemzek"},
["gne"] = {"Ganang"},
["gng"] = {"Ngangam"},
["gnh"] = {"Lere"},
["gni"] = {"Gooniyandi"},
["gnk"] = {"//Gana", "ǁGana"},
["gnl"] = {"Gangulu"},
["gnm"] = {"Ginuman"},
["gnn"] = {"Gumatj"},
["gno"] = {"Northern Gondi"},
["gnq"] = {"Gana"},
["gnr"] = {"Gureng Gureng"},
["gnt"] = {"Guntai"},
["gnu"] = {"Gnau"},
["gnw"] = {"Western Bolivian Guaraní"},
["gnz"] = {"Ganzi"},
["goa"] = {"Guro"},
["gob"] = {"Playero"},
["goc"] = {"Gorakor"},
["god"] = {"Godié"},
["goe"] = {"Gongduk"},
["gof"] = {"Gofa"},
["gog"] = {"Gogo"},
["goh"] = {"Old High German (ca. 750-1050)"},
["goi"] = {"Gobasi"},
["goj"] = {"Gowlan"},
["gok"] = {"Gowli"},
["gol"] = {"Gola"},
["gom"] = {"Goan Konkani"},
["gon"] = {"Gondi"},
["goo"] = {"Gone Dau"},
["gop"] = {"Yeretuar"},
["goq"] = {"Gorap"},
["gor"] = {"Gorontalo"},
["gos"] = {"Gronings"},
["got"] = {"Gothic"},
["gou"] = {"Gavar"},
["gow"] = {"Gorowa"},
["gox"] = {"Gobu"},
["goy"] = {"Goundo"},
["goz"] = {"Gozarkhani"},
["gpa"] = {"Gupa-Abawa"},
["gpe"] = {"Ghanaian Pidgin English"},
["gpn"] = {"Taiap"},
["gqa"] = {"Ga'anda"},
["gqi"] = {"Guiqiong"},
["gqn"] = {"Guana (Brazil)"},
["gqr"] = {"Gor"},
["gqu"] = {"Qau"},
["gra"] = {"Rajput Garasia"},
["grb"] = {"Grebo"},
["grc"] = {"Ancient Greek (to 1453)"},
["grd"] = {"Guruntum-Mbaaru"},
["grg"] = {"Madi"},
["grh"] = {"Gbiri-Niragu"},
["gri"] = {"Ghari"},
["grj"] = {"Southern Grebo"},
["grk"] = {"Greek languages"},
["grm"] = {"Kota Marudu Talantang"},
["gro"] = {"Groma"},
["grq"] = {"Gorovu"},
["grr"] = {"Taznatit"},
["grs"] = {"Gresi"},
["grt"] = {"Garo"},
["gru"] = {"Kistane"},
["grv"] = {"Central Grebo"},
["grw"] = {"Gweda"},
["grx"] = {"Guriaso"},
["gry"] = {"Barclayville Grebo"},
["grz"] = {"Guramalum"},
["gse"] = {"Ghanaian Sign Language"},
["gsg"] = {"German Sign Language"},
["gsl"] = {"Gusilay"},
["gsm"] = {"Guatemalan Sign Language"},
["gsn"] = {"Nema", "Gusan"},
["gso"] = {"Southwest Gbaya"},
["gsp"] = {"Wasembo"},
["gss"] = {"Greek Sign Language"},
["gsw"] = {"Swiss German", "Alemannic", "Alsatian"},
["gta"] = {"Guató"},
["gtu"] = {"Aghu-Tharnggala"},
["gua"] = {"Shiki"},
["gub"] = {"Guajajára"},
["guc"] = {"Wayuu"},
["gud"] = {"Yocoboué Dida"},
["gue"] = {"Gurinji"},
["guf"] = {"Gupapuyngu"},
["gug"] = {"Paraguayan Guaraní"},
["guh"] = {"Guahibo"},
["gui"] = {"Eastern Bolivian Guaraní"},
["guk"] = {"Gumuz"},
["gul"] = {"Sea Island Creole English"},
["gum"] = {"Guambiano"},
["gun"] = {"Mbyá Guaraní"},
["guo"] = {"Guayabero"},
["gup"] = {"Gunwinggu"},
["guq"] = {"Aché"},
["gur"] = {"Farefare"},
["gus"] = {"Guinean Sign Language"},
["gut"] = {"Maléku Jaíka"},
["guu"] = {"Yanomamö"},
["guw"] = {"Gun"},
["gux"] = {"Gourmanchéma"},
["guz"] = {"Gusii", "Ekegusii"},
["gva"] = {"Guana (Paraguay)"},
["gvc"] = {"Guanano"},
["gve"] = {"Duwet"},
["gvf"] = {"Golin"},
["gvj"] = {"Guajá"},
["gvl"] = {"Gulay"},
["gvm"] = {"Gurmana"},
["gvn"] = {"Kuku-Yalanji"},
["gvo"] = {"Gavião Do Jiparaná"},
["gvp"] = {"Pará Gavião"},
["gvr"] = {"Gurung"},
["gvs"] = {"Gumawana"},
["gvy"] = {"Guyani"},
["gwa"] = {"Mbato"},
["gwb"] = {"Gwa"},
["gwc"] = {"Kalami"},
["gwd"] = {"Gawwada"},
["gwe"] = {"Gweno"},
["gwf"] = {"Gowro"},
["gwg"] = {"Moo"},
["gwi"] = {"Gwichʼin"},
["gwj"] = {"/Gwi", "ǀGwi"},
["gwm"] = {"Awngthim"},
["gwn"] = {"Gwandara"},
["gwr"] = {"Gwere"},
["gwt"] = {"Gawar-Bati"},
["gwu"] = {"Guwamu"},
["gww"] = {"Kwini"},
["gwx"] = {"Gua"},
["gxx"] = {"Wè Southern"},
["gya"] = {"Northwest Gbaya"},
["gyb"] = {"Garus"},
["gyd"] = {"Kayardild"},
["gye"] = {"Gyem"},
["gyf"] = {"Gungabula"},
["gyg"] = {"Gbayi"},
["gyi"] = {"Gyele"},
["gyl"] = {"Gayil"},
["gym"] = {"Ngäbere"},
["gyn"] = {"Guyanese Creole English"},
["gyr"] = {"Guarayu"},
["gyy"] = {"Gunya"},
["gza"] = {"Ganza"},
["gzi"] = {"Gazi"},
["gzn"] = {"Gane"},
["haa"] = {"Han"},
["hab"] = {"Hanoi Sign Language"},
["hac"] = {"Gurani"},
["had"] = {"Hatam"},
["hae"] = {"Eastern Oromo"},
["haf"] = {"Haiphong Sign Language"},
["hag"] = {"Hanga"},
["hah"] = {"Hahon"},
["hai"] = {"Haida"},
["haj"] = {"Hajong"},
["hak"] = {"Hakka Chinese"},
["hal"] = {"Halang"},
["ham"] = {"Hewa"},
["han"] = {"Hangaza"},
["hao"] = {"Hakö"},
["hap"] = {"Hupla"},
["haq"] = {"Ha"},
["har"] = {"Harari"},
["has"] = {"Haisla"},
["hav"] = {"Havu"},
["haw"] = {"Hawaiian"},
["hax"] = {"Southern Haida"},
["hay"] = {"Haya"},
["haz"] = {"Hazaragi"},
["hba"] = {"Hamba"},
["hbb"] = {"Huba"},
["hbn"] = {"Heiban"},
["hbo"] = {"Ancient Hebrew"},
["hbu"] = {"Habu"},
["hca"] = {"Andaman Creole Hindi"},
["hch"] = {"Huichol"},
["hdn"] = {"Northern Haida"},
["hds"] = {"Honduras Sign Language"},
["hdy"] = {"Hadiyya"},
["hea"] = {"Northern Qiandong Miao"},
["hed"] = {"Herdé"},
["heg"] = {"Helong"},
["heh"] = {"Hehe"},
["hei"] = {"Heiltsuk"},
["hem"] = {"Hemba"},
["hgm"] = {"Hai//om", "Haiǁom"},
["hgw"] = {"Haigwai"},
["hhi"] = {"Hoia Hoia"},
["hhr"] = {"Kerak"},
["hhy"] = {"Hoyahoya"},
["hia"] = {"Lamang"},
["hib"] = {"Hibito"},
["hid"] = {"Hidatsa"},
["hif"] = {"Fiji Hindi"},
["hig"] = {"Kamwe"},
["hih"] = {"Pamosu"},
["hii"] = {"Hinduri"},
["hij"] = {"Hijuk"},
["hik"] = {"Seit-Kaitetu"},
["hil"] = {"Hiligaynon"},
["him"] = {"Himachali languages", "Western Pahari languages"},
["hio"] = {"Tsoa"},
["hir"] = {"Himarimã"},
["hit"] = {"Hittite"},
["hiw"] = {"Hiw"},
["hix"] = {"Hixkaryána"},
["hji"] = {"Haji"},
["hka"] = {"Kahe"},
["hke"] = {"Hunde"},
["hkk"] = {"Hunjara-Kaina Ke"},
["hks"] = {"Hong Kong Sign Language", "Heung Kong Sau Yue"},
["hla"] = {"Halia"},
["hlb"] = {"Halbi"},
["hld"] = {"Halang Doan"},
["hle"] = {"Hlersu"},
["hlt"] = {"Matu Chin"},
["hlu"] = {"Hieroglyphic Luwian"},
["hma"] = {"Southern Mashan Hmong", "Southern Mashan Miao"},
["hmb"] = {"Humburi Senni Songhay"},
["hmc"] = {"Central Huishui Hmong", "Central Huishui Miao"},
["hmd"] = {"Large Flowery Miao", "A-hmaos", "Da-Hua Miao"},
["hme"] = {"Eastern Huishui Hmong", "Eastern Huishui Miao"},
["hmf"] = {"Hmong Don"},
["hmg"] = {"Southwestern Guiyang Hmong"},
["hmh"] = {"Southwestern Huishui Hmong", "Southwestern Huishui Miao"},
["hmi"] = {"Northern Huishui Hmong", "Northern Huishui Miao"},
["hmj"] = {"Ge", "Gejia"},
["hmk"] = {"Maek"},
["hml"] = {"Luopohe Hmong", "Luopohe Miao"},
["hmm"] = {"Central Mashan Hmong", "Central Mashan Miao"},
["hmn"] = {"Hmong", "Mong"},
["hmp"] = {"Northern Mashan Hmong", "Northern Mashan Miao"},
["hmq"] = {"Eastern Qiandong Miao"},
["hmr"] = {"Hmar"},
["hms"] = {"Southern Qiandong Miao"},
["hmt"] = {"Hamtai"},
["hmu"] = {"Hamap"},
["hmv"] = {"Hmong Dô"},
["hmw"] = {"Western Mashan Hmong", "Western Mashan Miao"},
["hmx"] = {"Hmong-Mien languages"},
["hmy"] = {"Southern Guiyang Hmong", "Southern Guiyang Miao"},
["hmz"] = {"Hmong Shua", "Sinicized Miao"},
["hna"] = {"Mina (Cameroon)"},
["hnd"] = {"Southern Hindko"},
["hne"] = {"Chhattisgarhi"},
["hnh"] = {"//Ani", "ǁAni"},
["hni"] = {"Hani"},
["hnj"] = {"Hmong Njua", "Mong Leng", "Mong Njua"},
["hnn"] = {"Hanunoo"},
["hno"] = {"Northern Hindko"},
["hns"] = {"Caribbean Hindustani"},
["hnu"] = {"Hung"},
["hoa"] = {"Hoava"},
["hob"] = {"Mari (Madang Province)"},
["hoc"] = {"Ho"},
["hod"] = {"Holma"},
["hoe"] = {"Horom"},
["hoh"] = {"Hobyót"},
["hoi"] = {"Holikachuk"},
["hoj"] = {"Hadothi", "Haroti"},
["hok"] = {"Hokan languages"},
["hol"] = {"Holu"},
["hom"] = {"Homa"},
["hoo"] = {"Holoholo"},
["hop"] = {"Hopi"},
["hor"] = {"Horo"},
["hos"] = {"Ho Chi Minh City Sign Language"},
["hot"] = {"Hote", "Malê"},
["hov"] = {"Hovongan"},
["how"] = {"Honi"},
["hoy"] = {"Holiya"},
["hoz"] = {"Hozo"},
["hpo"] = {"Hpon"},
["hps"] = {"Hawai'i Sign Language (HSL)", "Hawai'i Pidgin Sign Language"},
["hra"] = {"Hrangkhol"},
["hrc"] = {"Niwer Mil"},
["hre"] = {"Hre"},
["hrk"] = {"Haruku"},
["hrm"] = {"Horned Miao"},
["hro"] = {"Haroi"},
["hrp"] = {"Nhirrpi"},
["hrt"] = {"Hértevin"},
["hru"] = {"Hruso"},
["hrw"] = {"Warwar Feni"},
["hrx"] = {"Hunsrik"},
["hrz"] = {"Harzani"},
["hsb"] = {"Upper Sorbian"},
["hsh"] = {"Hungarian Sign Language"},
["hsl"] = {"Hausa Sign Language"},
["hsn"] = {"Xiang Chinese"},
["hss"] = {"Harsusi"},
["hti"] = {"Hoti"},
["hto"] = {"Minica Huitoto"},
["hts"] = {"Hadza"},
["htu"] = {"Hitu"},
["htx"] = {"Middle Hittite"},
["hub"] = {"Huambisa"},
["huc"] = {"=/Hua", "ǂHua"},
["hud"] = {"Huaulu"},
["hue"] = {"San Francisco Del Mar Huave"},
["huf"] = {"Humene"},
["hug"] = {"Huachipaeri"},
["huh"] = {"Huilliche"},
["hui"] = {"Huli"},
["huj"] = {"Northern Guiyang Hmong", "Northern Guiyang Miao"},
["huk"] = {"Hulung"},
["hul"] = {"Hula"},
["hum"] = {"Hungana"},
["huo"] = {"Hu"},
["hup"] = {"Hupa"},
["huq"] = {"Tsat"},
["hur"] = {"Halkomelem"},
["hus"] = {"Huastec"},
["hut"] = {"Humla"},
["huu"] = {"Murui Huitoto"},
["huv"] = {"San Mateo Del Mar Huave"},
["huw"] = {"Hukumina"},
["hux"] = {"Nüpode Huitoto"},
["huy"] = {"Hulaulá"},
["huz"] = {"Hunzib"},
["hvc"] = {"Haitian Vodoun Culture Language"},
["hve"] = {"San Dionisio Del Mar Huave"},
["hvk"] = {"Haveke"},
["hvn"] = {"Sabu"},
["hvv"] = {"Santa María Del Mar Huave"},
["hwa"] = {"Wané"},
["hwc"] = {"Hawai'i Creole English", "Hawai'i Pidgin"},
["hwo"] = {"Hwana"},
["hya"] = {"Hya"},
["hyx"] = {"Armenian (family)"},
["iai"] = {"Iaai"},
["ian"] = {"Iatmul"},
["iar"] = {"Purari"},
["iba"] = {"Iban"},
["ibb"] = {"Ibibio"},
["ibd"] = {"Iwaidja"},
["ibe"] = {"Akpes"},
["ibg"] = {"Ibanag"},
["ibh"] = {"Bih"},
["ibl"] = {"Ibaloi"},
["ibm"] = {"Agoi"},
["ibn"] = {"Ibino"},
["ibr"] = {"Ibuoro"},
["ibu"] = {"Ibu"},
["iby"] = {"Ibani"},
["ica"] = {"Ede Ica"},
["ich"] = {"Etkywan"},
["icl"] = {"Icelandic Sign Language"},
["icr"] = {"Islander Creole English"},
["ida"] = {"Idakho-Isukha-Tiriki", "Luidakho-Luisukha-Lutirichi"},
["idb"] = {"Indo-Portuguese"},
["idc"] = {"Idon", "Ajiya"},
["idd"] = {"Ede Idaca"},
["ide"] = {"Idere"},
["idi"] = {"Idi"},
["idr"] = {"Indri"},
["ids"] = {"Idesa"},
["idt"] = {"Idaté"},
["idu"] = {"Idoma"},
["ifa"] = {"Amganad Ifugao"},
["ifb"] = {"Batad Ifugao", "Ayangan Ifugao"},
["ife"] = {"Ifè"},
["iff"] = {"Ifo"},
["ifk"] = {"Tuwali Ifugao"},
["ifm"] = {"Teke-Fuumu"},
["ifu"] = {"Mayoyao Ifugao"},
["ify"] = {"Keley-I Kallahan"},
["igb"] = {"Ebira"},
["ige"] = {"Igede"},
["igg"] = {"Igana"},
["igl"] = {"Igala"},
["igm"] = {"Kanggape"},
["ign"] = {"Ignaciano"},
["igo"] = {"Isebe"},
["igs"] = {"Interglossa"},
["igw"] = {"Igwe"},
["ihb"] = {"Iha Based Pidgin"},
["ihi"] = {"Ihievbe"},
["ihp"] = {"Iha"},
["ihw"] = {"Bidhawal"},
["iin"] = {"Thiin"},
["iir"] = {"Indo-Iranian languages"},
["ijc"] = {"Izon"},
["ije"] = {"Biseni"},
["ijj"] = {"Ede Ije"},
["ijn"] = {"Kalabari"},
["ijo"] = {"Ijo languages"},
["ijs"] = {"Southeast Ijo"},
["ike"] = {"Eastern Canadian Inuktitut"},
["iki"] = {"Iko"},
["ikk"] = {"Ika"},
["ikl"] = {"Ikulu"},
["iko"] = {"Olulumo-Ikom"},
["ikp"] = {"Ikpeshi"},
["ikr"] = {"Ikaranggal"},
["iks"] = {"Inuit Sign Language"},
["ikt"] = {"Inuinnaqtun", "Western Canadian Inuktitut"},
["ikv"] = {"Iku-Gora-Ankwa"},
["ikw"] = {"Ikwere"},
["ikx"] = {"Ik"},
["ikz"] = {"Ikizu"},
["ila"] = {"Ile Ape"},
["ilb"] = {"Ila"},
["ilg"] = {"Garig-Ilgar"},
["ili"] = {"Ili Turki"},
["ilk"] = {"Ilongot"},
["ilm"] = {"Iranun (Malaysia)"},
["ilo"] = {"Iloko"},
["ilp"] = {"Iranun (Philippines)"},
["ils"] = {"International Sign"},
["ilu"] = {"Ili'uun"},
["ilv"] = {"Ilue"},
["ima"] = {"Mala Malasar"},
["imi"] = {"Anamgura"},
["iml"] = {"Miluk"},
["imn"] = {"Imonda"},
["imo"] = {"Imbongu"},
["imr"] = {"Imroing"},
["ims"] = {"Marsian"},
["imy"] = {"Milyan"},
["inb"] = {"Inga"},
["inc"] = {"Indic languages"},
["ine"] = {"Indo-European languages"},
["ing"] = {"Degexit'an"},
["inh"] = {"Ingush"},
["inj"] = {"Jungle Inga"},
["inl"] = {"Indonesian Sign Language"},
["inm"] = {"Minaean"},
["inn"] = {"Isinai"},
["ino"] = {"Inoke-Yate"},
["inp"] = {"Iñapari"},
["ins"] = {"Indian Sign Language"},
["int"] = {"Intha"},
["inz"] = {"Ineseño"},
["ior"] = {"Inor"},
["iou"] = {"Tuma-Irumu"},
["iow"] = {"Iowa-Oto"},
["ipi"] = {"Ipili"},
["ipo"] = {"Ipiko"},
["iqu"] = {"Iquito"},
["iqw"] = {"Ikwo"},
["ira"] = {"Iranian languages"},
["ire"] = {"Iresim"},
["irh"] = {"Irarutu"},
["iri"] = {"Irigwe"},
["irk"] = {"Iraqw"},
["irn"] = {"Irántxe"},
["iro"] = {"Iroquoian languages"},
["irr"] = {"Ir"},
["iru"] = {"Irula"},
["irx"] = {"Kamberau"},
["iry"] = {"Iraya"},
["isa"] = {"Isabi"},
["isc"] = {"Isconahua"},
["isd"] = {"Isnag"},
["ise"] = {"Italian Sign Language"},
["isg"] = {"Irish Sign Language"},
["ish"] = {"Esan"},
["isi"] = {"Nkem-Nkum"},
["isk"] = {"Ishkashimi"},
["ism"] = {"Masimasi"},
["isn"] = {"Isanzu"},
["iso"] = {"Isoko"},
["isr"] = {"Israeli Sign Language"},
["ist"] = {"Istriot"},
["isu"] = {"Isu (Menchum Division)"},
["itb"] = {"Binongan Itneg"},
["itc"] = {"Italic languages"},
["itd"] = {"Southern Tidung"},
["ite"] = {"Itene"},
["iti"] = {"Inlaod Itneg"},
["itk"] = {"Judeo-Italian"},
["itl"] = {"Itelmen"},
["itm"] = {"Itu Mbon Uzo"},
["ito"] = {"Itonama"},
["itr"] = {"Iteri"},
["its"] = {"Isekiri"},
["itt"] = {"Maeng Itneg"},
["itv"] = {"Itawit"},
["itw"] = {"Ito"},
["itx"] = {"Itik"},
["ity"] = {"Moyadan Itneg"},
["itz"] = {"Itzá"},
["ium"] = {"Iu Mien"},
["ivb"] = {"Ibatan"},
["ivv"] = {"Ivatan"},
["iwk"] = {"I-Wak"},
["iwm"] = {"Iwam"},
["iwo"] = {"Iwur"},
["iws"] = {"Sepik Iwam"},
["ixc"] = {"Ixcatec"},
["ixl"] = {"Ixil"},
["iya"] = {"Iyayu"},
["iyo"] = {"Mesaka"},
["iyx"] = {"Yaka (Congo)"},
["izh"] = {"Ingrian"},
["izr"] = {"Izere"},
["izz"] = {"Izii"},
["jaa"] = {"Jamamadí"},
["jab"] = {"Hyam"},
["jac"] = {"Popti'", "Jakalteko"},
["jad"] = {"Jahanka"},
["jae"] = {"Yabem"},
["jaf"] = {"Jara"},
["jah"] = {"Jah Hut"},
["jaj"] = {"Zazao"},
["jak"] = {"Jakun"},
["jal"] = {"Yalahatan"},
["jam"] = {"Jamaican Creole English"},
["jan"] = {"Jandai"},
["jao"] = {"Yanyuwa"},
["jaq"] = {"Yaqay"},
["jas"] = {"New Caledonian Javanese"},
["jat"] = {"Jakati"},
["jau"] = {"Yaur"},
["jax"] = {"Jambi Malay"},
["jay"] = {"Yan-nhangu"},
["jaz"] = {"Jawe"},
["jbe"] = {"Judeo-Berber"},
["jbi"] = {"Badjiri"},
["jbj"] = {"Arandai"},
["jbk"] = {"Barikewa"},
["jbn"] = {"Nafusi"},
["jbo"] = {"Lojban"},
["jbr"] = {"Jofotek-Bromnya"},
["jbt"] = {"Jabutí"},
["jbu"] = {"Jukun Takum"},
["jbw"] = {"Yawijibaya"},
["jcs"] = {"Jamaican Country Sign Language"},
["jct"] = {"Krymchak"},
["jda"] = {"Jad"},
["jdg"] = {"Jadgali"},
["jdt"] = {"Judeo-Tat"},
["jeb"] = {"Jebero"},
["jee"] = {"Jerung"},
["jeh"] = {"Jeh"},
["jei"] = {"Yei"},
["jek"] = {"Jeri Kuo"},
["jel"] = {"Yelmek"},
["jen"] = {"Dza"},
["jer"] = {"Jere"},
["jet"] = {"Manem"},
["jeu"] = {"Jonkor Bourmataguil"},
["jgb"] = {"Ngbee"},
["jge"] = {"Judeo-Georgian"},
["jgk"] = {"Gwak"},
["jgo"] = {"Ngomba"},
["jhi"] = {"Jehai"},
["jhs"] = {"Jhankot Sign Language"},
["jia"] = {"Jina"},
["jib"] = {"Jibu"},
["jic"] = {"Tol"},
["jid"] = {"Bu"},
["jie"] = {"Jilbe"},
["jig"] = {"Djingili"},
["jih"] = {"sTodsde", "Shangzhai"},
["jii"] = {"Jiiddu"},
["jil"] = {"Jilim"},
["jim"] = {"Jimi (Cameroon)"},
["jio"] = {"Jiamao"},
["jiq"] = {"Guanyinqiao", "Lavrung"},
["jit"] = {"Jita"},
["jiu"] = {"Youle Jinuo"},
["jiv"] = {"Shuar"},
["jiy"] = {"Buyuan Jinuo"},
["jje"] = {"Jejueo"},
["jjr"] = {"Bankal"},
["jka"] = {"Kaera"},
["jkm"] = {"Mobwa Karen"},
["jko"] = {"Kubo"},
["jkp"] = {"Paku Karen"},
["jkr"] = {"Koro (India)"},
["jku"] = {"Labir"},
["jle"] = {"Ngile"},
["jls"] = {"Jamaican Sign Language"},
["jma"] = {"Dima"},
["jmb"] = {"Zumbun"},
["jmc"] = {"Machame"},
["jmd"] = {"Yamdena"},
["jmi"] = {"Jimi (Nigeria)"},
["jml"] = {"Jumli"},
["jmn"] = {"Makuri Naga"},
["jmr"] = {"Kamara"},
["jms"] = {"Mashi (Nigeria)"},
["jmw"] = {"Mouwase"},
["jmx"] = {"Western Juxtlahuaca Mixtec"},
["jna"] = {"Jangshung"},
["jnd"] = {"Jandavra"},
["jng"] = {"Yangman"},
["jni"] = {"Janji"},
["jnj"] = {"Yemsa"},
["jnl"] = {"Rawat"},
["jns"] = {"Jaunsari"},
["job"] = {"Joba"},
["jod"] = {"Wojenaka"},
["jog"] = {"Jogi"},
["jor"] = {"Jorá"},
["jos"] = {"Jordanian Sign Language"},
["jow"] = {"Jowulu"},
["jpa"] = {"Jewish Palestinian Aramaic"},
["jpr"] = {"Judeo-Persian"},
["jpx"] = {"Japanese (family)"},
["jqr"] = {"Jaqaru"},
["jra"] = {"Jarai"},
["jrb"] = {"Judeo-Arabic"},
["jrr"] = {"Jiru"},
["jrt"] = {"Jorto"},
["jru"] = {"Japrería"},
["jsl"] = {"Japanese Sign Language"},
["jua"] = {"Júma"},
["jub"] = {"Wannu"},
["juc"] = {"Jurchen"},
["jud"] = {"Worodougou"},
["juh"] = {"Hõne"},
["jui"] = {"Ngadjuri"},
["juk"] = {"Wapan"},
["jul"] = {"Jirel"},
["jum"] = {"Jumjum"},
["jun"] = {"Juang"},
["juo"] = {"Jiba"},
["jup"] = {"Hupdë"},
["jur"] = {"Jurúna"},
["jus"] = {"Jumla Sign Language"},
["jut"] = {"Jutish"},
["juu"] = {"Ju"},
["juw"] = {"Wãpha"},
["juy"] = {"Juray"},
["jvd"] = {"Javindo"},
["jvn"] = {"Caribbean Javanese"},
["jwi"] = {"Jwira-Pepesa"},
["jya"] = {"Jiarong"},
["jye"] = {"Judeo-Yemeni Arabic"},
["jyy"] = {"Jaya"},
["kaa"] = {"Kara-Kalpak"},
["kab"] = {"Kabyle"},
["kac"] = {"Kachin", "Jingpho"},
["kad"] = {"Adara"},
["kae"] = {"Ketangalan"},
["kaf"] = {"Katso"},
["kag"] = {"Kajaman"},
["kah"] = {"Kara (Central African Republic)"},
["kai"] = {"Karekare"},
["kaj"] = {"Jju"},
["kak"] = {"Kalanguya", "Kayapa Kallahan"},
["kam"] = {"Kamba (Kenya)"},
["kao"] = {"Xaasongaxango"},
["kap"] = {"Bezhta"},
["kaq"] = {"Capanahua"},
["kar"] = {"Karen languages"},
["kav"] = {"Katukína"},
["kaw"] = {"Kawi"},
["kax"] = {"Kao"},
["kay"] = {"Kamayurá"},
["kba"] = {"Kalarko"},
["kbb"] = {"Kaxuiâna"},
["kbc"] = {"Kadiwéu"},
["kbd"] = {"Kabardian"},
["kbe"] = {"Kanju"},
["kbg"] = {"Khamba"},
["kbh"] = {"Camsá"},
["kbi"] = {"Kaptiau"},
["kbj"] = {"Kari"},
["kbk"] = {"Grass Koiari"},
["kbl"] = {"Kanembu"},
["kbm"] = {"Iwal"},
["kbn"] = {"Kare (Central African Republic)"},
["kbo"] = {"Keliko"},
["kbp"] = {"Kabɩyɛ"},
["kbq"] = {"Kamano"},
["kbr"] = {"Kafa"},
["kbs"] = {"Kande"},
["kbt"] = {"Abadi"},
["kbu"] = {"Kabutra"},
["kbv"] = {"Dera (Indonesia)"},
["kbw"] = {"Kaiep"},
["kbx"] = {"Ap Ma"},
["kby"] = {"Manga Kanuri"},
["kbz"] = {"Duhwa"},
["kca"] = {"Khanty"},
["kcb"] = {"Kawacha"},
["kcc"] = {"Lubila"},
["kcd"] = {"Ngkâlmpw Kanum"},
["kce"] = {"Kaivi"},
["kcf"] = {"Ukaan"},
["kcg"] = {"Tyap"},
["kch"] = {"Vono"},
["kci"] = {"Kamantan"},
["kcj"] = {"Kobiana"},
["kck"] = {"Kalanga"},
["kcl"] = {"Kela (Papua New Guinea)", "Kala"},
["kcm"] = {"Gula (Central African Republic)"},
["kcn"] = {"Nubi"},
["kco"] = {"Kinalakna"},
["kcp"] = {"Kanga"},
["kcq"] = {"Kamo"},
["kcr"] = {"Katla"},
["kcs"] = {"Koenoem"},
["kct"] = {"Kaian"},
["kcu"] = {"Kami (Tanzania)"},
["kcv"] = {"Kete"},
["kcw"] = {"Kabwari"},
["kcx"] = {"Kachama-Ganjule"},
["kcy"] = {"Korandje"},
["kcz"] = {"Konongo"},
["kda"] = {"Worimi"},
["kdc"] = {"Kutu"},
["kdd"] = {"Yankunytjatjara"},
["kde"] = {"Makonde"},
["kdf"] = {"Mamusi"},
["kdg"] = {"Seba"},
["kdh"] = {"Tem"},
["kdi"] = {"Kumam"},
["kdj"] = {"Karamojong"},
["kdk"] = {"Numèè", "Kwényi"},
["kdl"] = {"Tsikimba"},
["kdm"] = {"Kagoma"},
["kdn"] = {"Kunda"},
["kdo"] = {"Kordofanian languages"},
["kdp"] = {"Kaningdon-Nindem"},
["kdq"] = {"Koch"},
["kdr"] = {"Karaim"},
["kdt"] = {"Kuy"},
["kdu"] = {"Kadaru"},
["kdw"] = {"Koneraw"},
["kdx"] = {"Kam"},
["kdy"] = {"Keder", "Keijar"},
["kdz"] = {"Kwaja"},
["kea"] = {"Kabuverdianu"},
["keb"] = {"Kélé"},
["kec"] = {"Keiga"},
["ked"] = {"Kerewe"},
["kee"] = {"Eastern Keres"},
["kef"] = {"Kpessi"},
["keg"] = {"Tese"},
["keh"] = {"Keak"},
["kei"] = {"Kei"},
["kej"] = {"Kadar"},
["kek"] = {"Kekchí"},
["kel"] = {"Kela (Democratic Republic of Congo)"},
["kem"] = {"Kemak"},
["ken"] = {"Kenyang"},
["keo"] = {"Kakwa"},
["kep"] = {"Kaikadi"},
["keq"] = {"Kamar"},
["ker"] = {"Kera"},
["kes"] = {"Kugbo"},
["ket"] = {"Ket"},
["keu"] = {"Akebu"},
["kev"] = {"Kanikkaran"},
["kew"] = {"West Kewa"},
["kex"] = {"Kukna"},
["key"] = {"Kupia"},
["kez"] = {"Kukele"},
["kfa"] = {"Kodava"},
["kfb"] = {"Northwestern Kolami"},
["kfc"] = {"Konda-Dora"},
["kfd"] = {"Korra Koraga"},
["kfe"] = {"Kota (India)"},
["kff"] = {"Koya"},
["kfg"] = {"Kudiya"},
["kfh"] = {"Kurichiya"},
["kfi"] = {"Kannada Kurumba"},
["kfj"] = {"Kemiehua"},
["kfk"] = {"Kinnauri"},
["kfl"] = {"Kung"},
["kfm"] = {"Khunsari"},
["kfn"] = {"Kuk"},
["kfo"] = {"Koro (Côte d'Ivoire)"},
["kfp"] = {"Korwa"},
["kfq"] = {"Korku"},
["kfr"] = {"Kachhi", "Kutchi"},
["kfs"] = {"Bilaspuri"},
["kft"] = {"Kanjari"},
["kfu"] = {"Katkari"},
["kfv"] = {"Kurmukar"},
["kfw"] = {"Kharam Naga"},
["kfx"] = {"Kullu Pahari"},
["kfy"] = {"Kumaoni"},
["kfz"] = {"Koromfé"},
["kga"] = {"Koyaga"},
["kgb"] = {"Kawe"},
["kge"] = {"Komering"},
["kgf"] = {"Kube"},
["kgg"] = {"Kusunda"},
["kgi"] = {"Selangor Sign Language"},
["kgj"] = {"Gamale Kham"},
["kgk"] = {"Kaiwá"},
["kgl"] = {"Kunggari"},
["kgm"] = {"Karipúna"},
["kgn"] = {"Karingani"},
["kgo"] = {"Krongo"},
["kgp"] = {"Kaingang"},
["kgq"] = {"Kamoro"},
["kgr"] = {"Abun"},
["kgs"] = {"Kumbainggar"},
["kgt"] = {"Somyev"},
["kgu"] = {"Kobol"},
["kgv"] = {"Karas"},
["kgw"] = {"Karon Dori"},
["kgx"] = {"Kamaru"},
["kgy"] = {"Kyerung"},
["kha"] = {"Khasi"},
["khb"] = {"Lü"},
["khc"] = {"Tukang Besi North"},
["khd"] = {"Bädi Kanum"},
["khe"] = {"Korowai"},
["khf"] = {"Khuen"},
["khg"] = {"Khams Tibetan"},
["khh"] = {"Kehu"},
["khi"] = {"Khoisan languages"},
["khj"] = {"Kuturmi"},
["khk"] = {"Halh Mongolian"},
["khl"] = {"Lusi"},
["khn"] = {"Khandesi"},
["kho"] = {"Khotanese", "Sakan"},
["khp"] = {"Kapori", "Kapauri"},
["khq"] = {"Koyra Chiini Songhay"},
["khr"] = {"Kharia"},
["khs"] = {"Kasua"},
["kht"] = {"Khamti"},
["khu"] = {"Nkhumbi"},
["khv"] = {"Khvarshi"},
["khw"] = {"Khowar"},
["khx"] = {"Kanu"},
["khy"] = {"Kele (Democratic Republic of Congo)"},
["khz"] = {"Keapara"},
["kia"] = {"Kim"},
["kib"] = {"Koalib"},
["kic"] = {"Kickapoo"},
["kid"] = {"Koshin"},
["kie"] = {"Kibet"},
["kif"] = {"Eastern Parbate Kham"},
["kig"] = {"Kimaama", "Kimaghima"},
["kih"] = {"Kilmeri"},
["kii"] = {"Kitsai"},
["kij"] = {"Kilivila"},
["kil"] = {"Kariya"},
["kim"] = {"Karagas"},
["kio"] = {"Kiowa"},
["kip"] = {"Sheshi Kham"},
["kiq"] = {"Kosadle", "Kosare"},
["kis"] = {"Kis"},
["kit"] = {"Agob"},
["kiu"] = {"Kirmanjki (individual language)"},
["kiv"] = {"Kimbu"},
["kiw"] = {"Northeast Kiwai"},
["kix"] = {"Khiamniungan Naga"},
["kiy"] = {"Kirikiri"},
["kiz"] = {"Kisi"},
["kja"] = {"Mlap"},
["kjb"] = {"Q'anjob'al", "Kanjobal"},
["kjc"] = {"Coastal Konjo"},
["kjd"] = {"Southern Kiwai"},
["kje"] = {"Kisar"},
["kjf"] = {"Khalaj"},
["kjg"] = {"Khmu"},
["kjh"] = {"Khakas"},
["kji"] = {"Zabana"},
["kjj"] = {"Khinalugh"},
["kjk"] = {"Highland Konjo"},
["kjl"] = {"Western Parbate Kham"},
["kjm"] = {"Kháng"},
["kjn"] = {"Kunjen"},
["kjo"] = {"Harijan Kinnauri"},
["kjp"] = {"Pwo Eastern Karen"},
["kjq"] = {"Western Keres"},
["kjr"] = {"Kurudu"},
["kjs"] = {"East Kewa"},
["kjt"] = {"Phrae Pwo Karen"},
["kju"] = {"Kashaya"},
["kjv"] = {"Kaikavian Literary Language"},
["kjx"] = {"Ramopa"},
["kjy"] = {"Erave"},
["kjz"] = {"Bumthangkha"},
["kka"] = {"Kakanda"},
["kkb"] = {"Kwerisa"},
["kkc"] = {"Odoodee"},
["kkd"] = {"Kinuku"},
["kke"] = {"Kakabe"},
["kkf"] = {"Kalaktang Monpa"},
["kkg"] = {"Mabaka Valley Kalinga"},
["kkh"] = {"Khün"},
["kki"] = {"Kagulu"},
["kkj"] = {"Kako"},
["kkk"] = {"Kokota"},
["kkl"] = {"Kosarek Yale"},
["kkm"] = {"Kiong"},
["kkn"] = {"Kon Keu"},
["kko"] = {"Karko"},
["kkp"] = {"Gugubera"},
["kkq"] = {"Kaiku"},
["kkr"] = {"Kir-Balar"},
["kks"] = {"Giiwo"},
["kkt"] = {"Koi"},
["kku"] = {"Tumi"},
["kkv"] = {"Kangean"},
["kkw"] = {"Teke-Kukuya"},
["kkx"] = {"Kohin"},
["kky"] = {"Guguyimidjir"},
["kkz"] = {"Kaska"},
["kla"] = {"Klamath-Modoc"},
["klb"] = {"Kiliwa"},
["klc"] = {"Kolbila"},
["kld"] = {"Gamilaraay"},
["kle"] = {"Kulung (Nepal)"},
["klf"] = {"Kendeje"},
["klg"] = {"Tagakaulo"},
["klh"] = {"Weliki"},
["kli"] = {"Kalumpang"},
["klj"] = {"Turkic Khalaj"},
["klk"] = {"Kono (Nigeria)"},
["kll"] = {"Kagan Kalagan"},
["klm"] = {"Migum"},
["kln"] = {"Kalenjin"},
["klo"] = {"Kapya"},
["klp"] = {"Kamasa"},
["klq"] = {"Rumu"},
["klr"] = {"Khaling"},
["kls"] = {"Kalasha"},
["klt"] = {"Nukna"},
["klu"] = {"Klao"},
["klv"] = {"Maskelynes"},
["klw"] = {"Tado", "Lindu"},
["klx"] = {"Koluwawa"},
["kly"] = {"Kalao"},
["klz"] = {"Kabola"},
["kma"] = {"Konni"},
["kmb"] = {"Kimbundu"},
["kmc"] = {"Southern Dong"},
["kmd"] = {"Majukayang Kalinga"},
["kme"] = {"Bakole"},
["kmf"] = {"Kare (Papua New Guinea)"},
["kmg"] = {"Kâte"},
["kmh"] = {"Kalam"},
["kmi"] = {"Kami (Nigeria)"},
["kmj"] = {"Kumarbhag Paharia"},
["kmk"] = {"Limos Kalinga"},
["kml"] = {"Tanudan Kalinga"},
["kmm"] = {"Kom (India)"},
["kmn"] = {"Awtuw"},
["kmo"] = {"Kwoma"},
["kmp"] = {"Gimme"},
["kmq"] = {"Kwama"},
["kmr"] = {"Northern Kurdish"},
["kms"] = {"Kamasau"},
["kmt"] = {"Kemtuik"},
["kmu"] = {"Kanite"},
["kmv"] = {"Karipúna Creole French"},
["kmw"] = {"Komo (Democratic Republic of Congo)"},
["kmx"] = {"Waboda"},
["kmy"] = {"Koma"},
["kmz"] = {"Khorasani Turkish"},
["kna"] = {"Dera (Nigeria)"},
["knb"] = {"Lubuagan Kalinga"},
["knc"] = {"Central Kanuri"},
["knd"] = {"Konda"},
["kne"] = {"Kankanaey"},
["knf"] = {"Mankanya"},
["kng"] = {"Koongo"},
["kni"] = {"Kanufi"},
["knj"] = {"Western Kanjobal"},
["knk"] = {"Kuranko"},
["knl"] = {"Keninjal"},
["knm"] = {"Kanamarí"},
["knn"] = {"Konkani (individual language)"},
["kno"] = {"Kono (Sierra Leone)"},
["knp"] = {"Kwanja"},
["knq"] = {"Kintaq"},
["knr"] = {"Kaningra"},
["kns"] = {"Kensiu"},
["knt"] = {"Panoan Katukína"},
["knu"] = {"Kono (Guinea)"},
["knv"] = {"Tabo"},
["knw"] = {"Kung-Ekoka"},
["knx"] = {"Kendayan", "Salako"},
["kny"] = {"Kanyok"},
["knz"] = {"Kalamsé"},
["koa"] = {"Konomala"},
["koc"] = {"Kpati"},
["kod"] = {"Kodi"},
["koe"] = {"Kacipo-Balesi"},
["kof"] = {"Kubi"},
["kog"] = {"Cogui", "Kogi"},
["koh"] = {"Koyo"},
["koi"] = {"Komi-Permyak"},
["kok"] = {"Konkani (macrolanguage)"},
["kol"] = {"Kol (Papua New Guinea)"},
["koo"] = {"Konzo"},
["kop"] = {"Waube"},
["koq"] = {"Kota (Gabon)"},
["kos"] = {"Kosraean"},
["kot"] = {"Lagwan"},
["kou"] = {"Koke"},
["kov"] = {"Kudu-Camo"},
["kow"] = {"Kugama"},
["koy"] = {"Koyukon"},
["koz"] = {"Korak"},
["kpa"] = {"Kutto"},
["kpb"] = {"Mullu Kurumba"},
["kpc"] = {"Curripaco"},
["kpd"] = {"Koba"},
["kpe"] = {"Kpelle"},
["kpf"] = {"Komba"},
["kpg"] = {"Kapingamarangi"},
["kph"] = {"Kplang"},
["kpi"] = {"Kofei"},
["kpj"] = {"Karajá"},
["kpk"] = {"Kpan"},
["kpl"] = {"Kpala"},
["kpm"] = {"Koho"},
["kpn"] = {"Kepkiriwát"},
["kpo"] = {"Ikposo"},
["kpq"] = {"Korupun-Sela"},
["kpr"] = {"Korafe-Yegha"},
["kps"] = {"Tehit"},
["kpt"] = {"Karata"},
["kpu"] = {"Kafoa"},
["kpv"] = {"Komi-Zyrian"},
["kpw"] = {"Kobon"},
["kpx"] = {"Mountain Koiali"},
["kpy"] = {"Koryak"},
["kpz"] = {"Kupsabiny"},
["kqa"] = {"Mum"},
["kqb"] = {"Kovai"},
["kqc"] = {"Doromu-Koki"},
["kqd"] = {"Koy Sanjaq Surat"},
["kqe"] = {"Kalagan"},
["kqf"] = {"Kakabai"},
["kqg"] = {"Khe"},
["kqh"] = {"Kisankasa"},
["kqi"] = {"Koitabu"},
["kqj"] = {"Koromira"},
["kqk"] = {"Kotafon Gbe"},
["kql"] = {"Kyenele"},
["kqm"] = {"Khisa"},
["kqn"] = {"Kaonde"},
["kqo"] = {"Eastern Krahn"},
["kqp"] = {"Kimré"},
["kqq"] = {"Krenak"},
["kqr"] = {"Kimaragang"},
["kqs"] = {"Northern Kissi"},
["kqt"] = {"Klias River Kadazan"},
["kqu"] = {"Seroa"},
["kqv"] = {"Okolod"},
["kqw"] = {"Kandas"},
["kqx"] = {"Mser"},
["kqy"] = {"Koorete"},
["kqz"] = {"Korana"},
["kra"] = {"Kumhali"},
["krb"] = {"Karkin"},
["krc"] = {"Karachay-Balkar"},
["krd"] = {"Kairui-Midiki"},
["kre"] = {"Panará"},
["krf"] = {"Koro (Vanuatu)"},
["krh"] = {"Kurama"},
["kri"] = {"Krio"},
["krj"] = {"Kinaray-A"},
["krk"] = {"Kerek"},
["krl"] = {"Karelian"},
["krn"] = {"Sapo"},
["kro"] = {"Kru languages"},
["krp"] = {"Korop"},
["krr"] = {"Krung"},
["krs"] = {"Gbaya (Sudan)"},
["krt"] = {"Tumari Kanuri"},
["kru"] = {"Kurukh"},
["krv"] = {"Kavet"},
["krw"] = {"Western Krahn"},
["krx"] = {"Karon"},
["kry"] = {"Kryts"},
["krz"] = {"Sota Kanum"},
["ksa"] = {"Shuwa-Zamani"},
["ksb"] = {"Shambala"},
["ksc"] = {"Southern Kalinga"},
["ksd"] = {"Kuanua"},
["kse"] = {"Kuni"},
["ksf"] = {"Bafia"},
["ksg"] = {"Kusaghe"},
["ksh"] = {"Kölsch"},
["ksi"] = {"Krisa", "I'saka"},
["ksj"] = {"Uare"},
["ksk"] = {"Kansa"},
["ksl"] = {"Kumalu"},
["ksm"] = {"Kumba"},
["ksn"] = {"Kasiguranin"},
["kso"] = {"Kofa"},
["ksp"] = {"Kaba"},
["ksq"] = {"Kwaami"},
["ksr"] = {"Borong"},
["kss"] = {"Southern Kisi"},
["kst"] = {"Winyé"},
["ksu"] = {"Khamyang"},
["ksv"] = {"Kusu"},
["ksw"] = {"S'gaw Karen"},
["ksx"] = {"Kedang"},
["ksy"] = {"Kharia Thar"},
["ksz"] = {"Kodaku"},
["kta"] = {"Katua"},
["ktb"] = {"Kambaata"},
["ktc"] = {"Kholok"},
["ktd"] = {"Kokata"},
["kte"] = {"Nubri"},
["ktf"] = {"Kwami"},
["ktg"] = {"Kalkutung"},
["kth"] = {"Karanga"},
["kti"] = {"North Muyu"},
["ktj"] = {"Plapo Krumen"},
["ktk"] = {"Kaniet"},
["ktl"] = {"Koroshi"},
["ktm"] = {"Kurti"},
["ktn"] = {"Karitiâna"},
["kto"] = {"Kuot"},
["ktp"] = {"Kaduo"},
["ktq"] = {"Katabaga"},
["kts"] = {"South Muyu"},
["ktt"] = {"Ketum"},
["ktu"] = {"Kituba (Democratic Republic of Congo)"},
["ktv"] = {"Eastern Katu"},
["ktw"] = {"Kato"},
["ktx"] = {"Kaxararí"},
["kty"] = {"Kango (Bas-Uélé District)"},
["ktz"] = {"Ju/'hoan", "Juǀʼhoan", "Juǀʼhoansi"},
["kub"] = {"Kutep"},
["kuc"] = {"Kwinsu"},
["kud"] = {"'Auhelawa"},
["kue"] = {"Kuman (Papua New Guinea)"},
["kuf"] = {"Western Katu"},
["kug"] = {"Kupa"},
["kuh"] = {"Kushi"},
["kui"] = {"Kuikúro-Kalapálo"},
["kuj"] = {"Kuria"},
["kuk"] = {"Kepo'"},
["kul"] = {"Kulere"},
["kum"] = {"Kumyk"},
["kun"] = {"Kunama"},
["kuo"] = {"Kumukio"},
["kup"] = {"Kunimaipa"},
["kuq"] = {"Karipuna"},
["kus"] = {"Kusaal"},
["kut"] = {"Kutenai"},
["kuu"] = {"Upper Kuskokwim"},
["kuv"] = {"Kur"},
["kuw"] = {"Kpagua"},
["kux"] = {"Kukatja"},
["kuy"] = {"Kuuku-Ya'u"},
["kuz"] = {"Kunza"},
["kva"] = {"Bagvalal"},
["kvb"] = {"Kubu"},
["kvc"] = {"Kove"},
["kvd"] = {"Kui (Indonesia)"},
["kve"] = {"Kalabakan"},
["kvf"] = {"Kabalai"},
["kvg"] = {"Kuni-Boazi"},
["kvh"] = {"Komodo"},
["kvi"] = {"Kwang"},
["kvj"] = {"Psikye"},
["kvk"] = {"Korean Sign Language"},
["kvl"] = {"Kayaw"},
["kvm"] = {"Kendem"},
["kvn"] = {"Border Kuna"},
["kvo"] = {"Dobel"},
["kvp"] = {"Kompane"},
["kvq"] = {"Geba Karen"},
["kvr"] = {"Kerinci"},
["kvt"] = {"Lahta Karen", "Lahta"},
["kvu"] = {"Yinbaw Karen"},
["kvv"] = {"Kola"},
["kvw"] = {"Wersing"},
["kvx"] = {"Parkari Koli"},
["kvy"] = {"Yintale Karen", "Yintale"},
["kvz"] = {"Tsakwambo", "Tsaukambo"},
["kwa"] = {"Dâw"},
["kwb"] = {"Kwa"},
["kwc"] = {"Likwala"},
["kwd"] = {"Kwaio"},
["kwe"] = {"Kwerba"},
["kwf"] = {"Kwara'ae"},
["kwg"] = {"Sara Kaba Deme"},
["kwh"] = {"Kowiai"},
["kwi"] = {"Awa-Cuaiquer"},
["kwj"] = {"Kwanga"},
["kwk"] = {"Kwakiutl"},
["kwl"] = {"Kofyar"},
["kwm"] = {"Kwambi"},
["kwn"] = {"Kwangali"},
["kwo"] = {"Kwomtari"},
["kwp"] = {"Kodia"},
["kwr"] = {"Kwer"},
["kws"] = {"Kwese"},
["kwt"] = {"Kwesten"},
["kwu"] = {"Kwakum"},
["kwv"] = {"Sara Kaba Náà"},
["kww"] = {"Kwinti"},
["kwx"] = {"Khirwar"},
["kwy"] = {"San Salvador Kongo"},
["kwz"] = {"Kwadi"},
["kxa"] = {"Kairiru"},
["kxb"] = {"Krobu"},
["kxc"] = {"Konso", "Khonso"},
["kxd"] = {"Brunei"},
["kxf"] = {"Manumanaw Karen", "Manumanaw"},
["kxh"] = {"Karo (Ethiopia)"},
["kxi"] = {"Keningau Murut"},
["kxj"] = {"Kulfa"},
["kxk"] = {"Zayein Karen"},
["kxl"] = {"Nepali Kurux"},
["kxm"] = {"Northern Khmer"},
["kxn"] = {"Kanowit-Tanjong Melanau"},
["kxo"] = {"Kanoé"},
["kxp"] = {"Wadiyara Koli"},
["kxq"] = {"Smärky Kanum"},
["kxr"] = {"Koro (Papua New Guinea)"},
["kxs"] = {"Kangjia"},
["kxt"] = {"Koiwat"},
["kxu"] = {"Kui (India)"},
["kxv"] = {"Kuvi"},
["kxw"] = {"Konai"},
["kxx"] = {"Likuba"},
["kxy"] = {"Kayong"},
["kxz"] = {"Kerewo"},
["kya"] = {"Kwaya"},
["kyb"] = {"Butbut Kalinga"},
["kyc"] = {"Kyaka"},
["kyd"] = {"Karey"},
["kye"] = {"Krache"},
["kyf"] = {"Kouya"},
["kyg"] = {"Keyagana"},
["kyh"] = {"Karok"},
["kyi"] = {"Kiput"},
["kyj"] = {"Karao"},
["kyk"] = {"Kamayo"},
["kyl"] = {"Kalapuya"},
["kym"] = {"Kpatili"},
["kyn"] = {"Northern Binukidnon"},
["kyo"] = {"Kelon"},
["kyp"] = {"Kang"},
["kyq"] = {"Kenga"},
["kyr"] = {"Kuruáya"},
["kys"] = {"Baram Kayan"},
["kyt"] = {"Kayagar"},
["kyu"] = {"Western Kayah"},
["kyv"] = {"Kayort"},
["kyw"] = {"Kudmali"},
["kyx"] = {"Rapoisi"},
["kyy"] = {"Kambaira"},
["kyz"] = {"Kayabí"},
["kza"] = {"Western Karaboro"},
["kzb"] = {"Kaibobo"},
["kzc"] = {"Bondoukou Kulango"},
["kzd"] = {"Kadai"},
["kze"] = {"Kosena"},
["kzf"] = {"Da'a Kaili"},
["kzg"] = {"Kikai"},
["kzi"] = {"Kelabit"},
["kzk"] = {"Kazukuru"},
["kzl"] = {"Kayeli"},
["kzm"] = {"Kais"},
["kzn"] = {"Kokola"},
["kzo"] = {"Kaningi"},
["kzp"] = {"Kaidipang"},
["kzq"] = {"Kaike"},
["kzr"] = {"Karang"},
["kzs"] = {"Sugut Dusun"},
["kzu"] = {"Kayupulau"},
["kzv"] = {"Komyandaret"},
["kzw"] = {"Karirí-Xocó"},
["kzx"] = {"Kamarian"},
["kzy"] = {"Kango (Tshopo District)"},
["kzz"] = {"Kalabra"},
["laa"] = {"Southern Subanen"},
["lab"] = {"Linear A"},
["lac"] = {"Lacandon"},
["lad"] = {"Ladino"},
["lae"] = {"Pattani"},
["laf"] = {"Lafofa"},
["lag"] = {"Langi"},
["lah"] = {"Lahnda"},
["lai"] = {"Lambya"},
["laj"] = {"Lango (Uganda)"},
["lak"] = {"Laka (Nigeria)"},
["lal"] = {"Lalia"},
["lam"] = {"Lamba"},
["lan"] = {"Laru"},
["lap"] = {"Laka (Chad)"},
["laq"] = {"Qabiao"},
["lar"] = {"Larteh"},
["las"] = {"Lama (Togo)"},
["lau"] = {"Laba"},
["law"] = {"Lauje"},
["lax"] = {"Tiwa"},
["lay"] = {"Lama Bai"},
["laz"] = {"Aribwatsa"},
["lba"] = {"Lui"},
["lbb"] = {"Label"},
["lbc"] = {"Lakkia"},
["lbe"] = {"Lak"},
["lbf"] = {"Tinani"},
["lbg"] = {"Laopang"},
["lbi"] = {"La'bi"},
["lbj"] = {"Ladakhi"},
["lbk"] = {"Central Bontok"},
["lbl"] = {"Libon Bikol"},
["lbm"] = {"Lodhi"},
["lbn"] = {"Lamet"},
["lbo"] = {"Laven"},
["lbq"] = {"Wampar"},
["lbr"] = {"Lohorung"},
["lbs"] = {"Libyan Sign Language"},
["lbt"] = {"Lachi"},
["lbu"] = {"Labu"},
["lbv"] = {"Lavatbura-Lamusong"},
["lbw"] = {"Tolaki"},
["lbx"] = {"Lawangan"},
["lby"] = {"Lamu-Lamu"},
["lbz"] = {"Lardil"},
["lcc"] = {"Legenyem"},
["lcd"] = {"Lola"},
["lce"] = {"Loncong", "Sekak"},
["lcf"] = {"Lubu"},
["lch"] = {"Luchazi"},
["lcl"] = {"Lisela"},
["lcm"] = {"Tungag"},
["lcp"] = {"Western Lawa"},
["lcq"] = {"Luhu"},
["lcs"] = {"Lisabata-Nuniali"},
["lda"] = {"Kla-Dan"},
["ldb"] = {"Dũya"},
["ldd"] = {"Luri"},
["ldg"] = {"Lenyima"},
["ldh"] = {"Lamja-Dengsa-Tola"},
["ldi"] = {"Laari"},
["ldj"] = {"Lemoro"},
["ldk"] = {"Leelau"},
["ldl"] = {"Kaan"},
["ldm"] = {"Landoma"},
["ldn"] = {"Láadan"},
["ldo"] = {"Loo"},
["ldp"] = {"Tso"},
["ldq"] = {"Lufu"},
["lea"] = {"Lega-Shabunda"},
["leb"] = {"Lala-Bisa"},
["lec"] = {"Leco"},
["led"] = {"Lendu"},
["lee"] = {"Lyélé"},
["lef"] = {"Lelemi"},
["leh"] = {"Lenje"},
["lei"] = {"Lemio"},
["lej"] = {"Lengola"},
["lek"] = {"Leipon"},
["lel"] = {"Lele (Democratic Republic of Congo)"},
["lem"] = {"Nomaande"},
["len"] = {"Lenca"},
["leo"] = {"Leti (Cameroon)"},
["lep"] = {"Lepcha"},
["leq"] = {"Lembena"},
["ler"] = {"Lenkau"},
["les"] = {"Lese"},
["let"] = {"Lesing-Gelimi", "Amio-Gelimi"},
["leu"] = {"Kara (Papua New Guinea)"},
["lev"] = {"Lamma"},
["lew"] = {"Ledo Kaili"},
["lex"] = {"Luang"},
["ley"] = {"Lemolang"},
["lez"] = {"Lezghian"},
["lfa"] = {"Lefa"},
["lfn"] = {"Lingua Franca Nova"},
["lga"] = {"Lungga"},
["lgb"] = {"Laghu"},
["lgg"] = {"Lugbara"},
["lgh"] = {"Laghuu"},
["lgi"] = {"Lengilu"},
["lgk"] = {"Lingarak", "Neverver"},
["lgl"] = {"Wala"},
["lgm"] = {"Lega-Mwenga"},
["lgn"] = {"T'apo", "Opuuo"},
["lgq"] = {"Logba"},
["lgr"] = {"Lengo"},
["lgt"] = {"Pahi"},
["lgu"] = {"Longgu"},
["lgz"] = {"Ligenza"},
["lha"] = {"Laha (Viet Nam)"},
["lhh"] = {"Laha (Indonesia)"},
["lhi"] = {"Lahu Shi"},
["lhl"] = {"Lahul Lohar"},
["lhm"] = {"Lhomi"},
["lhn"] = {"Lahanan"},
["lhp"] = {"Lhokpu"},
["lhs"] = {"Mlahsö"},
["lht"] = {"Lo-Toga"},
["lhu"] = {"Lahu"},
["lia"] = {"West-Central Limba"},
["lib"] = {"Likum"},
["lic"] = {"Hlai"},
["lid"] = {"Nyindrou"},
["lie"] = {"Likila"},
["lif"] = {"Limbu"},
["lig"] = {"Ligbi"},
["lih"] = {"Lihir"},
["lij"] = {"Ligurian"},
["lik"] = {"Lika"},
["lil"] = {"Lillooet"},
["lio"] = {"Liki"},
["lip"] = {"Sekpele"},
["liq"] = {"Libido"},
["lir"] = {"Liberian English"},
["lis"] = {"Lisu"},
["liu"] = {"Logorik"},
["liv"] = {"Liv"},
["liw"] = {"Col"},
["lix"] = {"Liabuku"},
["liy"] = {"Banda-Bambari"},
["liz"] = {"Libinza"},
["lja"] = {"Golpa"},
["lje"] = {"Rampi"},
["lji"] = {"Laiyolo"},
["ljl"] = {"Li'o"},
["ljp"] = {"Lampung Api"},
["ljw"] = {"Yirandali"},
["ljx"] = {"Yuru"},
["lka"] = {"Lakalei"},
["lkb"] = {"Kabras", "Lukabaras"},
["lkc"] = {"Kucong"},
["lkd"] = {"Lakondê"},
["lke"] = {"Kenyi"},
["lkh"] = {"Lakha"},
["lki"] = {"Laki"},
["lkj"] = {"Remun"},
["lkl"] = {"Laeko-Libuat"},
["lkm"] = {"Kalaamaya"},
["lkn"] = {"Lakon", "Vure"},
["lko"] = {"Khayo", "Olukhayo"},
["lkr"] = {"Päri"},
["lks"] = {"Kisa", "Olushisa"},
["lkt"] = {"Lakota"},
["lku"] = {"Kungkari"},
["lky"] = {"Lokoya"},
["lla"] = {"Lala-Roba"},
["llb"] = {"Lolo"},
["llc"] = {"Lele (Guinea)"},
["lld"] = {"Ladin"},
["lle"] = {"Lele (Papua New Guinea)"},
["llf"] = {"Hermit"},
["llg"] = {"Lole"},
["llh"] = {"Lamu"},
["lli"] = {"Teke-Laali"},
["llj"] = {"Ladji Ladji"},
["llk"] = {"Lelak"},
["lll"] = {"Lilau"},
["llm"] = {"Lasalimu"},
["lln"] = {"Lele (Chad)"},
["llo"] = {"Khlor"},
["llp"] = {"North Efate"},
["llq"] = {"Lolak"},
["lls"] = {"Lithuanian Sign Language"},
["llu"] = {"Lau"},
["llx"] = {"Lauan"},
["lma"] = {"East Limba"},
["lmb"] = {"Merei"},
["lmc"] = {"Limilngan"},
["lmd"] = {"Lumun"},
["lme"] = {"Pévé"},
["lmf"] = {"South Lembata"},
["lmg"] = {"Lamogai"},
["lmh"] = {"Lambichhong"},
["lmi"] = {"Lombi"},
["lmj"] = {"West Lembata"},
["lmk"] = {"Lamkang"},
["lml"] = {"Hano"},
["lmn"] = {"Lambadi"},
["lmo"] = {"Lombard"},
["lmp"] = {"Limbum"},
["lmq"] = {"Lamatuka"},
["lmr"] = {"Lamalera"},
["lmu"] = {"Lamenu"},
["lmv"] = {"Lomaiviti"},
["lmw"] = {"Lake Miwok"},
["lmx"] = {"Laimbue"},
["lmy"] = {"Lamboya"},
["lmz"] = {"Lumbee"},
["lna"] = {"Langbashe"},
["lnb"] = {"Mbalanhu"},
["lnd"] = {"Lundayeh", "Lun Bawang"},
["lng"] = {"Langobardic"},
["lnh"] = {"Lanoh"},
["lni"] = {"Daantanai'"},
["lnj"] = {"Leningitij"},
["lnl"] = {"South Central Banda"},
["lnm"] = {"Langam"},
["lnn"] = {"Lorediakarkar"},
["lno"] = {"Lango (Sudan)"},
["lns"] = {"Lamnso'"},
["lnu"] = {"Longuda"},
["lnw"] = {"Lanima"},
["lnz"] = {"Lonzo"},
["loa"] = {"Loloda"},
["lob"] = {"Lobi"},
["loc"] = {"Inonhan"},
["loe"] = {"Saluan"},
["lof"] = {"Logol"},
["log"] = {"Logo"},
["loh"] = {"Narim"},
["loi"] = {"Loma (Côte d'Ivoire)"},
["loj"] = {"Lou"},
["lok"] = {"Loko"},
["lol"] = {"Mongo"},
["lom"] = {"Loma (Liberia)"},
["lon"] = {"Malawi Lomwe"},
["loo"] = {"Lombo"},
["lop"] = {"Lopa"},
["loq"] = {"Lobala"},
["lor"] = {"Téén"},
["los"] = {"Loniu"},
["lot"] = {"Otuho"},
["lou"] = {"Louisiana Creole"},
["lov"] = {"Lopi"},
["low"] = {"Tampias Lobu"},
["lox"] = {"Loun"},
["loy"] = {"Loke"},
["loz"] = {"Lozi"},
["lpa"] = {"Lelepa"},
["lpe"] = {"Lepki"},
["lpn"] = {"Long Phuri Naga"},
["lpo"] = {"Lipo"},
["lpx"] = {"Lopit"},
["lra"] = {"Rara Bakati'"},
["lrc"] = {"Northern Luri"},
["lre"] = {"Laurentian"},
["lrg"] = {"Laragia"},
["lri"] = {"Marachi", "Olumarachi"},
["lrk"] = {"Loarki"},
["lrl"] = {"Lari"},
["lrm"] = {"Marama", "Olumarama"},
["lrn"] = {"Lorang"},
["lro"] = {"Laro"},
["lrr"] = {"Southern Yamphu"},
["lrt"] = {"Larantuka Malay"},
["lrv"] = {"Larevat"},
["lrz"] = {"Lemerig"},
["lsa"] = {"Lasgerdi"},
["lsd"] = {"Lishana Deni"},
["lse"] = {"Lusengo"},
["lsg"] = {"Lyons Sign Language"},
["lsh"] = {"Lish"},
["lsi"] = {"Lashi"},
["lsl"] = {"Latvian Sign Language"},
["lsm"] = {"Saamia", "Olusamia"},
["lso"] = {"Laos Sign Language"},
["lsp"] = {"Panamanian Sign Language", "Lengua de Señas Panameñas"},
["lsr"] = {"Aruop"},
["lss"] = {"Lasi"},
["lst"] = {"Trinidad and Tobago Sign Language"},
["lsy"] = {"Mauritian Sign Language"},
["ltc"] = {"Late Middle Chinese"},
["ltg"] = {"Latgalian"},
["lth"] = {"Thur"},
["lti"] = {"Leti (Indonesia)"},
["ltn"] = {"Latundê"},
["lto"] = {"Tsotso", "Olutsotso"},
["lts"] = {"Tachoni", "Lutachoni"},
["ltu"] = {"Latu"},
["lua"] = {"Luba-Lulua"},
["luc"] = {"Aringa"},
["lud"] = {"Ludian"},
["lue"] = {"Luvale"},
["luf"] = {"Laua"},
["lui"] = {"Luiseno"},
["luj"] = {"Luna"},
["luk"] = {"Lunanakha"},
["lul"] = {"Olu'bo"},
["lum"] = {"Luimbi"},
["lun"] = {"Lunda"},
["luo"] = {"Luo (Kenya and Tanzania)", "Dholuo"},
["lup"] = {"Lumbu"},
["luq"] = {"Lucumi"},
["lur"] = {"Laura"},
["lus"] = {"Lushai"},
["lut"] = {"Lushootseed"},
["luu"] = {"Lumba-Yakkha"},
["luv"] = {"Luwati"},
["luw"] = {"Luo (Cameroon)"},
["luy"] = {"Luyia", "Oluluyia"},
["luz"] = {"Southern Luri"},
["lva"] = {"Maku'a"},
["lvk"] = {"Lavukaleve"},
["lvs"] = {"Standard Latvian"},
["lvu"] = {"Levuka"},
["lwa"] = {"Lwalu"},
["lwe"] = {"Lewo Eleng"},
["lwg"] = {"Wanga", "Oluwanga"},
["lwh"] = {"White Lachi"},
["lwl"] = {"Eastern Lawa"},
["lwm"] = {"Laomian"},
["lwo"] = {"Luwo"},
["lwt"] = {"Lewotobi"},
["lwu"] = {"Lawu"},
["lww"] = {"Lewo"},
["lya"] = {"Layakha"},
["lyg"] = {"Lyngngam"},
["lyn"] = {"Luyana"},
["lzh"] = {"Literary Chinese"},
["lzl"] = {"Litzlitz"},
["lzn"] = {"Leinong Naga"},
["lzz"] = {"Laz"},
["maa"] = {"San Jerónimo Tecóatl Mazatec"},
["mab"] = {"Yutanduchi Mixtec"},
["mad"] = {"Madurese"},
["mae"] = {"Bo-Rukul"},
["maf"] = {"Mafa"},
["mag"] = {"Magahi"},
["mai"] = {"Maithili"},
["maj"] = {"Jalapa De Díaz Mazatec"},
["mak"] = {"Makasar"},
["mam"] = {"Mam"},
["man"] = {"Mandingo", "Manding"},
["map"] = {"Austronesian languages"},
["maq"] = {"Chiquihuitlán Mazatec"},
["mas"] = {"Masai"},
["mat"] = {"San Francisco Matlatzinca"},
["mau"] = {"Huautla Mazatec"},
["mav"] = {"Sateré-Mawé"},
["maw"] = {"Mampruli"},
["max"] = {"North Moluccan Malay"},
["maz"] = {"Central Mazahua"},
["mba"] = {"Higaonon"},
["mbb"] = {"Western Bukidnon Manobo"},
["mbc"] = {"Macushi"},
["mbd"] = {"Dibabawon Manobo"},
["mbe"] = {"Molale"},
["mbf"] = {"Baba Malay"},
["mbh"] = {"Mangseng"},
["mbi"] = {"Ilianen Manobo"},
["mbj"] = {"Nadëb"},
["mbk"] = {"Malol"},
["mbl"] = {"Maxakalí"},
["mbm"] = {"Ombamba"},
["mbn"] = {"Macaguán"},
["mbo"] = {"Mbo (Cameroon)"},
["mbp"] = {"Malayo"},
["mbq"] = {"Maisin"},
["mbr"] = {"Nukak Makú"},
["mbs"] = {"Sarangani Manobo"},
["mbt"] = {"Matigsalug Manobo"},
["mbu"] = {"Mbula-Bwazza"},
["mbv"] = {"Mbulungish"},
["mbw"] = {"Maring"},
["mbx"] = {"Mari (East Sepik Province)"},
["mby"] = {"Memoni"},
["mbz"] = {"Amoltepec Mixtec"},
["mca"] = {"Maca"},
["mcb"] = {"Machiguenga"},
["mcc"] = {"Bitur"},
["mcd"] = {"Sharanahua"},
["mce"] = {"Itundujia Mixtec"},
["mcf"] = {"Matsés"},
["mcg"] = {"Mapoyo"},
["mch"] = {"Maquiritari"},
["mci"] = {"Mese"},
["mcj"] = {"Mvanip"},
["mck"] = {"Mbunda"},
["mcl"] = {"Macaguaje"},
["mcm"] = {"Malaccan Creole Portuguese"},
["mcn"] = {"Masana"},
["mco"] = {"Coatlán Mixe"},
["mcp"] = {"Makaa"},
["mcq"] = {"Ese"},
["mcr"] = {"Menya"},
["mcs"] = {"Mambai"},
["mct"] = {"Mengisa"},
["mcu"] = {"Cameroon Mambila"},
["mcv"] = {"Minanibai"},
["mcw"] = {"Mawa (Chad)"},
["mcx"] = {"Mpiemo"},
["mcy"] = {"South Watut"},
["mcz"] = {"Mawan"},
["mda"] = {"Mada (Nigeria)"},
["mdb"] = {"Morigi"},
["mdc"] = {"Male (Papua New Guinea)"},
["mdd"] = {"Mbum"},
["mde"] = {"Maba (Chad)"},
["mdf"] = {"Moksha"},
["mdg"] = {"Massalat"},
["mdh"] = {"Maguindanaon"},
["mdi"] = {"Mamvu"},
["mdj"] = {"Mangbetu"},
["mdk"] = {"Mangbutu"},
["mdl"] = {"Maltese Sign Language"},
["mdm"] = {"Mayogo"},
["mdn"] = {"Mbati"},
["mdp"] = {"Mbala"},
["mdq"] = {"Mbole"},
["mdr"] = {"Mandar"},
["mds"] = {"Maria (Papua New Guinea)"},
["mdt"] = {"Mbere"},
["mdu"] = {"Mboko"},
["mdv"] = {"Santa Lucía Monteverde Mixtec"},
["mdw"] = {"Mbosi"},
["mdx"] = {"Dizin"},
["mdy"] = {"Male (Ethiopia)"},
["mdz"] = {"Suruí Do Pará"},
["mea"] = {"Menka"},
["meb"] = {"Ikobi"},
["mec"] = {"Mara"},
["med"] = {"Melpa"},
["mee"] = {"Mengen"},
["mef"] = {"Megam"},
["meh"] = {"Southwestern Tlaxiaco Mixtec"},
["mei"] = {"Midob"},
["mej"] = {"Meyah"},
["mek"] = {"Mekeo"},
["mel"] = {"Central Melanau"},
["mem"] = {"Mangala"},
["men"] = {"Mende (Sierra Leone)"},
["meo"] = {"Kedah Malay"},
["mep"] = {"Miriwung"},
["meq"] = {"Merey"},
["mer"] = {"Meru"},
["mes"] = {"Masmaje"},
["met"] = {"Mato"},
["meu"] = {"Motu"},
["mev"] = {"Mano"},
["mew"] = {"Maaka"},
["mey"] = {"Hassaniyya"},
["mez"] = {"Menominee"},
["mfa"] = {"Pattani Malay"},
["mfb"] = {"Bangka"},
["mfc"] = {"Mba"},
["mfd"] = {"Mendankwe-Nkwen"},
["mfe"] = {"Morisyen"},
["mff"] = {"Naki"},
["mfg"] = {"Mogofin"},
["mfh"] = {"Matal"},
["mfi"] = {"Wandala"},
["mfj"] = {"Mefele"},
["mfk"] = {"North Mofu"},
["mfl"] = {"Putai"},
["mfm"] = {"Marghi South"},
["mfn"] = {"Cross River Mbembe"},
["mfo"] = {"Mbe"},
["mfp"] = {"Makassar Malay"},
["mfq"] = {"Moba"},
["mfr"] = {"Marithiel"},
["mfs"] = {"Mexican Sign Language"},
["mft"] = {"Mokerang"},
["mfu"] = {"Mbwela"},
["mfv"] = {"Mandjak"},
["mfw"] = {"Mulaha"},
["mfx"] = {"Melo"},
["mfy"] = {"Mayo"},
["mfz"] = {"Mabaan"},
["mga"] = {"Middle Irish (900-1200)"},
["mgb"] = {"Mararit"},
["mgc"] = {"Morokodo"},
["mgd"] = {"Moru"},
["mge"] = {"Mango"},
["mgf"] = {"Maklew"},
["mgg"] = {"Mpumpong"},
["mgh"] = {"Makhuwa-Meetto"},
["mgi"] = {"Lijili"},
["mgj"] = {"Abureni"},
["mgk"] = {"Mawes"},
["mgl"] = {"Maleu-Kilenge"},
["mgm"] = {"Mambae"},
["mgn"] = {"Mbangi"},
["mgo"] = {"Meta'"},
["mgp"] = {"Eastern Magar"},
["mgq"] = {"Malila"},
["mgr"] = {"Mambwe-Lungu"},
["mgs"] = {"Manda (Tanzania)"},
["mgt"] = {"Mongol"},
["mgu"] = {"Mailu"},
["mgv"] = {"Matengo"},
["mgw"] = {"Matumbi"},
["mgy"] = {"Mbunga"},
["mgz"] = {"Mbugwe"},
["mha"] = {"Manda (India)"},
["mhb"] = {"Mahongwe"},
["mhc"] = {"Mocho"},
["mhd"] = {"Mbugu"},
["mhe"] = {"Besisi", "Mah Meri"},
["mhf"] = {"Mamaa"},
["mhg"] = {"Margu"},
["mhi"] = {"Ma'di"},
["mhj"] = {"Mogholi"},
["mhk"] = {"Mungaka"},
["mhl"] = {"Mauwake"},
["mhm"] = {"Makhuwa-Moniga"},
["mhn"] = {"Mócheno"},
["mho"] = {"Mashi (Zambia)"},
["mhp"] = {"Balinese Malay"},
["mhq"] = {"Mandan"},
["mhr"] = {"Eastern Mari"},
["mhs"] = {"Buru (Indonesia)"},
["mht"] = {"Mandahuaca"},
["mhu"] = {"Digaro-Mishmi", "Darang Deng"},
["mhw"] = {"Mbukushu"},
["mhx"] = {"Maru", "Lhaovo"},
["mhy"] = {"Ma'anyan"},
["mhz"] = {"Mor (Mor Islands)"},
["mia"] = {"Miami"},
["mib"] = {"Atatláhuca Mixtec"},
["mic"] = {"Mi'kmaq", "Micmac"},
["mid"] = {"Mandaic"},
["mie"] = {"Ocotepec Mixtec"},
["mif"] = {"Mofu-Gudur"},
["mig"] = {"San Miguel El Grande Mixtec"},
["mih"] = {"Chayuco Mixtec"},
["mii"] = {"Chigmecatitlán Mixtec"},
["mij"] = {"Abar", "Mungbam"},
["mik"] = {"Mikasuki"},
["mil"] = {"Peñoles Mixtec"},
["mim"] = {"Alacatlatzala Mixtec"},
["min"] = {"Minangkabau"},
["mio"] = {"Pinotepa Nacional Mixtec"},
["mip"] = {"Apasco-Apoala Mixtec"},
["miq"] = {"Mískito"},
["mir"] = {"Isthmus Mixe"},
["mis"] = {"Uncoded languages"},
["mit"] = {"Southern Puebla Mixtec"},
["miu"] = {"Cacaloxtepec Mixtec"},
["miw"] = {"Akoye"},
["mix"] = {"Mixtepec Mixtec"},
["miy"] = {"Ayutla Mixtec"},
["miz"] = {"Coatzospan Mixtec"},
["mjb"] = {"Makalero"},
["mjc"] = {"San Juan Colorado Mixtec"},
["mjd"] = {"Northwest Maidu"},
["mje"] = {"Muskum"},
["mjg"] = {"Tu"},
["mjh"] = {"Mwera (Nyasa)"},
["mji"] = {"Kim Mun"},
["mjj"] = {"Mawak"},
["mjk"] = {"Matukar"},
["mjl"] = {"Mandeali"},
["mjm"] = {"Medebur"},
["mjn"] = {"Ma (Papua New Guinea)"},
["mjo"] = {"Malankuravan"},
["mjp"] = {"Malapandaram"},
["mjq"] = {"Malaryan"},
["mjr"] = {"Malavedan"},
["mjs"] = {"Miship"},
["mjt"] = {"Sauria Paharia"},
["mju"] = {"Manna-Dora"},
["mjv"] = {"Mannan"},
["mjw"] = {"Karbi"},
["mjx"] = {"Mahali"},
["mjy"] = {"Mahican"},
["mjz"] = {"Majhi"},
["mka"] = {"Mbre"},
["mkb"] = {"Mal Paharia"},
["mkc"] = {"Siliput"},
["mke"] = {"Mawchi"},
["mkf"] = {"Miya"},
["mkg"] = {"Mak (China)"},
["mkh"] = {"Mon-Khmer languages"},
["mki"] = {"Dhatki"},
["mkj"] = {"Mokilese"},
["mkk"] = {"Byep"},
["mkl"] = {"Mokole"},
["mkm"] = {"Moklen"},
["mkn"] = {"Kupang Malay"},
["mko"] = {"Mingang Doso"},
["mkp"] = {"Moikodi"},
["mkq"] = {"Bay Miwok"},
["mkr"] = {"Malas"},
["mks"] = {"Silacayoapan Mixtec"},
["mkt"] = {"Vamale"},
["mku"] = {"Konyanka Maninka"},
["mkv"] = {"Mafea"},
["mkw"] = {"Kituba (Congo)"},
["mkx"] = {"Kinamiging Manobo"},
["mky"] = {"East Makian"},
["mkz"] = {"Makasae"},
["mla"] = {"Malo"},
["mlb"] = {"Mbule"},
["mlc"] = {"Cao Lan"},
["mle"] = {"Manambu"},
["mlf"] = {"Mal"},
["mlh"] = {"Mape"},
["mli"] = {"Malimpung"},
["mlj"] = {"Miltu"},
["mlk"] = {"Ilwana", "Kiwilwana"},
["mll"] = {"Malua Bay"},
["mlm"] = {"Mulam"},
["mln"] = {"Malango"},
["mlo"] = {"Mlomp"},
["mlp"] = {"Bargam"},
["mlq"] = {"Western Maninkakan"},
["mlr"] = {"Vame"},
["mls"] = {"Masalit"},
["mlu"] = {"To'abaita"},
["mlv"] = {"Motlav", "Mwotlap"},
["mlw"] = {"Moloko"},
["mlx"] = {"Malfaxal", "Naha'ai"},
["mlz"] = {"Malaynon"},
["mma"] = {"Mama"},
["mmb"] = {"Momina"},
["mmc"] = {"Michoacán Mazahua"},
["mmd"] = {"Maonan"},
["mme"] = {"Mae"},
["mmf"] = {"Mundat"},
["mmg"] = {"North Ambrym"},
["mmh"] = {"Mehináku"},
["mmi"] = {"Musar"},
["mmj"] = {"Majhwar"},
["mmk"] = {"Mukha-Dora"},
["mml"] = {"Man Met"},
["mmm"] = {"Maii"},
["mmn"] = {"Mamanwa"},
["mmo"] = {"Mangga Buang"},
["mmp"] = {"Siawi"},
["mmq"] = {"Musak"},
["mmr"] = {"Western Xiangxi Miao"},
["mmt"] = {"Malalamai"},
["mmu"] = {"Mmaala"},
["mmv"] = {"Miriti"},
["mmw"] = {"Emae"},
["mmx"] = {"Madak"},
["mmy"] = {"Migaama"},
["mmz"] = {"Mabaale"},
["mna"] = {"Mbula"},
["mnb"] = {"Muna"},
["mnc"] = {"Manchu"},
["mnd"] = {"Mondé"},
["mne"] = {"Naba"},
["mnf"] = {"Mundani"},
["mng"] = {"Eastern Mnong"},
["mnh"] = {"Mono (Democratic Republic of Congo)"},
["mni"] = {"Manipuri"},
["mnj"] = {"Munji"},
["mnk"] = {"Mandinka"},
["mnl"] = {"Tiale"},
["mnm"] = {"Mapena"},
["mnn"] = {"Southern Mnong"},
["mno"] = {"Manobo languages"},
["mnp"] = {"Min Bei Chinese"},
["mnq"] = {"Minriq"},
["mnr"] = {"Mono (USA)"},
["mns"] = {"Mansi"},
["mnu"] = {"Mer"},
["mnv"] = {"Rennell-Bellona"},
["mnw"] = {"Mon"},
["mnx"] = {"Manikion"},
["mny"] = {"Manyawa"},
["mnz"] = {"Moni"},
["moa"] = {"Mwan"},
["moc"] = {"Mocoví"},
["mod"] = {"Mobilian"},
["moe"] = {"Montagnais"},
["mog"] = {"Mongondow"},
["moh"] = {"Mohawk"},
["moi"] = {"Mboi"},
["moj"] = {"Monzombo"},
["mok"] = {"Morori"},
["mom"] = {"Mangue"},
["moo"] = {"Monom"},
["mop"] = {"Mopán Maya"},
["moq"] = {"Mor (Bomberai Peninsula)"},
["mor"] = {"Moro"},
["mos"] = {"Mossi"},
["mot"] = {"Barí"},
["mou"] = {"Mogum"},
["mov"] = {"Mohave"},
["mow"] = {"Moi (Congo)"},
["mox"] = {"Molima"},
["moy"] = {"Shekkacho"},
["moz"] = {"Mukulu", "Gergiko"},
["mpa"] = {"Mpoto"},
["mpb"] = {"Mullukmulluk"},
["mpc"] = {"Mangarayi"},
["mpd"] = {"Machinere"},
["mpe"] = {"Majang"},
["mpg"] = {"Marba"},
["mph"] = {"Maung"},
["mpi"] = {"Mpade"},
["mpj"] = {"Martu Wangka"},
["mpk"] = {"Mbara (Chad)"},
["mpl"] = {"Middle Watut"},
["mpm"] = {"Yosondúa Mixtec"},
["mpn"] = {"Mindiri"},
["mpo"] = {"Miu"},
["mpp"] = {"Migabac"},
["mpq"] = {"Matís"},
["mpr"] = {"Vangunu"},
["mps"] = {"Dadibi"},
["mpt"] = {"Mian"},
["mpu"] = {"Makuráp"},
["mpv"] = {"Mungkip"},
["mpw"] = {"Mapidian"},
["mpx"] = {"Misima-Panaeati"},
["mpy"] = {"Mapia"},
["mpz"] = {"Mpi"},
["mqa"] = {"Maba (Indonesia)"},
["mqb"] = {"Mbuko"},
["mqc"] = {"Mangole"},
["mqe"] = {"Matepi"},
["mqf"] = {"Momuna"},
["mqg"] = {"Kota Bangun Kutai Malay"},
["mqh"] = {"Tlazoyaltepec Mixtec"},
["mqi"] = {"Mariri"},
["mqj"] = {"Mamasa"},
["mqk"] = {"Rajah Kabunsuwan Manobo"},
["mql"] = {"Mbelime"},
["mqm"] = {"South Marquesan"},
["mqn"] = {"Moronene"},
["mqo"] = {"Modole"},
["mqp"] = {"Manipa"},
["mqq"] = {"Minokok"},
["mqr"] = {"Mander"},
["mqs"] = {"West Makian"},
["mqt"] = {"Mok"},
["mqu"] = {"Mandari"},
["mqv"] = {"Mosimo"},
["mqw"] = {"Murupi"},
["mqx"] = {"Mamuju"},
["mqy"] = {"Manggarai"},
["mqz"] = {"Pano"},
["mra"] = {"Mlabri"},
["mrb"] = {"Marino"},
["mrc"] = {"Maricopa"},
["mrd"] = {"Western Magar"},
["mre"] = {"Martha's Vineyard Sign Language"},
["mrf"] = {"Elseng"},
["mrg"] = {"Mising"},
["mrh"] = {"Mara Chin"},
["mrj"] = {"Western Mari"},
["mrk"] = {"Hmwaveke"},
["mrl"] = {"Mortlockese"},
["mrm"] = {"Merlav", "Mwerlap"},
["mrn"] = {"Cheke Holo"},
["mro"] = {"Mru"},
["mrp"] = {"Morouas"},
["mrq"] = {"North Marquesan"},
["mrr"] = {"Maria (India)"},
["mrs"] = {"Maragus"},
["mrt"] = {"Marghi Central"},
["mru"] = {"Mono (Cameroon)"},
["mrv"] = {"Mangareva"},
["mrw"] = {"Maranao"},
["mrx"] = {"Maremgi", "Dineor"},
["mry"] = {"Mandaya"},
["mrz"] = {"Marind"},
["msb"] = {"Masbatenyo"},
["msc"] = {"Sankaran Maninka"},
["msd"] = {"Yucatec Maya Sign Language"},
["mse"] = {"Musey"},
["msf"] = {"Mekwei"},
["msg"] = {"Moraid"},
["msh"] = {"Masikoro Malagasy"},
["msi"] = {"Sabah Malay"},
["msj"] = {"Ma (Democratic Republic of Congo)"},
["msk"] = {"Mansaka"},
["msl"] = {"Molof", "Poule"},
["msm"] = {"Agusan Manobo"},
["msn"] = {"Vurës"},
["mso"] = {"Mombum"},
["msp"] = {"Maritsauá"},
["msq"] = {"Caac"},
["msr"] = {"Mongolian Sign Language"},
["mss"] = {"West Masela"},
["msu"] = {"Musom"},
["msv"] = {"Maslam"},
["msw"] = {"Mansoanka"},
["msx"] = {"Moresada"},
["msy"] = {"Aruamu"},
["msz"] = {"Momare"},
["mta"] = {"Cotabato Manobo"},
["mtb"] = {"Anyin Morofo"},
["mtc"] = {"Munit"},
["mtd"] = {"Mualang"},
["mte"] = {"Mono (Solomon Islands)"},
["mtf"] = {"Murik (Papua New Guinea)"},
["mtg"] = {"Una"},
["mth"] = {"Munggui"},
["mti"] = {"Maiwa (Papua New Guinea)"},
["mtj"] = {"Moskona"},
["mtk"] = {"Mbe'"},
["mtl"] = {"Montol"},
["mtm"] = {"Mator"},
["mtn"] = {"Matagalpa"},
["mto"] = {"Totontepec Mixe"},
["mtp"] = {"Wichí Lhamtés Nocten"},
["mtq"] = {"Muong"},
["mtr"] = {"Mewari"},
["mts"] = {"Yora"},
["mtt"] = {"Mota"},
["mtu"] = {"Tututepec Mixtec"},
["mtv"] = {"Asaro'o"},
["mtw"] = {"Southern Binukidnon"},
["mtx"] = {"Tidaá Mixtec"},
["mty"] = {"Nabi"},
["mua"] = {"Mundang"},
["mub"] = {"Mubi"},
["muc"] = {"Ajumbu"},
["mud"] = {"Mednyj Aleut"},
["mue"] = {"Media Lengua"},
["mug"] = {"Musgu"},
["muh"] = {"Mündü"},
["mui"] = {"Musi"},
["muj"] = {"Mabire"},
["muk"] = {"Mugom"},
["mul"] = {"Multiple languages"},
["mum"] = {"Maiwala"},
["mun"] = {"Munda languages"},
["muo"] = {"Nyong"},
["mup"] = {"Malvi"},
["muq"] = {"Eastern Xiangxi Miao"},
["mur"] = {"Murle"},
["mus"] = {"Creek"},
["mut"] = {"Western Muria"},
["muu"] = {"Yaaku"},
["muv"] = {"Muthuvan"},
["mux"] = {"Bo-Ung"},
["muy"] = {"Muyang"},
["muz"] = {"Mursi"},
["mva"] = {"Manam"},
["mvb"] = {"Mattole"},
["mvd"] = {"Mamboru"},
["mve"] = {"Marwari (Pakistan)"},
["mvf"] = {"Peripheral Mongolian"},
["mvg"] = {"Yucuañe Mixtec"},
["mvh"] = {"Mulgi"},
["mvi"] = {"Miyako"},
["mvk"] = {"Mekmek"},
["mvl"] = {"Mbara (Australia)"},
["mvm"] = {"Muya"},
["mvn"] = {"Minaveha"},
["mvo"] = {"Marovo"},
["mvp"] = {"Duri"},
["mvq"] = {"Moere"},
["mvr"] = {"Marau"},
["mvs"] = {"Massep"},
["mvt"] = {"Mpotovoro"},
["mvu"] = {"Marfa"},
["mvv"] = {"Tagal Murut"},
["mvw"] = {"Machinga"},
["mvx"] = {"Meoswar"},
["mvy"] = {"Indus Kohistani"},
["mvz"] = {"Mesqan"},
["mwa"] = {"Mwatebu"},
["mwb"] = {"Juwal"},
["mwc"] = {"Are"},
["mwe"] = {"Mwera (Chimwera)"},
["mwf"] = {"Murrinh-Patha"},
["mwg"] = {"Aiklep"},
["mwh"] = {"Mouk-Aria"},
["mwi"] = {"Labo", "Ninde"},
["mwk"] = {"Kita Maninkakan"},
["mwl"] = {"Mirandese"},
["mwm"] = {"Sar"},
["mwn"] = {"Nyamwanga"},
["mwo"] = {"Central Maewo"},
["mwp"] = {"Kala Lagaw Ya"},
["mwq"] = {"Mün Chin"},
["mwr"] = {"Marwari"},
["mws"] = {"Mwimbi-Muthambi"},
["mwt"] = {"Moken"},
["mwu"] = {"Mittu"},
["mwv"] = {"Mentawai"},
["mww"] = {"Hmong Daw"},
["mwx"] = {"Mediak"},
["mwy"] = {"Mosiro"},
["mwz"] = {"Moingi"},
["mxa"] = {"Northwest Oaxaca Mixtec"},
["mxb"] = {"Tezoatlán Mixtec"},
["mxc"] = {"Manyika"},
["mxd"] = {"Modang"},
["mxe"] = {"Mele-Fila"},
["mxf"] = {"Malgbe"},
["mxg"] = {"Mbangala"},
["mxh"] = {"Mvuba"},
["mxi"] = {"Mozarabic"},
["mxj"] = {"Miju-Mishmi", "Geman Deng"},
["mxk"] = {"Monumbo"},
["mxl"] = {"Maxi Gbe"},
["mxm"] = {"Meramera"},
["mxn"] = {"Moi (Indonesia)"},
["mxo"] = {"Mbowe"},
["mxp"] = {"Tlahuitoltepec Mixe"},
["mxq"] = {"Juquila Mixe"},
["mxr"] = {"Murik (Malaysia)"},
["mxs"] = {"Huitepec Mixtec"},
["mxt"] = {"Jamiltepec Mixtec"},
["mxu"] = {"Mada (Cameroon)"},
["mxv"] = {"Metlatónoc Mixtec"},
["mxw"] = {"Namo"},
["mxx"] = {"Mahou", "Mawukakan"},
["mxy"] = {"Southeastern Nochixtlán Mixtec"},
["mxz"] = {"Central Masela"},
["myb"] = {"Mbay"},
["myc"] = {"Mayeka"},
["myd"] = {"Maramba"},
["mye"] = {"Myene"},
["myf"] = {"Bambassi"},
["myg"] = {"Manta"},
["myh"] = {"Makah"},
["myi"] = {"Mina (India)"},
["myj"] = {"Mangayat"},
["myk"] = {"Mamara Senoufo"},
["myl"] = {"Moma"},
["mym"] = {"Me'en"},
["myn"] = {"Mayan languages"},
["myo"] = {"Anfillo"},
["myp"] = {"Pirahã"},
["myr"] = {"Muniche"},
["mys"] = {"Mesmes"},
["myu"] = {"Mundurukú"},
["myv"] = {"Erzya"},
["myw"] = {"Muyuw"},
["myx"] = {"Masaaba"},
["myy"] = {"Macuna"},
["myz"] = {"Classical Mandaic"},
["mza"] = {"Santa María Zacatepec Mixtec"},
["mzb"] = {"Tumzabt"},
["mzc"] = {"Madagascar Sign Language"},
["mzd"] = {"Malimba"},
["mze"] = {"Morawa"},
["mzg"] = {"Monastic Sign Language"},
["mzh"] = {"Wichí Lhamtés Güisnay"},
["mzi"] = {"Ixcatlán Mazatec"},
["mzj"] = {"Manya"},
["mzk"] = {"Nigeria Mambila"},
["mzl"] = {"Mazatlán Mixe"},
["mzm"] = {"Mumuye"},
["mzn"] = {"Mazanderani"},
["mzo"] = {"Matipuhy"},
["mzp"] = {"Movima"},
["mzq"] = {"Mori Atas"},
["mzr"] = {"Marúbo"},
["mzs"] = {"Macanese"},
["mzt"] = {"Mintil"},
["mzu"] = {"Inapang"},
["mzv"] = {"Manza"},
["mzw"] = {"Deg"},
["mzx"] = {"Mawayana"},
["mzy"] = {"Mozambican Sign Language"},
["mzz"] = {"Maiadomu"},
["naa"] = {"Namla"},
["nab"] = {"Southern Nambikuára"},
["nac"] = {"Narak"},
["nae"] = {"Naka'ela"},
["naf"] = {"Nabak"},
["nag"] = {"Naga Pidgin"},
["nah"] = {"Nahuatl languages"},
["nai"] = {"North American Indian languages"},
["naj"] = {"Nalu"},
["nak"] = {"Nakanai"},
["nal"] = {"Nalik"},
["nam"] = {"Ngan'gityemerri"},
["nan"] = {"Min Nan Chinese"},
["nao"] = {"Naaba"},
["nap"] = {"Neapolitan"},
["naq"] = {"Khoekhoe", "Nama (Namibia)"},
["nar"] = {"Iguta"},
["nas"] = {"Naasioi"},
["nat"] = {"Ca̱hungwa̱rya̱", "Hungworo"},
["naw"] = {"Nawuri"},
["nax"] = {"Nakwi"},
["nay"] = {"Narrinyeri"},
["naz"] = {"Coatepec Nahuatl"},
["nba"] = {"Nyemba"},
["nbb"] = {"Ndoe"},
["nbc"] = {"Chang Naga"},
["nbd"] = {"Ngbinda"},
["nbe"] = {"Konyak Naga"},
["nbg"] = {"Nagarchal"},
["nbh"] = {"Ngamo"},
["nbi"] = {"Mao Naga"},
["nbj"] = {"Ngarinman"},
["nbk"] = {"Nake"},
["nbm"] = {"Ngbaka Ma'bo"},
["nbn"] = {"Kuri"},
["nbo"] = {"Nkukoli"},
["nbp"] = {"Nnam"},
["nbq"] = {"Nggem"},
["nbr"] = {"Numana-Nunku-Gbantu-Numbu"},
["nbs"] = {"Namibian Sign Language"},
["nbt"] = {"Na"},
["nbu"] = {"Rongmei Naga"},
["nbv"] = {"Ngamambo"},
["nbw"] = {"Southern Ngbandi"},
["nby"] = {"Ningera"},
["nca"] = {"Iyo"},
["ncb"] = {"Central Nicobarese"},
["ncc"] = {"Ponam"},
["ncd"] = {"Nachering"},
["nce"] = {"Yale"},
["ncf"] = {"Notsi"},
["ncg"] = {"Nisga'a"},
["nch"] = {"Central Huasteca Nahuatl"},
["nci"] = {"Classical Nahuatl"},
["ncj"] = {"Northern Puebla Nahuatl"},
["nck"] = {"Nakara"},
["ncl"] = {"Michoacán Nahuatl"},
["ncm"] = {"Nambo"},
["ncn"] = {"Nauna"},
["nco"] = {"Sibe"},
["ncp"] = {"Ndaktup"},
["ncq"] = {"Northern Katang"},
["ncr"] = {"Ncane"},
["ncs"] = {"Nicaraguan Sign Language"},
["nct"] = {"Chothe Naga"},
["ncu"] = {"Chumburung"},
["ncx"] = {"Central Puebla Nahuatl"},
["ncz"] = {"Natchez"},
["nda"] = {"Ndasa"},
["ndb"] = {"Kenswei Nsei"},
["ndc"] = {"Ndau"},
["ndd"] = {"Nde-Nsele-Nta"},
["ndf"] = {"Nadruvian"},
["ndg"] = {"Ndengereko"},
["ndh"] = {"Ndali"},
["ndi"] = {"Samba Leko"},
["ndj"] = {"Ndamba"},
["ndk"] = {"Ndaka"},
["ndl"] = {"Ndolo"},
["ndm"] = {"Ndam"},
["ndn"] = {"Ngundi"},
["ndp"] = {"Ndo"},
["ndq"] = {"Ndombe"},
["ndr"] = {"Ndoola"},
["nds"] = {"Low German", "Low Saxon"},
["ndt"] = {"Ndunga"},
["ndu"] = {"Dugun"},
["ndv"] = {"Ndut"},
["ndw"] = {"Ndobo"},
["ndx"] = {"Nduga"},
["ndy"] = {"Lutos"},
["ndz"] = {"Ndogo"},
["nea"] = {"Eastern Ngad'a"},
["neb"] = {"Toura (Côte d'Ivoire)"},
["nec"] = {"Nedebang"},
["ned"] = {"Nde-Gbite"},
["nee"] = {"Nêlêmwa-Nixumwak"},
["nef"] = {"Nefamese"},
["neg"] = {"Negidal"},
["neh"] = {"Nyenkha"},
["nei"] = {"Neo-Hittite"},
["nej"] = {"Neko"},
["nek"] = {"Neku"},
["nem"] = {"Nemi"},
["nen"] = {"Nengone"},
["neo"] = {"Ná-Meo"},
["neq"] = {"North Central Mixe"},
["ner"] = {"Yahadian"},
["nes"] = {"Bhoti Kinnauri"},
["net"] = {"Nete"},
["neu"] = {"Neo"},
["nev"] = {"Nyaheun"},
["new"] = {"Newari", "Nepal Bhasa"},
["nex"] = {"Neme"},
["ney"] = {"Neyo"},
["nez"] = {"Nez Perce"},
["nfa"] = {"Dhao"},
["nfd"] = {"Ahwai"},
["nfl"] = {"Ayiwo", "Äiwoo"},
["nfr"] = {"Nafaanra"},
["nfu"] = {"Mfumte"},
["nga"] = {"Ngbaka"},
["ngb"] = {"Northern Ngbandi"},
["ngc"] = {"Ngombe (Democratic Republic of Congo)"},
["ngd"] = {"Ngando (Central African Republic)"},
["nge"] = {"Ngemba"},
["ngf"] = {"Trans-New Guinea languages"},
["ngg"] = {"Ngbaka Manza"},
["ngh"] = {"N/u", "Nǀu"},
["ngi"] = {"Ngizim"},
["ngj"] = {"Ngie"},
["ngk"] = {"Dalabon"},
["ngl"] = {"Lomwe"},
["ngm"] = {"Ngatik Men's Creole"},
["ngn"] = {"Ngwo"},
["ngo"] = {"Ngoni"},
["ngp"] = {"Ngulu"},
["ngq"] = {"Ngurimi", "Ngoreme"},
["ngr"] = {"Engdewu"},
["ngs"] = {"Gvoko"},
["ngt"] = {"Kriang", "Ngeq"},
["ngu"] = {"Guerrero Nahuatl"},
["ngv"] = {"Nagumi"},
["ngw"] = {"Ngwaba"},
["ngx"] = {"Nggwahyi"},
["ngy"] = {"Tibea"},
["ngz"] = {"Ngungwel"},
["nha"] = {"Nhanda"},
["nhb"] = {"Beng"},
["nhc"] = {"Tabasco Nahuatl"},
["nhd"] = {"Chiripá", "Ava Guaraní"},
["nhe"] = {"Eastern Huasteca Nahuatl"},
["nhf"] = {"Nhuwala"},
["nhg"] = {"Tetelcingo Nahuatl"},
["nhh"] = {"Nahari"},
["nhi"] = {"Zacatlán-Ahuacatlán-Tepetzintla Nahuatl"},
["nhk"] = {"Isthmus-Cosoleacaque Nahuatl"},
["nhm"] = {"Morelos Nahuatl"},
["nhn"] = {"Central Nahuatl"},
["nho"] = {"Takuu"},
["nhp"] = {"Isthmus-Pajapan Nahuatl"},
["nhq"] = {"Huaxcaleca Nahuatl"},
["nhr"] = {"Naro"},
["nht"] = {"Ometepec Nahuatl"},
["nhu"] = {"Noone"},
["nhv"] = {"Temascaltepec Nahuatl"},
["nhw"] = {"Western Huasteca Nahuatl"},
["nhx"] = {"Isthmus-Mecayapan Nahuatl"},
["nhy"] = {"Northern Oaxaca Nahuatl"},
["nhz"] = {"Santa María La Alta Nahuatl"},
["nia"] = {"Nias"},
["nib"] = {"Nakame"},
["nic"] = {"Niger-Kordofanian languages"},
["nid"] = {"Ngandi"},
["nie"] = {"Niellim"},
["nif"] = {"Nek"},
["nig"] = {"Ngalakan"},
["nih"] = {"Nyiha (Tanzania)"},
["nii"] = {"Nii"},
["nij"] = {"Ngaju"},
["nik"] = {"Southern Nicobarese"},
["nil"] = {"Nila"},
["nim"] = {"Nilamba"},
["nin"] = {"Ninzo"},
["nio"] = {"Nganasan"},
["niq"] = {"Nandi"},
["nir"] = {"Nimboran"},
["nis"] = {"Nimi"},
["nit"] = {"Southeastern Kolami"},
["niu"] = {"Niuean"},
["niv"] = {"Gilyak"},
["niw"] = {"Nimo"},
["nix"] = {"Hema"},
["niy"] = {"Ngiti"},
["niz"] = {"Ningil"},
["nja"] = {"Nzanyi"},
["njb"] = {"Nocte Naga"},
["njd"] = {"Ndonde Hamba"},
["njh"] = {"Lotha Naga"},
["nji"] = {"Gudanji"},
["njj"] = {"Njen"},
["njl"] = {"Njalgulgule"},
["njm"] = {"Angami Naga"},
["njn"] = {"Liangmai Naga"},
["njo"] = {"Ao Naga"},
["njr"] = {"Njerep"},
["njs"] = {"Nisa"},
["njt"] = {"Ndyuka-Trio Pidgin"},
["nju"] = {"Ngadjunmaya"},
["njx"] = {"Kunyi"},
["njy"] = {"Njyem"},
["njz"] = {"Nyishi"},
["nka"] = {"Nkoya"},
["nkb"] = {"Khoibu Naga"},
["nkc"] = {"Nkongho"},
["nkd"] = {"Koireng"},
["nke"] = {"Duke"},
["nkf"] = {"Inpui Naga"},
["nkg"] = {"Nekgini"},
["nkh"] = {"Khezha Naga"},
["nki"] = {"Thangal Naga"},
["nkj"] = {"Nakai"},
["nkk"] = {"Nokuku"},
["nkm"] = {"Namat"},
["nkn"] = {"Nkangala"},
["nko"] = {"Nkonya"},
["nkp"] = {"Niuatoputapu"},
["nkq"] = {"Nkami"},
["nkr"] = {"Nukuoro"},
["nks"] = {"North Asmat"},
["nkt"] = {"Nyika (Tanzania)"},
["nku"] = {"Bouna Kulango"},
["nkv"] = {"Nyika (Malawi and Zambia)"},
["nkw"] = {"Nkutu"},
["nkx"] = {"Nkoroo"},
["nkz"] = {"Nkari"},
["nla"] = {"Ngombale"},
["nlc"] = {"Nalca"},
["nle"] = {"East Nyala"},
["nlg"] = {"Gela"},
["nli"] = {"Grangali"},
["nlj"] = {"Nyali"},
["nlk"] = {"Ninia Yali"},
["nll"] = {"Nihali"},
["nlo"] = {"Ngul"},
["nlq"] = {"Lao Naga"},
["nlu"] = {"Nchumbulu"},
["nlv"] = {"Orizaba Nahuatl"},
["nlw"] = {"Walangama"},
["nlx"] = {"Nahali"},
["nly"] = {"Nyamal"},
["nlz"] = {"Nalögo"},
["nma"] = {"Maram Naga"},
["nmb"] = {"Big Nambas", "V'ënen Taut"},
["nmc"] = {"Ngam"},
["nmd"] = {"Ndumu"},
["nme"] = {"Mzieme Naga"},
["nmf"] = {"Tangkhul Naga (India)"},
["nmg"] = {"Kwasio"},
["nmh"] = {"Monsang Naga"},
["nmi"] = {"Nyam"},
["nmj"] = {"Ngombe (Central African Republic)"},
["nmk"] = {"Namakura"},
["nml"] = {"Ndemli"},
["nmm"] = {"Manangba"},
["nmn"] = {"!Xóõ", "ǃXóõ"},
["nmo"] = {"Moyon Naga"},
["nmp"] = {"Nimanbur"},
["nmq"] = {"Nambya"},
["nmr"] = {"Nimbari"},
["nms"] = {"Letemboi"},
["nmt"] = {"Namonuito"},
["nmu"] = {"Northeast Maidu"},
["nmv"] = {"Ngamini"},
["nmw"] = {"Nimoa", "Rifao"},
["nmx"] = {"Nama (Papua New Guinea)"},
["nmy"] = {"Namuyi"},
["nmz"] = {"Nawdm"},
["nna"] = {"Nyangumarta"},
["nnb"] = {"Nande"},
["nnc"] = {"Nancere"},
["nnd"] = {"West Ambae"},
["nne"] = {"Ngandyera"},
["nnf"] = {"Ngaing"},
["nng"] = {"Maring Naga"},
["nnh"] = {"Ngiemboon"},
["nni"] = {"North Nuaulu"},
["nnj"] = {"Nyangatom"},
["nnk"] = {"Nankina"},
["nnl"] = {"Northern Rengma Naga"},
["nnm"] = {"Namia"},
["nnn"] = {"Ngete"},
["nnp"] = {"Wancho Naga"},
["nnq"] = {"Ngindo"},
["nnr"] = {"Narungga"},
["nns"] = {"Ningye"},
["nnt"] = {"Nanticoke"},
["nnu"] = {"Dwang"},
["nnv"] = {"Nugunu (Australia)"},
["nnw"] = {"Southern Nuni"},
["nny"] = {"Nyangga"},
["nnz"] = {"Nda'nda'"},
["noa"] = {"Woun Meu"},
["noc"] = {"Nuk"},
["nod"] = {"Northern Thai"},
["noe"] = {"Nimadi"},
["nof"] = {"Nomane"},
["nog"] = {"Nogai"},
["noh"] = {"Nomu"},
["noi"] = {"Noiri"},
["noj"] = {"Nonuya"},
["nok"] = {"Nooksack"},
["nol"] = {"Nomlaki"},
["nom"] = {"Nocamán"},
["non"] = {"Old Norse"},
["nop"] = {"Numanggang"},
["noq"] = {"Ngongo"},
["nos"] = {"Eastern Nisu"},
["not"] = {"Nomatsiguenga"},
["nou"] = {"Ewage-Notu"},
["nov"] = {"Novial"},
["now"] = {"Nyambo"},
["noy"] = {"Noy"},
["noz"] = {"Nayi"},
["npa"] = {"Nar Phu"},
["npb"] = {"Nupbikha"},
["npg"] = {"Ponyo-Gongwang Naga"},
["nph"] = {"Phom Naga"},
["npi"] = {"Nepali (individual language)"},
["npl"] = {"Southeastern Puebla Nahuatl"},
["npn"] = {"Mondropolon"},
["npo"] = {"Pochuri Naga"},
["nps"] = {"Nipsan"},
["npu"] = {"Puimei Naga"},
["npx"] = {"Noipx"},
["npy"] = {"Napu"},
["nqg"] = {"Southern Nago"},
["nqk"] = {"Kura Ede Nago"},
["nql"] = {"Ngendelengo"},
["nqm"] = {"Ndom"},
["nqn"] = {"Nen"},
["nqo"] = {"N'Ko", "N’Ko"},
["nqq"] = {"Kyan-Karyaw Naga"},
["nqy"] = {"Akyaung Ari Naga"},
["nra"] = {"Ngom"},
["nrb"] = {"Nara"},
["nrc"] = {"Noric"},
["nre"] = {"Southern Rengma Naga"},
["nrf"] = {"Jèrriais", "Guernésiais"},
["nrg"] = {"Narango"},
["nri"] = {"Chokri Naga"},
["nrk"] = {"Ngarla"},
["nrl"] = {"Ngarluma"},
["nrm"] = {"Narom"},
["nrn"] = {"Norn"},
["nrp"] = {"North Picene"},
["nrr"] = {"Norra", "Nora"},
["nrt"] = {"Northern Kalapuya"},
["nru"] = {"Narua"},
["nrx"] = {"Ngurmbur"},
["nrz"] = {"Lala"},
["nsa"] = {"Sangtam Naga"},
["nsc"] = {"Nshi"},
["nsd"] = {"Southern Nisu"},
["nse"] = {"Nsenga"},
["nsf"] = {"Northwestern Nisu"},
["nsg"] = {"Ngasa"},
["nsh"] = {"Ngoshie"},
["nsi"] = {"Nigerian Sign Language"},
["nsk"] = {"Naskapi"},
["nsl"] = {"Norwegian Sign Language"},
["nsm"] = {"Sumi Naga"},
["nsn"] = {"Nehan"},
["nso"] = {"Pedi", "Northern Sotho", "Sepedi"},
["nsp"] = {"Nepalese Sign Language"},
["nsq"] = {"Northern Sierra Miwok"},
["nsr"] = {"Maritime Sign Language"},
["nss"] = {"Nali"},
["nst"] = {"Tase Naga"},
["nsu"] = {"Sierra Negra Nahuatl"},
["nsv"] = {"Southwestern Nisu"},
["nsw"] = {"Navut"},
["nsx"] = {"Nsongo"},
["nsy"] = {"Nasal"},
["nsz"] = {"Nisenan"},
["ntd"] = {"Northern Tidung"},
["nte"] = {"Nathembo"},
["ntg"] = {"Ngantangarra"},
["nti"] = {"Natioro"},
["ntj"] = {"Ngaanyatjarra"},
["ntk"] = {"Ikoma-Nata-Isenye"},
["ntm"] = {"Nateni"},
["nto"] = {"Ntomba"},
["ntp"] = {"Northern Tepehuan"},
["ntr"] = {"Delo"},
["ntu"] = {"Natügu"},
["ntw"] = {"Nottoway"},
["ntx"] = {"Tangkhul Naga (Myanmar)"},
["nty"] = {"Mantsi"},
["ntz"] = {"Natanzi"},
["nua"] = {"Yuanga"},
["nub"] = {"Nubian languages"},
["nuc"] = {"Nukuini"},
["nud"] = {"Ngala"},
["nue"] = {"Ngundu"},
["nuf"] = {"Nusu"},
["nug"] = {"Nungali"},
["nuh"] = {"Ndunda"},
["nui"] = {"Ngumbi"},
["nuj"] = {"Nyole"},
["nuk"] = {"Nuu-chah-nulth", "Nuuchahnulth"},
["nul"] = {"Nusa Laut"},
["num"] = {"Niuafo'ou"},
["nun"] = {"Anong"},
["nuo"] = {"Nguôn"},
["nup"] = {"Nupe-Nupe-Tako"},
["nuq"] = {"Nukumanu"},
["nur"] = {"Nukuria"},
["nus"] = {"Nuer"},
["nut"] = {"Nung (Viet Nam)"},
["nuu"] = {"Ngbundu"},
["nuv"] = {"Northern Nuni"},
["nuw"] = {"Nguluwan"},
["nux"] = {"Mehek"},
["nuy"] = {"Nunggubuyu"},
["nuz"] = {"Tlamacazapa Nahuatl"},
["nvh"] = {"Nasarian"},
["nvm"] = {"Namiae"},
["nvo"] = {"Nyokon"},
["nwa"] = {"Nawathinehena"},
["nwb"] = {"Nyabwa"},
["nwc"] = {"Classical Newari", "Classical Nepal Bhasa", "Old Newari"},
["nwe"] = {"Ngwe"},
["nwg"] = {"Ngayawung"},
["nwi"] = {"Southwest Tanna"},
["nwm"] = {"Nyamusa-Molo"},
["nwo"] = {"Nauo"},
["nwr"] = {"Nawaru"},
["nwx"] = {"Middle Newar"},
["nwy"] = {"Nottoway-Meherrin"},
["nxa"] = {"Nauete"},
["nxd"] = {"Ngando (Democratic Republic of Congo)"},
["nxe"] = {"Nage"},
["nxg"] = {"Ngad'a"},
["nxi"] = {"Nindi"},
["nxk"] = {"Koki Naga"},
["nxl"] = {"South Nuaulu"},
["nxm"] = {"Numidian"},
["nxn"] = {"Ngawun"},
["nxo"] = {"Ndambomo"},
["nxq"] = {"Naxi"},
["nxr"] = {"Ninggerum"},
["nxu"] = {"Narau"},
["nxx"] = {"Nafri"},
["nyb"] = {"Nyangbo"},
["nyc"] = {"Nyanga-li"},
["nyd"] = {"Nyore", "Olunyole"},
["nye"] = {"Nyengo"},
["nyf"] = {"Giryama", "Kigiryama"},
["nyg"] = {"Nyindu"},
["nyh"] = {"Nyigina"},
["nyi"] = {"Ama (Sudan)"},
["nyj"] = {"Nyanga"},
["nyk"] = {"Nyaneka"},
["nyl"] = {"Nyeu"},
["nym"] = {"Nyamwezi"},
["nyn"] = {"Nyankole"},
["nyo"] = {"Nyoro"},
["nyp"] = {"Nyang'i"},
["nyq"] = {"Nayini"},
["nyr"] = {"Nyiha (Malawi)"},
["nys"] = {"Nyunga"},
["nyt"] = {"Nyawaygi"},
["nyu"] = {"Nyungwe"},
["nyv"] = {"Nyulnyul"},
["nyw"] = {"Nyaw"},
["nyx"] = {"Nganyaywana"},
["nyy"] = {"Nyakyusa-Ngonde"},
["nza"] = {"Tigon Mbembe"},
["nzb"] = {"Njebi"},
["nzi"] = {"Nzima"},
["nzk"] = {"Nzakara"},
["nzm"] = {"Zeme Naga"},
["nzs"] = {"New Zealand Sign Language"},
["nzu"] = {"Teke-Nzikou"},
["nzy"] = {"Nzakambay"},
["nzz"] = {"Nanga Dama Dogon"},
["oaa"] = {"Orok"},
["oac"] = {"Oroch"},
["oar"] = {"Old Aramaic (up to 700 BCE)", "Ancient Aramaic (up to 700 BCE)"},
["oav"] = {"Old Avar"},
["obi"] = {"Obispeño"},
["obk"] = {"Southern Bontok"},
["obl"] = {"Oblo"},
["obm"] = {"Moabite"},
["obo"] = {"Obo Manobo"},
["obr"] = {"Old Burmese"},
["obt"] = {"Old Breton"},
["obu"] = {"Obulom"},
["oca"] = {"Ocaina"},
["och"] = {"Old Chinese"},
["oco"] = {"Old Cornish"},
["ocu"] = {"Atzingo Matlatzinca"},
["oda"] = {"Odut"},
["odk"] = {"Od"},
["odt"] = {"Old Dutch"},
["odu"] = {"Odual"},
["ofo"] = {"Ofo"},
["ofs"] = {"Old Frisian"},
["ofu"] = {"Efutop"},
["ogb"] = {"Ogbia"},
["ogc"] = {"Ogbah"},
["oge"] = {"Old Georgian"},
["ogg"] = {"Ogbogolo"},
["ogo"] = {"Khana"},
["ogu"] = {"Ogbronuagum"},
["oht"] = {"Old Hittite"},
["ohu"] = {"Old Hungarian"},
["oia"] = {"Oirata"},
["oin"] = {"Inebu One"},
["ojb"] = {"Northwestern Ojibwa"},
["ojc"] = {"Central Ojibwa"},
["ojg"] = {"Eastern Ojibwa"},
["ojp"] = {"Old Japanese"},
["ojs"] = {"Severn Ojibwa"},
["ojv"] = {"Ontong Java"},
["ojw"] = {"Western Ojibwa"},
["oka"] = {"Okanagan"},
["okb"] = {"Okobo"},
["okd"] = {"Okodia"},
["oke"] = {"Okpe (Southwestern Edo)"},
["okg"] = {"Koko Babangk"},
["okh"] = {"Koresh-e Rostam"},
["oki"] = {"Okiek"},
["okj"] = {"Oko-Juwoi"},
["okk"] = {"Kwamtim One"},
["okl"] = {"Old Kentish Sign Language"},
["okm"] = {"Middle Korean (10th-16th cent.)"},
["okn"] = {"Oki-No-Erabu"},
["oko"] = {"Old Korean (3rd-9th cent.)"},
["okr"] = {"Kirike"},
["oks"] = {"Oko-Eni-Osayen"},
["oku"] = {"Oku"},
["okv"] = {"Orokaiva"},
["okx"] = {"Okpe (Northwestern Edo)"},
["ola"] = {"Walungge"},
["old"] = {"Mochi"},
["ole"] = {"Olekha"},
["olk"] = {"Olkol"},
["olm"] = {"Oloma"},
["olo"] = {"Livvi"},
["olr"] = {"Olrat"},
["olt"] = {"Old Lithuanian"},
["olu"] = {"Kuvale"},
["oma"] = {"Omaha-Ponca"},
["omb"] = {"East Ambae"},
["omc"] = {"Mochica"},
["omg"] = {"Omagua"},
["omi"] = {"Omi"},
["omk"] = {"Omok"},
["oml"] = {"Ombo"},
["omn"] = {"Minoan"},
["omo"] = {"Utarmbung"},
["omp"] = {"Old Manipuri"},
["omq"] = {"Oto-Manguean languages"},
["omr"] = {"Old Marathi"},
["omt"] = {"Omotik"},
["omu"] = {"Omurano"},
["omv"] = {"Omotic languages"},
["omw"] = {"South Tairora"},
["omx"] = {"Old Mon"},
["ona"] = {"Ona"},
["onb"] = {"Lingao"},
["one"] = {"Oneida"},
["ong"] = {"Olo"},
["oni"] = {"Onin"},
["onj"] = {"Onjob"},
["onk"] = {"Kabore One"},
["onn"] = {"Onobasulu"},
["ono"] = {"Onondaga"},
["onp"] = {"Sartang"},
["onr"] = {"Northern One"},
["ons"] = {"Ono"},
["ont"] = {"Ontenu"},
["onu"] = {"Unua"},
["onw"] = {"Old Nubian"},
["onx"] = {"Onin Based Pidgin"},
["ood"] = {"Tohono O'odham"},
["oog"] = {"Ong"},
["oon"] = {"Önge"},
["oor"] = {"Oorlams"},
["oos"] = {"Old Ossetic"},
["opa"] = {"Okpamheri"},
["opk"] = {"Kopkaka"},
["opm"] = {"Oksapmin"},
["opo"] = {"Opao"},
["opt"] = {"Opata"},
["opy"] = {"Ofayé"},
["ora"] = {"Oroha"},
["orc"] = {"Orma"},
["ore"] = {"Orejón"},
["org"] = {"Oring"},
["orh"] = {"Oroqen"},
["orn"] = {"Orang Kanaq"},
["oro"] = {"Orokolo"},
["orr"] = {"Oruma"},
["ors"] = {"Orang Seletar"},
["ort"] = {"Adivasi Oriya"},
["oru"] = {"Ormuri"},
["orv"] = {"Old Russian"},
["orw"] = {"Oro Win"},
["orx"] = {"Oro"},
["ory"] = {"Odia (individual language)", "Oriya (individual language)"},
["orz"] = {"Ormu"},
["osa"] = {"Osage"},
["osc"] = {"Oscan"},
["osi"] = {"Osing"},
["oso"] = {"Ososo"},
["osp"] = {"Old Spanish"},
["ost"] = {"Osatu"},
["osu"] = {"Southern One"},
["osx"] = {"Old Saxon"},
["ota"] = {"Ottoman Turkish (1500-1928)"},
["otb"] = {"Old Tibetan"},
["otd"] = {"Ot Danum"},
["ote"] = {"Mezquital Otomi"},
["oti"] = {"Oti"},
["otk"] = {"Old Turkish"},
["otl"] = {"Tilapa Otomi"},
["otm"] = {"Eastern Highland Otomi"},
["otn"] = {"Tenango Otomi"},
["oto"] = {"Otomian languages"},
["otq"] = {"Querétaro Otomi"},
["otr"] = {"Otoro"},
["ots"] = {"Estado de México Otomi"},
["ott"] = {"Temoaya Otomi"},
["otu"] = {"Otuke"},
["otw"] = {"Ottawa"},
["otx"] = {"Texcatepec Otomi"},
["oty"] = {"Old Tamil"},
["otz"] = {"Ixtenco Otomi"},
["oua"] = {"Tagargrent"},
["oub"] = {"Glio-Oubi"},
["oue"] = {"Oune"},
["oui"] = {"Old Uighur"},
["oum"] = {"Ouma"},
["ovd"] = {"Elfdalian", "Övdalian"},
["owi"] = {"Owiniga"},
["owl"] = {"Old Welsh"},
["oyb"] = {"Oy"},
["oyd"] = {"Oyda"},
["oym"] = {"Wayampi"},
["oyy"] = {"Oya'oya"},
["ozm"] = {"Koonzime"},
["paa"] = {"Papuan languages"},
["pab"] = {"Parecís"},
["pac"] = {"Pacoh"},
["pad"] = {"Paumarí"},
["pae"] = {"Pagibete"},
["paf"] = {"Paranawát"},
["pag"] = {"Pangasinan"},
["pah"] = {"Tenharim"},
["pai"] = {"Pe"},
["pak"] = {"Parakanã"},
["pal"] = {"Pahlavi"},
["pam"] = {"Pampanga", "Kapampangan"},
["pao"] = {"Northern Paiute"},
["pap"] = {"Papiamento"},
["paq"] = {"Parya"},
["par"] = {"Panamint", "Timbisha"},
["pas"] = {"Papasena"},
["pat"] = {"Papitalai"},
["pau"] = {"Palauan"},
["pav"] = {"Pakaásnovos"},
["paw"] = {"Pawnee"},
["pax"] = {"Pankararé"},
["pay"] = {"Pech"},
["paz"] = {"Pankararú"},
["pbb"] = {"Páez"},
["pbc"] = {"Patamona"},
["pbe"] = {"Mezontla Popoloca"},
["pbf"] = {"Coyotepec Popoloca"},
["pbg"] = {"Paraujano"},
["pbh"] = {"E'ñapa Woromaipu"},
["pbi"] = {"Parkwa"},
["pbl"] = {"Mak (Nigeria)"},
["pbn"] = {"Kpasam"},
["pbo"] = {"Papel"},
["pbp"] = {"Badyara"},
["pbr"] = {"Pangwa"},
["pbs"] = {"Central Pame"},
["pbt"] = {"Southern Pashto"},
["pbu"] = {"Northern Pashto"},
["pbv"] = {"Pnar"},
["pby"] = {"Pyu (Papua New Guinea)"},
["pca"] = {"Santa Inés Ahuatempan Popoloca"},
["pcb"] = {"Pear"},
["pcc"] = {"Bouyei"},
["pcd"] = {"Picard"},
["pce"] = {"Ruching Palaung"},
["pcf"] = {"Paliyan"},
["pcg"] = {"Paniya"},
["pch"] = {"Pardhan"},
["pci"] = {"Duruwa"},
["pcj"] = {"Parenga"},
["pck"] = {"Paite Chin"},
["pcl"] = {"Pardhi"},
["pcm"] = {"Nigerian Pidgin"},
["pcn"] = {"Piti"},
["pcp"] = {"Pacahuara"},
["pcw"] = {"Pyapun"},
["pda"] = {"Anam"},
["pdc"] = {"Pennsylvania German"},
["pdi"] = {"Pa Di"},
["pdn"] = {"Podena", "Fedan"},
["pdo"] = {"Padoe"},
["pdt"] = {"Plautdietsch"},
["pdu"] = {"Kayan"},
["pea"] = {"Peranakan Indonesian"},
["peb"] = {"Eastern Pomo"},
["ped"] = {"Mala (Papua New Guinea)"},
["pee"] = {"Taje"},
["pef"] = {"Northeastern Pomo"},
["peg"] = {"Pengo"},
["peh"] = {"Bonan"},
["pei"] = {"Chichimeca-Jonaz"},
["pej"] = {"Northern Pomo"},
["pek"] = {"Penchal"},
["pel"] = {"Pekal"},
["pem"] = {"Phende"},
["peo"] = {"Old Persian (ca. 600-400 B.C.)"},
["pep"] = {"Kunja"},
["peq"] = {"Southern Pomo"},
["pes"] = {"Iranian Persian"},
["pev"] = {"Pémono"},
["pex"] = {"Petats"},
["pey"] = {"Petjo"},
["pez"] = {"Eastern Penan"},
["pfa"] = {"Pááfang"},
["pfe"] = {"Peere"},
["pfl"] = {"Pfaelzisch"},
["pga"] = {"Sudanese Creole Arabic"},
["pgd"] = {"Gāndhārī"},
["pgg"] = {"Pangwali"},
["pgi"] = {"Pagi"},
["pgk"] = {"Rerep"},
["pgl"] = {"Primitive Irish"},
["pgn"] = {"Paelignian"},
["pgs"] = {"Pangseng"},
["pgu"] = {"Pagu"},
["pgz"] = {"Papua New Guinean Sign Language"},
["pha"] = {"Pa-Hng"},
["phd"] = {"Phudagi"},
["phg"] = {"Phuong"},
["phh"] = {"Phukha"},
["phi"] = {"Philippine languages"},
["phk"] = {"Phake"},
["phl"] = {"Phalura", "Palula"},
["phm"] = {"Phimbi"},
["phn"] = {"Phoenician"},
["pho"] = {"Phunoi"},
["phq"] = {"Phana'"},
["phr"] = {"Pahari-Potwari"},
["pht"] = {"Phu Thai"},
["phu"] = {"Phuan"},
["phv"] = {"Pahlavani"},
["phw"] = {"Phangduwali"},
["pia"] = {"Pima Bajo"},
["pib"] = {"Yine"},
["pic"] = {"Pinji"},
["pid"] = {"Piaroa"},
["pie"] = {"Piro"},
["pif"] = {"Pingelapese"},
["pig"] = {"Pisabo"},
["pih"] = {"Pitcairn-Norfolk"},
["pii"] = {"Pini"},
["pij"] = {"Pijao"},
["pil"] = {"Yom"},
["pim"] = {"Powhatan"},
["pin"] = {"Piame"},
["pio"] = {"Piapoco"},
["pip"] = {"Pero"},
["pir"] = {"Piratapuyo"},
["pis"] = {"Pijin"},
["pit"] = {"Pitta Pitta"},
["piu"] = {"Pintupi-Luritja"},
["piv"] = {"Pileni", "Vaeakau-Taumako"},
["piw"] = {"Pimbwe"},
["pix"] = {"Piu"},
["piy"] = {"Piya-Kwonci"},
["piz"] = {"Pije"},
["pjt"] = {"Pitjantjatjara"},
["pka"] = {"Ardhamāgadhī Prākrit"},
["pkb"] = {"Pokomo", "Kipfokomo"},
["pkc"] = {"Paekche"},
["pkg"] = {"Pak-Tong"},
["pkh"] = {"Pankhu"},
["pkn"] = {"Pakanha"},
["pko"] = {"Pökoot"},
["pkp"] = {"Pukapuka"},
["pkr"] = {"Attapady Kurumba"},
["pks"] = {"Pakistan Sign Language"},
["pkt"] = {"Maleng"},
["pku"] = {"Paku"},
["pla"] = {"Miani"},
["plb"] = {"Polonombauk"},
["plc"] = {"Central Palawano"},
["pld"] = {"Polari"},
["ple"] = {"Palu'e"},
["plf"] = {"Central Malayo-Polynesian languages"},
["plg"] = {"Pilagá"},
["plh"] = {"Paulohi"},
["plj"] = {"Polci"},
["plk"] = {"Kohistani Shina"},
["pll"] = {"Shwe Palaung"},
["pln"] = {"Palenquero"},
["plo"] = {"Oluta Popoluca"},
["plp"] = {"Palpa"},
["plq"] = {"Palaic"},
["plr"] = {"Palaka Senoufo"},
["pls"] = {"San Marcos Tlacoyalco Popoloca", "San Marcos Tlalcoyalco Popoloca"},
["plt"] = {"Plateau Malagasy"},
["plu"] = {"Palikúr"},
["plv"] = {"Southwest Palawano"},
["plw"] = {"Brooke's Point Palawano"},
["ply"] = {"Bolyu"},
["plz"] = {"Paluan"},
["pma"] = {"Paama"},
["pmb"] = {"Pambia"},
["pmd"] = {"Pallanganmiddang"},
["pme"] = {"Pwaamei"},
["pmf"] = {"Pamona"},
["pmh"] = {"Māhārāṣṭri Prākrit"},
["pmi"] = {"Northern Pumi"},
["pmj"] = {"Southern Pumi"},
["pmk"] = {"Pamlico"},
["pml"] = {"Lingua Franca"},
["pmm"] = {"Pomo"},
["pmn"] = {"Pam"},
["pmo"] = {"Pom"},
["pmq"] = {"Northern Pame"},
["pmr"] = {"Paynamar"},
["pms"] = {"Piemontese"},
["pmt"] = {"Tuamotuan"},
["pmw"] = {"Plains Miwok"},
["pmx"] = {"Poumei Naga"},
["pmy"] = {"Papuan Malay"},
["pmz"] = {"Southern Pame"},
["pna"] = {"Punan Bah-Biau"},
["pnb"] = {"Western Panjabi"},
["pnc"] = {"Pannei"},
["pne"] = {"Western Penan"},
["png"] = {"Pongu"},
["pnh"] = {"Penrhyn"},
["pni"] = {"Aoheng"},
["pnj"] = {"Pinjarup"},
["pnk"] = {"Paunaka"},
["pnl"] = {"Paleni"},
["pnm"] = {"Punan Batu 1"},
["pnn"] = {"Pinai-Hagahai"},
["pno"] = {"Panobo"},
["pnp"] = {"Pancana"},
["pnq"] = {"Pana (Burkina Faso)"},
["pnr"] = {"Panim"},
["pns"] = {"Ponosakan"},
["pnt"] = {"Pontic"},
["pnu"] = {"Jiongnai Bunu"},
["pnv"] = {"Pinigura"},
["pnw"] = {"Panytyima"},
["pnx"] = {"Phong-Kniang"},
["pny"] = {"Pinyin"},
["pnz"] = {"Pana (Central African Republic)"},
["poc"] = {"Poqomam"},
["poe"] = {"San Juan Atzingo Popoloca"},
["pof"] = {"Poke"},
["pog"] = {"Potiguára"},
["poh"] = {"Poqomchi'"},
["poi"] = {"Highland Popoluca"},
["pok"] = {"Pokangá"},
["pom"] = {"Southeastern Pomo"},
["pon"] = {"Pohnpeian"},
["poo"] = {"Central Pomo"},
["pop"] = {"Pwapwâ"},
["poq"] = {"Texistepec Popoluca"},
["pos"] = {"Sayula Popoluca"},
["pot"] = {"Potawatomi"},
["pov"] = {"Upper Guinea Crioulo"},
["pow"] = {"San Felipe Otlaltepec Popoloca"},
["pox"] = {"Polabian"},
["poy"] = {"Pogolo"},
["poz"] = {"Malayo-Polynesian languages"},
["ppe"] = {"Papi"},
["ppi"] = {"Paipai"},
["ppk"] = {"Uma"},
["ppl"] = {"Pipil", "Nicarao"},
["ppm"] = {"Papuma"},
["ppn"] = {"Papapana"},
["ppo"] = {"Folopa"},
["ppp"] = {"Pelende"},
["ppq"] = {"Pei"},
["pps"] = {"San Luís Temalacayuca Popoloca"},
["ppt"] = {"Pare"},
["ppu"] = {"Papora"},
["pqa"] = {"Pa'a"},
["pqe"] = {"Eastern Malayo-Polynesian languages"},
["pqm"] = {"Malecite-Passamaquoddy"},
["pqw"] = {"Western Malayo-Polynesian languages"},
["pra"] = {"Prakrit languages"},
["prc"] = {"Parachi"},
["prd"] = {"Parsi-Dari"},
["pre"] = {"Principense"},
["prf"] = {"Paranan"},
["prg"] = {"Prussian"},
["prh"] = {"Porohanon"},
["pri"] = {"Paicî"},
["prk"] = {"Parauk"},
["prl"] = {"Peruvian Sign Language"},
["prm"] = {"Kibiri"},
["prn"] = {"Prasuni"},
["pro"] = {"Old Provençal (to 1500)", "Old Occitan (to 1500)"},
["prp"] = {"Parsi"},
["prq"] = {"Ashéninka Perené"},
["prr"] = {"Puri"},
["prs"] = {"Dari", "Afghan Persian"},
["prt"] = {"Phai"},
["pru"] = {"Puragi"},
["prw"] = {"Parawen"},
["prx"] = {"Purik"},
["prz"] = {"Providencia Sign Language"},
["psa"] = {"Asue Awyu"},
["psc"] = {"Persian Sign Language"},
["psd"] = {"Plains Indian Sign Language"},
["pse"] = {"Central Malay"},
["psg"] = {"Penang Sign Language"},
["psh"] = {"Southwest Pashai", "Southwest Pashayi"},
["psi"] = {"Southeast Pashai", "Southeast Pashayi"},
["psl"] = {"Puerto Rican Sign Language"},
["psm"] = {"Pauserna"},
["psn"] = {"Panasuan"},
["pso"] = {"Polish Sign Language"},
["psp"] = {"Philippine Sign Language"},
["psq"] = {"Pasi"},
["psr"] = {"Portuguese Sign Language"},
["pss"] = {"Kaulong"},
["pst"] = {"Central Pashto"},
["psu"] = {"Sauraseni Prākrit"},
["psw"] = {"Port Sandwich"},
["psy"] = {"Piscataway"},
["pta"] = {"Pai Tavytera"},
["pth"] = {"Pataxó Hã-Ha-Hãe"},
["pti"] = {"Pintiini"},
["ptn"] = {"Patani"},
["pto"] = {"Zo'é"},
["ptp"] = {"Patep"},
["ptq"] = {"Pattapu"},
["ptr"] = {"Piamatsina"},
["ptt"] = {"Enrekang"},
["ptu"] = {"Bambam"},
["ptv"] = {"Port Vato"},
["ptw"] = {"Pentlatch"},
["pty"] = {"Pathiya"},
["pua"] = {"Western Highland Purepecha"},
["pub"] = {"Purum"},
["puc"] = {"Punan Merap"},
["pud"] = {"Punan Aput"},
["pue"] = {"Puelche"},
["puf"] = {"Punan Merah"},
["pug"] = {"Phuie"},
["pui"] = {"Puinave"},
["puj"] = {"Punan Tubu"},
["pum"] = {"Puma"},
["puo"] = {"Puoc"},
["pup"] = {"Pulabu"},
["puq"] = {"Puquina"},
["pur"] = {"Puruborá"},
["put"] = {"Putoh"},
["puu"] = {"Punu"},
["puw"] = {"Puluwatese"},
["pux"] = {"Puare"},
["puy"] = {"Purisimeño"},
["pwa"] = {"Pawaia"},
["pwb"] = {"Panawa"},
["pwg"] = {"Gapapaiwa"},
["pwi"] = {"Patwin"},
["pwm"] = {"Molbog"},
["pwn"] = {"Paiwan"},
["pwo"] = {"Pwo Western Karen"},
["pwr"] = {"Powari"},
["pww"] = {"Pwo Northern Karen"},
["pxm"] = {"Quetzaltepec Mixe"},
["pye"] = {"Pye Krumen"},
["pym"] = {"Fyam"},
["pyn"] = {"Poyanáwa"},
["pys"] = {"Paraguayan Sign Language", "Lengua de Señas del Paraguay"},
["pyu"] = {"Puyuma"},
["pyx"] = {"Pyu (Myanmar)"},
["pyy"] = {"Pyen"},
["pzn"] = {"Para Naga"},
["qua"] = {"Quapaw"},
["qub"] = {"Huallaga Huánuco Quechua"},
["quc"] = {"K'iche'", "Quiché"},
["qud"] = {"Calderón Highland Quichua"},
["quf"] = {"Lambayeque Quechua"},
["qug"] = {"Chimborazo Highland Quichua"},
["quh"] = {"South Bolivian Quechua"},
["qui"] = {"Quileute"},
["quk"] = {"Chachapoyas Quechua"},
["qul"] = {"North Bolivian Quechua"},
["qum"] = {"Sipacapense"},
["qun"] = {"Quinault"},
["qup"] = {"Southern Pastaza Quechua"},
["quq"] = {"Quinqui"},
["qur"] = {"Yanahuanca Pasco Quechua"},
["qus"] = {"Santiago del Estero Quichua"},
["quv"] = {"Sacapulteco"},
["quw"] = {"Tena Lowland Quichua"},
["qux"] = {"Yauyos Quechua"},
["quy"] = {"Ayacucho Quechua"},
["quz"] = {"Cusco Quechua"},
["qva"] = {"Ambo-Pasco Quechua"},
["qvc"] = {"Cajamarca Quechua"},
["qve"] = {"Eastern Apurímac Quechua"},
["qvh"] = {"Huamalíes-Dos de Mayo Huánuco Quechua"},
["qvi"] = {"Imbabura Highland Quichua"},
["qvj"] = {"Loja Highland Quichua"},
["qvl"] = {"Cajatambo North Lima Quechua"},
["qvm"] = {"Margos-Yarowilca-Lauricocha Quechua"},
["qvn"] = {"North Junín Quechua"},
["qvo"] = {"Napo Lowland Quechua"},
["qvp"] = {"Pacaraos Quechua"},
["qvs"] = {"San Martín Quechua"},
["qvw"] = {"Huaylla Wanca Quechua"},
["qvy"] = {"Queyu"},
["qvz"] = {"Northern Pastaza Quichua"},
["qwa"] = {"Corongo Ancash Quechua"},
["qwc"] = {"Classical Quechua"},
["qwe"] = {"Quechuan (family)"},
["qwh"] = {"Huaylas Ancash Quechua"},
["qwm"] = {"Kuman (Russia)"},
["qws"] = {"Sihuas Ancash Quechua"},
["qwt"] = {"Kwalhioqua-Tlatskanai"},
["qxa"] = {"Chiquián Ancash Quechua"},
["qxc"] = {"Chincha Quechua"},
["qxh"] = {"Panao Huánuco Quechua"},
["qxl"] = {"Salasaca Highland Quichua"},
["qxn"] = {"Northern Conchucos Ancash Quechua"},
["qxo"] = {"Southern Conchucos Ancash Quechua"},
["qxp"] = {"Puno Quechua"},
["qxq"] = {"Qashqa'i"},
["qxr"] = {"Cañar Highland Quichua"},
["qxs"] = {"Southern Qiang"},
["qxt"] = {"Santa Ana de Tusi Pasco Quechua"},
["qxu"] = {"Arequipa-La Unión Quechua"},
["qxw"] = {"Jauja Wanca Quechua"},
["qya"] = {"Quenya"},
["qyp"] = {"Quiripi"},
["raa"] = {"Dungmali"},
["rab"] = {"Camling"},
["rac"] = {"Rasawa"},
["rad"] = {"Rade"},
["raf"] = {"Western Meohang"},
["rag"] = {"Logooli", "Lulogooli"},
["rah"] = {"Rabha"},
["rai"] = {"Ramoaaina"},
["raj"] = {"Rajasthani"},
["rak"] = {"Tulu-Bohuai"},
["ral"] = {"Ralte"},
["ram"] = {"Canela"},
["ran"] = {"Riantana"},
["rao"] = {"Rao"},
["rap"] = {"Rapanui"},
["raq"] = {"Saam"},
["rar"] = {"Rarotongan", "Cook Islands Maori"},
["ras"] = {"Tegali"},
["rat"] = {"Razajerdi"},
["rau"] = {"Raute"},
["rav"] = {"Sampang"},
["raw"] = {"Rawang"},
["rax"] = {"Rang"},
["ray"] = {"Rapa"},
["raz"] = {"Rahambuu"},
["rbb"] = {"Rumai Palaung"},
["rbk"] = {"Northern Bontok"},
["rbl"] = {"Miraya Bikol"},
["rbp"] = {"Barababaraba"},
["rcf"] = {"Réunion Creole French"},
["rdb"] = {"Rudbari"},
["rea"] = {"Rerau"},
["reb"] = {"Rembong"},
["ree"] = {"Rejang Kayan"},
["reg"] = {"Kara (Tanzania)"},
["rei"] = {"Reli"},
["rej"] = {"Rejang"},
["rel"] = {"Rendille"},
["rem"] = {"Remo"},
["ren"] = {"Rengao"},
["rer"] = {"Rer Bare"},
["res"] = {"Reshe"},
["ret"] = {"Retta"},
["rey"] = {"Reyesano"},
["rga"] = {"Roria"},
["rge"] = {"Romano-Greek"},
["rgk"] = {"Rangkas"},
["rgn"] = {"Romagnol"},
["rgr"] = {"Resígaro"},
["rgs"] = {"Southern Roglai"},
["rgu"] = {"Ringgou"},
["rhg"] = {"Rohingya"},
["rhp"] = {"Yahang"},
["ria"] = {"Riang (India)"},
["rif"] = {"Tarifit"},
["ril"] = {"Riang (Myanmar)"},
["rim"] = {"Nyaturu"},
["rin"] = {"Nungu"},
["rir"] = {"Ribun"},
["rit"] = {"Ritarungo"},
["riu"] = {"Riung"},
["rjg"] = {"Rajong"},
["rji"] = {"Raji"},
["rjs"] = {"Rajbanshi"},
["rka"] = {"Kraol"},
["rkb"] = {"Rikbaktsa"},
["rkh"] = {"Rakahanga-Manihiki"},
["rki"] = {"Rakhine"},
["rkm"] = {"Marka"},
["rkt"] = {"Rangpuri", "Kamta"},
["rkw"] = {"Arakwal"},
["rma"] = {"Rama"},
["rmb"] = {"Rembarunga"},
["rmc"] = {"Carpathian Romani"},
["rmd"] = {"Traveller Danish"},
["rme"] = {"Angloromani"},
["rmf"] = {"Kalo Finnish Romani"},
["rmg"] = {"Traveller Norwegian"},
["rmh"] = {"Murkim"},
["rmi"] = {"Lomavren"},
["rmk"] = {"Romkun"},
["rml"] = {"Baltic Romani"},
["rmm"] = {"Roma"},
["rmn"] = {"Balkan Romani"},
["rmo"] = {"Sinte Romani"},
["rmp"] = {"Rempi"},
["rmq"] = {"Caló"},
["rms"] = {"Romanian Sign Language"},
["rmt"] = {"Domari"},
["rmu"] = {"Tavringer Romani"},
["rmv"] = {"Romanova"},
["rmw"] = {"Welsh Romani"},
["rmx"] = {"Romam"},
["rmy"] = {"Vlax Romani"},
["rmz"] = {"Marma"},
["rnd"] = {"Ruund"},
["rng"] = {"Ronga"},
["rnl"] = {"Ranglong"},
["rnn"] = {"Roon"},
["rnp"] = {"Rongpo"},
["rnr"] = {"Nari Nari"},
["rnw"] = {"Rungwa"},
["roa"] = {"Romance languages"},
["rob"] = {"Tae'"},
["roc"] = {"Cacgia Roglai"},
["rod"] = {"Rogo"},
["roe"] = {"Ronji"},
["rof"] = {"Rombo"},
["rog"] = {"Northern Roglai"},
["rol"] = {"Romblomanon"},
["rom"] = {"Romany"},
["roo"] = {"Rotokas"},
["rop"] = {"Kriol"},
["ror"] = {"Rongga"},
["rou"] = {"Runga"},
["row"] = {"Dela-Oenale"},
["rpn"] = {"Repanbitip"},
["rpt"] = {"Rapting"},
["rri"] = {"Ririo"},
["rro"] = {"Waima"},
["rrt"] = {"Arritinngithigh"},
["rsb"] = {"Romano-Serbian"},
["rsl"] = {"Russian Sign Language"},
["rsm"] = {"Miriwoong Sign Language"},
["rtc"] = {"Rungtu Chin"},
["rth"] = {"Ratahan"},
["rtm"] = {"Rotuman"},
["rts"] = {"Yurats"},
["rtw"] = {"Rathawi"},
["rub"] = {"Gungu"},
["ruc"] = {"Ruuli"},
["rue"] = {"Rusyn"},
["ruf"] = {"Luguru"},
["rug"] = {"Roviana"},
["ruh"] = {"Ruga"},
["rui"] = {"Rufiji"},
["ruk"] = {"Che"},
["ruo"] = {"Istro Romanian"},
["rup"] = {"Macedo-Romanian", "Aromanian", "Arumanian"},
["ruq"] = {"Megleno Romanian"},
["rut"] = {"Rutul"},
["ruu"] = {"Lanas Lobu"},
["ruy"] = {"Mala (Nigeria)"},
["ruz"] = {"Ruma"},
["rwa"] = {"Rawo"},
["rwk"] = {"Rwa"},
["rwm"] = {"Amba (Uganda)"},
["rwo"] = {"Rawa"},
["rwr"] = {"Marwari (India)"},
["rxd"] = {"Ngardi"},
["rxw"] = {"Karuwali"},
["ryn"] = {"Northern Amami-Oshima"},
["rys"] = {"Yaeyama"},
["ryu"] = {"Central Okinawan"},
["rzh"] = {"Rāziḥī"},
["saa"] = {"Saba"},
["sab"] = {"Buglere"},
["sac"] = {"Meskwaki"},
["sad"] = {"Sandawe"},
["sae"] = {"Sabanê"},
["saf"] = {"Safaliba"},
["sah"] = {"Yakut"},
["sai"] = {"South American Indian languages"},
["saj"] = {"Sahu"},
["sak"] = {"Sake"},
["sal"] = {"Salishan languages"},
["sam"] = {"Samaritan Aramaic"},
["sao"] = {"Sause"},
["saq"] = {"Samburu"},
["sar"] = {"Saraveca"},
["sas"] = {"Sasak"},
["sat"] = {"Santali"},
["sau"] = {"Saleman"},
["sav"] = {"Saafi-Saafi"},
["saw"] = {"Sawi"},
["sax"] = {"Sa"},
["say"] = {"Saya"},
["saz"] = {"Saurashtra"},
["sba"] = {"Ngambay"},
["sbb"] = {"Simbo"},
["sbc"] = {"Kele (Papua New Guinea)"},
["sbd"] = {"Southern Samo"},
["sbe"] = {"Saliba"},
["sbf"] = {"Chabu", "Shabo"},
["sbg"] = {"Seget"},
["sbh"] = {"Sori-Harengan"},
["sbi"] = {"Seti"},
["sbj"] = {"Surbakhal"},
["sbk"] = {"Safwa"},
["sbl"] = {"Botolan Sambal"},
["sbm"] = {"Sagala"},
["sbn"] = {"Sindhi Bhil"},
["sbo"] = {"Sabüm"},
["sbp"] = {"Sangu (Tanzania)"},
["sbq"] = {"Sileibi"},
["sbr"] = {"Sembakung Murut"},
["sbs"] = {"Subiya"},
["sbt"] = {"Kimki"},
["sbu"] = {"Stod Bhoti"},
["sbv"] = {"Sabine"},
["sbw"] = {"Simba"},
["sbx"] = {"Seberuang"},
["sby"] = {"Soli"},
["sbz"] = {"Sara Kaba"},
["scb"] = {"Chut"},
["sce"] = {"Dongxiang"},
["scf"] = {"San Miguel Creole French"},
["scg"] = {"Sanggau"},
["sch"] = {"Sakachep"},
["sci"] = {"Sri Lankan Creole Malay"},
["sck"] = {"Sadri"},
["scl"] = {"Shina"},
["scn"] = {"Sicilian"},
["sco"] = {"Scots"},
["scp"] = {"Helambu Sherpa"},
["scq"] = {"Sa'och"},
["scs"] = {"North Slavey"},
["sct"] = {"Southern Katang"},
["scu"] = {"Shumcho"},
["scv"] = {"Sheni"},
["scw"] = {"Sha"},
["scx"] = {"Sicel"},
["sda"] = {"Toraja-Sa'dan"},
["sdb"] = {"Shabak"},
["sdc"] = {"Sassarese Sardinian"},
["sde"] = {"Surubu"},
["sdf"] = {"Sarli"},
["sdg"] = {"Savi"},
["sdh"] = {"Southern Kurdish"},
["sdj"] = {"Suundi"},
["sdk"] = {"Sos Kundi"},
["sdl"] = {"Saudi Arabian Sign Language"},
["sdm"] = {"Semandang"},
["sdn"] = {"Gallurese Sardinian"},
["sdo"] = {"Bukar-Sadung Bidayuh"},
["sdp"] = {"Sherdukpen"},
["sdr"] = {"Oraon Sadri"},
["sds"] = {"Sened"},
["sdt"] = {"Shuadit"},
["sdu"] = {"Sarudu"},
["sdv"] = {"Eastern Sudanic languages"},
["sdx"] = {"Sibu Melanau"},
["sdz"] = {"Sallands"},
["sea"] = {"Semai"},
["seb"] = {"Shempire Senoufo"},
["sec"] = {"Sechelt"},
["sed"] = {"Sedang"},
["see"] = {"Seneca"},
["sef"] = {"Cebaara Senoufo"},
["seg"] = {"Segeju"},
["seh"] = {"Sena"},
["sei"] = {"Seri"},
["sej"] = {"Sene"},
["sek"] = {"Sekani"},
["sel"] = {"Selkup"},
["sem"] = {"Semitic languages"},
["sen"] = {"Nanerigé Sénoufo"},
["seo"] = {"Suarmin"},
["sep"] = {"Sìcìté Sénoufo"},
["seq"] = {"Senara Sénoufo"},
["ser"] = {"Serrano"},
["ses"] = {"Koyraboro Senni Songhai"},
["set"] = {"Sentani"},
["seu"] = {"Serui-Laut"},
["sev"] = {"Nyarafolo Senoufo"},
["sew"] = {"Sewa Bay"},
["sey"] = {"Secoya"},
["sez"] = {"Senthang Chin"},
["sfb"] = {"Langue des signes de Belgique Francophone", "French Belgian Sign Language"},
["sfe"] = {"Eastern Subanen"},
["sfm"] = {"Small Flowery Miao"},
["sfs"] = {"South African Sign Language"},
["sfw"] = {"Sehwi"},
["sga"] = {"Old Irish (to 900)"},
["sgb"] = {"Mag-antsi Ayta"},
["sgc"] = {"Kipsigis"},
["sgd"] = {"Surigaonon"},
["sge"] = {"Segai"},
["sgg"] = {"Swiss-German Sign Language"},
["sgh"] = {"Shughni"},
["sgi"] = {"Suga"},
["sgj"] = {"Surgujia"},
["sgk"] = {"Sangkong"},
["sgm"] = {"Singa"},
["sgn"] = {"Sign languages"},
["sgp"] = {"Singpho"},
["sgr"] = {"Sangisari"},
["sgs"] = {"Samogitian"},
["sgt"] = {"Brokpake"},
["sgu"] = {"Salas"},
["sgw"] = {"Sebat Bet Gurage"},
["sgx"] = {"Sierra Leone Sign Language"},
["sgy"] = {"Sanglechi"},
["sgz"] = {"Sursurunga"},
["sha"] = {"Shall-Zwall"},
["shb"] = {"Ninam"},
["shc"] = {"Sonde"},
["shd"] = {"Kundal Shahi"},
["she"] = {"Sheko"},
["shg"] = {"Shua"},
["shh"] = {"Shoshoni"},
["shi"] = {"Tachelhit"},
["shj"] = {"Shatt"},
["shk"] = {"Shilluk"},
["shl"] = {"Shendu"},
["shm"] = {"Shahrudi"},
["shn"] = {"Shan"},
["sho"] = {"Shanga"},
["shp"] = {"Shipibo-Conibo"},
["shq"] = {"Sala"},
["shr"] = {"Shi"},
["shs"] = {"Shuswap"},
["sht"] = {"Shasta"},
["shu"] = {"Chadian Arabic"},
["shv"] = {"Shehri"},
["shw"] = {"Shwai"},
["shx"] = {"She"},
["shy"] = {"Tachawit"},
["shz"] = {"Syenara Senoufo"},
["sia"] = {"Akkala Sami"},
["sib"] = {"Sebop"},
["sid"] = {"Sidamo"},
["sie"] = {"Simaa"},
["sif"] = {"Siamou"},
["sig"] = {"Paasaal"},
["sih"] = {"Zire", "Sîshëë"},
["sii"] = {"Shom Peng"},
["sij"] = {"Numbami"},
["sik"] = {"Sikiana"},
["sil"] = {"Tumulung Sisaala"},
["sim"] = {"Mende (Papua New Guinea)"},
["sio"] = {"Siouan languages"},
["sip"] = {"Sikkimese"},
["siq"] = {"Sonia"},
["sir"] = {"Siri"},
["sis"] = {"Siuslaw"},
["sit"] = {"Sino-Tibetan languages"},
["siu"] = {"Sinagen"},
["siv"] = {"Sumariup"},
["siw"] = {"Siwai"},
["six"] = {"Sumau"},
["siy"] = {"Sivandi"},
["siz"] = {"Siwi"},
["sja"] = {"Epena"},
["sjb"] = {"Sajau Basap"},
["sjd"] = {"Kildin Sami"},
["sje"] = {"Pite Sami"},
["sjg"] = {"Assangori"},
["sjk"] = {"Kemi Sami"},
["sjl"] = {"Sajalong", "Miji"},
["sjm"] = {"Mapun"},
["sjn"] = {"Sindarin"},
["sjo"] = {"Xibe"},
["sjp"] = {"Surjapuri"},
["sjr"] = {"Siar-Lak"},
["sjs"] = {"Senhaja De Srair"},
["sjt"] = {"Ter Sami"},
["sju"] = {"Ume Sami"},
["sjw"] = {"Shawnee"},
["ska"] = {"Skagit"},
["skb"] = {"Saek"},
["skc"] = {"Ma Manda"},
["skd"] = {"Southern Sierra Miwok"},
["ske"] = {"Seke (Vanuatu)"},
["skf"] = {"Sakirabiá"},
["skg"] = {"Sakalava Malagasy"},
["skh"] = {"Sikule"},
["ski"] = {"Sika"},
["skj"] = {"Seke (Nepal)"},
["skm"] = {"Kutong"},
["skn"] = {"Kolibugan Subanon"},
["sko"] = {"Seko Tengah"},
["skp"] = {"Sekapan"},
["skq"] = {"Sininkere"},
["skr"] = {"Saraiki", "Seraiki"},
["sks"] = {"Maia"},
["skt"] = {"Sakata"},
["sku"] = {"Sakao"},
["skv"] = {"Skou"},
["skw"] = {"Skepi Creole Dutch"},
["skx"] = {"Seko Padang"},
["sky"] = {"Sikaiana"},
["skz"] = {"Sekar"},
["sla"] = {"Slavic languages"},
["slc"] = {"Sáliba"},
["sld"] = {"Sissala"},
["sle"] = {"Sholaga"},
["slf"] = {"Swiss-Italian Sign Language"},
["slg"] = {"Selungai Murut"},
["slh"] = {"Southern Puget Sound Salish"},
["sli"] = {"Lower Silesian"},
["slj"] = {"Salumá"},
["sll"] = {"Salt-Yui"},
["slm"] = {"Pangutaran Sama"},
["sln"] = {"Salinan"},
["slp"] = {"Lamaholot"},
["slq"] = {"Salchuq"},
["slr"] = {"Salar"},
["sls"] = {"Singapore Sign Language"},
["slt"] = {"Sila"},
["slu"] = {"Selaru"},
["slw"] = {"Sialum"},
["slx"] = {"Salampasu"},
["sly"] = {"Selayar"},
["slz"] = {"Ma'ya"},
["sma"] = {"Southern Sami"},
["smb"] = {"Simbari"},
["smc"] = {"Som"},
["smd"] = {"Sama"},
["smf"] = {"Auwe"},
["smg"] = {"Simbali"},
["smh"] = {"Samei"},
["smi"] = {"Sami languages"},
["smj"] = {"Lule Sami"},
["smk"] = {"Bolinao"},
["sml"] = {"Central Sama"},
["smm"] = {"Musasa"},
["smn"] = {"Inari Sami"},
["smp"] = {"Samaritan"},
["smq"] = {"Samo"},
["smr"] = {"Simeulue"},
["sms"] = {"Skolt Sami"},
["smt"] = {"Simte"},
["smu"] = {"Somray"},
["smv"] = {"Samvedi"},
["smw"] = {"Sumbawa"},
["smx"] = {"Samba"},
["smy"] = {"Semnani"},
["smz"] = {"Simeku"},
["snb"] = {"Sebuyau"},
["snc"] = {"Sinaugoro"},
["sne"] = {"Bau Bidayuh"},
["snf"] = {"Noon"},
["sng"] = {"Sanga (Democratic Republic of Congo)"},
["sni"] = {"Sensi"},
["snj"] = {"Riverain Sango"},
["snk"] = {"Soninke"},
["snl"] = {"Sangil"},
["snm"] = {"Southern Ma'di"},
["snn"] = {"Siona"},
["sno"] = {"Snohomish"},
["snp"] = {"Siane"},
["snq"] = {"Sangu (Gabon)"},
["snr"] = {"Sihan"},
["sns"] = {"South West Bay", "Nahavaq"},
["snu"] = {"Senggi", "Viid"},
["snv"] = {"Sa'ban"},
["snw"] = {"Selee"},
["snx"] = {"Sam"},
["sny"] = {"Saniyo-Hiyewe"},
["snz"] = {"Sinsauru"},
["soa"] = {"Thai Song"},
["sob"] = {"Sobei"},
["soc"] = {"So (Democratic Republic of Congo)"},
["sod"] = {"Songoora"},
["soe"] = {"Songomeno"},
["sog"] = {"Sogdian"},
["soh"] = {"Aka"},
["soi"] = {"Sonha"},
["soj"] = {"Soi"},
["sok"] = {"Sokoro"},
["sol"] = {"Solos"},
["son"] = {"Songhai languages"},
["soo"] = {"Songo"},
["sop"] = {"Songe"},
["soq"] = {"Kanasi"},
["sor"] = {"Somrai"},
["sos"] = {"Seeku"},
["sou"] = {"Southern Thai"},
["sov"] = {"Sonsorol"},
["sow"] = {"Sowanda"},
["sox"] = {"Swo"},
["soy"] = {"Miyobe"},
["soz"] = {"Temi"},
["spb"] = {"Sepa (Indonesia)"},
["spc"] = {"Sapé"},
["spd"] = {"Saep"},
["spe"] = {"Sepa (Papua New Guinea)"},
["spg"] = {"Sian"},
["spi"] = {"Saponi"},
["spk"] = {"Sengo"},
["spl"] = {"Selepet"},
["spm"] = {"Akukem"},
["spn"] = {"Sanapaná"},
["spo"] = {"Spokane"},
["spp"] = {"Supyire Senoufo"},
["spq"] = {"Loreto-Ucayali Spanish"},
["spr"] = {"Saparua"},
["sps"] = {"Saposa"},
["spt"] = {"Spiti Bhoti"},
["spu"] = {"Sapuan"},
["spv"] = {"Sambalpuri", "Kosli"},
["spx"] = {"South Picene"},
["spy"] = {"Sabaot"},
["sqa"] = {"Shama-Sambuga"},
["sqh"] = {"Shau"},
["sqj"] = {"Albanian languages"},
["sqk"] = {"Albanian Sign Language"},
["sqm"] = {"Suma"},
["sqn"] = {"Susquehannock"},
["sqo"] = {"Sorkhei"},
["sqq"] = {"Sou"},
["sqr"] = {"Siculo Arabic"},
["sqs"] = {"Sri Lankan Sign Language"},
["sqt"] = {"Soqotri"},
["squ"] = {"Squamish"},
["sra"] = {"Saruga"},
["srb"] = {"Sora"},
["src"] = {"Logudorese Sardinian"},
["sre"] = {"Sara"},
["srf"] = {"Nafi"},
["srg"] = {"Sulod"},
["srh"] = {"Sarikoli"},
["sri"] = {"Siriano"},
["srk"] = {"Serudung Murut"},
["srl"] = {"Isirawa"},
["srm"] = {"Saramaccan"},
["srn"] = {"Sranan Tongo"},
["sro"] = {"Campidanese Sardinian"},
["srq"] = {"Sirionó"},
["srr"] = {"Serer"},
["srs"] = {"Sarsi"},
["srt"] = {"Sauri"},
["sru"] = {"Suruí"},
["srv"] = {"Southern Sorsoganon"},
["srw"] = {"Serua"},
["srx"] = {"Sirmauri"},
["sry"] = {"Sera"},
["srz"] = {"Shahmirzadi"},
["ssa"] = {"Nilo-Saharan languages"},
["ssb"] = {"Southern Sama"},
["ssc"] = {"Suba-Simbiti"},
["ssd"] = {"Siroi"},
["sse"] = {"Balangingi", "Bangingih Sama"},
["ssf"] = {"Thao"},
["ssg"] = {"Seimat"},
["ssh"] = {"Shihhi Arabic"},
["ssi"] = {"Sansi"},
["ssj"] = {"Sausi"},
["ssk"] = {"Sunam"},
["ssl"] = {"Western Sisaala"},
["ssm"] = {"Semnam"},
["ssn"] = {"Waata"},
["sso"] = {"Sissano"},
["ssp"] = {"Spanish Sign Language"},
["ssq"] = {"So'a"},
["ssr"] = {"Swiss-French Sign Language"},
["sss"] = {"Sô"},
["sst"] = {"Sinasina"},
["ssu"] = {"Susuami"},
["ssv"] = {"Shark Bay"},
["ssx"] = {"Samberigi"},
["ssy"] = {"Saho"},
["ssz"] = {"Sengseng"},
["sta"] = {"Settla"},
["stb"] = {"Northern Subanen"},
["std"] = {"Sentinel"},
["ste"] = {"Liana-Seti"},
["stf"] = {"Seta"},
["stg"] = {"Trieng"},
["sth"] = {"Shelta"},
["sti"] = {"Bulo Stieng"},
["stj"] = {"Matya Samo"},
["stk"] = {"Arammba"},
["stl"] = {"Stellingwerfs"},
["stm"] = {"Setaman"},
["stn"] = {"Owa"},
["sto"] = {"Stoney"},
["stp"] = {"Southeastern Tepehuan"},
["stq"] = {"Saterfriesisch"},
["str"] = {"Straits Salish"},
["sts"] = {"Shumashti"},
["stt"] = {"Budeh Stieng"},
["stu"] = {"Samtao"},
["stv"] = {"Silt'e"},
["stw"] = {"Satawalese"},
["sty"] = {"Siberian Tatar"},
["sua"] = {"Sulka"},
["sub"] = {"Suku"},
["suc"] = {"Western Subanon"},
["sue"] = {"Suena"},
["sug"] = {"Suganga"},
["sui"] = {"Suki"},
["suj"] = {"Shubi"},
["suk"] = {"Sukuma"},
["suq"] = {"Suri"},
["sur"] = {"Mwaghavul"},
["sus"] = {"Susu"},
["sut"] = {"Subtiaba"},
["suv"] = {"Puroik"},
["suw"] = {"Sumbwa"},
["sux"] = {"Sumerian"},
["suy"] = {"Suyá"},
["suz"] = {"Sunwar"},
["sva"] = {"Svan"},
["svb"] = {"Ulau-Suain"},
["svc"] = {"Vincentian Creole English"},
["sve"] = {"Serili"},
["svk"] = {"Slovakian Sign Language"},
["svm"] = {"Slavomolisano"},
["svs"] = {"Savosavo"},
["svx"] = {"Skalvian"},
["swb"] = {"Maore Comorian"},
["swc"] = {"Congo Swahili"},
["swf"] = {"Sere"},
["swg"] = {"Swabian"},
["swh"] = {"Swahili (individual language)", "Kiswahili"},
["swi"] = {"Sui"},
["swj"] = {"Sira"},
["swk"] = {"Malawi Sena"},
["swl"] = {"Swedish Sign Language"},
["swm"] = {"Samosa"},
["swn"] = {"Sawknah"},
["swo"] = {"Shanenawa"},
["swp"] = {"Suau"},
["swq"] = {"Sharwa"},
["swr"] = {"Saweru"},
["sws"] = {"Seluwasan"},
["swt"] = {"Sawila"},
["swu"] = {"Suwawa"},
["swv"] = {"Shekhawati"},
["sww"] = {"Sowa"},
["swx"] = {"Suruahá"},
["swy"] = {"Sarua"},
["sxb"] = {"Suba"},
["sxc"] = {"Sicanian"},
["sxe"] = {"Sighu"},
["sxg"] = {"Shixing"},
["sxk"] = {"Southern Kalapuya"},
["sxl"] = {"Selian"},
["sxm"] = {"Samre"},
["sxn"] = {"Sangir"},
["sxo"] = {"Sorothaptic"},
["sxr"] = {"Saaroa"},
["sxs"] = {"Sasaru"},
["sxu"] = {"Upper Saxon"},
["sxw"] = {"Saxwe Gbe"},
["sya"] = {"Siang"},
["syb"] = {"Central Subanen"},
["syc"] = {"Classical Syriac"},
["syd"] = {"Samoyedic languages"},
["syi"] = {"Seki"},
["syk"] = {"Sukur"},
["syl"] = {"Sylheti"},
["sym"] = {"Maya Samo"},
["syn"] = {"Senaya"},
["syo"] = {"Suoy"},
["syr"] = {"Syriac"},
["sys"] = {"Sinyar"},
["syw"] = {"Kagate"},
["syx"] = {"Samay"},
["syy"] = {"Al-Sayyid Bedouin Sign Language"},
["sza"] = {"Semelai"},
["szb"] = {"Ngalum"},
["szc"] = {"Semaq Beri"},
["szd"] = {"Seru"},
["sze"] = {"Seze"},
["szg"] = {"Sengele"},
["szl"] = {"Silesian"},
["szn"] = {"Sula"},
["szp"] = {"Suabo"},
["szs"] = {"Solomon Islands Sign Language"},
["szv"] = {"Isu (Fako Division)"},
["szw"] = {"Sawai"},
["taa"] = {"Lower Tanana"},
["tab"] = {"Tabassaran"},
["tac"] = {"Lowland Tarahumara"},
["tad"] = {"Tause"},
["tae"] = {"Tariana"},
["taf"] = {"Tapirapé"},
["tag"] = {"Tagoi"},
["tai"] = {"Tai languages"},
["taj"] = {"Eastern Tamang"},
["tak"] = {"Tala"},
["tal"] = {"Tal"},
["tan"] = {"Tangale"},
["tao"] = {"Yami"},
["tap"] = {"Taabwa"},
["taq"] = {"Tamasheq"},
["tar"] = {"Central Tarahumara"},
["tas"] = {"Tay Boi"},
["tau"] = {"Upper Tanana"},
["tav"] = {"Tatuyo"},
["taw"] = {"Tai"},
["tax"] = {"Tamki"},
["tay"] = {"Atayal"},
["taz"] = {"Tocho"},
["tba"] = {"Aikanã"},
["tbb"] = {"Tapeba"},
["tbc"] = {"Takia"},
["tbd"] = {"Kaki Ae"},
["tbe"] = {"Tanimbili"},
["tbf"] = {"Mandara"},
["tbg"] = {"North Tairora"},
["tbh"] = {"Thurawal"},
["tbi"] = {"Gaam"},
["tbj"] = {"Tiang"},
["tbk"] = {"Calamian Tagbanwa"},
["tbl"] = {"Tboli"},
["tbm"] = {"Tagbu"},
["tbn"] = {"Barro Negro Tunebo"},
["tbo"] = {"Tawala"},
["tbp"] = {"Taworta", "Diebroud"},
["tbq"] = {"Tibeto-Burman languages"},
["tbr"] = {"Tumtum"},
["tbs"] = {"Tanguat"},
["tbt"] = {"Tembo (Kitembo)"},
["tbu"] = {"Tubar"},
["tbv"] = {"Tobo"},
["tbw"] = {"Tagbanwa"},
["tbx"] = {"Kapin"},
["tby"] = {"Tabaru"},
["tbz"] = {"Ditammari"},
["tca"] = {"Ticuna"},
["tcb"] = {"Tanacross"},
["tcc"] = {"Datooga"},
["tcd"] = {"Tafi"},
["tce"] = {"Southern Tutchone"},
["tcf"] = {"Malinaltepec Me'phaa", "Malinaltepec Tlapanec"},
["tcg"] = {"Tamagario"},
["tch"] = {"Turks And Caicos Creole English"},
["tci"] = {"Wára"},
["tck"] = {"Tchitchege"},
["tcl"] = {"Taman (Myanmar)"},
["tcm"] = {"Tanahmerah"},
["tcn"] = {"Tichurong"},
["tco"] = {"Taungyo"},
["tcp"] = {"Tawr Chin"},
["tcq"] = {"Kaiy"},
["tcs"] = {"Torres Strait Creole"},
["tct"] = {"T'en"},
["tcu"] = {"Southeastern Tarahumara"},
["tcw"] = {"Tecpatlán Totonac"},
["tcx"] = {"Toda"},
["tcy"] = {"Tulu"},
["tcz"] = {"Thado Chin"},
["tda"] = {"Tagdal"},
["tdb"] = {"Panchpargania"},
["tdc"] = {"Emberá-Tadó"},
["tdd"] = {"Tai Nüa"},
["tde"] = {"Tiranige Diga Dogon"},
["tdf"] = {"Talieng"},
["tdg"] = {"Western Tamang"},
["tdh"] = {"Thulung"},
["tdi"] = {"Tomadino"},
["tdj"] = {"Tajio"},
["tdk"] = {"Tambas"},
["tdl"] = {"Sur"},
["tdm"] = {"Taruma"},
["tdn"] = {"Tondano"},
["tdo"] = {"Teme"},
["tdq"] = {"Tita"},
["tdr"] = {"Todrah"},
["tds"] = {"Doutai"},
["tdt"] = {"Tetun Dili"},
["tdv"] = {"Toro"},
["tdx"] = {"Tandroy-Mahafaly Malagasy"},
["tdy"] = {"Tadyawan"},
["tea"] = {"Temiar"},
["teb"] = {"Tetete"},
["tec"] = {"Terik"},
["ted"] = {"Tepo Krumen"},
["tee"] = {"Huehuetla Tepehua"},
["tef"] = {"Teressa"},
["teg"] = {"Teke-Tege"},
["teh"] = {"Tehuelche"},
["tei"] = {"Torricelli"},
["tek"] = {"Ibali Teke"},
["tem"] = {"Timne"},
["ten"] = {"Tama (Colombia)"},
["teo"] = {"Teso"},
["tep"] = {"Tepecano"},
["teq"] = {"Temein"},
["ter"] = {"Tereno"},
["tes"] = {"Tengger"},
["tet"] = {"Tetum"},
["teu"] = {"Soo"},
["tev"] = {"Teor"},
["tew"] = {"Tewa (USA)"},
["tex"] = {"Tennet"},
["tey"] = {"Tulishi"},
["tfi"] = {"Tofin Gbe"},
["tfn"] = {"Tanaina"},
["tfo"] = {"Tefaro"},
["tfr"] = {"Teribe"},
["tft"] = {"Ternate"},
["tga"] = {"Sagalla"},
["tgb"] = {"Tobilung"},
["tgc"] = {"Tigak"},
["tgd"] = {"Ciwogai"},
["tge"] = {"Eastern Gorkha Tamang"},
["tgf"] = {"Chalikha"},
["tgh"] = {"Tobagonian Creole English"},
["tgi"] = {"Lawunuia"},
["tgj"] = {"Tagin"},
["tgn"] = {"Tandaganon"},
["tgo"] = {"Sudest"},
["tgp"] = {"Tangoa"},
["tgq"] = {"Tring"},
["tgr"] = {"Tareng"},
["tgs"] = {"Nume"},
["tgt"] = {"Central Tagbanwa"},
["tgu"] = {"Tanggu"},
["tgv"] = {"Tingui-Boto"},
["tgw"] = {"Tagwana Senoufo"},
["tgx"] = {"Tagish"},
["tgy"] = {"Togoyo"},
["tgz"] = {"Tagalaka"},
["thd"] = {"Thayore"},
["the"] = {"Chitwania Tharu"},
["thf"] = {"Thangmi"},
["thh"] = {"Northern Tarahumara"},
["thi"] = {"Tai Long"},
["thk"] = {"Tharaka", "Kitharaka"},
["thl"] = {"Dangaura Tharu"},
["thm"] = {"Aheu"},
["thn"] = {"Thachanadan"},
["thp"] = {"Thompson"},
["thq"] = {"Kochila Tharu"},
["thr"] = {"Rana Tharu"},
["ths"] = {"Thakali"},
["tht"] = {"Tahltan"},
["thu"] = {"Thuri"},
["thv"] = {"Tahaggart Tamahaq"},
["thw"] = {"Thudam"},
["thy"] = {"Tha"},
["thz"] = {"Tayart Tamajeq"},
["tia"] = {"Tidikelt Tamazight"},
["tic"] = {"Tira"},
["tif"] = {"Tifal"},
["tig"] = {"Tigre"},
["tih"] = {"Timugon Murut"},
["tii"] = {"Tiene"},
["tij"] = {"Tilung"},
["tik"] = {"Tikar"},
["til"] = {"Tillamook"},
["tim"] = {"Timbe"},
["tin"] = {"Tindi"},
["tio"] = {"Teop"},
["tip"] = {"Trimuris"},
["tiq"] = {"Tiéfo"},
["tis"] = {"Masadiit Itneg"},
["tit"] = {"Tinigua"},
["tiu"] = {"Adasen"},
["tiv"] = {"Tiv"},
["tiw"] = {"Tiwi"},
["tix"] = {"Southern Tiwa"},
["tiy"] = {"Tiruray"},
["tiz"] = {"Tai Hongjin"},
["tja"] = {"Tajuasohn"},
["tjg"] = {"Tunjung"},
["tji"] = {"Northern Tujia"},
["tjl"] = {"Tai Laing"},
["tjm"] = {"Timucua"},
["tjn"] = {"Tonjon"},
["tjo"] = {"Temacine Tamazight"},
["tjs"] = {"Southern Tujia"},
["tju"] = {"Tjurruru"},
["tjw"] = {"Djabwurrung"},
["tka"] = {"Truká"},
["tkb"] = {"Buksa"},
["tkd"] = {"Tukudede"},
["tke"] = {"Takwane"},
["tkf"] = {"Tukumanféd"},
["tkg"] = {"Tesaka Malagasy"},
["tkl"] = {"Tokelau"},
["tkm"] = {"Takelma"},
["tkn"] = {"Toku-No-Shima"},
["tkp"] = {"Tikopia"},
["tkq"] = {"Tee"},
["tkr"] = {"Tsakhur"},
["tks"] = {"Takestani"},
["tkt"] = {"Kathoriya Tharu"},
["tku"] = {"Upper Necaxa Totonac"},
["tkv"] = {"Mur Pano"},
["tkw"] = {"Teanu"},
["tkx"] = {"Tangko"},
["tkz"] = {"Takua"},
["tla"] = {"Southwestern Tepehuan"},
["tlb"] = {"Tobelo"},
["tlc"] = {"Yecuatla Totonac"},
["tld"] = {"Talaud"},
["tlf"] = {"Telefol"},
["tlg"] = {"Tofanma"},
["tlh"] = {"Klingon", "tlhIngan-Hol"},
["tli"] = {"Tlingit"},
["tlj"] = {"Talinga-Bwisi"},
["tlk"] = {"Taloki"},
["tll"] = {"Tetela"},
["tlm"] = {"Tolomako"},
["tln"] = {"Talondo'"},
["tlo"] = {"Talodi"},
["tlp"] = {"Filomena Mata-Coahuitlán Totonac"},
["tlq"] = {"Tai Loi"},
["tlr"] = {"Talise"},
["tls"] = {"Tambotalo"},
["tlt"] = {"Sou Nama", "Teluti"},
["tlu"] = {"Tulehu"},
["tlv"] = {"Taliabu"},
["tlx"] = {"Khehek"},
["tly"] = {"Talysh"},
["tma"] = {"Tama (Chad)"},
["tmb"] = {"Katbol", "Avava"},
["tmc"] = {"Tumak"},
["tmd"] = {"Haruai"},
["tme"] = {"Tremembé"},
["tmf"] = {"Toba-Maskoy"},
["tmg"] = {"Ternateño"},
["tmh"] = {"Tamashek"},
["tmi"] = {"Tutuba"},
["tmj"] = {"Samarokena"},
["tmk"] = {"Northwestern Tamang"},
["tml"] = {"Tamnim Citak"},
["tmm"] = {"Tai Thanh"},
["tmn"] = {"Taman (Indonesia)"},
["tmo"] = {"Temoq"},
["tmq"] = {"Tumleo"},
["tmr"] = {"Jewish Babylonian Aramaic (ca. 200-1200 CE)"},
["tms"] = {"Tima"},
["tmt"] = {"Tasmate"},
["tmu"] = {"Iau"},
["tmv"] = {"Tembo (Motembo)"},
["tmw"] = {"Temuan"},
["tmy"] = {"Tami"},
["tmz"] = {"Tamanaku"},
["tna"] = {"Tacana"},
["tnb"] = {"Western Tunebo"},
["tnc"] = {"Tanimuca-Retuarã"},
["tnd"] = {"Angosturas Tunebo"},
["tng"] = {"Tobanga"},
["tnh"] = {"Maiani"},
["tni"] = {"Tandia"},
["tnk"] = {"Kwamera"},
["tnl"] = {"Lenakel"},
["tnm"] = {"Tabla"},
["tnn"] = {"North Tanna"},
["tno"] = {"Toromono"},
["tnp"] = {"Whitesands"},
["tnq"] = {"Taino"},
["tnr"] = {"Ménik"},
["tns"] = {"Tenis"},
["tnt"] = {"Tontemboan"},
["tnu"] = {"Tay Khang"},
["tnv"] = {"Tangchangya"},
["tnw"] = {"Tonsawang"},
["tnx"] = {"Tanema"},
["tny"] = {"Tongwe"},
["tnz"] = {"Ten'edn"},
["tob"] = {"Toba"},
["toc"] = {"Coyutla Totonac"},
["tod"] = {"Toma"},
["tof"] = {"Gizrra"},
["tog"] = {"Tonga (Nyasa)"},
["toh"] = {"Gitonga"},
["toi"] = {"Tonga (Zambia)"},
["toj"] = {"Tojolabal"},
["tol"] = {"Tolowa"},
["tom"] = {"Tombulu"},
["too"] = {"Xicotepec De Juárez Totonac"},
["top"] = {"Papantla Totonac"},
["toq"] = {"Toposa"},
["tor"] = {"Togbo-Vara Banda"},
["tos"] = {"Highland Totonac"},
["tou"] = {"Tho"},
["tov"] = {"Upper Taromi"},
["tow"] = {"Jemez"},
["tox"] = {"Tobian"},
["toy"] = {"Topoiyo"},
["toz"] = {"To"},
["tpa"] = {"Taupota"},
["tpc"] = {"Azoyú Me'phaa", "Azoyú Tlapanec"},
["tpe"] = {"Tippera"},
["tpf"] = {"Tarpia"},
["tpg"] = {"Kula"},
["tpi"] = {"Tok Pisin"},
["tpj"] = {"Tapieté"},
["tpk"] = {"Tupinikin"},
["tpl"] = {"Tlacoapa Me'phaa", "Tlacoapa Tlapanec"},
["tpm"] = {"Tampulma"},
["tpn"] = {"Tupinambá"},
["tpo"] = {"Tai Pao"},
["tpp"] = {"Pisaflores Tepehua"},
["tpq"] = {"Tukpa"},
["tpr"] = {"Tuparí"},
["tpt"] = {"Tlachichilco Tepehua"},
["tpu"] = {"Tampuan"},
["tpv"] = {"Tanapag"},
["tpw"] = {"Tupí"},
["tpx"] = {"Acatepec Me'phaa", "Acatepec Tlapanec"},
["tpy"] = {"Trumai"},
["tpz"] = {"Tinputz"},
["tqb"] = {"Tembé"},
["tql"] = {"Lehali"},
["tqm"] = {"Turumsa"},
["tqn"] = {"Tenino"},
["tqo"] = {"Toaripi"},
["tqp"] = {"Tomoip"},
["tqq"] = {"Tunni"},
["tqr"] = {"Torona"},
["tqt"] = {"Western Totonac"},
["tqu"] = {"Touo"},
["tqw"] = {"Tonkawa"},
["tra"] = {"Tirahi"},
["trb"] = {"Terebu"},
["trc"] = {"Copala Triqui"},
["trd"] = {"Turi"},
["tre"] = {"East Tarangan"},
["trf"] = {"Trinidadian Creole English"},
["trg"] = {"Lishán Didán"},
["trh"] = {"Turaka"},
["tri"] = {"Trió"},
["trj"] = {"Toram"},
["trk"] = {"Turkic languages"},
["trl"] = {"Traveller Scottish"},
["trm"] = {"Tregami"},
["trn"] = {"Trinitario"},
["tro"] = {"Tarao Naga"},
["trp"] = {"Kok Borok"},
["trq"] = {"San Martín Itunyoso Triqui"},
["trr"] = {"Taushiro"},
["trs"] = {"Chicahuaxtla Triqui"},
["trt"] = {"Tunggare"},
["tru"] = {"Turoyo", "Surayt"},
["trv"] = {"Taroko"},
["trw"] = {"Torwali"},
["trx"] = {"Tringgus-Sembaan Bidayuh"},
["try"] = {"Turung"},
["trz"] = {"Torá"},
["tsa"] = {"Tsaangi"},
["tsb"] = {"Tsamai"},
["tsc"] = {"Tswa"},
["tsd"] = {"Tsakonian"},
["tse"] = {"Tunisian Sign Language"},
["tsg"] = {"Tausug"},
["tsh"] = {"Tsuvan"},
["tsi"] = {"Tsimshian"},
["tsj"] = {"Tshangla"},
["tsk"] = {"Tseku"},
["tsl"] = {"Ts'ün-Lao"},
["tsm"] = {"Turkish Sign Language", "Türk İşaret Dili"},
["tsp"] = {"Northern Toussian"},
["tsq"] = {"Thai Sign Language"},
["tsr"] = {"Akei"},
["tss"] = {"Taiwan Sign Language"},
["tst"] = {"Tondi Songway Kiini"},
["tsu"] = {"Tsou"},
["tsv"] = {"Tsogo"},
["tsw"] = {"Tsishingini"},
["tsx"] = {"Mubami"},
["tsy"] = {"Tebul Sign Language"},
["tsz"] = {"Purepecha"},
["tta"] = {"Tutelo"},
["ttb"] = {"Gaa"},
["ttc"] = {"Tektiteko"},
["ttd"] = {"Tauade"},
["tte"] = {"Bwanabwana"},
["ttf"] = {"Tuotomb"},
["ttg"] = {"Tutong"},
["tth"] = {"Upper Ta'oih"},
["tti"] = {"Tobati"},
["ttj"] = {"Tooro"},
["ttk"] = {"Totoro"},
["ttl"] = {"Totela"},
["ttm"] = {"Northern Tutchone"},
["ttn"] = {"Towei"},
["tto"] = {"Lower Ta'oih"},
["ttp"] = {"Tombelala"},
["ttq"] = {"Tawallammat Tamajaq"},
["ttr"] = {"Tera"},
["tts"] = {"Northeastern Thai"},
["ttt"] = {"Muslim Tat"},
["ttu"] = {"Torau"},
["ttv"] = {"Titan"},
["ttw"] = {"Long Wat"},
["tty"] = {"Sikaritai"},
["ttz"] = {"Tsum"},
["tua"] = {"Wiarumus"},
["tub"] = {"Tübatulabal"},
["tuc"] = {"Mutu"},
["tud"] = {"Tuxá"},
["tue"] = {"Tuyuca"},
["tuf"] = {"Central Tunebo"},
["tug"] = {"Tunia"},
["tuh"] = {"Taulil"},
["tui"] = {"Tupuri"},
["tuj"] = {"Tugutil"},
["tul"] = {"Tula"},
["tum"] = {"Tumbuka"},
["tun"] = {"Tunica"},
["tuo"] = {"Tucano"},
["tup"] = {"Tupi languages"},
["tuq"] = {"Tedaga"},
["tus"] = {"Tuscarora"},
["tut"] = {"Altaic languages"},
["tuu"] = {"Tututni"},
["tuv"] = {"Turkana"},
["tuw"] = {"Tungus languages"},
["tux"] = {"Tuxináwa"},
["tuy"] = {"Tugen"},
["tuz"] = {"Turka"},
["tva"] = {"Vaghua"},
["tvd"] = {"Tsuvadi"},
["tve"] = {"Te'un"},
["tvk"] = {"Southeast Ambrym"},
["tvl"] = {"Tuvalu"},
["tvm"] = {"Tela-Masbuar"},
["tvn"] = {"Tavoyan"},
["tvo"] = {"Tidore"},
["tvs"] = {"Taveta"},
["tvt"] = {"Tutsa Naga"},
["tvu"] = {"Tunen"},
["tvw"] = {"Sedoa"},
["tvy"] = {"Timor Pidgin"},
["twa"] = {"Twana"},
["twb"] = {"Western Tawbuid"},
["twc"] = {"Teshenawa"},
["twd"] = {"Twents"},
["twe"] = {"Tewa (Indonesia)"},
["twf"] = {"Northern Tiwa"},
["twg"] = {"Tereweng"},
["twh"] = {"Tai Dón"},
["twl"] = {"Tawara"},
["twm"] = {"Tawang Monpa"},
["twn"] = {"Twendi"},
["two"] = {"Tswapong"},
["twp"] = {"Ere"},
["twq"] = {"Tasawaq"},
["twr"] = {"Southwestern Tarahumara"},
["twt"] = {"Turiwára"},
["twu"] = {"Termanu"},
["tww"] = {"Tuwari"},
["twx"] = {"Tewe"},
["twy"] = {"Tawoyan"},
["txa"] = {"Tombonuo"},
["txb"] = {"Tokharian B"},
["txc"] = {"Tsetsaut"},
["txe"] = {"Totoli"},
["txg"] = {"Tangut"},
["txh"] = {"Thracian"},
["txi"] = {"Ikpeng"},
["txj"] = {"Tarjumo"},
["txm"] = {"Tomini"},
["txn"] = {"West Tarangan"},
["txo"] = {"Toto"},
["txq"] = {"Tii"},
["txr"] = {"Tartessian"},
["txs"] = {"Tonsea"},
["txt"] = {"Citak"},
["txu"] = {"Kayapó"},
["txx"] = {"Tatana"},
["txy"] = {"Tanosy Malagasy"},
["tya"] = {"Tauya"},
["tye"] = {"Kyanga"},
["tyh"] = {"O'du"},
["tyi"] = {"Teke-Tsaayi"},
["tyj"] = {"Tai Do", "Tai Yo"},
["tyl"] = {"Thu Lao"},
["tyn"] = {"Kombai"},
["typ"] = {"Thaypan"},
["tyr"] = {"Tai Daeng"},
["tys"] = {"Tày Sa Pa"},
["tyt"] = {"Tày Tac"},
["tyu"] = {"Kua"},
["tyv"] = {"Tuvinian"},
["tyx"] = {"Teke-Tyee"},
["tyz"] = {"Tày"},
["tza"] = {"Tanzanian Sign Language"},
["tzh"] = {"Tzeltal"},
["tzj"] = {"Tz'utujil"},
["tzl"] = {"Talossan"},
["tzm"] = {"Central Atlas Tamazight"},
["tzn"] = {"Tugun"},
["tzo"] = {"Tzotzil"},
["tzx"] = {"Tabriak"},
["uam"] = {"Uamué"},
["uan"] = {"Kuan"},
["uar"] = {"Tairuma"},
["uba"] = {"Ubang"},
["ubi"] = {"Ubi"},
["ubl"] = {"Buhi'non Bikol"},
["ubr"] = {"Ubir"},
["ubu"] = {"Umbu-Ungu"},
["uby"] = {"Ubykh"},
["uda"] = {"Uda"},
["ude"] = {"Udihe"},
["udg"] = {"Muduga"},
["udi"] = {"Udi"},
["udj"] = {"Ujir"},
["udl"] = {"Wuzlam"},
["udm"] = {"Udmurt"},
["udu"] = {"Uduk"},
["ues"] = {"Kioko"},
["ufi"] = {"Ufim"},
["uga"] = {"Ugaritic"},
["ugb"] = {"Kuku-Ugbanh"},
["uge"] = {"Ughele"},
["ugn"] = {"Ugandan Sign Language"},
["ugo"] = {"Ugong"},
["ugy"] = {"Uruguayan Sign Language"},
["uha"] = {"Uhami"},
["uhn"] = {"Damal"},
["uis"] = {"Uisai"},
["uiv"] = {"Iyive"},
["uji"] = {"Tanjijili"},
["uka"] = {"Kaburi"},
["ukg"] = {"Ukuriguma"},
["ukh"] = {"Ukhwejo"},
["ukk"] = {"Muak Sa-aak"},
["ukl"] = {"Ukrainian Sign Language"},
["ukp"] = {"Ukpe-Bayobiri"},
["ukq"] = {"Ukwa"},
["uks"] = {"Urubú-Kaapor Sign Language", "Kaapor Sign Language"},
["uku"] = {"Ukue"},
["ukw"] = {"Ukwuani-Aboh-Ndoni"},
["uky"] = {"Kuuk-Yak"},
["ula"] = {"Fungwa"},
["ulb"] = {"Ulukwumi"},
["ulc"] = {"Ulch"},
["ule"] = {"Lule"},
["ulf"] = {"Usku", "Afra"},
["uli"] = {"Ulithian"},
["ulk"] = {"Meriam"},
["ull"] = {"Ullatan"},
["ulm"] = {"Ulumanda'"},
["uln"] = {"Unserdeutsch"},
["ulu"] = {"Uma' Lung"},
["ulw"] = {"Ulwa"},
["uma"] = {"Umatilla"},
["umb"] = {"Umbundu"},
["umc"] = {"Marrucinian"},
["umd"] = {"Umbindhamu"},
["umg"] = {"Umbuygamu"},
["umi"] = {"Ukit"},
["umm"] = {"Umon"},
["umn"] = {"Makyan Naga"},
["umo"] = {"Umotína"},
["ump"] = {"Umpila"},
["umr"] = {"Umbugarla"},
["ums"] = {"Pendau"},
["umu"] = {"Munsee"},
["una"] = {"North Watut"},
["und"] = {"Undetermined"},
["une"] = {"Uneme"},
["ung"] = {"Ngarinyin"},
["unk"] = {"Enawené-Nawé"},
["unm"] = {"Unami"},
["unn"] = {"Kurnai"},
["unr"] = {"Mundari"},
["unu"] = {"Unubahe"},
["unx"] = {"Munda"},
["unz"] = {"Unde Kaili"},
["upi"] = {"Umeda"},
["upv"] = {"Uripiv-Wala-Rano-Atchin"},
["ura"] = {"Urarina"},
["urb"] = {"Urubú-Kaapor", "Kaapor"},
["urc"] = {"Urningangg"},
["ure"] = {"Uru"},
["urf"] = {"Uradhi"},
["urg"] = {"Urigina"},
["urh"] = {"Urhobo"},
["uri"] = {"Urim"},
["urj"] = {"Uralic languages"},
["urk"] = {"Urak Lawoi'"},
["url"] = {"Urali"},
["urm"] = {"Urapmin"},
["urn"] = {"Uruangnirin"},
["uro"] = {"Ura (Papua New Guinea)"},
["urp"] = {"Uru-Pa-In"},
["urr"] = {"Lehalurup", "Löyöp"},
["urt"] = {"Urat"},
["uru"] = {"Urumi"},
["urv"] = {"Uruava"},
["urw"] = {"Sop"},
["urx"] = {"Urimo"},
["ury"] = {"Orya"},
["urz"] = {"Uru-Eu-Wau-Wau"},
["usa"] = {"Usarufa"},
["ush"] = {"Ushojo"},
["usi"] = {"Usui"},
["usk"] = {"Usaghade"},
["usp"] = {"Uspanteco"},
["usu"] = {"Uya"},
["uta"] = {"Otank"},
["ute"] = {"Ute-Southern Paiute"},
["utp"] = {"Amba (Solomon Islands)"},
["utr"] = {"Etulo"},
["utu"] = {"Utu"},
["uum"] = {"Urum"},
["uun"] = {"Kulon-Pazeh"},
["uur"] = {"Ura (Vanuatu)"},
["uuu"] = {"U"},
["uve"] = {"West Uvean", "Fagauvea"},
["uvh"] = {"Uri"},
["uvl"] = {"Lote"},
["uwa"] = {"Kuku-Uwanh"},
["uya"] = {"Doko-Uyanga"},
["uzn"] = {"Northern Uzbek"},
["uzs"] = {"Southern Uzbek"},
["vaa"] = {"Vaagri Booli"},
["vae"] = {"Vale"},
["vaf"] = {"Vafsi"},
["vag"] = {"Vagla"},
["vah"] = {"Varhadi-Nagpuri"},
["vai"] = {"Vai"},
["vaj"] = {"Sekele", "Northwestern !Kung", "Northwestern ǃKung", "Vasekele"},
["val"] = {"Vehes"},
["vam"] = {"Vanimo"},
["van"] = {"Valman"},
["vao"] = {"Vao"},
["vap"] = {"Vaiphei"},
["var"] = {"Huarijio"},
["vas"] = {"Vasavi"},
["vau"] = {"Vanuma"},
["vav"] = {"Varli"},
["vay"] = {"Wayu"},
["vbb"] = {"Southeast Babar"},
["vbk"] = {"Southwestern Bontok"},
["vec"] = {"Venetian"},
["ved"] = {"Veddah"},
["vel"] = {"Veluws"},
["vem"] = {"Vemgo-Mabas"},
["veo"] = {"Ventureño"},
["vep"] = {"Veps"},
["ver"] = {"Mom Jango"},
["vgr"] = {"Vaghri"},
["vgt"] = {"Vlaamse Gebarentaal", "Flemish Sign Language"},
["vic"] = {"Virgin Islands Creole English"},
["vid"] = {"Vidunda"},
["vif"] = {"Vili"},
["vig"] = {"Viemo"},
["vil"] = {"Vilela"},
["vin"] = {"Vinza"},
["vis"] = {"Vishavan"},
["vit"] = {"Viti"},
["viv"] = {"Iduna"},
["vka"] = {"Kariyarra"},
["vki"] = {"Ija-Zuba"},
["vkj"] = {"Kujarge"},
["vkk"] = {"Kaur"},
["vkl"] = {"Kulisusu"},
["vkm"] = {"Kamakan"},
["vko"] = {"Kodeoha"},
["vkp"] = {"Korlai Creole Portuguese"},
["vkt"] = {"Tenggarong Kutai Malay"},
["vku"] = {"Kurrama"},
["vlp"] = {"Valpei"},
["vls"] = {"Vlaams"},
["vma"] = {"Martuyhunira"},
["vmb"] = {"Barbaram"},
["vmc"] = {"Juxtlahuaca Mixtec"},
["vmd"] = {"Mudu Koraga"},
["vme"] = {"East Masela"},
["vmf"] = {"Mainfränkisch"},
["vmg"] = {"Lungalunga"},
["vmh"] = {"Maraghei"},
["vmi"] = {"Miwa"},
["vmj"] = {"Ixtayutla Mixtec"},
["vmk"] = {"Makhuwa-Shirima"},
["vml"] = {"Malgana"},
["vmm"] = {"Mitlatongo Mixtec"},
["vmp"] = {"Soyaltepec Mazatec"},
["vmq"] = {"Soyaltepec Mixtec"},
["vmr"] = {"Marenje"},
["vms"] = {"Moksela"},
["vmu"] = {"Muluridyi"},
["vmv"] = {"Valley Maidu"},
["vmw"] = {"Makhuwa"},
["vmx"] = {"Tamazola Mixtec"},
["vmy"] = {"Ayautla Mazatec"},
["vmz"] = {"Mazatlán Mazatec"},
["vnk"] = {"Vano", "Lovono"},
["vnm"] = {"Vinmavis", "Neve'ei"},
["vnp"] = {"Vunapu"},
["vor"] = {"Voro"},
["vot"] = {"Votic"},
["vra"] = {"Vera'a"},
["vro"] = {"Võro"},
["vrs"] = {"Varisi"},
["vrt"] = {"Burmbar", "Banam Bay"},
["vsi"] = {"Moldova Sign Language"},
["vsl"] = {"Venezuelan Sign Language"},
["vsv"] = {"Valencian Sign Language", "Llengua de signes valenciana"},
["vto"] = {"Vitou"},
["vum"] = {"Vumbu"},
["vun"] = {"Vunjo"},
["vut"] = {"Vute"},
["vwa"] = {"Awa (China)"},
["waa"] = {"Walla Walla"},
["wab"] = {"Wab"},
["wac"] = {"Wasco-Wishram"},
["wad"] = {"Wandamen"},
["wae"] = {"Walser"},
["waf"] = {"Wakoná"},
["wag"] = {"Wa'ema"},
["wah"] = {"Watubela"},
["wai"] = {"Wares"},
["waj"] = {"Waffa"},
["wak"] = {"Wakashan languages"},
["wal"] = {"Wolaytta", "Wolaitta"},
["wam"] = {"Wampanoag"},
["wan"] = {"Wan"},
["wao"] = {"Wappo"},
["wap"] = {"Wapishana"},
["waq"] = {"Wageman"},
["war"] = {"Waray (Philippines)"},
["was"] = {"Washo"},
["wat"] = {"Kaninuwa"},
["wau"] = {"Waurá"},
["wav"] = {"Waka"},
["waw"] = {"Waiwai"},
["wax"] = {"Watam", "Marangis"},
["way"] = {"Wayana"},
["waz"] = {"Wampur"},
["wba"] = {"Warao"},
["wbb"] = {"Wabo"},
["wbe"] = {"Waritai"},
["wbf"] = {"Wara"},
["wbh"] = {"Wanda"},
["wbi"] = {"Vwanji"},
["wbj"] = {"Alagwa"},
["wbk"] = {"Waigali"},
["wbl"] = {"Wakhi"},
["wbm"] = {"Wa"},
["wbp"] = {"Warlpiri"},
["wbq"] = {"Waddar"},
["wbr"] = {"Wagdi"},
["wbs"] = {"West Bengal Sign Language"},
["wbt"] = {"Wanman"},
["wbv"] = {"Wajarri"},
["wbw"] = {"Woi"},
["wca"] = {"Yanomámi"},
["wci"] = {"Waci Gbe"},
["wdd"] = {"Wandji"},
["wdg"] = {"Wadaginam"},
["wdj"] = {"Wadjiginy"},
["wdk"] = {"Wadikali"},
["wdu"] = {"Wadjigu"},
["wdy"] = {"Wadjabangayi"},
["wea"] = {"Wewaw"},
["wec"] = {"Wè Western"},
["wed"] = {"Wedau"},
["weg"] = {"Wergaia"},
["weh"] = {"Weh"},
["wei"] = {"Kiunum"},
["wem"] = {"Weme Gbe"},
["wen"] = {"Sorbian languages"},
["weo"] = {"Wemale"},
["wep"] = {"Westphalien"},
["wer"] = {"Weri"},
["wes"] = {"Cameroon Pidgin"},
["wet"] = {"Perai"},
["weu"] = {"Rawngtu Chin"},
["wew"] = {"Wejewa"},
["wfg"] = {"Yafi", "Zorop"},
["wga"] = {"Wagaya"},
["wgb"] = {"Wagawaga"},
["wgg"] = {"Wangganguru"},
["wgi"] = {"Wahgi"},
["wgo"] = {"Waigeo"},
["wgu"] = {"Wirangu"},
["wgy"] = {"Warrgamay"},
["wha"] = {"Sou Upaa", "Manusela"},
["whg"] = {"North Wahgi"},
["whk"] = {"Wahau Kenyah"},
["whu"] = {"Wahau Kayan"},
["wib"] = {"Southern Toussian"},
["wic"] = {"Wichita"},
["wie"] = {"Wik-Epa"},
["wif"] = {"Wik-Keyangan"},
["wig"] = {"Wik-Ngathana"},
["wih"] = {"Wik-Me'anha"},
["wii"] = {"Minidien"},
["wij"] = {"Wik-Iiyanh"},
["wik"] = {"Wikalkan"},
["wil"] = {"Wilawila"},
["wim"] = {"Wik-Mungkan"},
["win"] = {"Ho-Chunk"},
["wir"] = {"Wiraféd"},
["wiu"] = {"Wiru"},
["wiv"] = {"Vitu"},
["wiy"] = {"Wiyot"},
["wja"] = {"Waja"},
["wji"] = {"Warji"},
["wka"] = {"Kw'adza"},
["wkb"] = {"Kumbaran"},
["wkd"] = {"Wakde", "Mo"},
["wkl"] = {"Kalanadi"},
["wku"] = {"Kunduvadi"},
["wkw"] = {"Wakawaka"},
["wky"] = {"Wangkayutyuru"},
["wla"] = {"Walio"},
["wlc"] = {"Mwali Comorian"},
["wle"] = {"Wolane"},
["wlg"] = {"Kunbarlang"},
["wli"] = {"Waioli"},
["wlk"] = {"Wailaki"},
["wll"] = {"Wali (Sudan)"},
["wlm"] = {"Middle Welsh"},
["wlo"] = {"Wolio"},
["wlr"] = {"Wailapa"},
["wls"] = {"Wallisian"},
["wlu"] = {"Wuliwuli"},
["wlv"] = {"Wichí Lhamtés Vejoz"},
["wlw"] = {"Walak"},
["wlx"] = {"Wali (Ghana)"},
["wly"] = {"Waling"},
["wma"] = {"Mawa (Nigeria)"},
["wmb"] = {"Wambaya"},
["wmc"] = {"Wamas"},
["wmd"] = {"Mamaindé"},
["wme"] = {"Wambule"},
["wmh"] = {"Waima'a"},
["wmi"] = {"Wamin"},
["wmm"] = {"Maiwa (Indonesia)"},
["wmn"] = {"Waamwang"},
["wmo"] = {"Wom (Papua New Guinea)"},
["wms"] = {"Wambon"},
["wmt"] = {"Walmajarri"},
["wmw"] = {"Mwani"},
["wmx"] = {"Womo"},
["wnb"] = {"Wanambre"},
["wnc"] = {"Wantoat"},
["wnd"] = {"Wandarang"},
["wne"] = {"Waneci"},
["wng"] = {"Wanggom"},
["wni"] = {"Ndzwani Comorian"},
["wnk"] = {"Wanukaka"},
["wnm"] = {"Wanggamala"},
["wnn"] = {"Wunumara"},
["wno"] = {"Wano"},
["wnp"] = {"Wanap"},
["wnu"] = {"Usan"},
["wnw"] = {"Wintu"},
["wny"] = {"Wanyi"},
["woa"] = {"Tyaraity"},
["wob"] = {"Wè Northern"},
["woc"] = {"Wogeo"},
["wod"] = {"Wolani"},
["woe"] = {"Woleaian"},
["wof"] = {"Gambian Wolof"},
["wog"] = {"Wogamusin"},
["woi"] = {"Kamang"},
["wok"] = {"Longto"},
["wom"] = {"Wom (Nigeria)"},
["won"] = {"Wongo"},
["woo"] = {"Manombai"},
["wor"] = {"Woria"},
["wos"] = {"Hanga Hundi"},
["wow"] = {"Wawonii"},
["woy"] = {"Weyto"},
["wpc"] = {"Maco"},
["wra"] = {"Warapu"},
["wrb"] = {"Warluwara"},
["wrd"] = {"Warduji"},
["wrg"] = {"Warungu"},
["wrh"] = {"Wiradhuri"},
["wri"] = {"Wariyangga"},
["wrk"] = {"Garrwa"},
["wrl"] = {"Warlmanpa"},
["wrm"] = {"Warumungu"},
["wrn"] = {"Warnang"},
["wro"] = {"Worrorra"},
["wrp"] = {"Waropen"},
["wrr"] = {"Wardaman"},
["wrs"] = {"Waris"},
["wru"] = {"Waru"},
["wrv"] = {"Waruna"},
["wrw"] = {"Gugu Warra"},
["wrx"] = {"Wae Rana"},
["wry"] = {"Merwari"},
["wrz"] = {"Waray (Australia)"},
["wsa"] = {"Warembori"},
["wsg"] = {"Adilabad Gondi"},
["wsi"] = {"Wusi"},
["wsk"] = {"Waskia"},
["wsr"] = {"Owenia"},
["wss"] = {"Wasa"},
["wsu"] = {"Wasu"},
["wsv"] = {"Wotapuri-Katarqalai"},
["wtf"] = {"Watiwa"},
["wth"] = {"Wathawurrung"},
["wti"] = {"Berta"},
["wtk"] = {"Watakataui"},
["wtm"] = {"Mewati"},
["wtw"] = {"Wotu"},
["wua"] = {"Wikngenchera"},
["wub"] = {"Wunambal"},
["wud"] = {"Wudu"},
["wuh"] = {"Wutunhua"},
["wul"] = {"Silimo"},
["wum"] = {"Wumbvu"},
["wun"] = {"Bungu"},
["wur"] = {"Wurrugu"},
["wut"] = {"Wutung"},
["wuu"] = {"Wu Chinese"},
["wuv"] = {"Wuvulu-Aua"},
["wux"] = {"Wulna"},
["wuy"] = {"Wauyai"},
["wwa"] = {"Waama"},
["wwb"] = {"Wakabunga"},
["wwo"] = {"Wetamut", "Dorig"},
["wwr"] = {"Warrwa"},
["www"] = {"Wawa"},
["wxa"] = {"Waxianghua"},
["wxw"] = {"Wardandi"},
["wya"] = {"Wyandot"},
["wyb"] = {"Wangaaybuwan-Ngiyambaa"},
["wyi"] = {"Woiwurrung"},
["wym"] = {"Wymysorys"},
["wyr"] = {"Wayoró"},
["wyy"] = {"Western Fijian"},
["xaa"] = {"Andalusian Arabic"},
["xab"] = {"Sambe"},
["xac"] = {"Kachari"},
["xad"] = {"Adai"},
["xae"] = {"Aequian"},
["xag"] = {"Aghwan"},
["xai"] = {"Kaimbé"},
["xaj"] = {"Ararandewára"},
["xak"] = {"Máku"},
["xal"] = {"Kalmyk", "Oirat"},
["xam"] = {"/Xam", "ǀXam"},
["xan"] = {"Xamtanga"},
["xao"] = {"Khao"},
["xap"] = {"Apalachee"},
["xaq"] = {"Aquitanian"},
["xar"] = {"Karami"},
["xas"] = {"Kamas"},
["xat"] = {"Katawixi"},
["xau"] = {"Kauwera"},
["xav"] = {"Xavánte"},
["xaw"] = {"Kawaiisu"},
["xay"] = {"Kayan Mahakam"},
["xbb"] = {"Lower Burdekin"},
["xbc"] = {"Bactrian"},
["xbd"] = {"Bindal"},
["xbe"] = {"Bigambal"},
["xbg"] = {"Bunganditj"},
["xbi"] = {"Kombio"},
["xbj"] = {"Birrpayi"},
["xbm"] = {"Middle Breton"},
["xbn"] = {"Kenaboi"},
["xbo"] = {"Bolgarian"},
["xbp"] = {"Bibbulman"},
["xbr"] = {"Kambera"},
["xbw"] = {"Kambiwá"},
["xby"] = {"Batyala"},
["xcb"] = {"Cumbric"},
["xcc"] = {"Camunic"},
["xce"] = {"Celtiberian"},
["xcg"] = {"Cisalpine Gaulish"},
["xch"] = {"Chemakum", "Chimakum"},
["xcl"] = {"Classical Armenian"},
["xcm"] = {"Comecrudo"},
["xcn"] = {"Cotoname"},
["xco"] = {"Chorasmian"},
["xcr"] = {"Carian"},
["xct"] = {"Classical Tibetan"},
["xcu"] = {"Curonian"},
["xcv"] = {"Chuvantsy"},
["xcw"] = {"Coahuilteco"},
["xcy"] = {"Cayuse"},
["xda"] = {"Darkinyung"},
["xdc"] = {"Dacian"},
["xdk"] = {"Dharuk"},
["xdm"] = {"Edomite"},
["xdo"] = {"Kwandu"},
["xdy"] = {"Malayic Dayak"},
["xeb"] = {"Eblan"},
["xed"] = {"Hdi"},
["xeg"] = {"//Xegwi", "ǁXegwi"},
["xel"] = {"Kelo"},
["xem"] = {"Kembayan"},
["xep"] = {"Epi-Olmec"},
["xer"] = {"Xerénte"},
["xes"] = {"Kesawai"},
["xet"] = {"Xetá"},
["xeu"] = {"Keoru-Ahia"},
["xfa"] = {"Faliscan"},
["xga"] = {"Galatian"},
["xgb"] = {"Gbin"},
["xgd"] = {"Gudang"},
["xgf"] = {"Gabrielino-Fernandeño"},
["xgg"] = {"Goreng"},
["xgi"] = {"Garingbal"},
["xgl"] = {"Galindan"},
["xgm"] = {"Dharumbal", "Guwinmal"},
["xgn"] = {"Mongolian languages"},
["xgr"] = {"Garza"},
["xgu"] = {"Unggumi"},
["xgw"] = {"Guwa"},
["xha"] = {"Harami"},
["xhc"] = {"Hunnic"},
["xhd"] = {"Hadrami"},
["xhe"] = {"Khetrani"},
["xhr"] = {"Hernican"},
["xht"] = {"Hattic"},
["xhu"] = {"Hurrian"},
["xhv"] = {"Khua"},
["xib"] = {"Iberian"},
["xii"] = {"Xiri"},
["xil"] = {"Illyrian"},
["xin"] = {"Xinca"},
["xir"] = {"Xiriâna"},
["xis"] = {"Kisan"},
["xiv"] = {"Indus Valley Language"},
["xiy"] = {"Xipaya"},
["xjb"] = {"Minjungbal"},
["xjt"] = {"Jaitmatang"},
["xka"] = {"Kalkoti"},
["xkb"] = {"Northern Nago"},
["xkc"] = {"Kho'ini"},
["xkd"] = {"Mendalam Kayan"},
["xke"] = {"Kereho"},
["xkf"] = {"Khengkha"},
["xkg"] = {"Kagoro"},
["xki"] = {"Kenyan Sign Language"},
["xkj"] = {"Kajali"},
["xkk"] = {"Kaco'"},
["xkl"] = {"Mainstream Kenyah"},
["xkn"] = {"Kayan River Kayan"},
["xko"] = {"Kiorr"},
["xkp"] = {"Kabatei"},
["xkq"] = {"Koroni"},
["xkr"] = {"Xakriabá"},
["xks"] = {"Kumbewaha"},
["xkt"] = {"Kantosi"},
["xku"] = {"Kaamba"},
["xkv"] = {"Kgalagadi"},
["xkw"] = {"Kembra"},
["xkx"] = {"Karore"},
["xky"] = {"Uma' Lasan"},
["xkz"] = {"Kurtokha"},
["xla"] = {"Kamula"},
["xlb"] = {"Loup B"},
["xlc"] = {"Lycian"},
["xld"] = {"Lydian"},
["xle"] = {"Lemnian"},
["xlg"] = {"Ligurian (Ancient)"},
["xli"] = {"Liburnian"},
["xln"] = {"Alanic"},
["xlo"] = {"Loup A"},
["xlp"] = {"Lepontic"},
["xls"] = {"Lusitanian"},
["xlu"] = {"Cuneiform Luwian"},
["xly"] = {"Elymian"},
["xma"] = {"Mushungulu"},
["xmb"] = {"Mbonga"},
["xmc"] = {"Makhuwa-Marrevone"},
["xmd"] = {"Mbudum"},
["xme"] = {"Median"},
["xmf"] = {"Mingrelian"},
["xmg"] = {"Mengaka"},
["xmh"] = {"Kuku-Muminh"},
["xmj"] = {"Majera"},
["xmk"] = {"Ancient Macedonian"},
["xml"] = {"Malaysian Sign Language"},
["xmm"] = {"Manado Malay"},
["xmn"] = {"Manichaean Middle Persian"},
["xmo"] = {"Morerebi"},
["xmp"] = {"Kuku-Mu'inh"},
["xmq"] = {"Kuku-Mangk"},
["xmr"] = {"Meroitic"},
["xms"] = {"Moroccan Sign Language"},
["xmt"] = {"Matbat"},
["xmu"] = {"Kamu"},
["xmv"] = {"Antankarana Malagasy", "Tankarana Malagasy"},
["xmw"] = {"Tsimihety Malagasy"},
["xmx"] = {"Maden"},
["xmy"] = {"Mayaguduna"},
["xmz"] = {"Mori Bawah"},
["xna"] = {"Ancient North Arabian"},
["xnb"] = {"Kanakanabu"},
["xnd"] = {"Na-Dene languages"},
["xng"] = {"Middle Mongolian"},
["xnh"] = {"Kuanhua"},
["xni"] = {"Ngarigu"},
["xnk"] = {"Nganakarti"},
["xnn"] = {"Northern Kankanay"},
["xno"] = {"Anglo-Norman"},
["xnr"] = {"Kangri"},
["xns"] = {"Kanashi"},
["xnt"] = {"Narragansett"},
["xnu"] = {"Nukunul"},
["xny"] = {"Nyiyaparli"},
["xnz"] = {"Kenzi", "Mattoki"},
["xoc"] = {"O'chi'chi'"},
["xod"] = {"Kokoda"},
["xog"] = {"Soga"},
["xoi"] = {"Kominimung"},
["xok"] = {"Xokleng"},
["xom"] = {"Komo (Sudan)"},
["xon"] = {"Konkomba"},
["xoo"] = {"Xukurú"},
["xop"] = {"Kopar"},
["xor"] = {"Korubo"},
["xow"] = {"Kowaki"},
["xpa"] = {"Pirriya"},
["xpc"] = {"Pecheneg"},
["xpe"] = {"Liberia Kpelle"},
["xpg"] = {"Phrygian"},
["xpi"] = {"Pictish"},
["xpj"] = {"Mpalitjanh"},
["xpk"] = {"Kulina Pano"},
["xpm"] = {"Pumpokol"},
["xpn"] = {"Kapinawá"},
["xpo"] = {"Pochutec"},
["xpp"] = {"Puyo-Paekche"},
["xpq"] = {"Mohegan-Pequot"},
["xpr"] = {"Parthian"},
["xps"] = {"Pisidian"},
["xpt"] = {"Punthamara"},
["xpu"] = {"Punic"},
["xpy"] = {"Puyo"},
["xqa"] = {"Karakhanid"},
["xqt"] = {"Qatabanian"},
["xra"] = {"Krahô"},
["xrb"] = {"Eastern Karaboro"},
["xrd"] = {"Gundungurra"},
["xre"] = {"Kreye"},
["xrg"] = {"Minang"},
["xri"] = {"Krikati-Timbira"},
["xrm"] = {"Armazic"},
["xrn"] = {"Arin"},
["xrq"] = {"Karranga"},
["xrr"] = {"Raetic"},
["xrt"] = {"Aranama-Tamique"},
["xru"] = {"Marriammu"},
["xrw"] = {"Karawa"},
["xsa"] = {"Sabaean"},
["xsb"] = {"Sambal"},
["xsc"] = {"Scythian"},
["xsd"] = {"Sidetic"},
["xse"] = {"Sempan"},
["xsh"] = {"Shamang"},
["xsi"] = {"Sio"},
["xsl"] = {"South Slavey"},
["xsm"] = {"Kasem"},
["xsn"] = {"Sanga (Nigeria)"},
["xso"] = {"Solano"},
["xsp"] = {"Silopi"},
["xsq"] = {"Makhuwa-Saka"},
["xsr"] = {"Sherpa"},
["xss"] = {"Assan"},
["xsu"] = {"Sanumá"},
["xsv"] = {"Sudovian"},
["xsy"] = {"Saisiyat"},
["xta"] = {"Alcozauca Mixtec"},
["xtb"] = {"Chazumba Mixtec"},
["xtc"] = {"Katcha-Kadugli-Miri"},
["xtd"] = {"Diuxi-Tilantongo Mixtec"},
["xte"] = {"Ketengban"},
["xtg"] = {"Transalpine Gaulish"},
["xth"] = {"Yitha Yitha"},
["xti"] = {"Sinicahua Mixtec"},
["xtj"] = {"San Juan Teita Mixtec"},
["xtl"] = {"Tijaltepec Mixtec"},
["xtm"] = {"Magdalena Peñasco Mixtec"},
["xtn"] = {"Northern Tlaxiaco Mixtec"},
["xto"] = {"Tokharian A"},
["xtp"] = {"San Miguel Piedras Mixtec"},
["xtq"] = {"Tumshuqese"},
["xtr"] = {"Early Tripuri"},
["xts"] = {"Sindihui Mixtec"},
["xtt"] = {"Tacahua Mixtec"},
["xtu"] = {"Cuyamecalco Mixtec"},
["xtv"] = {"Thawa"},
["xtw"] = {"Tawandê"},
["xty"] = {"Yoloxochitl Mixtec"},
["xtz"] = {"Tasmanian"},
["xua"] = {"Alu Kurumba"},
["xub"] = {"Betta Kurumba"},
["xud"] = {"Umiida"},
["xug"] = {"Kunigami"},
["xuj"] = {"Jennu Kurumba"},
["xul"] = {"Ngunawal"},
["xum"] = {"Umbrian"},
["xun"] = {"Unggaranggu"},
["xuo"] = {"Kuo"},
["xup"] = {"Upper Umpqua"},
["xur"] = {"Urartian"},
["xut"] = {"Kuthant"},
["xuu"] = {"Kxoe", "Khwedam"},
["xve"] = {"Venetic"},
["xvi"] = {"Kamviri"},
["xvn"] = {"Vandalic"},
["xvo"] = {"Volscian"},
["xvs"] = {"Vestinian"},
["xwa"] = {"Kwaza"},
["xwc"] = {"Woccon"},
["xwd"] = {"Wadi Wadi"},
["xwe"] = {"Xwela Gbe"},
["xwg"] = {"Kwegu"},
["xwj"] = {"Wajuk"},
["xwk"] = {"Wangkumara"},
["xwl"] = {"Western Xwla Gbe"},
["xwo"] = {"Written Oirat"},
["xwr"] = {"Kwerba Mamberamo"},
["xwt"] = {"Wotjobaluk"},
["xww"] = {"Wemba Wemba"},
["xxb"] = {"Boro (Ghana)"},
["xxk"] = {"Ke'o"},
["xxm"] = {"Minkin"},
["xxr"] = {"Koropó"},
["xxt"] = {"Tambora"},
["xya"] = {"Yaygir"},
["xyb"] = {"Yandjibara"},
["xyj"] = {"Mayi-Yapi"},
["xyk"] = {"Mayi-Kulan"},
["xyl"] = {"Yalakalore"},
["xyt"] = {"Mayi-Thakurti"},
["xyy"] = {"Yorta Yorta"},
["xzh"] = {"Zhang-Zhung"},
["xzm"] = {"Zemgalian"},
["xzp"] = {"Ancient Zapotec"},
["yaa"] = {"Yaminahua"},
["yab"] = {"Yuhup"},
["yac"] = {"Pass Valley Yali"},
["yad"] = {"Yagua"},
["yae"] = {"Pumé"},
["yaf"] = {"Yaka (Democratic Republic of Congo)"},
["yag"] = {"Yámana"},
["yah"] = {"Yazgulyam"},
["yai"] = {"Yagnobi"},
["yaj"] = {"Banda-Yangere"},
["yak"] = {"Yakama"},
["yal"] = {"Yalunka"},
["yam"] = {"Yamba"},
["yan"] = {"Mayangna"},
["yao"] = {"Yao"},
["yap"] = {"Yapese"},
["yaq"] = {"Yaqui"},
["yar"] = {"Yabarana"},
["yas"] = {"Nugunu (Cameroon)"},
["yat"] = {"Yambeta"},
["yau"] = {"Yuwana"},
["yav"] = {"Yangben"},
["yaw"] = {"Yawalapití"},
["yax"] = {"Yauma"},
["yay"] = {"Agwagwune"},
["yaz"] = {"Lokaa"},
["yba"] = {"Yala"},
["ybb"] = {"Yemba"},
["ybe"] = {"West Yugur"},
["ybh"] = {"Yakha"},
["ybi"] = {"Yamphu"},
["ybj"] = {"Hasha"},
["ybk"] = {"Bokha"},
["ybl"] = {"Yukuben"},
["ybm"] = {"Yaben"},
["ybn"] = {"Yabaâna"},
["ybo"] = {"Yabong"},
["ybx"] = {"Yawiyo"},
["yby"] = {"Yaweyuha"},
["ych"] = {"Chesu"},
["ycl"] = {"Lolopo"},
["ycn"] = {"Yucuna"},
["ycp"] = {"Chepya"},
["yda"] = {"Yanda"},
["ydd"] = {"Eastern Yiddish"},
["yde"] = {"Yangum Dey"},
["ydg"] = {"Yidgha"},
["ydk"] = {"Yoidik"},
["yea"] = {"Ravula"},
["yec"] = {"Yeniche"},
["yee"] = {"Yimas"},
["yei"] = {"Yeni"},
["yej"] = {"Yevanic"},
["yel"] = {"Yela"},
["yer"] = {"Tarok"},
["yes"] = {"Nyankpa"},
["yet"] = {"Yetfa"},
["yeu"] = {"Yerukula"},
["yev"] = {"Yapunda"},
["yey"] = {"Yeyi"},
["yga"] = {"Malyangapa"},
["ygi"] = {"Yiningayi"},
["ygl"] = {"Yangum Gel"},
["ygm"] = {"Yagomi"},
["ygp"] = {"Gepo"},
["ygr"] = {"Yagaria"},
["ygs"] = {"Yolŋu Sign Language"},
["ygu"] = {"Yugul"},
["ygw"] = {"Yagwoia"},
["yha"] = {"Baha Buyang"},
["yhd"] = {"Judeo-Iraqi Arabic"},
["yhl"] = {"Hlepho Phowa"},
["yhs"] = {"Yan-nhaŋu Sign Language"},
["yia"] = {"Yinggarda"},
["yif"] = {"Ache"},
["yig"] = {"Wusa Nasu"},
["yih"] = {"Western Yiddish"},
["yii"] = {"Yidiny"},
["yij"] = {"Yindjibarndi"},
["yik"] = {"Dongshanba Lalo"},
["yil"] = {"Yindjilandji"},
["yim"] = {"Yimchungru Naga"},
["yin"] = {"Yinchia"},
["yip"] = {"Pholo"},
["yiq"] = {"Miqie"},
["yir"] = {"North Awyu"},
["yis"] = {"Yis"},
["yit"] = {"Eastern Lalu"},
["yiu"] = {"Awu"},
["yiv"] = {"Northern Nisu"},
["yix"] = {"Axi Yi"},
["yiz"] = {"Azhe"},
["yka"] = {"Yakan"},
["ykg"] = {"Northern Yukaghir"},
["yki"] = {"Yoke"},
["ykk"] = {"Yakaikeke"},
["ykl"] = {"Khlula"},
["ykm"] = {"Kap"},
["ykn"] = {"Kua-nsi"},
["yko"] = {"Yasa"},
["ykr"] = {"Yekora"},
["ykt"] = {"Kathu"},
["yku"] = {"Kuamasi"},
["yky"] = {"Yakoma"},
["yla"] = {"Yaul"},
["ylb"] = {"Yaleba"},
["yle"] = {"Yele"},
["ylg"] = {"Yelogu"},
["yli"] = {"Angguruk Yali"},
["yll"] = {"Yil"},
["ylm"] = {"Limi"},
["yln"] = {"Langnian Buyang"},
["ylo"] = {"Naluo Yi"},
["ylr"] = {"Yalarnnga"},
["ylu"] = {"Aribwaung"},
["yly"] = {"Nyâlayu", "Nyelâyu"},
["ymb"] = {"Yambes"},
["ymc"] = {"Southern Muji"},
["ymd"] = {"Muda"},
["yme"] = {"Yameo"},
["ymg"] = {"Yamongeri"},
["ymh"] = {"Mili"},
["ymi"] = {"Moji"},
["ymk"] = {"Makwe"},
["yml"] = {"Iamalele"},
["ymm"] = {"Maay"},
["ymn"] = {"Yamna", "Sunum"},
["ymo"] = {"Yangum Mon"},
["ymp"] = {"Yamap"},
["ymq"] = {"Qila Muji"},
["ymr"] = {"Malasar"},
["yms"] = {"Mysian"},
["ymx"] = {"Northern Muji"},
["ymz"] = {"Muzi"},
["yna"] = {"Aluo"},
["ynd"] = {"Yandruwandha"},
["yne"] = {"Lang'e"},
["yng"] = {"Yango"},
["ynk"] = {"Naukan Yupik"},
["ynl"] = {"Yangulam"},
["ynn"] = {"Yana"},
["yno"] = {"Yong"},
["ynq"] = {"Yendang"},
["yns"] = {"Yansi"},
["ynu"] = {"Yahuna"},
["yob"] = {"Yoba"},
["yog"] = {"Yogad"},
["yoi"] = {"Yonaguni"},
["yok"] = {"Yokuts"},
["yol"] = {"Yola"},
["yom"] = {"Yombe"},
["yon"] = {"Yongkom"},
["yot"] = {"Yotti"},
["yox"] = {"Yoron"},
["yoy"] = {"Yoy"},
["ypa"] = {"Phala"},
["ypb"] = {"Labo Phowa"},
["ypg"] = {"Phola"},
["yph"] = {"Phupha"},
["ypk"] = {"Yupik languages"},
["ypm"] = {"Phuma"},
["ypn"] = {"Ani Phowa"},
["ypo"] = {"Alo Phola"},
["ypp"] = {"Phupa"},
["ypz"] = {"Phuza"},
["yra"] = {"Yerakai"},
["yrb"] = {"Yareba"},
["yre"] = {"Yaouré"},
["yrk"] = {"Nenets"},
["yrl"] = {"Nhengatu"},
["yrm"] = {"Yirrk-Mel"},
["yrn"] = {"Yerong"},
["yro"] = {"Yaroamë"},
["yrs"] = {"Yarsun"},
["yrw"] = {"Yarawata"},
["yry"] = {"Yarluyandi"},
["ysc"] = {"Yassic"},
["ysd"] = {"Samatao"},
["ysg"] = {"Sonaga"},
["ysl"] = {"Yugoslavian Sign Language"},
["ysn"] = {"Sani"},
["yso"] = {"Nisi (China)"},
["ysp"] = {"Southern Lolopo"},
["ysr"] = {"Sirenik Yupik"},
["yss"] = {"Yessan-Mayo"},
["ysy"] = {"Sanie"},
["yta"] = {"Talu"},
["ytl"] = {"Tanglang"},
["ytp"] = {"Thopho"},
["ytw"] = {"Yout Wam"},
["yty"] = {"Yatay"},
["yua"] = {"Yucateco", "Yucatec Maya"},
["yub"] = {"Yugambal"},
["yuc"] = {"Yuchi"},
["yud"] = {"Judeo-Tripolitanian Arabic"},
["yue"] = {"Yue Chinese", "Cantonese"},
["yuf"] = {"Havasupai-Walapai-Yavapai"},
["yug"] = {"Yug"},
["yui"] = {"Yurutí"},
["yuj"] = {"Karkar-Yuri"},
["yuk"] = {"Yuki"},
["yul"] = {"Yulu"},
["yum"] = {"Quechan"},
["yun"] = {"Bena (Nigeria)"},
["yup"] = {"Yukpa"},
["yuq"] = {"Yuqui"},
["yur"] = {"Yurok"},
["yut"] = {"Yopno"},
["yuw"] = {"Yau (Morobe Province)"},
["yux"] = {"Southern Yukaghir"},
["yuy"] = {"East Yugur"},
["yuz"] = {"Yuracare"},
["yva"] = {"Yawa"},
["yvt"] = {"Yavitero"},
["ywa"] = {"Kalou"},
["ywg"] = {"Yinhawangka"},
["ywl"] = {"Western Lalu"},
["ywn"] = {"Yawanawa"},
["ywq"] = {"Wuding-Luquan Yi"},
["ywr"] = {"Yawuru"},
["ywt"] = {"Xishanba Lalo", "Central Lalo"},
["ywu"] = {"Wumeng Nasu"},
["yww"] = {"Yawarawarga"},
["yxa"] = {"Mayawali"},
["yxg"] = {"Yagara"},
["yxl"] = {"Yardliyawarra"},
["yxm"] = {"Yinwum"},
["yxu"] = {"Yuyu"},
["yxy"] = {"Yabula Yabula"},
["yyr"] = {"Yir Yoront"},
["yyu"] = {"Yau (Sandaun Province)"},
["yyz"] = {"Ayizi"},
["yzg"] = {"E'ma Buyang"},
["yzk"] = {"Zokhuo"},
["zaa"] = {"Sierra de Juárez Zapotec"},
["zab"] = {"Western Tlacolula Valley Zapotec", "San Juan Guelavía Zapotec"},
["zac"] = {"Ocotlán Zapotec"},
["zad"] = {"Cajonos Zapotec"},
["zae"] = {"Yareni Zapotec"},
["zaf"] = {"Ayoquesco Zapotec"},
["zag"] = {"Zaghawa"},
["zah"] = {"Zangwal"},
["zai"] = {"Isthmus Zapotec"},
["zaj"] = {"Zaramo"},
["zak"] = {"Zanaki"},
["zal"] = {"Zauzou"},
["zam"] = {"Miahuatlán Zapotec"},
["zao"] = {"Ozolotepec Zapotec"},
["zap"] = {"Zapotec"},
["zaq"] = {"Aloápam Zapotec"},
["zar"] = {"Rincón Zapotec"},
["zas"] = {"Santo Domingo Albarradas Zapotec"},
["zat"] = {"Tabaa Zapotec"},
["zau"] = {"Zangskari"},
["zav"] = {"Yatzachi Zapotec"},
["zaw"] = {"Mitla Zapotec"},
["zax"] = {"Xadani Zapotec"},
["zay"] = {"Zayse-Zergulla", "Zaysete"},
["zaz"] = {"Zari"},
["zbc"] = {"Central Berawan"},
["zbe"] = {"East Berawan"},
["zbl"] = {"Blissymbols", "Bliss", "Blissymbolics"},
["zbt"] = {"Batui"},
["zbw"] = {"West Berawan"},
["zca"] = {"Coatecas Altas Zapotec"},
["zch"] = {"Central Hongshuihe Zhuang"},
["zdj"] = {"Ngazidja Comorian"},
["zea"] = {"Zeeuws"},
["zeg"] = {"Zenag"},
["zeh"] = {"Eastern Hongshuihe Zhuang"},
["zen"] = {"Zenaga"},
["zga"] = {"Kinga"},
["zgb"] = {"Guibei Zhuang"},
["zgh"] = {"Standard Moroccan Tamazight"},
["zgm"] = {"Minz Zhuang"},
["zgn"] = {"Guibian Zhuang"},
["zgr"] = {"Magori"},
["zhb"] = {"Zhaba"},
["zhd"] = {"Dai Zhuang"},
["zhi"] = {"Zhire"},
["zhn"] = {"Nong Zhuang"},
["zhw"] = {"Zhoa"},
["zhx"] = {"Chinese (family)"},
["zia"] = {"Zia"},
["zib"] = {"Zimbabwe Sign Language"},
["zik"] = {"Zimakani"},
["zil"] = {"Zialo"},
["zim"] = {"Mesme"},
["zin"] = {"Zinza"},
["zir"] = {"Ziriya"},
["ziw"] = {"Zigula"},
["ziz"] = {"Zizilivakan"},
["zka"] = {"Kaimbulawa"},
["zkb"] = {"Koibal"},
["zkd"] = {"Kadu"},
["zkg"] = {"Koguryo"},
["zkh"] = {"Khorezmian"},
["zkk"] = {"Karankawa"},
["zkn"] = {"Kanan"},
["zko"] = {"Kott"},
["zkp"] = {"São Paulo Kaingáng"},
["zkr"] = {"Zakhring"},
["zkt"] = {"Kitan"},
["zku"] = {"Kaurna"},
["zkv"] = {"Krevinian"},
["zkz"] = {"Khazar"},
["zle"] = {"East Slavic languages"},
["zlj"] = {"Liujiang Zhuang"},
["zlm"] = {"Malay (individual language)"},
["zln"] = {"Lianshan Zhuang"},
["zlq"] = {"Liuqian Zhuang"},
["zls"] = {"South Slavic languages"},
["zlw"] = {"West Slavic languages"},
["zma"] = {"Manda (Australia)"},
["zmb"] = {"Zimba"},
["zmc"] = {"Margany"},
["zmd"] = {"Maridan"},
["zme"] = {"Mangerr"},
["zmf"] = {"Mfinu"},
["zmg"] = {"Marti Ke"},
["zmh"] = {"Makolkol"},
["zmi"] = {"Negeri Sembilan Malay"},
["zmj"] = {"Maridjabin"},
["zmk"] = {"Mandandanyi"},
["zml"] = {"Madngele"},
["zmm"] = {"Marimanindji"},
["zmn"] = {"Mbangwe"},
["zmo"] = {"Molo"},
["zmp"] = {"Mpuono"},
["zmq"] = {"Mituku"},
["zmr"] = {"Maranunggu"},
["zms"] = {"Mbesa"},
["zmt"] = {"Maringarr"},
["zmu"] = {"Muruwari"},
["zmv"] = {"Mbariman-Gudhinma"},
["zmw"] = {"Mbo (Democratic Republic of Congo)"},
["zmx"] = {"Bomitaba"},
["zmy"] = {"Mariyedi"},
["zmz"] = {"Mbandja"},
["zna"] = {"Zan Gula"},
["znd"] = {"Zande languages"},
["zne"] = {"Zande (individual language)"},
["zng"] = {"Mang"},
["znk"] = {"Manangkari"},
["zns"] = {"Mangas"},
["zoc"] = {"Copainalá Zoque"},
["zoh"] = {"Chimalapa Zoque"},
["zom"] = {"Zou"},
["zoo"] = {"Asunción Mixtepec Zapotec"},
["zoq"] = {"Tabasco Zoque"},
["zor"] = {"Rayón Zoque"},
["zos"] = {"Francisco León Zoque"},
["zpa"] = {"Lachiguiri Zapotec"},
["zpb"] = {"Yautepec Zapotec"},
["zpc"] = {"Choapan Zapotec"},
["zpd"] = {"Southeastern Ixtlán Zapotec"},
["zpe"] = {"Petapa Zapotec"},
["zpf"] = {"San Pedro Quiatoni Zapotec"},
["zpg"] = {"Guevea De Humboldt Zapotec"},
["zph"] = {"Totomachapan Zapotec"},
["zpi"] = {"Santa María Quiegolani Zapotec"},
["zpj"] = {"Quiavicuzas Zapotec"},
["zpk"] = {"Tlacolulita Zapotec"},
["zpl"] = {"Lachixío Zapotec"},
["zpm"] = {"Mixtepec Zapotec"},
["zpn"] = {"Santa Inés Yatzechi Zapotec"},
["zpo"] = {"Amatlán Zapotec"},
["zpp"] = {"El Alto Zapotec"},
["zpq"] = {"Zoogocho Zapotec"},
["zpr"] = {"Santiago Xanica Zapotec"},
["zps"] = {"Coatlán Zapotec"},
["zpt"] = {"San Vicente Coatlán Zapotec"},
["zpu"] = {"Yalálag Zapotec"},
["zpv"] = {"Chichicapan Zapotec"},
["zpw"] = {"Zaniza Zapotec"},
["zpx"] = {"San Baltazar Loxicha Zapotec"},
["zpy"] = {"Mazaltepec Zapotec"},
["zpz"] = {"Texmelucan Zapotec"},
["zqe"] = {"Qiubei Zhuang"},
["zra"] = {"Kara (Korea)"},
["zrg"] = {"Mirgan"},
["zrn"] = {"Zerenkel"},
["zro"] = {"Záparo"},
["zrp"] = {"Zarphatic"},
["zrs"] = {"Mairasi"},
["zsa"] = {"Sarasira"},
["zsk"] = {"Kaskean"},
["zsl"] = {"Zambian Sign Language"},
["zsm"] = {"Standard Malay"},
["zsr"] = {"Southern Rincon Zapotec"},
["zsu"] = {"Sukurum"},
["zte"] = {"Elotepec Zapotec"},
["ztg"] = {"Xanaguía Zapotec"},
["ztl"] = {"Lapaguía-Guivini Zapotec"},
["ztm"] = {"San Agustín Mixtepec Zapotec"},
["ztn"] = {"Santa Catarina Albarradas Zapotec"},
["ztp"] = {"Loxicha Zapotec"},
["ztq"] = {"Quioquitani-Quierí Zapotec"},
["zts"] = {"Tilquiapan Zapotec"},
["ztt"] = {"Tejalapan Zapotec"},
["ztu"] = {"Güilá Zapotec"},
["ztx"] = {"Zaachila Zapotec"},
["zty"] = {"Yatee Zapotec"},
["zua"] = {"Zeem"},
["zuh"] = {"Tokano"},
["zum"] = {"Kumzari"},
["zun"] = {"Zuni"},
["zuy"] = {"Zumaya"},
["zwa"] = {"Zay"},
["zxx"] = {"No linguistic content", "Not applicable"},
["zyb"] = {"Yongbei Zhuang"},
["zyg"] = {"Yang Zhuang"},
["zyj"] = {"Youjiang Zhuang"},
["zyn"] = {"Yongnan Zhuang"},
["zyp"] = {"Zyphe Chin"},
["zza"] = {"Zaza", "Dimili", "Dimli (macrolanguage)", "Kirdki", "Kirmanjki (macrolanguage)", "Zazaki"},
["zzj"] = {"Zuojiang Zhuang"}
}
cnowdgd0w3wwefyihrxbuque93stjsl
Module:Language/data/ISO 639-3
828
2530
11701
2018-03-04T18:37:05Z
OktaRama2010
618
Page créée avec « -- File-Date: 2018-01-23 return { ["aaa"] = {"Ghotuo"}, ["aab"] = {"Alumu-Tesu"}, ["aac"] = {"Ari"}, ["aad"] = {"Amal"}, ["aae"] = {"Arbëreshë Albanian"}, ["aaf"]... »
11701
Scribunto
text/plain
-- File-Date: 2018-01-23
return {
["aaa"] = {"Ghotuo"},
["aab"] = {"Alumu-Tesu"},
["aac"] = {"Ari"},
["aad"] = {"Amal"},
["aae"] = {"Arbëreshë Albanian"},
["aaf"] = {"Aranadan"},
["aag"] = {"Ambrak"},
["aah"] = {"Abu' Arapesh"},
["aai"] = {"Arifama-Miniafia"},
["aak"] = {"Ankave"},
["aal"] = {"Afade"},
["aan"] = {"Anambé"},
["aao"] = {"Algerian Saharan Arabic"},
["aap"] = {"Pará Arára"},
["aaq"] = {"Eastern Abnaki"},
["aar"] = {"Afar"},
["aas"] = {"Aasáx"},
["aat"] = {"Arvanitika Albanian"},
["aau"] = {"Abau"},
["aaw"] = {"Solong"},
["aax"] = {"Mandobo Atas"},
["aaz"] = {"Amarasi"},
["aba"] = {"Abé"},
["abb"] = {"Bankon"},
["abc"] = {"Ambala Ayta"},
["abd"] = {"Manide"},
["abe"] = {"Western Abnaki"},
["abf"] = {"Abai Sungai"},
["abg"] = {"Abaga"},
["abh"] = {"Tajiki Arabic"},
["abi"] = {"Abidji"},
["abj"] = {"Aka-Bea"},
["abk"] = {"Abkhazian"},
["abl"] = {"Lampung Nyo"},
["abm"] = {"Abanyom"},
["abn"] = {"Abua"},
["abo"] = {"Abon"},
["abp"] = {"Abellen Ayta"},
["abq"] = {"Abaza"},
["abr"] = {"Abron"},
["abs"] = {"Ambonese Malay"},
["abt"] = {"Ambulas"},
["abu"] = {"Abure"},
["abv"] = {"Baharna Arabic"},
["abw"] = {"Pal"},
["abx"] = {"Inabaknon"},
["aby"] = {"Aneme Wake"},
["abz"] = {"Abui"},
["aca"] = {"Achagua"},
["acb"] = {"Áncá"},
["acd"] = {"Gikyode"},
["ace"] = {"Achinese"},
["acf"] = {"Saint Lucian Creole French"},
["ach"] = {"Acoli"},
["aci"] = {"Aka-Cari"},
["ack"] = {"Aka-Kora"},
["acl"] = {"Akar-Bale"},
["acm"] = {"Mesopotamian Arabic"},
["acn"] = {"Achang"},
["acp"] = {"Eastern Acipa"},
["acq"] = {"Ta'izzi-Adeni Arabic"},
["acr"] = {"Achi"},
["acs"] = {"Acroá"},
["act"] = {"Achterhoeks"},
["acu"] = {"Achuar-Shiwiar"},
["acv"] = {"Achumawi"},
["acw"] = {"Hijazi Arabic"},
["acx"] = {"Omani Arabic"},
["acy"] = {"Cypriot Arabic"},
["acz"] = {"Acheron"},
["ada"] = {"Adangme"},
["adb"] = {"Adabe"},
["add"] = {"Dzodinka", "Lidzonka"},
["ade"] = {"Adele"},
["adf"] = {"Dhofari Arabic"},
["adg"] = {"Andegerebinha"},
["adh"] = {"Adhola"},
["adi"] = {"Adi"},
["adj"] = {"Adioukrou"},
["adl"] = {"Galo"},
["adn"] = {"Adang"},
["ado"] = {"Abu"},
["adq"] = {"Adangbe"},
["adr"] = {"Adonara"},
["ads"] = {"Adamorobe Sign Language"},
["adt"] = {"Adnyamathanha"},
["adu"] = {"Aduge"},
["adw"] = {"Amundava"},
["adx"] = {"Amdo Tibetan"},
["ady"] = {"Adygei", "Adyghe"},
["adz"] = {"Adzera"},
["aea"] = {"Areba"},
["aeb"] = {"Tunisian Arabic"},
["aec"] = {"Saidi Arabic"},
["aed"] = {"Argentine Sign Language"},
["aee"] = {"Northeast Pashai", "Northeast Pashayi"},
["aek"] = {"Haeke"},
["ael"] = {"Ambele"},
["aem"] = {"Arem"},
["aen"] = {"Armenian Sign Language"},
["aeq"] = {"Aer"},
["aer"] = {"Eastern Arrernte"},
["aes"] = {"Alsea"},
["aeu"] = {"Akeu"},
["aew"] = {"Ambakich"},
["aey"] = {"Amele"},
["aez"] = {"Aeka"},
["afb"] = {"Gulf Arabic"},
["afd"] = {"Andai"},
["afe"] = {"Putukwam"},
["afg"] = {"Afghan Sign Language"},
["afh"] = {"Afrihili"},
["afi"] = {"Akrukay", "Chini"},
["afk"] = {"Nanubae"},
["afn"] = {"Defaka"},
["afo"] = {"Eloyi"},
["afp"] = {"Tapei"},
["afr"] = {"Afrikaans"},
["afs"] = {"Afro-Seminole Creole"},
["aft"] = {"Afitti"},
["afu"] = {"Awutu"},
["afz"] = {"Obokuitai"},
["aga"] = {"Aguano"},
["agb"] = {"Legbo"},
["agc"] = {"Agatu"},
["agd"] = {"Agarabi"},
["age"] = {"Angal"},
["agf"] = {"Arguni"},
["agg"] = {"Angor"},
["agh"] = {"Ngelima"},
["agi"] = {"Agariya"},
["agj"] = {"Argobba"},
["agk"] = {"Isarog Agta"},
["agl"] = {"Fembe"},
["agm"] = {"Angaataha"},
["agn"] = {"Agutaynen"},
["ago"] = {"Tainae"},
["agq"] = {"Aghem"},
["agr"] = {"Aguaruna"},
["ags"] = {"Esimbi"},
["agt"] = {"Central Cagayan Agta"},
["agu"] = {"Aguacateco"},
["agv"] = {"Remontado Dumagat"},
["agw"] = {"Kahua"},
["agx"] = {"Aghul"},
["agy"] = {"Southern Alta"},
["agz"] = {"Mt. Iriga Agta"},
["aha"] = {"Ahanta"},
["ahb"] = {"Axamb"},
["ahg"] = {"Qimant"},
["ahh"] = {"Aghu"},
["ahi"] = {"Tiagbamrin Aizi"},
["ahk"] = {"Akha"},
["ahl"] = {"Igo"},
["ahm"] = {"Mobumrin Aizi"},
["ahn"] = {"Àhàn"},
["aho"] = {"Ahom"},
["ahp"] = {"Aproumu Aizi"},
["ahr"] = {"Ahirani"},
["ahs"] = {"Ashe"},
["aht"] = {"Ahtena"},
["aia"] = {"Arosi"},
["aib"] = {"Ainu (China)"},
["aic"] = {"Ainbai"},
["aid"] = {"Alngith"},
["aie"] = {"Amara"},
["aif"] = {"Agi"},
["aig"] = {"Antigua and Barbuda Creole English"},
["aih"] = {"Ai-Cham"},
["aii"] = {"Assyrian Neo-Aramaic"},
["aij"] = {"Lishanid Noshan"},
["aik"] = {"Ake"},
["ail"] = {"Aimele"},
["aim"] = {"Aimol"},
["ain"] = {"Ainu (Japan)"},
["aio"] = {"Aiton"},
["aip"] = {"Burumakok"},
["aiq"] = {"Aimaq"},
["air"] = {"Airoran"},
["ais"] = {"Nataoran Amis"},
["ait"] = {"Arikem"},
["aiw"] = {"Aari"},
["aix"] = {"Aighon"},
["aiy"] = {"Ali"},
["aja"] = {"Aja (South Sudan)"},
["ajg"] = {"Aja (Benin)"},
["aji"] = {"Ajië"},
["ajn"] = {"Andajin"},
["ajp"] = {"South Levantine Arabic"},
["ajt"] = {"Judeo-Tunisian Arabic"},
["aju"] = {"Judeo-Moroccan Arabic"},
["ajw"] = {"Ajawa"},
["ajz"] = {"Amri Karbi"},
["aka"] = {"Akan"},
["akb"] = {"Batak Angkola"},
["akc"] = {"Mpur"},
["akd"] = {"Ukpet-Ehom"},
["ake"] = {"Akawaio"},
["akf"] = {"Akpa"},
["akg"] = {"Anakalangu"},
["akh"] = {"Angal Heneng"},
["aki"] = {"Aiome"},
["akj"] = {"Aka-Jeru"},
["akk"] = {"Akkadian"},
["akl"] = {"Aklanon"},
["akm"] = {"Aka-Bo"},
["ako"] = {"Akurio"},
["akp"] = {"Siwu"},
["akq"] = {"Ak"},
["akr"] = {"Araki"},
["aks"] = {"Akaselem"},
["akt"] = {"Akolet"},
["aku"] = {"Akum"},
["akv"] = {"Akhvakh"},
["akw"] = {"Akwa"},
["akx"] = {"Aka-Kede"},
["aky"] = {"Aka-Kol"},
["akz"] = {"Alabama"},
["ala"] = {"Alago"},
["alc"] = {"Qawasqar"},
["ald"] = {"Alladian"},
["ale"] = {"Aleut"},
["alf"] = {"Alege"},
["alh"] = {"Alawa"},
["ali"] = {"Amaimon"},
["alj"] = {"Alangan"},
["alk"] = {"Alak"},
["all"] = {"Allar"},
["alm"] = {"Amblong"},
["aln"] = {"Gheg Albanian"},
["alo"] = {"Larike-Wakasihu"},
["alp"] = {"Alune"},
["alq"] = {"Algonquin"},
["alr"] = {"Alutor"},
["als"] = {"Tosk Albanian"},
["alt"] = {"Southern Altai"},
["alu"] = {"'Are'are"},
["alw"] = {"Alaba-K’abeena", "Wanbasana"},
["alx"] = {"Amol"},
["aly"] = {"Alyawarr"},
["alz"] = {"Alur"},
["ama"] = {"Amanayé"},
["amb"] = {"Ambo"},
["amc"] = {"Amahuaca"},
["ame"] = {"Yanesha'"},
["amf"] = {"Hamer-Banna"},
["amg"] = {"Amurdak"},
["amh"] = {"Amharic"},
["ami"] = {"Amis"},
["amj"] = {"Amdang"},
["amk"] = {"Ambai"},
["aml"] = {"War-Jaintia"},
["amm"] = {"Ama (Papua New Guinea)"},
["amn"] = {"Amanab"},
["amo"] = {"Amo"},
["amp"] = {"Alamblak"},
["amq"] = {"Amahai"},
["amr"] = {"Amarakaeri"},
["ams"] = {"Southern Amami-Oshima"},
["amt"] = {"Amto"},
["amu"] = {"Guerrero Amuzgo"},
["amv"] = {"Ambelau"},
["amw"] = {"Western Neo-Aramaic"},
["amx"] = {"Anmatyerre"},
["amy"] = {"Ami"},
["amz"] = {"Atampaya"},
["ana"] = {"Andaqui"},
["anb"] = {"Andoa"},
["anc"] = {"Ngas"},
["and"] = {"Ansus"},
["ane"] = {"Xârâcùù"},
["anf"] = {"Animere"},
["ang"] = {"Old English (ca. 450-1100)"},
["anh"] = {"Nend"},
["ani"] = {"Andi"},
["anj"] = {"Anor"},
["ank"] = {"Goemai"},
["anl"] = {"Anu-Hkongso Chin"},
["anm"] = {"Anal"},
["ann"] = {"Obolo"},
["ano"] = {"Andoque"},
["anp"] = {"Angika"},
["anq"] = {"Jarawa (India)"},
["anr"] = {"Andh"},
["ans"] = {"Anserma"},
["ant"] = {"Antakarinya"},
["anu"] = {"Anuak"},
["anv"] = {"Denya"},
["anw"] = {"Anaang"},
["anx"] = {"Andra-Hus"},
["any"] = {"Anyin"},
["anz"] = {"Anem"},
["aoa"] = {"Angolar"},
["aob"] = {"Abom"},
["aoc"] = {"Pemon"},
["aod"] = {"Andarum"},
["aoe"] = {"Angal Enen"},
["aof"] = {"Bragat"},
["aog"] = {"Angoram"},
["aoh"] = {"Arma"},
["aoi"] = {"Anindilyakwa"},
["aoj"] = {"Mufian"},
["aok"] = {"Arhö"},
["aol"] = {"Alor"},
["aom"] = {"Ömie"},
["aon"] = {"Bumbita Arapesh"},
["aor"] = {"Aore"},
["aos"] = {"Taikat"},
["aot"] = {"A'tong", "Atong (India)"},
["aou"] = {"A'ou"},
["aox"] = {"Atorada"},
["aoz"] = {"Uab Meto"},
["apb"] = {"Sa'a"},
["apc"] = {"North Levantine Arabic"},
["apd"] = {"Sudanese Arabic"},
["ape"] = {"Bukiyip"},
["apf"] = {"Pahanan Agta"},
["apg"] = {"Ampanang"},
["aph"] = {"Athpariya"},
["api"] = {"Apiaká"},
["apj"] = {"Jicarilla Apache"},
["apk"] = {"Kiowa Apache"},
["apl"] = {"Lipan Apache"},
["apm"] = {"Mescalero-Chiricahua Apache"},
["apn"] = {"Apinayé"},
["apo"] = {"Ambul"},
["app"] = {"Apma"},
["apq"] = {"A-Pucikwar"},
["apr"] = {"Arop-Lokep"},
["aps"] = {"Arop-Sissano"},
["apt"] = {"Apatani"},
["apu"] = {"Apurinã"},
["apv"] = {"Alapmunte"},
["apw"] = {"Western Apache"},
["apx"] = {"Aputai"},
["apy"] = {"Apalaí"},
["apz"] = {"Safeyoka"},
["aqc"] = {"Archi"},
["aqd"] = {"Ampari Dogon"},
["aqg"] = {"Arigidi"},
["aqm"] = {"Atohwaim"},
["aqn"] = {"Northern Alta"},
["aqp"] = {"Atakapa"},
["aqr"] = {"Arhâ"},
["aqt"] = {"Angaité"},
["aqz"] = {"Akuntsu"},
["ara"] = {"Arabic"},
["arb"] = {"Standard Arabic"},
["arc"] = {"Imperial Aramaic (700-300 BCE)", "Official Aramaic (700-300 BCE)"},
["ard"] = {"Arabana"},
["are"] = {"Western Arrarnta"},
["arg"] = {"Aragonese"},
["arh"] = {"Arhuaco"},
["ari"] = {"Arikara"},
["arj"] = {"Arapaso"},
["ark"] = {"Arikapú"},
["arl"] = {"Arabela"},
["arn"] = {"Mapuche", "Mapudungun"},
["aro"] = {"Araona"},
["arp"] = {"Arapaho"},
["arq"] = {"Algerian Arabic"},
["arr"] = {"Karo (Brazil)"},
["ars"] = {"Najdi Arabic"},
["aru"] = {"Arawá", "Aruá (Amazonas State)"},
["arv"] = {"Arbore"},
["arw"] = {"Arawak"},
["arx"] = {"Aruá (Rodonia State)"},
["ary"] = {"Moroccan Arabic"},
["arz"] = {"Egyptian Arabic"},
["asa"] = {"Asu (Tanzania)"},
["asb"] = {"Assiniboine"},
["asc"] = {"Casuarina Coast Asmat"},
["asd"] = {"Asas"},
["ase"] = {"American Sign Language"},
["asf"] = {"Auslan", "Australian Sign Language"},
["asg"] = {"Cishingini"},
["ash"] = {"Abishira"},
["asi"] = {"Buruwai"},
["asj"] = {"Sari"},
["ask"] = {"Ashkun"},
["asl"] = {"Asilulu"},
["asm"] = {"Assamese"},
["asn"] = {"Xingú Asuriní"},
["aso"] = {"Dano"},
["asp"] = {"Algerian Sign Language"},
["asq"] = {"Austrian Sign Language"},
["asr"] = {"Asuri"},
["ass"] = {"Ipulo"},
["ast"] = {"Asturian", "Asturleonese", "Bable", "Leonese"},
["asu"] = {"Tocantins Asurini"},
["asv"] = {"Asoa"},
["asw"] = {"Australian Aborigines Sign Language"},
["asx"] = {"Muratayak"},
["asy"] = {"Yaosakor Asmat"},
["asz"] = {"As"},
["ata"] = {"Pele-Ata"},
["atb"] = {"Zaiwa"},
["atc"] = {"Atsahuaca"},
["atd"] = {"Ata Manobo"},
["ate"] = {"Atemble"},
["atg"] = {"Ivbie North-Okpela-Arhe"},
["ati"] = {"Attié"},
["atj"] = {"Atikamekw"},
["atk"] = {"Ati"},
["atl"] = {"Mt. Iraya Agta"},
["atm"] = {"Ata"},
["atn"] = {"Ashtiani"},
["ato"] = {"Atong (Cameroon)"},
["atp"] = {"Pudtol Atta"},
["atq"] = {"Aralle-Tabulahan"},
["atr"] = {"Waimiri-Atroari"},
["ats"] = {"Gros Ventre"},
["att"] = {"Pamplona Atta"},
["atu"] = {"Reel"},
["atv"] = {"Northern Altai"},
["atw"] = {"Atsugewi"},
["atx"] = {"Arutani"},
["aty"] = {"Aneityum"},
["atz"] = {"Arta"},
["aua"] = {"Asumboa"},
["aub"] = {"Alugu"},
["auc"] = {"Waorani"},
["aud"] = {"Anuta"},
["aug"] = {"Aguna"},
["auh"] = {"Aushi"},
["aui"] = {"Anuki"},
["auj"] = {"Awjilah"},
["auk"] = {"Heyo"},
["aul"] = {"Aulua"},
["aum"] = {"Asu (Nigeria)"},
["aun"] = {"Molmo One"},
["auo"] = {"Auyokawa"},
["aup"] = {"Makayam"},
["auq"] = {"Anus", "Korur"},
["aur"] = {"Aruek"},
["aut"] = {"Austral"},
["auu"] = {"Auye"},
["auw"] = {"Awyi"},
["aux"] = {"Aurá"},
["auy"] = {"Awiyaana"},
["auz"] = {"Uzbeki Arabic"},
["ava"] = {"Avaric"},
["avb"] = {"Avau"},
["avd"] = {"Alviri-Vidari"},
["ave"] = {"Avestan"},
["avi"] = {"Avikam"},
["avk"] = {"Kotava"},
["avl"] = {"Eastern Egyptian Bedawi Arabic"},
["avm"] = {"Angkamuthi"},
["avn"] = {"Avatime"},
["avo"] = {"Agavotaguerra"},
["avs"] = {"Aushiri"},
["avt"] = {"Au"},
["avu"] = {"Avokaya"},
["avv"] = {"Avá-Canoeiro"},
["awa"] = {"Awadhi"},
["awb"] = {"Awa (Papua New Guinea)"},
["awc"] = {"Cicipu"},
["awe"] = {"Awetí"},
["awg"] = {"Anguthimri"},
["awh"] = {"Awbono"},
["awi"] = {"Aekyom"},
["awk"] = {"Awabakal"},
["awm"] = {"Arawum"},
["awn"] = {"Awngi"},
["awo"] = {"Awak"},
["awr"] = {"Awera"},
["aws"] = {"South Awyu"},
["awt"] = {"Araweté"},
["awu"] = {"Central Awyu"},
["awv"] = {"Jair Awyu"},
["aww"] = {"Awun"},
["awx"] = {"Awara"},
["awy"] = {"Edera Awyu"},
["axb"] = {"Abipon"},
["axe"] = {"Ayerrerenge"},
["axg"] = {"Mato Grosso Arára"},
["axk"] = {"Yaka (Central African Republic)"},
["axl"] = {"Lower Southern Aranda"},
["axm"] = {"Middle Armenian"},
["axx"] = {"Xârâgurè"},
["aya"] = {"Awar"},
["ayb"] = {"Ayizo Gbe"},
["ayc"] = {"Southern Aymara"},
["ayd"] = {"Ayabadhu"},
["aye"] = {"Ayere"},
["ayg"] = {"Ginyanga"},
["ayh"] = {"Hadrami Arabic"},
["ayi"] = {"Leyigha"},
["ayk"] = {"Akuku"},
["ayl"] = {"Libyan Arabic"},
["aym"] = {"Aymara"},
["ayn"] = {"Sanaani Arabic"},
["ayo"] = {"Ayoreo"},
["ayp"] = {"North Mesopotamian Arabic"},
["ayq"] = {"Ayi (Papua New Guinea)"},
["ayr"] = {"Central Aymara"},
["ays"] = {"Sorsogon Ayta"},
["ayt"] = {"Magbukun Ayta"},
["ayu"] = {"Ayu"},
["ayy"] = {"Tayabas Ayta"},
["ayz"] = {"Mai Brat"},
["aza"] = {"Azha"},
["azb"] = {"South Azerbaijani"},
["azd"] = {"Eastern Durango Nahuatl"},
["aze"] = {"Azerbaijani"},
["azg"] = {"San Pedro Amuzgos Amuzgo"},
["azj"] = {"North Azerbaijani"},
["azm"] = {"Ipalapa Amuzgo"},
["azn"] = {"Western Durango Nahuatl"},
["azo"] = {"Awing"},
["azt"] = {"Faire Atta"},
["azz"] = {"Highland Puebla Nahuatl"},
["baa"] = {"Babatana"},
["bab"] = {"Bainouk-Gunyuño"},
["bac"] = {"Badui"},
["bae"] = {"Baré"},
["baf"] = {"Nubaca"},
["bag"] = {"Tuki"},
["bah"] = {"Bahamas Creole English"},
["baj"] = {"Barakai"},
["bak"] = {"Bashkir"},
["bal"] = {"Baluchi"},
["bam"] = {"Bambara"},
["ban"] = {"Balinese"},
["bao"] = {"Waimaha"},
["bap"] = {"Bantawa"},
["bar"] = {"Bavarian"},
["bas"] = {"Basa (Cameroon)"},
["bau"] = {"Bada (Nigeria)"},
["bav"] = {"Vengo"},
["baw"] = {"Bambili-Bambui"},
["bax"] = {"Bamun"},
["bay"] = {"Batuley"},
["bba"] = {"Baatonum"},
["bbb"] = {"Barai"},
["bbc"] = {"Batak Toba"},
["bbd"] = {"Bau"},
["bbe"] = {"Bangba"},
["bbf"] = {"Baibai"},
["bbg"] = {"Barama"},
["bbh"] = {"Bugan"},
["bbi"] = {"Barombi"},
["bbj"] = {"Ghomálá'"},
["bbk"] = {"Babanki"},
["bbl"] = {"Bats"},
["bbm"] = {"Babango"},
["bbn"] = {"Uneapa"},
["bbo"] = {"Konabéré", "Northern Bobo Madaré"},
["bbp"] = {"West Central Banda"},
["bbq"] = {"Bamali"},
["bbr"] = {"Girawa"},
["bbs"] = {"Bakpinka"},
["bbt"] = {"Mburku"},
["bbu"] = {"Kulung (Nigeria)"},
["bbv"] = {"Karnai"},
["bbw"] = {"Baba"},
["bbx"] = {"Bubia"},
["bby"] = {"Befang"},
["bbz"] = {"Babalia Creole Arabic"},
["bca"] = {"Central Bai"},
["bcb"] = {"Bainouk-Samik"},
["bcc"] = {"Southern Balochi"},
["bcd"] = {"North Babar"},
["bce"] = {"Bamenyam"},
["bcf"] = {"Bamu"},
["bcg"] = {"Baga Pokur"},
["bch"] = {"Bariai"},
["bci"] = {"Baoulé"},
["bcj"] = {"Bardi"},
["bck"] = {"Bunaba"},
["bcl"] = {"Central Bikol"},
["bcm"] = {"Bannoni"},
["bcn"] = {"Bali (Nigeria)"},
["bco"] = {"Kaluli"},
["bcp"] = {"Bali (Democratic Republic of Congo)"},
["bcq"] = {"Bench"},
["bcr"] = {"Babine"},
["bcs"] = {"Kohumono"},
["bct"] = {"Bendi"},
["bcu"] = {"Awad Bing"},
["bcv"] = {"Shoo-Minda-Nye"},
["bcw"] = {"Bana"},
["bcy"] = {"Bacama"},
["bcz"] = {"Bainouk-Gunyaamolo"},
["bda"] = {"Bayot"},
["bdb"] = {"Basap"},
["bdc"] = {"Emberá-Baudó"},
["bdd"] = {"Bunama"},
["bde"] = {"Bade"},
["bdf"] = {"Biage"},
["bdg"] = {"Bonggi"},
["bdh"] = {"Baka (South Sudan)"},
["bdi"] = {"Burun"},
["bdj"] = {"Bai", "Bai (South Sudan)"},
["bdk"] = {"Budukh"},
["bdl"] = {"Indonesian Bajau"},
["bdm"] = {"Buduma"},
["bdn"] = {"Baldemu"},
["bdo"] = {"Morom"},
["bdp"] = {"Bende"},
["bdq"] = {"Bahnar"},
["bdr"] = {"West Coast Bajau"},
["bds"] = {"Burunge"},
["bdt"] = {"Bokoto"},
["bdu"] = {"Oroko"},
["bdv"] = {"Bodo Parja"},
["bdw"] = {"Baham"},
["bdx"] = {"Budong-Budong"},
["bdy"] = {"Bandjalang"},
["bdz"] = {"Badeshi"},
["bea"] = {"Beaver"},
["beb"] = {"Bebele"},
["bec"] = {"Iceve-Maci"},
["bed"] = {"Bedoanas"},
["bee"] = {"Byangsi"},
["bef"] = {"Benabena"},
["beg"] = {"Belait"},
["beh"] = {"Biali"},
["bei"] = {"Bekati'"},
["bej"] = {"Bedawiyet", "Beja"},
["bek"] = {"Bebeli"},
["bel"] = {"Belarusian"},
["bem"] = {"Bemba (Zambia)"},
["ben"] = {"Bengali"},
["beo"] = {"Beami"},
["bep"] = {"Besoa"},
["beq"] = {"Beembe"},
["bes"] = {"Besme"},
["bet"] = {"Guiberoua Béte"},
["beu"] = {"Blagar"},
["bev"] = {"Daloa Bété"},
["bew"] = {"Betawi"},
["bex"] = {"Jur Modo"},
["bey"] = {"Beli (Papua New Guinea)"},
["bez"] = {"Bena (Tanzania)"},
["bfa"] = {"Bari"},
["bfb"] = {"Pauri Bareli"},
["bfc"] = {"Northern Bai", "Panyi Bai"},
["bfd"] = {"Bafut"},
["bfe"] = {"Betaf", "Tena"},
["bff"] = {"Bofi"},
["bfg"] = {"Busang Kayan"},
["bfh"] = {"Blafe"},
["bfi"] = {"British Sign Language"},
["bfj"] = {"Bafanji"},
["bfk"] = {"Ban Khor Sign Language"},
["bfl"] = {"Banda-Ndélé"},
["bfm"] = {"Mmen"},
["bfn"] = {"Bunak"},
["bfo"] = {"Malba Birifor"},
["bfp"] = {"Beba"},
["bfq"] = {"Badaga"},
["bfr"] = {"Bazigar"},
["bfs"] = {"Southern Bai"},
["bft"] = {"Balti"},
["bfu"] = {"Gahri"},
["bfw"] = {"Bondo"},
["bfx"] = {"Bantayanon"},
["bfy"] = {"Bagheli"},
["bfz"] = {"Mahasu Pahari"},
["bga"] = {"Gwamhi-Wuri"},
["bgb"] = {"Bobongko"},
["bgc"] = {"Haryanvi"},
["bgd"] = {"Rathwi Bareli"},
["bge"] = {"Bauria"},
["bgf"] = {"Bangandu"},
["bgg"] = {"Bugun"},
["bgi"] = {"Giangan"},
["bgj"] = {"Bangolan"},
["bgk"] = {"Bit", "Buxinhua"},
["bgl"] = {"Bo (Laos)"},
["bgn"] = {"Western Balochi"},
["bgo"] = {"Baga Koga"},
["bgp"] = {"Eastern Balochi"},
["bgq"] = {"Bagri"},
["bgr"] = {"Bawm Chin"},
["bgs"] = {"Tagabawa"},
["bgt"] = {"Bughotu"},
["bgu"] = {"Mbongno"},
["bgv"] = {"Warkay-Bipim"},
["bgw"] = {"Bhatri"},
["bgx"] = {"Balkan Gagauz Turkish"},
["bgy"] = {"Benggoi"},
["bgz"] = {"Banggai"},
["bha"] = {"Bharia"},
["bhb"] = {"Bhili"},
["bhc"] = {"Biga"},
["bhd"] = {"Bhadrawahi"},
["bhe"] = {"Bhaya"},
["bhf"] = {"Odiai"},
["bhg"] = {"Binandere"},
["bhh"] = {"Bukharic"},
["bhi"] = {"Bhilali"},
["bhj"] = {"Bahing"},
["bhl"] = {"Bimin"},
["bhm"] = {"Bathari"},
["bhn"] = {"Bohtan Neo-Aramaic"},
["bho"] = {"Bhojpuri"},
["bhp"] = {"Bima"},
["bhq"] = {"Tukang Besi South"},
["bhr"] = {"Bara Malagasy"},
["bhs"] = {"Buwal"},
["bht"] = {"Bhattiyali"},
["bhu"] = {"Bhunjia"},
["bhv"] = {"Bahau"},
["bhw"] = {"Biak"},
["bhx"] = {"Bhalay"},
["bhy"] = {"Bhele"},
["bhz"] = {"Bada (Indonesia)"},
["bia"] = {"Badimaya"},
["bib"] = {"Bisa", "Bissa"},
["bic"] = {"Bikaru"},
["bid"] = {"Bidiyo"},
["bie"] = {"Bepour"},
["bif"] = {"Biafada"},
["big"] = {"Biangai"},
["bij"] = {"Vaghat-Ya-Bijim-Legeri"},
["bik"] = {"Bikol"},
["bil"] = {"Bile"},
["bim"] = {"Bimoba"},
["bin"] = {"Bini", "Edo"},
["bio"] = {"Nai"},
["bip"] = {"Bila"},
["biq"] = {"Bipi"},
["bir"] = {"Bisorio"},
["bis"] = {"Bislama"},
["bit"] = {"Berinomo"},
["biu"] = {"Biete"},
["biv"] = {"Southern Birifor"},
["biw"] = {"Kol (Cameroon)"},
["bix"] = {"Bijori"},
["biy"] = {"Birhor"},
["biz"] = {"Baloi"},
["bja"] = {"Budza"},
["bjb"] = {"Banggarla"},
["bjc"] = {"Bariji"},
["bje"] = {"Biao-Jiao Mien"},
["bjf"] = {"Barzani Jewish Neo-Aramaic"},
["bjg"] = {"Bidyogo"},
["bjh"] = {"Bahinemo"},
["bji"] = {"Burji"},
["bjj"] = {"Kanauji"},
["bjk"] = {"Barok"},
["bjl"] = {"Bulu (Papua New Guinea)"},
["bjm"] = {"Bajelani"},
["bjn"] = {"Banjar"},
["bjo"] = {"Mid-Southern Banda"},
["bjp"] = {"Fanamaket"},
["bjr"] = {"Binumarien"},
["bjs"] = {"Bajan"},
["bjt"] = {"Balanta-Ganja"},
["bju"] = {"Busuu"},
["bjv"] = {"Bedjond"},
["bjw"] = {"Bakwé"},
["bjx"] = {"Banao Itneg"},
["bjy"] = {"Bayali"},
["bjz"] = {"Baruga"},
["bka"] = {"Kyak"},
["bkc"] = {"Baka (Cameroon)"},
["bkd"] = {"Binukid", "Talaandig"},
["bkf"] = {"Beeke"},
["bkg"] = {"Buraka"},
["bkh"] = {"Bakoko"},
["bki"] = {"Baki"},
["bkj"] = {"Pande"},
["bkk"] = {"Brokskat"},
["bkl"] = {"Berik"},
["bkm"] = {"Kom (Cameroon)"},
["bkn"] = {"Bukitan"},
["bko"] = {"Kwa'"},
["bkp"] = {"Boko (Democratic Republic of Congo)"},
["bkq"] = {"Bakairí"},
["bkr"] = {"Bakumpai"},
["bks"] = {"Northern Sorsoganon"},
["bkt"] = {"Boloki"},
["bku"] = {"Buhid"},
["bkv"] = {"Bekwarra"},
["bkw"] = {"Bekwel"},
["bkx"] = {"Baikeno"},
["bky"] = {"Bokyi"},
["bkz"] = {"Bungku"},
["bla"] = {"Siksika"},
["blb"] = {"Bilua"},
["blc"] = {"Bella Coola"},
["bld"] = {"Bolango"},
["ble"] = {"Balanta-Kentohe"},
["blf"] = {"Buol"},
["blg"] = {"Balau"},
["blh"] = {"Kuwaa"},
["bli"] = {"Bolia"},
["blj"] = {"Bolongan"},
["blk"] = {"Pa'O", "Pa'o Karen"},
["bll"] = {"Biloxi"},
["blm"] = {"Beli (South Sudan)"},
["bln"] = {"Southern Catanduanes Bikol"},
["blo"] = {"Anii"},
["blp"] = {"Blablanga"},
["blq"] = {"Baluan-Pam"},
["blr"] = {"Blang"},
["bls"] = {"Balaesang"},
["blt"] = {"Tai Dam"},
["blv"] = {"Bolo", "Kibala"},
["blw"] = {"Balangao"},
["blx"] = {"Mag-Indi Ayta"},
["bly"] = {"Notre"},
["blz"] = {"Balantak"},
["bma"] = {"Lame"},
["bmb"] = {"Bembe"},
["bmc"] = {"Biem"},
["bmd"] = {"Baga Manduri"},
["bme"] = {"Limassa"},
["bmf"] = {"Bom-Kim"},
["bmg"] = {"Bamwe"},
["bmh"] = {"Kein"},
["bmi"] = {"Bagirmi"},
["bmj"] = {"Bote-Majhi"},
["bmk"] = {"Ghayavi"},
["bml"] = {"Bomboli"},
["bmm"] = {"Northern Betsimisaraka Malagasy"},
["bmn"] = {"Bina (Papua New Guinea)"},
["bmo"] = {"Bambalang"},
["bmp"] = {"Bulgebi"},
["bmq"] = {"Bomu"},
["bmr"] = {"Muinane"},
["bms"] = {"Bilma Kanuri"},
["bmt"] = {"Biao Mon"},
["bmu"] = {"Somba-Siawari"},
["bmv"] = {"Bum"},
["bmw"] = {"Bomwali"},
["bmx"] = {"Baimak"},
["bmz"] = {"Baramu"},
["bna"] = {"Bonerate"},
["bnb"] = {"Bookan"},
["bnc"] = {"Bontok"},
["bnd"] = {"Banda (Indonesia)"},
["bne"] = {"Bintauna"},
["bnf"] = {"Masiwang"},
["bng"] = {"Benga"},
["bni"] = {"Bangi"},
["bnj"] = {"Eastern Tawbuid"},
["bnk"] = {"Bierebo"},
["bnl"] = {"Boon"},
["bnm"] = {"Batanga"},
["bnn"] = {"Bunun"},
["bno"] = {"Bantoanon"},
["bnp"] = {"Bola"},
["bnq"] = {"Bantik"},
["bnr"] = {"Butmas-Tur"},
["bns"] = {"Bundeli"},
["bnu"] = {"Bentong"},
["bnv"] = {"Beneraf", "Bonerif", "Edwas"},
["bnw"] = {"Bisis"},
["bnx"] = {"Bangubangu"},
["bny"] = {"Bintulu"},
["bnz"] = {"Beezen"},
["boa"] = {"Bora"},
["bob"] = {"Aweer"},
["bod"] = {"Tibetan"},
["boe"] = {"Mundabli"},
["bof"] = {"Bolon"},
["bog"] = {"Bamako Sign Language"},
["boh"] = {"Boma"},
["boi"] = {"Barbareño"},
["boj"] = {"Anjam"},
["bok"] = {"Bonjo"},
["bol"] = {"Bole"},
["bom"] = {"Berom"},
["bon"] = {"Bine"},
["boo"] = {"Tiemacèwè Bozo"},
["bop"] = {"Bonkiman"},
["boq"] = {"Bogaya"},
["bor"] = {"Borôro"},
["bos"] = {"Bosnian"},
["bot"] = {"Bongo"},
["bou"] = {"Bondei"},
["bov"] = {"Tuwuli"},
["bow"] = {"Rema"},
["box"] = {"Buamu"},
["boy"] = {"Bodo (Central African Republic)"},
["boz"] = {"Tiéyaxo Bozo"},
["bpa"] = {"Daakaka"},
["bpb"] = {"Barbacoas"},
["bpd"] = {"Banda-Banda"},
["bpg"] = {"Bonggo"},
["bph"] = {"Botlikh"},
["bpi"] = {"Bagupi"},
["bpj"] = {"Binji"},
["bpk"] = {"'Ôrôê", "Orowe"},
["bpl"] = {"Broome Pearling Lugger Pidgin"},
["bpm"] = {"Biyom"},
["bpn"] = {"Dzao Min"},
["bpo"] = {"Anasi"},
["bpp"] = {"Kaure"},
["bpq"] = {"Banda Malay"},
["bpr"] = {"Koronadal Blaan"},
["bps"] = {"Sarangani Blaan"},
["bpt"] = {"Barrow Point"},
["bpu"] = {"Bongu"},
["bpv"] = {"Bian Marind"},
["bpw"] = {"Bo (Papua New Guinea)"},
["bpx"] = {"Palya Bareli"},
["bpy"] = {"Bishnupriya"},
["bpz"] = {"Bilba"},
["bqa"] = {"Tchumbuli"},
["bqb"] = {"Bagusa"},
["bqc"] = {"Boko (Benin)", "Boo"},
["bqd"] = {"Bung"},
["bqf"] = {"Baga Kaloum"},
["bqg"] = {"Bago-Kusuntu"},
["bqh"] = {"Baima"},
["bqi"] = {"Bakhtiari"},
["bqj"] = {"Bandial"},
["bqk"] = {"Banda-Mbrès"},
["bql"] = {"Bilakura"},
["bqm"] = {"Wumboko"},
["bqn"] = {"Bulgarian Sign Language"},
["bqo"] = {"Balo"},
["bqp"] = {"Busa"},
["bqq"] = {"Biritai"},
["bqr"] = {"Burusu"},
["bqs"] = {"Bosngun"},
["bqt"] = {"Bamukumbit"},
["bqu"] = {"Boguru"},
["bqv"] = {"Begbere-Ejar", "Koro Wachi"},
["bqw"] = {"Buru (Nigeria)"},
["bqx"] = {"Baangi"},
["bqy"] = {"Bengkala Sign Language"},
["bqz"] = {"Bakaka"},
["bra"] = {"Braj"},
["brb"] = {"Lave"},
["brc"] = {"Berbice Creole Dutch"},
["brd"] = {"Baraamu"},
["bre"] = {"Breton"},
["brf"] = {"Bera"},
["brg"] = {"Baure"},
["brh"] = {"Brahui"},
["bri"] = {"Mokpwe"},
["brj"] = {"Bieria"},
["brk"] = {"Birked"},
["brl"] = {"Birwa"},
["brm"] = {"Barambu"},
["brn"] = {"Boruca"},
["bro"] = {"Brokkat"},
["brp"] = {"Barapasi"},
["brq"] = {"Breri"},
["brr"] = {"Birao"},
["brs"] = {"Baras"},
["brt"] = {"Bitare"},
["bru"] = {"Eastern Bru"},
["brv"] = {"Western Bru"},
["brw"] = {"Bellari"},
["brx"] = {"Bodo (India)"},
["bry"] = {"Burui"},
["brz"] = {"Bilbil"},
["bsa"] = {"Abinomn"},
["bsb"] = {"Brunei Bisaya"},
["bsc"] = {"Bassari", "Oniyan"},
["bse"] = {"Wushi"},
["bsf"] = {"Bauchi"},
["bsg"] = {"Bashkardi"},
["bsh"] = {"Kati"},
["bsi"] = {"Bassossi"},
["bsj"] = {"Bangwinji"},
["bsk"] = {"Burushaski"},
["bsl"] = {"Basa-Gumna"},
["bsm"] = {"Busami"},
["bsn"] = {"Barasana-Eduria"},
["bso"] = {"Buso"},
["bsp"] = {"Baga Sitemu"},
["bsq"] = {"Bassa"},
["bsr"] = {"Bassa-Kontagora"},
["bss"] = {"Akoose"},
["bst"] = {"Basketo"},
["bsu"] = {"Bahonsuai"},
["bsv"] = {"Baga Sobané"},
["bsw"] = {"Baiso"},
["bsx"] = {"Yangkam"},
["bsy"] = {"Sabah Bisaya"},
["bta"] = {"Bata"},
["btc"] = {"Bati (Cameroon)"},
["btd"] = {"Batak Dairi"},
["bte"] = {"Gamo-Ningi"},
["btf"] = {"Birgit"},
["btg"] = {"Gagnoa Bété"},
["bth"] = {"Biatah Bidayuh"},
["bti"] = {"Burate"},
["btj"] = {"Bacanese Malay"},
["btm"] = {"Batak Mandailing"},
["btn"] = {"Ratagnon"},
["bto"] = {"Rinconada Bikol"},
["btp"] = {"Budibud"},
["btq"] = {"Batek"},
["btr"] = {"Baetora"},
["bts"] = {"Batak Simalungun"},
["btt"] = {"Bete-Bendi"},
["btu"] = {"Batu"},
["btv"] = {"Bateri"},
["btw"] = {"Butuanon"},
["btx"] = {"Batak Karo"},
["bty"] = {"Bobot"},
["btz"] = {"Batak Alas-Kluet"},
["bua"] = {"Buriat"},
["bub"] = {"Bua"},
["buc"] = {"Bushi"},
["bud"] = {"Ntcham"},
["bue"] = {"Beothuk"},
["buf"] = {"Bushoong"},
["bug"] = {"Buginese"},
["buh"] = {"Younuo Bunu"},
["bui"] = {"Bongili"},
["buj"] = {"Basa-Gurmana"},
["buk"] = {"Bugawac"},
["bul"] = {"Bulgarian"},
["bum"] = {"Bulu (Cameroon)"},
["bun"] = {"Sherbro"},
["buo"] = {"Terei"},
["bup"] = {"Busoa"},
["buq"] = {"Brem"},
["bus"] = {"Bokobaru"},
["but"] = {"Bungain"},
["buu"] = {"Budu"},
["buv"] = {"Bun"},
["buw"] = {"Bubi"},
["bux"] = {"Boghom"},
["buy"] = {"Bullom So"},
["buz"] = {"Bukwen"},
["bva"] = {"Barein"},
["bvb"] = {"Bube"},
["bvc"] = {"Baelelea"},
["bvd"] = {"Baeggu"},
["bve"] = {"Berau Malay"},
["bvf"] = {"Boor"},
["bvg"] = {"Bonkeng"},
["bvh"] = {"Bure"},
["bvi"] = {"Belanda Viri"},
["bvj"] = {"Baan"},
["bvk"] = {"Bukat"},
["bvl"] = {"Bolivian Sign Language"},
["bvm"] = {"Bamunka"},
["bvn"] = {"Buna"},
["bvo"] = {"Bolgo"},
["bvp"] = {"Bumang"},
["bvq"] = {"Birri"},
["bvr"] = {"Burarra"},
["bvt"] = {"Bati (Indonesia)"},
["bvu"] = {"Bukit Malay"},
["bvv"] = {"Baniva"},
["bvw"] = {"Boga"},
["bvx"] = {"Dibole"},
["bvy"] = {"Baybayanon"},
["bvz"] = {"Bauzi"},
["bwa"] = {"Bwatoo"},
["bwb"] = {"Namosi-Naitasiri-Serua"},
["bwc"] = {"Bwile"},
["bwd"] = {"Bwaidoka"},
["bwe"] = {"Bwe Karen"},
["bwf"] = {"Boselewa"},
["bwg"] = {"Barwe"},
["bwh"] = {"Bishuo"},
["bwi"] = {"Baniwa"},
["bwj"] = {"Láá Láá Bwamu"},
["bwk"] = {"Bauwaki"},
["bwl"] = {"Bwela"},
["bwm"] = {"Biwat"},
["bwn"] = {"Wunai Bunu"},
["bwo"] = {"Borna (Ethiopia)", "Boro (Ethiopia)"},
["bwp"] = {"Mandobo Bawah"},
["bwq"] = {"Southern Bobo Madaré"},
["bwr"] = {"Bura-Pabir"},
["bws"] = {"Bomboma"},
["bwt"] = {"Bafaw-Balong"},
["bwu"] = {"Buli (Ghana)"},
["bww"] = {"Bwa"},
["bwx"] = {"Bu-Nao Bunu"},
["bwy"] = {"Cwi Bwamu"},
["bwz"] = {"Bwisi"},
["bxa"] = {"Tairaha"},
["bxb"] = {"Belanda Bor"},
["bxc"] = {"Molengue"},
["bxd"] = {"Pela"},
["bxe"] = {"Birale"},
["bxf"] = {"Bilur", "Minigir"},
["bxg"] = {"Bangala"},
["bxh"] = {"Buhutu"},
["bxi"] = {"Pirlatapa"},
["bxj"] = {"Bayungu"},
["bxk"] = {"Bukusu", "Lubukusu"},
["bxl"] = {"Jalkunan"},
["bxm"] = {"Mongolia Buriat"},
["bxn"] = {"Burduna"},
["bxo"] = {"Barikanchi"},
["bxp"] = {"Bebil"},
["bxq"] = {"Beele"},
["bxr"] = {"Russia Buriat"},
["bxs"] = {"Busam"},
["bxu"] = {"China Buriat"},
["bxv"] = {"Berakou"},
["bxw"] = {"Bankagooma"},
["bxz"] = {"Binahari"},
["bya"] = {"Batak"},
["byb"] = {"Bikya"},
["byc"] = {"Ubaghara"},
["byd"] = {"Benyadu'"},
["bye"] = {"Pouye"},
["byf"] = {"Bete"},
["byg"] = {"Baygo"},
["byh"] = {"Bhujel"},
["byi"] = {"Buyu"},
["byj"] = {"Bina (Nigeria)"},
["byk"] = {"Biao"},
["byl"] = {"Bayono"},
["bym"] = {"Bidyara"},
["byn"] = {"Bilin", "Blin"},
["byo"] = {"Biyo"},
["byp"] = {"Bumaji"},
["byq"] = {"Basay"},
["byr"] = {"Baruya", "Yipma"},
["bys"] = {"Burak"},
["byt"] = {"Berti"},
["byv"] = {"Medumba"},
["byw"] = {"Belhariya"},
["byx"] = {"Qaqet"},
["byz"] = {"Banaro"},
["bza"] = {"Bandi"},
["bzb"] = {"Andio"},
["bzc"] = {"Southern Betsimisaraka Malagasy"},
["bzd"] = {"Bribri"},
["bze"] = {"Jenaama Bozo"},
["bzf"] = {"Boikin"},
["bzg"] = {"Babuza"},
["bzh"] = {"Mapos Buang"},
["bzi"] = {"Bisu"},
["bzj"] = {"Belize Kriol English"},
["bzk"] = {"Nicaragua Creole English"},
["bzl"] = {"Boano (Sulawesi)"},
["bzm"] = {"Bolondo"},
["bzn"] = {"Boano (Maluku)"},
["bzo"] = {"Bozaba"},
["bzp"] = {"Kemberano"},
["bzq"] = {"Buli (Indonesia)"},
["bzr"] = {"Biri"},
["bzs"] = {"Brazilian Sign Language"},
["bzt"] = {"Brithenig"},
["bzu"] = {"Burmeso"},
["bzv"] = {"Naami"},
["bzw"] = {"Basa (Nigeria)"},
["bzx"] = {"Kɛlɛngaxo Bozo"},
["bzy"] = {"Obanliku"},
["bzz"] = {"Evant"},
["caa"] = {"Chortí"},
["cab"] = {"Garifuna"},
["cac"] = {"Chuj"},
["cad"] = {"Caddo"},
["cae"] = {"Laalaa", "Lehar"},
["caf"] = {"Southern Carrier"},
["cag"] = {"Nivaclé"},
["cah"] = {"Cahuarano"},
["caj"] = {"Chané"},
["cak"] = {"Cakchiquel", "Kaqchikel"},
["cal"] = {"Carolinian"},
["cam"] = {"Cemuhî"},
["can"] = {"Chambri"},
["cao"] = {"Chácobo"},
["cap"] = {"Chipaya"},
["caq"] = {"Car Nicobarese"},
["car"] = {"Galibi Carib"},
["cas"] = {"Tsimané"},
["cat"] = {"Catalan", "Valencian"},
["cav"] = {"Cavineña"},
["caw"] = {"Callawalla"},
["cax"] = {"Chiquitano"},
["cay"] = {"Cayuga"},
["caz"] = {"Canichana"},
["cbb"] = {"Cabiyarí"},
["cbc"] = {"Carapana"},
["cbd"] = {"Carijona"},
["cbg"] = {"Chimila"},
["cbi"] = {"Chachi"},
["cbj"] = {"Ede Cabe"},
["cbk"] = {"Chavacano"},
["cbl"] = {"Bualkhaw Chin"},
["cbn"] = {"Nyahkur"},
["cbo"] = {"Izora"},
["cbq"] = {"Cuba", "Tsucuba"},
["cbr"] = {"Cashibo-Cacataibo"},
["cbs"] = {"Cashinahua"},
["cbt"] = {"Chayahuita"},
["cbu"] = {"Candoshi-Shapra"},
["cbv"] = {"Cacua"},
["cbw"] = {"Kinabalian"},
["cby"] = {"Carabayo"},
["cca"] = {"Cauca"},
["ccc"] = {"Chamicuro"},
["ccd"] = {"Cafundo Creole"},
["cce"] = {"Chopi"},
["ccg"] = {"Samba Daka"},
["cch"] = {"Atsam"},
["ccj"] = {"Kasanga"},
["ccl"] = {"Cutchi-Swahili"},
["ccm"] = {"Malaccan Creole Malay"},
["cco"] = {"Comaltepec Chinantec"},
["ccp"] = {"Chakma"},
["ccr"] = {"Cacaopera"},
["cda"] = {"Choni"},
["cde"] = {"Chenchu"},
["cdf"] = {"Chiru"},
["cdg"] = {"Chamari"},
["cdh"] = {"Chambeali"},
["cdi"] = {"Chodri"},
["cdj"] = {"Churahi"},
["cdm"] = {"Chepang"},
["cdn"] = {"Chaudangsi"},
["cdo"] = {"Min Dong Chinese"},
["cdr"] = {"Cinda-Regi-Tiyal"},
["cds"] = {"Chadian Sign Language"},
["cdy"] = {"Chadong"},
["cdz"] = {"Koda"},
["cea"] = {"Lower Chehalis"},
["ceb"] = {"Cebuano"},
["ceg"] = {"Chamacoco"},
["cek"] = {"Eastern Khumi Chin"},
["cen"] = {"Cen"},
["ces"] = {"Czech"},
["cet"] = {"Centúúm"},
["cfa"] = {"Dijim-Bwilim"},
["cfd"] = {"Cara"},
["cfg"] = {"Como Karim"},
["cfm"] = {"Falam Chin"},
["cga"] = {"Changriwa"},
["cgc"] = {"Kagayanen"},
["cgg"] = {"Chiga"},
["cgk"] = {"Chocangacakha"},
["cha"] = {"Chamorro"},
["chb"] = {"Chibcha"},
["chc"] = {"Catawba"},
["chd"] = {"Highland Oaxaca Chontal"},
["che"] = {"Chechen"},
["chf"] = {"Tabasco Chontal"},
["chg"] = {"Chagatai"},
["chh"] = {"Chinook"},
["chj"] = {"Ojitlán Chinantec"},
["chk"] = {"Chuukese"},
["chl"] = {"Cahuilla"},
["chm"] = {"Mari (Russia)"},
["chn"] = {"Chinook jargon"},
["cho"] = {"Choctaw"},
["chp"] = {"Chipewyan", "Dene Suline"},
["chq"] = {"Quiotepec Chinantec"},
["chr"] = {"Cherokee"},
["cht"] = {"Cholón"},
["chu"] = {"Church Slavic", "Church Slavonic", "Old Bulgarian", "Old Church Slavonic", "Old Slavonic"},
["chv"] = {"Chuvash"},
["chw"] = {"Chuwabu"},
["chx"] = {"Chantyal"},
["chy"] = {"Cheyenne"},
["chz"] = {"Ozumacín Chinantec"},
["cia"] = {"Cia-Cia"},
["cib"] = {"Ci Gbe"},
["cic"] = {"Chickasaw"},
["cid"] = {"Chimariko"},
["cie"] = {"Cineni"},
["cih"] = {"Chinali"},
["cik"] = {"Chitkuli Kinnauri"},
["cim"] = {"Cimbrian"},
["cin"] = {"Cinta Larga"},
["cip"] = {"Chiapanec"},
["cir"] = {"Haméa", "Méa", "Tiri"},
["ciw"] = {"Chippewa"},
["ciy"] = {"Chaima"},
["cja"] = {"Western Cham"},
["cje"] = {"Chru"},
["cjh"] = {"Upper Chehalis"},
["cji"] = {"Chamalal"},
["cjk"] = {"Chokwe"},
["cjm"] = {"Eastern Cham"},
["cjn"] = {"Chenapian"},
["cjo"] = {"Ashéninka Pajonal"},
["cjp"] = {"Cabécar"},
["cjs"] = {"Shor"},
["cjv"] = {"Chuave"},
["cjy"] = {"Jinyu Chinese"},
["ckb"] = {"Central Kurdish"},
["ckh"] = {"Chak"},
["ckl"] = {"Cibak"},
["ckn"] = {"Kaang Chin"},
["cko"] = {"Anufo"},
["ckq"] = {"Kajakse"},
["ckr"] = {"Kairak"},
["cks"] = {"Tayo"},
["ckt"] = {"Chukot"},
["cku"] = {"Koasati"},
["ckv"] = {"Kavalan"},
["ckx"] = {"Caka"},
["cky"] = {"Cakfem-Mushere"},
["ckz"] = {"Cakchiquel-Quiché Mixed Language"},
["cla"] = {"Ron"},
["clc"] = {"Chilcotin"},
["cld"] = {"Chaldean Neo-Aramaic"},
["cle"] = {"Lealao Chinantec"},
["clh"] = {"Chilisso"},
["cli"] = {"Chakali"},
["clj"] = {"Laitu Chin"},
["clk"] = {"Idu-Mishmi"},
["cll"] = {"Chala"},
["clm"] = {"Clallam"},
["clo"] = {"Lowland Oaxaca Chontal"},
["clt"] = {"Lautu Chin"},
["clu"] = {"Caluyanun"},
["clw"] = {"Chulym"},
["cly"] = {"Eastern Highland Chatino"},
["cma"] = {"Maa"},
["cme"] = {"Cerma"},
["cmg"] = {"Classical Mongolian"},
["cmi"] = {"Emberá-Chamí"},
["cml"] = {"Campalagian"},
["cmm"] = {"Michigamea"},
["cmn"] = {"Mandarin Chinese"},
["cmo"] = {"Central Mnong"},
["cmr"] = {"Mro-Khimi Chin"},
["cms"] = {"Messapic"},
["cmt"] = {"Camtho"},
["cna"] = {"Changthang"},
["cnb"] = {"Chinbon Chin"},
["cnc"] = {"Côông"},
["cng"] = {"Northern Qiang"},
["cnh"] = {"Haka Chin", "Hakha Chin"},
["cni"] = {"Asháninka"},
["cnk"] = {"Khumi Chin"},
["cnl"] = {"Lalana Chinantec"},
["cno"] = {"Con"},
["cnr"] = {"Montenegrin"},
["cns"] = {"Central Asmat"},
["cnt"] = {"Tepetotutla Chinantec"},
["cnu"] = {"Chenoua"},
["cnw"] = {"Ngawn Chin"},
["cnx"] = {"Middle Cornish"},
["coa"] = {"Cocos Islands Malay"},
["cob"] = {"Chicomuceltec"},
["coc"] = {"Cocopa"},
["cod"] = {"Cocama-Cocamilla"},
["coe"] = {"Koreguaje"},
["cof"] = {"Colorado"},
["cog"] = {"Chong"},
["coh"] = {"Chichonyi-Chidzihana-Chikauma", "Chonyi-Dzihana-Kauma"},
["coj"] = {"Cochimi"},
["cok"] = {"Santa Teresa Cora"},
["col"] = {"Columbia-Wenatchi"},
["com"] = {"Comanche"},
["con"] = {"Cofán"},
["coo"] = {"Comox"},
["cop"] = {"Coptic"},
["coq"] = {"Coquille"},
["cor"] = {"Cornish"},
["cos"] = {"Corsican"},
["cot"] = {"Caquinte"},
["cou"] = {"Wamey"},
["cov"] = {"Cao Miao"},
["cow"] = {"Cowlitz"},
["cox"] = {"Nanti"},
["coz"] = {"Chochotec"},
["cpa"] = {"Palantla Chinantec"},
["cpb"] = {"Ucayali-Yurúa Ashéninka"},
["cpc"] = {"Ajyíninka Apurucayali"},
["cpg"] = {"Cappadocian Greek"},
["cpi"] = {"Chinese Pidgin English"},
["cpn"] = {"Cherepon"},
["cpo"] = {"Kpeego"},
["cps"] = {"Capiznon"},
["cpu"] = {"Pichis Ashéninka"},
["cpx"] = {"Pu-Xian Chinese"},
["cpy"] = {"South Ucayali Ashéninka"},
["cqd"] = {"Chuanqiandian Cluster Miao"},
["cra"] = {"Chara"},
["crb"] = {"Island Carib"},
["crc"] = {"Lonwolwol"},
["crd"] = {"Coeur d'Alene"},
["cre"] = {"Cree"},
["crf"] = {"Caramanta"},
["crg"] = {"Michif"},
["crh"] = {"Crimean Tatar", "Crimean Turkish"},
["cri"] = {"Sãotomense"},
["crj"] = {"Southern East Cree"},
["crk"] = {"Plains Cree"},
["crl"] = {"Northern East Cree"},
["crm"] = {"Moose Cree"},
["crn"] = {"El Nayar Cora"},
["cro"] = {"Crow"},
["crq"] = {"Iyo'wujwa Chorote"},
["crr"] = {"Carolina Algonquian"},
["crs"] = {"Seselwa Creole French"},
["crt"] = {"Iyojwa'ja Chorote"},
["crv"] = {"Chaura"},
["crw"] = {"Chrau"},
["crx"] = {"Carrier"},
["cry"] = {"Cori"},
["crz"] = {"Cruzeño"},
["csa"] = {"Chiltepec Chinantec"},
["csb"] = {"Kashubian"},
["csc"] = {"Catalan Sign Language", "Lengua de señas catalana", "Llengua de Signes Catalana"},
["csd"] = {"Chiangmai Sign Language"},
["cse"] = {"Czech Sign Language"},
["csf"] = {"Cuba Sign Language"},
["csg"] = {"Chilean Sign Language"},
["csh"] = {"Asho Chin"},
["csi"] = {"Coast Miwok"},
["csj"] = {"Songlai Chin"},
["csk"] = {"Jola-Kasa"},
["csl"] = {"Chinese Sign Language"},
["csm"] = {"Central Sierra Miwok"},
["csn"] = {"Colombian Sign Language"},
["cso"] = {"Sochiapam Chinantec", "Sochiapan Chinantec"},
["csq"] = {"Croatia Sign Language"},
["csr"] = {"Costa Rican Sign Language"},
["css"] = {"Southern Ohlone"},
["cst"] = {"Northern Ohlone"},
["csv"] = {"Sumtu Chin"},
["csw"] = {"Swampy Cree"},
["csy"] = {"Siyin Chin"},
["csz"] = {"Coos"},
["cta"] = {"Tataltepec Chatino"},
["ctc"] = {"Chetco"},
["ctd"] = {"Tedim Chin"},
["cte"] = {"Tepinapa Chinantec"},
["ctg"] = {"Chittagonian"},
["cth"] = {"Thaiphum Chin"},
["ctl"] = {"Tlacoatzintepec Chinantec"},
["ctm"] = {"Chitimacha"},
["ctn"] = {"Chhintange"},
["cto"] = {"Emberá-Catío"},
["ctp"] = {"Western Highland Chatino"},
["cts"] = {"Northern Catanduanes Bikol"},
["ctt"] = {"Wayanad Chetti"},
["ctu"] = {"Chol"},
["ctz"] = {"Zacatepec Chatino"},
["cua"] = {"Cua"},
["cub"] = {"Cubeo"},
["cuc"] = {"Usila Chinantec"},
["cug"] = {"Chungmboko", "Cung"},
["cuh"] = {"Chuka", "Gichuka"},
["cui"] = {"Cuiba"},
["cuj"] = {"Mashco Piro"},
["cuk"] = {"San Blas Kuna"},
["cul"] = {"Culina", "Kulina"},
["cuo"] = {"Cumanagoto"},
["cup"] = {"Cupeño"},
["cuq"] = {"Cun"},
["cur"] = {"Chhulung"},
["cut"] = {"Teutila Cuicatec"},
["cuu"] = {"Tai Ya"},
["cuv"] = {"Cuvok"},
["cuw"] = {"Chukwa"},
["cux"] = {"Tepeuxila Cuicatec"},
["cuy"] = {"Cuitlatec"},
["cvg"] = {"Chug"},
["cvn"] = {"Valle Nacional Chinantec"},
["cwa"] = {"Kabwa"},
["cwb"] = {"Maindo"},
["cwd"] = {"Woods Cree"},
["cwe"] = {"Kwere"},
["cwg"] = {"Cheq Wong", "Chewong"},
["cwt"] = {"Kuwaataay"},
["cya"] = {"Nopala Chatino"},
["cyb"] = {"Cayubaba"},
["cym"] = {"Welsh"},
["cyo"] = {"Cuyonon"},
["czh"] = {"Huizhou Chinese"},
["czk"] = {"Knaanic"},
["czn"] = {"Zenzontepec Chatino"},
["czo"] = {"Min Zhong Chinese"},
["czt"] = {"Zotung Chin"},
["daa"] = {"Dangaléat"},
["dac"] = {"Dambi"},
["dad"] = {"Marik"},
["dae"] = {"Duupa"},
["dag"] = {"Dagbani"},
["dah"] = {"Gwahatike"},
["dai"] = {"Day"},
["daj"] = {"Dar Fur Daju"},
["dak"] = {"Dakota"},
["dal"] = {"Dahalo"},
["dam"] = {"Damakawa"},
["dan"] = {"Danish"},
["dao"] = {"Daai Chin"},
["daq"] = {"Dandami Maria"},
["dar"] = {"Dargwa"},
["das"] = {"Daho-Doo"},
["dau"] = {"Dar Sila Daju"},
["dav"] = {"Dawida", "Taita"},
["daw"] = {"Davawenyo"},
["dax"] = {"Dayi"},
["daz"] = {"Dao"},
["dba"] = {"Bangime"},
["dbb"] = {"Deno"},
["dbd"] = {"Dadiya"},
["dbe"] = {"Dabe"},
["dbf"] = {"Edopi"},
["dbg"] = {"Dogul Dom Dogon"},
["dbi"] = {"Doka"},
["dbj"] = {"Ida'an"},
["dbl"] = {"Dyirbal"},
["dbm"] = {"Duguri"},
["dbn"] = {"Duriankere"},
["dbo"] = {"Dulbu"},
["dbp"] = {"Duwai"},
["dbq"] = {"Daba"},
["dbr"] = {"Dabarre"},
["dbt"] = {"Ben Tey Dogon"},
["dbu"] = {"Bondum Dom Dogon"},
["dbv"] = {"Dungu"},
["dbw"] = {"Bankan Tey Dogon"},
["dby"] = {"Dibiyaso"},
["dcc"] = {"Deccan"},
["dcr"] = {"Negerhollands"},
["dda"] = {"Dadi Dadi"},
["ddd"] = {"Dongotono"},
["dde"] = {"Doondo"},
["ddg"] = {"Fataluku"},
["ddi"] = {"West Goodenough"},
["ddj"] = {"Jaru"},
["ddn"] = {"Dendi (Benin)"},
["ddo"] = {"Dido"},
["ddr"] = {"Dhudhuroa"},
["dds"] = {"Donno So Dogon"},
["ddw"] = {"Dawera-Daweloor"},
["dec"] = {"Dagik"},
["ded"] = {"Dedua"},
["dee"] = {"Dewoin"},
["def"] = {"Dezfuli"},
["deg"] = {"Degema"},
["deh"] = {"Dehwari"},
["dei"] = {"Demisa"},
["dek"] = {"Dek"},
["del"] = {"Delaware"},
["dem"] = {"Dem"},
["den"] = {"Slave (Athapascan)"},
["dep"] = {"Pidgin Delaware"},
["deq"] = {"Dendi (Central African Republic)"},
["der"] = {"Deori"},
["des"] = {"Desano"},
["deu"] = {"German"},
["dev"] = {"Domung"},
["dez"] = {"Dengese"},
["dga"] = {"Southern Dagaare"},
["dgb"] = {"Bunoge Dogon"},
["dgc"] = {"Casiguran Dumagat Agta"},
["dgd"] = {"Dagaari Dioula"},
["dge"] = {"Degenan"},
["dgg"] = {"Doga"},
["dgh"] = {"Dghwede"},
["dgi"] = {"Northern Dagara"},
["dgk"] = {"Dagba"},
["dgl"] = {"Andaandi", "Dongolawi"},
["dgn"] = {"Dagoman"},
["dgo"] = {"Dogri (individual language)"},
["dgr"] = {"Dogrib"},
["dgs"] = {"Dogoso"},
["dgt"] = {"Ndra'ngith"},
["dgu"] = {"Degaru"},
["dgw"] = {"Daungwurrung"},
["dgx"] = {"Doghoro"},
["dgz"] = {"Daga"},
["dhd"] = {"Dhundari"},
["dhg"] = {"Dhangu", "Dhangu-Djangu", "Djangu"},
["dhi"] = {"Dhimal"},
["dhl"] = {"Dhalandji"},
["dhm"] = {"Zemba"},
["dhn"] = {"Dhanki"},
["dho"] = {"Dhodia"},
["dhr"] = {"Dhargari"},
["dhs"] = {"Dhaiso"},
["dhu"] = {"Dhurga"},
["dhv"] = {"Dehu", "Drehu"},
["dhw"] = {"Dhanwar (Nepal)"},
["dhx"] = {"Dhungaloo"},
["dia"] = {"Dia"},
["dib"] = {"South Central Dinka"},
["dic"] = {"Lakota Dida"},
["did"] = {"Didinga"},
["dif"] = {"Dieri"},
["dig"] = {"Chidigo", "Digo"},
["dih"] = {"Kumiai"},
["dii"] = {"Dimbong"},
["dij"] = {"Dai"},
["dik"] = {"Southwestern Dinka"},
["dil"] = {"Dilling"},
["dim"] = {"Dime"},
["din"] = {"Dinka"},
["dio"] = {"Dibo"},
["dip"] = {"Northeastern Dinka"},
["diq"] = {"Dimli (individual language)"},
["dir"] = {"Dirim"},
["dis"] = {"Dimasa"},
["dit"] = {"Dirari"},
["diu"] = {"Diriku"},
["div"] = {"Dhivehi", "Divehi", "Maldivian"},
["diw"] = {"Northwestern Dinka"},
["dix"] = {"Dixon Reef"},
["diy"] = {"Diuwe"},
["diz"] = {"Ding"},
["dja"] = {"Djadjawurrung"},
["djb"] = {"Djinba"},
["djc"] = {"Dar Daju Daju"},
["djd"] = {"Djamindjung"},
["dje"] = {"Zarma"},
["djf"] = {"Djangun"},
["dji"] = {"Djinang"},
["djj"] = {"Djeebbana"},
["djk"] = {"Businenge Tongo", "Eastern Maroon Creole", "Nenge"},
["djm"] = {"Jamsay Dogon"},
["djn"] = {"Djauan"},
["djo"] = {"Jangkang"},
["djr"] = {"Djambarrpuyngu"},
["dju"] = {"Kapriman"},
["djw"] = {"Djawi"},
["dka"] = {"Dakpakha"},
["dkk"] = {"Dakka"},
["dkr"] = {"Kuijau"},
["dks"] = {"Southeastern Dinka"},
["dkx"] = {"Mazagway"},
["dlg"] = {"Dolgan"},
["dlk"] = {"Dahalik"},
["dlm"] = {"Dalmatian"},
["dln"] = {"Darlong"},
["dma"] = {"Duma"},
["dmb"] = {"Mombo Dogon"},
["dmc"] = {"Gavak"},
["dmd"] = {"Madhi Madhi"},
["dme"] = {"Dugwor"},
["dmg"] = {"Upper Kinabatangan"},
["dmk"] = {"Domaaki"},
["dml"] = {"Dameli"},
["dmm"] = {"Dama"},
["dmo"] = {"Kemedzung"},
["dmr"] = {"East Damar"},
["dms"] = {"Dampelas"},
["dmu"] = {"Dubu", "Tebi"},
["dmv"] = {"Dumpas"},
["dmw"] = {"Mudburra"},
["dmx"] = {"Dema"},
["dmy"] = {"Demta", "Sowari"},
["dna"] = {"Upper Grand Valley Dani"},
["dnd"] = {"Daonda"},
["dne"] = {"Ndendeule"},
["dng"] = {"Dungan"},
["dni"] = {"Lower Grand Valley Dani"},
["dnj"] = {"Dan"},
["dnk"] = {"Dengka"},
["dnn"] = {"Dzùùngoo"},
["dnr"] = {"Danaru"},
["dnt"] = {"Mid Grand Valley Dani"},
["dnu"] = {"Danau"},
["dnv"] = {"Danu"},
["dnw"] = {"Western Dani"},
["dny"] = {"Dení"},
["doa"] = {"Dom"},
["dob"] = {"Dobu"},
["doc"] = {"Northern Dong"},
["doe"] = {"Doe"},
["dof"] = {"Domu"},
["doh"] = {"Dong"},
["doi"] = {"Dogri (macrolanguage)"},
["dok"] = {"Dondo"},
["dol"] = {"Doso"},
["don"] = {"Toura (Papua New Guinea)"},
["doo"] = {"Dongo"},
["dop"] = {"Lukpa"},
["doq"] = {"Dominican Sign Language"},
["dor"] = {"Dori'o"},
["dos"] = {"Dogosé"},
["dot"] = {"Dass"},
["dov"] = {"Dombe"},
["dow"] = {"Doyayo"},
["dox"] = {"Bussa"},
["doy"] = {"Dompo"},
["doz"] = {"Dorze"},
["dpp"] = {"Papar"},
["drb"] = {"Dair"},
["drc"] = {"Minderico"},
["drd"] = {"Darmiya"},
["dre"] = {"Dolpo"},
["drg"] = {"Rungus"},
["dri"] = {"C'Lela"},
["drl"] = {"Paakantyi"},
["drn"] = {"West Damar"},
["dro"] = {"Daro-Matu Melanau"},
["drq"] = {"Dura"},
["drr"] = {"Dororo"},
["drs"] = {"Gedeo"},
["drt"] = {"Drents"},
["dru"] = {"Rukai"},
["dry"] = {"Darai"},
["dsb"] = {"Lower Sorbian"},
["dse"] = {"Dutch Sign Language"},
["dsh"] = {"Daasanach"},
["dsi"] = {"Disa"},
["dsl"] = {"Danish Sign Language"},
["dsn"] = {"Dusner"},
["dso"] = {"Desiya"},
["dsq"] = {"Tadaksahak"},
["dta"] = {"Daur"},
["dtb"] = {"Labuk-Kinabatangan Kadazan"},
["dtd"] = {"Ditidaht"},
["dth"] = {"Adithinngithigh"},
["dti"] = {"Ana Tinga Dogon"},
["dtk"] = {"Tene Kan Dogon"},
["dtm"] = {"Tomo Kan Dogon"},
["dtn"] = {"Daatsʼíin"},
["dto"] = {"Tommo So Dogon"},
["dtp"] = {"Central Dusun", "Kadazan Dusun"},
["dtr"] = {"Lotud"},
["dts"] = {"Toro So Dogon"},
["dtt"] = {"Toro Tegu Dogon"},
["dtu"] = {"Tebul Ure Dogon"},
["dty"] = {"Dotyali"},
["dua"] = {"Duala"},
["dub"] = {"Dubli"},
["duc"] = {"Duna"},
["dud"] = {"Hun-Saare"},
["due"] = {"Umiray Dumaget Agta"},
["duf"] = {"Drubea", "Dumbea"},
["dug"] = {"Chiduruma", "Duruma"},
["duh"] = {"Dungra Bhil"},
["dui"] = {"Dumun"},
["duk"] = {"Uyajitaya"},
["dul"] = {"Alabat Island Agta"},
["dum"] = {"Middle Dutch (ca. 1050-1350)"},
["dun"] = {"Dusun Deyah"},
["duo"] = {"Dupaninan Agta"},
["dup"] = {"Duano"},
["duq"] = {"Dusun Malang"},
["dur"] = {"Dii"},
["dus"] = {"Dumi"},
["duu"] = {"Drung"},
["duv"] = {"Duvle"},
["duw"] = {"Dusun Witu"},
["dux"] = {"Duungooma"},
["duy"] = {"Dicamay Agta"},
["duz"] = {"Duli-Gey"},
["dva"] = {"Duau"},
["dwa"] = {"Diri"},
["dwr"] = {"Dawro"},
["dws"] = {"Dutton World Speedwords"},
["dwu"] = {"Dhuwal"},
["dww"] = {"Dawawa"},
["dwy"] = {"Dhuwaya"},
["dya"] = {"Dyan"},
["dyb"] = {"Dyaberdyaber"},
["dyd"] = {"Dyugun"},
["dyg"] = {"Villa Viciosa Agta"},
["dyi"] = {"Djimini Senoufo"},
["dym"] = {"Yanda Dom Dogon"},
["dyn"] = {"Dyangadi"},
["dyo"] = {"Jola-Fonyi"},
["dyu"] = {"Dyula"},
["dyy"] = {"Dyaabugay"},
["dza"] = {"Tunzu"},
["dze"] = {"Djiwarli"},
["dzg"] = {"Dazaga"},
["dzl"] = {"Dzalakha"},
["dzn"] = {"Dzando"},
["dzo"] = {"Dzongkha"},
["eaa"] = {"Karenggapa"},
["ebg"] = {"Ebughu"},
["ebk"] = {"Eastern Bontok"},
["ebo"] = {"Teke-Ebo"},
["ebr"] = {"Ebrié"},
["ebu"] = {"Embu", "Kiembu"},
["ecr"] = {"Eteocretan"},
["ecs"] = {"Ecuadorian Sign Language"},
["ecy"] = {"Eteocypriot"},
["eee"] = {"E"},
["efa"] = {"Efai"},
["efe"] = {"Efe"},
["efi"] = {"Efik"},
["ega"] = {"Ega"},
["egl"] = {"Emilian"},
["ego"] = {"Eggon"},
["egy"] = {"Egyptian (Ancient)"},
["ehu"] = {"Ehueun"},
["eip"] = {"Eipomek"},
["eit"] = {"Eitiep"},
["eiv"] = {"Askopan"},
["eja"] = {"Ejamat"},
["eka"] = {"Ekajuk"},
["ekc"] = {"Eastern Karnic"},
["eke"] = {"Ekit"},
["ekg"] = {"Ekari"},
["eki"] = {"Eki"},
["ekk"] = {"Standard Estonian"},
["ekl"] = {"Kol", "Kol (Bangladesh)"},
["ekm"] = {"Elip"},
["eko"] = {"Koti"},
["ekp"] = {"Ekpeye"},
["ekr"] = {"Yace"},
["eky"] = {"Eastern Kayah"},
["ele"] = {"Elepi"},
["elh"] = {"El Hugeirat"},
["eli"] = {"Nding"},
["elk"] = {"Elkei"},
["ell"] = {"Modern Greek (1453-)"},
["elm"] = {"Eleme"},
["elo"] = {"El Molo"},
["elu"] = {"Elu"},
["elx"] = {"Elamite"},
["ema"] = {"Emai-Iuleha-Ora"},
["emb"] = {"Embaloh"},
["eme"] = {"Emerillon"},
["emg"] = {"Eastern Meohang"},
["emi"] = {"Mussau-Emira"},
["emk"] = {"Eastern Maninkakan"},
["emm"] = {"Mamulique"},
["emn"] = {"Eman"},
["emp"] = {"Northern Emberá"},
["ems"] = {"Pacific Gulf Yupik"},
["emu"] = {"Eastern Muria"},
["emw"] = {"Emplawas"},
["emx"] = {"Erromintxela"},
["emy"] = {"Epigraphic Mayan"},
["ena"] = {"Apali"},
["enb"] = {"Markweeta"},
["enc"] = {"En"},
["end"] = {"Ende"},
["enf"] = {"Forest Enets"},
["eng"] = {"English"},
["enh"] = {"Tundra Enets"},
["enl"] = {"Enlhet"},
["enm"] = {"Middle English (1100-1500)"},
["enn"] = {"Engenni"},
["eno"] = {"Enggano"},
["enq"] = {"Enga"},
["enr"] = {"Emem", "Emumu"},
["enu"] = {"Enu"},
["env"] = {"Enwan (Edu State)"},
["enw"] = {"Enwan (Akwa Ibom State)"},
["enx"] = {"Enxet"},
["eot"] = {"Beti (Côte d'Ivoire)"},
["epi"] = {"Epie"},
["epo"] = {"Esperanto"},
["era"] = {"Eravallan"},
["erg"] = {"Sie"},
["erh"] = {"Eruwa"},
["eri"] = {"Ogea"},
["erk"] = {"South Efate"},
["ero"] = {"Horpa"},
["err"] = {"Erre"},
["ers"] = {"Ersu"},
["ert"] = {"Eritai"},
["erw"] = {"Erokwanas"},
["ese"] = {"Ese Ejja"},
["esg"] = {"Aheri Gondi"},
["esh"] = {"Eshtehardi"},
["esi"] = {"North Alaskan Inupiatun"},
["esk"] = {"Northwest Alaska Inupiatun"},
["esl"] = {"Egypt Sign Language"},
["esm"] = {"Esuma"},
["esn"] = {"Salvadoran Sign Language"},
["eso"] = {"Estonian Sign Language"},
["esq"] = {"Esselen"},
["ess"] = {"Central Siberian Yupik"},
["est"] = {"Estonian"},
["esu"] = {"Central Yupik"},
["esy"] = {"Eskayan"},
["etb"] = {"Etebi"},
["etc"] = {"Etchemin"},
["eth"] = {"Ethiopian Sign Language"},
["etn"] = {"Eton (Vanuatu)"},
["eto"] = {"Eton (Cameroon)"},
["etr"] = {"Edolo"},
["ets"] = {"Yekhee"},
["ett"] = {"Etruscan"},
["etu"] = {"Ejagham"},
["etx"] = {"Eten"},
["etz"] = {"Semimi"},
["eus"] = {"Basque"},
["eve"] = {"Even"},
["evh"] = {"Uvbie"},
["evn"] = {"Evenki"},
["ewe"] = {"Ewe"},
["ewo"] = {"Ewondo"},
["ext"] = {"Extremaduran"},
["eya"] = {"Eyak"},
["eyo"] = {"Keiyo"},
["eza"] = {"Ezaa"},
["eze"] = {"Uzekwe"},
["faa"] = {"Fasu"},
["fab"] = {"Fa d'Ambu"},
["fad"] = {"Wagi"},
["faf"] = {"Fagani"},
["fag"] = {"Finongan"},
["fah"] = {"Baissa Fali"},
["fai"] = {"Faiwol"},
["faj"] = {"Faita"},
["fak"] = {"Fang (Cameroon)"},
["fal"] = {"South Fali"},
["fam"] = {"Fam"},
["fan"] = {"Fang (Equatorial Guinea)"},
["fao"] = {"Faroese"},
["fap"] = {"Paloor"},
["far"] = {"Fataleka"},
["fas"] = {"Persian"},
["fat"] = {"Fanti"},
["fau"] = {"Fayu"},
["fax"] = {"Fala"},
["fay"] = {"Southwestern Fars"},
["faz"] = {"Northwestern Fars"},
["fbl"] = {"West Albay Bikol"},
["fcs"] = {"Quebec Sign Language"},
["fer"] = {"Feroge"},
["ffi"] = {"Foia Foia"},
["ffm"] = {"Maasina Fulfulde"},
["fgr"] = {"Fongoro"},
["fia"] = {"Nobiin"},
["fie"] = {"Fyer"},
["fij"] = {"Fijian"},
["fil"] = {"Filipino", "Pilipino"},
["fin"] = {"Finnish"},
["fip"] = {"Fipa"},
["fir"] = {"Firan"},
["fit"] = {"Tornedalen Finnish"},
["fiw"] = {"Fiwaga"},
["fkk"] = {"Kirya-Konzəl"},
["fkv"] = {"Kven Finnish"},
["fla"] = {"Kalispel-Pend d'Oreille"},
["flh"] = {"Foau"},
["fli"] = {"Fali"},
["fll"] = {"North Fali"},
["fln"] = {"Flinders Island"},
["flr"] = {"Fuliiru"},
["fly"] = {"Flaaitaal", "Tsotsitaal"},
["fmp"] = {"Fe'fe'"},
["fmu"] = {"Far Western Muria"},
["fnb"] = {"Fanbak"},
["fng"] = {"Fanagalo"},
["fni"] = {"Fania"},
["fod"] = {"Foodo"},
["foi"] = {"Foi"},
["fom"] = {"Foma"},
["fon"] = {"Fon"},
["for"] = {"Fore"},
["fos"] = {"Siraya"},
["fpe"] = {"Fernando Po Creole English"},
["fqs"] = {"Fas"},
["fra"] = {"French"},
["frc"] = {"Cajun French"},
["frd"] = {"Fordata"},
["frk"] = {"Frankish"},
["frm"] = {"Middle French (ca. 1400-1600)"},
["fro"] = {"Old French (842-ca. 1400)"},
["frp"] = {"Arpitan", "Francoprovençal"},
["frq"] = {"Forak"},
["frr"] = {"Northern Frisian"},
["frs"] = {"Eastern Frisian"},
["frt"] = {"Fortsenal"},
["fry"] = {"Western Frisian"},
["fse"] = {"Finnish Sign Language"},
["fsl"] = {"French Sign Language"},
["fss"] = {"finlandssvenskt teckenspråk", "Finland-Swedish Sign Language", "suomenruotsalainen viittomakieli"},
["fub"] = {"Adamawa Fulfulde"},
["fuc"] = {"Pulaar"},
["fud"] = {"East Futuna"},
["fue"] = {"Borgu Fulfulde"},
["fuf"] = {"Pular"},
["fuh"] = {"Western Niger Fulfulde"},
["fui"] = {"Bagirmi Fulfulde"},
["fuj"] = {"Ko"},
["ful"] = {"Fulah"},
["fum"] = {"Fum"},
["fun"] = {"Fulniô"},
["fuq"] = {"Central-Eastern Niger Fulfulde"},
["fur"] = {"Friulian"},
["fut"] = {"Futuna-Aniwa"},
["fuu"] = {"Furu"},
["fuv"] = {"Nigerian Fulfulde"},
["fuy"] = {"Fuyug"},
["fvr"] = {"Fur"},
["fwa"] = {"Fwâi"},
["fwe"] = {"Fwe"},
["gaa"] = {"Ga"},
["gab"] = {"Gabri"},
["gac"] = {"Mixed Great Andamanese"},
["gad"] = {"Gaddang"},
["gae"] = {"Guarequena"},
["gaf"] = {"Gende"},
["gag"] = {"Gagauz"},
["gah"] = {"Alekano"},
["gai"] = {"Borei"},
["gaj"] = {"Gadsup"},
["gak"] = {"Gamkonora"},
["gal"] = {"Galolen"},
["gam"] = {"Kandawo"},
["gan"] = {"Gan Chinese"},
["gao"] = {"Gants"},
["gap"] = {"Gal"},
["gaq"] = {"Gata'"},
["gar"] = {"Galeya"},
["gas"] = {"Adiwasi Garasia"},
["gat"] = {"Kenati"},
["gau"] = {"Mudhili Gadaba"},
["gaw"] = {"Nobonob"},
["gax"] = {"Borana-Arsi-Guji Oromo"},
["gay"] = {"Gayo"},
["gaz"] = {"West Central Oromo"},
["gba"] = {"Gbaya (Central African Republic)"},
["gbb"] = {"Kaytetye"},
["gbd"] = {"Karadjeri"},
["gbe"] = {"Niksek"},
["gbf"] = {"Gaikundi"},
["gbg"] = {"Gbanziri"},
["gbh"] = {"Defi Gbe"},
["gbi"] = {"Galela"},
["gbj"] = {"Bodo Gadaba"},
["gbk"] = {"Gaddi"},
["gbl"] = {"Gamit"},
["gbm"] = {"Garhwali"},
["gbn"] = {"Mo'da"},
["gbo"] = {"Northern Grebo"},
["gbp"] = {"Gbaya-Bossangoa"},
["gbq"] = {"Gbaya-Bozoum"},
["gbr"] = {"Gbagyi"},
["gbs"] = {"Gbesi Gbe"},
["gbu"] = {"Gagadu"},
["gbv"] = {"Gbanu"},
["gbw"] = {"Gabi-Gabi"},
["gbx"] = {"Eastern Xwla Gbe"},
["gby"] = {"Gbari"},
["gbz"] = {"Zoroastrian Dari"},
["gcc"] = {"Mali"},
["gcd"] = {"Ganggalida"},
["gce"] = {"Galice"},
["gcf"] = {"Guadeloupean Creole French"},
["gcl"] = {"Grenadian Creole English"},
["gcn"] = {"Gaina"},
["gcr"] = {"Guianese Creole French"},
["gct"] = {"Colonia Tovar German"},
["gda"] = {"Gade Lohar"},
["gdb"] = {"Pottangi Ollar Gadaba"},
["gdc"] = {"Gugu Badhun"},
["gdd"] = {"Gedaged"},
["gde"] = {"Gude"},
["gdf"] = {"Guduf-Gava"},
["gdg"] = {"Ga'dang"},
["gdh"] = {"Gadjerawang"},
["gdi"] = {"Gundi"},
["gdj"] = {"Gurdjar"},
["gdk"] = {"Gadang"},
["gdl"] = {"Dirasha"},
["gdm"] = {"Laal"},
["gdn"] = {"Umanakaina"},
["gdo"] = {"Ghodoberi"},
["gdq"] = {"Mehri"},
["gdr"] = {"Wipi"},
["gds"] = {"Ghandruk Sign Language"},
["gdt"] = {"Kungardutyi"},
["gdu"] = {"Gudu"},
["gdx"] = {"Godwari"},
["gea"] = {"Geruma"},
["geb"] = {"Kire"},
["gec"] = {"Gboloo Grebo"},
["ged"] = {"Gade"},
["geg"] = {"Gengle"},
["geh"] = {"Hutterisch", "Hutterite German"},
["gei"] = {"Gebe"},
["gej"] = {"Gen"},
["gek"] = {"Ywom"},
["gel"] = {"ut-Ma'in"},
["geq"] = {"Geme"},
["ges"] = {"Geser-Gorom"},
["gev"] = {"Eviya"},
["gew"] = {"Gera"},
["gex"] = {"Garre"},
["gey"] = {"Enya"},
["gez"] = {"Geez"},
["gfk"] = {"Patpatar"},
["gft"] = {"Gafat"},
["gga"] = {"Gao"},
["ggb"] = {"Gbii"},
["ggd"] = {"Gugadj"},
["gge"] = {"Guragone"},
["ggg"] = {"Gurgula"},
["ggk"] = {"Kungarakany"},
["ggl"] = {"Ganglau"},
["ggt"] = {"Gitua"},
["ggu"] = {"Gagu", "Gban"},
["ggw"] = {"Gogodala"},
["gha"] = {"Ghadamès"},
["ghc"] = {"Hiberno-Scottish Gaelic"},
["ghe"] = {"Southern Ghale"},
["ghh"] = {"Northern Ghale"},
["ghk"] = {"Geko Karen"},
["ghl"] = {"Ghulfan"},
["ghn"] = {"Ghanongga"},
["gho"] = {"Ghomara"},
["ghr"] = {"Ghera"},
["ghs"] = {"Guhu-Samane"},
["ght"] = {"Kuke", "Kutang Ghale"},
["gia"] = {"Kitja"},
["gib"] = {"Gibanawa"},
["gic"] = {"Gail"},
["gid"] = {"Gidar"},
["gie"] = {"Gaɓogbo", "Guébie"},
["gig"] = {"Goaria"},
["gih"] = {"Githabul"},
["gil"] = {"Gilbertese"},
["gim"] = {"Gimi (Eastern Highlands)"},
["gin"] = {"Hinukh"},
["gip"] = {"Gimi (West New Britain)"},
["giq"] = {"Green Gelao"},
["gir"] = {"Red Gelao"},
["gis"] = {"North Giziga"},
["git"] = {"Gitxsan"},
["giu"] = {"Mulao"},
["giw"] = {"White Gelao"},
["gix"] = {"Gilima"},
["giy"] = {"Giyug"},
["giz"] = {"South Giziga"},
["gji"] = {"Geji"},
["gjk"] = {"Kachi Koli"},
["gjm"] = {"Gunditjmara"},
["gjn"] = {"Gonja"},
["gjr"] = {"Gurindji Kriol"},
["gju"] = {"Gujari"},
["gka"] = {"Guya"},
["gkd"] = {"Magɨ (Madang Province)"},
["gke"] = {"Ndai"},
["gkn"] = {"Gokana"},
["gko"] = {"Kok-Nar"},
["gkp"] = {"Guinea Kpelle"},
["gku"] = {"ǂUngkue"},
["gla"] = {"Gaelic", "Scottish Gaelic"},
["glc"] = {"Bon Gula"},
["gld"] = {"Nanai"},
["gle"] = {"Irish"},
["glg"] = {"Galician"},
["glh"] = {"Northwest Pashai", "Northwest Pashayi"},
["gli"] = {"Guliguli"},
["glj"] = {"Gula Iro"},
["glk"] = {"Gilaki"},
["gll"] = {"Garlali"},
["glo"] = {"Galambu"},
["glr"] = {"Glaro-Twabo"},
["glu"] = {"Gula (Chad)"},
["glv"] = {"Manx"},
["glw"] = {"Glavda"},
["gly"] = {"Gule"},
["gma"] = {"Gambera"},
["gmb"] = {"Gula'alaa"},
["gmd"] = {"Mághdì"},
["gmg"] = {"Magɨyi"},
["gmh"] = {"Middle High German (ca. 1050-1500)"},
["gml"] = {"Middle Low German"},
["gmm"] = {"Gbaya-Mbodomo"},
["gmn"] = {"Gimnime"},
["gmu"] = {"Gumalu"},
["gmv"] = {"Gamo"},
["gmx"] = {"Magoma"},
["gmy"] = {"Mycenaean Greek"},
["gmz"] = {"Mgbolizhia"},
["gna"] = {"Kaansa"},
["gnb"] = {"Gangte"},
["gnc"] = {"Guanche"},
["gnd"] = {"Zulgo-Gemzek"},
["gne"] = {"Ganang"},
["gng"] = {"Ngangam"},
["gnh"] = {"Lere"},
["gni"] = {"Gooniyandi"},
["gnj"] = {"Ngen"},
["gnk"] = {"||Gana"},
["gnl"] = {"Gangulu"},
["gnm"] = {"Ginuman"},
["gnn"] = {"Gumatj"},
["gno"] = {"Northern Gondi"},
["gnq"] = {"Gana"},
["gnr"] = {"Gureng Gureng"},
["gnt"] = {"Guntai"},
["gnu"] = {"Gnau"},
["gnw"] = {"Western Bolivian Guaraní"},
["gnz"] = {"Ganzi"},
["goa"] = {"Guro"},
["gob"] = {"Playero"},
["goc"] = {"Gorakor"},
["god"] = {"Godié"},
["goe"] = {"Gongduk"},
["gof"] = {"Gofa"},
["gog"] = {"Gogo"},
["goh"] = {"Old High German (ca. 750-1050)"},
["goi"] = {"Gobasi"},
["goj"] = {"Gowlan"},
["gok"] = {"Gowli"},
["gol"] = {"Gola"},
["gom"] = {"Goan Konkani"},
["gon"] = {"Gondi"},
["goo"] = {"Gone Dau"},
["gop"] = {"Yeretuar"},
["goq"] = {"Gorap"},
["gor"] = {"Gorontalo"},
["gos"] = {"Gronings"},
["got"] = {"Gothic"},
["gou"] = {"Gavar"},
["gow"] = {"Gorowa"},
["gox"] = {"Gobu"},
["goy"] = {"Goundo"},
["goz"] = {"Gozarkhani"},
["gpa"] = {"Gupa-Abawa"},
["gpe"] = {"Ghanaian Pidgin English"},
["gpn"] = {"Taiap"},
["gqa"] = {"Ga'anda"},
["gqi"] = {"Guiqiong"},
["gqn"] = {"Guana (Brazil)"},
["gqr"] = {"Gor"},
["gqu"] = {"Qau"},
["gra"] = {"Rajput Garasia"},
["grb"] = {"Grebo"},
["grc"] = {"Ancient Greek (to 1453)"},
["grd"] = {"Guruntum-Mbaaru"},
["grg"] = {"Madi"},
["grh"] = {"Gbiri-Niragu"},
["gri"] = {"Ghari"},
["grj"] = {"Southern Grebo"},
["grm"] = {"Kota Marudu Talantang"},
["grn"] = {"Guarani"},
["gro"] = {"Groma"},
["grq"] = {"Gorovu"},
["grr"] = {"Taznatit"},
["grs"] = {"Gresi"},
["grt"] = {"Garo"},
["gru"] = {"Kistane"},
["grv"] = {"Central Grebo"},
["grw"] = {"Gweda"},
["grx"] = {"Guriaso"},
["gry"] = {"Barclayville Grebo"},
["grz"] = {"Guramalum"},
["gse"] = {"Ghanaian Sign Language"},
["gsg"] = {"German Sign Language"},
["gsl"] = {"Gusilay"},
["gsm"] = {"Guatemalan Sign Language"},
["gsn"] = {"Gusan", "Nema"},
["gso"] = {"Southwest Gbaya"},
["gsp"] = {"Wasembo"},
["gss"] = {"Greek Sign Language"},
["gsw"] = {"Alemannic", "Alsatian", "Swiss German"},
["gta"] = {"Guató"},
["gtu"] = {"Aghu-Tharnggala"},
["gua"] = {"Shiki"},
["gub"] = {"Guajajára"},
["guc"] = {"Wayuu"},
["gud"] = {"Yocoboué Dida"},
["gue"] = {"Gurinji"},
["guf"] = {"Gupapuyngu"},
["gug"] = {"Paraguayan Guaraní"},
["guh"] = {"Guahibo"},
["gui"] = {"Eastern Bolivian Guaraní"},
["guj"] = {"Gujarati"},
["guk"] = {"Gumuz"},
["gul"] = {"Sea Island Creole English"},
["gum"] = {"Guambiano"},
["gun"] = {"Mbyá Guaraní"},
["guo"] = {"Guayabero"},
["gup"] = {"Gunwinggu"},
["guq"] = {"Aché"},
["gur"] = {"Farefare"},
["gus"] = {"Guinean Sign Language"},
["gut"] = {"Maléku Jaíka"},
["guu"] = {"Yanomamö"},
["guw"] = {"Gun"},
["gux"] = {"Gourmanchéma"},
["guz"] = {"Ekegusii", "Gusii"},
["gva"] = {"Guana (Paraguay)"},
["gvc"] = {"Guanano"},
["gve"] = {"Duwet"},
["gvf"] = {"Golin"},
["gvj"] = {"Guajá"},
["gvl"] = {"Gulay"},
["gvm"] = {"Gurmana"},
["gvn"] = {"Kuku-Yalanji"},
["gvo"] = {"Gavião Do Jiparaná"},
["gvp"] = {"Pará Gavião"},
["gvr"] = {"Gurung"},
["gvs"] = {"Gumawana"},
["gvy"] = {"Guyani"},
["gwa"] = {"Mbato"},
["gwb"] = {"Gwa"},
["gwc"] = {"Kalami"},
["gwd"] = {"Gawwada"},
["gwe"] = {"Gweno"},
["gwf"] = {"Gowro"},
["gwg"] = {"Moo"},
["gwi"] = {"Gwichʼin"},
["gwj"] = {"|Gwi"},
["gwm"] = {"Awngthim"},
["gwn"] = {"Gwandara"},
["gwr"] = {"Gwere"},
["gwt"] = {"Gawar-Bati"},
["gwu"] = {"Guwamu"},
["gww"] = {"Kwini"},
["gwx"] = {"Gua"},
["gxx"] = {"Wè Southern"},
["gya"] = {"Northwest Gbaya"},
["gyb"] = {"Garus"},
["gyd"] = {"Kayardild"},
["gye"] = {"Gyem"},
["gyf"] = {"Gungabula"},
["gyg"] = {"Gbayi"},
["gyi"] = {"Gyele"},
["gyl"] = {"Gayil"},
["gym"] = {"Ngäbere"},
["gyn"] = {"Guyanese Creole English"},
["gyo"] = {"Gyalsumdo"},
["gyr"] = {"Guarayu"},
["gyy"] = {"Gunya"},
["gza"] = {"Ganza"},
["gzi"] = {"Gazi"},
["gzn"] = {"Gane"},
["haa"] = {"Han"},
["hab"] = {"Hanoi Sign Language"},
["hac"] = {"Gurani"},
["had"] = {"Hatam"},
["hae"] = {"Eastern Oromo"},
["haf"] = {"Haiphong Sign Language"},
["hag"] = {"Hanga"},
["hah"] = {"Hahon"},
["hai"] = {"Haida"},
["haj"] = {"Hajong"},
["hak"] = {"Hakka Chinese"},
["hal"] = {"Halang"},
["ham"] = {"Hewa"},
["han"] = {"Hangaza"},
["hao"] = {"Hakö"},
["hap"] = {"Hupla"},
["haq"] = {"Ha"},
["har"] = {"Harari"},
["has"] = {"Haisla"},
["hat"] = {"Haitian", "Haitian Creole"},
["hau"] = {"Hausa"},
["hav"] = {"Havu"},
["haw"] = {"Hawaiian"},
["hax"] = {"Southern Haida"},
["hay"] = {"Haya"},
["haz"] = {"Hazaragi"},
["hba"] = {"Hamba"},
["hbb"] = {"Huba"},
["hbn"] = {"Heiban"},
["hbo"] = {"Ancient Hebrew"},
["hbs"] = {"Serbo-Croatian"},
["hbu"] = {"Habu"},
["hca"] = {"Andaman Creole Hindi"},
["hch"] = {"Huichol"},
["hdn"] = {"Northern Haida"},
["hds"] = {"Honduras Sign Language"},
["hdy"] = {"Hadiyya"},
["hea"] = {"Northern Qiandong Miao"},
["heb"] = {"Hebrew"},
["hed"] = {"Herdé"},
["heg"] = {"Helong"},
["heh"] = {"Hehe"},
["hei"] = {"Heiltsuk"},
["hem"] = {"Hemba"},
["her"] = {"Herero"},
["hgm"] = {"Hai||om"},
["hgw"] = {"Haigwai"},
["hhi"] = {"Hoia Hoia"},
["hhr"] = {"Kerak"},
["hhy"] = {"Hoyahoya"},
["hia"] = {"Lamang"},
["hib"] = {"Hibito"},
["hid"] = {"Hidatsa"},
["hif"] = {"Fiji Hindi"},
["hig"] = {"Kamwe"},
["hih"] = {"Pamosu"},
["hii"] = {"Hinduri"},
["hij"] = {"Hijuk"},
["hik"] = {"Seit-Kaitetu"},
["hil"] = {"Hiligaynon"},
["hin"] = {"Hindi"},
["hio"] = {"Tsoa"},
["hir"] = {"Himarimã"},
["hit"] = {"Hittite"},
["hiw"] = {"Hiw"},
["hix"] = {"Hixkaryána"},
["hji"] = {"Haji"},
["hka"] = {"Kahe"},
["hke"] = {"Hunde"},
["hkk"] = {"Hunjara-Kaina Ke"},
["hkn"] = {"Mel-Khaonh"},
["hks"] = {"Heung Kong Sau Yue", "Hong Kong Sign Language"},
["hla"] = {"Halia"},
["hlb"] = {"Halbi"},
["hld"] = {"Halang Doan"},
["hle"] = {"Hlersu"},
["hlt"] = {"Matu Chin"},
["hlu"] = {"Hieroglyphic Luwian"},
["hma"] = {"Southern Mashan Hmong", "Southern Mashan Miao"},
["hmb"] = {"Humburi Senni Songhay"},
["hmc"] = {"Central Huishui Hmong", "Central Huishui Miao"},
["hmd"] = {"A-hmaos", "Da-Hua Miao", "Large Flowery Miao"},
["hme"] = {"Eastern Huishui Hmong", "Eastern Huishui Miao"},
["hmf"] = {"Hmong Don"},
["hmg"] = {"Southwestern Guiyang Hmong"},
["hmh"] = {"Southwestern Huishui Hmong", "Southwestern Huishui Miao"},
["hmi"] = {"Northern Huishui Hmong", "Northern Huishui Miao"},
["hmj"] = {"Ge", "Gejia"},
["hmk"] = {"Maek"},
["hml"] = {"Luopohe Hmong", "Luopohe Miao"},
["hmm"] = {"Central Mashan Hmong", "Central Mashan Miao"},
["hmn"] = {"Hmong", "Mong"},
["hmo"] = {"Hiri Motu"},
["hmp"] = {"Northern Mashan Hmong", "Northern Mashan Miao"},
["hmq"] = {"Eastern Qiandong Miao"},
["hmr"] = {"Hmar"},
["hms"] = {"Southern Qiandong Miao"},
["hmt"] = {"Hamtai"},
["hmu"] = {"Hamap"},
["hmv"] = {"Hmong Dô"},
["hmw"] = {"Western Mashan Hmong", "Western Mashan Miao"},
["hmy"] = {"Southern Guiyang Hmong", "Southern Guiyang Miao"},
["hmz"] = {"Hmong Shua", "Sinicized Miao"},
["hna"] = {"Mina (Cameroon)"},
["hnd"] = {"Southern Hindko"},
["hne"] = {"Chhattisgarhi"},
["hnh"] = {"||Ani"},
["hni"] = {"Hani"},
["hnj"] = {"Hmong Njua", "Mong Leng", "Mong Njua"},
["hnn"] = {"Hanunoo"},
["hno"] = {"Northern Hindko"},
["hns"] = {"Caribbean Hindustani"},
["hnu"] = {"Hung"},
["hoa"] = {"Hoava"},
["hob"] = {"Mari (Madang Province)"},
["hoc"] = {"Ho"},
["hod"] = {"Holma"},
["hoe"] = {"Horom"},
["hoh"] = {"Hobyót"},
["hoi"] = {"Holikachuk"},
["hoj"] = {"Hadothi", "Haroti"},
["hol"] = {"Holu"},
["hom"] = {"Homa"},
["hoo"] = {"Holoholo"},
["hop"] = {"Hopi"},
["hor"] = {"Horo"},
["hos"] = {"Ho Chi Minh City Sign Language"},
["hot"] = {"Hote", "Malê"},
["hov"] = {"Hovongan"},
["how"] = {"Honi"},
["hoy"] = {"Holiya"},
["hoz"] = {"Hozo"},
["hpo"] = {"Hpon"},
["hps"] = {"Hawai'i Pidgin Sign Language", "Hawai'i Sign Language (HSL)"},
["hra"] = {"Hrangkhol"},
["hrc"] = {"Niwer Mil"},
["hre"] = {"Hre"},
["hrk"] = {"Haruku"},
["hrm"] = {"Horned Miao"},
["hro"] = {"Haroi"},
["hrp"] = {"Nhirrpi"},
["hrt"] = {"Hértevin"},
["hru"] = {"Hruso"},
["hrv"] = {"Croatian"},
["hrw"] = {"Warwar Feni"},
["hrx"] = {"Hunsrik"},
["hrz"] = {"Harzani"},
["hsb"] = {"Upper Sorbian"},
["hsh"] = {"Hungarian Sign Language"},
["hsl"] = {"Hausa Sign Language"},
["hsn"] = {"Xiang Chinese"},
["hss"] = {"Harsusi"},
["hti"] = {"Hoti"},
["hto"] = {"Minica Huitoto"},
["hts"] = {"Hadza"},
["htu"] = {"Hitu"},
["htx"] = {"Middle Hittite"},
["hub"] = {"Huambisa"},
["huc"] = {"‡Hua"},
["hud"] = {"Huaulu"},
["hue"] = {"San Francisco Del Mar Huave"},
["huf"] = {"Humene"},
["hug"] = {"Huachipaeri"},
["huh"] = {"Huilliche"},
["hui"] = {"Huli"},
["huj"] = {"Northern Guiyang Hmong", "Northern Guiyang Miao"},
["huk"] = {"Hulung"},
["hul"] = {"Hula"},
["hum"] = {"Hungana"},
["hun"] = {"Hungarian"},
["huo"] = {"Hu"},
["hup"] = {"Hupa"},
["huq"] = {"Tsat"},
["hur"] = {"Halkomelem"},
["hus"] = {"Huastec"},
["hut"] = {"Humla"},
["huu"] = {"Murui Huitoto"},
["huv"] = {"San Mateo Del Mar Huave"},
["huw"] = {"Hukumina"},
["hux"] = {"Nüpode Huitoto"},
["huy"] = {"Hulaulá"},
["huz"] = {"Hunzib"},
["hvc"] = {"Haitian Vodoun Culture Language"},
["hve"] = {"San Dionisio Del Mar Huave"},
["hvk"] = {"Haveke"},
["hvn"] = {"Sabu"},
["hvv"] = {"Santa María Del Mar Huave"},
["hwa"] = {"Wané"},
["hwc"] = {"Hawai'i Creole English", "Hawai'i Pidgin"},
["hwo"] = {"Hwana"},
["hya"] = {"Hya"},
["hye"] = {"Armenian"},
["hyw"] = {"Western Armenian"},
["iai"] = {"Iaai"},
["ian"] = {"Iatmul"},
["iar"] = {"Purari"},
["iba"] = {"Iban"},
["ibb"] = {"Ibibio"},
["ibd"] = {"Iwaidja"},
["ibe"] = {"Akpes"},
["ibg"] = {"Ibanag"},
["ibh"] = {"Bih"},
["ibl"] = {"Ibaloi"},
["ibm"] = {"Agoi"},
["ibn"] = {"Ibino"},
["ibo"] = {"Igbo"},
["ibr"] = {"Ibuoro"},
["ibu"] = {"Ibu"},
["iby"] = {"Ibani"},
["ica"] = {"Ede Ica"},
["ich"] = {"Etkywan"},
["icl"] = {"Icelandic Sign Language"},
["icr"] = {"Islander Creole English"},
["ida"] = {"Idakho-Isukha-Tiriki", "Luidakho-Luisukha-Lutirichi"},
["idb"] = {"Indo-Portuguese"},
["idc"] = {"Ajiya", "Idon"},
["idd"] = {"Ede Idaca"},
["ide"] = {"Idere"},
["idi"] = {"Idi"},
["ido"] = {"Ido"},
["idr"] = {"Indri"},
["ids"] = {"Idesa"},
["idt"] = {"Idaté"},
["idu"] = {"Idoma"},
["ifa"] = {"Amganad Ifugao"},
["ifb"] = {"Ayangan Ifugao", "Batad Ifugao"},
["ife"] = {"Ifè"},
["iff"] = {"Ifo"},
["ifk"] = {"Tuwali Ifugao"},
["ifm"] = {"Teke-Fuumu"},
["ifu"] = {"Mayoyao Ifugao"},
["ify"] = {"Keley-I Kallahan"},
["igb"] = {"Ebira"},
["ige"] = {"Igede"},
["igg"] = {"Igana"},
["igl"] = {"Igala"},
["igm"] = {"Kanggape"},
["ign"] = {"Ignaciano"},
["igo"] = {"Isebe"},
["igs"] = {"Interglossa"},
["igw"] = {"Igwe"},
["ihb"] = {"Iha Based Pidgin"},
["ihi"] = {"Ihievbe"},
["ihp"] = {"Iha"},
["ihw"] = {"Bidhawal"},
["iii"] = {"Nuosu", "Sichuan Yi"},
["iin"] = {"Thiin"},
["ijc"] = {"Izon"},
["ije"] = {"Biseni"},
["ijj"] = {"Ede Ije"},
["ijn"] = {"Kalabari"},
["ijs"] = {"Southeast Ijo"},
["ike"] = {"Eastern Canadian Inuktitut"},
["iki"] = {"Iko"},
["ikk"] = {"Ika"},
["ikl"] = {"Ikulu"},
["iko"] = {"Olulumo-Ikom"},
["ikp"] = {"Ikpeshi"},
["ikr"] = {"Ikaranggal"},
["iks"] = {"Inuit Sign Language"},
["ikt"] = {"Inuinnaqtun", "Western Canadian Inuktitut"},
["iku"] = {"Inuktitut"},
["ikv"] = {"Iku-Gora-Ankwa"},
["ikw"] = {"Ikwere"},
["ikx"] = {"Ik"},
["ikz"] = {"Ikizu"},
["ila"] = {"Ile Ape"},
["ilb"] = {"Ila"},
["ile"] = {"Interlingue", "Occidental"},
["ilg"] = {"Garig-Ilgar"},
["ili"] = {"Ili Turki"},
["ilk"] = {"Ilongot"},
["ilm"] = {"Iranun (Malaysia)"},
["ilo"] = {"Iloko"},
["ilp"] = {"Iranun (Philippines)"},
["ils"] = {"International Sign"},
["ilu"] = {"Ili'uun"},
["ilv"] = {"Ilue"},
["ima"] = {"Mala Malasar"},
["imi"] = {"Anamgura"},
["iml"] = {"Miluk"},
["imn"] = {"Imonda"},
["imo"] = {"Imbongu"},
["imr"] = {"Imroing"},
["ims"] = {"Marsian"},
["imy"] = {"Milyan"},
["ina"] = {"Interlingua (International Auxiliary Language Association)"},
["inb"] = {"Inga"},
["ind"] = {"Indonesian"},
["ing"] = {"Degexit'an"},
["inh"] = {"Ingush"},
["inj"] = {"Jungle Inga"},
["inl"] = {"Indonesian Sign Language"},
["inm"] = {"Minaean"},
["inn"] = {"Isinai"},
["ino"] = {"Inoke-Yate"},
["inp"] = {"Iñapari"},
["ins"] = {"Indian Sign Language"},
["int"] = {"Intha"},
["inz"] = {"Ineseño"},
["ior"] = {"Inor"},
["iou"] = {"Tuma-Irumu"},
["iow"] = {"Iowa-Oto"},
["ipi"] = {"Ipili"},
["ipk"] = {"Inupiaq"},
["ipo"] = {"Ipiko"},
["iqu"] = {"Iquito"},
["iqw"] = {"Ikwo"},
["ire"] = {"Iresim"},
["irh"] = {"Irarutu"},
["iri"] = {"Irigwe", "Rigwe"},
["irk"] = {"Iraqw"},
["irn"] = {"Irántxe"},
["irr"] = {"Ir"},
["iru"] = {"Irula"},
["irx"] = {"Kamberau"},
["iry"] = {"Iraya"},
["isa"] = {"Isabi"},
["isc"] = {"Isconahua"},
["isd"] = {"Isnag"},
["ise"] = {"Italian Sign Language"},
["isg"] = {"Irish Sign Language"},
["ish"] = {"Esan"},
["isi"] = {"Nkem-Nkum"},
["isk"] = {"Ishkashimi"},
["isl"] = {"Icelandic"},
["ism"] = {"Masimasi"},
["isn"] = {"Isanzu"},
["iso"] = {"Isoko"},
["isr"] = {"Israeli Sign Language"},
["ist"] = {"Istriot"},
["isu"] = {"Isu (Menchum Division)"},
["ita"] = {"Italian"},
["itb"] = {"Binongan Itneg"},
["itd"] = {"Southern Tidung"},
["ite"] = {"Itene"},
["iti"] = {"Inlaod Itneg"},
["itk"] = {"Judeo-Italian"},
["itl"] = {"Itelmen"},
["itm"] = {"Itu Mbon Uzo"},
["ito"] = {"Itonama"},
["itr"] = {"Iteri"},
["its"] = {"Isekiri"},
["itt"] = {"Maeng Itneg"},
["itv"] = {"Itawit"},
["itw"] = {"Ito"},
["itx"] = {"Itik"},
["ity"] = {"Moyadan Itneg"},
["itz"] = {"Itzá"},
["ium"] = {"Iu Mien"},
["ivb"] = {"Ibatan"},
["ivv"] = {"Ivatan"},
["iwk"] = {"I-Wak"},
["iwm"] = {"Iwam"},
["iwo"] = {"Iwur"},
["iws"] = {"Sepik Iwam"},
["ixc"] = {"Ixcatec"},
["ixl"] = {"Ixil"},
["iya"] = {"Iyayu"},
["iyo"] = {"Mesaka"},
["iyx"] = {"Yaka (Congo)"},
["izh"] = {"Ingrian"},
["izr"] = {"Izere"},
["izz"] = {"Izii"},
["jaa"] = {"Jamamadí"},
["jab"] = {"Hyam"},
["jac"] = {"Jakalteko", "Popti'"},
["jad"] = {"Jahanka"},
["jae"] = {"Yabem"},
["jaf"] = {"Jara"},
["jah"] = {"Jah Hut"},
["jaj"] = {"Zazao"},
["jak"] = {"Jakun"},
["jal"] = {"Yalahatan"},
["jam"] = {"Jamaican Creole English"},
["jan"] = {"Jandai"},
["jao"] = {"Yanyuwa"},
["jaq"] = {"Yaqay"},
["jas"] = {"New Caledonian Javanese"},
["jat"] = {"Jakati"},
["jau"] = {"Yaur"},
["jav"] = {"Javanese"},
["jax"] = {"Jambi Malay"},
["jay"] = {"Yan-nhangu"},
["jaz"] = {"Jawe"},
["jbe"] = {"Judeo-Berber"},
["jbi"] = {"Badjiri"},
["jbj"] = {"Arandai"},
["jbk"] = {"Barikewa"},
["jbn"] = {"Nafusi"},
["jbo"] = {"Lojban"},
["jbr"] = {"Jofotek-Bromnya"},
["jbt"] = {"Jabutí"},
["jbu"] = {"Jukun Takum"},
["jbw"] = {"Yawijibaya"},
["jcs"] = {"Jamaican Country Sign Language"},
["jct"] = {"Krymchak"},
["jda"] = {"Jad"},
["jdg"] = {"Jadgali"},
["jdt"] = {"Judeo-Tat"},
["jeb"] = {"Jebero"},
["jee"] = {"Jerung"},
["jeh"] = {"Jeh"},
["jei"] = {"Yei"},
["jek"] = {"Jeri Kuo"},
["jel"] = {"Yelmek"},
["jen"] = {"Dza"},
["jer"] = {"Jere"},
["jet"] = {"Manem"},
["jeu"] = {"Jonkor Bourmataguil"},
["jgb"] = {"Ngbee"},
["jge"] = {"Judeo-Georgian"},
["jgk"] = {"Gwak"},
["jgo"] = {"Ngomba"},
["jhi"] = {"Jehai"},
["jhs"] = {"Jhankot Sign Language"},
["jia"] = {"Jina"},
["jib"] = {"Jibu"},
["jic"] = {"Tol"},
["jid"] = {"Bu"},
["jie"] = {"Jilbe"},
["jig"] = {"Djingili"},
["jih"] = {"Shangzhai", "sTodsde"},
["jii"] = {"Jiiddu"},
["jil"] = {"Jilim"},
["jim"] = {"Jimi (Cameroon)"},
["jio"] = {"Jiamao"},
["jiq"] = {"Guanyinqiao", "Lavrung"},
["jit"] = {"Jita"},
["jiu"] = {"Youle Jinuo"},
["jiv"] = {"Shuar"},
["jiy"] = {"Buyuan Jinuo"},
["jje"] = {"Jejueo"},
["jjr"] = {"Bankal"},
["jka"] = {"Kaera"},
["jkm"] = {"Mobwa Karen"},
["jko"] = {"Kubo"},
["jkp"] = {"Paku Karen"},
["jkr"] = {"Koro (India)"},
["jku"] = {"Labir"},
["jle"] = {"Ngile"},
["jls"] = {"Jamaican Sign Language"},
["jma"] = {"Dima"},
["jmb"] = {"Zumbun"},
["jmc"] = {"Machame"},
["jmd"] = {"Yamdena"},
["jmi"] = {"Jimi (Nigeria)"},
["jml"] = {"Jumli"},
["jmn"] = {"Makuri Naga"},
["jmr"] = {"Kamara"},
["jms"] = {"Mashi (Nigeria)"},
["jmw"] = {"Mouwase"},
["jmx"] = {"Western Juxtlahuaca Mixtec"},
["jna"] = {"Jangshung"},
["jnd"] = {"Jandavra"},
["jng"] = {"Yangman"},
["jni"] = {"Janji"},
["jnj"] = {"Yemsa"},
["jnl"] = {"Rawat"},
["jns"] = {"Jaunsari"},
["job"] = {"Joba"},
["jod"] = {"Wojenaka"},
["jog"] = {"Jogi"},
["jor"] = {"Jorá"},
["jos"] = {"Jordanian Sign Language"},
["jow"] = {"Jowulu"},
["jpa"] = {"Jewish Palestinian Aramaic"},
["jpn"] = {"Japanese"},
["jpr"] = {"Judeo-Persian"},
["jqr"] = {"Jaqaru"},
["jra"] = {"Jarai"},
["jrb"] = {"Judeo-Arabic"},
["jrr"] = {"Jiru"},
["jrt"] = {"Jorto"},
["jru"] = {"Japrería"},
["jsl"] = {"Japanese Sign Language"},
["jua"] = {"Júma"},
["jub"] = {"Wannu"},
["juc"] = {"Jurchen"},
["jud"] = {"Worodougou"},
["juh"] = {"Hõne"},
["jui"] = {"Ngadjuri"},
["juk"] = {"Wapan"},
["jul"] = {"Jirel"},
["jum"] = {"Jumjum"},
["jun"] = {"Juang"},
["juo"] = {"Jiba"},
["jup"] = {"Hupdë"},
["jur"] = {"Jurúna"},
["jus"] = {"Jumla Sign Language"},
["jut"] = {"Jutish"},
["juu"] = {"Ju"},
["juw"] = {"Wãpha"},
["juy"] = {"Juray"},
["jvd"] = {"Javindo"},
["jvn"] = {"Caribbean Javanese"},
["jwi"] = {"Jwira-Pepesa"},
["jya"] = {"Jiarong"},
["jye"] = {"Judeo-Yemeni Arabic"},
["jyy"] = {"Jaya"},
["kaa"] = {"Kara-Kalpak"},
["kab"] = {"Kabyle"},
["kac"] = {"Jingpho", "Kachin"},
["kad"] = {"Adara"},
["kae"] = {"Ketangalan"},
["kaf"] = {"Katso"},
["kag"] = {"Kajaman"},
["kah"] = {"Kara (Central African Republic)"},
["kai"] = {"Karekare"},
["kaj"] = {"Jju"},
["kak"] = {"Kalanguya", "Kayapa Kallahan"},
["kal"] = {"Greenlandic", "Kalaallisut"},
["kam"] = {"Kamba (Kenya)"},
["kan"] = {"Kannada"},
["kao"] = {"Xaasongaxango"},
["kap"] = {"Bezhta"},
["kaq"] = {"Capanahua"},
["kas"] = {"Kashmiri"},
["kat"] = {"Georgian"},
["kau"] = {"Kanuri"},
["kav"] = {"Katukína"},
["kaw"] = {"Kawi"},
["kax"] = {"Kao"},
["kay"] = {"Kamayurá"},
["kaz"] = {"Kazakh"},
["kba"] = {"Kalarko"},
["kbb"] = {"Kaxuiâna"},
["kbc"] = {"Kadiwéu"},
["kbd"] = {"Kabardian"},
["kbe"] = {"Kanju"},
["kbg"] = {"Khamba"},
["kbh"] = {"Camsá"},
["kbi"] = {"Kaptiau"},
["kbj"] = {"Kari"},
["kbk"] = {"Grass Koiari"},
["kbl"] = {"Kanembu"},
["kbm"] = {"Iwal"},
["kbn"] = {"Kare (Central African Republic)"},
["kbo"] = {"Keliko"},
["kbp"] = {"Kabiyè"},
["kbq"] = {"Kamano"},
["kbr"] = {"Kafa"},
["kbs"] = {"Kande"},
["kbt"] = {"Abadi"},
["kbu"] = {"Kabutra"},
["kbv"] = {"Dera (Indonesia)"},
["kbw"] = {"Kaiep"},
["kbx"] = {"Ap Ma"},
["kby"] = {"Manga Kanuri"},
["kbz"] = {"Duhwa"},
["kca"] = {"Khanty"},
["kcb"] = {"Kawacha"},
["kcc"] = {"Lubila"},
["kcd"] = {"Ngkâlmpw Kanum"},
["kce"] = {"Kaivi"},
["kcf"] = {"Ukaan"},
["kcg"] = {"Tyap"},
["kch"] = {"Vono"},
["kci"] = {"Kamantan"},
["kcj"] = {"Kobiana"},
["kck"] = {"Kalanga"},
["kcl"] = {"Kala", "Kela (Papua New Guinea)"},
["kcm"] = {"Gula (Central African Republic)"},
["kcn"] = {"Nubi"},
["kco"] = {"Kinalakna"},
["kcp"] = {"Kanga"},
["kcq"] = {"Kamo"},
["kcr"] = {"Katla"},
["kcs"] = {"Koenoem"},
["kct"] = {"Kaian"},
["kcu"] = {"Kami (Tanzania)"},
["kcv"] = {"Kete"},
["kcw"] = {"Kabwari"},
["kcx"] = {"Kachama-Ganjule"},
["kcy"] = {"Korandje"},
["kcz"] = {"Konongo"},
["kda"] = {"Worimi"},
["kdc"] = {"Kutu"},
["kdd"] = {"Yankunytjatjara"},
["kde"] = {"Makonde"},
["kdf"] = {"Mamusi"},
["kdg"] = {"Seba"},
["kdh"] = {"Tem"},
["kdi"] = {"Kumam"},
["kdj"] = {"Karamojong"},
["kdk"] = {"Kwényi", "Numèè"},
["kdl"] = {"Tsikimba"},
["kdm"] = {"Kagoma"},
["kdn"] = {"Kunda"},
["kdp"] = {"Kaningdon-Nindem"},
["kdq"] = {"Koch"},
["kdr"] = {"Karaim"},
["kdt"] = {"Kuy"},
["kdu"] = {"Kadaru"},
["kdw"] = {"Koneraw"},
["kdx"] = {"Kam"},
["kdy"] = {"Keder", "Keijar"},
["kdz"] = {"Kwaja"},
["kea"] = {"Kabuverdianu"},
["keb"] = {"Kélé"},
["kec"] = {"Keiga"},
["ked"] = {"Kerewe"},
["kee"] = {"Eastern Keres"},
["kef"] = {"Kpessi"},
["keg"] = {"Tese"},
["keh"] = {"Keak"},
["kei"] = {"Kei"},
["kej"] = {"Kadar"},
["kek"] = {"Kekchí"},
["kel"] = {"Kela (Democratic Republic of Congo)"},
["kem"] = {"Kemak"},
["ken"] = {"Kenyang"},
["keo"] = {"Kakwa"},
["kep"] = {"Kaikadi"},
["keq"] = {"Kamar"},
["ker"] = {"Kera"},
["kes"] = {"Kugbo"},
["ket"] = {"Ket"},
["keu"] = {"Akebu"},
["kev"] = {"Kanikkaran"},
["kew"] = {"West Kewa"},
["kex"] = {"Kukna"},
["key"] = {"Kupia"},
["kez"] = {"Kukele"},
["kfa"] = {"Kodava"},
["kfb"] = {"Northwestern Kolami"},
["kfc"] = {"Konda-Dora"},
["kfd"] = {"Korra Koraga"},
["kfe"] = {"Kota (India)"},
["kff"] = {"Koya"},
["kfg"] = {"Kudiya"},
["kfh"] = {"Kurichiya"},
["kfi"] = {"Kannada Kurumba"},
["kfj"] = {"Kemiehua"},
["kfk"] = {"Kinnauri"},
["kfl"] = {"Kung"},
["kfm"] = {"Khunsari"},
["kfn"] = {"Kuk"},
["kfo"] = {"Koro (Côte d'Ivoire)"},
["kfp"] = {"Korwa"},
["kfq"] = {"Korku"},
["kfr"] = {"Kachhi", "Kutchi"},
["kfs"] = {"Bilaspuri"},
["kft"] = {"Kanjari"},
["kfu"] = {"Katkari"},
["kfv"] = {"Kurmukar"},
["kfw"] = {"Kharam Naga"},
["kfx"] = {"Kullu Pahari"},
["kfy"] = {"Kumaoni"},
["kfz"] = {"Koromfé"},
["kga"] = {"Koyaga"},
["kgb"] = {"Kawe"},
["kge"] = {"Komering"},
["kgf"] = {"Kube"},
["kgg"] = {"Kusunda"},
["kgi"] = {"Selangor Sign Language"},
["kgj"] = {"Gamale Kham"},
["kgk"] = {"Kaiwá"},
["kgl"] = {"Kunggari"},
["kgm"] = {"Karipúna"},
["kgn"] = {"Karingani"},
["kgo"] = {"Krongo"},
["kgp"] = {"Kaingang"},
["kgq"] = {"Kamoro"},
["kgr"] = {"Abun"},
["kgs"] = {"Kumbainggar"},
["kgt"] = {"Somyev"},
["kgu"] = {"Kobol"},
["kgv"] = {"Karas"},
["kgw"] = {"Karon Dori"},
["kgx"] = {"Kamaru"},
["kgy"] = {"Kyerung"},
["kha"] = {"Khasi"},
["khb"] = {"Lü"},
["khc"] = {"Tukang Besi North"},
["khd"] = {"Bädi Kanum"},
["khe"] = {"Korowai"},
["khf"] = {"Khuen"},
["khg"] = {"Khams Tibetan"},
["khh"] = {"Kehu"},
["khj"] = {"Kuturmi"},
["khk"] = {"Halh Mongolian"},
["khl"] = {"Lusi"},
["khm"] = {"Central Khmer", "Khmer"},
["khn"] = {"Khandesi"},
["kho"] = {"Khotanese", "Sakan"},
["khp"] = {"Kapauri", "Kapori"},
["khq"] = {"Koyra Chiini Songhay"},
["khr"] = {"Kharia"},
["khs"] = {"Kasua"},
["kht"] = {"Khamti"},
["khu"] = {"Nkhumbi"},
["khv"] = {"Khvarshi"},
["khw"] = {"Khowar"},
["khx"] = {"Kanu"},
["khy"] = {"Kele (Democratic Republic of Congo)"},
["khz"] = {"Keapara"},
["kia"] = {"Kim"},
["kib"] = {"Koalib"},
["kic"] = {"Kickapoo"},
["kid"] = {"Koshin"},
["kie"] = {"Kibet"},
["kif"] = {"Eastern Parbate Kham"},
["kig"] = {"Kimaama", "Kimaghima"},
["kih"] = {"Kilmeri"},
["kii"] = {"Kitsai"},
["kij"] = {"Kilivila"},
["kik"] = {"Gikuyu", "Kikuyu"},
["kil"] = {"Kariya"},
["kim"] = {"Karagas"},
["kin"] = {"Kinyarwanda"},
["kio"] = {"Kiowa"},
["kip"] = {"Sheshi Kham"},
["kiq"] = {"Kosadle", "Kosare"},
["kir"] = {"Kirghiz", "Kyrgyz"},
["kis"] = {"Kis"},
["kit"] = {"Agob"},
["kiu"] = {"Kirmanjki (individual language)"},
["kiv"] = {"Kimbu"},
["kiw"] = {"Northeast Kiwai"},
["kix"] = {"Khiamniungan Naga"},
["kiy"] = {"Kirikiri"},
["kiz"] = {"Kisi"},
["kja"] = {"Mlap"},
["kjb"] = {"Kanjobal", "Q'anjob'al"},
["kjc"] = {"Coastal Konjo"},
["kjd"] = {"Southern Kiwai"},
["kje"] = {"Kisar"},
["kjf"] = {"Khalaj"},
["kjg"] = {"Khmu"},
["kjh"] = {"Khakas"},
["kji"] = {"Zabana"},
["kjj"] = {"Khinalugh"},
["kjk"] = {"Highland Konjo"},
["kjl"] = {"Western Parbate Kham"},
["kjm"] = {"Kháng"},
["kjn"] = {"Kunjen"},
["kjo"] = {"Harijan Kinnauri"},
["kjp"] = {"Pwo Eastern Karen"},
["kjq"] = {"Western Keres"},
["kjr"] = {"Kurudu"},
["kjs"] = {"East Kewa"},
["kjt"] = {"Phrae Pwo Karen"},
["kju"] = {"Kashaya"},
["kjv"] = {"Kaikavian Literary Language"},
["kjx"] = {"Ramopa"},
["kjy"] = {"Erave"},
["kjz"] = {"Bumthangkha"},
["kka"] = {"Kakanda"},
["kkb"] = {"Kwerisa"},
["kkc"] = {"Odoodee"},
["kkd"] = {"Kinuku"},
["kke"] = {"Kakabe"},
["kkf"] = {"Kalaktang Monpa"},
["kkg"] = {"Mabaka Valley Kalinga"},
["kkh"] = {"Khün"},
["kki"] = {"Kagulu"},
["kkj"] = {"Kako"},
["kkk"] = {"Kokota"},
["kkl"] = {"Kosarek Yale"},
["kkm"] = {"Kiong"},
["kkn"] = {"Kon Keu"},
["kko"] = {"Karko"},
["kkp"] = {"Gugubera"},
["kkq"] = {"Kaiku"},
["kkr"] = {"Kir-Balar"},
["kks"] = {"Giiwo"},
["kkt"] = {"Koi"},
["kku"] = {"Tumi"},
["kkv"] = {"Kangean"},
["kkw"] = {"Teke-Kukuya"},
["kkx"] = {"Kohin"},
["kky"] = {"Guguyimidjir"},
["kkz"] = {"Kaska"},
["kla"] = {"Klamath-Modoc"},
["klb"] = {"Kiliwa"},
["klc"] = {"Kolbila"},
["kld"] = {"Gamilaraay"},
["kle"] = {"Kulung (Nepal)"},
["klf"] = {"Kendeje"},
["klg"] = {"Tagakaulo"},
["klh"] = {"Weliki"},
["kli"] = {"Kalumpang"},
["klj"] = {"Turkic Khalaj"},
["klk"] = {"Kono (Nigeria)"},
["kll"] = {"Kagan Kalagan"},
["klm"] = {"Migum"},
["kln"] = {"Kalenjin"},
["klo"] = {"Kapya"},
["klp"] = {"Kamasa"},
["klq"] = {"Rumu"},
["klr"] = {"Khaling"},
["kls"] = {"Kalasha"},
["klt"] = {"Nukna"},
["klu"] = {"Klao"},
["klv"] = {"Maskelynes"},
["klw"] = {"Lindu", "Tado"},
["klx"] = {"Koluwawa"},
["kly"] = {"Kalao"},
["klz"] = {"Kabola"},
["kma"] = {"Konni"},
["kmb"] = {"Kimbundu"},
["kmc"] = {"Southern Dong"},
["kmd"] = {"Majukayang Kalinga"},
["kme"] = {"Bakole"},
["kmf"] = {"Kare (Papua New Guinea)"},
["kmg"] = {"Kâte"},
["kmh"] = {"Kalam"},
["kmi"] = {"Kami (Nigeria)"},
["kmj"] = {"Kumarbhag Paharia"},
["kmk"] = {"Limos Kalinga"},
["kml"] = {"Tanudan Kalinga"},
["kmm"] = {"Kom (India)"},
["kmn"] = {"Awtuw"},
["kmo"] = {"Kwoma"},
["kmp"] = {"Gimme"},
["kmq"] = {"Kwama"},
["kmr"] = {"Northern Kurdish"},
["kms"] = {"Kamasau"},
["kmt"] = {"Kemtuik"},
["kmu"] = {"Kanite"},
["kmv"] = {"Karipúna Creole French"},
["kmw"] = {"Komo (Democratic Republic of Congo)"},
["kmx"] = {"Waboda"},
["kmy"] = {"Koma"},
["kmz"] = {"Khorasani Turkish"},
["kna"] = {"Dera (Nigeria)"},
["knb"] = {"Lubuagan Kalinga"},
["knc"] = {"Central Kanuri"},
["knd"] = {"Konda"},
["kne"] = {"Kankanaey"},
["knf"] = {"Mankanya"},
["kng"] = {"Koongo"},
["kni"] = {"Kanufi"},
["knj"] = {"Western Kanjobal"},
["knk"] = {"Kuranko"},
["knl"] = {"Keninjal"},
["knm"] = {"Kanamarí"},
["knn"] = {"Konkani (individual language)"},
["kno"] = {"Kono (Sierra Leone)"},
["knp"] = {"Kwanja"},
["knq"] = {"Kintaq"},
["knr"] = {"Kaningra"},
["kns"] = {"Kensiu"},
["knt"] = {"Panoan Katukína"},
["knu"] = {"Kono (Guinea)"},
["knv"] = {"Tabo"},
["knw"] = {"Kung-Ekoka"},
["knx"] = {"Kendayan", "Salako"},
["kny"] = {"Kanyok"},
["knz"] = {"Kalamsé"},
["koa"] = {"Konomala"},
["koc"] = {"Kpati"},
["kod"] = {"Kodi"},
["koe"] = {"Kacipo-Balesi"},
["kof"] = {"Kubi"},
["kog"] = {"Cogui", "Kogi"},
["koh"] = {"Koyo"},
["koi"] = {"Komi-Permyak"},
["kok"] = {"Konkani (macrolanguage)"},
["kol"] = {"Kol (Papua New Guinea)"},
["kom"] = {"Komi"},
["kon"] = {"Kongo"},
["koo"] = {"Konzo"},
["kop"] = {"Waube"},
["koq"] = {"Kota (Gabon)"},
["kor"] = {"Korean"},
["kos"] = {"Kosraean"},
["kot"] = {"Lagwan"},
["kou"] = {"Koke"},
["kov"] = {"Kudu-Camo"},
["kow"] = {"Kugama"},
["koy"] = {"Koyukon"},
["koz"] = {"Korak"},
["kpa"] = {"Kutto"},
["kpb"] = {"Mullu Kurumba"},
["kpc"] = {"Curripaco"},
["kpd"] = {"Koba"},
["kpe"] = {"Kpelle"},
["kpf"] = {"Komba"},
["kpg"] = {"Kapingamarangi"},
["kph"] = {"Kplang"},
["kpi"] = {"Kofei"},
["kpj"] = {"Karajá"},
["kpk"] = {"Kpan"},
["kpl"] = {"Kpala"},
["kpm"] = {"Koho"},
["kpn"] = {"Kepkiriwát"},
["kpo"] = {"Ikposo"},
["kpq"] = {"Korupun-Sela"},
["kpr"] = {"Korafe-Yegha"},
["kps"] = {"Tehit"},
["kpt"] = {"Karata"},
["kpu"] = {"Kafoa"},
["kpv"] = {"Komi-Zyrian"},
["kpw"] = {"Kobon"},
["kpx"] = {"Mountain Koiali"},
["kpy"] = {"Koryak"},
["kpz"] = {"Kupsabiny"},
["kqa"] = {"Mum"},
["kqb"] = {"Kovai"},
["kqc"] = {"Doromu-Koki"},
["kqd"] = {"Koy Sanjaq Surat"},
["kqe"] = {"Kalagan"},
["kqf"] = {"Kakabai"},
["kqg"] = {"Khe"},
["kqh"] = {"Kisankasa"},
["kqi"] = {"Koitabu"},
["kqj"] = {"Koromira"},
["kqk"] = {"Kotafon Gbe"},
["kql"] = {"Kyenele"},
["kqm"] = {"Khisa"},
["kqn"] = {"Kaonde"},
["kqo"] = {"Eastern Krahn"},
["kqp"] = {"Kimré"},
["kqq"] = {"Krenak"},
["kqr"] = {"Kimaragang"},
["kqs"] = {"Northern Kissi"},
["kqt"] = {"Klias River Kadazan"},
["kqu"] = {"Seroa"},
["kqv"] = {"Okolod"},
["kqw"] = {"Kandas"},
["kqx"] = {"Mser"},
["kqy"] = {"Koorete"},
["kqz"] = {"Korana"},
["kra"] = {"Kumhali"},
["krb"] = {"Karkin"},
["krc"] = {"Karachay-Balkar"},
["krd"] = {"Kairui-Midiki"},
["kre"] = {"Panará"},
["krf"] = {"Koro (Vanuatu)"},
["krh"] = {"Kurama"},
["kri"] = {"Krio"},
["krj"] = {"Kinaray-A"},
["krk"] = {"Kerek"},
["krl"] = {"Karelian"},
["krn"] = {"Sapo"},
["krp"] = {"Korop"},
["krr"] = {"Krung"},
["krs"] = {"Gbaya (Sudan)"},
["krt"] = {"Tumari Kanuri"},
["kru"] = {"Kurukh"},
["krv"] = {"Kavet"},
["krw"] = {"Western Krahn"},
["krx"] = {"Karon"},
["kry"] = {"Kryts"},
["krz"] = {"Sota Kanum"},
["ksa"] = {"Shuwa-Zamani"},
["ksb"] = {"Shambala"},
["ksc"] = {"Southern Kalinga"},
["ksd"] = {"Kuanua"},
["kse"] = {"Kuni"},
["ksf"] = {"Bafia"},
["ksg"] = {"Kusaghe"},
["ksh"] = {"Kölsch"},
["ksi"] = {"I'saka", "Krisa"},
["ksj"] = {"Uare"},
["ksk"] = {"Kansa"},
["ksl"] = {"Kumalu"},
["ksm"] = {"Kumba"},
["ksn"] = {"Kasiguranin"},
["kso"] = {"Kofa"},
["ksp"] = {"Kaba"},
["ksq"] = {"Kwaami"},
["ksr"] = {"Borong"},
["kss"] = {"Southern Kisi"},
["kst"] = {"Winyé"},
["ksu"] = {"Khamyang"},
["ksv"] = {"Kusu"},
["ksw"] = {"S'gaw Karen"},
["ksx"] = {"Kedang"},
["ksy"] = {"Kharia Thar"},
["ksz"] = {"Kodaku"},
["kta"] = {"Katua"},
["ktb"] = {"Kambaata"},
["ktc"] = {"Kholok"},
["ktd"] = {"Kokata"},
["kte"] = {"Nubri"},
["ktf"] = {"Kwami"},
["ktg"] = {"Kalkutung"},
["kth"] = {"Karanga"},
["kti"] = {"North Muyu"},
["ktj"] = {"Plapo Krumen"},
["ktk"] = {"Kaniet"},
["ktl"] = {"Koroshi"},
["ktm"] = {"Kurti"},
["ktn"] = {"Karitiâna"},
["kto"] = {"Kuot"},
["ktp"] = {"Kaduo"},
["ktq"] = {"Katabaga"},
["kts"] = {"South Muyu"},
["ktt"] = {"Ketum"},
["ktu"] = {"Kituba (Democratic Republic of Congo)"},
["ktv"] = {"Eastern Katu"},
["ktw"] = {"Kato"},
["ktx"] = {"Kaxararí"},
["kty"] = {"Kango (Bas-Uélé District)"},
["ktz"] = {"Ju|’hoan", "Ju|’hoansi"},
["kua"] = {"Kuanyama", "Kwanyama"},
["kub"] = {"Kutep"},
["kuc"] = {"Kwinsu"},
["kud"] = {"'Auhelawa"},
["kue"] = {"Kuman (Papua New Guinea)"},
["kuf"] = {"Western Katu"},
["kug"] = {"Kupa"},
["kuh"] = {"Kushi"},
["kui"] = {"Kuikúro-Kalapálo"},
["kuj"] = {"Kuria"},
["kuk"] = {"Kepo'"},
["kul"] = {"Kulere"},
["kum"] = {"Kumyk"},
["kun"] = {"Kunama"},
["kuo"] = {"Kumukio"},
["kup"] = {"Kunimaipa"},
["kuq"] = {"Karipuna"},
["kur"] = {"Kurdish"},
["kus"] = {"Kusaal"},
["kut"] = {"Kutenai"},
["kuu"] = {"Upper Kuskokwim"},
["kuv"] = {"Kur"},
["kuw"] = {"Kpagua"},
["kux"] = {"Kukatja"},
["kuy"] = {"Kuuku-Ya'u"},
["kuz"] = {"Kunza"},
["kva"] = {"Bagvalal"},
["kvb"] = {"Kubu"},
["kvc"] = {"Kove"},
["kvd"] = {"Kui (Indonesia)"},
["kve"] = {"Kalabakan"},
["kvf"] = {"Kabalai"},
["kvg"] = {"Kuni-Boazi"},
["kvh"] = {"Komodo"},
["kvi"] = {"Kwang"},
["kvj"] = {"Psikye"},
["kvk"] = {"Korean Sign Language"},
["kvl"] = {"Kayaw"},
["kvm"] = {"Kendem"},
["kvn"] = {"Border Kuna"},
["kvo"] = {"Dobel"},
["kvp"] = {"Kompane"},
["kvq"] = {"Geba Karen"},
["kvr"] = {"Kerinci"},
["kvt"] = {"Lahta", "Lahta Karen"},
["kvu"] = {"Yinbaw Karen"},
["kvv"] = {"Kola"},
["kvw"] = {"Wersing"},
["kvx"] = {"Parkari Koli"},
["kvy"] = {"Yintale", "Yintale Karen"},
["kvz"] = {"Tsakwambo", "Tsaukambo"},
["kwa"] = {"Dâw"},
["kwb"] = {"Kwa"},
["kwc"] = {"Likwala"},
["kwd"] = {"Kwaio"},
["kwe"] = {"Kwerba"},
["kwf"] = {"Kwara'ae"},
["kwg"] = {"Sara Kaba Deme"},
["kwh"] = {"Kowiai"},
["kwi"] = {"Awa-Cuaiquer"},
["kwj"] = {"Kwanga"},
["kwk"] = {"Kwakiutl"},
["kwl"] = {"Kofyar"},
["kwm"] = {"Kwambi"},
["kwn"] = {"Kwangali"},
["kwo"] = {"Kwomtari"},
["kwp"] = {"Kodia"},
["kwr"] = {"Kwer"},
["kws"] = {"Kwese"},
["kwt"] = {"Kwesten"},
["kwu"] = {"Kwakum"},
["kwv"] = {"Sara Kaba Náà"},
["kww"] = {"Kwinti"},
["kwx"] = {"Khirwar"},
["kwy"] = {"San Salvador Kongo"},
["kwz"] = {"Kwadi"},
["kxa"] = {"Kairiru"},
["kxb"] = {"Krobu"},
["kxc"] = {"Khonso", "Konso"},
["kxd"] = {"Brunei"},
["kxf"] = {"Manumanaw", "Manumanaw Karen"},
["kxh"] = {"Karo (Ethiopia)"},
["kxi"] = {"Keningau Murut"},
["kxj"] = {"Kulfa"},
["kxk"] = {"Zayein Karen"},
["kxl"] = {"Nepali Kurux"},
["kxm"] = {"Northern Khmer"},
["kxn"] = {"Kanowit-Tanjong Melanau"},
["kxo"] = {"Kanoé"},
["kxp"] = {"Wadiyara Koli"},
["kxq"] = {"Smärky Kanum"},
["kxr"] = {"Koro (Papua New Guinea)"},
["kxs"] = {"Kangjia"},
["kxt"] = {"Koiwat"},
["kxu"] = {"Kui (India)"},
["kxv"] = {"Kuvi"},
["kxw"] = {"Konai"},
["kxx"] = {"Likuba"},
["kxy"] = {"Kayong"},
["kxz"] = {"Kerewo"},
["kya"] = {"Kwaya"},
["kyb"] = {"Butbut Kalinga"},
["kyc"] = {"Kyaka"},
["kyd"] = {"Karey"},
["kye"] = {"Krache"},
["kyf"] = {"Kouya"},
["kyg"] = {"Keyagana"},
["kyh"] = {"Karok"},
["kyi"] = {"Kiput"},
["kyj"] = {"Karao"},
["kyk"] = {"Kamayo"},
["kyl"] = {"Kalapuya"},
["kym"] = {"Kpatili"},
["kyn"] = {"Northern Binukidnon"},
["kyo"] = {"Kelon"},
["kyp"] = {"Kang"},
["kyq"] = {"Kenga"},
["kyr"] = {"Kuruáya"},
["kys"] = {"Baram Kayan"},
["kyt"] = {"Kayagar"},
["kyu"] = {"Western Kayah"},
["kyv"] = {"Kayort"},
["kyw"] = {"Kudmali"},
["kyx"] = {"Rapoisi"},
["kyy"] = {"Kambaira"},
["kyz"] = {"Kayabí"},
["kza"] = {"Western Karaboro"},
["kzb"] = {"Kaibobo"},
["kzc"] = {"Bondoukou Kulango"},
["kzd"] = {"Kadai"},
["kze"] = {"Kosena"},
["kzf"] = {"Da'a Kaili"},
["kzg"] = {"Kikai"},
["kzi"] = {"Kelabit"},
["kzk"] = {"Kazukuru"},
["kzl"] = {"Kayeli"},
["kzm"] = {"Kais"},
["kzn"] = {"Kokola"},
["kzo"] = {"Kaningi"},
["kzp"] = {"Kaidipang"},
["kzq"] = {"Kaike"},
["kzr"] = {"Karang"},
["kzs"] = {"Sugut Dusun"},
["kzu"] = {"Kayupulau"},
["kzv"] = {"Komyandaret"},
["kzw"] = {"Karirí-Xocó"},
["kzx"] = {"Kamarian"},
["kzy"] = {"Kango (Tshopo District)"},
["kzz"] = {"Kalabra"},
["laa"] = {"Southern Subanen"},
["lab"] = {"Linear A"},
["lac"] = {"Lacandon"},
["lad"] = {"Ladino"},
["lae"] = {"Pattani"},
["laf"] = {"Lafofa"},
["lag"] = {"Langi"},
["lah"] = {"Lahnda"},
["lai"] = {"Lambya"},
["laj"] = {"Lango (Uganda)"},
["lak"] = {"Laka (Nigeria)"},
["lal"] = {"Lalia"},
["lam"] = {"Lamba"},
["lan"] = {"Laru"},
["lao"] = {"Lao"},
["lap"] = {"Laka (Chad)"},
["laq"] = {"Qabiao"},
["lar"] = {"Larteh"},
["las"] = {"Lama (Togo)"},
["lat"] = {"Latin"},
["lau"] = {"Laba"},
["lav"] = {"Latvian"},
["law"] = {"Lauje"},
["lax"] = {"Tiwa"},
["lay"] = {"Lama Bai"},
["laz"] = {"Aribwatsa"},
["lba"] = {"Lui"},
["lbb"] = {"Label"},
["lbc"] = {"Lakkia"},
["lbe"] = {"Lak"},
["lbf"] = {"Tinani"},
["lbg"] = {"Laopang"},
["lbi"] = {"La'bi"},
["lbj"] = {"Ladakhi"},
["lbk"] = {"Central Bontok"},
["lbl"] = {"Libon Bikol"},
["lbm"] = {"Lodhi"},
["lbn"] = {"Lamet"},
["lbo"] = {"Laven"},
["lbq"] = {"Wampar"},
["lbr"] = {"Lohorung"},
["lbs"] = {"Libyan Sign Language"},
["lbt"] = {"Lachi"},
["lbu"] = {"Labu"},
["lbv"] = {"Lavatbura-Lamusong"},
["lbw"] = {"Tolaki"},
["lbx"] = {"Lawangan"},
["lby"] = {"Lamu-Lamu"},
["lbz"] = {"Lardil"},
["lcc"] = {"Legenyem"},
["lcd"] = {"Lola"},
["lce"] = {"Loncong", "Sekak"},
["lcf"] = {"Lubu"},
["lch"] = {"Luchazi"},
["lcl"] = {"Lisela"},
["lcm"] = {"Tungag"},
["lcp"] = {"Western Lawa"},
["lcq"] = {"Luhu"},
["lcs"] = {"Lisabata-Nuniali"},
["lda"] = {"Kla-Dan"},
["ldb"] = {"Dũya"},
["ldd"] = {"Luri"},
["ldg"] = {"Lenyima"},
["ldh"] = {"Lamja-Dengsa-Tola"},
["ldi"] = {"Laari"},
["ldj"] = {"Lemoro"},
["ldk"] = {"Leelau"},
["ldl"] = {"Kaan"},
["ldm"] = {"Landoma"},
["ldn"] = {"Láadan"},
["ldo"] = {"Loo"},
["ldp"] = {"Tso"},
["ldq"] = {"Lufu"},
["lea"] = {"Lega-Shabunda"},
["leb"] = {"Lala-Bisa"},
["lec"] = {"Leco"},
["led"] = {"Lendu"},
["lee"] = {"Lyélé"},
["lef"] = {"Lelemi"},
["leh"] = {"Lenje"},
["lei"] = {"Lemio"},
["lej"] = {"Lengola"},
["lek"] = {"Leipon"},
["lel"] = {"Lele (Democratic Republic of Congo)"},
["lem"] = {"Nomaande"},
["len"] = {"Lenca"},
["leo"] = {"Leti (Cameroon)"},
["lep"] = {"Lepcha"},
["leq"] = {"Lembena"},
["ler"] = {"Lenkau"},
["les"] = {"Lese"},
["let"] = {"Amio-Gelimi", "Lesing-Gelimi"},
["leu"] = {"Kara (Papua New Guinea)"},
["lev"] = {"Lamma"},
["lew"] = {"Ledo Kaili"},
["lex"] = {"Luang"},
["ley"] = {"Lemolang"},
["lez"] = {"Lezghian"},
["lfa"] = {"Lefa"},
["lfn"] = {"Lingua Franca Nova"},
["lga"] = {"Lungga"},
["lgb"] = {"Laghu"},
["lgg"] = {"Lugbara"},
["lgh"] = {"Laghuu"},
["lgi"] = {"Lengilu"},
["lgk"] = {"Lingarak", "Neverver"},
["lgl"] = {"Wala"},
["lgm"] = {"Lega-Mwenga"},
["lgn"] = {"Opuuo", "T'apo"},
["lgq"] = {"Logba"},
["lgr"] = {"Lengo"},
["lgt"] = {"Pahi"},
["lgu"] = {"Longgu"},
["lgz"] = {"Ligenza"},
["lha"] = {"Laha (Viet Nam)"},
["lhh"] = {"Laha (Indonesia)"},
["lhi"] = {"Lahu Shi"},
["lhl"] = {"Lahul Lohar"},
["lhm"] = {"Lhomi"},
["lhn"] = {"Lahanan"},
["lhp"] = {"Lhokpu"},
["lhs"] = {"Mlahsö"},
["lht"] = {"Lo-Toga"},
["lhu"] = {"Lahu"},
["lia"] = {"West-Central Limba"},
["lib"] = {"Likum"},
["lic"] = {"Hlai"},
["lid"] = {"Nyindrou"},
["lie"] = {"Likila"},
["lif"] = {"Limbu"},
["lig"] = {"Ligbi"},
["lih"] = {"Lihir"},
["lij"] = {"Ligurian"},
["lik"] = {"Lika"},
["lil"] = {"Lillooet"},
["lim"] = {"Limburgan", "Limburger", "Limburgish"},
["lin"] = {"Lingala"},
["lio"] = {"Liki"},
["lip"] = {"Sekpele"},
["liq"] = {"Libido"},
["lir"] = {"Liberian English"},
["lis"] = {"Lisu"},
["lit"] = {"Lithuanian"},
["liu"] = {"Logorik"},
["liv"] = {"Liv"},
["liw"] = {"Col"},
["lix"] = {"Liabuku"},
["liy"] = {"Banda-Bambari"},
["liz"] = {"Libinza"},
["lja"] = {"Golpa"},
["lje"] = {"Rampi"},
["lji"] = {"Laiyolo"},
["ljl"] = {"Li'o"},
["ljp"] = {"Lampung Api"},
["ljw"] = {"Yirandali"},
["ljx"] = {"Yuru"},
["lka"] = {"Lakalei"},
["lkb"] = {"Kabras", "Lukabaras"},
["lkc"] = {"Kucong"},
["lkd"] = {"Lakondê"},
["lke"] = {"Kenyi"},
["lkh"] = {"Lakha"},
["lki"] = {"Laki"},
["lkj"] = {"Remun"},
["lkl"] = {"Laeko-Libuat"},
["lkm"] = {"Kalaamaya"},
["lkn"] = {"Lakon", "Vure"},
["lko"] = {"Khayo", "Olukhayo"},
["lkr"] = {"Päri"},
["lks"] = {"Kisa", "Olushisa"},
["lkt"] = {"Lakota"},
["lku"] = {"Kungkari"},
["lky"] = {"Lokoya"},
["lla"] = {"Lala-Roba"},
["llb"] = {"Lolo"},
["llc"] = {"Lele (Guinea)"},
["lld"] = {"Ladin"},
["lle"] = {"Lele (Papua New Guinea)"},
["llf"] = {"Hermit"},
["llg"] = {"Lole"},
["llh"] = {"Lamu"},
["lli"] = {"Teke-Laali"},
["llj"] = {"Ladji Ladji"},
["llk"] = {"Lelak"},
["lll"] = {"Lilau"},
["llm"] = {"Lasalimu"},
["lln"] = {"Lele (Chad)"},
["llo"] = {"Khlor"},
["llp"] = {"North Efate"},
["llq"] = {"Lolak"},
["lls"] = {"Lithuanian Sign Language"},
["llu"] = {"Lau"},
["llx"] = {"Lauan"},
["lma"] = {"East Limba"},
["lmb"] = {"Merei"},
["lmc"] = {"Limilngan"},
["lmd"] = {"Lumun"},
["lme"] = {"Pévé"},
["lmf"] = {"South Lembata"},
["lmg"] = {"Lamogai"},
["lmh"] = {"Lambichhong"},
["lmi"] = {"Lombi"},
["lmj"] = {"West Lembata"},
["lmk"] = {"Lamkang"},
["lml"] = {"Hano"},
["lmn"] = {"Lambadi"},
["lmo"] = {"Lombard"},
["lmp"] = {"Limbum"},
["lmq"] = {"Lamatuka"},
["lmr"] = {"Lamalera"},
["lmu"] = {"Lamenu"},
["lmv"] = {"Lomaiviti"},
["lmw"] = {"Lake Miwok"},
["lmx"] = {"Laimbue"},
["lmy"] = {"Lamboya"},
["lmz"] = {"Lumbee"},
["lna"] = {"Langbashe"},
["lnb"] = {"Mbalanhu"},
["lnd"] = {"Lun Bawang", "Lundayeh"},
["lng"] = {"Langobardic"},
["lnh"] = {"Lanoh"},
["lni"] = {"Daantanai'"},
["lnj"] = {"Leningitij"},
["lnl"] = {"South Central Banda"},
["lnm"] = {"Langam"},
["lnn"] = {"Lorediakarkar"},
["lno"] = {"Lango (South Sudan)"},
["lns"] = {"Lamnso'"},
["lnu"] = {"Longuda"},
["lnw"] = {"Lanima"},
["lnz"] = {"Lonzo"},
["loa"] = {"Loloda"},
["lob"] = {"Lobi"},
["loc"] = {"Inonhan"},
["loe"] = {"Saluan"},
["lof"] = {"Logol"},
["log"] = {"Logo"},
["loh"] = {"Narim"},
["loi"] = {"Loma (Côte d'Ivoire)"},
["loj"] = {"Lou"},
["lok"] = {"Loko"},
["lol"] = {"Mongo"},
["lom"] = {"Loma (Liberia)"},
["lon"] = {"Malawi Lomwe"},
["loo"] = {"Lombo"},
["lop"] = {"Lopa"},
["loq"] = {"Lobala"},
["lor"] = {"Téén"},
["los"] = {"Loniu"},
["lot"] = {"Otuho"},
["lou"] = {"Louisiana Creole"},
["lov"] = {"Lopi"},
["low"] = {"Tampias Lobu"},
["lox"] = {"Loun"},
["loy"] = {"Loke"},
["loz"] = {"Lozi"},
["lpa"] = {"Lelepa"},
["lpe"] = {"Lepki"},
["lpn"] = {"Long Phuri Naga"},
["lpo"] = {"Lipo"},
["lpx"] = {"Lopit"},
["lra"] = {"Rara Bakati'"},
["lrc"] = {"Northern Luri"},
["lre"] = {"Laurentian"},
["lrg"] = {"Laragia"},
["lri"] = {"Marachi", "Olumarachi"},
["lrk"] = {"Loarki"},
["lrl"] = {"Lari"},
["lrm"] = {"Marama", "Olumarama"},
["lrn"] = {"Lorang"},
["lro"] = {"Laro"},
["lrr"] = {"Southern Yamphu"},
["lrt"] = {"Larantuka Malay"},
["lrv"] = {"Larevat"},
["lrz"] = {"Lemerig"},
["lsa"] = {"Lasgerdi"},
["lsd"] = {"Lishana Deni"},
["lse"] = {"Lusengo"},
["lsh"] = {"Lish"},
["lsi"] = {"Lashi"},
["lsl"] = {"Latvian Sign Language"},
["lsm"] = {"Olusamia", "Saamia"},
["lso"] = {"Laos Sign Language"},
["lsp"] = {"Lengua de Señas Panameñas", "Panamanian Sign Language"},
["lsr"] = {"Aruop"},
["lss"] = {"Lasi"},
["lst"] = {"Trinidad and Tobago Sign Language"},
["lsy"] = {"Mauritian Sign Language"},
["ltc"] = {"Late Middle Chinese"},
["ltg"] = {"Latgalian"},
["lth"] = {"Thur"},
["lti"] = {"Leti (Indonesia)"},
["ltn"] = {"Latundê"},
["lto"] = {"Olutsotso", "Tsotso"},
["lts"] = {"Lutachoni", "Tachoni"},
["ltu"] = {"Latu"},
["ltz"] = {"Letzeburgesch", "Luxembourgish"},
["lua"] = {"Luba-Lulua"},
["lub"] = {"Luba-Katanga"},
["luc"] = {"Aringa"},
["lud"] = {"Ludian"},
["lue"] = {"Luvale"},
["luf"] = {"Laua"},
["lug"] = {"Ganda"},
["lui"] = {"Luiseno"},
["luj"] = {"Luna"},
["luk"] = {"Lunanakha"},
["lul"] = {"Olu'bo"},
["lum"] = {"Luimbi"},
["lun"] = {"Lunda"},
["luo"] = {"Dholuo", "Luo (Kenya and Tanzania)"},
["lup"] = {"Lumbu"},
["luq"] = {"Lucumi"},
["lur"] = {"Laura"},
["lus"] = {"Lushai"},
["lut"] = {"Lushootseed"},
["luu"] = {"Lumba-Yakkha"},
["luv"] = {"Luwati"},
["luw"] = {"Luo (Cameroon)"},
["luy"] = {"Luyia", "Oluluyia"},
["luz"] = {"Southern Luri"},
["lva"] = {"Maku'a"},
["lvk"] = {"Lavukaleve"},
["lvs"] = {"Standard Latvian"},
["lvu"] = {"Levuka"},
["lwa"] = {"Lwalu"},
["lwe"] = {"Lewo Eleng"},
["lwg"] = {"Oluwanga", "Wanga"},
["lwh"] = {"White Lachi"},
["lwl"] = {"Eastern Lawa"},
["lwm"] = {"Laomian"},
["lwo"] = {"Luwo"},
["lws"] = {"Malawian Sign Language"},
["lwt"] = {"Lewotobi"},
["lwu"] = {"Lawu"},
["lww"] = {"Lewo"},
["lya"] = {"Layakha"},
["lyg"] = {"Lyngngam"},
["lyn"] = {"Luyana"},
["lzh"] = {"Literary Chinese"},
["lzl"] = {"Litzlitz"},
["lzn"] = {"Leinong Naga"},
["lzz"] = {"Laz"},
["maa"] = {"San Jerónimo Tecóatl Mazatec"},
["mab"] = {"Yutanduchi Mixtec"},
["mad"] = {"Madurese"},
["mae"] = {"Bo-Rukul"},
["maf"] = {"Mafa"},
["mag"] = {"Magahi"},
["mah"] = {"Marshallese"},
["mai"] = {"Maithili"},
["maj"] = {"Jalapa De Díaz Mazatec"},
["mak"] = {"Makasar"},
["mal"] = {"Malayalam"},
["mam"] = {"Mam"},
["man"] = {"Manding", "Mandingo"},
["maq"] = {"Chiquihuitlán Mazatec"},
["mar"] = {"Marathi"},
["mas"] = {"Masai"},
["mat"] = {"San Francisco Matlatzinca"},
["mau"] = {"Huautla Mazatec"},
["mav"] = {"Sateré-Mawé"},
["maw"] = {"Mampruli"},
["max"] = {"North Moluccan Malay"},
["maz"] = {"Central Mazahua"},
["mba"] = {"Higaonon"},
["mbb"] = {"Western Bukidnon Manobo"},
["mbc"] = {"Macushi"},
["mbd"] = {"Dibabawon Manobo"},
["mbe"] = {"Molale"},
["mbf"] = {"Baba Malay"},
["mbh"] = {"Mangseng"},
["mbi"] = {"Ilianen Manobo"},
["mbj"] = {"Nadëb"},
["mbk"] = {"Malol"},
["mbl"] = {"Maxakalí"},
["mbm"] = {"Ombamba"},
["mbn"] = {"Macaguán"},
["mbo"] = {"Mbo (Cameroon)"},
["mbp"] = {"Malayo"},
["mbq"] = {"Maisin"},
["mbr"] = {"Nukak Makú"},
["mbs"] = {"Sarangani Manobo"},
["mbt"] = {"Matigsalug Manobo"},
["mbu"] = {"Mbula-Bwazza"},
["mbv"] = {"Mbulungish"},
["mbw"] = {"Maring"},
["mbx"] = {"Mari (East Sepik Province)"},
["mby"] = {"Memoni"},
["mbz"] = {"Amoltepec Mixtec"},
["mca"] = {"Maca"},
["mcb"] = {"Machiguenga"},
["mcc"] = {"Bitur"},
["mcd"] = {"Sharanahua"},
["mce"] = {"Itundujia Mixtec"},
["mcf"] = {"Matsés"},
["mcg"] = {"Mapoyo"},
["mch"] = {"Maquiritari"},
["mci"] = {"Mese"},
["mcj"] = {"Mvanip"},
["mck"] = {"Mbunda"},
["mcl"] = {"Macaguaje"},
["mcm"] = {"Malaccan Creole Portuguese"},
["mcn"] = {"Masana"},
["mco"] = {"Coatlán Mixe"},
["mcp"] = {"Makaa"},
["mcq"] = {"Ese"},
["mcr"] = {"Menya"},
["mcs"] = {"Mambai"},
["mct"] = {"Mengisa"},
["mcu"] = {"Cameroon Mambila"},
["mcv"] = {"Minanibai"},
["mcw"] = {"Mawa (Chad)"},
["mcx"] = {"Mpiemo"},
["mcy"] = {"South Watut"},
["mcz"] = {"Mawan"},
["mda"] = {"Mada (Nigeria)"},
["mdb"] = {"Morigi"},
["mdc"] = {"Male (Papua New Guinea)"},
["mdd"] = {"Mbum"},
["mde"] = {"Maba (Chad)"},
["mdf"] = {"Moksha"},
["mdg"] = {"Massalat"},
["mdh"] = {"Maguindanaon"},
["mdi"] = {"Mamvu"},
["mdj"] = {"Mangbetu"},
["mdk"] = {"Mangbutu"},
["mdl"] = {"Maltese Sign Language"},
["mdm"] = {"Mayogo"},
["mdn"] = {"Mbati"},
["mdp"] = {"Mbala"},
["mdq"] = {"Mbole"},
["mdr"] = {"Mandar"},
["mds"] = {"Maria (Papua New Guinea)"},
["mdt"] = {"Mbere"},
["mdu"] = {"Mboko"},
["mdv"] = {"Santa Lucía Monteverde Mixtec"},
["mdw"] = {"Mbosi"},
["mdx"] = {"Dizin"},
["mdy"] = {"Male (Ethiopia)"},
["mdz"] = {"Suruí Do Pará"},
["mea"] = {"Menka"},
["meb"] = {"Ikobi"},
["mec"] = {"Mara"},
["med"] = {"Melpa"},
["mee"] = {"Mengen"},
["mef"] = {"Megam"},
["meh"] = {"Southwestern Tlaxiaco Mixtec"},
["mei"] = {"Midob"},
["mej"] = {"Meyah"},
["mek"] = {"Mekeo"},
["mel"] = {"Central Melanau"},
["mem"] = {"Mangala"},
["men"] = {"Mende (Sierra Leone)"},
["meo"] = {"Kedah Malay"},
["mep"] = {"Miriwung"},
["meq"] = {"Merey"},
["mer"] = {"Meru"},
["mes"] = {"Masmaje"},
["met"] = {"Mato"},
["meu"] = {"Motu"},
["mev"] = {"Mano"},
["mew"] = {"Maaka"},
["mey"] = {"Hassaniyya"},
["mez"] = {"Menominee"},
["mfa"] = {"Pattani Malay"},
["mfb"] = {"Bangka"},
["mfc"] = {"Mba"},
["mfd"] = {"Mendankwe-Nkwen"},
["mfe"] = {"Morisyen"},
["mff"] = {"Naki"},
["mfg"] = {"Mogofin"},
["mfh"] = {"Matal"},
["mfi"] = {"Wandala"},
["mfj"] = {"Mefele"},
["mfk"] = {"North Mofu"},
["mfl"] = {"Putai"},
["mfm"] = {"Marghi South"},
["mfn"] = {"Cross River Mbembe"},
["mfo"] = {"Mbe"},
["mfp"] = {"Makassar Malay"},
["mfq"] = {"Moba"},
["mfr"] = {"Marithiel"},
["mfs"] = {"Mexican Sign Language"},
["mft"] = {"Mokerang"},
["mfu"] = {"Mbwela"},
["mfv"] = {"Mandjak"},
["mfw"] = {"Mulaha"},
["mfx"] = {"Melo"},
["mfy"] = {"Mayo"},
["mfz"] = {"Mabaan"},
["mga"] = {"Middle Irish (900-1200)"},
["mgb"] = {"Mararit"},
["mgc"] = {"Morokodo"},
["mgd"] = {"Moru"},
["mge"] = {"Mango"},
["mgf"] = {"Maklew"},
["mgg"] = {"Mpumpong"},
["mgh"] = {"Makhuwa-Meetto"},
["mgi"] = {"Lijili"},
["mgj"] = {"Abureni"},
["mgk"] = {"Mawes"},
["mgl"] = {"Maleu-Kilenge"},
["mgm"] = {"Mambae"},
["mgn"] = {"Mbangi"},
["mgo"] = {"Meta'"},
["mgp"] = {"Eastern Magar"},
["mgq"] = {"Malila"},
["mgr"] = {"Mambwe-Lungu"},
["mgs"] = {"Manda (Tanzania)"},
["mgt"] = {"Mongol"},
["mgu"] = {"Mailu"},
["mgv"] = {"Matengo"},
["mgw"] = {"Matumbi"},
["mgy"] = {"Mbunga"},
["mgz"] = {"Mbugwe"},
["mha"] = {"Manda (India)"},
["mhb"] = {"Mahongwe"},
["mhc"] = {"Mocho"},
["mhd"] = {"Mbugu"},
["mhe"] = {"Besisi", "Mah Meri"},
["mhf"] = {"Mamaa"},
["mhg"] = {"Margu"},
["mhi"] = {"Ma'di"},
["mhj"] = {"Mogholi"},
["mhk"] = {"Mungaka"},
["mhl"] = {"Mauwake"},
["mhm"] = {"Makhuwa-Moniga"},
["mhn"] = {"Mócheno"},
["mho"] = {"Mashi (Zambia)"},
["mhp"] = {"Balinese Malay"},
["mhq"] = {"Mandan"},
["mhr"] = {"Eastern Mari"},
["mhs"] = {"Buru (Indonesia)"},
["mht"] = {"Mandahuaca"},
["mhu"] = {"Darang Deng", "Digaro-Mishmi"},
["mhw"] = {"Mbukushu"},
["mhx"] = {"Lhaovo", "Maru"},
["mhy"] = {"Ma'anyan"},
["mhz"] = {"Mor (Mor Islands)"},
["mia"] = {"Miami"},
["mib"] = {"Atatláhuca Mixtec"},
["mic"] = {"Micmac", "Mi'kmaq"},
["mid"] = {"Mandaic"},
["mie"] = {"Ocotepec Mixtec"},
["mif"] = {"Mofu-Gudur"},
["mig"] = {"San Miguel El Grande Mixtec"},
["mih"] = {"Chayuco Mixtec"},
["mii"] = {"Chigmecatitlán Mixtec"},
["mij"] = {"Abar", "Mungbam"},
["mik"] = {"Mikasuki"},
["mil"] = {"Peñoles Mixtec"},
["mim"] = {"Alacatlatzala Mixtec"},
["min"] = {"Minangkabau"},
["mio"] = {"Pinotepa Nacional Mixtec"},
["mip"] = {"Apasco-Apoala Mixtec"},
["miq"] = {"Mískito"},
["mir"] = {"Isthmus Mixe"},
["mis"] = {"Uncoded languages"},
["mit"] = {"Southern Puebla Mixtec"},
["miu"] = {"Cacaloxtepec Mixtec"},
["miw"] = {"Akoye"},
["mix"] = {"Mixtepec Mixtec"},
["miy"] = {"Ayutla Mixtec"},
["miz"] = {"Coatzospan Mixtec"},
["mjb"] = {"Makalero"},
["mjc"] = {"San Juan Colorado Mixtec"},
["mjd"] = {"Northwest Maidu"},
["mje"] = {"Muskum"},
["mjg"] = {"Tu"},
["mjh"] = {"Mwera (Nyasa)"},
["mji"] = {"Kim Mun"},
["mjj"] = {"Mawak"},
["mjk"] = {"Matukar"},
["mjl"] = {"Mandeali"},
["mjm"] = {"Medebur"},
["mjn"] = {"Ma (Papua New Guinea)"},
["mjo"] = {"Malankuravan"},
["mjp"] = {"Malapandaram"},
["mjq"] = {"Malaryan"},
["mjr"] = {"Malavedan"},
["mjs"] = {"Miship"},
["mjt"] = {"Sauria Paharia"},
["mju"] = {"Manna-Dora"},
["mjv"] = {"Mannan"},
["mjw"] = {"Karbi"},
["mjx"] = {"Mahali"},
["mjy"] = {"Mahican"},
["mjz"] = {"Majhi"},
["mka"] = {"Mbre"},
["mkb"] = {"Mal Paharia"},
["mkc"] = {"Siliput"},
["mkd"] = {"Macedonian"},
["mke"] = {"Mawchi"},
["mkf"] = {"Miya"},
["mkg"] = {"Mak (China)"},
["mki"] = {"Dhatki"},
["mkj"] = {"Mokilese"},
["mkk"] = {"Byep"},
["mkl"] = {"Mokole"},
["mkm"] = {"Moklen"},
["mkn"] = {"Kupang Malay"},
["mko"] = {"Mingang Doso"},
["mkp"] = {"Moikodi"},
["mkq"] = {"Bay Miwok"},
["mkr"] = {"Malas"},
["mks"] = {"Silacayoapan Mixtec"},
["mkt"] = {"Vamale"},
["mku"] = {"Konyanka Maninka"},
["mkv"] = {"Mafea"},
["mkw"] = {"Kituba (Congo)"},
["mkx"] = {"Kinamiging Manobo"},
["mky"] = {"East Makian"},
["mkz"] = {"Makasae"},
["mla"] = {"Malo"},
["mlb"] = {"Mbule"},
["mlc"] = {"Cao Lan"},
["mle"] = {"Manambu"},
["mlf"] = {"Mal"},
["mlg"] = {"Malagasy"},
["mlh"] = {"Mape"},
["mli"] = {"Malimpung"},
["mlj"] = {"Miltu"},
["mlk"] = {"Ilwana", "Kiwilwana"},
["mll"] = {"Malua Bay"},
["mlm"] = {"Mulam"},
["mln"] = {"Malango"},
["mlo"] = {"Mlomp"},
["mlp"] = {"Bargam"},
["mlq"] = {"Western Maninkakan"},
["mlr"] = {"Vame"},
["mls"] = {"Masalit"},
["mlt"] = {"Maltese"},
["mlu"] = {"To'abaita"},
["mlv"] = {"Motlav", "Mwotlap"},
["mlw"] = {"Moloko"},
["mlx"] = {"Malfaxal", "Naha'ai"},
["mlz"] = {"Malaynon"},
["mma"] = {"Mama"},
["mmb"] = {"Momina"},
["mmc"] = {"Michoacán Mazahua"},
["mmd"] = {"Maonan"},
["mme"] = {"Mae"},
["mmf"] = {"Mundat"},
["mmg"] = {"North Ambrym"},
["mmh"] = {"Mehináku"},
["mmi"] = {"Musar"},
["mmj"] = {"Majhwar"},
["mmk"] = {"Mukha-Dora"},
["mml"] = {"Man Met"},
["mmm"] = {"Maii"},
["mmn"] = {"Mamanwa"},
["mmo"] = {"Mangga Buang"},
["mmp"] = {"Siawi"},
["mmq"] = {"Musak"},
["mmr"] = {"Western Xiangxi Miao"},
["mmt"] = {"Malalamai"},
["mmu"] = {"Mmaala"},
["mmv"] = {"Miriti"},
["mmw"] = {"Emae"},
["mmx"] = {"Madak"},
["mmy"] = {"Migaama"},
["mmz"] = {"Mabaale"},
["mna"] = {"Mbula"},
["mnb"] = {"Muna"},
["mnc"] = {"Manchu"},
["mnd"] = {"Mondé"},
["mne"] = {"Naba"},
["mnf"] = {"Mundani"},
["mng"] = {"Eastern Mnong"},
["mnh"] = {"Mono (Democratic Republic of Congo)"},
["mni"] = {"Manipuri"},
["mnj"] = {"Munji"},
["mnk"] = {"Mandinka"},
["mnl"] = {"Tiale"},
["mnm"] = {"Mapena"},
["mnn"] = {"Southern Mnong"},
["mnp"] = {"Min Bei Chinese"},
["mnq"] = {"Minriq"},
["mnr"] = {"Mono (USA)"},
["mns"] = {"Mansi"},
["mnu"] = {"Mer"},
["mnv"] = {"Rennell-Bellona"},
["mnw"] = {"Mon"},
["mnx"] = {"Manikion"},
["mny"] = {"Manyawa"},
["mnz"] = {"Moni"},
["moa"] = {"Mwan"},
["moc"] = {"Mocoví"},
["mod"] = {"Mobilian"},
["moe"] = {"Montagnais"},
["mog"] = {"Mongondow"},
["moh"] = {"Mohawk"},
["moi"] = {"Mboi"},
["moj"] = {"Monzombo"},
["mok"] = {"Morori"},
["mom"] = {"Mangue"},
["mon"] = {"Mongolian"},
["moo"] = {"Monom"},
["mop"] = {"Mopán Maya"},
["moq"] = {"Mor (Bomberai Peninsula)"},
["mor"] = {"Moro"},
["mos"] = {"Mossi"},
["mot"] = {"Barí"},
["mou"] = {"Mogum"},
["mov"] = {"Mohave"},
["mow"] = {"Moi (Congo)"},
["mox"] = {"Molima"},
["moy"] = {"Shekkacho"},
["moz"] = {"Gergiko", "Mukulu"},
["mpa"] = {"Mpoto"},
["mpb"] = {"Mullukmulluk"},
["mpc"] = {"Mangarayi"},
["mpd"] = {"Machinere"},
["mpe"] = {"Majang"},
["mpg"] = {"Marba"},
["mph"] = {"Maung"},
["mpi"] = {"Mpade"},
["mpj"] = {"Martu Wangka"},
["mpk"] = {"Mbara (Chad)"},
["mpl"] = {"Middle Watut"},
["mpm"] = {"Yosondúa Mixtec"},
["mpn"] = {"Mindiri"},
["mpo"] = {"Miu"},
["mpp"] = {"Migabac"},
["mpq"] = {"Matís"},
["mpr"] = {"Vangunu"},
["mps"] = {"Dadibi"},
["mpt"] = {"Mian"},
["mpu"] = {"Makuráp"},
["mpv"] = {"Mungkip"},
["mpw"] = {"Mapidian"},
["mpx"] = {"Misima-Panaeati"},
["mpy"] = {"Mapia"},
["mpz"] = {"Mpi"},
["mqa"] = {"Maba (Indonesia)"},
["mqb"] = {"Mbuko"},
["mqc"] = {"Mangole"},
["mqe"] = {"Matepi"},
["mqf"] = {"Momuna"},
["mqg"] = {"Kota Bangun Kutai Malay"},
["mqh"] = {"Tlazoyaltepec Mixtec"},
["mqi"] = {"Mariri"},
["mqj"] = {"Mamasa"},
["mqk"] = {"Rajah Kabunsuwan Manobo"},
["mql"] = {"Mbelime"},
["mqm"] = {"South Marquesan"},
["mqn"] = {"Moronene"},
["mqo"] = {"Modole"},
["mqp"] = {"Manipa"},
["mqq"] = {"Minokok"},
["mqr"] = {"Mander"},
["mqs"] = {"West Makian"},
["mqt"] = {"Mok"},
["mqu"] = {"Mandari"},
["mqv"] = {"Mosimo"},
["mqw"] = {"Murupi"},
["mqx"] = {"Mamuju"},
["mqy"] = {"Manggarai"},
["mqz"] = {"Pano"},
["mra"] = {"Mlabri"},
["mrb"] = {"Marino"},
["mrc"] = {"Maricopa"},
["mrd"] = {"Western Magar"},
["mre"] = {"Martha's Vineyard Sign Language"},
["mrf"] = {"Elseng"},
["mrg"] = {"Mising"},
["mrh"] = {"Mara Chin"},
["mri"] = {"Maori"},
["mrj"] = {"Western Mari"},
["mrk"] = {"Hmwaveke"},
["mrl"] = {"Mortlockese"},
["mrm"] = {"Merlav", "Mwerlap"},
["mrn"] = {"Cheke Holo"},
["mro"] = {"Mru"},
["mrp"] = {"Morouas"},
["mrq"] = {"North Marquesan"},
["mrr"] = {"Maria (India)"},
["mrs"] = {"Maragus"},
["mrt"] = {"Marghi Central"},
["mru"] = {"Mono (Cameroon)"},
["mrv"] = {"Mangareva"},
["mrw"] = {"Maranao"},
["mrx"] = {"Dineor", "Maremgi"},
["mry"] = {"Mandaya"},
["mrz"] = {"Marind"},
["msa"] = {"Malay (macrolanguage)"},
["msb"] = {"Masbatenyo"},
["msc"] = {"Sankaran Maninka"},
["msd"] = {"Yucatec Maya Sign Language"},
["mse"] = {"Musey"},
["msf"] = {"Mekwei"},
["msg"] = {"Moraid"},
["msh"] = {"Masikoro Malagasy"},
["msi"] = {"Sabah Malay"},
["msj"] = {"Ma (Democratic Republic of Congo)"},
["msk"] = {"Mansaka"},
["msl"] = {"Molof", "Poule"},
["msm"] = {"Agusan Manobo"},
["msn"] = {"Vurës"},
["mso"] = {"Mombum"},
["msp"] = {"Maritsauá"},
["msq"] = {"Caac"},
["msr"] = {"Mongolian Sign Language"},
["mss"] = {"West Masela"},
["msu"] = {"Musom"},
["msv"] = {"Maslam"},
["msw"] = {"Mansoanka"},
["msx"] = {"Moresada"},
["msy"] = {"Aruamu"},
["msz"] = {"Momare"},
["mta"] = {"Cotabato Manobo"},
["mtb"] = {"Anyin Morofo"},
["mtc"] = {"Munit"},
["mtd"] = {"Mualang"},
["mte"] = {"Mono (Solomon Islands)"},
["mtf"] = {"Murik (Papua New Guinea)"},
["mtg"] = {"Una"},
["mth"] = {"Munggui"},
["mti"] = {"Maiwa (Papua New Guinea)"},
["mtj"] = {"Moskona"},
["mtk"] = {"Mbe'"},
["mtl"] = {"Montol"},
["mtm"] = {"Mator"},
["mtn"] = {"Matagalpa"},
["mto"] = {"Totontepec Mixe"},
["mtp"] = {"Wichí Lhamtés Nocten"},
["mtq"] = {"Muong"},
["mtr"] = {"Mewari"},
["mts"] = {"Yora"},
["mtt"] = {"Mota"},
["mtu"] = {"Tututepec Mixtec"},
["mtv"] = {"Asaro'o"},
["mtw"] = {"Southern Binukidnon"},
["mtx"] = {"Tidaá Mixtec"},
["mty"] = {"Nabi"},
["mua"] = {"Mundang"},
["mub"] = {"Mubi"},
["muc"] = {"Ajumbu"},
["mud"] = {"Mednyj Aleut"},
["mue"] = {"Media Lengua"},
["mug"] = {"Musgu"},
["muh"] = {"Mündü"},
["mui"] = {"Musi"},
["muj"] = {"Mabire"},
["muk"] = {"Mugom"},
["mul"] = {"Multiple languages"},
["mum"] = {"Maiwala"},
["muo"] = {"Nyong"},
["mup"] = {"Malvi"},
["muq"] = {"Eastern Xiangxi Miao"},
["mur"] = {"Murle"},
["mus"] = {"Creek"},
["mut"] = {"Western Muria"},
["muu"] = {"Yaaku"},
["muv"] = {"Muthuvan"},
["mux"] = {"Bo-Ung"},
["muy"] = {"Muyang"},
["muz"] = {"Mursi"},
["mva"] = {"Manam"},
["mvb"] = {"Mattole"},
["mvd"] = {"Mamboru"},
["mve"] = {"Marwari (Pakistan)"},
["mvf"] = {"Peripheral Mongolian"},
["mvg"] = {"Yucuañe Mixtec"},
["mvh"] = {"Mulgi"},
["mvi"] = {"Miyako"},
["mvk"] = {"Mekmek"},
["mvl"] = {"Mbara (Australia)"},
["mvm"] = {"Muya"},
["mvn"] = {"Minaveha"},
["mvo"] = {"Marovo"},
["mvp"] = {"Duri"},
["mvq"] = {"Moere"},
["mvr"] = {"Marau"},
["mvs"] = {"Massep"},
["mvt"] = {"Mpotovoro"},
["mvu"] = {"Marfa"},
["mvv"] = {"Tagal Murut"},
["mvw"] = {"Machinga"},
["mvx"] = {"Meoswar"},
["mvy"] = {"Indus Kohistani"},
["mvz"] = {"Mesqan"},
["mwa"] = {"Mwatebu"},
["mwb"] = {"Juwal"},
["mwc"] = {"Are"},
["mwe"] = {"Mwera (Chimwera)"},
["mwf"] = {"Murrinh-Patha"},
["mwg"] = {"Aiklep"},
["mwh"] = {"Mouk-Aria"},
["mwi"] = {"Labo", "Ninde"},
["mwk"] = {"Kita Maninkakan"},
["mwl"] = {"Mirandese"},
["mwm"] = {"Sar"},
["mwn"] = {"Nyamwanga"},
["mwo"] = {"Central Maewo"},
["mwp"] = {"Kala Lagaw Ya"},
["mwq"] = {"Mün Chin"},
["mwr"] = {"Marwari"},
["mws"] = {"Mwimbi-Muthambi"},
["mwt"] = {"Moken"},
["mwu"] = {"Mittu"},
["mwv"] = {"Mentawai"},
["mww"] = {"Hmong Daw"},
["mwz"] = {"Moingi"},
["mxa"] = {"Northwest Oaxaca Mixtec"},
["mxb"] = {"Tezoatlán Mixtec"},
["mxc"] = {"Manyika"},
["mxd"] = {"Modang"},
["mxe"] = {"Mele-Fila"},
["mxf"] = {"Malgbe"},
["mxg"] = {"Mbangala"},
["mxh"] = {"Mvuba"},
["mxi"] = {"Mozarabic"},
["mxj"] = {"Geman Deng", "Miju-Mishmi"},
["mxk"] = {"Monumbo"},
["mxl"] = {"Maxi Gbe"},
["mxm"] = {"Meramera"},
["mxn"] = {"Moi (Indonesia)"},
["mxo"] = {"Mbowe"},
["mxp"] = {"Tlahuitoltepec Mixe"},
["mxq"] = {"Juquila Mixe"},
["mxr"] = {"Murik (Malaysia)"},
["mxs"] = {"Huitepec Mixtec"},
["mxt"] = {"Jamiltepec Mixtec"},
["mxu"] = {"Mada (Cameroon)"},
["mxv"] = {"Metlatónoc Mixtec"},
["mxw"] = {"Namo"},
["mxx"] = {"Mahou", "Mawukakan"},
["mxy"] = {"Southeastern Nochixtlán Mixtec"},
["mxz"] = {"Central Masela"},
["mya"] = {"Burmese"},
["myb"] = {"Mbay"},
["myc"] = {"Mayeka"},
["myd"] = {"Maramba"},
["mye"] = {"Myene"},
["myf"] = {"Bambassi"},
["myg"] = {"Manta"},
["myh"] = {"Makah"},
["myi"] = {"Mina (India)"},
["myj"] = {"Mangayat"},
["myk"] = {"Mamara Senoufo"},
["myl"] = {"Moma"},
["mym"] = {"Me'en"},
["myo"] = {"Anfillo"},
["myp"] = {"Pirahã"},
["myr"] = {"Muniche"},
["mys"] = {"Mesmes"},
["myu"] = {"Mundurukú"},
["myv"] = {"Erzya"},
["myw"] = {"Muyuw"},
["myx"] = {"Masaaba"},
["myy"] = {"Macuna"},
["myz"] = {"Classical Mandaic"},
["mza"] = {"Santa María Zacatepec Mixtec"},
["mzb"] = {"Tumzabt"},
["mzc"] = {"Madagascar Sign Language"},
["mzd"] = {"Malimba"},
["mze"] = {"Morawa"},
["mzg"] = {"Monastic Sign Language"},
["mzh"] = {"Wichí Lhamtés Güisnay"},
["mzi"] = {"Ixcatlán Mazatec"},
["mzj"] = {"Manya"},
["mzk"] = {"Nigeria Mambila"},
["mzl"] = {"Mazatlán Mixe"},
["mzm"] = {"Mumuye"},
["mzn"] = {"Mazanderani"},
["mzo"] = {"Matipuhy"},
["mzp"] = {"Movima"},
["mzq"] = {"Mori Atas"},
["mzr"] = {"Marúbo"},
["mzs"] = {"Macanese"},
["mzt"] = {"Mintil"},
["mzu"] = {"Inapang"},
["mzv"] = {"Manza"},
["mzw"] = {"Deg"},
["mzx"] = {"Mawayana"},
["mzy"] = {"Mozambican Sign Language"},
["mzz"] = {"Maiadomu"},
["naa"] = {"Namla"},
["nab"] = {"Southern Nambikuára"},
["nac"] = {"Narak"},
["nae"] = {"Naka'ela"},
["naf"] = {"Nabak"},
["nag"] = {"Naga Pidgin"},
["naj"] = {"Nalu"},
["nak"] = {"Nakanai"},
["nal"] = {"Nalik"},
["nam"] = {"Ngan'gityemerri"},
["nan"] = {"Min Nan Chinese"},
["nao"] = {"Naaba"},
["nap"] = {"Neapolitan"},
["naq"] = {"Khoekhoe", "Nama (Namibia)"},
["nar"] = {"Iguta"},
["nas"] = {"Naasioi"},
["nat"] = {"Ca̱hungwa̱rya̱", "Hungworo"},
["nau"] = {"Nauru"},
["nav"] = {"Navaho", "Navajo"},
["naw"] = {"Nawuri"},
["nax"] = {"Nakwi"},
["nay"] = {"Narrinyeri"},
["naz"] = {"Coatepec Nahuatl"},
["nba"] = {"Nyemba"},
["nbb"] = {"Ndoe"},
["nbc"] = {"Chang Naga"},
["nbd"] = {"Ngbinda"},
["nbe"] = {"Konyak Naga"},
["nbg"] = {"Nagarchal"},
["nbh"] = {"Ngamo"},
["nbi"] = {"Mao Naga"},
["nbj"] = {"Ngarinman"},
["nbk"] = {"Nake"},
["nbl"] = {"South Ndebele"},
["nbm"] = {"Ngbaka Ma'bo"},
["nbn"] = {"Kuri"},
["nbo"] = {"Nkukoli"},
["nbp"] = {"Nnam"},
["nbq"] = {"Nggem"},
["nbr"] = {"Numana-Nunku-Gbantu-Numbu"},
["nbs"] = {"Namibian Sign Language"},
["nbt"] = {"Na"},
["nbu"] = {"Rongmei Naga"},
["nbv"] = {"Ngamambo"},
["nbw"] = {"Southern Ngbandi"},
["nby"] = {"Ningera"},
["nca"] = {"Iyo"},
["ncb"] = {"Central Nicobarese"},
["ncc"] = {"Ponam"},
["ncd"] = {"Nachering"},
["nce"] = {"Yale"},
["ncf"] = {"Notsi"},
["ncg"] = {"Nisga'a"},
["nch"] = {"Central Huasteca Nahuatl"},
["nci"] = {"Classical Nahuatl"},
["ncj"] = {"Northern Puebla Nahuatl"},
["nck"] = {"Nakara"},
["ncl"] = {"Michoacán Nahuatl"},
["ncm"] = {"Nambo"},
["ncn"] = {"Nauna"},
["nco"] = {"Sibe"},
["ncq"] = {"Northern Katang"},
["ncr"] = {"Ncane"},
["ncs"] = {"Nicaraguan Sign Language"},
["nct"] = {"Chothe Naga"},
["ncu"] = {"Chumburung"},
["ncx"] = {"Central Puebla Nahuatl"},
["ncz"] = {"Natchez"},
["nda"] = {"Ndasa"},
["ndb"] = {"Kenswei Nsei"},
["ndc"] = {"Ndau"},
["ndd"] = {"Nde-Nsele-Nta"},
["nde"] = {"North Ndebele"},
["ndf"] = {"Nadruvian"},
["ndg"] = {"Ndengereko"},
["ndh"] = {"Ndali"},
["ndi"] = {"Samba Leko"},
["ndj"] = {"Ndamba"},
["ndk"] = {"Ndaka"},
["ndl"] = {"Ndolo"},
["ndm"] = {"Ndam"},
["ndn"] = {"Ngundi"},
["ndo"] = {"Ndonga"},
["ndp"] = {"Ndo"},
["ndq"] = {"Ndombe"},
["ndr"] = {"Ndoola"},
["nds"] = {"Low German", "Low Saxon"},
["ndt"] = {"Ndunga"},
["ndu"] = {"Dugun"},
["ndv"] = {"Ndut"},
["ndw"] = {"Ndobo"},
["ndx"] = {"Nduga"},
["ndy"] = {"Lutos"},
["ndz"] = {"Ndogo"},
["nea"] = {"Eastern Ngad'a"},
["neb"] = {"Toura (Côte d'Ivoire)"},
["nec"] = {"Nedebang"},
["ned"] = {"Nde-Gbite"},
["nee"] = {"Nêlêmwa-Nixumwak"},
["nef"] = {"Nefamese"},
["neg"] = {"Negidal"},
["neh"] = {"Nyenkha"},
["nei"] = {"Neo-Hittite"},
["nej"] = {"Neko"},
["nek"] = {"Neku"},
["nem"] = {"Nemi"},
["nen"] = {"Nengone"},
["neo"] = {"Ná-Meo"},
["nep"] = {"Nepali (macrolanguage)"},
["neq"] = {"North Central Mixe"},
["ner"] = {"Yahadian"},
["nes"] = {"Bhoti Kinnauri"},
["net"] = {"Nete"},
["neu"] = {"Neo"},
["nev"] = {"Nyaheun"},
["new"] = {"Nepal Bhasa", "Newari"},
["nex"] = {"Neme"},
["ney"] = {"Neyo"},
["nez"] = {"Nez Perce"},
["nfa"] = {"Dhao"},
["nfd"] = {"Ahwai"},
["nfl"] = {"Äiwoo", "Ayiwo"},
["nfr"] = {"Nafaanra"},
["nfu"] = {"Mfumte"},
["nga"] = {"Ngbaka"},
["ngb"] = {"Northern Ngbandi"},
["ngc"] = {"Ngombe (Democratic Republic of Congo)"},
["ngd"] = {"Ngando (Central African Republic)"},
["nge"] = {"Ngemba"},
["ngg"] = {"Ngbaka Manza"},
["ngh"] = {"N/u"},
["ngi"] = {"Ngizim"},
["ngj"] = {"Ngie"},
["ngk"] = {"Dalabon"},
["ngl"] = {"Lomwe"},
["ngm"] = {"Ngatik Men's Creole"},
["ngn"] = {"Ngwo"},
["ngo"] = {"Ngoni"},
["ngp"] = {"Ngulu"},
["ngq"] = {"Ngoreme", "Ngurimi"},
["ngr"] = {"Engdewu"},
["ngs"] = {"Gvoko"},
["ngt"] = {"Kriang", "Ngeq"},
["ngu"] = {"Guerrero Nahuatl"},
["ngv"] = {"Nagumi"},
["ngw"] = {"Ngwaba"},
["ngx"] = {"Nggwahyi"},
["ngy"] = {"Tibea"},
["ngz"] = {"Ngungwel"},
["nha"] = {"Nhanda"},
["nhb"] = {"Beng"},
["nhc"] = {"Tabasco Nahuatl"},
["nhd"] = {"Ava Guaraní", "Chiripá"},
["nhe"] = {"Eastern Huasteca Nahuatl"},
["nhf"] = {"Nhuwala"},
["nhg"] = {"Tetelcingo Nahuatl"},
["nhh"] = {"Nahari"},
["nhi"] = {"Zacatlán-Ahuacatlán-Tepetzintla Nahuatl"},
["nhk"] = {"Isthmus-Cosoleacaque Nahuatl"},
["nhm"] = {"Morelos Nahuatl"},
["nhn"] = {"Central Nahuatl"},
["nho"] = {"Takuu"},
["nhp"] = {"Isthmus-Pajapan Nahuatl"},
["nhq"] = {"Huaxcaleca Nahuatl"},
["nhr"] = {"Naro"},
["nht"] = {"Ometepec Nahuatl"},
["nhu"] = {"Noone"},
["nhv"] = {"Temascaltepec Nahuatl"},
["nhw"] = {"Western Huasteca Nahuatl"},
["nhx"] = {"Isthmus-Mecayapan Nahuatl"},
["nhy"] = {"Northern Oaxaca Nahuatl"},
["nhz"] = {"Santa María La Alta Nahuatl"},
["nia"] = {"Nias"},
["nib"] = {"Nakame"},
["nid"] = {"Ngandi"},
["nie"] = {"Niellim"},
["nif"] = {"Nek"},
["nig"] = {"Ngalakan"},
["nih"] = {"Nyiha (Tanzania)"},
["nii"] = {"Nii"},
["nij"] = {"Ngaju"},
["nik"] = {"Southern Nicobarese"},
["nil"] = {"Nila"},
["nim"] = {"Nilamba"},
["nin"] = {"Ninzo"},
["nio"] = {"Nganasan"},
["niq"] = {"Nandi"},
["nir"] = {"Nimboran"},
["nis"] = {"Nimi"},
["nit"] = {"Southeastern Kolami"},
["niu"] = {"Niuean"},
["niv"] = {"Gilyak"},
["niw"] = {"Nimo"},
["nix"] = {"Hema"},
["niy"] = {"Ngiti"},
["niz"] = {"Ningil"},
["nja"] = {"Nzanyi"},
["njb"] = {"Nocte Naga"},
["njd"] = {"Ndonde Hamba"},
["njh"] = {"Lotha Naga"},
["nji"] = {"Gudanji"},
["njj"] = {"Njen"},
["njl"] = {"Njalgulgule"},
["njm"] = {"Angami Naga"},
["njn"] = {"Liangmai Naga"},
["njo"] = {"Ao Naga"},
["njr"] = {"Njerep"},
["njs"] = {"Nisa"},
["njt"] = {"Ndyuka-Trio Pidgin"},
["nju"] = {"Ngadjunmaya"},
["njx"] = {"Kunyi"},
["njy"] = {"Njyem"},
["njz"] = {"Nyishi"},
["nka"] = {"Nkoya"},
["nkb"] = {"Khoibu Naga"},
["nkc"] = {"Nkongho"},
["nkd"] = {"Koireng"},
["nke"] = {"Duke"},
["nkf"] = {"Inpui Naga"},
["nkg"] = {"Nekgini"},
["nkh"] = {"Khezha Naga"},
["nki"] = {"Thangal Naga"},
["nkj"] = {"Nakai"},
["nkk"] = {"Nokuku"},
["nkm"] = {"Namat"},
["nkn"] = {"Nkangala"},
["nko"] = {"Nkonya"},
["nkp"] = {"Niuatoputapu"},
["nkq"] = {"Nkami"},
["nkr"] = {"Nukuoro"},
["nks"] = {"North Asmat"},
["nkt"] = {"Nyika (Tanzania)"},
["nku"] = {"Bouna Kulango"},
["nkv"] = {"Nyika (Malawi and Zambia)"},
["nkw"] = {"Nkutu"},
["nkx"] = {"Nkoroo"},
["nkz"] = {"Nkari"},
["nla"] = {"Ngombale"},
["nlc"] = {"Nalca"},
["nld"] = {"Dutch", "Flemish"},
["nle"] = {"East Nyala"},
["nlg"] = {"Gela"},
["nli"] = {"Grangali"},
["nlj"] = {"Nyali"},
["nlk"] = {"Ninia Yali"},
["nll"] = {"Nihali"},
["nlm"] = {"Mankiyali"},
["nlo"] = {"Ngul"},
["nlq"] = {"Lao Naga"},
["nlu"] = {"Nchumbulu"},
["nlv"] = {"Orizaba Nahuatl"},
["nlw"] = {"Walangama"},
["nlx"] = {"Nahali"},
["nly"] = {"Nyamal"},
["nlz"] = {"Nalögo"},
["nma"] = {"Maram Naga"},
["nmb"] = {"Big Nambas", "V'ënen Taut"},
["nmc"] = {"Ngam"},
["nmd"] = {"Ndumu"},
["nme"] = {"Mzieme Naga"},
["nmf"] = {"Tangkhul Naga (India)"},
["nmg"] = {"Kwasio"},
["nmh"] = {"Monsang Naga"},
["nmi"] = {"Nyam"},
["nmj"] = {"Ngombe (Central African Republic)"},
["nmk"] = {"Namakura"},
["nml"] = {"Ndemli"},
["nmm"] = {"Manangba"},
["nmn"] = {"!Xóõ"},
["nmo"] = {"Moyon Naga"},
["nmp"] = {"Nimanbur"},
["nmq"] = {"Nambya"},
["nmr"] = {"Nimbari"},
["nms"] = {"Letemboi"},
["nmt"] = {"Namonuito"},
["nmu"] = {"Northeast Maidu"},
["nmv"] = {"Ngamini"},
["nmw"] = {"Nimoa", "Rifao"},
["nmx"] = {"Nama (Papua New Guinea)"},
["nmy"] = {"Namuyi"},
["nmz"] = {"Nawdm"},
["nna"] = {"Nyangumarta"},
["nnb"] = {"Nande"},
["nnc"] = {"Nancere"},
["nnd"] = {"West Ambae"},
["nne"] = {"Ngandyera"},
["nnf"] = {"Ngaing"},
["nng"] = {"Maring Naga"},
["nnh"] = {"Ngiemboon"},
["nni"] = {"North Nuaulu"},
["nnj"] = {"Nyangatom"},
["nnk"] = {"Nankina"},
["nnl"] = {"Northern Rengma Naga"},
["nnm"] = {"Namia"},
["nnn"] = {"Ngete"},
["nno"] = {"Norwegian Nynorsk"},
["nnp"] = {"Wancho Naga"},
["nnq"] = {"Ngindo"},
["nnr"] = {"Narungga"},
["nns"] = {"Ningye"},
["nnt"] = {"Nanticoke"},
["nnu"] = {"Dwang"},
["nnv"] = {"Nugunu (Australia)"},
["nnw"] = {"Southern Nuni"},
["nny"] = {"Nyangga"},
["nnz"] = {"Nda'nda'"},
["noa"] = {"Woun Meu"},
["nob"] = {"Norwegian Bokmål"},
["noc"] = {"Nuk"},
["nod"] = {"Northern Thai"},
["noe"] = {"Nimadi"},
["nof"] = {"Nomane"},
["nog"] = {"Nogai"},
["noh"] = {"Nomu"},
["noi"] = {"Noiri"},
["noj"] = {"Nonuya"},
["nok"] = {"Nooksack"},
["nol"] = {"Nomlaki"},
["nom"] = {"Nocamán"},
["non"] = {"Old Norse"},
["nop"] = {"Numanggang"},
["noq"] = {"Ngongo"},
["nor"] = {"Norwegian"},
["nos"] = {"Eastern Nisu"},
["not"] = {"Nomatsiguenga"},
["nou"] = {"Ewage-Notu"},
["nov"] = {"Novial"},
["now"] = {"Nyambo"},
["noy"] = {"Noy"},
["noz"] = {"Nayi"},
["npa"] = {"Nar Phu"},
["npb"] = {"Nupbikha"},
["npg"] = {"Ponyo-Gongwang Naga"},
["nph"] = {"Phom Naga"},
["npi"] = {"Nepali (individual language)"},
["npl"] = {"Southeastern Puebla Nahuatl"},
["npn"] = {"Mondropolon"},
["npo"] = {"Pochuri Naga"},
["nps"] = {"Nipsan"},
["npu"] = {"Puimei Naga"},
["npx"] = {"Noipx"},
["npy"] = {"Napu"},
["nqg"] = {"Southern Nago"},
["nqk"] = {"Kura Ede Nago"},
["nql"] = {"Ngendelengo"},
["nqm"] = {"Ndom"},
["nqn"] = {"Nen"},
["nqo"] = {"N'Ko"},
["nqq"] = {"Kyan-Karyaw Naga"},
["nqy"] = {"Akyaung Ari Naga"},
["nra"] = {"Ngom"},
["nrb"] = {"Nara"},
["nrc"] = {"Noric"},
["nre"] = {"Southern Rengma Naga"},
["nrf"] = {"Guernésiais", "Jèrriais"},
["nrg"] = {"Narango"},
["nri"] = {"Chokri Naga"},
["nrk"] = {"Ngarla"},
["nrl"] = {"Ngarluma"},
["nrm"] = {"Narom"},
["nrn"] = {"Norn"},
["nrp"] = {"North Picene"},
["nrr"] = {"Nora", "Norra"},
["nrt"] = {"Northern Kalapuya"},
["nru"] = {"Narua"},
["nrx"] = {"Ngurmbur"},
["nrz"] = {"Lala"},
["nsa"] = {"Sangtam Naga"},
["nsc"] = {"Nshi"},
["nsd"] = {"Southern Nisu"},
["nse"] = {"Nsenga"},
["nsf"] = {"Northwestern Nisu"},
["nsg"] = {"Ngasa"},
["nsh"] = {"Ngoshie"},
["nsi"] = {"Nigerian Sign Language"},
["nsk"] = {"Naskapi"},
["nsl"] = {"Norwegian Sign Language"},
["nsm"] = {"Sumi Naga"},
["nsn"] = {"Nehan"},
["nso"] = {"Northern Sotho", "Pedi", "Sepedi"},
["nsp"] = {"Nepalese Sign Language"},
["nsq"] = {"Northern Sierra Miwok"},
["nsr"] = {"Maritime Sign Language"},
["nss"] = {"Nali"},
["nst"] = {"Tase Naga"},
["nsu"] = {"Sierra Negra Nahuatl"},
["nsv"] = {"Southwestern Nisu"},
["nsw"] = {"Navut"},
["nsx"] = {"Nsongo"},
["nsy"] = {"Nasal"},
["nsz"] = {"Nisenan"},
["ntd"] = {"Northern Tidung"},
["nte"] = {"Nathembo"},
["ntg"] = {"Ngantangarra"},
["nti"] = {"Natioro"},
["ntj"] = {"Ngaanyatjarra"},
["ntk"] = {"Ikoma-Nata-Isenye"},
["ntm"] = {"Nateni"},
["nto"] = {"Ntomba"},
["ntp"] = {"Northern Tepehuan"},
["ntr"] = {"Delo"},
["ntu"] = {"Natügu"},
["ntw"] = {"Nottoway"},
["ntx"] = {"Tangkhul Naga (Myanmar)"},
["nty"] = {"Mantsi"},
["ntz"] = {"Natanzi"},
["nua"] = {"Yuanga"},
["nuc"] = {"Nukuini"},
["nud"] = {"Ngala"},
["nue"] = {"Ngundu"},
["nuf"] = {"Nusu"},
["nug"] = {"Nungali"},
["nuh"] = {"Ndunda"},
["nui"] = {"Ngumbi"},
["nuj"] = {"Nyole"},
["nuk"] = {"Nuuchahnulth", "Nuu-chah-nulth"},
["nul"] = {"Nusa Laut"},
["num"] = {"Niuafo'ou"},
["nun"] = {"Anong"},
["nuo"] = {"Nguôn"},
["nup"] = {"Nupe-Nupe-Tako"},
["nuq"] = {"Nukumanu"},
["nur"] = {"Nukuria"},
["nus"] = {"Nuer"},
["nut"] = {"Nung (Viet Nam)"},
["nuu"] = {"Ngbundu"},
["nuv"] = {"Northern Nuni"},
["nuw"] = {"Nguluwan"},
["nux"] = {"Mehek"},
["nuy"] = {"Nunggubuyu"},
["nuz"] = {"Tlamacazapa Nahuatl"},
["nvh"] = {"Nasarian"},
["nvm"] = {"Namiae"},
["nvo"] = {"Nyokon"},
["nwa"] = {"Nawathinehena"},
["nwb"] = {"Nyabwa"},
["nwc"] = {"Classical Nepal Bhasa", "Classical Newari", "Old Newari"},
["nwe"] = {"Ngwe"},
["nwg"] = {"Ngayawung"},
["nwi"] = {"Southwest Tanna"},
["nwm"] = {"Nyamusa-Molo"},
["nwo"] = {"Nauo"},
["nwr"] = {"Nawaru"},
["nwx"] = {"Middle Newar"},
["nwy"] = {"Nottoway-Meherrin"},
["nxa"] = {"Nauete"},
["nxd"] = {"Ngando (Democratic Republic of Congo)"},
["nxe"] = {"Nage"},
["nxg"] = {"Ngad'a"},
["nxi"] = {"Nindi"},
["nxk"] = {"Koki Naga"},
["nxl"] = {"South Nuaulu"},
["nxm"] = {"Numidian"},
["nxn"] = {"Ngawun"},
["nxo"] = {"Ndambomo"},
["nxq"] = {"Naxi"},
["nxr"] = {"Ninggerum"},
["nxu"] = {"Narau"},
["nxx"] = {"Nafri"},
["nya"] = {"Chewa", "Chichewa", "Nyanja"},
["nyb"] = {"Nyangbo"},
["nyc"] = {"Nyanga-li"},
["nyd"] = {"Nyore", "Olunyole"},
["nye"] = {"Nyengo"},
["nyf"] = {"Giryama", "Kigiryama"},
["nyg"] = {"Nyindu"},
["nyh"] = {"Nyigina"},
["nyi"] = {"Ama (Sudan)"},
["nyj"] = {"Nyanga"},
["nyk"] = {"Nyaneka"},
["nyl"] = {"Nyeu"},
["nym"] = {"Nyamwezi"},
["nyn"] = {"Nyankole"},
["nyo"] = {"Nyoro"},
["nyp"] = {"Nyang'i"},
["nyq"] = {"Nayini"},
["nyr"] = {"Nyiha (Malawi)"},
["nys"] = {"Nyunga"},
["nyt"] = {"Nyawaygi"},
["nyu"] = {"Nyungwe"},
["nyv"] = {"Nyulnyul"},
["nyw"] = {"Nyaw"},
["nyx"] = {"Nganyaywana"},
["nyy"] = {"Nyakyusa-Ngonde"},
["nza"] = {"Tigon Mbembe"},
["nzb"] = {"Njebi"},
["nzd"] = {"Nzadi"},
["nzi"] = {"Nzima"},
["nzk"] = {"Nzakara"},
["nzm"] = {"Zeme Naga"},
["nzs"] = {"New Zealand Sign Language"},
["nzu"] = {"Teke-Nzikou"},
["nzy"] = {"Nzakambay"},
["nzz"] = {"Nanga Dama Dogon"},
["oaa"] = {"Orok"},
["oac"] = {"Oroch"},
["oar"] = {"Ancient Aramaic (up to 700 BCE)", "Old Aramaic (up to 700 BCE)"},
["oav"] = {"Old Avar"},
["obi"] = {"Obispeño"},
["obk"] = {"Southern Bontok"},
["obl"] = {"Oblo"},
["obm"] = {"Moabite"},
["obo"] = {"Obo Manobo"},
["obr"] = {"Old Burmese"},
["obt"] = {"Old Breton"},
["obu"] = {"Obulom"},
["oca"] = {"Ocaina"},
["och"] = {"Old Chinese"},
["oci"] = {"Occitan (post 1500)"},
["oco"] = {"Old Cornish"},
["ocu"] = {"Atzingo Matlatzinca"},
["oda"] = {"Odut"},
["odk"] = {"Od"},
["odt"] = {"Old Dutch"},
["odu"] = {"Odual"},
["ofo"] = {"Ofo"},
["ofs"] = {"Old Frisian"},
["ofu"] = {"Efutop"},
["ogb"] = {"Ogbia"},
["ogc"] = {"Ogbah"},
["oge"] = {"Old Georgian"},
["ogg"] = {"Ogbogolo"},
["ogo"] = {"Khana"},
["ogu"] = {"Ogbronuagum"},
["oht"] = {"Old Hittite"},
["ohu"] = {"Old Hungarian"},
["oia"] = {"Oirata"},
["oin"] = {"Inebu One"},
["ojb"] = {"Northwestern Ojibwa"},
["ojc"] = {"Central Ojibwa"},
["ojg"] = {"Eastern Ojibwa"},
["oji"] = {"Ojibwa"},
["ojp"] = {"Old Japanese"},
["ojs"] = {"Severn Ojibwa"},
["ojv"] = {"Ontong Java"},
["ojw"] = {"Western Ojibwa"},
["oka"] = {"Okanagan"},
["okb"] = {"Okobo"},
["okd"] = {"Okodia"},
["oke"] = {"Okpe (Southwestern Edo)"},
["okg"] = {"Koko Babangk"},
["okh"] = {"Koresh-e Rostam"},
["oki"] = {"Okiek"},
["okj"] = {"Oko-Juwoi"},
["okk"] = {"Kwamtim One"},
["okl"] = {"Old Kentish Sign Language"},
["okm"] = {"Middle Korean (10th-16th cent.)"},
["okn"] = {"Oki-No-Erabu"},
["oko"] = {"Old Korean (3rd-9th cent.)"},
["okr"] = {"Kirike"},
["oks"] = {"Oko-Eni-Osayen"},
["oku"] = {"Oku"},
["okv"] = {"Orokaiva"},
["okx"] = {"Okpe (Northwestern Edo)"},
["ola"] = {"Walungge"},
["old"] = {"Mochi"},
["ole"] = {"Olekha"},
["olk"] = {"Olkol"},
["olm"] = {"Oloma"},
["olo"] = {"Livvi"},
["olr"] = {"Olrat"},
["olt"] = {"Old Lithuanian"},
["olu"] = {"Kuvale"},
["oma"] = {"Omaha-Ponca"},
["omb"] = {"East Ambae"},
["omc"] = {"Mochica"},
["omg"] = {"Omagua"},
["omi"] = {"Omi"},
["omk"] = {"Omok"},
["oml"] = {"Ombo"},
["omn"] = {"Minoan"},
["omo"] = {"Utarmbung"},
["omp"] = {"Old Manipuri"},
["omr"] = {"Old Marathi"},
["omt"] = {"Omotik"},
["omu"] = {"Omurano"},
["omw"] = {"South Tairora"},
["omx"] = {"Old Mon"},
["ona"] = {"Ona"},
["onb"] = {"Lingao"},
["one"] = {"Oneida"},
["ong"] = {"Olo"},
["oni"] = {"Onin"},
["onj"] = {"Onjob"},
["onk"] = {"Kabore One"},
["onn"] = {"Onobasulu"},
["ono"] = {"Onondaga"},
["onp"] = {"Sartang"},
["onr"] = {"Northern One"},
["ons"] = {"Ono"},
["ont"] = {"Ontenu"},
["onu"] = {"Unua"},
["onw"] = {"Old Nubian"},
["onx"] = {"Onin Based Pidgin"},
["ood"] = {"Tohono O'odham"},
["oog"] = {"Ong"},
["oon"] = {"Önge"},
["oor"] = {"Oorlams"},
["oos"] = {"Old Ossetic"},
["opa"] = {"Okpamheri"},
["opk"] = {"Kopkaka"},
["opm"] = {"Oksapmin"},
["opo"] = {"Opao"},
["opt"] = {"Opata"},
["opy"] = {"Ofayé"},
["ora"] = {"Oroha"},
["orc"] = {"Orma"},
["ore"] = {"Orejón"},
["org"] = {"Oring"},
["orh"] = {"Oroqen"},
["ori"] = {"Oriya (macrolanguage)"},
["orm"] = {"Oromo"},
["orn"] = {"Orang Kanaq"},
["oro"] = {"Orokolo"},
["orr"] = {"Oruma"},
["ors"] = {"Orang Seletar"},
["ort"] = {"Adivasi Oriya"},
["oru"] = {"Ormuri"},
["orv"] = {"Old Russian"},
["orw"] = {"Oro Win"},
["orx"] = {"Oro"},
["ory"] = {"Odia", "Oriya (individual language)"},
["orz"] = {"Ormu"},
["osa"] = {"Osage"},
["osc"] = {"Oscan"},
["osi"] = {"Osing"},
["oso"] = {"Ososo"},
["osp"] = {"Old Spanish"},
["oss"] = {"Ossetian", "Ossetic"},
["ost"] = {"Osatu"},
["osu"] = {"Southern One"},
["osx"] = {"Old Saxon"},
["ota"] = {"Ottoman Turkish (1500-1928)"},
["otb"] = {"Old Tibetan"},
["otd"] = {"Ot Danum"},
["ote"] = {"Mezquital Otomi"},
["oti"] = {"Oti"},
["otk"] = {"Old Turkish"},
["otl"] = {"Tilapa Otomi"},
["otm"] = {"Eastern Highland Otomi"},
["otn"] = {"Tenango Otomi"},
["otq"] = {"Querétaro Otomi"},
["otr"] = {"Otoro"},
["ots"] = {"Estado de México Otomi"},
["ott"] = {"Temoaya Otomi"},
["otu"] = {"Otuke"},
["otw"] = {"Ottawa"},
["otx"] = {"Texcatepec Otomi"},
["oty"] = {"Old Tamil"},
["otz"] = {"Ixtenco Otomi"},
["oua"] = {"Tagargrent"},
["oub"] = {"Glio-Oubi"},
["oue"] = {"Oune"},
["oui"] = {"Old Uighur"},
["oum"] = {"Ouma"},
["ovd"] = {"Elfdalian", "Övdalian"},
["owi"] = {"Owiniga"},
["owl"] = {"Old Welsh"},
["oyb"] = {"Oy"},
["oyd"] = {"Oyda"},
["oym"] = {"Wayampi"},
["oyy"] = {"Oya'oya"},
["ozm"] = {"Koonzime"},
["pab"] = {"Parecís"},
["pac"] = {"Pacoh"},
["pad"] = {"Paumarí"},
["pae"] = {"Pagibete"},
["paf"] = {"Paranawát"},
["pag"] = {"Pangasinan"},
["pah"] = {"Tenharim"},
["pai"] = {"Pe"},
["pak"] = {"Parakanã"},
["pal"] = {"Pahlavi"},
["pam"] = {"Kapampangan", "Pampanga"},
["pan"] = {"Panjabi", "Punjabi"},
["pao"] = {"Northern Paiute"},
["pap"] = {"Papiamento"},
["paq"] = {"Parya"},
["par"] = {"Panamint", "Timbisha"},
["pas"] = {"Papasena"},
["pat"] = {"Papitalai"},
["pau"] = {"Palauan"},
["pav"] = {"Pakaásnovos"},
["paw"] = {"Pawnee"},
["pax"] = {"Pankararé"},
["pay"] = {"Pech"},
["paz"] = {"Pankararú"},
["pbb"] = {"Páez"},
["pbc"] = {"Patamona"},
["pbe"] = {"Mezontla Popoloca"},
["pbf"] = {"Coyotepec Popoloca"},
["pbg"] = {"Paraujano"},
["pbh"] = {"E'ñapa Woromaipu"},
["pbi"] = {"Parkwa"},
["pbl"] = {"Mak (Nigeria)"},
["pbm"] = {"Puebla Mazatec"},
["pbn"] = {"Kpasam"},
["pbo"] = {"Papel"},
["pbp"] = {"Badyara"},
["pbr"] = {"Pangwa"},
["pbs"] = {"Central Pame"},
["pbt"] = {"Southern Pashto"},
["pbu"] = {"Northern Pashto"},
["pbv"] = {"Pnar"},
["pby"] = {"Pyu (Papua New Guinea)"},
["pca"] = {"Santa Inés Ahuatempan Popoloca"},
["pcb"] = {"Pear"},
["pcc"] = {"Bouyei"},
["pcd"] = {"Picard"},
["pce"] = {"Ruching Palaung"},
["pcf"] = {"Paliyan"},
["pcg"] = {"Paniya"},
["pch"] = {"Pardhan"},
["pci"] = {"Duruwa"},
["pcj"] = {"Parenga"},
["pck"] = {"Paite Chin"},
["pcl"] = {"Pardhi"},
["pcm"] = {"Nigerian Pidgin"},
["pcn"] = {"Piti"},
["pcp"] = {"Pacahuara"},
["pcw"] = {"Pyapun"},
["pda"] = {"Anam"},
["pdc"] = {"Pennsylvania German"},
["pdi"] = {"Pa Di"},
["pdn"] = {"Fedan", "Podena"},
["pdo"] = {"Padoe"},
["pdt"] = {"Plautdietsch"},
["pdu"] = {"Kayan"},
["pea"] = {"Peranakan Indonesian"},
["peb"] = {"Eastern Pomo"},
["ped"] = {"Mala (Papua New Guinea)"},
["pee"] = {"Taje"},
["pef"] = {"Northeastern Pomo"},
["peg"] = {"Pengo"},
["peh"] = {"Bonan"},
["pei"] = {"Chichimeca-Jonaz"},
["pej"] = {"Northern Pomo"},
["pek"] = {"Penchal"},
["pel"] = {"Pekal"},
["pem"] = {"Phende"},
["peo"] = {"Old Persian (ca. 600-400 B.C.)"},
["pep"] = {"Kunja"},
["peq"] = {"Southern Pomo"},
["pes"] = {"Iranian Persian"},
["pev"] = {"Pémono"},
["pex"] = {"Petats"},
["pey"] = {"Petjo"},
["pez"] = {"Eastern Penan"},
["pfa"] = {"Pááfang"},
["pfe"] = {"Peere"},
["pfl"] = {"Pfaelzisch"},
["pga"] = {"Sudanese Creole Arabic"},
["pgd"] = {"Gāndhārī"},
["pgg"] = {"Pangwali"},
["pgi"] = {"Pagi"},
["pgk"] = {"Rerep"},
["pgl"] = {"Primitive Irish"},
["pgn"] = {"Paelignian"},
["pgs"] = {"Pangseng"},
["pgu"] = {"Pagu"},
["pgz"] = {"Papua New Guinean Sign Language"},
["pha"] = {"Pa-Hng"},
["phd"] = {"Phudagi"},
["phg"] = {"Phuong"},
["phh"] = {"Phukha"},
["phk"] = {"Phake"},
["phl"] = {"Palula", "Phalura"},
["phm"] = {"Phimbi"},
["phn"] = {"Phoenician"},
["pho"] = {"Phunoi"},
["phq"] = {"Phana'"},
["phr"] = {"Pahari-Potwari"},
["pht"] = {"Phu Thai"},
["phu"] = {"Phuan"},
["phv"] = {"Pahlavani"},
["phw"] = {"Phangduwali"},
["pia"] = {"Pima Bajo"},
["pib"] = {"Yine"},
["pic"] = {"Pinji"},
["pid"] = {"Piaroa"},
["pie"] = {"Piro"},
["pif"] = {"Pingelapese"},
["pig"] = {"Pisabo"},
["pih"] = {"Pitcairn-Norfolk"},
["pii"] = {"Pini"},
["pij"] = {"Pijao"},
["pil"] = {"Yom"},
["pim"] = {"Powhatan"},
["pin"] = {"Piame"},
["pio"] = {"Piapoco"},
["pip"] = {"Pero"},
["pir"] = {"Piratapuyo"},
["pis"] = {"Pijin"},
["pit"] = {"Pitta Pitta"},
["piu"] = {"Pintupi-Luritja"},
["piv"] = {"Pileni", "Vaeakau-Taumako"},
["piw"] = {"Pimbwe"},
["pix"] = {"Piu"},
["piy"] = {"Piya-Kwonci"},
["piz"] = {"Pije"},
["pjt"] = {"Pitjantjatjara"},
["pka"] = {"Ardhamāgadhī Prākrit"},
["pkb"] = {"Kipfokomo", "Pokomo"},
["pkc"] = {"Paekche"},
["pkg"] = {"Pak-Tong"},
["pkh"] = {"Pankhu"},
["pkn"] = {"Pakanha"},
["pko"] = {"Pökoot"},
["pkp"] = {"Pukapuka"},
["pkr"] = {"Attapady Kurumba"},
["pks"] = {"Pakistan Sign Language"},
["pkt"] = {"Maleng"},
["pku"] = {"Paku"},
["pla"] = {"Miani"},
["plb"] = {"Polonombauk"},
["plc"] = {"Central Palawano"},
["pld"] = {"Polari"},
["ple"] = {"Palu'e"},
["plg"] = {"Pilagá"},
["plh"] = {"Paulohi"},
["pli"] = {"Pali"},
["plj"] = {"Polci"},
["plk"] = {"Kohistani Shina"},
["pll"] = {"Shwe Palaung"},
["pln"] = {"Palenquero"},
["plo"] = {"Oluta Popoluca"},
["plp"] = {"Palpa"},
["plq"] = {"Palaic"},
["plr"] = {"Palaka Senoufo"},
["pls"] = {"San Marcos Tlacoyalco Popoloca", "San Marcos Tlalcoyalco Popoloca"},
["plt"] = {"Plateau Malagasy"},
["plu"] = {"Palikúr"},
["plv"] = {"Southwest Palawano"},
["plw"] = {"Brooke's Point Palawano"},
["ply"] = {"Bolyu"},
["plz"] = {"Paluan"},
["pma"] = {"Paama"},
["pmb"] = {"Pambia"},
["pmd"] = {"Pallanganmiddang"},
["pme"] = {"Pwaamei"},
["pmf"] = {"Pamona"},
["pmh"] = {"Māhārāṣṭri Prākrit"},
["pmi"] = {"Northern Pumi"},
["pmj"] = {"Southern Pumi"},
["pmk"] = {"Pamlico"},
["pml"] = {"Lingua Franca"},
["pmm"] = {"Pomo"},
["pmn"] = {"Pam"},
["pmo"] = {"Pom"},
["pmq"] = {"Northern Pame"},
["pmr"] = {"Paynamar"},
["pms"] = {"Piemontese"},
["pmt"] = {"Tuamotuan"},
["pmw"] = {"Plains Miwok"},
["pmx"] = {"Poumei Naga"},
["pmy"] = {"Papuan Malay"},
["pmz"] = {"Southern Pame"},
["pna"] = {"Punan Bah-Biau"},
["pnb"] = {"Western Panjabi"},
["pnc"] = {"Pannei"},
["pne"] = {"Western Penan"},
["png"] = {"Pongu"},
["pnh"] = {"Penrhyn"},
["pni"] = {"Aoheng"},
["pnj"] = {"Pinjarup"},
["pnk"] = {"Paunaka"},
["pnl"] = {"Paleni"},
["pnm"] = {"Punan Batu 1"},
["pnn"] = {"Pinai-Hagahai"},
["pno"] = {"Panobo"},
["pnp"] = {"Pancana"},
["pnq"] = {"Pana (Burkina Faso)"},
["pnr"] = {"Panim"},
["pns"] = {"Ponosakan"},
["pnt"] = {"Pontic"},
["pnu"] = {"Jiongnai Bunu"},
["pnv"] = {"Pinigura"},
["pnw"] = {"Panytyima"},
["pnx"] = {"Phong-Kniang"},
["pny"] = {"Pinyin"},
["pnz"] = {"Pana (Central African Republic)"},
["poc"] = {"Poqomam"},
["poe"] = {"San Juan Atzingo Popoloca"},
["pof"] = {"Poke"},
["pog"] = {"Potiguára"},
["poh"] = {"Poqomchi'"},
["poi"] = {"Highland Popoluca"},
["pok"] = {"Pokangá"},
["pol"] = {"Polish"},
["pom"] = {"Southeastern Pomo"},
["pon"] = {"Pohnpeian"},
["poo"] = {"Central Pomo"},
["pop"] = {"Pwapwâ"},
["poq"] = {"Texistepec Popoluca"},
["por"] = {"Portuguese"},
["pos"] = {"Sayula Popoluca"},
["pot"] = {"Potawatomi"},
["pov"] = {"Upper Guinea Crioulo"},
["pow"] = {"San Felipe Otlaltepec Popoloca"},
["pox"] = {"Polabian"},
["poy"] = {"Pogolo"},
["ppe"] = {"Papi"},
["ppi"] = {"Paipai"},
["ppk"] = {"Uma"},
["ppl"] = {"Nicarao", "Pipil"},
["ppm"] = {"Papuma"},
["ppn"] = {"Papapana"},
["ppo"] = {"Folopa"},
["ppp"] = {"Pelende"},
["ppq"] = {"Pei"},
["pps"] = {"San Luís Temalacayuca Popoloca"},
["ppt"] = {"Pare"},
["ppu"] = {"Papora"},
["pqa"] = {"Pa'a"},
["pqm"] = {"Malecite-Passamaquoddy"},
["prc"] = {"Parachi"},
["prd"] = {"Parsi-Dari"},
["pre"] = {"Principense"},
["prf"] = {"Paranan"},
["prg"] = {"Prussian"},
["prh"] = {"Porohanon"},
["pri"] = {"Paicî"},
["prk"] = {"Parauk"},
["prl"] = {"Peruvian Sign Language"},
["prm"] = {"Kibiri"},
["prn"] = {"Prasuni"},
["pro"] = {"Old Occitan (to 1500)", "Old Provençal (to 1500)"},
["prp"] = {"Parsi"},
["prq"] = {"Ashéninka Perené"},
["prr"] = {"Puri"},
["prs"] = {"Afghan Persian", "Dari"},
["prt"] = {"Phai"},
["pru"] = {"Puragi"},
["prw"] = {"Parawen"},
["prx"] = {"Purik"},
["prz"] = {"Providencia Sign Language"},
["psa"] = {"Asue Awyu"},
["psc"] = {"Persian Sign Language"},
["psd"] = {"Plains Indian Sign Language"},
["pse"] = {"Central Malay"},
["psg"] = {"Penang Sign Language"},
["psh"] = {"Southwest Pashai", "Southwest Pashayi"},
["psi"] = {"Southeast Pashai", "Southeast Pashayi"},
["psl"] = {"Puerto Rican Sign Language"},
["psm"] = {"Pauserna"},
["psn"] = {"Panasuan"},
["pso"] = {"Polish Sign Language"},
["psp"] = {"Philippine Sign Language"},
["psq"] = {"Pasi"},
["psr"] = {"Portuguese Sign Language"},
["pss"] = {"Kaulong"},
["pst"] = {"Central Pashto"},
["psu"] = {"Sauraseni Prākrit"},
["psw"] = {"Port Sandwich"},
["psy"] = {"Piscataway"},
["pta"] = {"Pai Tavytera"},
["pth"] = {"Pataxó Hã-Ha-Hãe"},
["pti"] = {"Pintiini"},
["ptn"] = {"Patani"},
["pto"] = {"Zo'é"},
["ptp"] = {"Patep"},
["ptq"] = {"Pattapu"},
["ptr"] = {"Piamatsina"},
["ptt"] = {"Enrekang"},
["ptu"] = {"Bambam"},
["ptv"] = {"Port Vato"},
["ptw"] = {"Pentlatch"},
["pty"] = {"Pathiya"},
["pua"] = {"Western Highland Purepecha"},
["pub"] = {"Purum"},
["puc"] = {"Punan Merap"},
["pud"] = {"Punan Aput"},
["pue"] = {"Puelche"},
["puf"] = {"Punan Merah"},
["pug"] = {"Phuie"},
["pui"] = {"Puinave"},
["puj"] = {"Punan Tubu"},
["pum"] = {"Puma"},
["puo"] = {"Puoc"},
["pup"] = {"Pulabu"},
["puq"] = {"Puquina"},
["pur"] = {"Puruborá"},
["pus"] = {"Pashto", "Pushto"},
["put"] = {"Putoh"},
["puu"] = {"Punu"},
["puw"] = {"Puluwatese"},
["pux"] = {"Puare"},
["puy"] = {"Purisimeño"},
["pwa"] = {"Pawaia"},
["pwb"] = {"Panawa"},
["pwg"] = {"Gapapaiwa"},
["pwi"] = {"Patwin"},
["pwm"] = {"Molbog"},
["pwn"] = {"Paiwan"},
["pwo"] = {"Pwo Western Karen"},
["pwr"] = {"Powari"},
["pww"] = {"Pwo Northern Karen"},
["pxm"] = {"Quetzaltepec Mixe"},
["pye"] = {"Pye Krumen"},
["pym"] = {"Fyam"},
["pyn"] = {"Poyanáwa"},
["pys"] = {"Lengua de Señas del Paraguay", "Paraguayan Sign Language"},
["pyu"] = {"Puyuma"},
["pyx"] = {"Pyu (Myanmar)"},
["pyy"] = {"Pyen"},
["pzn"] = {"Para Naga"},
["qua"] = {"Quapaw"},
["qub"] = {"Huallaga Huánuco Quechua"},
["quc"] = {"K'iche'", "Quiché"},
["qud"] = {"Calderón Highland Quichua"},
["que"] = {"Quechua"},
["quf"] = {"Lambayeque Quechua"},
["qug"] = {"Chimborazo Highland Quichua"},
["quh"] = {"South Bolivian Quechua"},
["qui"] = {"Quileute"},
["quk"] = {"Chachapoyas Quechua"},
["qul"] = {"North Bolivian Quechua"},
["qum"] = {"Sipacapense"},
["qun"] = {"Quinault"},
["qup"] = {"Southern Pastaza Quechua"},
["quq"] = {"Quinqui"},
["qur"] = {"Yanahuanca Pasco Quechua"},
["qus"] = {"Santiago del Estero Quichua"},
["quv"] = {"Sacapulteco"},
["quw"] = {"Tena Lowland Quichua"},
["qux"] = {"Yauyos Quechua"},
["quy"] = {"Ayacucho Quechua"},
["quz"] = {"Cusco Quechua"},
["qva"] = {"Ambo-Pasco Quechua"},
["qvc"] = {"Cajamarca Quechua"},
["qve"] = {"Eastern Apurímac Quechua"},
["qvh"] = {"Huamalíes-Dos de Mayo Huánuco Quechua"},
["qvi"] = {"Imbabura Highland Quichua"},
["qvj"] = {"Loja Highland Quichua"},
["qvl"] = {"Cajatambo North Lima Quechua"},
["qvm"] = {"Margos-Yarowilca-Lauricocha Quechua"},
["qvn"] = {"North Junín Quechua"},
["qvo"] = {"Napo Lowland Quechua"},
["qvp"] = {"Pacaraos Quechua"},
["qvs"] = {"San Martín Quechua"},
["qvw"] = {"Huaylla Wanca Quechua"},
["qvy"] = {"Queyu"},
["qvz"] = {"Northern Pastaza Quichua"},
["qwa"] = {"Corongo Ancash Quechua"},
["qwc"] = {"Classical Quechua"},
["qwh"] = {"Huaylas Ancash Quechua"},
["qwm"] = {"Kuman (Russia)"},
["qws"] = {"Sihuas Ancash Quechua"},
["qwt"] = {"Kwalhioqua-Tlatskanai"},
["qxa"] = {"Chiquián Ancash Quechua"},
["qxc"] = {"Chincha Quechua"},
["qxh"] = {"Panao Huánuco Quechua"},
["qxl"] = {"Salasaca Highland Quichua"},
["qxn"] = {"Northern Conchucos Ancash Quechua"},
["qxo"] = {"Southern Conchucos Ancash Quechua"},
["qxp"] = {"Puno Quechua"},
["qxq"] = {"Qashqa'i"},
["qxr"] = {"Cañar Highland Quichua"},
["qxs"] = {"Southern Qiang"},
["qxt"] = {"Santa Ana de Tusi Pasco Quechua"},
["qxu"] = {"Arequipa-La Unión Quechua"},
["qxw"] = {"Jauja Wanca Quechua"},
["qya"] = {"Quenya"},
["qyp"] = {"Quiripi"},
["raa"] = {"Dungmali"},
["rab"] = {"Camling"},
["rac"] = {"Rasawa"},
["rad"] = {"Rade"},
["raf"] = {"Western Meohang"},
["rag"] = {"Logooli", "Lulogooli"},
["rah"] = {"Rabha"},
["rai"] = {"Ramoaaina"},
["raj"] = {"Rajasthani"},
["rak"] = {"Tulu-Bohuai"},
["ral"] = {"Ralte"},
["ram"] = {"Canela"},
["ran"] = {"Riantana"},
["rao"] = {"Rao"},
["rap"] = {"Rapanui"},
["raq"] = {"Saam"},
["rar"] = {"Cook Islands Maori", "Rarotongan"},
["ras"] = {"Tegali"},
["rat"] = {"Razajerdi"},
["rau"] = {"Raute"},
["rav"] = {"Sampang"},
["raw"] = {"Rawang"},
["rax"] = {"Rang"},
["ray"] = {"Rapa"},
["raz"] = {"Rahambuu"},
["rbb"] = {"Rumai Palaung"},
["rbk"] = {"Northern Bontok"},
["rbl"] = {"Miraya Bikol"},
["rbp"] = {"Barababaraba"},
["rcf"] = {"Réunion Creole French"},
["rdb"] = {"Rudbari"},
["rea"] = {"Rerau"},
["reb"] = {"Rembong"},
["ree"] = {"Rejang Kayan"},
["reg"] = {"Kara (Tanzania)"},
["rei"] = {"Reli"},
["rej"] = {"Rejang"},
["rel"] = {"Rendille"},
["rem"] = {"Remo"},
["ren"] = {"Rengao"},
["rer"] = {"Rer Bare"},
["res"] = {"Reshe"},
["ret"] = {"Retta"},
["rey"] = {"Reyesano"},
["rga"] = {"Roria"},
["rge"] = {"Romano-Greek"},
["rgk"] = {"Rangkas"},
["rgn"] = {"Romagnol"},
["rgr"] = {"Resígaro"},
["rgs"] = {"Southern Roglai"},
["rgu"] = {"Ringgou"},
["rhg"] = {"Rohingya"},
["rhp"] = {"Yahang"},
["ria"] = {"Riang (India)"},
["rif"] = {"Tarifit"},
["ril"] = {"Riang (Myanmar)"},
["rim"] = {"Nyaturu"},
["rin"] = {"Nungu"},
["rir"] = {"Ribun"},
["rit"] = {"Ritarungo"},
["riu"] = {"Riung"},
["rjg"] = {"Rajong"},
["rji"] = {"Raji"},
["rjs"] = {"Rajbanshi"},
["rka"] = {"Kraol"},
["rkb"] = {"Rikbaktsa"},
["rkh"] = {"Rakahanga-Manihiki"},
["rki"] = {"Rakhine"},
["rkm"] = {"Marka"},
["rkt"] = {"Kamta", "Rangpuri"},
["rkw"] = {"Arakwal"},
["rma"] = {"Rama"},
["rmb"] = {"Rembarunga"},
["rmc"] = {"Carpathian Romani"},
["rmd"] = {"Traveller Danish"},
["rme"] = {"Angloromani"},
["rmf"] = {"Kalo Finnish Romani"},
["rmg"] = {"Traveller Norwegian"},
["rmh"] = {"Murkim"},
["rmi"] = {"Lomavren"},
["rmk"] = {"Romkun"},
["rml"] = {"Baltic Romani"},
["rmm"] = {"Roma"},
["rmn"] = {"Balkan Romani"},
["rmo"] = {"Sinte Romani"},
["rmp"] = {"Rempi"},
["rmq"] = {"Caló"},
["rms"] = {"Romanian Sign Language"},
["rmt"] = {"Domari"},
["rmu"] = {"Tavringer Romani"},
["rmv"] = {"Romanova"},
["rmw"] = {"Welsh Romani"},
["rmx"] = {"Romam"},
["rmy"] = {"Vlax Romani"},
["rmz"] = {"Marma"},
["rnd"] = {"Ruund"},
["rng"] = {"Ronga"},
["rnl"] = {"Ranglong"},
["rnn"] = {"Roon"},
["rnp"] = {"Rongpo"},
["rnr"] = {"Nari Nari"},
["rnw"] = {"Rungwa"},
["rob"] = {"Tae'"},
["roc"] = {"Cacgia Roglai"},
["rod"] = {"Rogo"},
["roe"] = {"Ronji"},
["rof"] = {"Rombo"},
["rog"] = {"Northern Roglai"},
["roh"] = {"Romansh"},
["rol"] = {"Romblomanon"},
["rom"] = {"Romany"},
["ron"] = {"Moldavian", "Moldovan", "Romanian"},
["roo"] = {"Rotokas"},
["rop"] = {"Kriol"},
["ror"] = {"Rongga"},
["rou"] = {"Runga"},
["row"] = {"Dela-Oenale"},
["rpn"] = {"Repanbitip"},
["rpt"] = {"Rapting"},
["rri"] = {"Ririo"},
["rro"] = {"Waima"},
["rrt"] = {"Arritinngithigh"},
["rsb"] = {"Romano-Serbian"},
["rsl"] = {"Russian Sign Language"},
["rsm"] = {"Miriwoong Sign Language"},
["rtc"] = {"Rungtu Chin"},
["rth"] = {"Ratahan"},
["rtm"] = {"Rotuman"},
["rts"] = {"Yurats"},
["rtw"] = {"Rathawi"},
["rub"] = {"Gungu"},
["ruc"] = {"Ruuli"},
["rue"] = {"Rusyn"},
["ruf"] = {"Luguru"},
["rug"] = {"Roviana"},
["ruh"] = {"Ruga"},
["rui"] = {"Rufiji"},
["ruk"] = {"Che"},
["run"] = {"Rundi"},
["ruo"] = {"Istro Romanian"},
["rup"] = {"Aromanian", "Arumanian", "Macedo-Romanian"},
["ruq"] = {"Megleno Romanian"},
["rus"] = {"Russian"},
["rut"] = {"Rutul"},
["ruu"] = {"Lanas Lobu"},
["ruy"] = {"Mala (Nigeria)"},
["ruz"] = {"Ruma"},
["rwa"] = {"Rawo"},
["rwk"] = {"Rwa"},
["rwm"] = {"Amba (Uganda)"},
["rwo"] = {"Rawa"},
["rwr"] = {"Marwari (India)"},
["rxd"] = {"Ngardi"},
["rxw"] = {"Karuwali"},
["ryn"] = {"Northern Amami-Oshima"},
["rys"] = {"Yaeyama"},
["ryu"] = {"Central Okinawan"},
["rzh"] = {"Rāziḥī"},
["saa"] = {"Saba"},
["sab"] = {"Buglere"},
["sac"] = {"Meskwaki"},
["sad"] = {"Sandawe"},
["sae"] = {"Sabanê"},
["saf"] = {"Safaliba"},
["sag"] = {"Sango"},
["sah"] = {"Yakut"},
["saj"] = {"Sahu"},
["sak"] = {"Sake"},
["sam"] = {"Samaritan Aramaic"},
["san"] = {"Sanskrit"},
["sao"] = {"Sause"},
["saq"] = {"Samburu"},
["sar"] = {"Saraveca"},
["sas"] = {"Sasak"},
["sat"] = {"Santali"},
["sau"] = {"Saleman"},
["sav"] = {"Saafi-Saafi"},
["saw"] = {"Sawi"},
["sax"] = {"Sa"},
["say"] = {"Saya"},
["saz"] = {"Saurashtra"},
["sba"] = {"Ngambay"},
["sbb"] = {"Simbo"},
["sbc"] = {"Kele (Papua New Guinea)"},
["sbd"] = {"Southern Samo"},
["sbe"] = {"Saliba"},
["sbf"] = {"Chabu", "Shabo"},
["sbg"] = {"Seget"},
["sbh"] = {"Sori-Harengan"},
["sbi"] = {"Seti"},
["sbj"] = {"Surbakhal"},
["sbk"] = {"Safwa"},
["sbl"] = {"Botolan Sambal"},
["sbm"] = {"Sagala"},
["sbn"] = {"Sindhi Bhil"},
["sbo"] = {"Sabüm"},
["sbp"] = {"Sangu (Tanzania)"},
["sbq"] = {"Sileibi"},
["sbr"] = {"Sembakung Murut"},
["sbs"] = {"Subiya"},
["sbt"] = {"Kimki"},
["sbu"] = {"Stod Bhoti"},
["sbv"] = {"Sabine"},
["sbw"] = {"Simba"},
["sbx"] = {"Seberuang"},
["sby"] = {"Soli"},
["sbz"] = {"Sara Kaba"},
["scb"] = {"Chut"},
["sce"] = {"Dongxiang"},
["scf"] = {"San Miguel Creole French"},
["scg"] = {"Sanggau"},
["sch"] = {"Sakachep"},
["sci"] = {"Sri Lankan Creole Malay"},
["sck"] = {"Sadri"},
["scl"] = {"Shina"},
["scn"] = {"Sicilian"},
["sco"] = {"Scots"},
["scp"] = {"Helambu Sherpa", "Hyolmo"},
["scq"] = {"Sa'och"},
["scs"] = {"North Slavey"},
["sct"] = {"Southern Katang"},
["scu"] = {"Shumcho"},
["scv"] = {"Sheni"},
["scw"] = {"Sha"},
["scx"] = {"Sicel"},
["sda"] = {"Toraja-Sa'dan"},
["sdb"] = {"Shabak"},
["sdc"] = {"Sassarese Sardinian"},
["sde"] = {"Surubu"},
["sdf"] = {"Sarli"},
["sdg"] = {"Savi"},
["sdh"] = {"Southern Kurdish"},
["sdj"] = {"Suundi"},
["sdk"] = {"Sos Kundi"},
["sdl"] = {"Saudi Arabian Sign Language"},
["sdm"] = {"Semandang"},
["sdn"] = {"Gallurese Sardinian"},
["sdo"] = {"Bukar-Sadung Bidayuh"},
["sdp"] = {"Sherdukpen"},
["sdr"] = {"Oraon Sadri"},
["sds"] = {"Sened"},
["sdt"] = {"Shuadit"},
["sdu"] = {"Sarudu"},
["sdx"] = {"Sibu Melanau"},
["sdz"] = {"Sallands"},
["sea"] = {"Semai"},
["seb"] = {"Shempire Senoufo"},
["sec"] = {"Sechelt"},
["sed"] = {"Sedang"},
["see"] = {"Seneca"},
["sef"] = {"Cebaara Senoufo"},
["seg"] = {"Segeju"},
["seh"] = {"Sena"},
["sei"] = {"Seri"},
["sej"] = {"Sene"},
["sek"] = {"Sekani"},
["sel"] = {"Selkup"},
["sen"] = {"Nanerigé Sénoufo"},
["seo"] = {"Suarmin"},
["sep"] = {"Sìcìté Sénoufo"},
["seq"] = {"Senara Sénoufo"},
["ser"] = {"Serrano"},
["ses"] = {"Koyraboro Senni Songhai"},
["set"] = {"Sentani"},
["seu"] = {"Serui-Laut"},
["sev"] = {"Nyarafolo Senoufo"},
["sew"] = {"Sewa Bay"},
["sey"] = {"Secoya"},
["sez"] = {"Senthang Chin"},
["sfb"] = {"French Belgian Sign Language", "Langue des signes de Belgique Francophone"},
["sfe"] = {"Eastern Subanen"},
["sfm"] = {"Small Flowery Miao"},
["sfs"] = {"South African Sign Language"},
["sfw"] = {"Sehwi"},
["sga"] = {"Old Irish (to 900)"},
["sgb"] = {"Mag-antsi Ayta"},
["sgc"] = {"Kipsigis"},
["sgd"] = {"Surigaonon"},
["sge"] = {"Segai"},
["sgg"] = {"Swiss-German Sign Language"},
["sgh"] = {"Shughni"},
["sgi"] = {"Suga"},
["sgj"] = {"Surgujia"},
["sgk"] = {"Sangkong"},
["sgm"] = {"Singa"},
["sgp"] = {"Singpho"},
["sgr"] = {"Sangisari"},
["sgs"] = {"Samogitian"},
["sgt"] = {"Brokpake"},
["sgu"] = {"Salas"},
["sgw"] = {"Sebat Bet Gurage"},
["sgx"] = {"Sierra Leone Sign Language"},
["sgy"] = {"Sanglechi"},
["sgz"] = {"Sursurunga"},
["sha"] = {"Shall-Zwall"},
["shb"] = {"Ninam"},
["shc"] = {"Sonde"},
["shd"] = {"Kundal Shahi"},
["she"] = {"Sheko"},
["shg"] = {"Shua"},
["shh"] = {"Shoshoni"},
["shi"] = {"Tachelhit"},
["shj"] = {"Shatt"},
["shk"] = {"Shilluk"},
["shl"] = {"Shendu"},
["shm"] = {"Shahrudi"},
["shn"] = {"Shan"},
["sho"] = {"Shanga"},
["shp"] = {"Shipibo-Conibo"},
["shq"] = {"Sala"},
["shr"] = {"Shi"},
["shs"] = {"Shuswap"},
["sht"] = {"Shasta"},
["shu"] = {"Chadian Arabic"},
["shv"] = {"Shehri"},
["shw"] = {"Shwai"},
["shx"] = {"She"},
["shy"] = {"Tachawit"},
["shz"] = {"Syenara Senoufo"},
["sia"] = {"Akkala Sami"},
["sib"] = {"Sebop"},
["sid"] = {"Sidamo"},
["sie"] = {"Simaa"},
["sif"] = {"Siamou"},
["sig"] = {"Paasaal"},
["sih"] = {"Sîshëë", "Zire"},
["sii"] = {"Shom Peng"},
["sij"] = {"Numbami"},
["sik"] = {"Sikiana"},
["sil"] = {"Tumulung Sisaala"},
["sim"] = {"Mende (Papua New Guinea)"},
["sin"] = {"Sinhala", "Sinhalese"},
["sip"] = {"Sikkimese"},
["siq"] = {"Sonia"},
["sir"] = {"Siri"},
["sis"] = {"Siuslaw"},
["siu"] = {"Sinagen"},
["siv"] = {"Sumariup"},
["siw"] = {"Siwai"},
["six"] = {"Sumau"},
["siy"] = {"Sivandi"},
["siz"] = {"Siwi"},
["sja"] = {"Epena"},
["sjb"] = {"Sajau Basap"},
["sjd"] = {"Kildin Sami"},
["sje"] = {"Pite Sami"},
["sjg"] = {"Assangori"},
["sjk"] = {"Kemi Sami"},
["sjl"] = {"Miji", "Sajalong"},
["sjm"] = {"Mapun"},
["sjn"] = {"Sindarin"},
["sjo"] = {"Xibe"},
["sjp"] = {"Surjapuri"},
["sjr"] = {"Siar-Lak"},
["sjs"] = {"Senhaja De Srair"},
["sjt"] = {"Ter Sami"},
["sju"] = {"Ume Sami"},
["sjw"] = {"Shawnee"},
["ska"] = {"Skagit"},
["skb"] = {"Saek"},
["skc"] = {"Ma Manda"},
["skd"] = {"Southern Sierra Miwok"},
["ske"] = {"Seke (Vanuatu)"},
["skf"] = {"Sakirabiá"},
["skg"] = {"Sakalava Malagasy"},
["skh"] = {"Sikule"},
["ski"] = {"Sika"},
["skj"] = {"Seke (Nepal)"},
["skm"] = {"Kutong"},
["skn"] = {"Kolibugan Subanon"},
["sko"] = {"Seko Tengah"},
["skp"] = {"Sekapan"},
["skq"] = {"Sininkere"},
["skr"] = {"Saraiki", "Seraiki"},
["sks"] = {"Maia"},
["skt"] = {"Sakata"},
["sku"] = {"Sakao"},
["skv"] = {"Skou"},
["skw"] = {"Skepi Creole Dutch"},
["skx"] = {"Seko Padang"},
["sky"] = {"Sikaiana"},
["skz"] = {"Sekar"},
["slc"] = {"Sáliba"},
["sld"] = {"Sissala"},
["sle"] = {"Sholaga"},
["slf"] = {"Swiss-Italian Sign Language"},
["slg"] = {"Selungai Murut"},
["slh"] = {"Southern Puget Sound Salish"},
["sli"] = {"Lower Silesian"},
["slj"] = {"Salumá"},
["slk"] = {"Slovak"},
["sll"] = {"Salt-Yui"},
["slm"] = {"Pangutaran Sama"},
["sln"] = {"Salinan"},
["slp"] = {"Lamaholot"},
["slq"] = {"Salchuq"},
["slr"] = {"Salar"},
["sls"] = {"Singapore Sign Language"},
["slt"] = {"Sila"},
["slu"] = {"Selaru"},
["slv"] = {"Slovenian"},
["slw"] = {"Sialum"},
["slx"] = {"Salampasu"},
["sly"] = {"Selayar"},
["slz"] = {"Ma'ya"},
["sma"] = {"Southern Sami"},
["smb"] = {"Simbari"},
["smc"] = {"Som"},
["smd"] = {"Sama"},
["sme"] = {"Northern Sami"},
["smf"] = {"Auwe"},
["smg"] = {"Simbali"},
["smh"] = {"Samei"},
["smj"] = {"Lule Sami"},
["smk"] = {"Bolinao"},
["sml"] = {"Central Sama"},
["smm"] = {"Musasa"},
["smn"] = {"Inari Sami"},
["smo"] = {"Samoan"},
["smp"] = {"Samaritan"},
["smq"] = {"Samo"},
["smr"] = {"Simeulue"},
["sms"] = {"Skolt Sami"},
["smt"] = {"Simte"},
["smu"] = {"Somray"},
["smv"] = {"Samvedi"},
["smw"] = {"Sumbawa"},
["smx"] = {"Samba"},
["smy"] = {"Semnani"},
["smz"] = {"Simeku"},
["sna"] = {"Shona"},
["snb"] = {"Sebuyau"},
["snc"] = {"Sinaugoro"},
["snd"] = {"Sindhi"},
["sne"] = {"Bau Bidayuh"},
["snf"] = {"Noon"},
["sng"] = {"Sanga (Democratic Republic of Congo)"},
["sni"] = {"Sensi"},
["snj"] = {"Riverain Sango"},
["snk"] = {"Soninke"},
["snl"] = {"Sangil"},
["snm"] = {"Southern Ma'di"},
["snn"] = {"Siona"},
["sno"] = {"Snohomish"},
["snp"] = {"Siane"},
["snq"] = {"Sangu (Gabon)"},
["snr"] = {"Sihan"},
["sns"] = {"Nahavaq", "South West Bay"},
["snu"] = {"Senggi", "Viid"},
["snv"] = {"Sa'ban"},
["snw"] = {"Selee"},
["snx"] = {"Sam"},
["sny"] = {"Saniyo-Hiyewe"},
["snz"] = {"Sinsauru"},
["soa"] = {"Thai Song"},
["sob"] = {"Sobei"},
["soc"] = {"So (Democratic Republic of Congo)"},
["sod"] = {"Songoora"},
["soe"] = {"Songomeno"},
["sog"] = {"Sogdian"},
["soh"] = {"Aka"},
["soi"] = {"Sonha"},
["soj"] = {"Soi"},
["sok"] = {"Sokoro"},
["sol"] = {"Solos"},
["som"] = {"Somali"},
["soo"] = {"Songo"},
["sop"] = {"Songe"},
["soq"] = {"Kanasi"},
["sor"] = {"Somrai"},
["sos"] = {"Seeku"},
["sot"] = {"Southern Sotho"},
["sou"] = {"Southern Thai"},
["sov"] = {"Sonsorol"},
["sow"] = {"Sowanda"},
["sox"] = {"Swo"},
["soy"] = {"Miyobe"},
["soz"] = {"Temi"},
["spa"] = {"Castilian", "Spanish"},
["spb"] = {"Sepa (Indonesia)"},
["spc"] = {"Sapé"},
["spd"] = {"Saep"},
["spe"] = {"Sepa (Papua New Guinea)"},
["spg"] = {"Sian"},
["spi"] = {"Saponi"},
["spk"] = {"Sengo"},
["spl"] = {"Selepet"},
["spm"] = {"Akukem"},
["spn"] = {"Sanapaná"},
["spo"] = {"Spokane"},
["spp"] = {"Supyire Senoufo"},
["spq"] = {"Loreto-Ucayali Spanish"},
["spr"] = {"Saparua"},
["sps"] = {"Saposa"},
["spt"] = {"Spiti Bhoti"},
["spu"] = {"Sapuan"},
["spv"] = {"Kosli", "Sambalpuri"},
["spx"] = {"South Picene"},
["spy"] = {"Sabaot"},
["sqa"] = {"Shama-Sambuga"},
["sqh"] = {"Shau"},
["sqi"] = {"Albanian"},
["sqk"] = {"Albanian Sign Language"},
["sqm"] = {"Suma"},
["sqn"] = {"Susquehannock"},
["sqo"] = {"Sorkhei"},
["sqq"] = {"Sou"},
["sqr"] = {"Siculo Arabic"},
["sqs"] = {"Sri Lankan Sign Language"},
["sqt"] = {"Soqotri"},
["squ"] = {"Squamish"},
["sra"] = {"Saruga"},
["srb"] = {"Sora"},
["src"] = {"Logudorese Sardinian"},
["srd"] = {"Sardinian"},
["sre"] = {"Sara"},
["srf"] = {"Nafi"},
["srg"] = {"Sulod"},
["srh"] = {"Sarikoli"},
["sri"] = {"Siriano"},
["srk"] = {"Serudung Murut"},
["srl"] = {"Isirawa"},
["srm"] = {"Saramaccan"},
["srn"] = {"Sranan Tongo"},
["sro"] = {"Campidanese Sardinian"},
["srp"] = {"Serbian"},
["srq"] = {"Sirionó"},
["srr"] = {"Serer"},
["srs"] = {"Sarsi"},
["srt"] = {"Sauri"},
["sru"] = {"Suruí"},
["srv"] = {"Southern Sorsoganon"},
["srw"] = {"Serua"},
["srx"] = {"Sirmauri"},
["sry"] = {"Sera"},
["srz"] = {"Shahmirzadi"},
["ssb"] = {"Southern Sama"},
["ssc"] = {"Suba-Simbiti"},
["ssd"] = {"Siroi"},
["sse"] = {"Balangingi", "Bangingih Sama"},
["ssf"] = {"Thao"},
["ssg"] = {"Seimat"},
["ssh"] = {"Shihhi Arabic"},
["ssi"] = {"Sansi"},
["ssj"] = {"Sausi"},
["ssk"] = {"Sunam"},
["ssl"] = {"Western Sisaala"},
["ssm"] = {"Semnam"},
["ssn"] = {"Waata"},
["sso"] = {"Sissano"},
["ssp"] = {"Spanish Sign Language"},
["ssq"] = {"So'a"},
["ssr"] = {"Swiss-French Sign Language"},
["sss"] = {"Sô"},
["sst"] = {"Sinasina"},
["ssu"] = {"Susuami"},
["ssv"] = {"Shark Bay"},
["ssw"] = {"Swati"},
["ssx"] = {"Samberigi"},
["ssy"] = {"Saho"},
["ssz"] = {"Sengseng"},
["sta"] = {"Settla"},
["stb"] = {"Northern Subanen"},
["std"] = {"Sentinel"},
["ste"] = {"Liana-Seti"},
["stf"] = {"Seta"},
["stg"] = {"Trieng"},
["sth"] = {"Shelta"},
["sti"] = {"Bulo Stieng"},
["stj"] = {"Matya Samo"},
["stk"] = {"Arammba"},
["stl"] = {"Stellingwerfs"},
["stm"] = {"Setaman"},
["stn"] = {"Owa"},
["sto"] = {"Stoney"},
["stp"] = {"Southeastern Tepehuan"},
["stq"] = {"Saterfriesisch"},
["str"] = {"Straits Salish"},
["sts"] = {"Shumashti"},
["stt"] = {"Budeh Stieng"},
["stu"] = {"Samtao"},
["stv"] = {"Silt'e"},
["stw"] = {"Satawalese"},
["sty"] = {"Siberian Tatar"},
["sua"] = {"Sulka"},
["sub"] = {"Suku"},
["suc"] = {"Western Subanon"},
["sue"] = {"Suena"},
["sug"] = {"Suganga"},
["sui"] = {"Suki"},
["suj"] = {"Shubi"},
["suk"] = {"Sukuma"},
["sun"] = {"Sundanese"},
["suq"] = {"Suri"},
["sur"] = {"Mwaghavul"},
["sus"] = {"Susu"},
["sut"] = {"Subtiaba"},
["suv"] = {"Puroik"},
["suw"] = {"Sumbwa"},
["sux"] = {"Sumerian"},
["suy"] = {"Suyá"},
["suz"] = {"Sunwar"},
["sva"] = {"Svan"},
["svb"] = {"Ulau-Suain"},
["svc"] = {"Vincentian Creole English"},
["sve"] = {"Serili"},
["svk"] = {"Slovakian Sign Language"},
["svm"] = {"Slavomolisano"},
["svs"] = {"Savosavo"},
["svx"] = {"Skalvian"},
["swa"] = {"Swahili (macrolanguage)"},
["swb"] = {"Maore Comorian"},
["swc"] = {"Congo Swahili"},
["swe"] = {"Swedish"},
["swf"] = {"Sere"},
["swg"] = {"Swabian"},
["swh"] = {"Kiswahili", "Swahili (individual language)"},
["swi"] = {"Sui"},
["swj"] = {"Sira"},
["swk"] = {"Malawi Sena"},
["swl"] = {"Swedish Sign Language"},
["swm"] = {"Samosa"},
["swn"] = {"Sawknah"},
["swo"] = {"Shanenawa"},
["swp"] = {"Suau"},
["swq"] = {"Sharwa"},
["swr"] = {"Saweru"},
["sws"] = {"Seluwasan"},
["swt"] = {"Sawila"},
["swu"] = {"Suwawa"},
["swv"] = {"Shekhawati"},
["sww"] = {"Sowa"},
["swx"] = {"Suruahá"},
["swy"] = {"Sarua"},
["sxb"] = {"Suba"},
["sxc"] = {"Sicanian"},
["sxe"] = {"Sighu"},
["sxg"] = {"Shixing", "Shuhi"},
["sxk"] = {"Southern Kalapuya"},
["sxl"] = {"Selian"},
["sxm"] = {"Samre"},
["sxn"] = {"Sangir"},
["sxo"] = {"Sorothaptic"},
["sxr"] = {"Saaroa"},
["sxs"] = {"Sasaru"},
["sxu"] = {"Upper Saxon"},
["sxw"] = {"Saxwe Gbe"},
["sya"] = {"Siang"},
["syb"] = {"Central Subanen"},
["syc"] = {"Classical Syriac"},
["syi"] = {"Seki"},
["syk"] = {"Sukur"},
["syl"] = {"Sylheti"},
["sym"] = {"Maya Samo"},
["syn"] = {"Senaya"},
["syo"] = {"Suoy"},
["syr"] = {"Syriac"},
["sys"] = {"Sinyar"},
["syw"] = {"Kagate"},
["syx"] = {"Samay"},
["syy"] = {"Al-Sayyid Bedouin Sign Language"},
["sza"] = {"Semelai"},
["szb"] = {"Ngalum"},
["szc"] = {"Semaq Beri"},
["szd"] = {"Seru"},
["sze"] = {"Seze"},
["szg"] = {"Sengele"},
["szl"] = {"Silesian"},
["szn"] = {"Sula"},
["szp"] = {"Suabo"},
["szs"] = {"Solomon Islands Sign Language"},
["szv"] = {"Isu (Fako Division)"},
["szw"] = {"Sawai"},
["taa"] = {"Lower Tanana"},
["tab"] = {"Tabassaran"},
["tac"] = {"Lowland Tarahumara"},
["tad"] = {"Tause"},
["tae"] = {"Tariana"},
["taf"] = {"Tapirapé"},
["tag"] = {"Tagoi"},
["tah"] = {"Tahitian"},
["taj"] = {"Eastern Tamang"},
["tak"] = {"Tala"},
["tal"] = {"Tal"},
["tam"] = {"Tamil"},
["tan"] = {"Tangale"},
["tao"] = {"Yami"},
["tap"] = {"Taabwa"},
["taq"] = {"Tamasheq"},
["tar"] = {"Central Tarahumara"},
["tas"] = {"Tay Boi"},
["tat"] = {"Tatar"},
["tau"] = {"Upper Tanana"},
["tav"] = {"Tatuyo"},
["taw"] = {"Tai"},
["tax"] = {"Tamki"},
["tay"] = {"Atayal"},
["taz"] = {"Tocho"},
["tba"] = {"Aikanã"},
["tbb"] = {"Tapeba"},
["tbc"] = {"Takia"},
["tbd"] = {"Kaki Ae"},
["tbe"] = {"Tanimbili"},
["tbf"] = {"Mandara"},
["tbg"] = {"North Tairora"},
["tbh"] = {"Thurawal"},
["tbi"] = {"Gaam"},
["tbj"] = {"Tiang"},
["tbk"] = {"Calamian Tagbanwa"},
["tbl"] = {"Tboli"},
["tbm"] = {"Tagbu"},
["tbn"] = {"Barro Negro Tunebo"},
["tbo"] = {"Tawala"},
["tbp"] = {"Diebroud", "Taworta"},
["tbr"] = {"Tumtum"},
["tbs"] = {"Tanguat"},
["tbt"] = {"Tembo (Kitembo)"},
["tbu"] = {"Tubar"},
["tbv"] = {"Tobo"},
["tbw"] = {"Tagbanwa"},
["tbx"] = {"Kapin"},
["tby"] = {"Tabaru"},
["tbz"] = {"Ditammari"},
["tca"] = {"Ticuna"},
["tcb"] = {"Tanacross"},
["tcc"] = {"Datooga"},
["tcd"] = {"Tafi"},
["tce"] = {"Southern Tutchone"},
["tcf"] = {"Malinaltepec Me'phaa", "Malinaltepec Tlapanec"},
["tcg"] = {"Tamagario"},
["tch"] = {"Turks And Caicos Creole English"},
["tci"] = {"Wára"},
["tck"] = {"Tchitchege"},
["tcl"] = {"Taman (Myanmar)"},
["tcm"] = {"Tanahmerah"},
["tcn"] = {"Tichurong"},
["tco"] = {"Taungyo"},
["tcp"] = {"Tawr Chin"},
["tcq"] = {"Kaiy"},
["tcs"] = {"Torres Strait Creole"},
["tct"] = {"T'en"},
["tcu"] = {"Southeastern Tarahumara"},
["tcw"] = {"Tecpatlán Totonac"},
["tcx"] = {"Toda"},
["tcy"] = {"Tulu"},
["tcz"] = {"Thado Chin"},
["tda"] = {"Tagdal"},
["tdb"] = {"Panchpargania"},
["tdc"] = {"Emberá-Tadó"},
["tdd"] = {"Tai Nüa"},
["tde"] = {"Tiranige Diga Dogon"},
["tdf"] = {"Talieng"},
["tdg"] = {"Western Tamang"},
["tdh"] = {"Thulung"},
["tdi"] = {"Tomadino"},
["tdj"] = {"Tajio"},
["tdk"] = {"Tambas"},
["tdl"] = {"Sur"},
["tdm"] = {"Taruma"},
["tdn"] = {"Tondano"},
["tdo"] = {"Teme"},
["tdq"] = {"Tita"},
["tdr"] = {"Todrah"},
["tds"] = {"Doutai"},
["tdt"] = {"Tetun Dili"},
["tdv"] = {"Toro"},
["tdx"] = {"Tandroy-Mahafaly Malagasy"},
["tdy"] = {"Tadyawan"},
["tea"] = {"Temiar"},
["teb"] = {"Tetete"},
["tec"] = {"Terik"},
["ted"] = {"Tepo Krumen"},
["tee"] = {"Huehuetla Tepehua"},
["tef"] = {"Teressa"},
["teg"] = {"Teke-Tege"},
["teh"] = {"Tehuelche"},
["tei"] = {"Torricelli"},
["tek"] = {"Ibali Teke"},
["tel"] = {"Telugu"},
["tem"] = {"Timne"},
["ten"] = {"Tama (Colombia)"},
["teo"] = {"Teso"},
["tep"] = {"Tepecano"},
["teq"] = {"Temein"},
["ter"] = {"Tereno"},
["tes"] = {"Tengger"},
["tet"] = {"Tetum"},
["teu"] = {"Soo"},
["tev"] = {"Teor"},
["tew"] = {"Tewa (USA)"},
["tex"] = {"Tennet"},
["tey"] = {"Tulishi"},
["tez"] = {"Tetserret"},
["tfi"] = {"Tofin Gbe"},
["tfn"] = {"Tanaina"},
["tfo"] = {"Tefaro"},
["tfr"] = {"Teribe"},
["tft"] = {"Ternate"},
["tga"] = {"Sagalla"},
["tgb"] = {"Tobilung"},
["tgc"] = {"Tigak"},
["tgd"] = {"Ciwogai"},
["tge"] = {"Eastern Gorkha Tamang"},
["tgf"] = {"Chalikha"},
["tgh"] = {"Tobagonian Creole English"},
["tgi"] = {"Lawunuia"},
["tgj"] = {"Tagin"},
["tgk"] = {"Tajik"},
["tgl"] = {"Tagalog"},
["tgn"] = {"Tandaganon"},
["tgo"] = {"Sudest"},
["tgp"] = {"Tangoa"},
["tgq"] = {"Tring"},
["tgr"] = {"Tareng"},
["tgs"] = {"Nume"},
["tgt"] = {"Central Tagbanwa"},
["tgu"] = {"Tanggu"},
["tgv"] = {"Tingui-Boto"},
["tgw"] = {"Tagwana Senoufo"},
["tgx"] = {"Tagish"},
["tgy"] = {"Togoyo"},
["tgz"] = {"Tagalaka"},
["tha"] = {"Thai"},
["thd"] = {"Thayore"},
["the"] = {"Chitwania Tharu"},
["thf"] = {"Thangmi"},
["thh"] = {"Northern Tarahumara"},
["thi"] = {"Tai Long"},
["thk"] = {"Kitharaka", "Tharaka"},
["thl"] = {"Dangaura Tharu"},
["thm"] = {"Aheu"},
["thn"] = {"Thachanadan"},
["thp"] = {"Thompson"},
["thq"] = {"Kochila Tharu"},
["thr"] = {"Rana Tharu"},
["ths"] = {"Thakali"},
["tht"] = {"Tahltan"},
["thu"] = {"Thuri"},
["thv"] = {"Tahaggart Tamahaq"},
["thw"] = {"Thudam"},
["thy"] = {"Tha"},
["thz"] = {"Tayart Tamajeq"},
["tia"] = {"Tidikelt Tamazight"},
["tic"] = {"Tira"},
["tif"] = {"Tifal"},
["tig"] = {"Tigre"},
["tih"] = {"Timugon Murut"},
["tii"] = {"Tiene"},
["tij"] = {"Tilung"},
["tik"] = {"Tikar"},
["til"] = {"Tillamook"},
["tim"] = {"Timbe"},
["tin"] = {"Tindi"},
["tio"] = {"Teop"},
["tip"] = {"Trimuris"},
["tiq"] = {"Tiéfo"},
["tir"] = {"Tigrinya"},
["tis"] = {"Masadiit Itneg"},
["tit"] = {"Tinigua"},
["tiu"] = {"Adasen"},
["tiv"] = {"Tiv"},
["tiw"] = {"Tiwi"},
["tix"] = {"Southern Tiwa"},
["tiy"] = {"Tiruray"},
["tiz"] = {"Tai Hongjin"},
["tja"] = {"Tajuasohn"},
["tjg"] = {"Tunjung"},
["tji"] = {"Northern Tujia"},
["tjl"] = {"Tai Laing"},
["tjm"] = {"Timucua"},
["tjn"] = {"Tonjon"},
["tjo"] = {"Temacine Tamazight"},
["tjs"] = {"Southern Tujia"},
["tju"] = {"Tjurruru"},
["tjw"] = {"Djabwurrung"},
["tka"] = {"Truká"},
["tkb"] = {"Buksa"},
["tkd"] = {"Tukudede"},
["tke"] = {"Takwane"},
["tkf"] = {"Tukumanféd"},
["tkg"] = {"Tesaka Malagasy"},
["tkl"] = {"Tokelau"},
["tkm"] = {"Takelma"},
["tkn"] = {"Toku-No-Shima"},
["tkp"] = {"Tikopia"},
["tkq"] = {"Tee"},
["tkr"] = {"Tsakhur"},
["tks"] = {"Takestani"},
["tkt"] = {"Kathoriya Tharu"},
["tku"] = {"Upper Necaxa Totonac"},
["tkv"] = {"Mur Pano"},
["tkw"] = {"Teanu"},
["tkx"] = {"Tangko"},
["tkz"] = {"Takua"},
["tla"] = {"Southwestern Tepehuan"},
["tlb"] = {"Tobelo"},
["tlc"] = {"Yecuatla Totonac"},
["tld"] = {"Talaud"},
["tlf"] = {"Telefol"},
["tlg"] = {"Tofanma"},
["tlh"] = {"Klingon", "tlhIngan Hol"},
["tli"] = {"Tlingit"},
["tlj"] = {"Talinga-Bwisi"},
["tlk"] = {"Taloki"},
["tll"] = {"Tetela"},
["tlm"] = {"Tolomako"},
["tln"] = {"Talondo'"},
["tlo"] = {"Talodi"},
["tlp"] = {"Filomena Mata-Coahuitlán Totonac"},
["tlq"] = {"Tai Loi"},
["tlr"] = {"Talise"},
["tls"] = {"Tambotalo"},
["tlt"] = {"Sou Nama", "Teluti"},
["tlu"] = {"Tulehu"},
["tlv"] = {"Taliabu"},
["tlx"] = {"Khehek"},
["tly"] = {"Talysh"},
["tma"] = {"Tama (Chad)"},
["tmb"] = {"Avava", "Katbol"},
["tmc"] = {"Tumak"},
["tmd"] = {"Haruai"},
["tme"] = {"Tremembé"},
["tmf"] = {"Toba-Maskoy"},
["tmg"] = {"Ternateño"},
["tmh"] = {"Tamashek"},
["tmi"] = {"Tutuba"},
["tmj"] = {"Samarokena"},
["tmk"] = {"Northwestern Tamang"},
["tml"] = {"Tamnim Citak"},
["tmm"] = {"Tai Thanh"},
["tmn"] = {"Taman (Indonesia)"},
["tmo"] = {"Temoq"},
["tmq"] = {"Tumleo"},
["tmr"] = {"Jewish Babylonian Aramaic (ca. 200-1200 CE)"},
["tms"] = {"Tima"},
["tmt"] = {"Tasmate"},
["tmu"] = {"Iau"},
["tmv"] = {"Tembo (Motembo)"},
["tmw"] = {"Temuan"},
["tmy"] = {"Tami"},
["tmz"] = {"Tamanaku"},
["tna"] = {"Tacana"},
["tnb"] = {"Western Tunebo"},
["tnc"] = {"Tanimuca-Retuarã"},
["tnd"] = {"Angosturas Tunebo"},
["tng"] = {"Tobanga"},
["tnh"] = {"Maiani"},
["tni"] = {"Tandia"},
["tnk"] = {"Kwamera"},
["tnl"] = {"Lenakel"},
["tnm"] = {"Tabla"},
["tnn"] = {"North Tanna"},
["tno"] = {"Toromono"},
["tnp"] = {"Whitesands"},
["tnq"] = {"Taino"},
["tnr"] = {"Ménik"},
["tns"] = {"Tenis"},
["tnt"] = {"Tontemboan"},
["tnu"] = {"Tay Khang"},
["tnv"] = {"Tangchangya"},
["tnw"] = {"Tonsawang"},
["tnx"] = {"Tanema"},
["tny"] = {"Tongwe"},
["tnz"] = {"Ten'edn"},
["tob"] = {"Toba"},
["toc"] = {"Coyutla Totonac"},
["tod"] = {"Toma"},
["tof"] = {"Gizrra"},
["tog"] = {"Tonga (Nyasa)"},
["toh"] = {"Gitonga"},
["toi"] = {"Tonga (Zambia)"},
["toj"] = {"Tojolabal"},
["tol"] = {"Tolowa"},
["tom"] = {"Tombulu"},
["ton"] = {"Tonga (Tonga Islands)"},
["too"] = {"Xicotepec De Juárez Totonac"},
["top"] = {"Papantla Totonac"},
["toq"] = {"Toposa"},
["tor"] = {"Togbo-Vara Banda"},
["tos"] = {"Highland Totonac"},
["tou"] = {"Tho"},
["tov"] = {"Upper Taromi"},
["tow"] = {"Jemez"},
["tox"] = {"Tobian"},
["toy"] = {"Topoiyo"},
["toz"] = {"To"},
["tpa"] = {"Taupota"},
["tpc"] = {"Azoyú Me'phaa", "Azoyú Tlapanec"},
["tpe"] = {"Tippera"},
["tpf"] = {"Tarpia"},
["tpg"] = {"Kula"},
["tpi"] = {"Tok Pisin"},
["tpj"] = {"Tapieté"},
["tpk"] = {"Tupinikin"},
["tpl"] = {"Tlacoapa Me'phaa", "Tlacoapa Tlapanec"},
["tpm"] = {"Tampulma"},
["tpn"] = {"Tupinambá"},
["tpo"] = {"Tai Pao"},
["tpp"] = {"Pisaflores Tepehua"},
["tpq"] = {"Tukpa"},
["tpr"] = {"Tuparí"},
["tpt"] = {"Tlachichilco Tepehua"},
["tpu"] = {"Tampuan"},
["tpv"] = {"Tanapag"},
["tpw"] = {"Tupí"},
["tpx"] = {"Acatepec Me'phaa", "Acatepec Tlapanec"},
["tpy"] = {"Trumai"},
["tpz"] = {"Tinputz"},
["tqb"] = {"Tembé"},
["tql"] = {"Lehali"},
["tqm"] = {"Turumsa"},
["tqn"] = {"Tenino"},
["tqo"] = {"Toaripi"},
["tqp"] = {"Tomoip"},
["tqq"] = {"Tunni"},
["tqr"] = {"Torona"},
["tqt"] = {"Western Totonac"},
["tqu"] = {"Touo"},
["tqw"] = {"Tonkawa"},
["tra"] = {"Tirahi"},
["trb"] = {"Terebu"},
["trc"] = {"Copala Triqui"},
["trd"] = {"Turi"},
["tre"] = {"East Tarangan"},
["trf"] = {"Trinidadian Creole English"},
["trg"] = {"Lishán Didán"},
["trh"] = {"Turaka"},
["tri"] = {"Trió"},
["trj"] = {"Toram"},
["trl"] = {"Traveller Scottish"},
["trm"] = {"Tregami"},
["trn"] = {"Trinitario"},
["tro"] = {"Tarao Naga"},
["trp"] = {"Kok Borok"},
["trq"] = {"San Martín Itunyoso Triqui"},
["trr"] = {"Taushiro"},
["trs"] = {"Chicahuaxtla Triqui"},
["trt"] = {"Tunggare"},
["tru"] = {"Surayt", "Turoyo"},
["trv"] = {"Taroko"},
["trw"] = {"Torwali"},
["trx"] = {"Tringgus-Sembaan Bidayuh"},
["try"] = {"Turung"},
["trz"] = {"Torá"},
["tsa"] = {"Tsaangi"},
["tsb"] = {"Tsamai"},
["tsc"] = {"Tswa"},
["tsd"] = {"Tsakonian"},
["tse"] = {"Tunisian Sign Language"},
["tsg"] = {"Tausug"},
["tsh"] = {"Tsuvan"},
["tsi"] = {"Tsimshian"},
["tsj"] = {"Tshangla"},
["tsk"] = {"Tseku"},
["tsl"] = {"Ts'ün-Lao"},
["tsm"] = {"Türk İşaret Dili", "Turkish Sign Language"},
["tsn"] = {"Tswana"},
["tso"] = {"Tsonga"},
["tsp"] = {"Northern Toussian"},
["tsq"] = {"Thai Sign Language"},
["tsr"] = {"Akei"},
["tss"] = {"Taiwan Sign Language"},
["tst"] = {"Tondi Songway Kiini"},
["tsu"] = {"Tsou"},
["tsv"] = {"Tsogo"},
["tsw"] = {"Tsishingini"},
["tsx"] = {"Mubami"},
["tsy"] = {"Tebul Sign Language"},
["tsz"] = {"Purepecha"},
["tta"] = {"Tutelo"},
["ttb"] = {"Gaa"},
["ttc"] = {"Tektiteko"},
["ttd"] = {"Tauade"},
["tte"] = {"Bwanabwana"},
["ttf"] = {"Tuotomb"},
["ttg"] = {"Tutong"},
["tth"] = {"Upper Ta'oih"},
["tti"] = {"Tobati"},
["ttj"] = {"Tooro"},
["ttk"] = {"Totoro"},
["ttl"] = {"Totela"},
["ttm"] = {"Northern Tutchone"},
["ttn"] = {"Towei"},
["tto"] = {"Lower Ta'oih"},
["ttp"] = {"Tombelala"},
["ttq"] = {"Tawallammat Tamajaq"},
["ttr"] = {"Tera"},
["tts"] = {"Northeastern Thai"},
["ttt"] = {"Muslim Tat"},
["ttu"] = {"Torau"},
["ttv"] = {"Titan"},
["ttw"] = {"Long Wat"},
["tty"] = {"Sikaritai"},
["ttz"] = {"Tsum"},
["tua"] = {"Wiarumus"},
["tub"] = {"Tübatulabal"},
["tuc"] = {"Mutu"},
["tud"] = {"Tuxá"},
["tue"] = {"Tuyuca"},
["tuf"] = {"Central Tunebo"},
["tug"] = {"Tunia"},
["tuh"] = {"Taulil"},
["tui"] = {"Tupuri"},
["tuj"] = {"Tugutil"},
["tuk"] = {"Turkmen"},
["tul"] = {"Tula"},
["tum"] = {"Tumbuka"},
["tun"] = {"Tunica"},
["tuo"] = {"Tucano"},
["tuq"] = {"Tedaga"},
["tur"] = {"Turkish"},
["tus"] = {"Tuscarora"},
["tuu"] = {"Tututni"},
["tuv"] = {"Turkana"},
["tux"] = {"Tuxináwa"},
["tuy"] = {"Tugen"},
["tuz"] = {"Turka"},
["tva"] = {"Vaghua"},
["tvd"] = {"Tsuvadi"},
["tve"] = {"Te'un"},
["tvk"] = {"Southeast Ambrym"},
["tvl"] = {"Tuvalu"},
["tvm"] = {"Tela-Masbuar"},
["tvn"] = {"Tavoyan"},
["tvo"] = {"Tidore"},
["tvs"] = {"Taveta"},
["tvt"] = {"Tutsa Naga"},
["tvu"] = {"Tunen"},
["tvw"] = {"Sedoa"},
["tvy"] = {"Timor Pidgin"},
["twa"] = {"Twana"},
["twb"] = {"Western Tawbuid"},
["twc"] = {"Teshenawa"},
["twd"] = {"Twents"},
["twe"] = {"Tewa (Indonesia)"},
["twf"] = {"Northern Tiwa"},
["twg"] = {"Tereweng"},
["twh"] = {"Tai Dón"},
["twi"] = {"Twi"},
["twl"] = {"Tawara"},
["twm"] = {"Tawang Monpa"},
["twn"] = {"Twendi"},
["two"] = {"Tswapong"},
["twp"] = {"Ere"},
["twq"] = {"Tasawaq"},
["twr"] = {"Southwestern Tarahumara"},
["twt"] = {"Turiwára"},
["twu"] = {"Termanu"},
["tww"] = {"Tuwari"},
["twx"] = {"Tewe"},
["twy"] = {"Tawoyan"},
["txa"] = {"Tombonuo"},
["txb"] = {"Tokharian B"},
["txc"] = {"Tsetsaut"},
["txe"] = {"Totoli"},
["txg"] = {"Tangut"},
["txh"] = {"Thracian"},
["txi"] = {"Ikpeng"},
["txj"] = {"Tarjumo"},
["txm"] = {"Tomini"},
["txn"] = {"West Tarangan"},
["txo"] = {"Toto"},
["txq"] = {"Tii"},
["txr"] = {"Tartessian"},
["txs"] = {"Tonsea"},
["txt"] = {"Citak"},
["txu"] = {"Kayapó"},
["txx"] = {"Tatana"},
["txy"] = {"Tanosy Malagasy"},
["tya"] = {"Tauya"},
["tye"] = {"Kyanga"},
["tyh"] = {"O'du"},
["tyi"] = {"Teke-Tsaayi"},
["tyj"] = {"Tai Do", "Tai Yo"},
["tyl"] = {"Thu Lao"},
["tyn"] = {"Kombai"},
["typ"] = {"Thaypan"},
["tyr"] = {"Tai Daeng"},
["tys"] = {"Tày Sa Pa"},
["tyt"] = {"Tày Tac"},
["tyu"] = {"Kua"},
["tyv"] = {"Tuvinian"},
["tyx"] = {"Teke-Tyee"},
["tyz"] = {"Tày"},
["tza"] = {"Tanzanian Sign Language"},
["tzh"] = {"Tzeltal"},
["tzj"] = {"Tz'utujil"},
["tzl"] = {"Talossan"},
["tzm"] = {"Central Atlas Tamazight"},
["tzn"] = {"Tugun"},
["tzo"] = {"Tzotzil"},
["tzx"] = {"Tabriak"},
["uam"] = {"Uamué"},
["uan"] = {"Kuan"},
["uar"] = {"Tairuma"},
["uba"] = {"Ubang"},
["ubi"] = {"Ubi"},
["ubl"] = {"Buhi'non Bikol"},
["ubr"] = {"Ubir"},
["ubu"] = {"Umbu-Ungu"},
["uby"] = {"Ubykh"},
["uda"] = {"Uda"},
["ude"] = {"Udihe"},
["udg"] = {"Muduga"},
["udi"] = {"Udi"},
["udj"] = {"Ujir"},
["udl"] = {"Wuzlam"},
["udm"] = {"Udmurt"},
["udu"] = {"Uduk"},
["ues"] = {"Kioko"},
["ufi"] = {"Ufim"},
["uga"] = {"Ugaritic"},
["ugb"] = {"Kuku-Ugbanh"},
["uge"] = {"Ughele"},
["ugn"] = {"Ugandan Sign Language"},
["ugo"] = {"Ugong"},
["ugy"] = {"Uruguayan Sign Language"},
["uha"] = {"Uhami"},
["uhn"] = {"Damal"},
["uig"] = {"Uighur", "Uyghur"},
["uis"] = {"Uisai"},
["uiv"] = {"Iyive"},
["uji"] = {"Tanjijili"},
["uka"] = {"Kaburi"},
["ukg"] = {"Ukuriguma"},
["ukh"] = {"Ukhwejo"},
["ukk"] = {"Muak Sa-aak"},
["ukl"] = {"Ukrainian Sign Language"},
["ukp"] = {"Ukpe-Bayobiri"},
["ukq"] = {"Ukwa"},
["ukr"] = {"Ukrainian"},
["uks"] = {"Kaapor Sign Language", "Urubú-Kaapor Sign Language"},
["uku"] = {"Ukue"},
["ukw"] = {"Ukwuani-Aboh-Ndoni"},
["uky"] = {"Kuuk-Yak"},
["ula"] = {"Fungwa"},
["ulb"] = {"Ulukwumi"},
["ulc"] = {"Ulch"},
["ule"] = {"Lule"},
["ulf"] = {"Afra", "Usku"},
["uli"] = {"Ulithian"},
["ulk"] = {"Meriam"},
["ull"] = {"Ullatan"},
["ulm"] = {"Ulumanda'"},
["uln"] = {"Unserdeutsch"},
["ulu"] = {"Uma' Lung"},
["ulw"] = {"Ulwa"},
["uma"] = {"Umatilla"},
["umb"] = {"Umbundu"},
["umc"] = {"Marrucinian"},
["umd"] = {"Umbindhamu"},
["umg"] = {"Umbuygamu"},
["umi"] = {"Ukit"},
["umm"] = {"Umon"},
["umn"] = {"Makyan Naga"},
["umo"] = {"Umotína"},
["ump"] = {"Umpila"},
["umr"] = {"Umbugarla"},
["ums"] = {"Pendau"},
["umu"] = {"Munsee"},
["una"] = {"North Watut"},
["und"] = {"Undetermined"},
["une"] = {"Uneme"},
["ung"] = {"Ngarinyin"},
["unk"] = {"Enawené-Nawé"},
["unm"] = {"Unami"},
["unn"] = {"Kurnai"},
["unr"] = {"Mundari"},
["unu"] = {"Unubahe"},
["unx"] = {"Munda"},
["unz"] = {"Unde Kaili"},
["upi"] = {"Umeda"},
["upv"] = {"Uripiv-Wala-Rano-Atchin"},
["ura"] = {"Urarina"},
["urb"] = {"Kaapor", "Urubú-Kaapor"},
["urc"] = {"Urningangg"},
["urd"] = {"Urdu"},
["ure"] = {"Uru"},
["urf"] = {"Uradhi"},
["urg"] = {"Urigina"},
["urh"] = {"Urhobo"},
["uri"] = {"Urim"},
["urk"] = {"Urak Lawoi'"},
["url"] = {"Urali"},
["urm"] = {"Urapmin"},
["urn"] = {"Uruangnirin"},
["uro"] = {"Ura (Papua New Guinea)"},
["urp"] = {"Uru-Pa-In"},
["urr"] = {"Lehalurup", "Löyöp"},
["urt"] = {"Urat"},
["uru"] = {"Urumi"},
["urv"] = {"Uruava"},
["urw"] = {"Sop"},
["urx"] = {"Urimo"},
["ury"] = {"Orya"},
["urz"] = {"Uru-Eu-Wau-Wau"},
["usa"] = {"Usarufa"},
["ush"] = {"Ushojo"},
["usi"] = {"Usui"},
["usk"] = {"Usaghade"},
["usp"] = {"Uspanteco"},
["usu"] = {"Uya"},
["uta"] = {"Otank"},
["ute"] = {"Ute-Southern Paiute"},
["utp"] = {"Amba (Solomon Islands)"},
["utr"] = {"Etulo"},
["utu"] = {"Utu"},
["uum"] = {"Urum"},
["uun"] = {"Kulon-Pazeh"},
["uur"] = {"Ura (Vanuatu)"},
["uuu"] = {"U"},
["uve"] = {"Fagauvea", "West Uvean"},
["uvh"] = {"Uri"},
["uvl"] = {"Lote"},
["uwa"] = {"Kuku-Uwanh"},
["uya"] = {"Doko-Uyanga"},
["uzb"] = {"Uzbek"},
["uzn"] = {"Northern Uzbek"},
["uzs"] = {"Southern Uzbek"},
["vaa"] = {"Vaagri Booli"},
["vae"] = {"Vale"},
["vaf"] = {"Vafsi"},
["vag"] = {"Vagla"},
["vah"] = {"Varhadi-Nagpuri"},
["vai"] = {"Vai"},
["vaj"] = {"Northwestern !Kung", "Sekele", "Vasekele"},
["val"] = {"Vehes"},
["vam"] = {"Vanimo"},
["van"] = {"Valman"},
["vao"] = {"Vao"},
["vap"] = {"Vaiphei"},
["var"] = {"Huarijio"},
["vas"] = {"Vasavi"},
["vau"] = {"Vanuma"},
["vav"] = {"Varli"},
["vay"] = {"Wayu"},
["vbb"] = {"Southeast Babar"},
["vbk"] = {"Southwestern Bontok"},
["vec"] = {"Venetian"},
["ved"] = {"Veddah"},
["vel"] = {"Veluws"},
["vem"] = {"Vemgo-Mabas"},
["ven"] = {"Venda"},
["veo"] = {"Ventureño"},
["vep"] = {"Veps"},
["ver"] = {"Mom Jango"},
["vgr"] = {"Vaghri"},
["vgt"] = {"Flemish Sign Language", "Vlaamse Gebarentaal"},
["vic"] = {"Virgin Islands Creole English"},
["vid"] = {"Vidunda"},
["vie"] = {"Vietnamese"},
["vif"] = {"Vili"},
["vig"] = {"Viemo"},
["vil"] = {"Vilela"},
["vin"] = {"Vinza"},
["vis"] = {"Vishavan"},
["vit"] = {"Viti"},
["viv"] = {"Iduna"},
["vka"] = {"Kariyarra"},
["vki"] = {"Ija-Zuba"},
["vkj"] = {"Kujarge"},
["vkk"] = {"Kaur"},
["vkl"] = {"Kulisusu"},
["vkm"] = {"Kamakan"},
["vko"] = {"Kodeoha"},
["vkp"] = {"Korlai Creole Portuguese"},
["vkt"] = {"Tenggarong Kutai Malay"},
["vku"] = {"Kurrama"},
["vlp"] = {"Valpei"},
["vls"] = {"Vlaams"},
["vma"] = {"Martuyhunira"},
["vmb"] = {"Barbaram"},
["vmc"] = {"Juxtlahuaca Mixtec"},
["vmd"] = {"Mudu Koraga"},
["vme"] = {"East Masela"},
["vmf"] = {"Mainfränkisch"},
["vmg"] = {"Lungalunga"},
["vmh"] = {"Maraghei"},
["vmi"] = {"Miwa"},
["vmj"] = {"Ixtayutla Mixtec"},
["vmk"] = {"Makhuwa-Shirima"},
["vml"] = {"Malgana"},
["vmm"] = {"Mitlatongo Mixtec"},
["vmp"] = {"Soyaltepec Mazatec"},
["vmq"] = {"Soyaltepec Mixtec"},
["vmr"] = {"Marenje"},
["vms"] = {"Moksela"},
["vmu"] = {"Muluridyi"},
["vmv"] = {"Valley Maidu"},
["vmw"] = {"Makhuwa"},
["vmx"] = {"Tamazola Mixtec"},
["vmy"] = {"Ayautla Mazatec"},
["vmz"] = {"Mazatlán Mazatec"},
["vnk"] = {"Lovono", "Vano"},
["vnm"] = {"Neve'ei", "Vinmavis"},
["vnp"] = {"Vunapu"},
["vol"] = {"Volapük"},
["vor"] = {"Voro"},
["vot"] = {"Votic"},
["vra"] = {"Vera'a"},
["vro"] = {"Võro"},
["vrs"] = {"Varisi"},
["vrt"] = {"Banam Bay", "Burmbar"},
["vsi"] = {"Moldova Sign Language"},
["vsl"] = {"Venezuelan Sign Language"},
["vsv"] = {"Llengua de signes valenciana", "Valencian Sign Language"},
["vto"] = {"Vitou"},
["vum"] = {"Vumbu"},
["vun"] = {"Vunjo"},
["vut"] = {"Vute"},
["vwa"] = {"Awa (China)"},
["waa"] = {"Walla Walla"},
["wab"] = {"Wab"},
["wac"] = {"Wasco-Wishram"},
["wad"] = {"Wandamen"},
["wae"] = {"Walser"},
["waf"] = {"Wakoná"},
["wag"] = {"Wa'ema"},
["wah"] = {"Watubela"},
["wai"] = {"Wares"},
["waj"] = {"Waffa"},
["wal"] = {"Wolaitta", "Wolaytta"},
["wam"] = {"Wampanoag"},
["wan"] = {"Wan"},
["wao"] = {"Wappo"},
["wap"] = {"Wapishana"},
["waq"] = {"Wageman"},
["war"] = {"Waray (Philippines)"},
["was"] = {"Washo"},
["wat"] = {"Kaninuwa"},
["wau"] = {"Waurá"},
["wav"] = {"Waka"},
["waw"] = {"Waiwai"},
["wax"] = {"Marangis", "Watam"},
["way"] = {"Wayana"},
["waz"] = {"Wampur"},
["wba"] = {"Warao"},
["wbb"] = {"Wabo"},
["wbe"] = {"Waritai"},
["wbf"] = {"Wara"},
["wbh"] = {"Wanda"},
["wbi"] = {"Vwanji"},
["wbj"] = {"Alagwa"},
["wbk"] = {"Waigali"},
["wbl"] = {"Wakhi"},
["wbm"] = {"Wa"},
["wbp"] = {"Warlpiri"},
["wbq"] = {"Waddar"},
["wbr"] = {"Wagdi"},
["wbs"] = {"West Bengal Sign Language"},
["wbt"] = {"Wanman"},
["wbv"] = {"Wajarri"},
["wbw"] = {"Woi"},
["wca"] = {"Yanomámi"},
["wci"] = {"Waci Gbe"},
["wdd"] = {"Wandji"},
["wdg"] = {"Wadaginam"},
["wdj"] = {"Wadjiginy"},
["wdk"] = {"Wadikali"},
["wdu"] = {"Wadjigu"},
["wdy"] = {"Wadjabangayi"},
["wea"] = {"Wewaw"},
["wec"] = {"Wè Western"},
["wed"] = {"Wedau"},
["weg"] = {"Wergaia"},
["weh"] = {"Weh"},
["wei"] = {"Kiunum"},
["wem"] = {"Weme Gbe"},
["weo"] = {"Wemale"},
["wep"] = {"Westphalien"},
["wer"] = {"Weri"},
["wes"] = {"Cameroon Pidgin"},
["wet"] = {"Perai"},
["weu"] = {"Rawngtu Chin"},
["wew"] = {"Wejewa"},
["wfg"] = {"Yafi", "Zorop"},
["wga"] = {"Wagaya"},
["wgb"] = {"Wagawaga"},
["wgg"] = {"Wangganguru"},
["wgi"] = {"Wahgi"},
["wgo"] = {"Waigeo"},
["wgu"] = {"Wirangu"},
["wgy"] = {"Warrgamay"},
["wha"] = {"Manusela", "Sou Upaa"},
["whg"] = {"North Wahgi"},
["whk"] = {"Wahau Kenyah"},
["whu"] = {"Wahau Kayan"},
["wib"] = {"Southern Toussian"},
["wic"] = {"Wichita"},
["wie"] = {"Wik-Epa"},
["wif"] = {"Wik-Keyangan"},
["wig"] = {"Wik-Ngathana"},
["wih"] = {"Wik-Me'anha"},
["wii"] = {"Minidien"},
["wij"] = {"Wik-Iiyanh"},
["wik"] = {"Wikalkan"},
["wil"] = {"Wilawila"},
["wim"] = {"Wik-Mungkan"},
["win"] = {"Ho-Chunk"},
["wir"] = {"Wiraféd"},
["wiu"] = {"Wiru"},
["wiv"] = {"Vitu"},
["wiy"] = {"Wiyot"},
["wja"] = {"Waja"},
["wji"] = {"Warji"},
["wka"] = {"Kw'adza"},
["wkb"] = {"Kumbaran"},
["wkd"] = {"Mo", "Wakde"},
["wkl"] = {"Kalanadi"},
["wku"] = {"Kunduvadi"},
["wkw"] = {"Wakawaka"},
["wky"] = {"Wangkayutyuru"},
["wla"] = {"Walio"},
["wlc"] = {"Mwali Comorian"},
["wle"] = {"Wolane"},
["wlg"] = {"Kunbarlang"},
["wli"] = {"Waioli"},
["wlk"] = {"Wailaki"},
["wll"] = {"Wali (Sudan)"},
["wlm"] = {"Middle Welsh"},
["wln"] = {"Walloon"},
["wlo"] = {"Wolio"},
["wlr"] = {"Wailapa"},
["wls"] = {"Wallisian"},
["wlu"] = {"Wuliwuli"},
["wlv"] = {"Wichí Lhamtés Vejoz"},
["wlw"] = {"Walak"},
["wlx"] = {"Wali (Ghana)"},
["wly"] = {"Waling"},
["wma"] = {"Mawa (Nigeria)"},
["wmb"] = {"Wambaya"},
["wmc"] = {"Wamas"},
["wmd"] = {"Mamaindé"},
["wme"] = {"Wambule"},
["wmh"] = {"Waima'a"},
["wmi"] = {"Wamin"},
["wmm"] = {"Maiwa (Indonesia)"},
["wmn"] = {"Waamwang"},
["wmo"] = {"Wom (Papua New Guinea)"},
["wms"] = {"Wambon"},
["wmt"] = {"Walmajarri"},
["wmw"] = {"Mwani"},
["wmx"] = {"Womo"},
["wnb"] = {"Wanambre"},
["wnc"] = {"Wantoat"},
["wnd"] = {"Wandarang"},
["wne"] = {"Waneci"},
["wng"] = {"Wanggom"},
["wni"] = {"Ndzwani Comorian"},
["wnk"] = {"Wanukaka"},
["wnm"] = {"Wanggamala"},
["wnn"] = {"Wunumara"},
["wno"] = {"Wano"},
["wnp"] = {"Wanap"},
["wnu"] = {"Usan"},
["wnw"] = {"Wintu"},
["wny"] = {"Wanyi"},
["woa"] = {"Tyaraity"},
["wob"] = {"Wè Northern"},
["woc"] = {"Wogeo"},
["wod"] = {"Wolani"},
["woe"] = {"Woleaian"},
["wof"] = {"Gambian Wolof"},
["wog"] = {"Wogamusin"},
["woi"] = {"Kamang"},
["wok"] = {"Longto"},
["wol"] = {"Wolof"},
["wom"] = {"Wom (Nigeria)"},
["won"] = {"Wongo"},
["woo"] = {"Manombai"},
["wor"] = {"Woria"},
["wos"] = {"Hanga Hundi"},
["wow"] = {"Wawonii"},
["woy"] = {"Weyto"},
["wpc"] = {"Maco"},
["wra"] = {"Warapu"},
["wrb"] = {"Warluwara"},
["wrd"] = {"Warduji"},
["wrg"] = {"Warungu"},
["wrh"] = {"Wiradhuri"},
["wri"] = {"Wariyangga"},
["wrk"] = {"Garrwa"},
["wrl"] = {"Warlmanpa"},
["wrm"] = {"Warumungu"},
["wrn"] = {"Warnang"},
["wro"] = {"Worrorra"},
["wrp"] = {"Waropen"},
["wrr"] = {"Wardaman"},
["wrs"] = {"Waris"},
["wru"] = {"Waru"},
["wrv"] = {"Waruna"},
["wrw"] = {"Gugu Warra"},
["wrx"] = {"Wae Rana"},
["wry"] = {"Merwari"},
["wrz"] = {"Waray (Australia)"},
["wsa"] = {"Warembori"},
["wsg"] = {"Adilabad Gondi"},
["wsi"] = {"Wusi"},
["wsk"] = {"Waskia"},
["wsr"] = {"Owenia"},
["wss"] = {"Wasa"},
["wsu"] = {"Wasu"},
["wsv"] = {"Wotapuri-Katarqalai"},
["wtf"] = {"Watiwa"},
["wth"] = {"Wathawurrung"},
["wti"] = {"Berta"},
["wtk"] = {"Watakataui"},
["wtm"] = {"Mewati"},
["wtw"] = {"Wotu"},
["wua"] = {"Wikngenchera"},
["wub"] = {"Wunambal"},
["wud"] = {"Wudu"},
["wuh"] = {"Wutunhua"},
["wul"] = {"Silimo"},
["wum"] = {"Wumbvu"},
["wun"] = {"Bungu"},
["wur"] = {"Wurrugu"},
["wut"] = {"Wutung"},
["wuu"] = {"Wu Chinese"},
["wuv"] = {"Wuvulu-Aua"},
["wux"] = {"Wulna"},
["wuy"] = {"Wauyai"},
["wwa"] = {"Waama"},
["wwb"] = {"Wakabunga"},
["wwo"] = {"Dorig", "Wetamut"},
["wwr"] = {"Warrwa"},
["www"] = {"Wawa"},
["wxa"] = {"Waxianghua"},
["wxw"] = {"Wardandi"},
["wya"] = {"Wyandot"},
["wyb"] = {"Wangaaybuwan-Ngiyambaa"},
["wyi"] = {"Woiwurrung"},
["wym"] = {"Wymysorys"},
["wyr"] = {"Wayoró"},
["wyy"] = {"Western Fijian"},
["xaa"] = {"Andalusian Arabic"},
["xab"] = {"Sambe"},
["xac"] = {"Kachari"},
["xad"] = {"Adai"},
["xae"] = {"Aequian"},
["xag"] = {"Aghwan"},
["xai"] = {"Kaimbé"},
["xaj"] = {"Ararandewára"},
["xak"] = {"Máku"},
["xal"] = {"Kalmyk", "Oirat"},
["xam"] = {"/Xam"},
["xan"] = {"Xamtanga"},
["xao"] = {"Khao"},
["xap"] = {"Apalachee"},
["xaq"] = {"Aquitanian"},
["xar"] = {"Karami"},
["xas"] = {"Kamas"},
["xat"] = {"Katawixi"},
["xau"] = {"Kauwera"},
["xav"] = {"Xavánte"},
["xaw"] = {"Kawaiisu"},
["xay"] = {"Kayan Mahakam"},
["xbb"] = {"Lower Burdekin"},
["xbc"] = {"Bactrian"},
["xbd"] = {"Bindal"},
["xbe"] = {"Bigambal"},
["xbg"] = {"Bunganditj"},
["xbi"] = {"Kombio"},
["xbj"] = {"Birrpayi"},
["xbm"] = {"Middle Breton"},
["xbn"] = {"Kenaboi"},
["xbo"] = {"Bolgarian"},
["xbp"] = {"Bibbulman"},
["xbr"] = {"Kambera"},
["xbw"] = {"Kambiwá"},
["xby"] = {"Batyala"},
["xcb"] = {"Cumbric"},
["xcc"] = {"Camunic"},
["xce"] = {"Celtiberian"},
["xcg"] = {"Cisalpine Gaulish"},
["xch"] = {"Chemakum", "Chimakum"},
["xcl"] = {"Classical Armenian"},
["xcm"] = {"Comecrudo"},
["xcn"] = {"Cotoname"},
["xco"] = {"Chorasmian"},
["xcr"] = {"Carian"},
["xct"] = {"Classical Tibetan"},
["xcu"] = {"Curonian"},
["xcv"] = {"Chuvantsy"},
["xcw"] = {"Coahuilteco"},
["xcy"] = {"Cayuse"},
["xda"] = {"Darkinyung"},
["xdc"] = {"Dacian"},
["xdk"] = {"Dharuk"},
["xdm"] = {"Edomite"},
["xdo"] = {"Kwandu"},
["xdy"] = {"Malayic Dayak"},
["xeb"] = {"Eblan"},
["xed"] = {"Hdi"},
["xeg"] = {"//Xegwi"},
["xel"] = {"Kelo"},
["xem"] = {"Kembayan"},
["xep"] = {"Epi-Olmec"},
["xer"] = {"Xerénte"},
["xes"] = {"Kesawai"},
["xet"] = {"Xetá"},
["xeu"] = {"Keoru-Ahia"},
["xfa"] = {"Faliscan"},
["xga"] = {"Galatian"},
["xgb"] = {"Gbin"},
["xgd"] = {"Gudang"},
["xgf"] = {"Gabrielino-Fernandeño"},
["xgg"] = {"Goreng"},
["xgi"] = {"Garingbal"},
["xgl"] = {"Galindan"},
["xgm"] = {"Dharumbal", "Guwinmal"},
["xgr"] = {"Garza"},
["xgu"] = {"Unggumi"},
["xgw"] = {"Guwa"},
["xha"] = {"Harami"},
["xhc"] = {"Hunnic"},
["xhd"] = {"Hadrami"},
["xhe"] = {"Khetrani"},
["xho"] = {"Xhosa"},
["xhr"] = {"Hernican"},
["xht"] = {"Hattic"},
["xhu"] = {"Hurrian"},
["xhv"] = {"Khua"},
["xib"] = {"Iberian"},
["xii"] = {"Xiri"},
["xil"] = {"Illyrian"},
["xin"] = {"Xinca"},
["xir"] = {"Xiriâna"},
["xis"] = {"Kisan"},
["xiv"] = {"Indus Valley Language"},
["xiy"] = {"Xipaya"},
["xjb"] = {"Minjungbal"},
["xjt"] = {"Jaitmatang"},
["xka"] = {"Kalkoti"},
["xkb"] = {"Northern Nago"},
["xkc"] = {"Kho'ini"},
["xkd"] = {"Mendalam Kayan"},
["xke"] = {"Kereho"},
["xkf"] = {"Khengkha"},
["xkg"] = {"Kagoro"},
["xki"] = {"Kenyan Sign Language"},
["xkj"] = {"Kajali"},
["xkk"] = {"Kaco'"},
["xkl"] = {"Mainstream Kenyah"},
["xkn"] = {"Kayan River Kayan"},
["xko"] = {"Kiorr"},
["xkp"] = {"Kabatei"},
["xkq"] = {"Koroni"},
["xkr"] = {"Xakriabá"},
["xks"] = {"Kumbewaha"},
["xkt"] = {"Kantosi"},
["xku"] = {"Kaamba"},
["xkv"] = {"Kgalagadi"},
["xkw"] = {"Kembra"},
["xkx"] = {"Karore"},
["xky"] = {"Uma' Lasan"},
["xkz"] = {"Kurtokha"},
["xla"] = {"Kamula"},
["xlb"] = {"Loup B"},
["xlc"] = {"Lycian"},
["xld"] = {"Lydian"},
["xle"] = {"Lemnian"},
["xlg"] = {"Ligurian (Ancient)"},
["xli"] = {"Liburnian"},
["xln"] = {"Alanic"},
["xlo"] = {"Loup A"},
["xlp"] = {"Lepontic"},
["xls"] = {"Lusitanian"},
["xlu"] = {"Cuneiform Luwian"},
["xly"] = {"Elymian"},
["xma"] = {"Mushungulu"},
["xmb"] = {"Mbonga"},
["xmc"] = {"Makhuwa-Marrevone"},
["xmd"] = {"Mbudum"},
["xme"] = {"Median"},
["xmf"] = {"Mingrelian"},
["xmg"] = {"Mengaka"},
["xmh"] = {"Kuku-Muminh"},
["xmj"] = {"Majera"},
["xmk"] = {"Ancient Macedonian"},
["xml"] = {"Malaysian Sign Language"},
["xmm"] = {"Manado Malay"},
["xmn"] = {"Manichaean Middle Persian"},
["xmo"] = {"Morerebi"},
["xmp"] = {"Kuku-Mu'inh"},
["xmq"] = {"Kuku-Mangk"},
["xmr"] = {"Meroitic"},
["xms"] = {"Moroccan Sign Language"},
["xmt"] = {"Matbat"},
["xmu"] = {"Kamu"},
["xmv"] = {"Antankarana Malagasy", "Tankarana Malagasy"},
["xmw"] = {"Tsimihety Malagasy"},
["xmx"] = {"Maden"},
["xmy"] = {"Mayaguduna"},
["xmz"] = {"Mori Bawah"},
["xna"] = {"Ancient North Arabian"},
["xnb"] = {"Kanakanabu"},
["xng"] = {"Middle Mongolian"},
["xnh"] = {"Kuanhua"},
["xni"] = {"Ngarigu"},
["xnk"] = {"Nganakarti"},
["xnn"] = {"Northern Kankanay"},
["xno"] = {"Anglo-Norman"},
["xnr"] = {"Kangri"},
["xns"] = {"Kanashi"},
["xnt"] = {"Narragansett"},
["xnu"] = {"Nukunul"},
["xny"] = {"Nyiyaparli"},
["xnz"] = {"Kenzi", "Mattoki"},
["xoc"] = {"O'chi'chi'"},
["xod"] = {"Kokoda"},
["xog"] = {"Soga"},
["xoi"] = {"Kominimung"},
["xok"] = {"Xokleng"},
["xom"] = {"Komo (Sudan)"},
["xon"] = {"Konkomba"},
["xoo"] = {"Xukurú"},
["xop"] = {"Kopar"},
["xor"] = {"Korubo"},
["xow"] = {"Kowaki"},
["xpa"] = {"Pirriya"},
["xpc"] = {"Pecheneg"},
["xpe"] = {"Liberia Kpelle"},
["xpg"] = {"Phrygian"},
["xpi"] = {"Pictish"},
["xpj"] = {"Mpalitjanh"},
["xpk"] = {"Kulina Pano"},
["xpm"] = {"Pumpokol"},
["xpn"] = {"Kapinawá"},
["xpo"] = {"Pochutec"},
["xpp"] = {"Puyo-Paekche"},
["xpq"] = {"Mohegan-Pequot"},
["xpr"] = {"Parthian"},
["xps"] = {"Pisidian"},
["xpt"] = {"Punthamara"},
["xpu"] = {"Punic"},
["xpy"] = {"Puyo"},
["xqa"] = {"Karakhanid"},
["xqt"] = {"Qatabanian"},
["xra"] = {"Krahô"},
["xrb"] = {"Eastern Karaboro"},
["xrd"] = {"Gundungurra"},
["xre"] = {"Kreye"},
["xrg"] = {"Minang"},
["xri"] = {"Krikati-Timbira"},
["xrm"] = {"Armazic"},
["xrn"] = {"Arin"},
["xrq"] = {"Karranga"},
["xrr"] = {"Raetic"},
["xrt"] = {"Aranama-Tamique"},
["xru"] = {"Marriammu"},
["xrw"] = {"Karawa"},
["xsa"] = {"Sabaean"},
["xsb"] = {"Sambal"},
["xsc"] = {"Scythian"},
["xsd"] = {"Sidetic"},
["xse"] = {"Sempan"},
["xsh"] = {"Shamang"},
["xsi"] = {"Sio"},
["xsl"] = {"South Slavey"},
["xsm"] = {"Kasem"},
["xsn"] = {"Sanga (Nigeria)"},
["xso"] = {"Solano"},
["xsp"] = {"Silopi"},
["xsq"] = {"Makhuwa-Saka"},
["xsr"] = {"Sherpa"},
["xss"] = {"Assan"},
["xsu"] = {"Sanumá"},
["xsv"] = {"Sudovian"},
["xsy"] = {"Saisiyat"},
["xta"] = {"Alcozauca Mixtec"},
["xtb"] = {"Chazumba Mixtec"},
["xtc"] = {"Katcha-Kadugli-Miri"},
["xtd"] = {"Diuxi-Tilantongo Mixtec"},
["xte"] = {"Ketengban"},
["xtg"] = {"Transalpine Gaulish"},
["xth"] = {"Yitha Yitha"},
["xti"] = {"Sinicahua Mixtec"},
["xtj"] = {"San Juan Teita Mixtec"},
["xtl"] = {"Tijaltepec Mixtec"},
["xtm"] = {"Magdalena Peñasco Mixtec"},
["xtn"] = {"Northern Tlaxiaco Mixtec"},
["xto"] = {"Tokharian A"},
["xtp"] = {"San Miguel Piedras Mixtec"},
["xtq"] = {"Tumshuqese"},
["xtr"] = {"Early Tripuri"},
["xts"] = {"Sindihui Mixtec"},
["xtt"] = {"Tacahua Mixtec"},
["xtu"] = {"Cuyamecalco Mixtec"},
["xtv"] = {"Thawa"},
["xtw"] = {"Tawandê"},
["xty"] = {"Yoloxochitl Mixtec"},
["xtz"] = {"Tasmanian"},
["xua"] = {"Alu Kurumba"},
["xub"] = {"Betta Kurumba"},
["xud"] = {"Umiida"},
["xug"] = {"Kunigami"},
["xuj"] = {"Jennu Kurumba"},
["xul"] = {"Ngunawal"},
["xum"] = {"Umbrian"},
["xun"] = {"Unggaranggu"},
["xuo"] = {"Kuo"},
["xup"] = {"Upper Umpqua"},
["xur"] = {"Urartian"},
["xut"] = {"Kuthant"},
["xuu"] = {"Khwedam", "Kxoe"},
["xve"] = {"Venetic"},
["xvi"] = {"Kamviri"},
["xvn"] = {"Vandalic"},
["xvo"] = {"Volscian"},
["xvs"] = {"Vestinian"},
["xwa"] = {"Kwaza"},
["xwc"] = {"Woccon"},
["xwd"] = {"Wadi Wadi"},
["xwe"] = {"Xwela Gbe"},
["xwg"] = {"Kwegu"},
["xwj"] = {"Wajuk"},
["xwk"] = {"Wangkumara"},
["xwl"] = {"Western Xwla Gbe"},
["xwo"] = {"Written Oirat"},
["xwr"] = {"Kwerba Mamberamo"},
["xwt"] = {"Wotjobaluk"},
["xww"] = {"Wemba Wemba"},
["xxb"] = {"Boro (Ghana)"},
["xxk"] = {"Ke'o"},
["xxm"] = {"Minkin"},
["xxr"] = {"Koropó"},
["xxt"] = {"Tambora"},
["xya"] = {"Yaygir"},
["xyb"] = {"Yandjibara"},
["xyj"] = {"Mayi-Yapi"},
["xyk"] = {"Mayi-Kulan"},
["xyl"] = {"Yalakalore"},
["xyt"] = {"Mayi-Thakurti"},
["xyy"] = {"Yorta Yorta"},
["xzh"] = {"Zhang-Zhung"},
["xzm"] = {"Zemgalian"},
["xzp"] = {"Ancient Zapotec"},
["yaa"] = {"Yaminahua"},
["yab"] = {"Yuhup"},
["yac"] = {"Pass Valley Yali"},
["yad"] = {"Yagua"},
["yae"] = {"Pumé"},
["yaf"] = {"Yaka (Democratic Republic of Congo)"},
["yag"] = {"Yámana"},
["yah"] = {"Yazgulyam"},
["yai"] = {"Yagnobi"},
["yaj"] = {"Banda-Yangere"},
["yak"] = {"Yakama"},
["yal"] = {"Yalunka"},
["yam"] = {"Yamba"},
["yan"] = {"Mayangna"},
["yao"] = {"Yao"},
["yap"] = {"Yapese"},
["yaq"] = {"Yaqui"},
["yar"] = {"Yabarana"},
["yas"] = {"Nugunu (Cameroon)"},
["yat"] = {"Yambeta"},
["yau"] = {"Yuwana"},
["yav"] = {"Yangben"},
["yaw"] = {"Yawalapití"},
["yax"] = {"Yauma"},
["yay"] = {"Agwagwune"},
["yaz"] = {"Lokaa"},
["yba"] = {"Yala"},
["ybb"] = {"Yemba"},
["ybe"] = {"West Yugur"},
["ybh"] = {"Yakha"},
["ybi"] = {"Yamphu"},
["ybj"] = {"Hasha"},
["ybk"] = {"Bokha"},
["ybl"] = {"Yukuben"},
["ybm"] = {"Yaben"},
["ybn"] = {"Yabaâna"},
["ybo"] = {"Yabong"},
["ybx"] = {"Yawiyo"},
["yby"] = {"Yaweyuha"},
["ych"] = {"Chesu"},
["ycl"] = {"Lolopo"},
["ycn"] = {"Yucuna"},
["ycp"] = {"Chepya"},
["yda"] = {"Yanda"},
["ydd"] = {"Eastern Yiddish"},
["yde"] = {"Yangum Dey"},
["ydg"] = {"Yidgha"},
["ydk"] = {"Yoidik"},
["yea"] = {"Ravula"},
["yec"] = {"Yeniche"},
["yee"] = {"Yimas"},
["yei"] = {"Yeni"},
["yej"] = {"Yevanic"},
["yel"] = {"Yela"},
["yer"] = {"Tarok"},
["yes"] = {"Nyankpa"},
["yet"] = {"Yetfa"},
["yeu"] = {"Yerukula"},
["yev"] = {"Yapunda"},
["yey"] = {"Yeyi"},
["yga"] = {"Malyangapa"},
["ygi"] = {"Yiningayi"},
["ygl"] = {"Yangum Gel"},
["ygm"] = {"Yagomi"},
["ygp"] = {"Gepo"},
["ygr"] = {"Yagaria"},
["ygs"] = {"Yolŋu Sign Language"},
["ygu"] = {"Yugul"},
["ygw"] = {"Yagwoia"},
["yha"] = {"Baha Buyang"},
["yhd"] = {"Judeo-Iraqi Arabic"},
["yhl"] = {"Hlepho Phowa"},
["yhs"] = {"Yan-nhaŋu Sign Language"},
["yia"] = {"Yinggarda"},
["yid"] = {"Yiddish"},
["yif"] = {"Ache"},
["yig"] = {"Wusa Nasu"},
["yih"] = {"Western Yiddish"},
["yii"] = {"Yidiny"},
["yij"] = {"Yindjibarndi"},
["yik"] = {"Dongshanba Lalo"},
["yil"] = {"Yindjilandji"},
["yim"] = {"Yimchungru Naga"},
["yin"] = {"Yinchia"},
["yip"] = {"Pholo"},
["yiq"] = {"Miqie"},
["yir"] = {"North Awyu"},
["yis"] = {"Yis"},
["yit"] = {"Eastern Lalu"},
["yiu"] = {"Awu"},
["yiv"] = {"Northern Nisu"},
["yix"] = {"Axi Yi"},
["yiz"] = {"Azhe"},
["yka"] = {"Yakan"},
["ykg"] = {"Northern Yukaghir"},
["yki"] = {"Yoke"},
["ykk"] = {"Yakaikeke"},
["ykl"] = {"Khlula"},
["ykm"] = {"Kap"},
["ykn"] = {"Kua-nsi"},
["yko"] = {"Yasa"},
["ykr"] = {"Yekora"},
["ykt"] = {"Kathu"},
["yku"] = {"Kuamasi"},
["yky"] = {"Yakoma"},
["yla"] = {"Yaul"},
["ylb"] = {"Yaleba"},
["yle"] = {"Yele"},
["ylg"] = {"Yelogu"},
["yli"] = {"Angguruk Yali"},
["yll"] = {"Yil"},
["ylm"] = {"Limi"},
["yln"] = {"Langnian Buyang"},
["ylo"] = {"Naluo Yi"},
["ylr"] = {"Yalarnnga"},
["ylu"] = {"Aribwaung"},
["yly"] = {"Nyâlayu", "Nyelâyu"},
["ymb"] = {"Yambes"},
["ymc"] = {"Southern Muji"},
["ymd"] = {"Muda"},
["yme"] = {"Yameo"},
["ymg"] = {"Yamongeri"},
["ymh"] = {"Mili"},
["ymi"] = {"Moji"},
["ymk"] = {"Makwe"},
["yml"] = {"Iamalele"},
["ymm"] = {"Maay"},
["ymn"] = {"Sunum", "Yamna"},
["ymo"] = {"Yangum Mon"},
["ymp"] = {"Yamap"},
["ymq"] = {"Qila Muji"},
["ymr"] = {"Malasar"},
["yms"] = {"Mysian"},
["ymx"] = {"Northern Muji"},
["ymz"] = {"Muzi"},
["yna"] = {"Aluo"},
["ynd"] = {"Yandruwandha"},
["yne"] = {"Lang'e"},
["yng"] = {"Yango"},
["ynk"] = {"Naukan Yupik"},
["ynl"] = {"Yangulam"},
["ynn"] = {"Yana"},
["yno"] = {"Yong"},
["ynq"] = {"Yendang"},
["yns"] = {"Yansi"},
["ynu"] = {"Yahuna"},
["yob"] = {"Yoba"},
["yog"] = {"Yogad"},
["yoi"] = {"Yonaguni"},
["yok"] = {"Yokuts"},
["yol"] = {"Yola"},
["yom"] = {"Yombe"},
["yon"] = {"Yongkom"},
["yor"] = {"Yoruba"},
["yot"] = {"Yotti"},
["yox"] = {"Yoron"},
["yoy"] = {"Yoy"},
["ypa"] = {"Phala"},
["ypb"] = {"Labo Phowa"},
["ypg"] = {"Phola"},
["yph"] = {"Phupha"},
["ypm"] = {"Phuma"},
["ypn"] = {"Ani Phowa"},
["ypo"] = {"Alo Phola"},
["ypp"] = {"Phupa"},
["ypz"] = {"Phuza"},
["yra"] = {"Yerakai"},
["yrb"] = {"Yareba"},
["yre"] = {"Yaouré"},
["yrk"] = {"Nenets"},
["yrl"] = {"Nhengatu"},
["yrm"] = {"Yirrk-Mel"},
["yrn"] = {"Yerong"},
["yro"] = {"Yaroamë"},
["yrs"] = {"Yarsun"},
["yrw"] = {"Yarawata"},
["yry"] = {"Yarluyandi"},
["ysc"] = {"Yassic"},
["ysd"] = {"Samatao"},
["ysg"] = {"Sonaga"},
["ysl"] = {"Yugoslavian Sign Language"},
["ysn"] = {"Sani"},
["yso"] = {"Nisi (China)"},
["ysp"] = {"Southern Lolopo"},
["ysr"] = {"Sirenik Yupik"},
["yss"] = {"Yessan-Mayo"},
["ysy"] = {"Sanie"},
["yta"] = {"Talu"},
["ytl"] = {"Tanglang"},
["ytp"] = {"Thopho"},
["ytw"] = {"Yout Wam"},
["yty"] = {"Yatay"},
["yua"] = {"Yucatec Maya", "Yucateco"},
["yub"] = {"Yugambal"},
["yuc"] = {"Yuchi"},
["yud"] = {"Judeo-Tripolitanian Arabic"},
["yue"] = {"Yue Chinese"},
["yuf"] = {"Havasupai-Walapai-Yavapai"},
["yug"] = {"Yug"},
["yui"] = {"Yurutí"},
["yuj"] = {"Karkar-Yuri"},
["yuk"] = {"Yuki"},
["yul"] = {"Yulu"},
["yum"] = {"Quechan"},
["yun"] = {"Bena (Nigeria)"},
["yup"] = {"Yukpa"},
["yuq"] = {"Yuqui"},
["yur"] = {"Yurok"},
["yut"] = {"Yopno"},
["yuw"] = {"Yau (Morobe Province)"},
["yux"] = {"Southern Yukaghir"},
["yuy"] = {"East Yugur"},
["yuz"] = {"Yuracare"},
["yva"] = {"Yawa"},
["yvt"] = {"Yavitero"},
["ywa"] = {"Kalou"},
["ywg"] = {"Yinhawangka"},
["ywl"] = {"Western Lalu"},
["ywn"] = {"Yawanawa"},
["ywq"] = {"Wuding-Luquan Yi"},
["ywr"] = {"Yawuru"},
["ywt"] = {"Central Lalo", "Xishanba Lalo"},
["ywu"] = {"Wumeng Nasu"},
["yww"] = {"Yawarawarga"},
["yxa"] = {"Mayawali"},
["yxg"] = {"Yagara"},
["yxl"] = {"Yardliyawarra"},
["yxm"] = {"Yinwum"},
["yxu"] = {"Yuyu"},
["yxy"] = {"Yabula Yabula"},
["yyr"] = {"Yir Yoront"},
["yyu"] = {"Yau (Sandaun Province)"},
["yyz"] = {"Ayizi"},
["yzg"] = {"E'ma Buyang"},
["yzk"] = {"Zokhuo"},
["zaa"] = {"Sierra de Juárez Zapotec"},
["zab"] = {"San Juan Guelavía Zapotec", "Western Tlacolula Valley Zapotec"},
["zac"] = {"Ocotlán Zapotec"},
["zad"] = {"Cajonos Zapotec"},
["zae"] = {"Yareni Zapotec"},
["zaf"] = {"Ayoquesco Zapotec"},
["zag"] = {"Zaghawa"},
["zah"] = {"Zangwal"},
["zai"] = {"Isthmus Zapotec"},
["zaj"] = {"Zaramo"},
["zak"] = {"Zanaki"},
["zal"] = {"Zauzou"},
["zam"] = {"Miahuatlán Zapotec"},
["zao"] = {"Ozolotepec Zapotec"},
["zap"] = {"Zapotec"},
["zaq"] = {"Aloápam Zapotec"},
["zar"] = {"Rincón Zapotec"},
["zas"] = {"Santo Domingo Albarradas Zapotec"},
["zat"] = {"Tabaa Zapotec"},
["zau"] = {"Zangskari"},
["zav"] = {"Yatzachi Zapotec"},
["zaw"] = {"Mitla Zapotec"},
["zax"] = {"Xadani Zapotec"},
["zay"] = {"Zaysete", "Zayse-Zergulla"},
["zaz"] = {"Zari"},
["zbc"] = {"Central Berawan"},
["zbe"] = {"East Berawan"},
["zbl"] = {"Bliss", "Blissymbolics", "Blissymbols"},
["zbt"] = {"Batui"},
["zbw"] = {"West Berawan"},
["zca"] = {"Coatecas Altas Zapotec"},
["zch"] = {"Central Hongshuihe Zhuang"},
["zdj"] = {"Ngazidja Comorian"},
["zea"] = {"Zeeuws"},
["zeg"] = {"Zenag"},
["zeh"] = {"Eastern Hongshuihe Zhuang"},
["zen"] = {"Zenaga"},
["zga"] = {"Kinga"},
["zgb"] = {"Guibei Zhuang"},
["zgh"] = {"Standard Moroccan Tamazight"},
["zgm"] = {"Minz Zhuang"},
["zgn"] = {"Guibian Zhuang"},
["zgr"] = {"Magori"},
["zha"] = {"Chuang", "Zhuang"},
["zhb"] = {"Zhaba"},
["zhd"] = {"Dai Zhuang"},
["zhi"] = {"Zhire"},
["zhn"] = {"Nong Zhuang"},
["zho"] = {"Chinese"},
["zhw"] = {"Zhoa"},
["zia"] = {"Zia"},
["zib"] = {"Zimbabwe Sign Language"},
["zik"] = {"Zimakani"},
["zil"] = {"Zialo"},
["zim"] = {"Mesme"},
["zin"] = {"Zinza"},
["zir"] = {"Ziriya"},
["ziw"] = {"Zigula"},
["ziz"] = {"Zizilivakan"},
["zka"] = {"Kaimbulawa"},
["zkb"] = {"Koibal"},
["zkd"] = {"Kadu"},
["zkg"] = {"Koguryo"},
["zkh"] = {"Khorezmian"},
["zkk"] = {"Karankawa"},
["zkn"] = {"Kanan"},
["zko"] = {"Kott"},
["zkp"] = {"São Paulo Kaingáng"},
["zkr"] = {"Zakhring"},
["zkt"] = {"Kitan"},
["zku"] = {"Kaurna"},
["zkv"] = {"Krevinian"},
["zkz"] = {"Khazar"},
["zlj"] = {"Liujiang Zhuang"},
["zlm"] = {"Malay (individual language)"},
["zln"] = {"Lianshan Zhuang"},
["zlq"] = {"Liuqian Zhuang"},
["zma"] = {"Manda (Australia)"},
["zmb"] = {"Zimba"},
["zmc"] = {"Margany"},
["zmd"] = {"Maridan"},
["zme"] = {"Mangerr"},
["zmf"] = {"Mfinu"},
["zmg"] = {"Marti Ke"},
["zmh"] = {"Makolkol"},
["zmi"] = {"Negeri Sembilan Malay"},
["zmj"] = {"Maridjabin"},
["zmk"] = {"Mandandanyi"},
["zml"] = {"Madngele"},
["zmm"] = {"Marimanindji"},
["zmn"] = {"Mbangwe"},
["zmo"] = {"Molo"},
["zmp"] = {"Mpuono"},
["zmq"] = {"Mituku"},
["zmr"] = {"Maranunggu"},
["zms"] = {"Mbesa"},
["zmt"] = {"Maringarr"},
["zmu"] = {"Muruwari"},
["zmv"] = {"Mbariman-Gudhinma"},
["zmw"] = {"Mbo (Democratic Republic of Congo)"},
["zmx"] = {"Bomitaba"},
["zmy"] = {"Mariyedi"},
["zmz"] = {"Mbandja"},
["zna"] = {"Zan Gula"},
["zne"] = {"Zande (individual language)"},
["zng"] = {"Mang"},
["znk"] = {"Manangkari"},
["zns"] = {"Mangas"},
["zoc"] = {"Copainalá Zoque"},
["zoh"] = {"Chimalapa Zoque"},
["zom"] = {"Zou"},
["zoo"] = {"Asunción Mixtepec Zapotec"},
["zoq"] = {"Tabasco Zoque"},
["zor"] = {"Rayón Zoque"},
["zos"] = {"Francisco León Zoque"},
["zpa"] = {"Lachiguiri Zapotec"},
["zpb"] = {"Yautepec Zapotec"},
["zpc"] = {"Choapan Zapotec"},
["zpd"] = {"Southeastern Ixtlán Zapotec"},
["zpe"] = {"Petapa Zapotec"},
["zpf"] = {"San Pedro Quiatoni Zapotec"},
["zpg"] = {"Guevea De Humboldt Zapotec"},
["zph"] = {"Totomachapan Zapotec"},
["zpi"] = {"Santa María Quiegolani Zapotec"},
["zpj"] = {"Quiavicuzas Zapotec"},
["zpk"] = {"Tlacolulita Zapotec"},
["zpl"] = {"Lachixío Zapotec"},
["zpm"] = {"Mixtepec Zapotec"},
["zpn"] = {"Santa Inés Yatzechi Zapotec"},
["zpo"] = {"Amatlán Zapotec"},
["zpp"] = {"El Alto Zapotec"},
["zpq"] = {"Zoogocho Zapotec"},
["zpr"] = {"Santiago Xanica Zapotec"},
["zps"] = {"Coatlán Zapotec"},
["zpt"] = {"San Vicente Coatlán Zapotec"},
["zpu"] = {"Yalálag Zapotec"},
["zpv"] = {"Chichicapan Zapotec"},
["zpw"] = {"Zaniza Zapotec"},
["zpx"] = {"San Baltazar Loxicha Zapotec"},
["zpy"] = {"Mazaltepec Zapotec"},
["zpz"] = {"Texmelucan Zapotec"},
["zqe"] = {"Qiubei Zhuang"},
["zra"] = {"Kara (Korea)"},
["zrg"] = {"Mirgan"},
["zrn"] = {"Zerenkel"},
["zro"] = {"Záparo"},
["zrp"] = {"Zarphatic"},
["zrs"] = {"Mairasi"},
["zsa"] = {"Sarasira"},
["zsk"] = {"Kaskean"},
["zsl"] = {"Zambian Sign Language"},
["zsm"] = {"Standard Malay"},
["zsr"] = {"Southern Rincon Zapotec"},
["zsu"] = {"Sukurum"},
["zte"] = {"Elotepec Zapotec"},
["ztg"] = {"Xanaguía Zapotec"},
["ztl"] = {"Lapaguía-Guivini Zapotec"},
["ztm"] = {"San Agustín Mixtepec Zapotec"},
["ztn"] = {"Santa Catarina Albarradas Zapotec"},
["ztp"] = {"Loxicha Zapotec"},
["ztq"] = {"Quioquitani-Quierí Zapotec"},
["zts"] = {"Tilquiapan Zapotec"},
["ztt"] = {"Tejalapan Zapotec"},
["ztu"] = {"Güilá Zapotec"},
["ztx"] = {"Zaachila Zapotec"},
["zty"] = {"Yatee Zapotec"},
["zua"] = {"Zeem"},
["zuh"] = {"Tokano"},
["zul"] = {"Zulu"},
["zum"] = {"Kumzari"},
["zun"] = {"Zuni"},
["zuy"] = {"Zumaya"},
["zwa"] = {"Zay"},
["zxx"] = {"No linguistic content", "Not applicable"},
["zyb"] = {"Yongbei Zhuang"},
["zyg"] = {"Yang Zhuang"},
["zyj"] = {"Youjiang Zhuang"},
["zyn"] = {"Yongnan Zhuang"},
["zyp"] = {"Zyphe Chin"},
["zza"] = {"Dimili", "Dimli (macrolanguage)", "Kirdki", "Kirmanjki (macrolanguage)", "Zaza", "Zazaki"},
["zzj"] = {"Zuojiang Zhuang"}
}
qusi24807cf6ddt9ln8us0jnax4zv31
Module:Language/data/wp languages
828
2531
11702
2018-03-04T18:40:15Z
OktaRama2010
618
Page créée avec « return { -- wp preferred names -- IANA language names and notes --ISO 639-1 codes ["ab"] = {"Abkhaz"}, -- Abkhazian ["an"] = {"Aragonese"},... »
11702
Scribunto
text/plain
return { -- wp preferred names -- IANA language names and notes
--ISO 639-1 codes
["ab"] = {"Abkhaz"}, -- Abkhazian
["an"] = {"Aragonese"}, -- Aragonese; same, delete?
["av"] = {"Avar"}, -- Avaric
["bh"] = {"Bihari"}, -- Bihari languages; collective
["bo"] = {"Standard Tibetan"}, -- Tibetan
["cu"] = {"Old Church Slavonic"}, -- Church Slavic, Church Slavonic, Old Bulgarian, Old Church Slavonic, Old Slavonic
["de-AT"] = {"Austrian German"},
["el"] = {"Greek"}, -- Modern Greek (1453-)
["en-AU"] = {"Australian English"},
["en-CA"] = {"Canadian English"},
["en-GB"] = {"British English"},
["en-IE"] = {"Irish English"},
["en-NZ"] = {"New Zealand English"},
["en-SA"] = {"South African English"},
["en-US"] = {"American English"},
["ff"] = {"Fula"}, -- Fulah
["fy"] = {"Frisian"}, -- Western Frisian
["ht"] = {"Haitian Creole"}, -- Haitian, Haitian Creole
["hz"] = {"Otjiherero"}, -- Herero
["ia"] = {"Interlingua"}, -- Interlingua (International Auxiliary Language Association)
["ii"] = {"Yi"}, -- Sichuan Yi, Nuosu
["ki"] = {"Gikuyu"}, -- Kikuyu, Gikuyu
["kk"] = {"Kazakh"}, -- Kazakh; same, delete?
["kl"] = {"Greenlandic"}, -- Kalaallisut, Greenlandic
["km"] = {"Khmer"}, -- Central Khmer
["ky"] = {"Kyrgyz"}, -- Kirghiz, Kyrgyz
["lg"] = {"Luganda"}, -- Ganda
["li"] = {"Limburgish"}, -- Limburgan, Limburger, Limburgish
["mi"] = {"Māori"}, -- Maori
["ms"] = {"Malay"}, -- Malay (macrolanguage)
["na"] = {"Nauruan"}, -- Nauru
["nb"] = {"Bokmål"}, -- Norwegian Bokmål
["nd"] = {"Northern Ndebele"}, -- North Ndebele
["ne"] = {"Nepali"}, -- Nepali (macrolanguage)
["nn"] = {"Nynorsk"}, -- Norwegian Nynorsk
["nr"] = {"Southern Ndebele"}, -- South Ndebele
["ny"] = {"Chichewa"}, -- Nyanja, Chewa, Chichewa
["oc"] = {"Occitan"}, -- Occitan (post 1500)
["oj"] = {"Ojibwe"}, -- Ojibwa
["or"] = {"Odia"}, -- Oriya (macrolanguage), Odia (macrolanguage)
["pa"] = {"Punjabi"}, -- Panjabi, Punjabi
["pi"] = {"Pali"}, -- Pali; same, delete?
["rn"] = {"Kirundi"}, -- Rundi
["ro"] = {"Romanian"}, -- Romanian, Moldavian, Moldovan; same as first in IANA list, delete?
["rw"] = {"Kinyarwanda"}, -- Kinyarwanda; same, delete?
["si"] = {"Sinhalese"}, -- Sinhala, Sinhalese
["sl"] = {"Slovene"}, -- Slovenian
["sr-Cyrl"] = {"Serbian Cyrillic"}, -- sr = Serbian; Cyrillic is the alphabet
["ss"] = {"Swazi"}, -- Swati
["st"] = {"Sotho"}, -- Southern Sotho
["sw"] = {"Swahili"}, -- Swahili (macrolanguage)
["to"] = {"Tongan"}, -- Tonga (Tonga Islands)
["za"] = {"Zhuang"}, -- Zhuang, Chuang; ; same as first in IANA list, delete?
-- ISO 639-2 codes
["ber"] = {"Berber"}, -- Berber languages
["cel"] = {"Proto-Celtic"}, -- Celtic languages
["gem"] = {"Proto-Germanic"}, -- Germanic languages
["myn"] = {"Mayan"}, -- Mayan languages
["nah"] = {"Nahuatl"}, -- Nahuatl languages
["pra"] = {"Prakrit"}, -- Prakrit languages
-- ["roa"] = {"Jèrriais"}, -- Romance languages
["sal"] = {"Salish"}, -- Salishan languages
["sla"] = {"Slavic"}, -- Slavic languages
["son"] = {"Songhay"}, -- Songhai languages
["wen"] = {"Sorbian"}, -- Sorbian languages
-- ISO 639-3 codes
["abk"] = {"Abkhaz"}, -- not in IANA; see code ab
["ace"] = {"Acehnese"}, -- Achinese
["aec"] = {"Sa'idi Arabic"}, -- Saidi Arabic
["ain"] = {"Ainu"}, -- Ainu (Japan)
["akl"] = {"Aklan"}, -- Aklanon
["alt"] = {"Altay"}, -- Southern Altai
["ang"] = {"Old English"}, -- Old English (ca. 450-1100)
["apm"] = {"Mescalero-Chiricahua"}, -- Mescalero-Chiricahua Apache
["bal"] = {"Balochi"}, -- Baluchi
["bar"] = {"Austro-Bavarian"}, -- Bavarian
["bcl"] = {"Central Bicolano"}, -- Central Bikol
["bin"] = {"Edo"}, -- Bini, Edo
["bpy"] = {"Bishnupriya Manipuri"}, -- Bishnupriya
["brx"] = {"Bodo"}, -- Bodo (India)
["chg"] = {"Chagatay"}, -- Chagatai
["chm"] = {"Mari"}, -- Mari (Russia)
["ckb"] = {"Sorani Kurdish"}, -- Central Kurdish
["cnu"] = {"Shenwa"}, -- Chenoua
["coc"] = {"Cocopah"}, -- Cocopa
["deu"] = {"early German"}, -- not in IANA; see code de
["diq"] = {"Zazaki"}, -- Dimli (individual language)
["egy"] = {"Egyptian"}, -- Egyptian (Ancient)
["ell"] = {"Modern Greek"}, -- not in IANA; see code el
["enm"] = {"Middle English"}, -- Middle English (1100-1500)
["fit"] = {"Meänkieli"}, -- Tornedalen Finnish
["fkv"] = {"Kven"}, -- Kven Finnish
["frk"] = {"Old Frankish"}, -- Frankish
["frm"] = {"Middle French"}, -- Middle French (ca. 1400-1600)
["fro"] = {"Old French"}, -- Old French (842-ca. 1400)
["fry"] = {"West Frisian"}, -- not in IANA; see code fy
["gez"] = {"Ge'ez"}, -- Geez
["gju"] = {"Gujari "}, -- Gujari; same, delete?
["gmh"] = {"Middle High German"}, -- Middle High German (ca. 1050-1500)
["goh"] = {"Old High German"}, -- Old High German (ca. 750-1050)
["grc"] = {"Ancient Greek"}, -- Ancient Greek (to 1453)
["gsw"] = {"Alemannic German"}, -- Swiss German, Alemannic, Alsatian
["gul"] = {"Gullah"}, -- Sea Island Creole English
["hak"] = {"Hakka"}, -- Hakka Chinese
["hbo"] = {"Biblical Hebrew"}, -- Ancient Hebrew
["hnd"] = {"Hindko"}, -- Southern Hindko
["ikt"] = {"Inuvialuk"}, -- Inuinnaqtun, Western Canadian Inuktitut
["ilo"] = {"Ilokano"}, -- Iloko
["kaa"] = {"Karakalpak"}, -- Kara-Kalpak
["khb"] = {"Tai Lü"}, -- Lü
["kmr"] = {"Kurmanji Kurdish"}, -- Northern Kurdish
["knn"] = {"Konkani"}, -- Konkani (individual language)
["kok"] = {"Konkani"}, -- Konkani (macrolanguage)
["kpo"] = {"Kposo"}, -- Ikposo
["krj"] = {"Kinaray-a"}, -- Kinaray-A
["ksh"] = {"Ripuarian"}, -- Kölsch; --ksh is the code of Colognian, but ksh.wiki is the Ripuarian Wikipedia
["ktz"] = {"Juǀ'hoan"}, -- Ju/'hoan, Juǀʼhoan, Juǀʼhoansi
["lez"] = {"Lezgian"}, -- Lezghian
["liv"] = {"Livonian"}, -- Liv
["lng"] = {"Lombardic"}, -- Langobardic
["maz"] = {"Mazovian"}, -- Central Mazahua
["mga"] = {"Middle Irish"}, -- Middle Irish (900-1200)
["mhr"] = {"Mari"}, -- Eastern Mari
["mia"] = {"Miami-Illinois"}, -- Miami
["miq"] = {"Miskito"}, -- Mískito
["mix"] = {"Mixtec"}, -- Mixtepec Mixtec
-- ["mla"] = {"Medieval Latin"}, -- Malo; clearly a misuse of code mla;
["mni"] = {"Meitei"}, -- Manipuri
["mol"] = {"Moldovan", "ro"}, -- Moldavian, Moldovan (639-3, both retired)
["mrj"] = {"Hill Mari"}, -- Western Mari
["mww"] = {"White Hmong"}, -- Hmong Daw
["mzn"] = {"Mazanderani"}, -- Mazanderani
["nan"] = {"Taiwanese Hokkien"}, -- Min Nan Chinese
["naq"] = {"Khoekhoe"}, -- Khoekhoe, Nama (Namibia); same as first in IANA list, delete?
-- ["naz"] = {"North Azeri"}, -- Coatepec Nahuatl; clearly a misuse of code naz
["nci"] = {"Classical Nahuatl"}, -- Classical Nahuatl; same, delete?
["nds-nl"] = {"Dutch Low Saxon"}, -- Low German, Low Saxon; as spoken in the Netherlands; see code nsd
["new"] = {"Nepal Bhasa"}, -- Newari, Nepal Bhasa
-- ["nrm"] = {"Norman"}, -- Narom; clearly a misuse of code nrm
-- ["nsd"] = {"Dutch Low Saxon"}, -- Southern Nisu; how can this be right? typo related to code nds-nl?
["nso"] = {"Northern Sotho"}, -- Pedi, Northern Sotho, Sepedi
["nwc"] = {"Classical Nepal Bhasa"}, -- Classical Newari, Classical Nepal Bhasa, Old Newari
["oci"] = {"Provençal"}, -- oc
["ood"] = {"O'odham"}, -- Tohono O'odham
["ota"] = {"Ottoman Turkish"}, -- Ottoman Turkish (1500-1928)
["otk"] = {"Old Turkic"}, -- Old Turkish
["pal"] = {"Middle Persian"}, -- Pahlavi
["pam"] = {"Kapampangan"}, -- Pampanga, Kapampangan
["peo"] = {"Old Persian"}, -- Old Persian (ca. 600-400 B.C.)
["phr"] = {"Potwari"}, -- Pahari-Potwari
["pka"] = {"Jain Prakrit"}, -- Ardhamāgadhī Prākrit
["pnb"] = {"Punjabi"}, -- Western Panjabi
["psu"] = {"Shauraseni"}, -- Sauraseni Prākrit
["rap"] = {"Rapa Nui"}, -- Rapanui
["rar"] = {"Cook Islands Māori"}, -- Rarotongan, Cook Islands Maori
["rmu"] = {"Scandoromani"}, -- Tavringer Romani
["rom"] = {"Romani"}, -- Romany
["rup"] = {"Aromanian"}, -- Macedo-Romanian, Aromanian, Arumanian
["rus"] = {"Russian"}, -- not in IANA; see code ru
["ryu"] = {"Okinawan"}, -- Central Okinawan
["sah"] = {"Sakha"}, -- Yakut
["sdc"] = {"Sassarese"}, -- Sassarese Sardinian
["sdn"] = {"Gallurese"}, -- Gallurese Sardinian
["sga"] = {"Old Irish"}, -- Old Irish (to 900)
["shp"] = {"Shipibo"}, -- Shipibo-Conibo
["skr"] = {"Saraiki"}, -- Saraiki, Seraiki; same as first in IANA list, delete?
["src"] = {"Logudorese"}, -- Logudorese Sardinian
["sro"] = {"Campidanese"}, -- Campidanese Sardinian
["tkl"] = {"Tokelauan"}, -- Tokelau
["tvl"] = {"Tuvaluan"}, -- Tuvalu
["tyv"] = {"Tuvan"}, -- Tuvinian
["vls"] = {"West Flemish"}, -- Vlaams
["war"] = {"Waray"}, -- Waray (Philippines)
["wep"] = {"Westphalian"}, -- Westphalien
["xal"] = {"Oirat"}, -- Kalmyk, Oirat
["xal-RU"] = {"Kalmyk Oirat"},
["xcl"] = {"Old Armenian"}, -- Classical Armenian
["yua"] = {"Yucatec Maya"}, -- Yucateco, Yucatec Maya
-- non-standard codes
["bat-smg"] = {"Samogitian"}, -- bat = Baltic languages (639-2); dialect of Lithuanian has it's own IANA code sgs; bat-smg
["be-x-old "] = {"Belarusian (Taraškievica)"}, -- be = Belarusian; x-old = private use tag; be-x-old.wikipedia.org; space char in index may indicate that this code not used
["cbk-zam"] = {"Chavacano"}, -- cbk = Chavacano; zam = Zamboangueño? zam is not an IANA-registered extlang; cbk-zam.wikipedia.org
["cg"] = {"Montenegrin", "sr-ME"}, -- purportedly to become cnr; see the Montenegrin language article
["en-emodeng"] = {"Early Modern English"}, -- emodeng is not an IANA-registered variant
["fiu-vro"] = {"Võro"}, -- fiu = Finno-Ugrian languages (639-2); vro = Võro (639-3); fiu-vro.wikipedia.org
["gkm"] = {"Medieval Greek", "grc"},
["grc-gre"] = {"Greek", "grc"}, -- grc = Ancient Greek (to 1453); gre not an IANA-registered code; used by Template:lang-grc-gre
["map-bms"] = {"Banyumasan"}, -- dialect of Javanese; map = Austronesian languages (639-2); bms is an IANA registered code not related to Javanese; map-bms.wikipedia.org
["roa-rup"] = {"Aromanian"}, -- roa = Romance languages (639-2); rup = Macedo-Romanian, Aromanian, Arumanian (639-3); roa-rup.wikipedia.org
["roa-tara"] = {"Tarantino"}, -- roa = Romance languages (639-2); tara is not an IANA registered script; roa-tara.wikipedia.org
["simple"] = {"Simple English"}, -- simple is not an IANA registered variant; simple.wikipedia.org
["zh-classical"] = {"Classical Chinese"}, -- zh = Chinese; classical is not an IANA-registered variant; zh-classical.wikipedia.org
["zh-min-nan"] = {"Min Nan"}, -- zh-min-nan = Minnan, Hokkien, Amoy, Taiwanese, Southern Min, Southern Fujian, Hoklo, Southern Fukien, Ho-lo; granfathered in IANA, nan preferred; zh-min-nan.wikipedia.org
["zh-yue"] = {"Cantonese"} -- zh-yue = Cantonese; redundant in IANA, yue preferred; zh-yue.wikipedia.org
}
8p0a5pdl5q5e30k0wy99xzgp9mogggm
Module:Language/data/iana scripts
828
2532
11703
2018-03-04T18:43:42Z
OktaRama2010
618
Page créée avec « -- File-Date: 2018-01-25 return { ["Adlm"] = {"Adlam"}, ["Afak"] = {"Afaka"}, ["Aghb"] = {"Caucasian Albanian"}, ["Ahom"] = {"Ahom", "Tai Ahom"}, ["Arab"] = {"Arabic"... »
11703
Scribunto
text/plain
-- File-Date: 2018-01-25
return {
["Adlm"] = {"Adlam"},
["Afak"] = {"Afaka"},
["Aghb"] = {"Caucasian Albanian"},
["Ahom"] = {"Ahom", "Tai Ahom"},
["Arab"] = {"Arabic"},
["Aran"] = {"Arabic (Nastaliq variant)"},
["Armi"] = {"Imperial Aramaic"},
["Armn"] = {"Armenian"},
["Avst"] = {"Avestan"},
["Bali"] = {"Balinese"},
["Bamu"] = {"Bamum"},
["Bass"] = {"Bassa Vah"},
["Batk"] = {"Batak"},
["Beng"] = {"Bengali", "Bangla"},
["Bhks"] = {"Bhaiksuki"},
["Blis"] = {"Blissymbols"},
["Bopo"] = {"Bopomofo"},
["Brah"] = {"Brahmi"},
["Brai"] = {"Braille"},
["Bugi"] = {"Buginese"},
["Buhd"] = {"Buhid"},
["Cakm"] = {"Chakma"},
["Cans"] = {"Unified Canadian Aboriginal Syllabics"},
["Cari"] = {"Carian"},
["Cham"] = {"Cham"},
["Cher"] = {"Cherokee"},
["Cirt"] = {"Cirth"},
["Copt"] = {"Coptic"},
["Cpmn"] = {"Cypro-Minoan"},
["Cprt"] = {"Cypriot syllabary"},
["Cyrl"] = {"Cyrillic"},
["Cyrs"] = {"Cyrillic (Old Church Slavonic variant)"},
["Deva"] = {"Devanagari", "Nagari"},
["Dogr"] = {"Dogra"},
["Dsrt"] = {"Deseret", "Mormon"},
["Dupl"] = {"Duployan shorthand", "Duployan stenography"},
["Egyd"] = {"Egyptian demotic"},
["Egyh"] = {"Egyptian hieratic"},
["Egyp"] = {"Egyptian hieroglyphs"},
["Elba"] = {"Elbasan"},
["Ethi"] = {"Ethiopic", "Geʻez", "Ge'ez"},
["Geok"] = {"Khutsuri (Asomtavruli and Nuskhuri)"},
["Geor"] = {"Georgian (Mkhedruli and Mtavruli)"},
["Glag"] = {"Glagolitic"},
["Gong"] = {"Gunjala Gondi"},
["Gonm"] = {"Masaram Gondi"},
["Goth"] = {"Gothic"},
["Gran"] = {"Grantha"},
["Grek"] = {"Greek"},
["Gujr"] = {"Gujarati"},
["Guru"] = {"Gurmukhi"},
["Hanb"] = {"Han with Bopomofo (alias for Han + Bopomofo)"},
["Hang"] = {"Hangul", "Hangŭl", "Hangeul"},
["Hani"] = {"Han", "Hanzi", "Kanji", "Hanja"},
["Hano"] = {"Hanunoo", "Hanunóo"},
["Hans"] = {"Han (Simplified variant)"},
["Hant"] = {"Han (Traditional variant)"},
["Hatr"] = {"Hatran"},
["Hebr"] = {"Hebrew"},
["Hira"] = {"Hiragana"},
["Hluw"] = {"Anatolian Hieroglyphs", "Luwian Hieroglyphs", "Hittite Hieroglyphs"},
["Hmng"] = {"Pahawh Hmong"},
["Hmnp"] = {"Nyiakeng Puachue Hmong"},
["Hrkt"] = {"Japanese syllabaries (alias for Hiragana + Katakana)"},
["Hung"] = {"Old Hungarian", "Hungarian Runic"},
["Inds"] = {"Indus", "Harappan"},
["Ital"] = {"Old Italic (Etruscan, Oscan, etc.)"},
["Jamo"] = {"Jamo (alias for Jamo subset of Hangul)"},
["Java"] = {"Javanese"},
["Jpan"] = {"Japanese (alias for Han + Hiragana + Katakana)"},
["Jurc"] = {"Jurchen"},
["Kali"] = {"Kayah Li"},
["Kana"] = {"Katakana"},
["Khar"] = {"Kharoshthi"},
["Khmr"] = {"Khmer"},
["Khoj"] = {"Khojki"},
["Kitl"] = {"Khitan large script"},
["Kits"] = {"Khitan small script"},
["Knda"] = {"Kannada"},
["Kore"] = {"Korean (alias for Hangul + Han)"},
["Kpel"] = {"Kpelle"},
["Kthi"] = {"Kaithi"},
["Lana"] = {"Tai Tham", "Lanna"},
["Laoo"] = {"Lao"},
["Latf"] = {"Latin (Fraktur variant)"},
["Latg"] = {"Latin (Gaelic variant)"},
["Latn"] = {"Latin"},
["Leke"] = {"Leke"},
["Lepc"] = {"Lepcha", "Róng"},
["Limb"] = {"Limbu"},
["Lina"] = {"Linear A"},
["Linb"] = {"Linear B"},
["Lisu"] = {"Lisu", "Fraser"},
["Loma"] = {"Loma"},
["Lyci"] = {"Lycian"},
["Lydi"] = {"Lydian"},
["Mahj"] = {"Mahajani"},
["Maka"] = {"Makasar"},
["Mand"] = {"Mandaic", "Mandaean"},
["Mani"] = {"Manichaean"},
["Marc"] = {"Marchen"},
["Maya"] = {"Mayan hieroglyphs"},
["Medf"] = {"Medefaidrin", "Oberi Okaime", "Oberi Ɔkaimɛ"},
["Mend"] = {"Mende Kikakui"},
["Merc"] = {"Meroitic Cursive"},
["Mero"] = {"Meroitic Hieroglyphs"},
["Mlym"] = {"Malayalam"},
["Modi"] = {"Modi", "Moḍī"},
["Mong"] = {"Mongolian"},
["Moon"] = {"Moon", "Moon code", "Moon script", "Moon type"},
["Mroo"] = {"Mro", "Mru"},
["Mtei"] = {"Meitei Mayek", "Meithei", "Meetei"},
["Mult"] = {"Multani"},
["Mymr"] = {"Myanmar", "Burmese"},
["Narb"] = {"Old North Arabian", "Ancient North Arabian"},
["Nbat"] = {"Nabataean"},
["Newa"] = {"Newa", "Newar", "Newari", "Nepāla lipi"},
["Nkdb"] = {"Naxi Dongba", "na²¹ɕi³³ to³³ba²¹", "Nakhi Tomba"},
["Nkgb"] = {"Naxi Geba", "na²¹ɕi³³ gʌ²¹ba²¹", "'Na-'Khi ²Ggŏ-¹baw", "Nakhi Geba"},
["Nkoo"] = {"N’Ko", "N'Ko"},
["Nshu"] = {"Nüshu"},
["Ogam"] = {"Ogham"},
["Olck"] = {"Ol Chiki", "Ol Cemet'", "Ol", "Santali"},
["Orkh"] = {"Old Turkic", "Orkhon Runic"},
["Orya"] = {"Oriya", "Odia"},
["Osge"] = {"Osage"},
["Osma"] = {"Osmanya"},
["Palm"] = {"Palmyrene"},
["Pauc"] = {"Pau Cin Hau"},
["Perm"] = {"Old Permic"},
["Phag"] = {"Phags-pa"},
["Phli"] = {"Inscriptional Pahlavi"},
["Phlp"] = {"Psalter Pahlavi"},
["Phlv"] = {"Book Pahlavi"},
["Phnx"] = {"Phoenician"},
["Piqd"] = {"Klingon (KLI pIqaD)"},
["Plrd"] = {"Miao", "Pollard"},
["Prti"] = {"Inscriptional Parthian"},
["Rjng"] = {"Rejang", "Redjang", "Kaganga"},
["Rohg"] = {"Hanifi Rohingya"},
["Roro"] = {"Rongorongo"},
["Runr"] = {"Runic"},
["Samr"] = {"Samaritan"},
["Sara"] = {"Sarati"},
["Sarb"] = {"Old South Arabian"},
["Saur"] = {"Saurashtra"},
["Sgnw"] = {"SignWriting"},
["Shaw"] = {"Shavian", "Shaw"},
["Shrd"] = {"Sharada", "Śāradā"},
["Shui"] = {"Shuishu"},
["Sidd"] = {"Siddham", "Siddhaṃ", "Siddhamātṛkā"},
["Sind"] = {"Khudawadi", "Sindhi"},
["Sinh"] = {"Sinhala"},
["Sogd"] = {"Sogdian"},
["Sogo"] = {"Old Sogdian"},
["Sora"] = {"Sora Sompeng"},
["Soyo"] = {"Soyombo"},
["Sund"] = {"Sundanese"},
["Sylo"] = {"Syloti Nagri"},
["Syrc"] = {"Syriac"},
["Syre"] = {"Syriac (Estrangelo variant)"},
["Syrj"] = {"Syriac (Western variant)"},
["Syrn"] = {"Syriac (Eastern variant)"},
["Tagb"] = {"Tagbanwa"},
["Takr"] = {"Takri", "Ṭākrī", "Ṭāṅkrī"},
["Tale"] = {"Tai Le"},
["Talu"] = {"New Tai Lue"},
["Taml"] = {"Tamil"},
["Tang"] = {"Tangut"},
["Tavt"] = {"Tai Viet"},
["Telu"] = {"Telugu"},
["Teng"] = {"Tengwar"},
["Tfng"] = {"Tifinagh", "Berber"},
["Tglg"] = {"Tagalog", "Baybayin", "Alibata"},
["Thaa"] = {"Thaana"},
["Thai"] = {"Thai"},
["Tibt"] = {"Tibetan"},
["Tirh"] = {"Tirhuta"},
["Ugar"] = {"Ugaritic"},
["Vaii"] = {"Vai"},
["Visp"] = {"Visible Speech"},
["Wara"] = {"Warang Citi", "Varang Kshiti"},
["Wcho"] = {"Wancho"},
["Wole"] = {"Woleai"},
["Xpeo"] = {"Old Persian"},
["Xsux"] = {"Sumero-Akkadian cuneiform"},
["Yiii"] = {"Yi"},
["Zanb"] = {"Zanabazar Square", "Zanabazarin Dörböljin Useg", "Xewtee Dörböljin Bicig", "Horizontal Square Script"},
["Zinh"] = {"Code for inherited script"},
["Zmth"] = {"Mathematical notation"},
["Zsye"] = {"Symbols (Emoji variant)"},
["Zsym"] = {"Symbols"},
["Zxxx"] = {"Code for unwritten documents"},
["Zyyy"] = {"Code for undetermined script"},
["Zzzz"] = {"Code for uncoded script"}
}
7vk5iwvibvmb1xcyltdolgzvhbj1n1b
Module:Language/data/iana regions
828
2533
11704
2018-03-04T18:47:16Z
OktaRama2010
618
Page créée avec « -- File-Date: 2018-01-25 return { ["AC"] = {"Ascension Island"}, ["AD"] = {"Andorra"}, ["AE"] = {"United Arab Emirates"}, ["AF"] = {"Afghanistan"}, ["AG"] = {"Antigua... »
11704
Scribunto
text/plain
-- File-Date: 2018-01-25
return {
["AC"] = {"Ascension Island"},
["AD"] = {"Andorra"},
["AE"] = {"United Arab Emirates"},
["AF"] = {"Afghanistan"},
["AG"] = {"Antigua and Barbuda"},
["AI"] = {"Anguilla"},
["AL"] = {"Albania"},
["AM"] = {"Armenia"},
["AO"] = {"Angola"},
["AQ"] = {"Antarctica"},
["AR"] = {"Argentina"},
["AS"] = {"American Samoa"},
["AT"] = {"Austria"},
["AU"] = {"Australia"},
["AW"] = {"Aruba"},
["AX"] = {"Åland Islands"},
["AZ"] = {"Azerbaijan"},
["BA"] = {"Bosnia and Herzegovina"},
["BB"] = {"Barbados"},
["BD"] = {"Bangladesh"},
["BE"] = {"Belgium"},
["BF"] = {"Burkina Faso"},
["BG"] = {"Bulgaria"},
["BH"] = {"Bahrain"},
["BI"] = {"Burundi"},
["BJ"] = {"Benin"},
["BL"] = {"Saint Barthélemy"},
["BM"] = {"Bermuda"},
["BN"] = {"Brunei Darussalam"},
["BO"] = {"Bolivia"},
["BQ"] = {"Bonaire, Sint Eustatius and Saba"},
["BR"] = {"Brazil"},
["BS"] = {"Bahamas"},
["BT"] = {"Bhutan"},
["BV"] = {"Bouvet Island"},
["BW"] = {"Botswana"},
["BY"] = {"Belarus"},
["BZ"] = {"Belize"},
["CA"] = {"Canada"},
["CC"] = {"Cocos (Keeling) Islands"},
["CD"] = {"The Democratic Republic of the Congo"},
["CF"] = {"Central African Republic"},
["CG"] = {"Congo"},
["CH"] = {"Switzerland"},
["CI"] = {"Côte d'Ivoire"},
["CK"] = {"Cook Islands"},
["CL"] = {"Chile"},
["CM"] = {"Cameroon"},
["CN"] = {"China"},
["CO"] = {"Colombia"},
["CP"] = {"Clipperton Island"},
["CR"] = {"Costa Rica"},
["CU"] = {"Cuba"},
["CV"] = {"Cabo Verde", "Cape Verde"},
["CW"] = {"Curaçao"},
["CX"] = {"Christmas Island"},
["CY"] = {"Cyprus"},
["CZ"] = {"Czechia", "Czech Republic"},
["DE"] = {"Germany"},
["DG"] = {"Diego Garcia"},
["DJ"] = {"Djibouti"},
["DK"] = {"Denmark"},
["DM"] = {"Dominica"},
["DO"] = {"Dominican Republic"},
["DZ"] = {"Algeria"},
["EA"] = {"Ceuta, Melilla"},
["EC"] = {"Ecuador"},
["EE"] = {"Estonia"},
["EG"] = {"Egypt"},
["EH"] = {"Western Sahara"},
["ER"] = {"Eritrea"},
["ES"] = {"Spain"},
["ET"] = {"Ethiopia"},
["EU"] = {"European Union"},
["EZ"] = {"Eurozone"},
["FI"] = {"Finland"},
["FJ"] = {"Fiji"},
["FK"] = {"Falkland Islands (Malvinas)"},
["FM"] = {"Federated States of Micronesia"},
["FO"] = {"Faroe Islands"},
["FR"] = {"France"},
["GA"] = {"Gabon"},
["GB"] = {"United Kingdom"},
["GD"] = {"Grenada"},
["GE"] = {"Georgia"},
["GF"] = {"French Guiana"},
["GG"] = {"Guernsey"},
["GH"] = {"Ghana"},
["GI"] = {"Gibraltar"},
["GL"] = {"Greenland"},
["GM"] = {"Gambia"},
["GN"] = {"Guinea"},
["GP"] = {"Guadeloupe"},
["GQ"] = {"Equatorial Guinea"},
["GR"] = {"Greece"},
["GS"] = {"South Georgia and the South Sandwich Islands"},
["GT"] = {"Guatemala"},
["GU"] = {"Guam"},
["GW"] = {"Guinea-Bissau"},
["GY"] = {"Guyana"},
["HK"] = {"Hong Kong"},
["HM"] = {"Heard Island and McDonald Islands"},
["HN"] = {"Honduras"},
["HR"] = {"Croatia"},
["HT"] = {"Haiti"},
["HU"] = {"Hungary"},
["IC"] = {"Canary Islands"},
["ID"] = {"Indonesia"},
["IE"] = {"Ireland"},
["IL"] = {"Israel"},
["IM"] = {"Isle of Man"},
["IN"] = {"India"},
["IO"] = {"British Indian Ocean Territory"},
["IQ"] = {"Iraq"},
["IR"] = {"Islamic Republic of Iran"},
["IS"] = {"Iceland"},
["IT"] = {"Italy"},
["JE"] = {"Jersey"},
["JM"] = {"Jamaica"},
["JO"] = {"Jordan"},
["JP"] = {"Japan"},
["KE"] = {"Kenya"},
["KG"] = {"Kyrgyzstan"},
["KH"] = {"Cambodia"},
["KI"] = {"Kiribati"},
["KM"] = {"Comoros"},
["KN"] = {"Saint Kitts and Nevis"},
["KP"] = {"Democratic People's Republic of Korea"},
["KR"] = {"Republic of Korea"},
["KW"] = {"Kuwait"},
["KY"] = {"Cayman Islands"},
["KZ"] = {"Kazakhstan"},
["LA"] = {"Lao People's Democratic Republic"},
["LB"] = {"Lebanon"},
["LC"] = {"Saint Lucia"},
["LI"] = {"Liechtenstein"},
["LK"] = {"Sri Lanka"},
["LR"] = {"Liberia"},
["LS"] = {"Lesotho"},
["LT"] = {"Lithuania"},
["LU"] = {"Luxembourg"},
["LV"] = {"Latvia"},
["LY"] = {"Libya"},
["MA"] = {"Morocco"},
["MC"] = {"Monaco"},
["MD"] = {"Moldova"},
["ME"] = {"Montenegro"},
["MF"] = {"Saint Martin (French part)"},
["MG"] = {"Madagascar"},
["MH"] = {"Marshall Islands"},
["MK"] = {"The Former Yugoslav Republic of Macedonia"},
["ML"] = {"Mali"},
["MM"] = {"Myanmar"},
["MN"] = {"Mongolia"},
["MO"] = {"Macao"},
["MP"] = {"Northern Mariana Islands"},
["MQ"] = {"Martinique"},
["MR"] = {"Mauritania"},
["MS"] = {"Montserrat"},
["MT"] = {"Malta"},
["MU"] = {"Mauritius"},
["MV"] = {"Maldives"},
["MW"] = {"Malawi"},
["MX"] = {"Mexico"},
["MY"] = {"Malaysia"},
["MZ"] = {"Mozambique"},
["NA"] = {"Namibia"},
["NC"] = {"New Caledonia"},
["NE"] = {"Niger"},
["NF"] = {"Norfolk Island"},
["NG"] = {"Nigeria"},
["NI"] = {"Nicaragua"},
["NL"] = {"Netherlands"},
["NO"] = {"Norway"},
["NP"] = {"Nepal"},
["NR"] = {"Nauru"},
["NU"] = {"Niue"},
["NZ"] = {"New Zealand"},
["OM"] = {"Oman"},
["PA"] = {"Panama"},
["PE"] = {"Peru"},
["PF"] = {"French Polynesia"},
["PG"] = {"Papua New Guinea"},
["PH"] = {"Philippines"},
["PK"] = {"Pakistan"},
["PL"] = {"Poland"},
["PM"] = {"Saint Pierre and Miquelon"},
["PN"] = {"Pitcairn"},
["PR"] = {"Puerto Rico"},
["PS"] = {"State of Palestine"},
["PT"] = {"Portugal"},
["PW"] = {"Palau"},
["PY"] = {"Paraguay"},
["QA"] = {"Qatar"},
["RE"] = {"Réunion"},
["RO"] = {"Romania"},
["RS"] = {"Serbia"},
["RU"] = {"Russian Federation"},
["RW"] = {"Rwanda"},
["SA"] = {"Saudi Arabia"},
["SB"] = {"Solomon Islands"},
["SC"] = {"Seychelles"},
["SD"] = {"Sudan"},
["SE"] = {"Sweden"},
["SG"] = {"Singapore"},
["SH"] = {"Saint Helena, Ascension and Tristan da Cunha"},
["SI"] = {"Slovenia"},
["SJ"] = {"Svalbard and Jan Mayen"},
["SK"] = {"Slovakia"},
["SL"] = {"Sierra Leone"},
["SM"] = {"San Marino"},
["SN"] = {"Senegal"},
["SO"] = {"Somalia"},
["SR"] = {"Suriname"},
["SS"] = {"South Sudan"},
["ST"] = {"Sao Tome and Principe"},
["SV"] = {"El Salvador"},
["SX"] = {"Sint Maarten (Dutch part)"},
["SY"] = {"Syrian Arab Republic"},
["SZ"] = {"Swaziland"},
["TA"] = {"Tristan da Cunha"},
["TC"] = {"Turks and Caicos Islands"},
["TD"] = {"Chad"},
["TF"] = {"French Southern Territories"},
["TG"] = {"Togo"},
["TH"] = {"Thailand"},
["TJ"] = {"Tajikistan"},
["TK"] = {"Tokelau"},
["TL"] = {"Timor-Leste"},
["TM"] = {"Turkmenistan"},
["TN"] = {"Tunisia"},
["TO"] = {"Tonga"},
["TR"] = {"Turkey"},
["TT"] = {"Trinidad and Tobago"},
["TV"] = {"Tuvalu"},
["TW"] = {"Taiwan, Province of China"},
["TZ"] = {"United Republic of Tanzania"},
["UA"] = {"Ukraine"},
["UG"] = {"Uganda"},
["UM"] = {"United States Minor Outlying Islands"},
["UN"] = {"United Nations"},
["US"] = {"United States"},
["UY"] = {"Uruguay"},
["UZ"] = {"Uzbekistan"},
["VA"] = {"Holy See (Vatican City State)"},
["VC"] = {"Saint Vincent and the Grenadines"},
["VE"] = {"Venezuela"},
["VG"] = {"British Virgin Islands"},
["VI"] = {"U.S. Virgin Islands"},
["VN"] = {"Viet Nam"},
["VU"] = {"Vanuatu"},
["WF"] = {"Wallis and Futuna"},
["WS"] = {"Samoa"},
["YE"] = {"Yemen"},
["YT"] = {"Mayotte"},
["ZA"] = {"South Africa"},
["ZM"] = {"Zambia"},
["ZW"] = {"Zimbabwe"},
["001"] = {"World"},
["002"] = {"Africa"},
["003"] = {"North America"},
["005"] = {"South America"},
["009"] = {"Oceania"},
["011"] = {"Western Africa"},
["013"] = {"Central America"},
["014"] = {"Eastern Africa"},
["015"] = {"Northern Africa"},
["017"] = {"Middle Africa"},
["018"] = {"Southern Africa"},
["019"] = {"Americas"},
["021"] = {"Northern America"},
["029"] = {"Caribbean"},
["030"] = {"Eastern Asia"},
["034"] = {"Southern Asia"},
["035"] = {"South-Eastern Asia"},
["039"] = {"Southern Europe"},
["053"] = {"Australia and New Zealand"},
["054"] = {"Melanesia"},
["057"] = {"Micronesia"},
["061"] = {"Polynesia"},
["142"] = {"Asia"},
["143"] = {"Central Asia"},
["145"] = {"Western Asia"},
["150"] = {"Europe"},
["151"] = {"Eastern Europe"},
["154"] = {"Northern Europe"},
["155"] = {"Western Europe"},
["202"] = {"Sub-Saharan Africa"},
["419"] = {"Latin America and the Caribbean"}
}
skkattt1h5ipbr8u88sj9mjxfzo2raq
Module:Language/data/iana variants
828
2534
11705
2018-03-04T18:49:59Z
OktaRama2010
618
Page créée avec « -- File-Date: 2018-01-25 return { ["1606nict"] = { ["descriptions"] = {"Late Middle French (to 1606)"}, ["prefixes"] = {"frm"}, }, ["1694acad"] = { ["description... »
11705
Scribunto
text/plain
-- File-Date: 2018-01-25
return {
["1606nict"] = {
["descriptions"] = {"Late Middle French (to 1606)"},
["prefixes"] = {"frm"},
},
["1694acad"] = {
["descriptions"] = {"Early Modern French"},
["prefixes"] = {"fr"},
},
["1901"] = {
["descriptions"] = {"Traditional German orthography"},
["prefixes"] = {"de"},
},
["1959acad"] = {
["descriptions"] = {"\"Academic\" (\"governmental\") variant of Belarusian as codified in 1959"},
["prefixes"] = {"be"},
},
["1994"] = {
["descriptions"] = {"Standardized Resian orthography"},
["prefixes"] = {"sl-rozaj", "sl-rozaj-biske", "sl-rozaj-njiva", "sl-rozaj-osojs", "sl-rozaj-solba"},
},
["1996"] = {
["descriptions"] = {"German orthography of 1996"},
["prefixes"] = {"de"},
},
["abl1943"] = {
["descriptions"] = {"Orthographic formulation of 1943 - Official in Brazil (Formulário Ortográfico de 1943 - Oficial no Brasil)"},
["prefixes"] = {"pt-br"},
},
["alalc97"] = {
["descriptions"] = {"ALA-LC Romanization, 1997 edition"},
["prefixes"] = {},
},
["aluku"] = {
["descriptions"] = {"Aluku dialect", "Boni dialect"},
["prefixes"] = {"djk"},
},
["akuapem"] = {
["descriptions"] = {"Akuapem Twi"},
["prefixes"] = {"tw"},
},
["ao1990"] = {
["descriptions"] = {"Portuguese Language Orthographic Agreement of 1990 (Acordo Ortográfico da Língua Portuguesa de 1990)"},
["prefixes"] = {"pt", "gl"},
},
["arevela"] = {
["descriptions"] = {"Eastern Armenian"},
["prefixes"] = {"hy"},
},
["arevmda"] = {
["descriptions"] = {"Western Armenian"},
["prefixes"] = {"hy"},
},
["asante"] = {
["descriptions"] = {"Asante Twi", "Ashanti Twi"},
["prefixes"] = {"tw"},
},
["baku1926"] = {
["descriptions"] = {"Unified Turkic Latin Alphabet (Historical)"},
["prefixes"] = {"az", "ba", "crh", "kk", "krc", "ky", "sah", "tk", "tt", "uz"},
},
["balanka"] = {
["descriptions"] = {"The Balanka dialect of Anii"},
["prefixes"] = {"blo"},
},
["barla"] = {
["descriptions"] = {"The Barlavento dialect group of Kabuverdianu"},
["prefixes"] = {"kea"},
},
["basiceng"] = {
["descriptions"] = {"Basic English"},
["prefixes"] = {"en"},
},
["bauddha"] = {
["descriptions"] = {"Buddhist Hybrid Sanskrit"},
["prefixes"] = {"sa"},
},
["biscayan"] = {
["descriptions"] = {"Biscayan dialect of Basque"},
["prefixes"] = {"eu"},
},
["biske"] = {
["descriptions"] = {"The San Giorgio dialect of Resian", "The Bila dialect of Resian"},
["prefixes"] = {"sl-rozaj"},
},
["bohoric"] = {
["descriptions"] = {"Slovene in Bohorič alphabet"},
["prefixes"] = {"sl"},
},
["boont"] = {
["descriptions"] = {"Boontling"},
["prefixes"] = {"en"},
},
["colb1945"] = {
["descriptions"] = {"Portuguese-Brazilian Orthographic Convention of 1945 (Convenção Ortográfica Luso-Brasileira de 1945)"},
["prefixes"] = {"pt"},
},
["cornu"] = {
["descriptions"] = {"Cornu-English", "Cornish English", "Anglo-Cornish"},
["prefixes"] = {"en"},
},
["dajnko"] = {
["descriptions"] = {"Slovene in Dajnko alphabet"},
["prefixes"] = {"sl"},
},
["ekavsk"] = {
["descriptions"] = {"Serbian with Ekavian pronunciation"},
["prefixes"] = {"sr", "sr-latn", "sr-cyrl"},
},
["emodeng"] = {
["descriptions"] = {"Early Modern English (1500-1700)"},
["prefixes"] = {"en"},
},
["fonipa"] = {
["descriptions"] = {"International Phonetic Alphabet"},
["prefixes"] = {},
},
["fonnapa"] = {
["descriptions"] = {"North American Phonetic Alphabet", "Americanist Phonetic Notation"},
["prefixes"] = {},
},
["fonupa"] = {
["descriptions"] = {"Uralic Phonetic Alphabet"},
["prefixes"] = {},
},
["fonxsamp"] = {
["descriptions"] = {"X-SAMPA transcription"},
["prefixes"] = {},
},
["hepburn"] = {
["descriptions"] = {"Hepburn romanization"},
["prefixes"] = {"ja-latn"},
},
["hognorsk"] = {
["descriptions"] = {"Norwegian in Høgnorsk (High Norwegian) orthography"},
["prefixes"] = {"nn"},
},
["hsistemo"] = {
["descriptions"] = {"Standard H-system orthographic fallback for spelling Esperanto"},
["prefixes"] = {"eo"},
},
["ijekavsk"] = {
["descriptions"] = {"Serbian with Ijekavian pronunciation"},
["prefixes"] = {"sr", "sr-latn", "sr-cyrl"},
},
["itihasa"] = {
["descriptions"] = {"Epic Sanskrit"},
["prefixes"] = {"sa"},
},
["ivanchov"] = {
["descriptions"] = {"Bulgarian in 1899 orthography"},
["prefixes"] = {"bg"},
},
["jauer"] = {
["descriptions"] = {"Jauer dialect of Romansh"},
["prefixes"] = {"rm"},
},
["jyutping"] = {
["descriptions"] = {"Jyutping Cantonese Romanization"},
["prefixes"] = {"yue"},
},
["kkcor"] = {
["descriptions"] = {"Common Cornish orthography of Revived Cornish"},
["prefixes"] = {"kw"},
},
["kociewie"] = {
["descriptions"] = {"The Kociewie dialect of Polish"},
["prefixes"] = {"pl"},
},
["kscor"] = {
["descriptions"] = {"Standard Cornish orthography of Revived Cornish", "Kernowek Standard"},
["prefixes"] = {"kw"},
},
["laukika"] = {
["descriptions"] = {"Classical Sanskrit"},
["prefixes"] = {"sa"},
},
["lipaw"] = {
["descriptions"] = {"The Lipovaz dialect of Resian", "The Lipovec dialect of Resian"},
["prefixes"] = {"sl-rozaj"},
},
["luna1918"] = {
["descriptions"] = {"Post-1917 Russian orthography"},
["prefixes"] = {"ru"},
},
["metelko"] = {
["descriptions"] = {"Slovene in Metelko alphabet"},
["prefixes"] = {"sl"},
},
["monoton"] = {
["descriptions"] = {"Monotonic Greek"},
["prefixes"] = {"el"},
},
["ndyuka"] = {
["descriptions"] = {"Ndyuka dialect", "Aukan dialect"},
["prefixes"] = {"djk"},
},
["nedis"] = {
["descriptions"] = {"Natisone dialect", "Nadiza dialect"},
["prefixes"] = {"sl"},
},
["newfound"] = {
["descriptions"] = {"Newfoundland English"},
["prefixes"] = {"en-ca"},
},
["njiva"] = {
["descriptions"] = {"The Gniva dialect of Resian", "The Njiva dialect of Resian"},
["prefixes"] = {"sl-rozaj"},
},
["nulik"] = {
["descriptions"] = {"Volapük nulik", "Volapük perevidöl", "Volapük nulädik", "de Jong's Volapük", "New Volapük", "Revised Volapük", "Modern Volapük"},
["prefixes"] = {"vo"},
},
["osojs"] = {
["descriptions"] = {"The Oseacco dialect of Resian", "The Osojane dialect of Resian"},
["prefixes"] = {"sl-rozaj"},
},
["oxendict"] = {
["descriptions"] = {"Oxford English Dictionary spelling"},
["prefixes"] = {"en"},
},
["pahawh2"] = {
["descriptions"] = {"Pahawh Hmong Second Stage Reduced orthography"},
["prefixes"] = {"mww", "hnj"},
},
["pahawh3"] = {
["descriptions"] = {"Pahawh Hmong Third Stage Reduced orthography"},
["prefixes"] = {"mww", "hnj"},
},
["pahawh4"] = {
["descriptions"] = {"Pahawh Hmong Final Version orthography"},
["prefixes"] = {"mww", "hnj"},
},
["pamaka"] = {
["descriptions"] = {"Pamaka dialect"},
["prefixes"] = {"djk"},
},
["petr1708"] = {
["descriptions"] = {"Petrine orthography"},
["prefixes"] = {"ru"},
},
["pinyin"] = {
["descriptions"] = {"Pinyin romanization"},
["prefixes"] = {"zh-latn", "bo-latn"},
},
["polyton"] = {
["descriptions"] = {"Polytonic Greek"},
["prefixes"] = {"el"},
},
["puter"] = {
["descriptions"] = {"Puter idiom of Romansh"},
["prefixes"] = {"rm"},
},
["rigik"] = {
["descriptions"] = {"Volapük rigik", "Schleyer's Volapük", "Original Volapük", "Classic Volapük"},
["prefixes"] = {"vo"},
},
["rozaj"] = {
["descriptions"] = {"Resian", "Resianic", "Rezijan"},
["prefixes"] = {"sl"},
},
["rumgr"] = {
["descriptions"] = {"Rumantsch Grischun"},
["prefixes"] = {"rm"},
},
["scotland"] = {
["descriptions"] = {"Scottish Standard English"},
["prefixes"] = {"en"},
},
["scouse"] = {
["descriptions"] = {"Scouse"},
["prefixes"] = {"en"},
},
["simple"] = {
["descriptions"] = {"Simplified form"},
["prefixes"] = {},
},
["solba"] = {
["descriptions"] = {"The Stolvizza dialect of Resian", "The Solbica dialect of Resian"},
["prefixes"] = {"sl-rozaj"},
},
["sotav"] = {
["descriptions"] = {"The Sotavento dialect group of Kabuverdianu"},
["prefixes"] = {"kea"},
},
["spanglis"] = {
["descriptions"] = {"Spanglish"},
["prefixes"] = {"en", "es"},
},
["surmiran"] = {
["descriptions"] = {"Surmiran idiom of Romansh"},
["prefixes"] = {"rm"},
},
["sursilv"] = {
["descriptions"] = {"Sursilvan idiom of Romansh"},
["prefixes"] = {"rm"},
},
["sutsilv"] = {
["descriptions"] = {"Sutsilvan idiom of Romansh"},
["prefixes"] = {"rm"},
},
["tarask"] = {
["descriptions"] = {"Belarusian in Taraskievica orthography"},
["prefixes"] = {"be"},
},
["uccor"] = {
["descriptions"] = {"Unified Cornish orthography of Revived Cornish"},
["prefixes"] = {"kw"},
},
["ucrcor"] = {
["descriptions"] = {"Unified Cornish Revised orthography of Revived Cornish"},
["prefixes"] = {"kw"},
},
["ulster"] = {
["descriptions"] = {"Ulster dialect of Scots"},
["prefixes"] = {"sco"},
},
["unifon"] = {
["descriptions"] = {"Unifon phonetic alphabet"},
["prefixes"] = {"en", "hup", "kyh", "tol", "yur"},
},
["vaidika"] = {
["descriptions"] = {"Vedic Sanskrit"},
["prefixes"] = {"sa"},
},
["valencia"] = {
["descriptions"] = {"Valencian"},
["prefixes"] = {"ca"},
},
["vallader"] = {
["descriptions"] = {"Vallader idiom of Romansh"},
["prefixes"] = {"rm"},
},
["wadegile"] = {
["descriptions"] = {"Wade-Giles romanization"},
["prefixes"] = {"zh-latn"},
},
["xsistemo"] = {
["descriptions"] = {"Standard X-system orthographic fallback for spelling Esperanto"},
["prefixes"] = {"eo"},
}
}
5893p0zvkaytk928rxgfny21it0u45w
Module:Language/data/iana suppressed scripts
828
2535
11706
2018-03-04T18:54:36Z
OktaRama2010
618
Page créée avec « -- File-Date: 2018-01-25 return { ["Arab"] = {"ar", "fa", "ps", "ur"}, ["Armn"] = {"hy"}, ["Beng"] = {"as", "bn"}, ["Blis"] = {"zbl"}, ["Cyrl"] = {"ab", "be", "bg", "... »
11706
Scribunto
text/plain
-- File-Date: 2018-01-25
return {
["Arab"] = {"ar", "fa", "ps", "ur"},
["Armn"] = {"hy"},
["Beng"] = {"as", "bn"},
["Blis"] = {"zbl"},
["Cyrl"] = {"ab", "be", "bg", "kk", "mk", "ru", "uk"},
["Deva"] = {"hi", "mr", "ne", "kok", "mai"},
["Ethi"] = {"am", "ti"},
["Geor"] = {"ka"},
["Grek"] = {"el"},
["Gujr"] = {"gu"},
["Guru"] = {"pa"},
["Hebr"] = {"he", "yi"},
["Jpan"] = {"ja"},
["Khmr"] = {"km"},
["Knda"] = {"kn"},
["Kore"] = {"ko"},
["Laoo"] = {"lo"},
["Latn"] = {"af", "ay", "bs", "ca", "ch", "cs", "cy", "da", "de", "en", "eo",
"es", "et", "eu", "fi", "fj", "fo", "fr", "fy", "ga", "gl", "gn",
"gv", "hr", "ht", "hu", "id", "is", "it", "kl", "la", "lb", "ln",
"lt", "lv", "mg", "mh", "ms", "mt", "na", "nb", "nd", "nl", "nn",
"no", "nr", "ny", "om", "pl", "pt", "qu", "rm", "rn", "ro", "rw",
"sg", "sk", "sl", "sm", "so", "sq", "ss", "st", "sv", "sw", "tl",
"tn", "to", "tr", "ts", "ve", "vi", "xh", "zu", "dsb", "frr", "frs",
"gsw", "hsb", "men", "nds", "niu", "nso", "tem", "tkl", "tmh", "tpi", "tvl"},
["Mlym"] = {"ml"},
["Mymr"] = {"my"},
["Nkoo"] = {"nqo"},
["Orya"] = {"or"},
["Sinh"] = {"si"},
["Taml"] = {"ta"},
["Telu"] = {"te"},
["Thaa"] = {"dv"},
["Thai"] = {"th"},
["Tibt"] = {"dz"}
}
72yzd1btwsw4fx3w02xtalxqn24daim
Module:Lang/ISO 639 synonyms
828
2536
11707
2018-03-04T18:57:38Z
OktaRama2010
618
Page créée avec « -- File-Date: 2013-01-11 return { ["aar"] = "aa", ["abk"] = "ab", ["afr"] = "af", ["aka"] = "ak", ["amh"] = "am", ["ara"] = "ar", ["arg"] = "an", ["asm"] = "as",... »
11707
Scribunto
text/plain
-- File-Date: 2013-01-11
return {
["aar"] = "aa",
["abk"] = "ab",
["afr"] = "af",
["aka"] = "ak",
["amh"] = "am",
["ara"] = "ar",
["arg"] = "an",
["asm"] = "as",
["ava"] = "av",
["ave"] = "ae",
["aym"] = "ay",
["aze"] = "az",
["bak"] = "ba",
["bam"] = "bm",
["bel"] = "be",
["ben"] = "bn",
["bih"] = "bh",
["bis"] = "bi",
["bod"] = "bo",
["bos"] = "bs",
["bre"] = "br",
["bul"] = "bg",
["cat"] = "ca",
["ces"] = "cs",
["cha"] = "ch",
["che"] = "ce",
["chu"] = "cu",
["chv"] = "cv",
["cor"] = "kw",
["cos"] = "co",
["cre"] = "cr",
["cym"] = "cy",
["dan"] = "da",
["deu"] = "de",
["div"] = "dv",
["dzo"] = "dz",
["ell"] = "el",
["eng"] = "en",
["epo"] = "eo",
["est"] = "et",
["eus"] = "eu",
["ewe"] = "ee",
["fao"] = "fo",
["fas"] = "fa",
["fij"] = "fj",
["fin"] = "fi",
["fra"] = "fr",
["fry"] = "fy",
["ful"] = "ff",
["gla"] = "gd",
["gle"] = "ga",
["glg"] = "gl",
["glv"] = "gv",
["grn"] = "gn",
["guj"] = "gu",
["hat"] = "ht",
["hau"] = "ha",
["heb"] = "he",
["her"] = "hz",
["hin"] = "hi",
["hmo"] = "ho",
["hrv"] = "hr",
["hun"] = "hu",
["hye"] = "hy",
["ibo"] = "ig",
["ido"] = "io",
["iii"] = "ii",
["iku"] = "iu",
["ile"] = "ie",
["ina"] = "ia",
["ind"] = "id",
["ipk"] = "ik",
["isl"] = "is",
["ita"] = "it",
["jav"] = "jv",
["jpn"] = "ja",
["kal"] = "kl",
["kan"] = "kn",
["kas"] = "ks",
["kat"] = "ka",
["kau"] = "kr",
["kaz"] = "kk",
["khm"] = "km",
["kik"] = "ki",
["kin"] = "rw",
["kir"] = "ky",
["kom"] = "kv",
["kon"] = "kg",
["kor"] = "ko",
["kua"] = "kj",
["kur"] = "ku",
["lao"] = "lo",
["lat"] = "la",
["lav"] = "lv",
["lim"] = "li",
["lin"] = "ln",
["lit"] = "lt",
["ltz"] = "lb",
["lub"] = "lu",
["lug"] = "lg",
["mah"] = "mh",
["mal"] = "ml",
["mar"] = "mr",
["mkd"] = "mk",
["mlg"] = "mg",
["mlt"] = "mt",
["mon"] = "mn",
["mri"] = "mi",
["msa"] = "ms",
["mya"] = "my",
["nau"] = "na",
["nav"] = "nv",
["nbl"] = "nr",
["nde"] = "nd",
["ndo"] = "ng",
["nep"] = "ne",
["nld"] = "nl",
["nno"] = "nn",
["nob"] = "nb",
["nor"] = "no",
["nya"] = "ny",
["oci"] = "oc",
["oji"] = "oj",
["ori"] = "or",
["orm"] = "om",
["oss"] = "os",
["pan"] = "pa",
["pli"] = "pi",
["pol"] = "pl",
["por"] = "pt",
["pus"] = "ps",
["que"] = "qu",
["roh"] = "rm",
["ron"] = "ro",
["run"] = "rn",
["rus"] = "ru",
["sag"] = "sg",
["san"] = "sa",
["sin"] = "si",
["slk"] = "sk",
["slv"] = "sl",
["sme"] = "se",
["smo"] = "sm",
["sna"] = "sn",
["snd"] = "sd",
["som"] = "so",
["sot"] = "st",
["spa"] = "es",
["sqi"] = "sq",
["srd"] = "sc",
["srp"] = "sr",
["ssw"] = "ss",
["sun"] = "su",
["swa"] = "sw",
["swe"] = "sv",
["tah"] = "ty",
["tam"] = "ta",
["tat"] = "tt",
["tel"] = "te",
["tgk"] = "tg",
["tgl"] = "tl",
["tha"] = "th",
["tir"] = "ti",
["ton"] = "to",
["tsn"] = "tn",
["tso"] = "ts",
["tuk"] = "tk",
["tur"] = "tr",
["twi"] = "tw",
["uig"] = "ug",
["ukr"] = "uk",
["urd"] = "ur",
["uzb"] = "uz",
["ven"] = "ve",
["vie"] = "vi",
["vol"] = "vo",
["wln"] = "wa",
["wol"] = "wo",
["xho"] = "xh",
["yid"] = "yi",
["yor"] = "yo",
["zha"] = "za",
["zho"] = "zh",
["zul"] = "zu"
}
shzq5qyzo42nqfska6amwdq4g8lois9
Module:Lang/data
828
2537
11708
2018-03-04T19:00:54Z
OktaRama2010
618
Page créée avec « local lang_data = {}; --[[--------------------------< O V E R R I D E >-------------------------------------------------------------- Language codes and names in this t... »
11708
Scribunto
text/plain
local lang_data = {};
--[[--------------------------< O V E R R I D E >--------------------------------------------------------------
Language codes and names in this table override the BCP47 names in Module:Language/name/data.
code indexes in this table shall always be lower case
]]
local override = {
-- ISO 639-1 codes
["ab"] = {"Abkhazian"}, -- IANA name is Abkhazian; override wp_languages {"Abkhaz"}; to achieve this, use |label=
["bh"] = {"Bihari languages"}, -- only ISO 639-1 collective; defined here to override improper redefinition (Bihari) in wp_languages
["cu"] = {"Church Slavonic"}, -- 2nd IANA name;
["de-at"] = {"Austrian German"}, -- these code-region and code-variant to match en.wiki article names
["de-ch"] = {"Swiss German"},
["en-au"] = {"Australian English"},
["en-ca"] = {"Canadian English"},
["en-emodeng"] = {"Early Modern English"},
["en-gb"] = {"British English"},
["en-ie"] = {"Irish English"},
["en-nz"] = {"New Zealand English"},
["en-us"] = {"American English"},
["en-za"] = {"South African English"},
["fy"] = {"West Frisian"}, -- IANA name is Western Frisian
["ps"] = {"Pashto"}, -- IANA name is Pushto
["sr-cyrl"] = {"Serbian"}, -- override wp_languages Serbian Cyrillic; to achieve this, use |label=
-- ISO 639-2, -3 codes
["arc"] = {"Aramaic"}, -- IANA names are: Official Aramaic (700-300 BCE), Imperial Aramaic (700-300 BCE);
["ber"] = {"Berber languages"}, -- ISO 639-2 collective; defined here to override redefinition in wp_languages
["bua"] = {"Buryat"}, -- IANA name Buriat; this is a macro language; these four use wp preferred transliteration;
["bxm"] = {"Mongolian Buryat"}, -- IANA name Mongolia Buriat; these three all redirect to Buryat
["bxr"] = {"Russian Buryat"}, -- IANA name Russia Buriat;
["bxu"] = {"Chinese Buryat"}, -- IANA name China Buriat;
["cel"] = {"Celtic languages"}, -- ISO 639-2 collective; defined here to override improper redefinition ('Proto-Celtic') in wp_languages; use cel-x-proto instead
["egy"] = {"Ancient Egyptian"}, -- IANA name is Egyptian (Ancient); distinguish from contemporary arz: Egyptian Arabic
["frr"] = {"North Frisian"}, -- IANA name is Northern Frisian
["frs"] = {"East Frisian Low Saxon"}, -- IANA name is Eastern Frisian
["gem"] = {"Germanic languages"}, -- ISO 639-2 collective; defined here to override improper redefinition ('Proto-Germanic') in wp_languages; use gem-x-proto instead
["jam"] = {"Jamaican Patois"}, -- IANA name is Jamaican Creole English
["mhr"] = {"Meadow Mari"}, -- IANA name is Eastern Mari
["mid"] = {"Modern Mandaic"}, -- IANA name is Mandaic
["mla"] = {"Tamambo"}, -- wp_languages name is Medieval Latin; IANA and ISO 639-1 name is Malo
["myn"] = {"Mayan languages"}, -- ISO 639-2 collective; defined here to override redefinition in wp_languages
["nah"] = {"Nahuatl languages"}, -- ISO 639-2 collective; defined here to override redefinition in wp_languages
["nrf"] = {"Norman"}, -- not quite a collective - IANA name: Jèrriais; categorizes to Norman-language text
["orv"] = {"Old East Slavic"}, -- IANA name is Old Russian
["pra"] = {"Prakrit languages"}, -- ISO 639-2 collective; defined here to override redefinition in wp_languages
["roa"] = {"Romance languages"}, -- ISO 639-2 collective; defined here to override improper redefinition (Jèrriais) in wp_language; IANA name is "Romance languages"
["sal"] = {"Salishan languages"}, -- ISO 639-2 collective; defined here to override redefinition in wp_languages
["sla"] = {"Slavic languages"}, -- ISO 639-2 collective; defined here to override redefinition in wp_languages
["son"] = {"Songhai languages"}, -- ISO 639-2 collective; defined here to override redefinition in wp_languages
["stq"] = {"Saterland Frisian"}, -- IANA name is Saterfriesisch
["und"] = {"undetermined"}, -- capitalization to match existing category
["wen"] = {"Sorbian languages"}, -- ISO 639-2 collective; defined here to override redefinition in wp_languages
["wrg"] = {"Warrongo"}, -- IANA name is Warungu
["xal-ru"] = {"Kalmyk"}, -- to match en.wiki article title
-- private use codes
["cel-x-proto"] = {"Proto-Celtic"}, -- cel in IANA is Celtic languages
["gem-x-proto"] = {"Proto-Germanic"}, -- gem in IANA is Germanic languages
["grc-x-aeolic"] = {"Aeolic Greek"}, -- these grc-x-... codes are preferred alternates to the non-standard catchall code grc-gre
["grc-x-attic"] = {"Attic Greek"},
["grc-x-biblical"] = {"Biblical Greek"},
["grc-x-byzant"] = {"Byzantine Greek"},
["grc-x-classic"] = {"Classical Greek"},
["grc-x-doric"] = {"Doric Greek"},
["grc-x-hellen"] = {"Hellenistic Greek"},
["grc-x-ionic"] = {"Ionic Greek"},
["grc-x-koine"] = {"Koinē Greek"},
["grc-x-medieval"] = {"Medieval Greek"},
["grc-x-patris"] = {"Patristic Greek"},
["yuf-x-hav"] = {"Havasupai"}, -- IANA name for these three is Havasupai-Walapai-Yavapai
["yuf-x-wal"] = {"Walapai"},
["yuf-x-yav"] = {"Yavapai"},
}
--[=[-------------------------< R T L _ S C R I P T S >--------------------------------------------------------
ISO 15924 scripts that are written right-to-left. Data in this table taken from [[ISO 15924#List of codes]]
last update to this list: 2017-12-24
]=]
local rtl_scripts = {
'adlm', 'arab', 'aran', 'armi', 'avst', 'cprt', 'egyd', 'egyh', 'hatr', 'hebr',
'hung', 'inds', 'khar', 'lydi', 'mand', 'mani', 'mend', 'merc', 'mero', 'narb',
'nbat', 'nkoo', 'orkh', 'palm', 'phli', 'phlp', 'phlv', 'phnx', 'prti', 'rohg',
'samr', 'sarb', 'sogd', 'sogo', 'syrc', 'syre', 'syrj', 'syrn', 'thaa', 'wole',
};
--[[--------------------------< T R A N S L I T T I T L E S >------------------------------------------------
This is a table of tables of transliteration standards and the language codes or language scripts that apply to
those standards. This table is used to create the tool-tip text associated with the transliterated text displayed
by some of the {{lang-??}} templates.
These tables are more-or-less copied directly from {{transl}}. The standard 'NO_STD' is a construct to allow for
the cases when no |std= parameter value is provided.
]]
local translit_title_table = {
['ahl'] = {
['default'] = 'Academy of the Hebrew Language transliteration',
},
['ala'] = {
['default'] = 'American Library Association – Library of Congress transliteration',
},
['ala-lc'] = {
['default'] = 'American Library Association – Library of Congress transliteration',
},
['batr'] = {
['default'] = 'Bikdash Arabic Transliteration Rules',
},
['bgn/pcgn'] = {
['default'] = 'Board on Geographic Names / Permanent Committee on Geographical Names transliteration',
},
['din'] = {
['ar'] = 'DIN 31635 Arabic',
['fa'] = 'DIN 31635 Arabic',
['ku'] = 'DIN 31635 Arabic',
['ps'] = 'DIN 31635 Arabic',
['tg'] = 'DIN 31635 Arabic',
['ug'] = 'DIN 31635 Arabic',
['ur'] = 'DIN 31635 Arabic',
['arab'] = 'DIN 31635 Arabic',
['default'] = 'DIN transliteration',
},
['eae'] = {
['default'] = 'Encyclopaedia Aethiopica transliteration',
},
['hepburn'] = {
['default'] = 'Hepburn transliteration',
},
['iast'] = {
['default'] = 'International Alphabet of Sanskrit transliteration',
},
['iso'] = { -- when a transliteration standard is supplied
['ab'] = 'ISO 9 Cyrillic',
['ba'] = 'ISO 9 Cyrillic',
['be'] = 'ISO 9 Cyrillic',
['bg'] = 'ISO 9 Cyrillic',
['kk'] = 'ISO 9 Cyrillic',
['ky'] = 'ISO 9 Cyrillic',
['mn'] = 'ISO 9 Cyrillic',
['ru'] = 'ISO 9 Cyrillic',
['tg'] = 'ISO 9 Cyrillic',
['uk'] = 'ISO 9 Cyrillic',
['bua'] = 'ISO 9 Cyrillic',
['sah'] = 'ISO 9 Cyrillic',
['tut'] = 'ISO 9 Cyrillic',
['xal'] = 'ISO 9 Cyrillic',
['cyrl'] = 'ISO 9 Cyrillic',
['ar'] = 'ISO 233 Arabic',
['ku'] = 'ISO 233 Arabic',
['ps'] = 'ISO 233 Arabic',
['ug'] = 'ISO 233 Arabic',
['ur'] = 'ISO 233 Arabic',
['arab'] = 'ISO 233 Arabic',
['he'] = 'ISO 259 Hebrew',
['yi'] = 'ISO 259 Hebrew',
['hebr'] = 'ISO 259 Hebrew',
['el'] = 'ISO 843 Greek',
['grc'] = 'ISO 843 Greek',
['ja'] = 'ISO 3602 Japanese',
['hira'] = 'ISO 3602 Japanese',
['hrkt'] = 'ISO 3602 Japanese',
['jpan'] = 'ISO 3602 Japanese',
['kana'] = 'ISO 3602 Japanese',
['zh'] = 'ISO 7098 Chinese',
['chi'] = 'ISO 7098 Chinese',
['pny'] = 'ISO 7098 Chinese',
['zho'] = 'ISO 7098 Chinese',
-- ['han'] = 'ISO 7098 Chinese', -- unicode alias of Hani? doesn't belong here? should be Hani?
['hans'] = 'ISO 7098 Chinese',
['hant'] = 'ISO 7098 Chinese',
['ka'] = 'ISO 9984 Georgian',
['kat'] = 'ISO 9984 Georgian',
['arm'] = 'ISO 9985 Armenian',
['hy'] = 'ISO 9985 Armenian',
['th'] = 'ISO 11940 Thai',
['tha'] = 'ISO 11940 Thai',
['ko'] = 'ISO 11941 Korean',
['kor'] = 'ISO 11941 Korean',
['bn'] = 'ISO 15919 Indic',
['dra'] = 'ISO 15919 Indic',
['gu'] = 'ISO 15919 Indic',
['hi'] = 'ISO 15919 Indic',
['inc'] = 'ISO 15919 Indic',
['kn'] = 'ISO 15919 Indic',
['ml'] = 'ISO 15919 Indic',
['mr'] = 'ISO 15919 Indic',
['sa'] = 'ISO 15919 Indic',
['ta'] = 'ISO 15919 Indic',
['te'] = 'ISO 15919 Indic',
['beng'] = 'ISO 15919 Indic',
['brah'] = 'ISO 15919 Indic',
['deva'] = 'ISO 15919 Indic',
['default'] = 'ISO transliteration',
},
['nihon-shiki'] = {
['defailt'] = 'Nihon-shiki transliteration',
},
['no_std'] = { -- when no transliteration standard is supplied
['akk'] = 'Semitic transliteration',
['sem'] = 'Semitic transliteration',
['phnx'] = 'Semitic transliteration',
['xsux'] = 'Cuneiform transliteration',
},
['pinyin'] = {
['default'] = 'Pinyin transliteration',
},
['rr'] = {
['default'] = 'Revised Romanization of Korean transliteration',
},
['satts'] = {
['default'] = 'Standard Arabic Technical Transliteration System transliteration',
},
['ungegn'] = {
['default'] = 'United Nations Group of Experts on Geographical Names transliteration',
},
['wehr'] = {
['default'] = 'Hans Wehr transliteration',
},
};
return
{
override = override,
rtl_scripts = rtl_scripts,
is_rtl_script = is_rtl_script,
translit_title_table = translit_title_table,
};
0ivv0i92sod9yx1y1z4e9qzkcewx1bl
Modèle:Lang-kbp
10
2538
11718
2018-03-05T08:18:47Z
OktaRama2010
618
Page créée avec « <includeonly>{{#invoke:lang|lang_xx_italic |code=kbp }}</includeonly><noinclude> {{Documentation|Modèle:Lang-x/doc}} </noinclude> »
11718
wikitext
text/x-wiki
<includeonly>{{#invoke:lang|lang_xx_italic
|code=kbp
}}</includeonly><noinclude>
{{Documentation|Modèle:Lang-x/doc}}
</noinclude>
cbk9q51aye73wrpdkw0zo2b3im0uxty
Modèle:Lang-id
10
2539
11720
2018-03-05T08:22:37Z
OktaRama2010
618
Page créée avec « <includeonly>{{#invoke:lang|lang_xx_italic |code=id }}</includeonly><noinclude> {{Documentation|Modèle:Lang-x/doc}} </noinclude> »
11720
wikitext
text/x-wiki
<includeonly>{{#invoke:lang|lang_xx_italic
|code=id
}}</includeonly><noinclude>
{{Documentation|Modèle:Lang-x/doc}}
</noinclude>
2xpdqhxd76xdpeykkby8a7ma4grnf7b
Modèle:Lang-he
10
2540
11721
2018-03-05T08:23:10Z
OktaRama2010
618
Page créée avec « <includeonly>{{#invoke:lang|lang_xx_italic |code=he }}</includeonly><noinclude> {{Documentation|Modèle:Lang-x/doc}} </noinclude> »
11721
wikitext
text/x-wiki
<includeonly>{{#invoke:lang|lang_xx_italic
|code=he
}}</includeonly><noinclude>
{{Documentation|Modèle:Lang-x/doc}}
</noinclude>
nqeury3k0xi8ctv1o1tg7nu728y3262
Modèle:Lang-ar
10
2541
11722
2018-03-05T08:24:25Z
OktaRama2010
618
Page créée avec « <includeonly>{{#invoke:lang|lang_xx_italic |code=ar }}</includeonly><noinclude> {{Documentation|Modèle:Lang-x/doc}} </noinclude> »
11722
wikitext
text/x-wiki
<includeonly>{{#invoke:lang|lang_xx_italic
|code=ar
}}</includeonly><noinclude>
{{Documentation|Modèle:Lang-x/doc}}
</noinclude>
lu3bord8ntnhqe0zsr4cxcx7wilm0fm
Kʊrɩyɔm
0
2542
15933
15919
2022-02-19T03:19:48Z
Ladsgroup
1617
Reverting botnet vandalism attack ([[phab:T302047]])
15933
wikitext
text/x-wiki
Kʊrɩyɔm kɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ pʊtʊ weyi ɛ-ñʊʊ mayaɣ kɔyɔ 96 nɛ yʊsaɣ ñɩŋa yɔ Cm. Mendeleiv tɛ pʊtʊnaa pɩlɩyɛ tɛ kpata taa lɛ, ɛcaɣ akɩtɩnɩdɩ tɛ lone taa. Paya kʊrɩyɔm hɩɖɛ pɩlɩna tomnasi ɖɔnɛ kpɛlɛkɩyaa [[Pierre Curie]] nɛ [[Marie Curie]] pɔ-yɔɔ. Kʊrɩyɔm wɛ ɛzɩ ñɩɣlɩm pʊtʊ weyi ɛtɔʊʊ cɛnzɩ yɔ, ɛhʊlɩmɩ kpʊzɩyɛɛ liidiye tɩyɛ, nɛ eleɖiɣ piŋ.
Palaba kʊrɩyɔm kajalaɣ ɖeɖe pɩnaɣ [[1944]] pɩtɩŋna pʊtʊ nɔɔyʊ weyi ɛfɛyɩ yuŋ yɔɔ, ɛlɛ yɔ plʊtɔnɩyɔm. Ɛ-tɛ natʊ ndʊ potosusi-tʊ kpa. Kɛlɛ palakaɣ tanaʊ nakʊyʊ [[Etaazuunii|Amerika]] raadiyo taa pɩcɛlɩna piyaa yɔɔ nɛ ɛyʊ weyi paya-ɩ tʊmɩyɛ nɖɩ ɖiɖeɖe yɔ ɛnʊ lɛ, Glenn T. Seaborg, ɛnʊ kaanana pʊtʊ ɛnʊ nɛ esusi ɛ-tɔm, mbʊ pɔyɔɔ ecosa tɔmʊʊ nakʊyʊ ŋgʊ pɩɣa lɛɛka kaapɔza-ɩ se kana se yee pana pʊtʊnaa kɩfama nabɛyɛ, nɛ ɛyɔɔdɩ pʊtʊ ɛnʊ ɛ-tɔm.
Pana kʊrɩyɔm tesoŋiye wɛɛ taa pɩnaɣ 1944 pɩtɩŋna Glenn T. Seaborg yɔɔ nɛ ɛgbaɣtɩnaa Ralph A. James nɛ Albert Ghiorso. Pɛ-tɛ tɩlɩyɛ ñɩnɩɣ nɔmɔʊ taa lɛ, palaba tʊmɩyɛ siklotroŋ waa mba pɛwɛ Berkeley Kaliforni sukuli kɩtɛzʊʊ taa yɔ. [[Nɛptʊnɩyɔm]] nɛ [[plʊtɔnɩyɔm]] pa wayɩ lɛ, ɛkɛ pʊtʊ naatozo tʊ weyi palaba-ɩ kɩlabʊ yɔ nɛ pɩnaɣ [[1940]] pana-ɩ. Papɩzɩɣ ɛ-tɛ labɩtʊ pʊcɔ [[amɛrɩsɩyɔm]], ŋgʊ ɛlɛ ñʊʊ mayaɣ kɛ cikpelaɣ ɛnʊ ñɩŋʊ ɛsɩndaa.
Pɩlɩna ɛzɩma kedeŋga kpeekpe you kajalaɣ ŋgʊ kaawɛ kɩsaɣ miŋ saʊʊ yɔɔ lɛ, patapɩzɩ posuzi pʊtʊ ɛnʊ ɛ-natʊ tɔm. feŋuu yɔɔ feŋu yɔɔ ɛyaa pɩza patɩlɩ-tʊ, Amerika raadiyoo Quiz Kids taa [[kamɩŋ fenaɣ]] kɩyakʊ 11 pɩnaɣ [[1945]] pewelesa-tʊ, evebiyaa taa nɔyʊ ɛkɛ welesiyu pɩzɩ pɔzʊʊ tɔm Glenn Seaborg, ɛnʊ weyi paaya-ɩ tɔm ndʊ tɩ ɖeɖe yɔ se ɛna yee patana pʊtʊnaa kɩfama nabayɛ yaawe.
8pmjt5i89iisywo6wmy8w72qyd38goh
Module:Babel
828
2543
11775
2018-03-07T06:32:46Z
OktaRama2010
618
Page créée avec « local p = {} local getArgs function p.main(frame) if not getArgs then getArgs = require('Module:Arguments').getArgs end local args = getArgs(frame, {wrappers = 'Tem... »
11775
Scribunto
text/plain
local p = {}
local getArgs
function p.main(frame)
if not getArgs then
getArgs = require('Module:Arguments').getArgs
end
local args = getArgs(frame, {wrappers = 'Template:Babel'})
local ret = mw.html.create('table')
:addClass('userboxes')
:css( {
float = args.align or 'right',
['margin-left'] = (args.left or '1') .. 'em',
['margin-bottom'] = (args.bottom or '0') .. 'em',
width = (args.width or '248') .. 'px',
clear = args.align or 'right',
color = args.textcolor or '#000000',
border = (bordercolor or '#99B3FF') .. ' solid ' .. (args.solid or 1)..'px'
} )
if args.shadow and string.lower(args.shadow) == 'yes' then
ret:css({ ['box-shadow'] = '0 2px 4px rgb(0,0,0,0.2)',
['-mox-box-shadow'] = '0 2px 4px rgb(0,0,0,0.2)',
['-webkit-box-shadow'] = '0 2px 4px rgb(0,0,0,0.2)' })
end
ret:cssText( args['extra-css'] or '' )
local color = args.color or 'inherit'
local row1 = ret:tag('tr')
local row2 = ret:tag('tr')
local row3 = ret:tag('tr')
local body_cells = row2:tag('td')
:css('vertical-align', 'middle !important')
local userboxes
-- Special message for when first argument is blank; otherwise treat it as normal
if args[1] and args[1]:find('%S') then
userboxes = frame:preprocess('{{User '..args[1]..'}}')
else
userboxes = args.noboxestext or "''You haven't set up any languages. Please see [[Template:Babel/doc]] for help.''"
end
body_cells:wikitext(userboxes)
-- "remove" args[1] so it isn't looked at in the loop
-- table.remove(args,1) doesn't produce desired result
args[1] = ''
-- Keep track of how many columns are in this table
local col_span = 1
for _, v in ipairs( args ) do
-- ! indicates a new cell should be created
if v:find('%S') and v ~= '!' then
body_cells:wikitext( frame:preprocess('{{User '..v..'}}') )
-- Recycling body_cells for <td>
elseif v and v == '!' then
col_span = col_span + 1
body_cells:done()
body_cells = row2:tag('td')
end
end
row1:tag('th')
:css({ ['background-color'] = color,
['text-align'] = 'center' })
:attr('colspan',col_span)
:wikitext( args.header or '[[Wikipediya:Babel]]' )
:done()
row3:tag('td')
:css({ ['background-color'] = color,
['text-align'] = 'center' })
:attr('colspan',col_span)
:wikitext( args.footer or '[[:Catégorie:Babel - Utilisateurs par langue|Utilisateurs par langue]]' )
:done()
if args['special-boxes'] then
body_cells:wikitext(args['special-boxes'])
end
body_cells:done()
return tostring(ret)
end
return p
4gp9trej8ye96b24vh22wd2wa30xyoa
Modèle:Babel
10
2544
12018
11776
2018-03-15T14:01:17Z
OktaRama2010
618
12018
wikitext
text/x-wiki
{{#invoke:Babel|main}}<noinclude>
<!-- Add categories and interwikis to the /doc subpage, not here! -->
</noinclude>
2z8ew8xyerua5pz7zmlkblujmn187u7
Modèle:User en-4
10
2545
12011
11778
2018-03-15T10:10:31Z
OktaRama2010
618
12011
wikitext
text/x-wiki
{{userbox-level
| level = 4
| id = [[Englɩsɩɩ kʊnʊŋ|en]]
| info = This user can contribute with a '''[[:Category:User en-4|near-native]]''' level of '''[[:Category:User en|English]]'''.
| usercategory = User en-4
| nocat = {{{nocat|}}}
}}
h6f9nwbtvw33intu5tshtyi0r7m7co5
Modèle:Userbox-level
10
2546
11779
2018-03-07T06:40:03Z
OktaRama2010
618
Page créée avec « {{userbox | border-c = #{{#switch:{{{level}}}|0=B7B7B7|0a=B7B7B7|0b=FFB3B3|0.5=FFCC66|1=C0C8FF|2=77E0E8 |3=99B3FF|3a=99B3FF|3b=00FF00|4=... »
11779
wikitext
text/x-wiki
{{userbox
| border-c = #{{#switch:{{{level}}}|0=B7B7B7|0a=B7B7B7|0b=FFB3B3|0.5=FFCC66|1=C0C8FF|2=77E0E8
|3=99B3FF|3a=99B3FF|3b=00FF00|4=CCCC00
|5=CC0000|5a=CC0000|5b=F99C99|#default=6EF7A7}}
| id = {{{id}}}{{#if:{{{level|}}}|{{#if:{{{level-br|}}}|<br>|-}}{{#switch:{{{level}}}|0|0.5|1|2|3|4|5|N={{{level}}}|0a|0b=0|3a|3b=3|5a|5b=5}}}}
| id-c = #{{#switch:{{{level}}}|0=B7B7B7|0a=B7B7B7|0b=FFB3B3|0.5=FFCC66|1=C0C8FF|2=77E0E8
|3=99B3FF|3a=99B3FF|3b=00FF00|4=FFFF00
|5=FF5e5e|5a=FF5e5e|5b=F99C99|#default=6EF7A7}}
| id-s = {{{id-s|{{#ifeq:{{{level|}}}|0.5|12|14}}}}}
| id-op = white-space:nowrap;{{{id-op|}}}
| info = {{{info}}}
| info-c = #{{#switch:{{{level}}}|0=E8E8E8|0a=E8E8E8|0b=FFE0E8|0.5=FFFF99|1=F0F8FF|2=D0F8FF
|3=E0E8FF|3a=E0E8FF|3b=90FF90|4=FFFF99
|5=FF8080|5a=FF8080|5b=F9CBC9|#default=C5FCDC}}
| info-s = {{{info-s|8}}}
| info-lh = {{{info-lh|1.25}}}
| info-op = {{{info-op|}}}
| info-a = {{{info-a|left}}}
| usercategory = {{{usercategory|}}}
| usercategory2 = {{{usercategory2|}}}
| usercategory3 = {{{usercategory3|}}}
| nocat = {{{nocat|}}}
}}<noinclude>
{{documentation}}
</noinclude>
3cgdsujnpt5zmzccjrirtmwh3x6n7hx
Modèle:User es-1
10
2547
11952
11884
2018-03-14T18:14:00Z
OktaRama2010
618
11952
wikitext
text/x-wiki
{{userbox-level
| level = 1
| id = [[Ɛsɩpaañɔlɩ kʊnʊŋ|es]]
| info = ''Este usuario puede contribuir con un nivel '''[[:Catégorie:User es-1|básico]]''' de '''[[:Catégorie:User es|español]]'''.''
| usercategory = User es-1
| nocat = {{{nocat|}}}
}}<noinclude>
<!-- {{documentation|Template:User x/doc}} -->
</noinclude>
btvap50vyu4jpad5oh2l7fie649ikic
Modèle:User id
10
2548
11990
11781
2018-03-15T01:13:53Z
OktaRama2010
618
11990
wikitext
text/x-wiki
{{userbox-level
| level =
| id = [[Ɛndonezi kʊnʊŋ|id]]
| info = Pengguna ini merupakan '''[[:Category:User id-N|penutur ibu]] [[:Category:User id|bahasa Indonesia]]'''.
| usercategory = User id-N
| nocat = {{{nocat|}}}
}}
2zjay90p24x9go22zc9s1g6xr210mfn
Modèle:User it-1
10
2549
11962
11782
2018-03-14T19:23:17Z
OktaRama2010
618
11962
wikitext
text/x-wiki
{{userbox-level
| level = 1
| id = [[Itaalii kʊnʊŋ|it]]
| info = Questo utente può contribuire con un livello '''[[:Category:User it-1|semplice]]''' di '''[[:Category:User it|italiano]]'''.
| usercategory = User it-1
| nocat = {{{nocat|}}}
}}<noinclude>
<!-- {{documentation|Template:User x/doc}} -->
</noinclude>
4x01rrdf61458f3b3eong4x3c8e186z
Modèle:User ja-1
10
2550
11991
11843
2018-03-15T01:15:11Z
OktaRama2010
618
11991
wikitext
text/x-wiki
{{userbox-level
| level = 1
| id = [[Sapɔŋ kʊnʊŋ|ja]]
| info = この利用者は'''[[:Category:User ja-1|初級]]'''の'''[[:Category:User ja|日本語]]'''ができます。
| usercategory = User ja-1
| nocat = {{{nocat|}}}
}}
kneo4i5dx3k2ky1ub9xttrnzhn1bxx4
Modèle:User ru-1
10
2551
11992
11784
2018-03-15T01:16:21Z
OktaRama2010
618
11992
wikitext
text/x-wiki
{{userbox-level
| level = 1
| id = [[Rusɩɩ kʊnʊŋ|ru]]
| info = ''Этот участник владеет '''[[:Catégorie:User ru|русским языком]]''' на '''[[:Catégorie:User ru-1|начальном уровне]]'''.''
| usercategory = User ru-1
| nocat = {{{nocat|}}}
}}
bet9j5h9doqzsqgseqfeyi0gb8fy0jy
Bɛrkɛlɩyɔm
0
2552
14349
14009
2019-07-02T14:26:41Z
Minorax
2000
([[c:GR|GR]]) [[File:Bk-TableImage.png]] → [[File:Bk-TableImage.svg]] png -> svg
14349
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Bk-TableImage.svg|alt=Bk-TableImage.svg|vignette|Bk-TableImage]]
[[Fichier:Berkelium_metal.jpg|alt=Berkelium metal.jpg|vignette|Berkelium metal]]
Bɛrkɛlɩyɔm kɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ pʊtʊ weyi ɛ-ñʊʊ mayaɣ kɔyɔ 97 nɛ yʊsaɣ ñɩŋa yɔ Bk. Poluba-ɩ kajalaɣ ɖeɖe [[saŋayɩŋ fenaɣ]] taa pɩnaɣ [[1949]] pɩlɩna Stanley G. Thompson, Glenn Theodore Seaborg, Kenneth Street nɛ Albert Ghiorso Berkeley Kaliforni sukuli kɛtɛzʊʊ taa.
[[Fichier:Electron_shell_097_Berkelium.svg|vignette|Electron shell 097 Berkelium]]
Kajalaɣ agbele ŋgʊ pɛlɛɛ-kʊ labʊ yɔ kɩɩwɛna ñʊʊ 243 nɛ kɩmʊkɩ ŋñɩɩ ŋñɩɩ kɛ ñɩɣtʊ 4,5 mbʊ yɔ. Paalaba agbele naa hiu lalaa ɖooo pitihiɣ. Pɩlɩna ɛzɩma ɛwɛ kɛtɛɖaɣ yɔɔ lɛ, bɛrkɛlɩyɔm tʊma tɔɖɔɔ tadɩyɛ hɔɔlʊʊ taa.
243Bk nɛ 246Bk kɛ pʊtʊna palaba-wɛ pɩtɩŋna pɔyɔkʊʊ amɛrɩsɩyɔm yaa kʊrɩyɔm ɛlɛ alɩfa kɔtɩɩ waa yɔɔ pɩtɩŋna. 247Bk pehiyi-ɩ pɩtɩŋna Cf [[laatriki miŋ]] yɔɔlʊʊ yɔɔ (ɛnɛ ɛnʊyɔ ɛlɩna pɔyɔkʊʊ kʊrɩyɔm 244 yɔ pɩtɩŋna alɩfa pɩyʊ kɔtɩɩ waa yɔɔ. Agbele pʊtʊnaa mba pakɩlɩ yuŋ yɔ palɩna [[plʊtɔnɩyɔm]] mancaɣ yem cɔlɔ.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Siimi taŋgayɩ ñɩɩɩ waa]]
[[Category:Kpɛli pɩyʋʋ pɩlʋʋ kpata]]
[[Category:Ñɩɣtʋ]]
ate55ar2jnq6qhjw6mm924nn6bkqrsi
Catégorie:Liibaŋ
14
2553
11874
2018-03-07T12:10:02Z
Atticmaker
127
Page vide créée
11874
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:User es
14
2554
11878
2018-03-07T14:12:00Z
OktaRama2010
618
Page créée avec « [[Catégorie:Babel - Utilisateurs par langue|es]] »
11878
wikitext
text/x-wiki
[[Catégorie:Babel - Utilisateurs par langue|es]]
0unqk1n10b92w19e8e6cwm0gieabnax
Catégorie:User es-1
14
2555
11993
11883
2018-03-15T01:18:43Z
OktaRama2010
618
11993
wikitext
text/x-wiki
[[Catégorie:User es| 1]]
pecimg3ttfjcyh3soggc73f94r31c9r
Catégorie:Babel - Utilisateurs par langue
14
2556
11880
2018-03-07T14:23:06Z
OktaRama2010
618
Page créée avec « [[Wikipediya:Babel|Babel project]] [[Catégorie:Wikipediyans|Langue]] <!-- [[Catégorie:Wikipedia multilingual coordination]] --> »
11880
wikitext
text/x-wiki
[[Wikipediya:Babel|Babel project]]
[[Catégorie:Wikipediyans|Langue]]
<!-- [[Catégorie:Wikipedia multilingual coordination]] -->
cmoj0xfj9nbobr0klqrlenx3livn3ox
Kɔyɛ labʊ (guérison traditionnelle)
0
2557
11887
2018-03-07T18:27:01Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Kɔyɛ labʊ (guérison traditionnelle)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Kɔyɛ labʊ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Supression traduction française
11887
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Kɔyɛ labʊ]]
saedd4pw3uv43dozwyt4vhzg8akiav5
Saɣʊʊ tʊmɩyɛ (sculpture)
0
2558
11895
2018-03-07T20:09:09Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Saɣʊʊ tʊmɩyɛ (sculpture)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Saɣʊʊ tʊmɩyɛ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
11895
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Saɣʊʊ tʊmɩyɛ]]
pr7nc8e5z3ue3q9i2r3932mrc2hi2vp
Taŋgi Kewiyaɣ Kɩɖɛzaɣ (Dynastie Tang)
0
2559
11897
2018-03-07T20:11:48Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Taŋgi Kewiyaɣ Kɩɖɛzaɣ (Dynastie Tang)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Taŋ Kewiyaɣ Kɩɖɛzaɣ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Orthographe; suppression traduction française
11897
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Taŋ Kewiyaɣ Kɩɖɛzaɣ]]
kblu2c9ngrofg87eui3z6ld637sdplj
Modèle:User kbp-2
10
2560
11989
11899
2018-03-15T01:13:16Z
OktaRama2010
618
11989
wikitext
text/x-wiki
{{userbox-level
| level = 2
| id = [[Kabɩyɛ kʊnʊŋ|kbp]]
| info = Cet utilisateur a une connaissance '''[[:Category:User kbp|moyenne]]''' en '''[[:Category:User kbp-2|Kabɩyɛ]]'''.
| usercategory = User kbp-2
| nocat = {{{nocat|}}}
}}
8vo173id5jnho0j8wwm261edxc4g7st
Catégorie:User kbp-2
14
2561
11900
2018-03-08T06:36:28Z
OktaRama2010
618
Page créée avec « [[Category:User kbp| 2]] »
11900
wikitext
text/x-wiki
[[Category:User kbp| 2]]
r6xjkpbajitqbcm0kal9feqcvana6wb
Catégorie:User kbp
14
2562
11901
2018-03-08T06:38:12Z
OktaRama2010
618
Page créée avec « [[Catégorie:Babel - Utilisateurs par langue|kbp]] »
11901
wikitext
text/x-wiki
[[Catégorie:Babel - Utilisateurs par langue|kbp]]
i8pgu2a89kxqp3xf7bjtbvrhgpl40q1
Hɔzʋʋ lotu (Canon)
0
2563
11903
2018-03-08T13:09:08Z
Hugo.arg
49
Hugo.arg kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Hɔzʋʋ lotu (Canon)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Hɔzʋʋ lotu]] ñɩŋgʋ yɔɔ
11903
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Hɔzʋʋ lotu]]
sgubb4u18myoifp5taxrnpuphzca9qc
Wikipediya:Babel
4
2564
12077
11953
2018-03-16T23:25:06Z
OktaRama2010
618
12077
wikitext
text/x-wiki
{| class="userboxes" style="float: right; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; width: 248px; border: #99B3FF solid 1px; clear: right; color: #000000; "
|-
! style="background-color: inherit; text-align: center" colspan="10" | [[Wikipediya:Babel]]
|-
|{{userbox-level
| level = 5b
| id = [[Englɩsɩɩ kʊnʊŋ|en]]
| info = This user is able to contribute with a '''[[:Catégorie:User en-5|professional]]''' level of '''[[:Catégorie:User en|English]]'''.
}}{{userbox-level
| level =
| id = [[Swedish language|sv]]
| info = Den här användaren talar '''[[:Catégorie:User sv|svenska]]''' som '''[[:Catégorie:User sv-N|modersmål]]'''.
}}{{userbox-level
| level = 4
| id = [[Norwegian language|no]]
| info = Denne brukaren/brukeren meistrar/behersker '''[[:Catégorie:User no|norsk]]''' på '''[[:Category:User no-4|morsmålsnivå]]'''.
}}{{userbox
| border-c = #00FF00
| id = [[:Hɛbra kʊnʊŋ|he]]-3
| id-c = #00FF00
| info = משתמש זה מסוגל לתרום ברמה '''[[:Catégorie:User he-3|מתקדמת]]''' של '''[[:Catégorie:User he|עברית]]'''.
| info-c = #90FF90
}}{{userbox-level
| level = 2
| id = [[Lithuanian language|lt]]
| info = Šis vartotojas gali prisidėti prie projekto '''[[:Catégorie:User lt-2|vidutinio lygio]]''' '''[[:Catégorie:User lt|lietuvių]]''' kalba.
}}{{userbox-level
| level = 1
| id = [[Ɛsɩpaañɔlɩ kʊnʊŋ|es]]
| info = Este usuario puede contribuir con un nivel '''[[:Catégorie:User es-1|básico]]''' de '''[[:Catégorie:User es|español]]'''.
}}{{userbox-level
| level = 0
| id = [[Aragonese language|an]]
| info = Iste usuario '''no repleca''' l''''[[:Catégorie:User an|aragonés]]''' (u el repleca con prou dificultat).
| info-s = 7.5
}}
|-
| style="background-color: inherit; text-align: center;" colspan="10" | [[:Catégorie:Babel - Utilisateurs par langue|Utilisateurs par langue]]
|}
{| class="userboxes" style="float: right; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; width: 248px; border: #99B3FF solid 1px; clear: right; color: #000000; "
|-
! style="background-color: inherit; text-align: center" colspan="10" | [[Wikipediya:Babel]]
|-
|
{{userbox-level
| level = 5b
| id = [[Englɩsɩɩ kʊnʊŋ|en]]
| info = This user is able to contribute with a '''[[:Catégorie:User en-5|professional]]''' level of '''[[:Catégorie:User en|English]]'''.
}}{{userbox-level
| level =
| id = [[Englɩsɩɩ kʊnʊŋ|en]]
| info = This user is able to contribute with a '''[[:Catégorie:User en|native]]''' level of '''[[:Catégorie:User en|English]]'''.
}}{{userbox-level
| level = 4
| id = [[Englɩsɩɩ kʊnʊŋ|en]]
| info = This user is able to contribute with a '''[[:Catégorie:User en-4|near-native]]''' level of '''[[:Catégorie:User en|English]]'''.
}}{{userbox-level
| level = 3
| id = [[Englɩsɩɩ kʊnʊŋ|en]]
| info = This user is able to contribute with an '''[[:Catégorie:User en-3|advanced]]''' level of '''[[:Catégorie:User en|English]]'''.
}}{{userbox-level
| level = 2
| id = [[Englɩsɩɩ kʊnʊŋ|en]]
| info = This user is able to contribute with an '''[[:Catégorie:User en-2|intermediate]]''' level of '''[[:Catégorie:User en|English]]'''.
}}{{userbox-level
| level = 1
| id = [[Englɩsɩɩ kʊnʊŋ|en]]
| info = This user is able to contribute with a '''[[:Catégorie:User en-1|basic]]''' level of '''[[:Catégorie:User en|English]]'''.
}}{{userbox-level
| level = 0
| id = [[Englɩsɩɩ kʊnʊŋ|en]]
| info = This user '''does not understand [[:Catégorie:User en-0|English]]''' (or understands it with considerable difficulty).
}}
|-
| style="background-color: inherit; text-align: center;" colspan="10" | [[:Catégorie:Babel - Utilisateurs par langue|Utilisateurs par langue]]
|}
[[Catégorie:Wikipediya]]
k591kixylqto0b5jymr7ad1muguspdk
Kalɩfɔrnɩyɔm
0
2565
14011
11912
2019-04-19T14:53:05Z
Atticmaker
127
Category Added
14011
wikitext
text/x-wiki
Kalɩfɔrnɩyɔm, ɛ-tɛ yʊsaɣ mayaɣ kɔyɔ Cf, ɛkɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ pʊtʊ weyi ɛ-ñʊʊ mayaɣ kɔyɔ 98. Ɛkɛ pʊtʊ weyi poluba-ɩ kulubu yɔ ɖɔɖɔ ɛzɩ ɛ-tɛ yʊsaɣ mayaɣ wɩlɩɣ-ɖʊ yɔ, ɛ-tɛ nɛ akɩtɩnɩdɩ tɛ kiŋ, ɛtɔʊʊ cɛnzɩ nɛ palaba-ɩ kɩlabʊ. E-tomnaɣ kɛ ñɩɣlɩm pɩyʊ yee ɛjaɖɛ taa sɔŋaɣ nɛ ɛsɔkaɣ taa sɔŋaɣ ɛwɛ camɩyɛ kɔyɔ.
Palakɩ tʊmɩyɛ nɛ kalɩfɔrnɩyɔm nɛ pɔyɔkʊʊna heɣlim ñɔʊʊ tɛ tuyuu ñɩɣyɩŋ, miŋ saʊʊ tɛ tʊma sɔsɔna taa nɛ somtu tʊma ɖɩlaɖɛ taa, X cɛnzɩ tɛ kɔyɛ ɖɩlaɖɛ tʊma taa nɛ ɖɔɖɔ karasɩm ñɩɣnɩɣ nɔmɔŋ taa.
Kalɩfɔrnɩyɔm kɛ pʊtʊnaa kɩlabaa mba pa-ñʊŋ masɩ cɛza mayaɣ 92 yɔɔ taa loɖo tʊ weyi poluba-ɩ kulubu ɖɔɖɔ yɔ. Palaba-ɩ kajalaɣ ɖeɖe pɩnaɣ [[1950]] pɩtɩŋna ɛyaa pa nɛ yɔ Stanley G. Thompson, Glenn T. Seaborg, Kenneth Street, Jr. (en), nɛ Albert Ghiorso kɛ Berkeley, Kalifornie tɛtʊ taa, mbʊ yɔɔ paya-ɩ hɩɖɛ nɖɩ. Pehiyi-ɩ lɛ panaza kɩnazʊʊ kʊrɩyɔm 242 pɩtɩŋna alɩfaa pɩyʊ kɔtɩɩ waa yɔɔ.
Papɩzɩɣ pana kalɩfɔrnɩyɔm ɖenɖe naa pʊñɔtɩna wondu ndʊ tɩlakɩna tʊmɩyɛ nɛ pʊtʊ ɛnʊ ɛzɩ pañɩnɩnaʊ tɛtɛɛ ñɩm nɛ ɖɩfɛɖɛ tɛ wondu ɖɔɖɔ yɔ. Pʊtʊ ɛnʊ ɛɛyɔɔlʊʊ lɩm kpa, kɛlɛ ɛsɔɔlɩ tɛtʊ maɣmaɣ taa wɛʊ.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Siimi taŋgayɩ ñɩɩɩ waa]]
[[Category:Kpɛli pɩyʋʋ pɩlʋʋ kpata]]
[[Category:Ñɩɣtʋ]]
tjpty7le0b4qoueszolfi8kaok6crlu
Ayɩnstayɩnɩyɔm
0
2566
14012
11913
2019-04-19T14:53:31Z
Atticmaker
127
Category Added
14012
wikitext
text/x-wiki
Ayɩnstayɩnɩyɔm (yʊsaɣ mayaɣ kɔyɔ Es) kɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ pʊtʊ weyi ɛ-ñʊʊ mayaɣ kɔyɔ 99, paya-ɩ mbʊ pɩtɩŋna [[Albert Einstein]] hɩɖɛ ɖʊʊ yɔɔ. Ɛkɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ pʊtʊ weyi kɛ 99 nɛ ɛ-tɛ akɩtɩnɩdɩ waa tɛ kiŋ, ɛtɔʊʊ cɛnzɩ nɛ palaba-ɩ kɩlabʊ. Yee ɛjaɖɛ soŋaɣ nɛ ɛsɔkaɣ ɛwɛ camɩyɛ kɔyɔ, e-tomaɣ kɛ ñɩɣlɩm pɩyʊ pʊhʊma kpʊzɩyɛɛ liidiye tɩyɛ, ɛwɛɛ ɛzɩ ɖɔmbɩyɛ yɔ nɛ ɛ-nɔsɩ wɛɛ tayɩ tayɩ.
Pana ayɩnstayɩnɩyɔm pɩnaɣ [[1952]] pɩtɩŋna Albert Ghiono ɛlɛ ɛwɛ ɛzɩ agbele 253 ñɩnʊ. Pɔyɔkʊʊ akɩtɩnɩdɩ waa mba patakɩlɩ yuŋ yɔ nɛ nazɩyʊ sɩɣlɩyʊ fɛyɩ. Pehiɣki-ɩ ŋñɩɩ lɛ pɔyɔɔkʊʊ [[plʊtɔnɩyɔm]] 239.
Ɖɔɖɔ ɛzɩ pʊtʊnaa kɩlaba lalaa yɔ, ayɩnstayɩnɩyɔm agbele naa tɔʊʊ cɛnzɩ sakɩyɛ nɛ pɔkɔŋna kʊɔmɩŋ sakɩyɛ ɛyʊ tɔnʊʊ taa yee pucoɖa nɛ pitii ɛ-taa kɔyɔ. Ɖooo pɩnaɣ 1952 pana ayɩnstayɩnɩyɔm ɛ nɛ fɛrmɩyɔm. Tʊma wena palaba pɩlɩna ayɩnstayɩnɩyɔm yɔɔ yeba nɛ pɛlɛzɩ nɛ posusi ɛ-tɔm lɛɣtʊ takayasɩ taa pɩnaɣ [[1955]]. Ayɩnstayɩnɩyɔm yʊsaɣ mayaɣ taakɛ tam Es, ɛlɛ pɩɩkɛ E.
Palaba tʊmɩyɛ nɛ ayɩnstanɩyɔm singularity tʊmɩyɛ taa ɛlɛ yʊsaɣ mayaɣ kɩbɩnaɣ E kaawɛna. Paalɛ-ɩ naʊ pɩtɩŋna soviyetiki ɛyaa yɔɔ pɩnaɣ 1952 kɛ Katorga 12 lɩm hɛkʊʊ taa ɛjaɖɛ taa.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Siimi taŋgayɩ ñɩɩɩ waa]]
[[Category:Kpɛli pɩyʋʋ pɩlʋʋ kpata]]
[[Category:Ñɩɣtʋ]]
f5ai8rkba4g0h34zyoq89rjau1rt2gd
Fɛrmɩyɔm
0
2567
14017
11954
2019-04-19T14:55:38Z
Atticmaker
127
Category Added
14017
wikitext
text/x-wiki
Fɛrmɩyɔm kɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ pʊtʊ ɛ-ñʊʊ mayaɣ kɔyɔ 100 nɛ yʊsaɣ ñɩŋa yɔ Fm. Paya-ɩ hɩɖɛ nɖɩ se paɖʊ hɩɖɛ ɖa-caa Enrico Fermi, ɛlɛ ñaakɛ kpɛlɩ kpɛlɛkɩyʊ Itaalii ɛjaɖɛ taa. Ɛkɛ ñɩɣlɩm pʊtʊ kulubu weyi ɛtɔʊ cɛnzɩ sakɩyɛ yɔɔ, ɛ-tɛ nɛ akɩtɩnɩdɩ waa tɛ kiŋ. Palaba-ɩ alɩwaatʊ ndʊ panaza plʊtɔnɩyɔm nɛ nazɩyʊ sɩɣlɩyʊ fɛyɩ waa yɔ. Pʊtʊ ɛnʊ ŋñɩɩ yem papɩza palabɩ-ɩ. Piyebina nɛ patasɩmda ɛ-yɔɔ tɔm sakɩyɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ nɔmɔʊ taa.
Albert Ghiorso ŋgbɛyɛ na fɛrmɩyɔm lɛ pɩɩkɛ pɩnaɣ [[1952]]. Pawɩlɩɣ keelee 255Fm kɛ alɩwaatʊ ndʊ kajalaɣ [[hɩdrɔzɛnɩ]] hɔzʊʊ kɩmɩzɩɣ tɛ pʊtʊnaa mba papɩsa pɔtɔlʊʊ yɔ pa-taa. Paalaba agbele ɛnʊ lɛ paatamsa-ɩ nɛ [[ʊranɩyɔm]] 238 nɛ nazɩyʊ sɩɣlɩyʊ fɛyɩ waa 17.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Siimi taŋgayɩ ñɩɩɩ waa]]
[[Category:Kpɛli pɩyʋʋ pɩlʋʋ kpata]]
[[Category:Ñɩɣtʋ]]
axodr9vj5txmwn2pzh37mq9p9sxcma1
Mɛndɛlɛvɩyɔm
0
2570
14020
11959
2019-04-19T14:56:43Z
Atticmaker
127
Category Added
14020
wikitext
text/x-wiki
Mɛndɛlɛvɩyɔm kɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ pʊtʊ weyi ɛ-ñʊʊ mayaɣ kɔyɔ 101 nɛ yʊsaɣ ñɩŋa yɔ Md (wɛɛ kɩbɩna taa lɛ pɩɩkɛ Mv pɩkɔɔ pɩsɩna pɩnaɣ [[1957]]). Ɛ-tɛ agbele naa taa nɔɔyʊ fɛyɩ ɖiɣɖiɣ. Weyi ɛlɛ caɣ wɛʊ ɖiɣɖiɣ yɔ 158Md wɛna titiɖe fezuu caɣʊʊ pɩsɩna kɩyakɩŋ nɩnʊwa nɛ kagbanzɩ. Paalakɩ-ɩ nɛ tʊmɩyɛ naɖɩyɛ wezuu kpɛlɛkʊʊ ɖeɖe nɛ ɛwɛna tɩlasɩ sakɩyɛ x cɛnzɩ tɔʊ tʊmɩyɛ ɖeɖe yee palaba-ɩ ɛɖɔɔ sakɩyɛ kɔyɔ.
Ɛyaa pa nɛ yɔ paasɩma mɛndɛlɛvɩyɔm pɩnaɣ 1955, Albert Ghiorso, Bernard Harvey (de), Gregory Choppin (en), Stanley Thompson (en) nɛ Glenn Seaborg. Pʊtʊ ɛnʊ ɛwɛ ɖoŋ cɛnzɩ tɔʊ nɔmɔʊ taa mbʊ lɛ, palaba-ɩ pɩtɩŋna panazaɣ ayɩnstayɩnɩyɔm nɛ hɛlɩyɔm 4 tʊ hɛkʊ taa piye. Dmitri Mendeleïv hɩɖɛ ɖʊʊ yɔɔ paha-ɩ-ɖɩ, ɛnʊ kɛna kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ pʊtʊnaa caɣyɛ kpata caa.
Mɛndɛlɛvɩyɔm kɛ nakʊ tʊ weyi poluba-ɩ kulubu yɔ. Kajalaɣ taa lɛ Albert Ghiorso, Bernard G. Harvey, Gregory R. Choppin, Stanley G. Thompson nɛ Glenn T. Seaborg kaalɛna-ɩ labʊ pɩnaɣ [[1955]] Kaliforni sukuli kɩtɛzʊʊ taa Berkeley tɛtʊ taa.
Nayaa kpaɣ lɩmaɣza mbʊ se paya pʊtʊ 101 tʊ ɛnʊ se mɛndɛlɛvɩyɔm pɩlɩna [[Ruusii]] kpɛlɩ kpɛlɛkɩyʊ Dmitri Mendeleïev yɔɔ, ɛnʊ weyi ɛɖʊ nesi siŋ nɛ pama kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ pʊtʊnaaa caɣyɛ kpata yɔ. Pɩɩtʊzɩna niiikaɣ yoŋ alɩwaatʊ mbʊ lɛ, Seaborg peeziɣ [[Etaazuunii]] komina se hɩɖɛ nɖɩ payaɣ pʊtʊ ɛnʊ yɔ ɖɩlɩna Ruusii kpɛlɩ kpɛlɛkɩyʊ yɔɔ.
Ajɛyɛ kpeekpe kpɛlɩ kpɛlɛkɩyaa tʊma kɩkpɛndʊʊ ŋgbɛyɛ (UICPA) tisi hɩɖɛ mɛndɛlɛvɩyɔm pɩnaɣ 1955 pɩ nɛ yʊsaɣ mayaɣ Mv, ŋga pɛlɛza nɛ Md kɛ paɣtʊ lɩzɩyaa ketizaɣ lɛɛka ɖeɖe UICPA (pɩnaɣ 1957).
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Siimi taŋgayɩ ñɩɩɩ waa]]
[[Category:Kpɛli pɩyʋʋ pɩlʋʋ kpata]]
[[Category:Ñɩɣtʋ]]
b13pv46ztjuseiy8pb2yhgx0tg0xili
Modèle:Documentation
10
2571
11965
11932
2018-03-14T19:25:48Z
OktaRama2010
618
11965
wikitext
text/x-wiki
<!-- {{#invoke:documentation|main|_content={{ {{#invoke:documentation|contentTitle}}}}}}<noinclude>
<!-- Categories go on the /doc subpage, and interwikis go on Wikidata. -->
</noinclude>
gjhxc2ux0a7qeh13fpdptlgcexlz1h7
Module:Userbox
828
2572
11937
11935
2018-03-14T15:59:43Z
OktaRama2010
618
11937
Scribunto
text/plain
-- This module implements {{userbox}}.
local categoryHandler = require('Module:Category handler').main
local p = {}
--------------------------------------------------------------------------------
-- Helper functions
--------------------------------------------------------------------------------
local function checkNum(val, default)
-- Checks whether a value is a number greater than or equal to zero. If so,
-- returns it as a number. If not, returns a default value.
val = tonumber(val)
if val and val >= 0 then
return val
else
return default
end
end
local function addSuffix(num, suffix)
-- Turns a number into a string and adds a suffix.
if num then
return tostring(num) .. suffix
else
return nil
end
end
local function checkNumAndAddSuffix(num, default, suffix)
-- Checks a value with checkNum and adds a suffix.
num = checkNum(num, default)
return addSuffix(num, suffix)
end
local function makeCat(cat, sort)
-- Makes a category link.
if sort then
return mw.ustring.format('[[Category:%s|%s]]', cat, sort)
else
return mw.ustring.format('[[Category:%s]]', cat)
end
end
--------------------------------------------------------------------------------
-- Argument processing
--------------------------------------------------------------------------------
local function makeInvokeFunc(funcName)
return function (frame)
local origArgs = require('Module:Arguments').getArgs(frame)
local args = {}
for k, v in pairs(origArgs) do
args[k] = v
end
return p.main(funcName, args)
end
end
p.userbox = makeInvokeFunc('_userbox')
p['userbox-2'] = makeInvokeFunc('_userbox-2')
p['userbox-r'] = makeInvokeFunc('_userbox-r')
--------------------------------------------------------------------------------
-- Main functions
--------------------------------------------------------------------------------
function p.main(funcName, args)
local userboxData = p[funcName](args)
local userbox = p.render(userboxData)
local cats = p.categories(args)
return userbox .. (cats or '')
end
function p._userbox(args)
-- Does argument processing for {{userbox}}.
local data = {}
-- Get div tag values.
data.float = args.float or 'left'
local borderWidthNum = checkNum(args['border-width'] or args['border-s'], 1) -- Used to calculate width.
data.borderWidth = addSuffix(borderWidthNum, 'px')
data.borderColor = args['border-color'] or args[1] or args['border-c'] or args['id-c'] or '#999'
data.width = addSuffix(240 - 2 * borderWidthNum, 'px') -- Also used in the table tag.
data.bodyClass = args.bodyclass
-- Get table tag values.
data.backgroundColor = args['info-background'] or args[2] or args['info-c'] or '#eee'
-- Get info values.
data.info = args.info or args[4] or "<code>{{{info}}}</code>"
data.infoTextAlign = args['info-a'] or 'left'
data.infoFontSize = checkNumAndAddSuffix(args['info-size'] or args['info-s'], 8, 'pt')
data.infoHeight = checkNumAndAddSuffix(args['logo-height'] or args['id-h'], 45, 'px')
data.infoPadding = args['info-padding'] or args['info-p'] or '0 4px 0 4px'
data.infoLineHeight = args['info-line-height'] or args['info-lh'] or '1.25em'
data.infoColor = args['info-color'] or args['info-fc'] or 'black'
data.infoOtherParams = args['info-other-param'] or args['info-op']
data.infoClass = args['info-class']
-- Get id values.
local id = args.logo or args[3] or args.id
data.id = id
data.showId = id and true or false
data.idWidth = checkNumAndAddSuffix(args['logo-width'] or args['id-w'], 45, 'px')
data.idHeight = checkNumAndAddSuffix(args['logo-height'] or args['id-h'], 45, 'px')
data.idBackgroundColor = args['logo-background'] or args[1] or args['id-c'] or '#ddd'
data.idTextAlign = args['id-a'] or 'center'
data.idFontSize = checkNumAndAddSuffix(args['logo-size'] or args[5] or args['id-s'], 14, 'pt')
data.idColor = args['logo-color'] or args['id-fc'] or data.infoColor
data.idPadding = args['logo-padding'] or args['id-p'] or '0 1px 0 0'
data.idLineHeight = args['logo-line-height'] or args['id-lh'] or '1.25em'
data.idOtherParams = args['logo-other-param'] or args['id-op']
data.idClass = args['id-class']
return data
end
p['_userbox-2'] = function (args)
-- Does argument processing for {{userbox-2}}.
local data = {}
-- Get div tag values.
data.float = args.float or 'left'
local borderWidthNum = checkNum(args[9] or args['border-s'], 1) -- Used to calculate width.
data.borderWidth = addSuffix(borderWidthNum, 'px')
data.borderColor = args[1] or args['border-c'] or args['id1-c'] or '#999999'
data.width = addSuffix(240 - 2 * borderWidthNum, 'px') -- Also used in the table tag.
data.bodyClass = args.bodyclass
-- Get table tag values.
data.backgroundColor = args[2] or args['info-c'] or '#eeeeee'
-- Get info values.
data.info = args[4] or args.info or "<code>{{{info}}}</code>"
data.infoTextAlign = args['info-a'] or 'left'
data.infoFontSize = checkNumAndAddSuffix(args['info-s'], 8, 'pt')
data.infoColor = args[8] or args['info-fc'] or 'black'
data.infoPadding = args['info-p'] or '0 4px 0 4px'
data.infoLineHeight = args['info-lh'] or '1.25em'
data.infoOtherParams = args['info-op']
-- Get id values.
data.showId = true
data.id = args.logo or args[3] or args.id1 or 'id1'
data.idWidth = checkNumAndAddSuffix(args['id1-w'], 45, 'px')
data.idHeight = checkNumAndAddSuffix(args['id-h'], 45, 'px')
data.idBackgroundColor = args[1] or args['id1-c'] or '#dddddd'
data.idTextAlign = 'center'
data.idFontSize = checkNumAndAddSuffix(args['id1-s'], 14, 'pt')
data.idLineHeight = args['id1-lh'] or '1.25em'
data.idColor = args['id1-fc'] or data.infoColor
data.idPadding = args['id1-p'] or '0 1px 0 0'
data.idOtherParams = args['id1-op']
-- Get id2 values.
data.showId2 = true
data.id2 = args.logo or args[5] or args.id2 or 'id2'
data.id2Width = checkNumAndAddSuffix(args['id2-w'], 45, 'px')
data.id2Height = data.idHeight
data.id2BackgroundColor = args[7] or args['id2-c'] or args[1] or '#dddddd'
data.id2TextAlign = 'center'
data.id2FontSize = checkNumAndAddSuffix(args['id2-s'], 14, 'pt')
data.id2LineHeight = args['id2-lh'] or '1.25em'
data.id2Color = args['id2-fc'] or data.infoColor
data.id2Padding = args['id2-p'] or '0 0 0 1px'
data.id2OtherParams = args['id2-op']
return data
end
p['_userbox-r'] = function (args)
-- Does argument processing for {{userbox-r}}.
local data = {}
-- Get div tag values.
data.float = args.float or 'left'
local borderWidthNum = checkNum(args['border-width'] or args['border-s'], 1) -- Used to calculate width.
data.borderWidth = addSuffix(borderWidthNum, 'px')
data.borderColor = args['border-color'] or args[1] or args['border-c'] or args['id-c'] or '#999'
data.width = addSuffix(240 - 2 * borderWidthNum, 'px') -- Also used in the table tag.
data.bodyClass = args.bodyclass
-- Get table tag values.
data.backgroundColor = args['info-background'] or args[2] or args['info-c'] or '#eee'
-- Get id values.
data.showId = false -- We only show id2 in userbox-r.
-- Get info values.
data.info = args.info or args[4] or "<code>{{{info}}}</code>"
data.infoTextAlign = args['info-align'] or args['info-a'] or 'left'
data.infoFontSize = checkNumAndAddSuffix(args['info-size'] or args['info-s'], 8, 'pt')
data.infoPadding = args['info-padding'] or args['info-p'] or '0 4px 0 4px'
data.infoLineHeight = args['info-line-height'] or args['info-lh'] or '1.25em'
data.infoColor = args['info-color'] or args['info-fc'] or 'black'
data.infoOtherParams = args['info-other-param'] or args['info-op']
-- Get id2 values.
data.showId2 = true
data.id2 = args.logo or args[3] or args.id or 'id'
data.id2Width = checkNumAndAddSuffix(args['logo-width'] or args['id-w'], 45, 'px')
data.id2Height = checkNumAndAddSuffix(args['logo-height'] or args['id-h'], 45, 'px')
data.id2BackgroundColor = args['logo-background'] or args[1] or args['id-c'] or '#ddd'
data.id2TextAlign = args['id-a'] or 'center'
data.id2FontSize = checkNumAndAddSuffix(args['logo-size'] or args[5] or args['id-s'], 14, 'pt')
data.id2Color = args['logo-color'] or args['id-fc'] or data.infoColor
data.id2Padding = args['logo-padding'] or args['id-p'] or '0 0 0 1px'
data.id2LineHeight = args['logo-line-height'] or args['id-lh'] or '1.25em'
data.id2OtherParams = args['logo-other-param'] or args['id-op']
return data
end
function p.render(data)
-- Renders the userbox html using the content of the data table.
-- Render the div tag html.
local root = mw.html.create('div')
root
:css('float', data.float)
:css('border', (data.borderWidth or '') .. ' solid ' .. (data.borderColor or ''))
:css('margin', '1px')
:css('width', data.width)
:addClass('wikipediauserbox')
:addClass(data.bodyClass)
-- Render the table tag html.
local tableroot = root:tag('table')
tableroot
:attr('role', 'presentation')
:css('border-collapse', 'collapse')
:css('width', data.width)
:css('margin-bottom', '0')
:css('margin-top', '0')
:css('background', data.backgroundColor)
-- Render the id html.
local tablerow = tableroot:tag('tr')
if data.showId then
tablerow:tag('td')
:css('border', '0')
:css('width', data.idWidth)
:css('height', data.idHeight)
:css('background', data.idBackgroundColor)
:css('text-align', data.idTextAlign)
:css('font-size', data.idFontSize)
:css('font-weight', 'bold')
:css('color', data.idColor)
:css('padding', data.idPadding)
:css('line-height', data.idLineHeight)
:css('vertical-align', 'middle')
:cssText(data.idOtherParams)
:addClass(data.idClass)
:wikitext(data.id)
end
-- Render the info html.
tablerow:tag('td')
:css('border', '0')
:css('text-align', data.infoTextAlign)
:css('font-size', data.infoFontSize)
:css('padding', data.infoPadding)
:css('height', data.infoHeight)
:css('line-height', data.infoLineHeight)
:css('color', data.infoColor)
:css('vertical-align', 'middle')
:cssText(data.infoOtherParams)
:addClass(data.infoClass)
:wikitext(data.info)
-- Render the second id html.
if data.showId2 then
tablerow:tag('td')
:css('border', '0')
:css('width', data.id2Width)
:css('height', data.id2Height)
:css('background', data.id2BackgroundColor)
:css('text-align', data.id2TextAlign)
:css('font-size', data.id2FontSize)
:css('font-weight', 'bold')
:css('color', data.id2Color)
:css('padding', data.id2Padding)
:css('line-height', data.id2LineHeight)
:css('vertical-align', 'middle')
:cssText(data.id2OtherParams)
:wikitext(data.id2)
end
local title = mw.title.getCurrentTitle()
if (title.namespace == 2) and not title.text:match("/") then
return tostring(root) -- regular user page
elseif title.namespace == 14 then
return tostring(root) -- category
elseif title.isTalkPage then
return tostring(root) -- talk page
end
local legible = true
local contrast = require('Module:Color contrast')._ratio
local function has_text(wikitext)
local function get_alt(text)
return text:match("|alt=([^|]*)") or ""
end
wikitext = wikitext:gsub("]]", "|]]")
wikitext = wikitext:gsub("%[%[%s*[Mm][Ee][Dd][Ii][Aa]%s*:[^|]-(|.-)]]", get_alt)
wikitext = wikitext:gsub("%[%[%s*[Ii][Mm][Aa][Gg][Ee]%s*:[^|]-(|.-)]]", get_alt)
wikitext = wikitext:gsub("%[%[%s*[Ff][Ii][Ll][Ee]%s*:[^|]-(|.-)]]", get_alt)
return mw.text.trim(wikitext) ~= ""
end
if contrast { data.infoColor, data.backgroundColor, error = 0 } < 4.5 then
legible = false
end
if data.showId and contrast { data.idColor, data.idBackgroundColor, error = 0 } < 4.5 then
if has_text(data.id or "") then
legible = false
end
end
if data.showId2 and contrast { data.id2Color, data.id2BackgroundColor, error = 0 } < 4.5 then
if has_text(data.id2 or "") then
legible = false
end
end
if not legible then
root:wikitext('[[Category:Potentially illegible userboxes]]')
end
return tostring(root)
end
function p.categories(args, page)
-- Gets categories from [[Module:Category handler]].
-- The page parameter makes the function act as though the module was being called from that page.
-- It is included for testing purposes.
local cats = {}
cats[#cats + 1] = args.usercategory
cats[#cats + 1] = args.usercategory2
cats[#cats + 1] = args.usercategory3
if #cats > 0 then
-- Get the title object
local title
if page then
title = mw.title.new(page)
else
title = mw.title.getCurrentTitle()
end
-- Build category handler arguments.
local chargs = {}
chargs.page = page
chargs.nocat = args.nocat
chargs.main = '[[Category:Pages with misplaced templates]]'
if args.notcatsubpages then
chargs.subpage = 'no'
end
-- User namespace.
local user = ''
for i, cat in ipairs(cats) do
user = user .. makeCat(cat)
end
chargs.user = user
-- Template namespace.
local basepage = title.baseText
local template = ''
for i, cat in ipairs(cats) do
template = template .. makeCat(cat, ' ' .. basepage)
end
chargs.template = template
return categoryHandler(chargs)
else
return nil
end
end
return p
tdlptzsiqp1q2c0j78o9zau6vyb3lxr
Module:Category handler
828
2573
11938
2018-03-14T16:00:59Z
OktaRama2010
618
Page créée avec « -------------------------------------------------------------------------------- -- -- --... »
11938
Scribunto
text/plain
--------------------------------------------------------------------------------
-- --
-- CATEGORY HANDLER --
-- --
-- This module implements the {{category handler}} template in Lua, --
-- with a few improvements: all namespaces and all namespace aliases --
-- are supported, and namespace names are detected automatically for --
-- the local wiki. This module requires [[Module:Namespace detect]] --
-- and [[Module:Yesno]] to be available on the local wiki. It can be --
-- configured for different wikis by altering the values in --
-- [[Module:Category handler/config]], and pages can be blacklisted --
-- from categorisation by using [[Module:Category handler/blacklist]]. --
-- --
--------------------------------------------------------------------------------
-- Load required modules
local yesno = require('Module:Yesno')
-- Lazily load things we don't always need
local mShared, mappings
local p = {}
--------------------------------------------------------------------------------
-- Helper functions
--------------------------------------------------------------------------------
local function trimWhitespace(s, removeBlanks)
if type(s) ~= 'string' then
return s
end
s = s:match('^%s*(.-)%s*$')
if removeBlanks then
if s ~= '' then
return s
else
return nil
end
else
return s
end
end
--------------------------------------------------------------------------------
-- CategoryHandler class
--------------------------------------------------------------------------------
local CategoryHandler = {}
CategoryHandler.__index = CategoryHandler
function CategoryHandler.new(data, args)
local obj = setmetatable({ _data = data, _args = args }, CategoryHandler)
-- Set the title object
do
local pagename = obj:parameter('demopage')
local success, titleObj
if pagename then
success, titleObj = pcall(mw.title.new, pagename)
end
if success and titleObj then
obj.title = titleObj
if titleObj == mw.title.getCurrentTitle() then
obj._usesCurrentTitle = true
end
else
obj.title = mw.title.getCurrentTitle()
obj._usesCurrentTitle = true
end
end
-- Set suppression parameter values
for _, key in ipairs{'nocat', 'categories'} do
local value = obj:parameter(key)
value = trimWhitespace(value, true)
obj['_' .. key] = yesno(value)
end
do
local subpage = obj:parameter('subpage')
local category2 = obj:parameter('category2')
if type(subpage) == 'string' then
subpage = mw.ustring.lower(subpage)
end
if type(category2) == 'string' then
subpage = mw.ustring.lower(category2)
end
obj._subpage = trimWhitespace(subpage, true)
obj._category2 = trimWhitespace(category2) -- don't remove blank values
end
return obj
end
function CategoryHandler:parameter(key)
local parameterNames = self._data.parameters[key]
local pntype = type(parameterNames)
if pntype == 'string' or pntype == 'number' then
return self._args[parameterNames]
elseif pntype == 'table' then
for _, name in ipairs(parameterNames) do
local value = self._args[name]
if value ~= nil then
return value
end
end
return nil
else
error(string.format(
'invalid config key "%s"',
tostring(key)
), 2)
end
end
function CategoryHandler:isSuppressedByArguments()
return
-- See if a category suppression argument has been set.
self._nocat == true
or self._categories == false
or (
self._category2
and self._category2 ~= self._data.category2Yes
and self._category2 ~= self._data.category2Negative
)
-- Check whether we are on a subpage, and see if categories are
-- suppressed based on our subpage status.
or self._subpage == self._data.subpageNo and self.title.isSubpage
or self._subpage == self._data.subpageOnly and not self.title.isSubpage
end
function CategoryHandler:shouldSkipBlacklistCheck()
-- Check whether the category suppression arguments indicate we
-- should skip the blacklist check.
return self._nocat == false
or self._categories == true
or self._category2 == self._data.category2Yes
end
function CategoryHandler:matchesBlacklist()
if self._usesCurrentTitle then
return self._data.currentTitleMatchesBlacklist
else
mShared = mShared or require('Module:Category handler/shared')
return mShared.matchesBlacklist(
self.title.prefixedText,
mw.loadData('Module:Category handler/blacklist')
)
end
end
function CategoryHandler:isSuppressed()
-- Find if categories are suppressed by either the arguments or by
-- matching the blacklist.
return self:isSuppressedByArguments()
or not self:shouldSkipBlacklistCheck() and self:matchesBlacklist()
end
function CategoryHandler:getNamespaceParameters()
if self._usesCurrentTitle then
return self._data.currentTitleNamespaceParameters
else
if not mappings then
mShared = mShared or require('Module:Category handler/shared')
mappings = mShared.getParamMappings(true) -- gets mappings with mw.loadData
end
return mShared.getNamespaceParameters(
self.title,
mappings
)
end
end
function CategoryHandler:namespaceParametersExist()
-- Find whether any namespace parameters have been specified.
-- We use the order "all" --> namespace params --> "other" as this is what
-- the old template did.
if self:parameter('all') then
return true
end
if not mappings then
mShared = mShared or require('Module:Category handler/shared')
mappings = mShared.getParamMappings(true) -- gets mappings with mw.loadData
end
for ns, params in pairs(mappings) do
for i, param in ipairs(params) do
if self._args[param] then
return true
end
end
end
if self:parameter('other') then
return true
end
return false
end
function CategoryHandler:getCategories()
local params = self:getNamespaceParameters()
local nsCategory
for i, param in ipairs(params) do
local value = self._args[param]
if value ~= nil then
nsCategory = value
break
end
end
if nsCategory ~= nil or self:namespaceParametersExist() then
-- Namespace parameters exist - advanced usage.
if nsCategory == nil then
nsCategory = self:parameter('other')
end
local ret = {self:parameter('all')}
local numParam = tonumber(nsCategory)
if numParam and numParam >= 1 and math.floor(numParam) == numParam then
-- nsCategory is an integer
ret[#ret + 1] = self._args[numParam]
else
ret[#ret + 1] = nsCategory
end
if #ret < 1 then
return nil
else
return table.concat(ret)
end
elseif self._data.defaultNamespaces[self.title.namespace] then
-- Namespace parameters don't exist, simple usage.
return self._args[1]
end
return nil
end
--------------------------------------------------------------------------------
-- Exports
--------------------------------------------------------------------------------
local p = {}
function p._exportClasses()
-- Used for testing purposes.
return {
CategoryHandler = CategoryHandler
}
end
function p._main(args, data)
data = data or mw.loadData('Module:Category handler/data')
local handler = CategoryHandler.new(data, args)
if handler:isSuppressed() then
return nil
end
return handler:getCategories()
end
function p.main(frame, data)
data = data or mw.loadData('Module:Category handler/data')
local args = require('Module:Arguments').getArgs(frame, {
wrappers = data.wrappers,
valueFunc = function (k, v)
v = trimWhitespace(v)
if type(k) == 'number' then
if v ~= '' then
return v
else
return nil
end
else
return v
end
end
})
return p._main(args, data)
end
return p
letwavu3yvlayfzew66uuwixmwebq5b
Module:Yesno
828
2574
11939
2018-03-14T16:02:27Z
OktaRama2010
618
Page créée avec « -- Function allowing for consistent treatment of boolean-like wikitext input. -- It works similarly to the template {{yesno}}. return function (val, default) -- If your... »
11939
Scribunto
text/plain
-- Function allowing for consistent treatment of boolean-like wikitext input.
-- It works similarly to the template {{yesno}}.
return function (val, default)
-- If your wiki uses non-ascii characters for any of "yes", "no", etc., you
-- should replace "val:lower()" with "mw.ustring.lower(val)" in the
-- following line.
val = type(val) == 'string' and val:lower() or val
if val == nil then
return nil
elseif val == true
or val == 'yes'
or val == 'y'
or val == 'true'
or val == 't'
or val == 'on'
or tonumber(val) == 1
then
return true
elseif val == false
or val == 'no'
or val == 'n'
or val == 'false'
or val == 'f'
or val == 'off'
or tonumber(val) == 0
then
return false
else
return default
end
end
swdskn7svew8i9wuydn9uj5l3r2ghcs
Module:Category handler/data
828
2575
11940
2018-03-14T16:03:34Z
OktaRama2010
618
Page créée avec « -- This module assembles data to be passed to [[Module:Category handler]] using -- mw.loadData. This includes the configuration data and whether the current -- page matche... »
11940
Scribunto
text/plain
-- This module assembles data to be passed to [[Module:Category handler]] using
-- mw.loadData. This includes the configuration data and whether the current
-- page matches the title blacklist.
local data = require('Module:Category handler/config')
local mShared = require('Module:Category handler/shared')
local blacklist = require('Module:Category handler/blacklist')
local title = mw.title.getCurrentTitle()
data.currentTitleMatchesBlacklist = mShared.matchesBlacklist(
title.prefixedText,
blacklist
)
data.currentTitleNamespaceParameters = mShared.getNamespaceParameters(
title,
mShared.getParamMappings()
)
return data
k26mwixuaeijisfddb0sxkg82iux8v4
Module:Category handler/config
828
2576
11941
2018-03-14T16:05:39Z
OktaRama2010
618
Page créée avec « -------------------------------------------------------------------------------- -- [[Module:Category handler]] configuration data -- --... »
11941
Scribunto
text/plain
--------------------------------------------------------------------------------
-- [[Module:Category handler]] configuration data --
-- Language-specific parameter names and values can be set here. --
-- For blacklist config, see [[Module:Category handler/blacklist]]. --
--------------------------------------------------------------------------------
local cfg = {} -- Don't edit this line.
--------------------------------------------------------------------------------
-- Start configuration data --
--------------------------------------------------------------------------------
--------------------------------------------------------------------------------
-- Parameter names --
-- These configuration items specify custom parameter names. --
-- To add one extra name, you can use this format: --
-- --
-- foo = 'parameter name', --
-- --
-- To add multiple names, you can use this format: --
-- --
-- foo = {'parameter name 1', 'parameter name 2', 'parameter name 3'}, --
--------------------------------------------------------------------------------
cfg.parameters = {
-- The nocat and categories parameter suppress
-- categorisation. They are used with Module:Yesno, and work as follows:
--
-- cfg.nocat:
-- Result of yesno() Effect
-- true Categorisation is suppressed
-- false Categorisation is allowed, and
-- the blacklist check is skipped
-- nil Categorisation is allowed
--
-- cfg.categories:
-- Result of yesno() Effect
-- true Categorisation is allowed, and
-- the blacklist check is skipped
-- false Categorisation is suppressed
-- nil Categorisation is allowed
nocat = 'nocat',
categories = 'categories',
-- The parameter name for the legacy "category2" parameter. This skips the
-- blacklist if set to the cfg.category2Yes value, and suppresses
-- categorisation if present but equal to anything other than
-- cfg.category2Yes or cfg.category2Negative.
category2 = 'category2',
-- cfg.subpage is the parameter name to specify how to behave on subpages.
subpage = 'subpage',
-- The parameter for data to return in all namespaces.
all = 'all',
-- The parameter name for data to return if no data is specified for the
-- namespace that is detected.
other = 'other',
-- The parameter name used to specify a page other than the current page;
-- used for testing and demonstration.
demopage = 'page',
}
--------------------------------------------------------------------------------
-- Parameter values --
-- These are set values that can be used with certain parameters. Only one --
-- value can be specified, like this: --
-- --
-- cfg.foo = 'value name' -- --
--------------------------------------------------------------------------------
-- The following settings are used with the cfg.category2 parameter. Setting
-- cfg.category2 to cfg.category2Yes skips the blacklist, and if cfg.category2
-- is present but equal to anything other than cfg.category2Yes or
-- cfg.category2Negative then it supresses cateogrisation.
cfg.category2Yes = 'yes'
cfg.category2Negative = '¬'
-- The following settings are used with the cfg.subpage parameter.
-- cfg.subpageNo is the value to specify to not categorise on subpages;
-- cfg.subpageOnly is the value to specify to only categorise on subpages.
cfg.subpageNo = 'no'
cfg.subpageOnly = 'only'
--------------------------------------------------------------------------------
-- Default namespaces --
-- This is a table of namespaces to categorise by default. The keys are the --
-- namespace numbers. --
--------------------------------------------------------------------------------
cfg.defaultNamespaces = {
[ 0] = true, -- main
[ 6] = true, -- file
[ 12] = true, -- help
[ 14] = true, -- category
[100] = true, -- portal
[108] = true, -- book
}
--------------------------------------------------------------------------------
-- Wrappers --
-- This is a wrapper template or a list of wrapper templates to be passed to --
-- [[Module:Arguments]]. --
--------------------------------------------------------------------------------
cfg.wrappers = 'Template:Category handler'
--------------------------------------------------------------------------------
-- End configuration data --
--------------------------------------------------------------------------------
return cfg -- Don't edit this line.
6ga9hbq2pdwalsvx68i53dmbr421rq5
Module:Category handler/shared
828
2577
11942
2018-03-14T16:07:11Z
OktaRama2010
618
Page créée avec « -- This module contains shared functions used by [[Module:Category handler]] -- and its submodules. local p = {} function p.matchesBlacklist(page, blacklist) for i, pat... »
11942
Scribunto
text/plain
-- This module contains shared functions used by [[Module:Category handler]]
-- and its submodules.
local p = {}
function p.matchesBlacklist(page, blacklist)
for i, pattern in ipairs(blacklist) do
local match = mw.ustring.match(page, pattern)
if match then
return true
end
end
return false
end
function p.getParamMappings(useLoadData)
local dataPage = 'Module:Namespace detect/data'
if useLoadData then
return mw.loadData(dataPage).mappings
else
return require(dataPage).mappings
end
end
function p.getNamespaceParameters(titleObj, mappings)
-- We don't use title.nsText for the namespace name because it adds
-- underscores.
local mappingsKey
if titleObj.isTalkPage then
mappingsKey = 'talk'
else
mappingsKey = mw.site.namespaces[titleObj.namespace].name
end
mappingsKey = mw.ustring.lower(mappingsKey)
return mappings[mappingsKey] or {}
end
return p
omlsnhudxz6juptvtxz7ns97jutbzc5
Module:Category handler/blacklist
828
2578
11943
2018-03-14T17:56:28Z
OktaRama2010
618
Page créée avec « -- This module contains the blacklist used by [[Module:Category handler]]. -- Pages that match Lua patterns in this list will not be categorised unless -- categorisation i... »
11943
Scribunto
text/plain
-- This module contains the blacklist used by [[Module:Category handler]].
-- Pages that match Lua patterns in this list will not be categorised unless
-- categorisation is explicitly requested.
return {
'^Main Page$', -- don't categorise the main page.
-- Don't categorise the following pages or their subpages.
-- "%f[/\0]" matches if the next character is "/" or the end of the string.
'^Wikipedia:Cascade%-protected items%f[/\0]',
'^User:UBX%f[/\0]', -- The userbox "template" space.
'^User talk:UBX%f[/\0]',
-- Don't categorise subpages of these pages, but allow
-- categorisation of the base page.
'^Wikipedia:Template messages/.*$',
-- Don't categorise archives.
'/[aA]rchive',
"^Wikipedia:Administrators' noticeboard/IncidentArchive%d+$",
}
hwue3i1eua4tsdxlsbcs4f5syudywbe
Module:Namespace detect/data
828
2579
11944
2018-03-14T17:58:05Z
OktaRama2010
618
Page créée avec « -------------------------------------------------------------------------------- -- Namespace detect data -- -- This m... »
11944
Scribunto
text/plain
--------------------------------------------------------------------------------
-- Namespace detect data --
-- This module holds data for [[Module:Namespace detect]] to be loaded per --
-- page, rather than per #invoke, for performance reasons. --
--------------------------------------------------------------------------------
local cfg = require('Module:Namespace detect/config')
local function addKey(t, key, defaultKey)
if key ~= defaultKey then
t[#t + 1] = key
end
end
-- Get a table of parameters to query for each default parameter name.
-- This allows wikis to customise parameter names in the cfg table while
-- ensuring that default parameter names will always work. The cfg table
-- values can be added as a string, or as an array of strings.
local defaultKeys = {
'main',
'talk',
'other',
'subjectns',
'demospace',
'demopage'
}
local argKeys = {}
for i, defaultKey in ipairs(defaultKeys) do
argKeys[defaultKey] = {defaultKey}
end
for defaultKey, t in pairs(argKeys) do
local cfgValue = cfg[defaultKey]
local cfgValueType = type(cfgValue)
if cfgValueType == 'string' then
addKey(t, cfgValue, defaultKey)
elseif cfgValueType == 'table' then
for i, key in ipairs(cfgValue) do
addKey(t, key, defaultKey)
end
end
cfg[defaultKey] = nil -- Free the cfg value as we don't need it any more.
end
local function getParamMappings()
--[[
-- Returns a table of how parameter names map to namespace names. The keys
-- are the actual namespace names, in lower case, and the values are the
-- possible parameter names for that namespace, also in lower case. The
-- table entries are structured like this:
-- {
-- [''] = {'main'},
-- ['wikipedia'] = {'wikipedia', 'project', 'wp'},
-- ...
-- }
--]]
local mappings = {}
local mainNsName = mw.site.subjectNamespaces[0].name
mainNsName = mw.ustring.lower(mainNsName)
mappings[mainNsName] = mw.clone(argKeys.main)
mappings['talk'] = mw.clone(argKeys.talk)
for nsid, ns in pairs(mw.site.subjectNamespaces) do
if nsid ~= 0 then -- Exclude main namespace.
local nsname = mw.ustring.lower(ns.name)
local canonicalName = mw.ustring.lower(ns.canonicalName)
mappings[nsname] = {nsname}
if canonicalName ~= nsname then
table.insert(mappings[nsname], canonicalName)
end
for _, alias in ipairs(ns.aliases) do
table.insert(mappings[nsname], mw.ustring.lower(alias))
end
end
end
return mappings
end
return {
argKeys = argKeys,
cfg = cfg,
mappings = getParamMappings()
}
ojp6d3pc8mql5nufaqdg576c9so3479
Module:Documentation/config
828
2580
11945
2018-03-14T18:00:20Z
OktaRama2010
618
Page créée avec « ---------------------------------------------------------------------------------------------------- -- -- Configuration for Module:Documenta... »
11945
Scribunto
text/plain
----------------------------------------------------------------------------------------------------
--
-- Configuration for Module:Documentation
--
-- Here you can set the values of the parameters and messages used in Module:Documentation to
-- localise it to your wiki and your language. Unless specified otherwise, values given here
-- should be string values.
----------------------------------------------------------------------------------------------------
local cfg = {} -- Do not edit this line.
----------------------------------------------------------------------------------------------------
-- Protection template configuration
----------------------------------------------------------------------------------------------------
-- cfg['protection-reason-edit']
-- The protection reason for edit-protected templates to pass to
-- [[Module:Protection banner]].
cfg['protection-reason-edit'] = 'template'
--[[
----------------------------------------------------------------------------------------------------
-- Sandbox notice configuration
--
-- On sandbox pages the module can display a template notifying users that the current page is a
-- sandbox, and the location of test cases pages, etc. The module decides whether the page is a
-- sandbox or not based on the value of cfg['sandbox-subpage']. The following settings configure the
-- messages that the notices contains.
----------------------------------------------------------------------------------------------------
--]]
-- cfg['sandbox-notice-image']
-- The image displayed in the sandbox notice.
cfg['sandbox-notice-image'] = '[[Image:Sandbox.svg|50px|alt=|link=]]'
--[[
-- cfg['sandbox-notice-pagetype-template']
-- cfg['sandbox-notice-pagetype-module']
-- cfg['sandbox-notice-pagetype-other']
-- The page type of the sandbox page. The message that is displayed depends on the current subject
-- namespace. This message is used in either cfg['sandbox-notice-blurb'] or
-- cfg['sandbox-notice-diff-blurb'].
--]]
cfg['sandbox-notice-pagetype-template'] = '[[Wikipedia:Template test cases|template sandbox]] page'
cfg['sandbox-notice-pagetype-module'] = '[[Wikipedia:Template test cases|module sandbox]] page'
cfg['sandbox-notice-pagetype-other'] = 'sandbox page'
--[[
-- cfg['sandbox-notice-blurb']
-- cfg['sandbox-notice-diff-blurb']
-- cfg['sandbox-notice-diff-display']
-- Either cfg['sandbox-notice-blurb'] or cfg['sandbox-notice-diff-blurb'] is the opening sentence
-- of the sandbox notice. The latter has a diff link, but the former does not. $1 is the page
-- type, which is either cfg['sandbox-notice-pagetype-template'],
-- cfg['sandbox-notice-pagetype-module'] or cfg['sandbox-notice-pagetype-other'] depending what
-- namespace we are in. $2 is a link to the main template page, and $3 is a diff link between
-- the sandbox and the main template. The display value of the diff link is set by
-- cfg['sandbox-notice-compare-link-display'].
--]]
cfg['sandbox-notice-blurb'] = 'This is the $1 for $2.'
cfg['sandbox-notice-diff-blurb'] = 'This is the $1 for $2 ($3).'
cfg['sandbox-notice-compare-link-display'] = 'diff'
--[[
-- cfg['sandbox-notice-testcases-blurb']
-- cfg['sandbox-notice-testcases-link-display']
-- cfg['sandbox-notice-testcases-run-blurb']
-- cfg['sandbox-notice-testcases-run-link-display']
-- cfg['sandbox-notice-testcases-blurb'] is a sentence notifying the user that there is a test cases page
-- corresponding to this sandbox that they can edit. $1 is a link to the test cases page.
-- cfg['sandbox-notice-testcases-link-display'] is the display value for that link.
-- cfg['sandbox-notice-testcases-run-blurb'] is a sentence notifying the user that there is a test cases page
-- corresponding to this sandbox that they can edit, along with a link to run it. $1 is a link to the test
-- cases page, and $2 is a link to the page to run it.
-- cfg['sandbox-notice-testcases-run-link-display'] is the display value for the link to run the test
-- cases.
--]]
cfg['sandbox-notice-testcases-blurb'] = 'See also the companion subpage for $1.'
cfg['sandbox-notice-testcases-link-display'] = 'test cases'
cfg['sandbox-notice-testcases-run-blurb'] = 'See also the companion subpage for $1 ($2).'
cfg['sandbox-notice-testcases-run-link-display'] = 'run'
-- cfg['sandbox-category']
-- A category to add to all template sandboxes.
cfg['sandbox-category'] = 'Template sandboxes'
----------------------------------------------------------------------------------------------------
-- Start box configuration
----------------------------------------------------------------------------------------------------
-- cfg['documentation-icon-wikitext']
-- The wikitext for the icon shown at the top of the template.
cfg['documentation-icon-wikitext'] = '[[File:Test Template Info-Icon - Version (2).svg|50px|link=|alt=]]'
-- cfg['template-namespace-heading']
-- The heading shown in the template namespace.
cfg['template-namespace-heading'] = 'Template documentation'
-- cfg['module-namespace-heading']
-- The heading shown in the module namespace.
cfg['module-namespace-heading'] = 'Module documentation'
-- cfg['file-namespace-heading']
-- The heading shown in the file namespace.
cfg['file-namespace-heading'] = 'Summary'
-- cfg['other-namespaces-heading']
-- The heading shown in other namespaces.
cfg['other-namespaces-heading'] = 'Documentation'
-- cfg['view-link-display']
-- The text to display for "view" links.
cfg['view-link-display'] = 'view'
-- cfg['edit-link-display']
-- The text to display for "edit" links.
cfg['edit-link-display'] = 'edit'
-- cfg['history-link-display']
-- The text to display for "history" links.
cfg['history-link-display'] = 'history'
-- cfg['purge-link-display']
-- The text to display for "purge" links.
cfg['purge-link-display'] = 'purge'
-- cfg['create-link-display']
-- The text to display for "create" links.
cfg['create-link-display'] = 'create'
----------------------------------------------------------------------------------------------------
-- Link box (end box) configuration
----------------------------------------------------------------------------------------------------
-- cfg['transcluded-from-blurb']
-- Notice displayed when the docs are transcluded from another page. $1 is a wikilink to that page.
cfg['transcluded-from-blurb'] = 'The above [[Wikipedia:Template documentation|documentation]] is [[Wikipedia:Transclusion|transcluded]] from $1.'
--[[
-- cfg['create-module-doc-blurb']
-- Notice displayed in the module namespace when the documentation subpage does not exist.
-- $1 is a link to create the documentation page with the preload cfg['module-preload'] and the
-- display cfg['create-link-display'].
--]]
cfg['create-module-doc-blurb'] = 'You might want to $1 a documentation page for this [[Wikipedia:Lua|Scribunto module]].'
----------------------------------------------------------------------------------------------------
-- Experiment blurb configuration
----------------------------------------------------------------------------------------------------
--[[
-- cfg['experiment-blurb-template']
-- cfg['experiment-blurb-module']
-- The experiment blurb is the text inviting editors to experiment in sandbox and test cases pages.
-- It is only shown in the template and module namespaces. With the default English settings, it
-- might look like this:
--
-- Editors can experiment in this template's sandbox (edit | diff) and testcases (edit) pages.
--
-- In this example, "sandbox", "edit", "diff", "testcases", and "edit" would all be links.
--
-- There are two versions, cfg['experiment-blurb-template'] and cfg['experiment-blurb-module'], depending
-- on what namespace we are in.
--
-- Parameters:
--
-- $1 is a link to the sandbox page. If the sandbox exists, it is in the following format:
--
-- cfg['sandbox-link-display'] (cfg['sandbox-edit-link-display'] | cfg['compare-link-display'])
--
-- If the sandbox doesn't exist, it is in the format:
--
-- cfg['sandbox-link-display'] (cfg['sandbox-create-link-display'] | cfg['mirror-link-display'])
--
-- The link for cfg['sandbox-create-link-display'] link preloads the page with cfg['template-sandbox-preload']
-- or cfg['module-sandbox-preload'], depending on the current namespace. The link for cfg['mirror-link-display']
-- loads a default edit summary of cfg['mirror-edit-summary'].
--
-- $2 is a link to the test cases page. If the test cases page exists, it is in the following format:
--
-- cfg['testcases-link-display'] (cfg['testcases-edit-link-display'] | cfg['testcases-run-link-display'])
--
-- If the test cases page doesn't exist, it is in the format:
--
-- cfg['testcases-link-display'] (cfg['testcases-create-link-display'])
--
-- If the test cases page doesn't exist, the link for cfg['testcases-create-link-display'] preloads the
-- page with cfg['template-testcases-preload'] or cfg['module-testcases-preload'], depending on the current
-- namespace.
--]]
cfg['experiment-blurb-template'] = "Editors can experiment in this template's $1 and $2 pages."
cfg['experiment-blurb-module'] = "Editors can experiment in this module's $1 and $2 pages."
----------------------------------------------------------------------------------------------------
-- Sandbox link configuration
----------------------------------------------------------------------------------------------------
-- cfg['sandbox-subpage']
-- The name of the template subpage typically used for sandboxes.
cfg['sandbox-subpage'] = 'sandbox'
-- cfg['template-sandbox-preload']
-- Preload file for template sandbox pages.
cfg['template-sandbox-preload'] = 'Template:Documentation/preload-sandbox'
-- cfg['module-sandbox-preload']
-- Preload file for Lua module sandbox pages.
cfg['module-sandbox-preload'] = 'Template:Documentation/preload-module-sandbox'
-- cfg['sandbox-link-display']
-- The text to display for "sandbox" links.
cfg['sandbox-link-display'] = 'sandbox'
-- cfg['sandbox-edit-link-display']
-- The text to display for sandbox "edit" links.
cfg['sandbox-edit-link-display'] = 'edit'
-- cfg['sandbox-create-link-display']
-- The text to display for sandbox "create" links.
cfg['sandbox-create-link-display'] = 'create'
-- cfg['compare-link-display']
-- The text to display for "compare" links.
cfg['compare-link-display'] = 'diff'
-- cfg['mirror-edit-summary']
-- The default edit summary to use when a user clicks the "mirror" link. $1 is a wikilink to the
-- template page.
cfg['mirror-edit-summary'] = 'Create sandbox version of $1'
-- cfg['mirror-link-display']
-- The text to display for "mirror" links.
cfg['mirror-link-display'] = 'mirror'
-- cfg['mirror-link-preload']
-- The page to preload when a user clicks the "mirror" link.
cfg['mirror-link-preload'] = 'Template:Documentation/mirror'
----------------------------------------------------------------------------------------------------
-- Test cases link configuration
----------------------------------------------------------------------------------------------------
-- cfg['testcases-subpage']
-- The name of the template subpage typically used for test cases.
cfg['testcases-subpage'] = 'testcases'
-- cfg['template-testcases-preload']
-- Preload file for template test cases pages.
cfg['template-testcases-preload'] = 'Template:Documentation/preload-testcases'
-- cfg['module-testcases-preload']
-- Preload file for Lua module test cases pages.
cfg['module-testcases-preload'] = 'Template:Documentation/preload-module-testcases'
-- cfg['testcases-link-display']
-- The text to display for "testcases" links.
cfg['testcases-link-display'] = 'testcases'
-- cfg['testcases-edit-link-display']
-- The text to display for test cases "edit" links.
cfg['testcases-edit-link-display'] = 'edit'
-- cfg['testcases-run-link-display']
-- The text to display for test cases "run" links.
cfg['testcases-run-link-display'] = 'run'
-- cfg['testcases-create-link-display']
-- The text to display for test cases "create" links.
cfg['testcases-create-link-display'] = 'create'
----------------------------------------------------------------------------------------------------
-- Add categories blurb configuration
----------------------------------------------------------------------------------------------------
--[[
-- cfg['add-categories-blurb']
-- Text to direct users to add categories to the /doc subpage. Not used if the "content" or
-- "docname fed" arguments are set, as then it is not clear where to add the categories. $1 is a
-- link to the /doc subpage with a display value of cfg['doc-link-display'].
--]]
cfg['add-categories-blurb'] = 'Please add categories to the $1 subpage.'
-- cfg['doc-link-display']
-- The text to display when linking to the /doc subpage.
cfg['doc-link-display'] = '/doc'
----------------------------------------------------------------------------------------------------
-- Subpages link configuration
----------------------------------------------------------------------------------------------------
--[[
-- cfg['subpages-blurb']
-- The "Subpages of this template" blurb. $1 is a link to the main template's subpages with a
-- display value of cfg['subpages-link-display']. In the English version this blurb is simply
-- the link followed by a period, and the link display provides the actual text.
--]]
cfg['subpages-blurb'] = '$1.'
--[[
-- cfg['subpages-link-display']
-- The text to display for the "subpages of this page" link. $1 is cfg['template-pagetype'],
-- cfg['module-pagetype'] or cfg['default-pagetype'], depending on whether the current page is in
-- the template namespace, the module namespace, or another namespace.
--]]
cfg['subpages-link-display'] = 'Subpages of this $1'
-- cfg['template-pagetype']
-- The pagetype to display for template pages.
cfg['template-pagetype'] = 'template'
-- cfg['module-pagetype']
-- The pagetype to display for Lua module pages.
cfg['module-pagetype'] = 'module'
-- cfg['default-pagetype']
-- The pagetype to display for pages other than templates or Lua modules.
cfg['default-pagetype'] = 'page'
----------------------------------------------------------------------------------------------------
-- Doc link configuration
----------------------------------------------------------------------------------------------------
-- cfg['doc-subpage']
-- The name of the subpage typically used for documentation pages.
cfg['doc-subpage'] = 'doc'
-- cfg['file-docpage-preload']
-- Preload file for documentation page in the file namespace.
cfg['file-docpage-preload'] = 'Template:Documentation/preload-filespace'
-- cfg['docpage-preload']
-- Preload file for template documentation pages in all namespaces.
cfg['docpage-preload'] = 'Template:Documentation/preload'
-- cfg['module-preload']
-- Preload file for Lua module documentation pages.
cfg['module-preload'] = 'Template:Documentation/preload-module-doc'
----------------------------------------------------------------------------------------------------
-- Print version configuration
----------------------------------------------------------------------------------------------------
-- cfg['print-subpage']
-- The name of the template subpage used for print versions.
cfg['print-subpage'] = 'Print'
-- cfg['print-link-display']
-- The text to display when linking to the /Print subpage.
cfg['print-link-display'] = '/Print'
-- cfg['print-blurb']
-- Text to display if a /Print subpage exists. $1 is a link to the subpage with a display value of cfg['print-link-display'].
cfg['print-blurb'] = 'A [[Help:Books/for experts#Improving the book layout|print version]] of this template exists at $1.'
.. ' If you make a change to this template, please update the print version as well.'
-- cfg['display-print-category']
-- Set to true to enable output of cfg['print-category'] if a /Print subpage exists.
-- This should be a boolean value (either true or false).
cfg['display-print-category'] = true
-- cfg['print-category']
-- Category to output if cfg['display-print-category'] is set to true, and a /Print subpage exists.
cfg['print-category'] = 'Templates with print versions'
----------------------------------------------------------------------------------------------------
-- HTML and CSS configuration
----------------------------------------------------------------------------------------------------
-- cfg['main-div-id']
-- The "id" attribute of the main HTML "div" tag.
cfg['main-div-id'] = 'template-documentation'
-- cfg['main-div-classes']
-- The CSS classes added to the main HTML "div" tag.
cfg['main-div-classes'] = 'template-documentation iezoomfix'
-- cfg['start-box-linkclasses']
-- The CSS classes used for the [view][edit][history] or [create] links in the start box.
cfg['start-box-linkclasses'] = 'mw-editsection-like plainlinks'
-- cfg['start-box-link-id']
-- The HTML "id" attribute for the links in the start box.
cfg['start-box-link-id'] = 'doc_editlinks'
----------------------------------------------------------------------------------------------------
-- {{fmbox}} template configuration
----------------------------------------------------------------------------------------------------
-- cfg['fmbox-id']
-- The id sent to the "id" parameter of the {{fmbox}} template.
cfg['fmbox-id'] = 'documentation-meta-data'
-- cfg['fmbox-style']
-- The value sent to the style parameter of {{fmbox}}.
cfg['fmbox-style'] = 'background-color: #ecfcf4'
-- cfg['fmbox-textstyle']
-- The value sent to the "textstyle parameter of {{fmbox}}.
cfg['fmbox-textstyle'] = 'font-style: italic'
----------------------------------------------------------------------------------------------------
-- Tracking category configuration
----------------------------------------------------------------------------------------------------
-- cfg['display-strange-usage-category']
-- Set to true to enable output of cfg['strange-usage-category'] if the module is used on a /doc subpage
-- or a /testcases subpage. This should be a boolean value (either true or false).
cfg['display-strange-usage-category'] = true
-- cfg['strange-usage-category']
-- Category to output if cfg['display-strange-usage-category'] is set to true and the module is used on a
-- /doc subpage or a /testcases subpage.
cfg['strange-usage-category'] = 'Wikipedia pages with strange ((documentation)) usage'
--[[
----------------------------------------------------------------------------------------------------
-- End configuration
--
-- Don't edit anything below this line.
----------------------------------------------------------------------------------------------------
--]]
return cfg
6hym6c6py8yoseohy71qvk7kafcy1p5
Module:Namespace detect/config
828
2581
11946
2018-03-14T18:02:10Z
OktaRama2010
618
Page créée avec « -------------------------------------------------------------------------------- -- Namespace detect configuration data -- --... »
11946
Scribunto
text/plain
--------------------------------------------------------------------------------
-- Namespace detect configuration data --
-- --
-- This module stores configuration data for Module:Namespace detect. Here --
-- you can localise the module to your wiki's language. --
-- --
-- To activate a configuration item, you need to uncomment it. This means --
-- that you need to remove the text "-- " at the start of the line. --
--------------------------------------------------------------------------------
local cfg = {} -- Don't edit this line.
--------------------------------------------------------------------------------
-- Parameter names --
-- These configuration items specify custom parameter names. Values added --
-- here will work in addition to the default English parameter names. --
-- To add one extra name, you can use this format: --
-- --
-- cfg.foo = 'parameter name' --
-- --
-- To add multiple names, you can use this format: --
-- --
-- cfg.foo = {'parameter name 1', 'parameter name 2', 'parameter name 3'} --
--------------------------------------------------------------------------------
---- This parameter displays content for the main namespace:
-- cfg.main = 'main'
---- This parameter displays in talk namespaces:
-- cfg.talk = 'talk'
---- This parameter displays content for "other" namespaces (namespaces for which
---- parameters have not been specified):
-- cfg.other = 'other'
---- This parameter makes talk pages behave as though they are the corresponding
---- subject namespace. Note that this parameter is used with [[Module:Yesno]].
---- Edit that module to change the default values of "yes", "no", etc.
-- cfg.subjectns = 'subjectns'
---- This parameter sets a demonstration namespace:
-- cfg.demospace = 'demospace'
---- This parameter sets a specific page to compare:
cfg.demopage = 'page'
--------------------------------------------------------------------------------
-- Table configuration --
-- These configuration items allow customisation of the "table" function, --
-- used to generate a table of possible parameters in the module --
-- documentation. --
--------------------------------------------------------------------------------
---- The header for the namespace column in the wikitable containing the list of
---- possible subject-space parameters.
-- cfg.wikitableNamespaceHeader = 'Namespace'
---- The header for the wikitable containing the list of possible subject-space
---- parameters.
-- cfg.wikitableAliasesHeader = 'Aliases'
--------------------------------------------------------------------------------
-- End of configuration data --
--------------------------------------------------------------------------------
return cfg -- Don't edit this line.
1o6ozz56i8q0xgyl6xa41n2v7kelhli
Module:Color contrast
828
2582
11947
2018-03-14T18:04:26Z
OktaRama2010
618
Page créée avec « -- -- This module implements -- {{Color contrast ratio}} -- {{Greater color contrast ratio}} -- {{ColorToLum}} -- {{RGBColorToLum}} -- local p = {} local HTMLcolor =... »
11947
Scribunto
text/plain
--
-- This module implements
-- {{Color contrast ratio}}
-- {{Greater color contrast ratio}}
-- {{ColorToLum}}
-- {{RGBColorToLum}}
--
local p = {}
local HTMLcolor = mw.loadData( 'Module:Color contrast/colors' )
local function sRGB ( v )
if (v <= 0.03928) then
v = v / 12.92
else
v = math.pow((v+0.055)/1.055, 2.4)
end
return v
end
local function rgbdec2lum( R, G, B )
if ( 0 <= R and R < 256 and 0 <= G and G < 256 and 0 <= B and B < 256 ) then
return 0.2126 * sRGB(R/255) + 0.7152 * sRGB(G/255) + 0.0722 * sRGB(B/255)
else
return ''
end
end
local function hsl2lum( h, s, l )
if ( 0 <= h and h < 360 and 0 <= s and s <= 1 and 0 <= l and l <= 1 ) then
local c = (1 - math.abs(2*l - 1))*s
local x = c*(1 - math.abs( math.fmod(h/60, 2) - 1) )
local m = l - c/2
local r, g, b = m, m, m
if( 0 <= h and h < 60 ) then
r = r + c
g = g + x
elseif( 60 <= h and h < 120 ) then
r = r + x
g = g + c
elseif( 120 <= h and h < 180 ) then
g = g + c
b = b + x
elseif( 180 <= h and h < 240 ) then
g = g + x
b = b + c
elseif( 240 <= h and h < 300 ) then
r = r + x
b = b + c
elseif( 300 <= h and h < 360 ) then
r = r + c
b = b + x
end
return rgbdec2lum(255*r, 255*g, 255*b)
else
return ''
end
end
local function color2lum( c )
if (c == nil) then
return ''
end
-- whitespace
c = c:match( '^%s*(.-)[%s;]*$' )
-- unstrip nowiki strip markers
c = mw.text.unstripNoWiki(c)
-- lowercase
c = c:lower()
-- first try to look it up
local L = HTMLcolor[c]
if (L ~= nil) then
return L
end
-- convert from hsl
if mw.ustring.match(c,'^hsl%([%s]*[0-9][0-9%.]*[%s]*,[%s]*[0-9][0-9%.]*%%[%s]*,[%s]*[0-9][0-9%.]*%%[%s]*%)$') then
local h, s, l = mw.ustring.match(c,'^hsl%([%s]*([0-9][0-9%.]*)[%s]*,[%s]*([0-9][0-9%.]*)%%[%s]*,[%s]*([0-9][0-9%.]*)%%[%s]*%)$')
return hsl2lum(tonumber(h), tonumber(s)/100, tonumber(l)/100)
end
-- convert from rgb
if mw.ustring.match(c,'^rgb%([%s]*[0-9][0-9]*[%s]*,[%s]*[0-9][0-9]*[%s]*,[%s]*[0-9][0-9]*[%s]*%)$') then
local R, G, B = mw.ustring.match(c,'^rgb%([%s]*([0-9][0-9]*)[%s]*,[%s]*([0-9][0-9]*)[%s]*,[%s]*([0-9][0-9]*)[%s]*%)$')
return rgbdec2lum(tonumber(R), tonumber(G), tonumber(B))
end
-- convert from rgb percent
if mw.ustring.match(c,'^rgb%([%s]*[0-9][0-9%.]*%%[%s]*,[%s]*[0-9][0-9%.]*%%[%s]*,[%s]*[0-9][0-9%.]*%%[%s]*%)$') then
local R, G, B = mw.ustring.match(c,'^rgb%([%s]*([0-9][0-9%.]*)%%[%s]*,[%s]*([0-9][0-9%.]*)%%[%s]*,[%s]*([0-9][0-9%.]*)%%[%s]*%)$')
return rgbdec2lum(255*tonumber(R)/100, 255*tonumber(G)/100, 255*tonumber(B)/100)
end
-- remove leading # (if there is one) and whitespace
c = mw.ustring.match(c, '^[%s#]*([a-f0-9]*)[%s]*$')
-- split into rgb
local cs = mw.text.split(c or '', '')
if( #cs == 6 ) then
local R = 16*tonumber('0x' .. cs[1]) + tonumber('0x' .. cs[2])
local G = 16*tonumber('0x' .. cs[3]) + tonumber('0x' .. cs[4])
local B = 16*tonumber('0x' .. cs[5]) + tonumber('0x' .. cs[6])
return rgbdec2lum(R, G, B)
elseif ( #cs == 3 ) then
local R = 16*tonumber('0x' .. cs[1]) + tonumber('0x' .. cs[1])
local G = 16*tonumber('0x' .. cs[2]) + tonumber('0x' .. cs[2])
local B = 16*tonumber('0x' .. cs[3]) + tonumber('0x' .. cs[3])
return rgbdec2lum(R, G, B)
end
-- failure, return blank
return ''
end
function p._greatercontrast(args)
local bias = tonumber(args['bias'] or '0') or 0
local css = (args['css'] and args['css'] ~= '') and true or false
local v1 = color2lum(args[1] or '')
local c2 = args[2] or '#FFFFFF'
local v2 = color2lum(c2)
local c3 = args[3] or '#000000'
local v3 = color2lum(c3)
local ratio1 = -1;
local ratio2 = -1;
if (type(v1) == 'number' and type(v2) == 'number') then
ratio1 = (v2 + 0.05)/(v1 + 0.05)
ratio1 = (ratio1 < 1) and 1/ratio1 or ratio1
end
if (type(v1) == 'number' and type(v3) == 'number') then
ratio2 = (v3 + 0.05)/(v1 + 0.05)
ratio2 = (ratio2 < 1) and 1/ratio2 or ratio2
end
if css then
local c1 = args[1] or ''
if mw.ustring.match(c1, '^[A-Fa-f0-9][A-Fa-f0-9][A-Fa-f0-9]$') or
mw.ustring.match(c1, '^[A-Fa-f0-9][A-Fa-f0-9][A-Fa-f0-9][A-Fa-f0-9][A-Fa-f0-9][A-Fa-f0-9]$') then
c1 = '#' .. c1
end
if mw.ustring.match(c2, '^[A-Fa-f0-9][A-Fa-f0-9][A-Fa-f0-9]$') or
mw.ustring.match(c2, '^[A-Fa-f0-9][A-Fa-f0-9][A-Fa-f0-9][A-Fa-f0-9][A-Fa-f0-9][A-Fa-f0-9]$') then
c2 = '#' .. c2
end
if mw.ustring.match(v3, '^[A-Fa-f0-9][A-Fa-f0-9][A-Fa-f0-9]$') or
mw.ustring.match(v3, '^[A-Fa-f0-9][A-Fa-f0-9][A-Fa-f0-9][A-Fa-f0-9][A-Fa-f0-9][A-Fa-f0-9]$') then
c3 = '#' .. c3
end
return 'background-color:' .. c1 .. '; color:' .. ((ratio1 > 0) and (ratio2 > 0) and ((ratio1 + bias > ratio2) and c2 or c3) or '') .. ';'
end
return (ratio1 > 0) and (ratio2 > 0) and ((ratio1 + bias > ratio2) and c2 or c3) or ''
end
function p._ratio(args)
local v1 = color2lum(args[1])
local v2 = color2lum(args[2])
if (type(v1) == 'number' and type(v2) == 'number') then
-- v1 should be the brighter of the two.
if v2 > v1 then
v1, v2 = v2, v1
end
return (v1 + 0.05)/(v2 + 0.05)
else
return args['error'] or '?'
end
end
function p._styleratio(args)
local style = (args[1] or ''):lower()
local bg, fg = 'white', 'black'
local lum_bg, lum_fg = 1, 0
if args[2] then
local lum = color2lum(args[2])
if lum ~= '' then bg, lum_bg = args[2], lum end
end
if args[3] then
local lum = color2lum(args[3])
if lum ~= '' then fg, lum_fg = args[3], lum end
end
local slist = mw.text.split(mw.ustring.gsub(mw.ustring.gsub(style or '', '&#[Xx]23;', '#'), '#', '#'), ';')
for k = 1,#slist do
local s = slist[k]
local k,v = s:match( '^[%s]*([^:]-):([^:]-)[%s;]*$' )
k = k or ''
v = v or ''
if (k:match('^[%s]*(background)[%s]*$') or k:match('^[%s]*(background%-color)[%s]*$')) then
local lum = color2lum(v)
if( lum ~= '' ) then bg, lum_bg = v, lum end
elseif (k:match('^[%s]*(color)[%s]*$')) then
local lum = color2lum(v)
if( lum ~= '' ) then bg, lum_fg = v, lum end
end
end
if lum_bg > lum_fg then
return (lum_bg + 0.05)/(lum_fg + 0.05)
else
return (lum_fg + 0.05)/(lum_bg + 0.05)
end
end
function p.lum(frame)
return color2lum(frame.args[1] or frame:getParent().args[1])
end
function p.ratio(frame)
local args = frame.args[1] and frame.args or frame:getParent().args
return p._ratio(args)
end
function p.styleratio(frame)
local args = frame.args[1] and frame.args or frame:getParent().args
return p._styleratio(args)
end
function p.greatercontrast(frame)
local args = frame.args[1] and frame.args or frame:getParent().args
return p._greatercontrast(args)
end
return p
43ryh3q2kthxzrpu56wy019djsecqot
Module:Color contrast/colors
828
2583
11948
2018-03-14T18:05:45Z
OktaRama2010
618
Page créée avec « return { aliceblue = 0.92880068253475, antiquewhite = 0.84646951707754, aqua = 0.7874, aquamarine = 0.8078549208338, azur... »
11948
Scribunto
text/plain
return {
aliceblue = 0.92880068253475,
antiquewhite = 0.84646951707754,
aqua = 0.7874,
aquamarine = 0.8078549208338,
azure = 0.97265264954166,
beige = 0.8988459998705,
bisque = 0.80732327372979,
black = 0,
blanchedalmond = 0.85084439608156,
blue = 0.0722,
blueviolet = 0.12622014321946,
brown = 0.098224287876511,
burlywood = 0.51559844533893,
cadetblue = 0.29424681085422,
chartreuse = 0.76032025902623,
chocolate = 0.23898526114557,
coral = 0.37017930872924,
cornflowerblue = 0.30318641994179,
cornsilk = 0.93562110372965,
crimson = 0.16042199953026,
cyan = 0.7874,
darkblue = 0.018640801980939,
darkcyan = 0.20329317839046,
darkgoldenrod = 0.27264703559993,
darkgray = 0.39675523072563,
darkgreen = 0.091143429047575,
darkgrey = 0.39675523072563,
darkkhaki = 0.45747326349994,
darkmagenta = 0.07353047651207,
darkolivegreen = 0.12651920884889,
darkorange = 0.40016167026524,
darkorchid = 0.13413142174857,
darkred = 0.054889674531132,
darksalmon = 0.40541471563381,
darkseagreen = 0.43789249325969,
darkslateblue = 0.065792846227988,
darkslategray = 0.067608151928044,
darkslategrey = 0.067608151928044,
darkturquoise = 0.4874606277449,
darkviolet = 0.10999048339343,
deeppink = 0.23866895828276,
deepskyblue = 0.44481603395575,
dimgray = 0.14126329114027,
dimgrey = 0.14126329114027,
dodgerblue = 0.27442536991456,
firebrick = 0.10724525535015,
floralwhite = 0.95922484825004,
forestgreen = 0.18920812076002,
fuchsia = 0.2848,
gainsboro = 0.71569350050648,
ghostwhite = 0.94311261886323,
gold = 0.69860877428159,
goldenrod = 0.41919977809569,
gray = 0.2158605001139,
green = 0.15438342968146,
greenyellow = 0.80609472611453,
grey = 0.2158605001139,
honeydew = 0.96336535554782,
hotpink = 0.34658438169715,
indianred = 0.21406134963884,
indigo = 0.03107561486337,
ivory = 0.99071270600615,
khaki = 0.77012343394121,
lavender = 0.80318750514521,
lavenderblush = 0.90172748631046,
lawngreen = 0.73905893124963,
lemonchiffon = 0.94038992245622,
lightblue = 0.63709141280807,
lightcoral = 0.35522120733135,
lightcyan = 0.94587293494829,
lightgoldenrodyellow = 0.93348351018297,
lightgray = 0.65140563741982,
lightgreen = 0.69091979956865,
lightgrey = 0.65140563741982,
lightpink = 0.58566152734898,
lightsalmon = 0.4780675225206,
lightseagreen = 0.35050145117042,
lightskyblue = 0.56195637618331,
lightslategray = 0.23830165007287,
lightslategrey = 0.23830165007287,
lightsteelblue = 0.53983888284666,
lightyellow = 0.98161818392882,
lime = 0.7152,
limegreen = 0.44571042246098,
linen = 0.88357340984379,
magenta = 0.2848,
maroon = 0.045891942324215,
mediumaquamarine = 0.49389703310801,
mediumblue = 0.044077780212328,
mediumorchid = 0.21639251153773,
mediumpurple = 0.22905858091648,
mediumseagreen = 0.34393112338131,
mediumslateblue = 0.20284629471622,
mediumspringgreen = 0.70704308194184,
mediumturquoise = 0.5133827926448,
mediumvioletred = 0.14371899849357,
midnightblue = 0.02071786635086,
mintcream = 0.97834604947588,
mistyrose = 0.82183047859185,
moccasin = 0.80083000991567,
navajowhite = 0.76519682342785,
navy = 0.015585128108224,
oldlace = 0.91900633405549,
olive = 0.20027537200568,
olivedrab = 0.22593150951929,
orange = 0.4817026703631,
orangered = 0.25516243753416,
orchid = 0.31348806761439,
palegoldenrod = 0.78792647887614,
palegreen = 0.77936759006353,
paleturquoise = 0.76436077921714,
palevioletred = 0.28754994117889,
papayawhip = 0.87797100199835,
peachpuff = 0.74905589878251,
peru = 0.30113074877936,
pink = 0.63271070702466,
plum = 0.45734221587969,
powderblue = 0.68254586500605,
purple = 0.061477070432439,
rebeccapurple = 0.07492341159447,
red = 0.2126,
rosybrown = 0.32319457649407,
royalblue = 0.16663210743188,
saddlebrown = 0.097922285020521,
salmon = 0.36977241527596,
sandybrown = 0.46628543696283,
seagreen = 0.19734199706275,
seashell = 0.92737862206922,
sienna = 0.13697631337098,
silver = 0.52711512570581,
skyblue = 0.55291668518184,
slateblue = 0.14784278062136,
slategray = 0.20896704076536,
slategrey = 0.20896704076536,
snow = 0.96533341834849,
springgreen = 0.73052306068529,
steelblue = 0.20562642207625,
tan = 0.48237604163921,
teal = 0.16996855778968,
thistle = 0.56818401093733,
tomato = 0.30638612719415,
turquoise = 0.5895536427578,
violet = 0.40315452986676,
wheat = 0.74909702820482,
white = 1,
whitesmoke = 0.91309865179342,
yellow = 0.9278,
yellowgreen = 0.50762957208707,
}
chi69ar1btd4wp6xbk3uez6sfu0vipn
Module:Documentation
828
2584
18361
11949
2024-11-04T22:19:38Z
Zulf
3905
Update from [[d:Special:GoToLinkedPage/enwiki/Q14357839|master]] using [[mw:Synchronizer| #Synchronizer]]
18361
Scribunto
text/plain
-- This module implements {{documentation}}.
-- Get required modules.
local getArgs = require('Module:Arguments').getArgs
-- Get the config table.
local cfg = mw.loadData('Module:Documentation/config')
local p = {}
-- Often-used functions.
local ugsub = mw.ustring.gsub
local format = mw.ustring.format
----------------------------------------------------------------------------
-- Helper functions
--
-- These are defined as local functions, but are made available in the p
-- table for testing purposes.
----------------------------------------------------------------------------
local function message(cfgKey, valArray, expectType)
--[[
-- Gets a message from the cfg table and formats it if appropriate.
-- The function raises an error if the value from the cfg table is not
-- of the type expectType. The default type for expectType is 'string'.
-- If the table valArray is present, strings such as $1, $2 etc. in the
-- message are substituted with values from the table keys [1], [2] etc.
-- For example, if the message "foo-message" had the value 'Foo $2 bar $1.',
-- message('foo-message', {'baz', 'qux'}) would return "Foo qux bar baz."
--]]
local msg = cfg[cfgKey]
expectType = expectType or 'string'
if type(msg) ~= expectType then
error('message: type error in message cfg.' .. cfgKey .. ' (' .. expectType .. ' expected, got ' .. type(msg) .. ')', 2)
end
if not valArray then
return msg
end
local function getMessageVal(match)
match = tonumber(match)
return valArray[match] or error('message: no value found for key $' .. match .. ' in message cfg.' .. cfgKey, 4)
end
return ugsub(msg, '$([1-9][0-9]*)', getMessageVal)
end
p.message = message
local function makeWikilink(page, display)
if display then
return format('[[%s|%s]]', page, display)
else
return format('[[%s]]', page)
end
end
p.makeWikilink = makeWikilink
local function makeCategoryLink(cat, sort)
local catns = mw.site.namespaces[14].name
return makeWikilink(catns .. ':' .. cat, sort)
end
p.makeCategoryLink = makeCategoryLink
local function makeUrlLink(url, display)
return format('[%s %s]', url, display)
end
p.makeUrlLink = makeUrlLink
local function makeToolbar(...)
local ret = {}
local lim = select('#', ...)
if lim < 1 then
return nil
end
for i = 1, lim do
ret[#ret + 1] = select(i, ...)
end
-- 'documentation-toolbar'
return format(
'<span class="%s">(%s)</span>',
message('toolbar-class'),
table.concat(ret, ' | ')
)
end
p.makeToolbar = makeToolbar
----------------------------------------------------------------------------
-- Argument processing
----------------------------------------------------------------------------
local function makeInvokeFunc(funcName)
return function (frame)
local args = getArgs(frame, {
valueFunc = function (key, value)
if type(value) == 'string' then
value = value:match('^%s*(.-)%s*$') -- Remove whitespace.
if key == 'heading' or value ~= '' then
return value
else
return nil
end
else
return value
end
end
})
return p[funcName](args)
end
end
----------------------------------------------------------------------------
-- Entry points
----------------------------------------------------------------------------
function p.nonexistent(frame)
if mw.title.getCurrentTitle().subpageText == 'testcases' then
return frame:expandTemplate{title = 'module test cases notice'}
else
return p.main(frame)
end
end
p.main = makeInvokeFunc('_main')
function p._main(args)
--[[
-- This function defines logic flow for the module.
-- @args - table of arguments passed by the user
--]]
local env = p.getEnvironment(args)
local root = mw.html.create()
root
:wikitext(p._getModuleWikitext(args, env))
:wikitext(p.protectionTemplate(env))
:wikitext(p.sandboxNotice(args, env))
:tag('div')
-- 'documentation-container'
:addClass(message('container'))
:attr('role', 'complementary')
:attr('aria-labelledby', args.heading ~= '' and 'documentation-heading' or nil)
:attr('aria-label', args.heading == '' and 'Documentation' or nil)
:newline()
:tag('div')
-- 'documentation'
:addClass(message('main-div-classes'))
:newline()
:wikitext(p._startBox(args, env))
:wikitext(p._content(args, env))
:tag('div')
-- 'documentation-clear'
:addClass(message('clear'))
:done()
:newline()
:done()
:wikitext(p._endBox(args, env))
:done()
:wikitext(p.addTrackingCategories(env))
-- 'Module:Documentation/styles.css'
return mw.getCurrentFrame():extensionTag (
'templatestyles', '', {src=cfg['templatestyles']
}) .. tostring(root)
end
----------------------------------------------------------------------------
-- Environment settings
----------------------------------------------------------------------------
function p.getEnvironment(args)
--[[
-- Returns a table with information about the environment, including title
-- objects and other namespace- or path-related data.
-- @args - table of arguments passed by the user
--
-- Title objects include:
-- env.title - the page we are making documentation for (usually the current title)
-- env.templateTitle - the template (or module, file, etc.)
-- env.docTitle - the /doc subpage.
-- env.sandboxTitle - the /sandbox subpage.
-- env.testcasesTitle - the /testcases subpage.
--
-- Data includes:
-- env.protectionLevels - the protection levels table of the title object.
-- env.subjectSpace - the number of the title's subject namespace.
-- env.docSpace - the number of the namespace the title puts its documentation in.
-- env.docpageBase - the text of the base page of the /doc, /sandbox and /testcases pages, with namespace.
-- env.compareUrl - URL of the Special:ComparePages page comparing the sandbox with the template.
--
-- All table lookups are passed through pcall so that errors are caught. If an error occurs, the value
-- returned will be nil.
--]]
local env, envFuncs = {}, {}
-- Set up the metatable. If triggered we call the corresponding function in the envFuncs table. The value
-- returned by that function is memoized in the env table so that we don't call any of the functions
-- more than once. (Nils won't be memoized.)
setmetatable(env, {
__index = function (t, key)
local envFunc = envFuncs[key]
if envFunc then
local success, val = pcall(envFunc)
if success then
env[key] = val -- Memoise the value.
return val
end
end
return nil
end
})
function envFuncs.title()
-- The title object for the current page, or a test page passed with args.page.
local title
local titleArg = args.page
if titleArg then
title = mw.title.new(titleArg)
else
title = mw.title.getCurrentTitle()
end
return title
end
function envFuncs.templateTitle()
--[[
-- The template (or module, etc.) title object.
-- Messages:
-- 'sandbox-subpage' --> 'sandbox'
-- 'testcases-subpage' --> 'testcases'
--]]
local subjectSpace = env.subjectSpace
local title = env.title
local subpage = title.subpageText
if subpage == message('sandbox-subpage') or subpage == message('testcases-subpage') then
return mw.title.makeTitle(subjectSpace, title.baseText)
else
return mw.title.makeTitle(subjectSpace, title.text)
end
end
function envFuncs.docTitle()
--[[
-- Title object of the /doc subpage.
-- Messages:
-- 'doc-subpage' --> 'doc'
--]]
local title = env.title
local docname = args[1] -- User-specified doc page.
local docpage
if docname then
docpage = docname
else
docpage = env.docpageBase .. '/' .. message('doc-subpage')
end
return mw.title.new(docpage)
end
function envFuncs.sandboxTitle()
--[[
-- Title object for the /sandbox subpage.
-- Messages:
-- 'sandbox-subpage' --> 'sandbox'
--]]
return mw.title.new(env.docpageBase .. '/' .. message('sandbox-subpage'))
end
function envFuncs.testcasesTitle()
--[[
-- Title object for the /testcases subpage.
-- Messages:
-- 'testcases-subpage' --> 'testcases'
--]]
return mw.title.new(env.docpageBase .. '/' .. message('testcases-subpage'))
end
function envFuncs.protectionLevels()
-- The protection levels table of the title object.
return env.title.protectionLevels
end
function envFuncs.subjectSpace()
-- The subject namespace number.
return mw.site.namespaces[env.title.namespace].subject.id
end
function envFuncs.docSpace()
-- The documentation namespace number. For most namespaces this is the
-- same as the subject namespace. However, pages in the Article, File,
-- MediaWiki or Category namespaces must have their /doc, /sandbox and
-- /testcases pages in talk space.
local subjectSpace = env.subjectSpace
if subjectSpace == 0 or subjectSpace == 6 or subjectSpace == 8 or subjectSpace == 14 then
return subjectSpace + 1
else
return subjectSpace
end
end
function envFuncs.docpageBase()
-- The base page of the /doc, /sandbox, and /testcases subpages.
-- For some namespaces this is the talk page, rather than the template page.
local templateTitle = env.templateTitle
local docSpace = env.docSpace
local docSpaceText = mw.site.namespaces[docSpace].name
-- Assemble the link. docSpace is never the main namespace, so we can hardcode the colon.
return docSpaceText .. ':' .. templateTitle.text
end
function envFuncs.compareUrl()
-- Diff link between the sandbox and the main template using [[Special:ComparePages]].
local templateTitle = env.templateTitle
local sandboxTitle = env.sandboxTitle
if templateTitle.exists and sandboxTitle.exists then
local compareUrl = mw.uri.canonicalUrl(
'Special:ComparePages',
{ page1 = templateTitle.prefixedText, page2 = sandboxTitle.prefixedText}
)
return tostring(compareUrl)
else
return nil
end
end
return env
end
----------------------------------------------------------------------------
-- Auxiliary templates
----------------------------------------------------------------------------
p.getModuleWikitext = makeInvokeFunc('_getModuleWikitext')
function p._getModuleWikitext(args, env)
local currentTitle = mw.title.getCurrentTitle()
if currentTitle.contentModel ~= 'Scribunto' then return end
pcall(require, currentTitle.prefixedText) -- if it fails, we don't care
local moduleWikitext = package.loaded["Module:Module wikitext"]
if moduleWikitext then
return moduleWikitext.main()
end
end
function p.sandboxNotice(args, env)
--[=[
-- Generates a sandbox notice for display above sandbox pages.
-- @args - a table of arguments passed by the user
-- @env - environment table containing title objects, etc., generated with p.getEnvironment
--
-- Messages:
-- 'sandbox-notice-image' --> '[[File:Sandbox.svg|50px|alt=|link=]]'
-- 'sandbox-notice-blurb' --> 'This is the $1 for $2.'
-- 'sandbox-notice-diff-blurb' --> 'This is the $1 for $2 ($3).'
-- 'sandbox-notice-pagetype-template' --> '[[Wikipedia:Template test cases|template sandbox]] page'
-- 'sandbox-notice-pagetype-module' --> '[[Wikipedia:Template test cases|module sandbox]] page'
-- 'sandbox-notice-pagetype-other' --> 'sandbox page'
-- 'sandbox-notice-compare-link-display' --> 'diff'
-- 'sandbox-notice-testcases-blurb' --> 'See also the companion subpage for $1.'
-- 'sandbox-notice-testcases-link-display' --> 'test cases'
-- 'sandbox-category' --> 'Template sandboxes'
-- 'module-sandbox-category' --> 'Module sandboxes'
-- 'other-sandbox-category' --> 'Sandboxes outside of template or module namespace'
--]=]
local title = env.title
local sandboxTitle = env.sandboxTitle
local templateTitle = env.templateTitle
local subjectSpace = env.subjectSpace
if not (subjectSpace and title and sandboxTitle and templateTitle
and mw.title.equals(title, sandboxTitle)) then
return nil
end
-- Build the table of arguments to pass to {{ombox}}. We need just two fields, "image" and "text".
local omargs = {}
omargs.image = message('sandbox-notice-image')
-- Get the text. We start with the opening blurb, which is something like
-- "This is the template sandbox for [[Template:Foo]] (diff)."
local text = '__EXPECTUNUSEDTEMPLATE__'
local pagetype, sandboxCat
if subjectSpace == 10 then
pagetype = message('sandbox-notice-pagetype-template')
sandboxCat = message('sandbox-category')
elseif subjectSpace == 828 then
pagetype = message('sandbox-notice-pagetype-module')
sandboxCat = message('module-sandbox-category')
else
pagetype = message('sandbox-notice-pagetype-other')
sandboxCat = message('other-sandbox-category')
end
local templateLink = makeWikilink(templateTitle.prefixedText)
local compareUrl = env.compareUrl
if compareUrl then
local compareDisplay = message('sandbox-notice-compare-link-display')
local compareLink = makeUrlLink(compareUrl, compareDisplay)
text = text .. message('sandbox-notice-diff-blurb', {pagetype, templateLink, compareLink})
else
text = text .. message('sandbox-notice-blurb', {pagetype, templateLink})
end
-- Get the test cases page blurb if the page exists. This is something like
-- "See also the companion subpage for [[Template:Foo/testcases|test cases]]."
local testcasesTitle = env.testcasesTitle
if testcasesTitle and testcasesTitle.exists then
if testcasesTitle.contentModel == "Scribunto" then
local testcasesLinkDisplay = message('sandbox-notice-testcases-link-display')
local testcasesRunLinkDisplay = message('sandbox-notice-testcases-run-link-display')
local testcasesLink = makeWikilink(testcasesTitle.prefixedText, testcasesLinkDisplay)
local testcasesRunLink = makeWikilink(testcasesTitle.talkPageTitle.prefixedText, testcasesRunLinkDisplay)
text = text .. '<br />' .. message('sandbox-notice-testcases-run-blurb', {testcasesLink, testcasesRunLink})
else
local testcasesLinkDisplay = message('sandbox-notice-testcases-link-display')
local testcasesLink = makeWikilink(testcasesTitle.prefixedText, testcasesLinkDisplay)
text = text .. '<br />' .. message('sandbox-notice-testcases-blurb', {testcasesLink})
end
end
-- Add the sandbox to the sandbox category.
omargs.text = text .. makeCategoryLink(sandboxCat)
-- 'documentation-clear'
return '<div class="' .. message('clear') .. '"></div>'
.. require('Module:Message box').main('ombox', omargs)
end
function p.protectionTemplate(env)
-- Generates the padlock icon in the top right.
-- @env - environment table containing title objects, etc., generated with p.getEnvironment
-- Messages:
-- 'protection-template' --> 'pp-template'
-- 'protection-template-args' --> {docusage = 'yes'}
local protectionLevels = env.protectionLevels
if not protectionLevels then
return nil
end
local editProt = protectionLevels.edit and protectionLevels.edit[1]
local moveProt = protectionLevels.move and protectionLevels.move[1]
if editProt then
-- The page is edit-protected.
return require('Module:Protection banner')._main{
message('protection-reason-edit'), small = true
}
elseif moveProt and moveProt ~= 'autoconfirmed' then
-- The page is move-protected but not edit-protected. Exclude move
-- protection with the level "autoconfirmed", as this is equivalent to
-- no move protection at all.
return require('Module:Protection banner')._main{
action = 'move', small = true
}
else
return nil
end
end
----------------------------------------------------------------------------
-- Start box
----------------------------------------------------------------------------
p.startBox = makeInvokeFunc('_startBox')
function p._startBox(args, env)
--[[
-- This function generates the start box.
-- @args - a table of arguments passed by the user
-- @env - environment table containing title objects, etc., generated with p.getEnvironment
--
-- The actual work is done by p.makeStartBoxLinksData and p.renderStartBoxLinks which make
-- the [view] [edit] [history] [purge] links, and by p.makeStartBoxData and p.renderStartBox
-- which generate the box HTML.
--]]
env = env or p.getEnvironment(args)
local links
local content = args.content
if not content or args[1] then
-- No need to include the links if the documentation is on the template page itself.
local linksData = p.makeStartBoxLinksData(args, env)
if linksData then
links = p.renderStartBoxLinks(linksData)
end
end
-- Generate the start box html.
local data = p.makeStartBoxData(args, env, links)
if data then
return p.renderStartBox(data)
else
-- User specified no heading.
return nil
end
end
function p.makeStartBoxLinksData(args, env)
--[[
-- Does initial processing of data to make the [view] [edit] [history] [purge] links.
-- @args - a table of arguments passed by the user
-- @env - environment table containing title objects, etc., generated with p.getEnvironment
--
-- Messages:
-- 'view-link-display' --> 'view'
-- 'edit-link-display' --> 'edit'
-- 'history-link-display' --> 'history'
-- 'purge-link-display' --> 'purge'
-- 'module-preload' --> 'Template:Documentation/preload-module-doc'
-- 'docpage-preload' --> 'Template:Documentation/preload'
-- 'create-link-display' --> 'create'
--]]
local subjectSpace = env.subjectSpace
local title = env.title
local docTitle = env.docTitle
if not title or not docTitle then
return nil
end
if docTitle.isRedirect then
docTitle = docTitle.redirectTarget
end
-- Create link if /doc doesn't exist.
local preload = args.preload
if not preload then
if subjectSpace == 828 then -- Module namespace
preload = message('module-preload')
else
preload = message('docpage-preload')
end
end
return {
title = title,
docTitle = docTitle,
-- View, display, edit, and purge links if /doc exists.
viewLinkDisplay = message('view-link-display'),
editLinkDisplay = message('edit-link-display'),
historyLinkDisplay = message('history-link-display'),
purgeLinkDisplay = message('purge-link-display'),
preload = preload,
createLinkDisplay = message('create-link-display')
}
end
function p.renderStartBoxLinks(data)
--[[
-- Generates the [view][edit][history][purge] or [create][purge] links from the data table.
-- @data - a table of data generated by p.makeStartBoxLinksData
--]]
local docTitle = data.docTitle
-- yes, we do intend to purge the template page on which the documentation appears
local purgeLink = makeWikilink("Special:Purge/" .. data.title.prefixedText, data.purgeLinkDisplay)
if docTitle.exists then
local viewLink = makeWikilink(docTitle.prefixedText, data.viewLinkDisplay)
local editLink = makeWikilink("Special:EditPage/" .. docTitle.prefixedText, data.editLinkDisplay)
local historyLink = makeWikilink("Special:PageHistory/" .. docTitle.prefixedText, data.historyLinkDisplay)
return "[" .. viewLink .. "] [" .. editLink .. "] [" .. historyLink .. "] [" .. purgeLink .. "]"
else
local createLink = makeUrlLink(docTitle:canonicalUrl{action = 'edit', preload = data.preload}, data.createLinkDisplay)
return "[" .. createLink .. "] [" .. purgeLink .. "]"
end
return ret
end
function p.makeStartBoxData(args, env, links)
--[=[
-- Does initial processing of data to pass to the start-box render function, p.renderStartBox.
-- @args - a table of arguments passed by the user
-- @env - environment table containing title objects, etc., generated with p.getEnvironment
-- @links - a string containing the [view][edit][history][purge] links - could be nil if there's an error.
--
-- Messages:
-- 'documentation-icon-wikitext' --> '[[File:Test Template Info-Icon - Version (2).svg|50px|link=|alt=]]'
-- 'template-namespace-heading' --> 'Template documentation'
-- 'module-namespace-heading' --> 'Module documentation'
-- 'file-namespace-heading' --> 'Summary'
-- 'other-namespaces-heading' --> 'Documentation'
-- 'testcases-create-link-display' --> 'create'
--]=]
local subjectSpace = env.subjectSpace
if not subjectSpace then
-- Default to an "other namespaces" namespace, so that we get at least some output
-- if an error occurs.
subjectSpace = 2
end
local data = {}
-- Heading
local heading = args.heading -- Blank values are not removed.
if heading == '' then
-- Don't display the start box if the heading arg is defined but blank.
return nil
end
if heading then
data.heading = heading
elseif subjectSpace == 10 then -- Template namespace
data.heading = message('documentation-icon-wikitext') .. ' ' .. message('template-namespace-heading')
elseif subjectSpace == 828 then -- Module namespace
data.heading = message('documentation-icon-wikitext') .. ' ' .. message('module-namespace-heading')
elseif subjectSpace == 6 then -- File namespace
data.heading = message('file-namespace-heading')
else
data.heading = message('other-namespaces-heading')
end
-- Heading CSS
local headingStyle = args['heading-style']
if headingStyle then
data.headingStyleText = headingStyle
else
-- 'documentation-heading'
data.headingClass = message('main-div-heading-class')
end
-- Data for the [view][edit][history][purge] or [create] links.
if links then
-- 'mw-editsection-like plainlinks'
data.linksClass = message('start-box-link-classes')
data.links = links
end
return data
end
function p.renderStartBox(data)
-- Renders the start box html.
-- @data - a table of data generated by p.makeStartBoxData.
local sbox = mw.html.create('div')
sbox
-- 'documentation-startbox'
:addClass(message('start-box-class'))
:newline()
:tag('span')
:addClass(data.headingClass)
:attr('id', 'documentation-heading')
:cssText(data.headingStyleText)
:wikitext(data.heading)
local links = data.links
if links then
sbox:tag('span')
:addClass(data.linksClass)
:attr('id', data.linksId)
:wikitext(links)
end
return tostring(sbox)
end
----------------------------------------------------------------------------
-- Documentation content
----------------------------------------------------------------------------
p.content = makeInvokeFunc('_content')
function p._content(args, env)
-- Displays the documentation contents
-- @args - a table of arguments passed by the user
-- @env - environment table containing title objects, etc., generated with p.getEnvironment
env = env or p.getEnvironment(args)
local docTitle = env.docTitle
local content = args.content
if not content and docTitle and docTitle.exists then
content = args._content or mw.getCurrentFrame():expandTemplate{title = docTitle.prefixedText}
end
-- The line breaks below are necessary so that "=== Headings ===" at the start and end
-- of docs are interpreted correctly.
return '\n' .. (content or '') .. '\n'
end
p.contentTitle = makeInvokeFunc('_contentTitle')
function p._contentTitle(args, env)
env = env or p.getEnvironment(args)
local docTitle = env.docTitle
if not args.content and docTitle and docTitle.exists then
return docTitle.prefixedText
else
return ''
end
end
----------------------------------------------------------------------------
-- End box
----------------------------------------------------------------------------
p.endBox = makeInvokeFunc('_endBox')
function p._endBox(args, env)
--[=[
-- This function generates the end box (also known as the link box).
-- @args - a table of arguments passed by the user
-- @env - environment table containing title objects, etc., generated with p.getEnvironment
--
--]=]
-- Get environment data.
env = env or p.getEnvironment(args)
local subjectSpace = env.subjectSpace
local docTitle = env.docTitle
if not subjectSpace or not docTitle then
return nil
end
-- Check whether we should output the end box at all. Add the end
-- box by default if the documentation exists or if we are in the
-- user, module or template namespaces.
local linkBox = args['link box']
if linkBox == 'off'
or not (
docTitle.exists
or subjectSpace == 2
or subjectSpace == 828
or subjectSpace == 10
)
then
return nil
end
-- Assemble the link box.
local text = ''
if linkBox then
text = text .. linkBox
else
text = text .. (p.makeDocPageBlurb(args, env) or '') -- "This documentation is transcluded from [[Foo]]."
if subjectSpace == 2 or subjectSpace == 10 or subjectSpace == 828 then
-- We are in the user, template or module namespaces.
-- Add sandbox and testcases links.
-- "Editors can experiment in this template's sandbox and testcases pages."
text = text .. (p.makeExperimentBlurb(args, env) or '') .. '<br />'
if not args.content and not args[1] then
-- "Please add categories to the /doc subpage."
-- Don't show this message with inline docs or with an explicitly specified doc page,
-- as then it is unclear where to add the categories.
text = text .. (p.makeCategoriesBlurb(args, env) or '')
end
text = text .. ' ' .. (p.makeSubpagesBlurb(args, env) or '') --"Subpages of this template"
end
end
local box = mw.html.create('div')
-- 'documentation-metadata'
box:attr('role', 'note')
:addClass(message('end-box-class'))
-- 'plainlinks'
:addClass(message('end-box-plainlinks'))
:wikitext(text)
:done()
return '\n' .. tostring(box)
end
function p.makeDocPageBlurb(args, env)
--[=[
-- Makes the blurb "This documentation is transcluded from [[Template:Foo]] (edit, history)".
-- @args - a table of arguments passed by the user
-- @env - environment table containing title objects, etc., generated with p.getEnvironment
--
-- Messages:
-- 'edit-link-display' --> 'edit'
-- 'history-link-display' --> 'history'
-- 'transcluded-from-blurb' -->
-- 'The above [[Wikipedia:Template documentation|documentation]]
-- is [[Help:Transclusion|transcluded]] from $1.'
-- 'module-preload' --> 'Template:Documentation/preload-module-doc'
-- 'create-link-display' --> 'create'
-- 'create-module-doc-blurb' -->
-- 'You might want to $1 a documentation page for this [[Wikipedia:Lua|Scribunto module]].'
--]=]
local docTitle = env.docTitle
if not docTitle then
return nil
end
if docTitle.exists then
-- /doc exists; link to it.
local docLink = makeWikilink(docTitle.prefixedText)
local editDisplay = message('edit-link-display')
local editLink = makeWikilink("Special:EditPage/" .. docTitle.prefixedText, editDisplay)
local historyDisplay = message('history-link-display')
local historyLink = makeWikilink("Special:PageHistory/" .. docTitle.prefixedText, historyDisplay)
return message('transcluded-from-blurb', {docLink})
.. ' '
.. makeToolbar(editLink, historyLink)
.. '<br />'
elseif env.subjectSpace == 828 then
-- /doc does not exist; ask to create it.
local createUrl = docTitle:canonicalUrl{action = 'edit', preload = message('module-preload')}
local createDisplay = message('create-link-display')
local createLink = makeUrlLink(createUrl, createDisplay)
return message('create-module-doc-blurb', {createLink})
.. '<br />'
end
end
function p.makeExperimentBlurb(args, env)
--[[
-- Renders the text "Editors can experiment in this template's sandbox (edit | diff) and testcases (edit) pages."
-- @args - a table of arguments passed by the user
-- @env - environment table containing title objects, etc., generated with p.getEnvironment
--
-- Messages:
-- 'sandbox-link-display' --> 'sandbox'
-- 'sandbox-edit-link-display' --> 'edit'
-- 'compare-link-display' --> 'diff'
-- 'module-sandbox-preload' --> 'Template:Documentation/preload-module-sandbox'
-- 'template-sandbox-preload' --> 'Template:Documentation/preload-sandbox'
-- 'sandbox-create-link-display' --> 'create'
-- 'mirror-edit-summary' --> 'Create sandbox version of $1'
-- 'mirror-link-display' --> 'mirror'
-- 'mirror-link-preload' --> 'Template:Documentation/mirror'
-- 'sandbox-link-display' --> 'sandbox'
-- 'testcases-link-display' --> 'testcases'
-- 'testcases-edit-link-display'--> 'edit'
-- 'template-sandbox-preload' --> 'Template:Documentation/preload-sandbox'
-- 'testcases-create-link-display' --> 'create'
-- 'testcases-link-display' --> 'testcases'
-- 'testcases-edit-link-display' --> 'edit'
-- 'module-testcases-preload' --> 'Template:Documentation/preload-module-testcases'
-- 'template-testcases-preload' --> 'Template:Documentation/preload-testcases'
-- 'experiment-blurb-module' --> 'Editors can experiment in this module's $1 and $2 pages.'
-- 'experiment-blurb-template' --> 'Editors can experiment in this template's $1 and $2 pages.'
--]]
local subjectSpace = env.subjectSpace
local templateTitle = env.templateTitle
local sandboxTitle = env.sandboxTitle
local testcasesTitle = env.testcasesTitle
local templatePage = templateTitle.prefixedText
if not subjectSpace or not templateTitle or not sandboxTitle or not testcasesTitle then
return nil
end
-- Make links.
local sandboxLinks, testcasesLinks
if sandboxTitle.exists then
local sandboxPage = sandboxTitle.prefixedText
local sandboxDisplay = message('sandbox-link-display')
local sandboxLink = makeWikilink(sandboxPage, sandboxDisplay)
local sandboxEditDisplay = message('sandbox-edit-link-display')
local sandboxEditLink = makeWikilink("Special:EditPage/" .. sandboxPage, sandboxEditDisplay)
local compareUrl = env.compareUrl
local compareLink
if compareUrl then
local compareDisplay = message('compare-link-display')
compareLink = makeUrlLink(compareUrl, compareDisplay)
end
sandboxLinks = sandboxLink .. ' ' .. makeToolbar(sandboxEditLink, compareLink)
else
local sandboxPreload
if subjectSpace == 828 then
sandboxPreload = message('module-sandbox-preload')
else
sandboxPreload = message('template-sandbox-preload')
end
local sandboxCreateUrl = sandboxTitle:canonicalUrl{action = 'edit', preload = sandboxPreload}
local sandboxCreateDisplay = message('sandbox-create-link-display')
local sandboxCreateLink = makeUrlLink(sandboxCreateUrl, sandboxCreateDisplay)
local mirrorSummary = message('mirror-edit-summary', {makeWikilink(templatePage)})
local mirrorPreload = message('mirror-link-preload')
local mirrorUrl = sandboxTitle:canonicalUrl{action = 'edit', preload = mirrorPreload, summary = mirrorSummary}
if subjectSpace == 828 then
mirrorUrl = sandboxTitle:canonicalUrl{action = 'edit', preload = templateTitle.prefixedText, summary = mirrorSummary}
end
local mirrorDisplay = message('mirror-link-display')
local mirrorLink = makeUrlLink(mirrorUrl, mirrorDisplay)
sandboxLinks = message('sandbox-link-display') .. ' ' .. makeToolbar(sandboxCreateLink, mirrorLink)
end
if testcasesTitle.exists then
local testcasesPage = testcasesTitle.prefixedText
local testcasesDisplay = message('testcases-link-display')
local testcasesLink = makeWikilink(testcasesPage, testcasesDisplay)
local testcasesEditUrl = testcasesTitle:canonicalUrl{action = 'edit'}
local testcasesEditDisplay = message('testcases-edit-link-display')
local testcasesEditLink = makeWikilink("Special:EditPage/" .. testcasesPage, testcasesEditDisplay)
-- for Modules, add testcases run link if exists
if testcasesTitle.contentModel == "Scribunto" and testcasesTitle.talkPageTitle and testcasesTitle.talkPageTitle.exists then
local testcasesRunLinkDisplay = message('testcases-run-link-display')
local testcasesRunLink = makeWikilink(testcasesTitle.talkPageTitle.prefixedText, testcasesRunLinkDisplay)
testcasesLinks = testcasesLink .. ' ' .. makeToolbar(testcasesEditLink, testcasesRunLink)
else
testcasesLinks = testcasesLink .. ' ' .. makeToolbar(testcasesEditLink)
end
else
local testcasesPreload
if subjectSpace == 828 then
testcasesPreload = message('module-testcases-preload')
else
testcasesPreload = message('template-testcases-preload')
end
local testcasesCreateUrl = testcasesTitle:canonicalUrl{action = 'edit', preload = testcasesPreload}
local testcasesCreateDisplay = message('testcases-create-link-display')
local testcasesCreateLink = makeUrlLink(testcasesCreateUrl, testcasesCreateDisplay)
testcasesLinks = message('testcases-link-display') .. ' ' .. makeToolbar(testcasesCreateLink)
end
local messageName
if subjectSpace == 828 then
messageName = 'experiment-blurb-module'
else
messageName = 'experiment-blurb-template'
end
return message(messageName, {sandboxLinks, testcasesLinks})
end
function p.makeCategoriesBlurb(args, env)
--[[
-- Generates the text "Please add categories to the /doc subpage."
-- @args - a table of arguments passed by the user
-- @env - environment table containing title objects, etc., generated with p.getEnvironment
-- Messages:
-- 'doc-link-display' --> '/doc'
-- 'add-categories-blurb' --> 'Please add categories to the $1 subpage.'
--]]
local docTitle = env.docTitle
if not docTitle then
return nil
end
local docPathLink = makeWikilink(docTitle.prefixedText, message('doc-link-display'))
return message('add-categories-blurb', {docPathLink})
end
function p.makeSubpagesBlurb(args, env)
--[[
-- Generates the "Subpages of this template" link.
-- @args - a table of arguments passed by the user
-- @env - environment table containing title objects, etc., generated with p.getEnvironment
-- Messages:
-- 'template-pagetype' --> 'template'
-- 'module-pagetype' --> 'module'
-- 'default-pagetype' --> 'page'
-- 'subpages-link-display' --> 'Subpages of this $1'
--]]
local subjectSpace = env.subjectSpace
local templateTitle = env.templateTitle
if not subjectSpace or not templateTitle then
return nil
end
local pagetype
if subjectSpace == 10 then
pagetype = message('template-pagetype')
elseif subjectSpace == 828 then
pagetype = message('module-pagetype')
else
pagetype = message('default-pagetype')
end
local subpagesLink = makeWikilink(
'Special:PrefixIndex/' .. templateTitle.prefixedText .. '/',
message('subpages-link-display', {pagetype})
)
return message('subpages-blurb', {subpagesLink})
end
----------------------------------------------------------------------------
-- Tracking categories
----------------------------------------------------------------------------
function p.addTrackingCategories(env)
--[[
-- Check if {{documentation}} is transcluded on a /doc or /testcases page.
-- @env - environment table containing title objects, etc., generated with p.getEnvironment
-- Messages:
-- 'display-strange-usage-category' --> true
-- 'doc-subpage' --> 'doc'
-- 'testcases-subpage' --> 'testcases'
-- 'strange-usage-category' --> 'Wikipedia pages with strange ((documentation)) usage'
--
-- /testcases pages in the module namespace are not categorised, as they may have
-- {{documentation}} transcluded automatically.
--]]
local title = env.title
local subjectSpace = env.subjectSpace
if not title or not subjectSpace then
return nil
end
local subpage = title.subpageText
if message('display-strange-usage-category', nil, 'boolean')
and (
subpage == message('doc-subpage')
or subjectSpace ~= 828 and subpage == message('testcases-subpage')
)
then
return makeCategoryLink(message('strange-usage-category'))
end
return ''
end
return p
ky7myqtha9rjaznz4jxomjtdpuanlqs
Module:Message box
828
2585
11950
2018-03-14T18:10:51Z
OktaRama2010
618
Page créée avec « -- This is a meta-module for producing message box templates, including -- {{mbox}}, {{ambox}}, {{imbox}}, {{tmbox}}, {{ombox}}, {{cmbox}} and {{fmbox}}. -- Load necessar... »
11950
Scribunto
text/plain
-- This is a meta-module for producing message box templates, including
-- {{mbox}}, {{ambox}}, {{imbox}}, {{tmbox}}, {{ombox}}, {{cmbox}} and {{fmbox}}.
-- Load necessary modules.
require('Module:No globals')
local getArgs
local categoryHandler = require('Module:Category handler')._main
local yesno = require('Module:Yesno')
-- Get a language object for formatDate and ucfirst.
local lang = mw.language.getContentLanguage()
-- Define constants
local CONFIG_MODULE = 'Module:Message box/configuration'
--------------------------------------------------------------------------------
-- Helper functions
--------------------------------------------------------------------------------
local function getTitleObject(...)
-- Get the title object, passing the function through pcall
-- in case we are over the expensive function count limit.
local success, title = pcall(mw.title.new, ...)
if success then
return title
end
end
local function union(t1, t2)
-- Returns the union of two arrays.
local vals = {}
for i, v in ipairs(t1) do
vals[v] = true
end
for i, v in ipairs(t2) do
vals[v] = true
end
local ret = {}
for k in pairs(vals) do
table.insert(ret, k)
end
table.sort(ret)
return ret
end
local function getArgNums(args, prefix)
local nums = {}
for k, v in pairs(args) do
local num = mw.ustring.match(tostring(k), '^' .. prefix .. '([1-9]%d*)$')
if num then
table.insert(nums, tonumber(num))
end
end
table.sort(nums)
return nums
end
--------------------------------------------------------------------------------
-- Box class definition
--------------------------------------------------------------------------------
local MessageBox = {}
MessageBox.__index = MessageBox
function MessageBox.new(boxType, args, cfg)
args = args or {}
local obj = {}
-- Set the title object and the namespace.
obj.title = getTitleObject(args.page) or mw.title.getCurrentTitle()
-- Set the config for our box type.
obj.cfg = cfg[boxType]
if not obj.cfg then
local ns = obj.title.namespace
-- boxType is "mbox" or invalid input
if ns == 0 then
obj.cfg = cfg.ambox -- main namespace
elseif ns == 6 then
obj.cfg = cfg.imbox -- file namespace
elseif ns == 14 then
obj.cfg = cfg.cmbox -- category namespace
else
local nsTable = mw.site.namespaces[ns]
if nsTable and nsTable.isTalk then
obj.cfg = cfg.tmbox -- any talk namespace
else
obj.cfg = cfg.ombox -- other namespaces or invalid input
end
end
end
-- Set the arguments, and remove all blank arguments except for the ones
-- listed in cfg.allowBlankParams.
do
local newArgs = {}
for k, v in pairs(args) do
if v ~= '' then
newArgs[k] = v
end
end
for i, param in ipairs(obj.cfg.allowBlankParams or {}) do
newArgs[param] = args[param]
end
obj.args = newArgs
end
-- Define internal data structure.
obj.categories = {}
obj.classes = {}
return setmetatable(obj, MessageBox)
end
function MessageBox:addCat(ns, cat, sort)
if not cat then
return nil
end
if sort then
cat = string.format('[[Category:%s|%s]]', cat, sort)
else
cat = string.format('[[Category:%s]]', cat)
end
self.categories[ns] = self.categories[ns] or {}
table.insert(self.categories[ns], cat)
end
function MessageBox:addClass(class)
if not class then
return nil
end
table.insert(self.classes, class)
end
function MessageBox:setParameters()
local args = self.args
local cfg = self.cfg
-- Get type data.
self.type = args.type
local typeData = cfg.types[self.type]
self.invalidTypeError = cfg.showInvalidTypeError
and self.type
and not typeData
typeData = typeData or cfg.types[cfg.default]
self.typeClass = typeData.class
self.typeImage = typeData.image
-- Find if the box has been wrongly substituted.
self.isSubstituted = cfg.substCheck and args.subst == 'SUBST'
-- Find whether we are using a small message box.
self.isSmall = cfg.allowSmall and (
cfg.smallParam and args.small == cfg.smallParam
or not cfg.smallParam and yesno(args.small)
)
-- Add attributes, classes and styles.
self.id = args.id
if yesno(args.plainlinks) ~= false then
self:addClass('plainlinks')
end
for _, class in ipairs(cfg.classes or {}) do
self:addClass(class)
end
if self.isSmall then
self:addClass(cfg.smallClass or 'mbox-small')
end
self:addClass(self.typeClass)
self:addClass(args.class)
self.style = args.style
self.attrs = args.attrs
-- Set text style.
self.textstyle = args.textstyle
-- Find if we are on the template page or not. This functionality is only
-- used if useCollapsibleTextFields is set, or if both cfg.templateCategory
-- and cfg.templateCategoryRequireName are set.
self.useCollapsibleTextFields = cfg.useCollapsibleTextFields
if self.useCollapsibleTextFields
or cfg.templateCategory
and cfg.templateCategoryRequireName
then
self.name = args.name
if self.name then
local templateName = mw.ustring.match(
self.name,
'^[tT][eE][mM][pP][lL][aA][tT][eE][%s_]*:[%s_]*(.*)$'
) or self.name
templateName = 'Template:' .. templateName
self.templateTitle = getTitleObject(templateName)
end
self.isTemplatePage = self.templateTitle
and mw.title.equals(self.title, self.templateTitle)
end
-- Process data for collapsible text fields. At the moment these are only
-- used in {{ambox}}.
if self.useCollapsibleTextFields then
-- Get the self.issue value.
if self.isSmall and args.smalltext then
self.issue = args.smalltext
else
local sect
if args.sect == '' then
sect = 'This ' .. (cfg.sectionDefault or 'page')
elseif type(args.sect) == 'string' then
sect = 'This ' .. args.sect
end
local issue = args.issue
issue = type(issue) == 'string' and issue ~= '' and issue or nil
local text = args.text
text = type(text) == 'string' and text or nil
local issues = {}
table.insert(issues, sect)
table.insert(issues, issue)
table.insert(issues, text)
self.issue = table.concat(issues, ' ')
end
-- Get the self.talk value.
local talk = args.talk
-- Show talk links on the template page or template subpages if the talk
-- parameter is blank.
if talk == ''
and self.templateTitle
and (
mw.title.equals(self.templateTitle, self.title)
or self.title:isSubpageOf(self.templateTitle)
)
then
talk = '#'
elseif talk == '' then
talk = nil
end
if talk then
-- If the talk value is a talk page, make a link to that page. Else
-- assume that it's a section heading, and make a link to the talk
-- page of the current page with that section heading.
local talkTitle = getTitleObject(talk)
local talkArgIsTalkPage = true
if not talkTitle or not talkTitle.isTalkPage then
talkArgIsTalkPage = false
talkTitle = getTitleObject(
self.title.text,
mw.site.namespaces[self.title.namespace].talk.id
)
end
if talkTitle and talkTitle.exists then
local talkText = 'Relevant discussion may be found on'
if talkArgIsTalkPage then
talkText = string.format(
'%s [[%s|%s]].',
talkText,
talk,
talkTitle.prefixedText
)
else
talkText = string.format(
'%s the [[%s#%s|talk page]].',
talkText,
talkTitle.prefixedText,
talk
)
end
self.talk = talkText
end
end
-- Get other values.
self.fix = args.fix ~= '' and args.fix or nil
local date
if args.date and args.date ~= '' then
date = args.date
elseif args.date == '' and self.isTemplatePage then
date = lang:formatDate('F Y')
end
if date then
self.date = string.format(" <small>''(%s)''</small>", date)
end
self.info = args.info
if yesno(args.removalnotice) then
self.removalNotice = cfg.removalNotice
end
end
-- Set the non-collapsible text field. At the moment this is used by all box
-- types other than ambox, and also by ambox when small=yes.
if self.isSmall then
self.text = args.smalltext or args.text
else
self.text = args.text
end
-- Set the below row.
self.below = cfg.below and args.below
-- General image settings.
self.imageCellDiv = not self.isSmall and cfg.imageCellDiv
self.imageEmptyCell = cfg.imageEmptyCell
if cfg.imageEmptyCellStyle then
self.imageEmptyCellStyle = 'border:none;padding:0px;width:1px'
end
-- Left image settings.
local imageLeft = self.isSmall and args.smallimage or args.image
if cfg.imageCheckBlank and imageLeft ~= 'blank' and imageLeft ~= 'none'
or not cfg.imageCheckBlank and imageLeft ~= 'none'
then
self.imageLeft = imageLeft
if not imageLeft then
local imageSize = self.isSmall
and (cfg.imageSmallSize or '30x30px')
or '40x40px'
self.imageLeft = string.format('[[File:%s|%s|link=|alt=]]', self.typeImage
or 'Imbox notice.png', imageSize)
end
end
-- Right image settings.
local imageRight = self.isSmall and args.smallimageright or args.imageright
if not (cfg.imageRightNone and imageRight == 'none') then
self.imageRight = imageRight
end
end
function MessageBox:setMainspaceCategories()
local args = self.args
local cfg = self.cfg
if not cfg.allowMainspaceCategories then
return nil
end
local nums = {}
for _, prefix in ipairs{'cat', 'category', 'all'} do
args[prefix .. '1'] = args[prefix]
nums = union(nums, getArgNums(args, prefix))
end
-- The following is roughly equivalent to the old {{Ambox/category}}.
local date = args.date
date = type(date) == 'string' and date
local preposition = 'from'
for _, num in ipairs(nums) do
local mainCat = args['cat' .. tostring(num)]
or args['category' .. tostring(num)]
local allCat = args['all' .. tostring(num)]
mainCat = type(mainCat) == 'string' and mainCat
allCat = type(allCat) == 'string' and allCat
if mainCat and date and date ~= '' then
local catTitle = string.format('%s %s %s', mainCat, preposition, date)
self:addCat(0, catTitle)
catTitle = getTitleObject('Category:' .. catTitle)
if not catTitle or not catTitle.exists then
self:addCat(0, 'Articles with invalid date parameter in template')
end
elseif mainCat and (not date or date == '') then
self:addCat(0, mainCat)
end
if allCat then
self:addCat(0, allCat)
end
end
end
function MessageBox:setTemplateCategories()
local args = self.args
local cfg = self.cfg
-- Add template categories.
if cfg.templateCategory then
if cfg.templateCategoryRequireName then
if self.isTemplatePage then
self:addCat(10, cfg.templateCategory)
end
elseif not self.title.isSubpage then
self:addCat(10, cfg.templateCategory)
end
end
-- Add template error categories.
if cfg.templateErrorCategory then
local templateErrorCategory = cfg.templateErrorCategory
local templateCat, templateSort
if not self.name and not self.title.isSubpage then
templateCat = templateErrorCategory
elseif self.isTemplatePage then
local paramsToCheck = cfg.templateErrorParamsToCheck or {}
local count = 0
for i, param in ipairs(paramsToCheck) do
if not args[param] then
count = count + 1
end
end
if count > 0 then
templateCat = templateErrorCategory
templateSort = tostring(count)
end
if self.categoryNums and #self.categoryNums > 0 then
templateCat = templateErrorCategory
templateSort = 'C'
end
end
self:addCat(10, templateCat, templateSort)
end
end
function MessageBox:setAllNamespaceCategories()
-- Set categories for all namespaces.
if self.invalidTypeError then
local allSort = (self.title.namespace == 0 and 'Main:' or '') .. self.title.prefixedText
self:addCat('all', 'Wikipedia message box parameter needs fixing', allSort)
end
if self.isSubstituted then
self:addCat('all', 'Pages with incorrectly substituted templates')
end
end
function MessageBox:setCategories()
if self.title.namespace == 0 then
self:setMainspaceCategories()
elseif self.title.namespace == 10 then
self:setTemplateCategories()
end
self:setAllNamespaceCategories()
end
function MessageBox:renderCategories()
-- Convert category tables to strings and pass them through
-- [[Module:Category handler]].
return categoryHandler{
main = table.concat(self.categories[0] or {}),
template = table.concat(self.categories[10] or {}),
all = table.concat(self.categories.all or {}),
nocat = self.args.nocat,
page = self.args.page
}
end
function MessageBox:export()
local root = mw.html.create()
-- Add the subst check error.
if self.isSubstituted and self.name then
root:tag('b')
:addClass('error')
:wikitext(string.format(
'Template <code>%s[[Template:%s|%s]]%s</code> has been incorrectly substituted.',
mw.text.nowiki('{{'), self.name, self.name, mw.text.nowiki('}}')
))
end
-- Create the box table.
local boxTable = root:tag('table')
boxTable:attr('id', self.id or nil)
for i, class in ipairs(self.classes or {}) do
boxTable:addClass(class or nil)
end
boxTable
:cssText(self.style or nil)
:attr('role', 'presentation')
if self.attrs then
boxTable:attr(self.attrs)
end
-- Add the left-hand image.
local row = boxTable:tag('tr')
if self.imageLeft then
local imageLeftCell = row:tag('td'):addClass('mbox-image')
if self.imageCellDiv then
-- If we are using a div, redefine imageLeftCell so that the image
-- is inside it. Divs use style="width: 52px;", which limits the
-- image width to 52px. If any images in a div are wider than that,
-- they may overlap with the text or cause other display problems.
imageLeftCell = imageLeftCell:tag('div'):css('width', '52px')
end
imageLeftCell:wikitext(self.imageLeft or nil)
elseif self.imageEmptyCell then
-- Some message boxes define an empty cell if no image is specified, and
-- some don't. The old template code in templates where empty cells are
-- specified gives the following hint: "No image. Cell with some width
-- or padding necessary for text cell to have 100% width."
row:tag('td')
:addClass('mbox-empty-cell')
:cssText(self.imageEmptyCellStyle or nil)
end
-- Add the text.
local textCell = row:tag('td'):addClass('mbox-text')
if self.useCollapsibleTextFields then
-- The message box uses advanced text parameters that allow things to be
-- collapsible. At the moment, only ambox uses this.
textCell:cssText(self.textstyle or nil)
local textCellDiv = textCell:tag('div')
textCellDiv
:addClass('mbox-text-span')
:wikitext(self.issue or nil)
if (self.talk or self.fix) and not self.isSmall then
textCellDiv:tag('span')
:addClass('hide-when-compact')
:wikitext(self.talk and (' ' .. self.talk) or nil)
:wikitext(self.fix and (' ' .. self.fix) or nil)
end
textCellDiv:wikitext(self.date and (' ' .. self.date) or nil)
if self.info and not self.isSmall then
textCellDiv
:tag('span')
:addClass('hide-when-compact')
:wikitext(self.info and (' ' .. self.info) or nil)
end
if self.removalNotice then
textCellDiv:tag('small')
:addClass('hide-when-compact')
:tag('i')
:wikitext(string.format(" (%s)", self.removalNotice))
end
else
-- Default text formatting - anything goes.
textCell
:cssText(self.textstyle or nil)
:wikitext(self.text or nil)
end
-- Add the right-hand image.
if self.imageRight then
local imageRightCell = row:tag('td'):addClass('mbox-imageright')
if self.imageCellDiv then
-- If we are using a div, redefine imageRightCell so that the image
-- is inside it.
imageRightCell = imageRightCell:tag('div'):css('width', '52px')
end
imageRightCell
:wikitext(self.imageRight or nil)
end
-- Add the below row.
if self.below then
boxTable:tag('tr')
:tag('td')
:attr('colspan', self.imageRight and '3' or '2')
:addClass('mbox-text')
:cssText(self.textstyle or nil)
:wikitext(self.below or nil)
end
-- Add error message for invalid type parameters.
if self.invalidTypeError then
root:tag('div')
:css('text-align', 'center')
:wikitext(string.format(
'This message box is using an invalid "type=%s" parameter and needs fixing.',
self.type or ''
))
end
-- Add categories.
root:wikitext(self:renderCategories() or nil)
return tostring(root)
end
--------------------------------------------------------------------------------
-- Exports
--------------------------------------------------------------------------------
local p, mt = {}, {}
function p._exportClasses()
-- For testing.
return {
MessageBox = MessageBox
}
end
function p.main(boxType, args, cfgTables)
local box = MessageBox.new(boxType, args, cfgTables or mw.loadData(CONFIG_MODULE))
box:setParameters()
box:setCategories()
return box:export()
end
function mt.__index(t, k)
return function (frame)
if not getArgs then
getArgs = require('Module:Arguments').getArgs
end
return t.main(k, getArgs(frame, {trim = false, removeBlanks = false}))
end
end
return setmetatable(p, mt)
o82985w14pvc3irjmn280op991seq7t
Module:Message box/configuration
828
2586
11951
2018-03-14T18:11:54Z
OktaRama2010
618
Page créée avec « -------------------------------------------------------------------------------- -- Message box configuration -- --... »
11951
Scribunto
text/plain
--------------------------------------------------------------------------------
-- Message box configuration --
-- --
-- This module contains configuration data for [[Module:Message box]]. --
--------------------------------------------------------------------------------
return {
ambox = {
types = {
speedy = {
class = 'ambox-speedy',
image = 'Ambox warning pn.svg'
},
delete = {
class = 'ambox-delete',
image = 'Ambox warning pn.svg'
},
content = {
class = 'ambox-content',
image = 'Ambox important.svg'
},
style = {
class = 'ambox-style',
image = 'Edit-clear.svg'
},
move = {
class = 'ambox-move',
image = 'Merge-split-transwiki default.svg'
},
protection = {
class = 'ambox-protection',
image = 'Padlock-silver-medium.svg'
},
notice = {
class = 'ambox-notice',
image = 'Information icon4.svg'
}
},
default = 'notice',
allowBlankParams = {'talk', 'sect', 'date', 'issue', 'fix', 'subst', 'hidden'},
allowSmall = true,
smallParam = 'left',
smallClass = 'mbox-small-left',
substCheck = true,
classes = {'metadata', 'ambox'},
imageEmptyCell = true,
imageCheckBlank = true,
imageSmallSize = '20x20px',
imageCellDiv = true,
useCollapsibleTextFields = true,
imageRightNone = true,
sectionDefault = 'article',
allowMainspaceCategories = true,
templateCategory = 'Article message templates',
templateCategoryRequireName = true,
templateErrorCategory = 'Article message templates with missing parameters',
templateErrorParamsToCheck = {'issue', 'fix', 'subst'},
removalNotice = '[[Help:Maintenance template removal|Learn how and when to remove this template message]]'
},
cmbox = {
types = {
speedy = {
class = 'cmbox-speedy',
image = 'Ambox warning pn.svg'
},
delete = {
class = 'cmbox-delete',
image = 'Ambox warning pn.svg'
},
content = {
class = 'cmbox-content',
image = 'Ambox important.svg'
},
style = {
class = 'cmbox-style',
image = 'Edit-clear.svg'
},
move = {
class = 'cmbox-move',
image = 'Merge-split-transwiki default.svg'
},
protection = {
class = 'cmbox-protection',
image = 'Padlock-silver-medium.svg'
},
notice = {
class = 'cmbox-notice',
image = 'Information icon4.svg'
}
},
default = 'notice',
showInvalidTypeError = true,
classes = {'cmbox'},
imageEmptyCell = true
},
fmbox = {
types = {
warning = {
class = 'fmbox-warning',
image = 'Ambox warning pn.svg'
},
editnotice = {
class = 'fmbox-editnotice',
image = 'Information icon4.svg'
},
system = {
class = 'fmbox-system',
image = 'Information icon4.svg'
}
},
default = 'system',
showInvalidTypeError = true,
classes = {'fmbox'},
imageEmptyCell = false,
imageRightNone = false
},
imbox = {
types = {
speedy = {
class = 'imbox-speedy',
image = 'Ambox warning pn.svg'
},
delete = {
class = 'imbox-delete',
image = 'Ambox warning pn.svg'
},
content = {
class = 'imbox-content',
image = 'Ambox important.svg'
},
style = {
class = 'imbox-style',
image = 'Edit-clear.svg'
},
move = {
class = 'imbox-move',
image = 'Merge-split-transwiki default.svg'
},
protection = {
class = 'imbox-protection',
image = 'Padlock-silver-medium.svg'
},
license = {
class = 'imbox-license licensetpl',
image = 'Imbox license.png' -- @todo We need an SVG version of this
},
featured = {
class = 'imbox-featured',
image = 'Cscr-featured.svg'
},
notice = {
class = 'imbox-notice',
image = 'Information icon4.svg'
}
},
default = 'notice',
showInvalidTypeError = true,
classes = {'imbox'},
imageEmptyCell = true,
below = true,
templateCategory = 'File message boxes'
},
ombox = {
types = {
speedy = {
class = 'ombox-speedy',
image = 'Ambox warning pn.svg'
},
delete = {
class = 'ombox-delete',
image = 'Ambox warning pn.svg'
},
content = {
class = 'ombox-content',
image = 'Ambox important.svg'
},
style = {
class = 'ombox-style',
image = 'Edit-clear.svg'
},
move = {
class = 'ombox-move',
image = 'Merge-split-transwiki default.svg'
},
protection = {
class = 'ombox-protection',
image = 'Padlock-silver-medium.svg'
},
notice = {
class = 'ombox-notice',
image = 'Information icon4.svg'
}
},
default = 'notice',
showInvalidTypeError = true,
classes = {'ombox'},
allowSmall = true,
imageEmptyCell = true,
imageRightNone = true
},
tmbox = {
types = {
speedy = {
class = 'tmbox-speedy',
image = 'Ambox warning pn.svg'
},
delete = {
class = 'tmbox-delete',
image = 'Ambox warning pn.svg'
},
content = {
class = 'tmbox-content',
image = 'Ambox important.svg'
},
style = {
class = 'tmbox-style',
image = 'Edit-clear.svg'
},
move = {
class = 'tmbox-move',
image = 'Merge-split-transwiki default.svg'
},
protection = {
class = 'tmbox-protection',
image = 'Padlock-silver-medium.svg'
},
notice = {
class = 'tmbox-notice',
image = 'Information icon4.svg'
}
},
default = 'notice',
showInvalidTypeError = true,
classes = {'tmbox'},
allowSmall = true,
imageRightNone = true,
imageEmptyCell = true,
imageEmptyCellStyle = true,
templateCategory = 'Talk message boxes'
}
}
16xsc67jviirmw0nf2yuxvotqd7rygq
Ñazɩyʊ sɔsɔ Rafaeli (St Raphaël Archange)
0
2587
16408
11968
2023-05-09T03:45:50Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Ñazɩyʊ sɔsɔ Rafayeli]]
16408
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Ñazɩyʊ sɔsɔ Rafayeli]]
bx9u5irz9iloc8ifcogdwc0diqj5dem
Krɩstiyaniism tɔm
0
2588
11971
2018-03-14T19:31:56Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Krɩstiyaniism tɔm]] ñɩŋgʋ nɛ [[Krɩstiyaniism]] ñɩŋgʋ yɔɔ : raccourcissement
11971
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Krɩstiyaniism]]
64qddq2any65cftnoy2rys0umwvdqo9
Takayaɣ hayʋʋ (Papier)
0
2589
16384
11974
2023-05-09T03:41:50Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Takayaɣ hayʊʊ]]
16384
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Takayaɣ hayʊʊ]]
2imue9ibs2m1tstbcdx3q1m5mir13hs
Modèle:User th-1
10
2590
11988
11979
2018-03-15T01:12:40Z
OktaRama2010
618
11988
wikitext
text/x-wiki
{{userbox-level
| level = 1
| id = [[Tayi kʋnʋŋ|th]]
| info = ผู้ใช้คนนี้สามารถใช้'''[[:Catégorie:User th|ภาษาไทย]] '''ได้ใน'''[[:Catégorie:User th-1|ระดับพื้นฐาน]]'''.
| usercategory = User th-1
| nocat = {{{nocat|}}}
}}
ng26m5utafzpdxk1347b3b3f9xx0hoh
Catégorie:User th-1
14
2591
12002
11980
2018-03-15T01:33:10Z
OktaRama2010
618
12002
wikitext
text/x-wiki
[[Catégorie:User th| 1]]
89nebw2o0rxzbuv4ucr4weowfmqmw30
Catégorie:User th
14
2592
11981
2018-03-15T00:39:44Z
OktaRama2010
618
Page créée avec « [[Catégorie:Babel - Utilisateurs par langue|th]] »
11981
wikitext
text/x-wiki
[[Catégorie:Babel - Utilisateurs par langue|th]]
2lgcszya3n55h74g4sb8rc0gsk20phl
Modèle:User en
10
2593
11982
2018-03-15T00:50:36Z
OktaRama2010
618
Page créée avec « {{userbox-level | level = | id = [[Englɩsɩɩ kʊnʊŋ|en]] | info = This user is a '''[[:Catégorie:User en-N|native speaker]]''' of the '''Englɩsɩɩ&n... »
11982
wikitext
text/x-wiki
{{userbox-level
| level =
| id = [[Englɩsɩɩ kʊnʊŋ|en]]
| info = This user is a '''[[:Catégorie:User en-N|native speaker]]''' of the '''[[Englɩsɩɩ kʊnʊŋ|English language]]'''.
| nocat = {{{nocat|false}}}
| usercategory = User en-N
}}<noinclude>
<!-- {{documentation|Template:User x/doc}} -->
</noinclude>
5u7ifewdxzcfwkb38swokvql62ckq5r
Modèle:User en-1
10
2594
11983
2018-03-15T00:58:30Z
OktaRama2010
618
Page créée avec « {{userbox-level | level = 1 | id = [[Englɩsɩɩ kʊnʊŋ|en]] | info = This user can contribute with a '''[[:Catégorie:User en-1|basic]]''' level of ''':C... »
11983
wikitext
text/x-wiki
{{userbox-level
| level = 1
| id = [[Englɩsɩɩ kʊnʊŋ|en]]
| info = This user can contribute with a '''[[:Catégorie:User en-1|basic]]''' level of '''[[:Catégorie:User en|English]]'''.
| usercategory = User en-1
| nocat = {{{nocat|}}}
}}
gohynqfie0s22525h3kpdqlacvhjiap
Modèle:User en-2
10
2595
11984
2018-03-15T01:01:29Z
OktaRama2010
618
Page créée avec « {{userbox-level | level = 2 | id = [[Englɩsɩɩ kʊnʊŋ|en]] | info = This user can contribute with an '''[[:Catégorie:User en-2|intermediate]]''' level of... »
11984
wikitext
text/x-wiki
{{userbox-level
| level = 2
| id = [[Englɩsɩɩ kʊnʊŋ|en]]
| info = This user can contribute with an '''[[:Catégorie:User en-2|intermediate]]''' level of '''[[:Catégorie:User en|English]]'''.
| usercategory = User en-2
| nocat = {{{nocat|}}}
}}
7i6klw6wxuxb4bpcrtxv0clngxrven4
Modèle:User en-3
10
2596
11985
2018-03-15T01:05:30Z
OktaRama2010
618
Page créée avec « {{userbox-level | level = 3 | id = [[Englɩsɩɩ kʊnʊŋ|en]] | info = This user can contribute with an ''':Catégorie:User en-3|advanced le... »
11985
wikitext
text/x-wiki
{{userbox-level
| level = 3
| id = [[Englɩsɩɩ kʊnʊŋ|en]]
| info = This user can contribute with an '''[[:Catégorie:User en-3|advanced level]]''' of the '''[[Englɩsɩɩ kʊnʊŋ|English language]]'''.
| usercategory = User en-3
| nocat = {{{nocat|}}}
}}
i3zh9y0pggtwbh3gmykzq7jjr3f1qat
Modèle:User en-5
10
2597
11986
2018-03-15T01:08:07Z
OktaRama2010
618
Page créée avec « {{userbox-level | level = 5 | id = [[Englɩsɩɩ kʊnʊŋ|en]] | info = This user can contribute with a '''[[:Catégorie:User en-5|professional]]''' level of... »
11986
wikitext
text/x-wiki
{{userbox-level
| level = 5
| id = [[Englɩsɩɩ kʊnʊŋ|en]]
| info = This user can contribute with a '''[[:Catégorie:User en-5|professional]]''' level of '''[[:Catégorie:User en|English]]'''.
| usercategory = User en-5
| nocat = {{{nocat|}}}
}}
0cexgvb49a6s2fiaih8wz5o77gpf2q0
Modèle:User en-0
10
2598
11987
2018-03-15T01:11:05Z
OktaRama2010
618
Page créée avec « {{userbox-level | level = 0 | id = [[Englɩsɩɩ kʊnʊŋ|en]] | info = This user '''does not understand [[:Catégorie:User en-0|English]]''' (or understands... »
11987
wikitext
text/x-wiki
{{userbox-level
| level = 0
| id = [[Englɩsɩɩ kʊnʊŋ|en]]
| info = This user '''does not understand [[:Catégorie:User en-0|English]]''' (or understands it with considerable difficulty).
| usercategory = User en-0
| nocat = {{{nocat|}}}
}}
li4ybzgoicy3i7kaxnqvoo0rbe2p3e6
Catégorie:User en-4
14
2599
11994
2018-03-15T01:20:25Z
OktaRama2010
618
Page créée avec « [[Catégorie:User en| 4]] »
11994
wikitext
text/x-wiki
[[Catégorie:User en| 4]]
2z292bezzdtzujq6i8xyc2dkywazova
Catégorie:User en-5
14
2600
11995
2018-03-15T01:20:57Z
OktaRama2010
618
Page créée avec « [[Catégorie:User en| 5]] »
11995
wikitext
text/x-wiki
[[Catégorie:User en| 5]]
7ryjgzgpzf7yezta66xnc8p88xayomr
Catégorie:User en-3
14
2601
11996
2018-03-15T01:21:39Z
OktaRama2010
618
Page créée avec « [[Catégorie:User en| 3]] »
11996
wikitext
text/x-wiki
[[Catégorie:User en| 3]]
slznaycc3isz220czjb64fp0jf3pxr9
Catégorie:User en-2
14
2602
11997
2018-03-15T01:23:05Z
OktaRama2010
618
Page créée avec « [[Catégorie:User en| 2]] »
11997
wikitext
text/x-wiki
[[Catégorie:User en| 2]]
czesn14f4s8rfs0wrftzozjrq9kdlhl
Catégorie:User en-1
14
2603
11998
2018-03-15T01:23:45Z
OktaRama2010
618
Page créée avec « [[Catégorie:User en| 1]] »
11998
wikitext
text/x-wiki
[[Catégorie:User en| 1]]
32f0dzb72y6de1igdelccf3dshjgghb
Catégorie:User en-0
14
2604
11999
2018-03-15T01:24:15Z
OktaRama2010
618
Page créée avec « [[Catégorie:User en| 0]] »
11999
wikitext
text/x-wiki
[[Catégorie:User en| 0]]
90huu8ps7gihblcipy54rbpjl14xmpu
Catégorie:User en-N
14
2605
12000
2018-03-15T01:24:47Z
OktaRama2010
618
Page créée avec « [[Catégorie:User en| N]] »
12000
wikitext
text/x-wiki
[[Catégorie:User en| N]]
qbhwu98z88xnk6b35rofsfab8y5gahw
Catégorie:User en
14
2606
12001
2018-03-15T01:26:00Z
OktaRama2010
618
Page créée avec « [[Catégorie:Babel - Utilisateurs par langue|en]] »
12001
wikitext
text/x-wiki
[[Catégorie:Babel - Utilisateurs par langue|en]]
mjk1quy70yr7zfvtbj6lfwkytzgo29f
Catégorie:User id
14
2607
12007
12006
2018-03-15T01:40:36Z
OktaRama2010
618
12007
wikitext
text/x-wiki
[[Catégorie:Babel - Utilisateurs par langue|id]]
sdpp5zi92qpdu61site1zg5ql6mu22y
Catégorie:User id-N
14
2608
12004
2018-03-15T01:37:12Z
OktaRama2010
618
Page créée avec « [[Catégorie:User id| N]] »
12004
wikitext
text/x-wiki
[[Catégorie:User id| N]]
bknajnavs7hexknqa3i0qcag3g5lc7c
Catégorie:User fr
14
2609
12005
2018-03-15T01:39:52Z
OktaRama2010
618
Page créée avec « [[Catégorie:Babel - Utilisateurs par langue|fr]] »
12005
wikitext
text/x-wiki
[[Catégorie:Babel - Utilisateurs par langue|fr]]
eu9b6g3gwr55mbqpe68k2qf8hne5stv
Nɔbɛlɩyɔm
0
2610
12091
12008
2018-03-17T20:51:25Z
Gnangbade
58
liens
12091
wikitext
text/x-wiki
Nɔbɛlɩyɔm kɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ pʊtʊ weyi ɛ-ñʊʊ mayaɣ kɔyɔ 102 nɛ yʊsaɣ ñɩŋa yɔ No. Pʊtʊ ɛnʊ poluba-ɩ kulubu nɛ ɛfɛyɩna ɖiɣɖiɣ agbele nɔɔyɔ. Ɛkɛ ñɩɣlɩm pɩyʊ. Nobel tomnasi ɖɔnɛ sukuli ŋgʊ kɩwɛ [[Stɔkhɔlm|Stockholm]] nana nɔbɛlɩyɔm nɛ pʊcɔ pʊwayɩ Albert Ghiorso, Torbjørn Sikkeland, John R. Walton nɛ Glenn Seaborg tasɩ-ɩ naʊ [[Etaazuunii]] pɩnaɣ [[1958]]. Paya-ɩ se nɔbɛlɩyɔm se paɖʊna hɩɖɛ [[Alfred Nobel]], ɛlɛ ñɛkɛ [[Sʊyɛdɩ]] kpɛlɩ kpɛlɛkɩyʊ weyi eluba tɩm nɛ ɛtɩyɩ Nobel kɩhɛyɩɣ liidiye yɔ.
Pɩnaɣ [[1957]], Nobel tomnasi ɖɔnɛ sukuli ŋgʊ kɩwɛ Stockholm yɔ kɩ-taa ñɩnɩyaa susi se palaba agbele 251102 yaa 253102 pɩtɩŋna kʊrɩyɔm 244 tɛ yoluu yɔɔ nɛ karɩbɔnɩ 13, nɛ paya pʊtʊ 102 ɛnʊ se nɔbɛlɩyɔm.
Ɛyaa nabɛyɛ pɔ-nɔɔ yɔɔ ɖɛyʊ kɔyɔ Glenn Seaborg nɛ Albert Ghiorso Lawrence-Berkeley takʊʊ nɛ wiluu tʊmɩyɛ se paɖanɩ labʊ mbʊ Stockholm lɩmaɣza kɛwa yɔ nɛ patapɩzɩ. Ɛyaa kʊyʊma mba ɖanɩɣ yɔɔdʊʊ se palaba pʊtʊ 254102 pɩtɩŋna [[kʊrɩyɔm]] 244 yoluu yɔɔ nɛ [[Karɩbɔnɩ|karbɔnɩ]] 12 pɩnaɣ 1958. Ŋgbɛyɛ lɛɛɖɛ, ɖɩ-nɔɔ yɔɔ ɖɛyʊ kɔyɔ Gueorgui Fliorov kɛ Doubna tɛtʊ taa, papʊtʊʊ pʊtʊ ɛnʊ ɛ-tɔm. Pɛtɛmna se Lawrence- Berkeley kɛ paɖaɣna-ɩ labʊ nɛ ndʊ tɩlɩ peeɖe yɔ kpazʊʊ ɖoŋ Doubna ñɩndʊ.
ftflkynp34i5bfnn3hvze8mht6p255n
Catégorie:User it-1
14
2611
12012
2018-03-15T10:17:02Z
OktaRama2010
618
Page créée avec « [[Catégorie:User it| 1]] »
12012
wikitext
text/x-wiki
[[Catégorie:User it| 1]]
2jismg4qhkewlwgp19e480jg32wyzmg
Catégorie:User it
14
2612
12013
2018-03-15T10:17:57Z
OktaRama2010
618
Page créée avec « [[Catégorie:Babel - Utilisateurs par langue|it]] »
12013
wikitext
text/x-wiki
[[Catégorie:Babel - Utilisateurs par langue|it]]
6pmhvt1iz2rs746ru6jhdbdb2fsoov5
Catégorie:User ru
14
2613
12014
2018-03-15T10:19:15Z
OktaRama2010
618
Page créée avec « [[Catégorie:Babel - Utilisateurs par langue|ru]] »
12014
wikitext
text/x-wiki
[[Catégorie:Babel - Utilisateurs par langue|ru]]
bxpw703wzfhc5eusmexoq8f4rdk7jnm
Catégorie:User ru-1
14
2614
12015
2018-03-15T10:19:49Z
OktaRama2010
618
Page créée avec « [[Catégorie:User ru| 1]] »
12015
wikitext
text/x-wiki
[[Catégorie:User ru| 1]]
791cvp1ujjijpjmq5ue1nsfijdednup
Catégorie:User ja-1
14
2615
12016
2018-03-15T10:20:16Z
OktaRama2010
618
Page créée avec « [[Catégorie:User ja| 1]] »
12016
wikitext
text/x-wiki
[[Catégorie:User ja| 1]]
pcnbnroxrhl99d4bl81zaqi4cwzi6be
Catégorie:User ja
14
2616
12017
2018-03-15T10:20:50Z
OktaRama2010
618
Page créée avec « [[Catégorie:Babel - Utilisateurs par langue|ja]] »
12017
wikitext
text/x-wiki
[[Catégorie:Babel - Utilisateurs par langue|ja]]
r9kwjaqdgl6jnuccsafr0s42q94dzl7
Modèle:User fr
10
2617
12019
2018-03-15T14:39:03Z
OktaRama2010
618
Page créée avec « {{userbox-level | level = | id = [[Fransɩɩ kʊnʊŋ|fr]] | info = ''Cet utilisateur a pour '''[[:Catégorie:User fr-N|langue maternelle]]''' le ''':Caté... »
12019
wikitext
text/x-wiki
{{userbox-level
| level =
| id = [[Fransɩɩ kʊnʊŋ|fr]]
| info = ''Cet utilisateur a pour '''[[:Catégorie:User fr-N|langue maternelle]]''' le '''[[:Catégorie:User fr|français]]'''.''
| usercategory = User fr-N
| nocat = {{{nocat|}}}
}}
kfo4rxswqz55jejlfwbgikg7d08h2ye
Catégorie:User fr-N
14
2618
12020
2018-03-15T14:39:55Z
OktaRama2010
618
Page créée avec « [[Catégorie:User fr| N]] »
12020
wikitext
text/x-wiki
[[Catégorie:User fr| N]]
2trzus6g1acr354czje5h3kgyu9kquv
Modèle:User nl-4
10
2619
12021
2018-03-15T14:43:15Z
OktaRama2010
618
Page créée avec « {{userbox-level | level = 4 | id = [[Neeyerɩlandɛ kʊnʊŋ|nl]] | info = Deze gebruiker spreekt '''[[:Catégorie:User nl-4|vloeiend en foutloos]]''' ''':C... »
12021
wikitext
text/x-wiki
{{userbox-level
| level = 4
| id = [[Neeyerɩlandɛ kʊnʊŋ|nl]]
| info = Deze gebruiker spreekt '''[[:Catégorie:User nl-4|vloeiend en foutloos]]''' '''[[:Catégorie:User nl|Nederlands]]'''.
| usercategory = User nl-4
| nocat = {{{nocat|}}}
}}
lwpqdgjh0qi0pa9plohb1cu07yx6cue
Catégorie:User nl-4
14
2620
12022
2018-03-15T14:44:01Z
OktaRama2010
618
Page créée avec « [[Catégorie:User nl| 4]] »
12022
wikitext
text/x-wiki
[[Catégorie:User nl| 4]]
fgnlnr4ugcys7a2pw7fwt8gwskceph7
Catégorie:User nl
14
2621
12023
2018-03-15T14:44:49Z
OktaRama2010
618
Page créée avec « [[Catégorie:Babel - Utilisateurs par langue|nl]] »
12023
wikitext
text/x-wiki
[[Catégorie:Babel - Utilisateurs par langue|nl]]
ihncvxuzwci31x4fotn5yco98tenal5
Modèle:User ar
10
2622
12024
2018-03-15T15:01:07Z
OktaRama2010
618
Page créée avec « {{userbox-level | level = | id = [[Arabɩɩ kʊnʊŋ|ar]] | info = .اللغة '''[[:Catégorie:User ar-N|الأم]]''' لهذا المستخدم هي ''':... »
12024
wikitext
text/x-wiki
{{userbox-level
| level =
| id = [[Arabɩɩ kʊnʊŋ|ar]]
| info = .اللغة '''[[:Catégorie:User ar-N|الأم]]''' لهذا المستخدم هي '''[[:Catégorie:User ar|العربية]]'''
| info-s = 9
| info-op = text-align:right;
| usercategory = User ar-N
| nocat = {{{nocat|}}}
}}
8yyv7eb8pxafdfpw1pls40m59soi8bj
Catégorie:User ar-N
14
2623
12025
2018-03-15T15:01:48Z
OktaRama2010
618
Page créée avec « [[Catégorie:User ar| N]] »
12025
wikitext
text/x-wiki
[[Catégorie:User ar| N]]
pybu5i12vbnw29u3uchch5qkyb5tm6d
Catégorie:User ar
14
2624
12026
2018-03-15T15:02:22Z
OktaRama2010
618
Page créée avec « [[Catégorie:Babel - Utilisateurs par langue|ar]] »
12026
wikitext
text/x-wiki
[[Catégorie:Babel - Utilisateurs par langue|ar]]
1bbu29n7c8exyjwus6c6541363zfaes
Catégorie:Ɛsɩtoonii
14
2625
12050
2018-03-15T15:53:26Z
Atticmaker
127
Page vide créée
12050
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Azɛrbayɩjanɩ
14
2626
12053
2018-03-15T15:56:24Z
Atticmaker
127
Page vide créée
12053
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Kɔsɩtaarika
14
2627
12058
2018-03-15T16:00:41Z
Atticmaker
127
Page vide créée
12058
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Tɛʋ ɖɔmbɩyɛ (Grêle)
0
2628
12068
2018-03-15T20:21:22Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Tɛʋ ɖɔmbɩyɛ (Grêle)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Tɛʋ ɖɔmbɩyɛ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suprression traduction française
12068
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Tɛʋ ɖɔmbɩyɛ]]
dwh1w6sio6by2d2evl1gmamn5kjtgta
Lawrɛnsɩyɔm
0
2629
14018
12089
2019-04-19T14:56:00Z
Atticmaker
127
Category Added
14018
wikitext
text/x-wiki
Laʊrɛnsɩyɔm kɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ pʊtʊ weyi ɛ-ñʊʊ mayaɣ kɔyɔ 103 nɛ yʊsaɣ ñɩŋa yɔ Lr (wɛɛ kɩbɩnaa taa pɩɩkɛ Lw pɩkɔɔ pɩsɩna pɩnaɣ 1963). Albert Ghiorso lubina-ɩ pɩnaɣ [[1961]], ɛ nɛ Torbjørn Sikkeland, Almon E. Larsh et Robert M. Latimer ([[Etaazuunii]]), kɛlɛ pɛcɛlɛ-ɩ Ernest Orlando Lawrence hɩɖɛ, ɛnʊ weyi ɛtɩlɩ siklotron waa wɛtʊ pɩnaɣ [[1929]].
Pɩkɛ pʊtʊ weyi palaba-ɩ kɩlabʊ yɔ, pana-ɩ kajalaɣ ɖeɖe [[lɛlaɣ fenaɣ]] kɩyakʊ 14 pɩnaɣ 1961 Heavy Ion Linear Accelerator (HILAC) kɛ Lawrence Radiation Laboratory Berkeley sukuli kɩtɛzʊʊ taa ɛlɛ pɔyɔkaɣ [[kalɩfɔrnɩyɔm]] hɔɔlʊʊ nakʊyʊ pɩtɩŋna bɔrɩ nazɩyʊ sɩɣlɩyaa bɔrɩ 10 nɛ bɔrɩ 11.
Pɩtɛ lɩmaɣzɩyɛ nɖɩ pʊkɔna ntɔjɔɔlɩyɛ ɖɩ-yɔɔ pɩnaɣ [[1967]] pɩlɩna JINR ŋgbɛyɛ naɖɩyɛ yɔɔ Dubna, [[Mɔsɩkʊʊ|Mɔsɩkʋʋ]] tɛtʊ taa, mba wɩlɩna se agbele 257Lr pɩtɛkɛ ŋgʊ yɔkʊʊna alɩfa 8,6 MeV nɛ cɛnzɩ tɔʊ caɣyɛ ɛzɩ 8s, ŋgʊ tɩfɛyɩ kɩmaŋ nɛ ndʊ paana Berkeley yɔ, kɛlɛ pɩɩkɛ agbele 258Lr ñɩnʊ, ɛlɛ lɩzaɣ 256Lr waa yee pɔyɔka [[amɛrɩsɩyɔm]] 243 hɔɔlʊʊ kɔyɔ.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Siimi taŋgayɩ ñɩɩɩ waa]]
[[Category:Kpɛli pɩyʋʋ pɩlʋʋ kpata]]
[[Category:Ñɩɣtʋ]]
2otqbhi925a4kootw310d2tkp409550
Rʊtɛrfɔrdɩyɔm
0
2630
14023
12084
2019-04-19T14:57:34Z
Atticmaker
127
Category Added
14023
wikitext
text/x-wiki
Rʊtɛrfɔrdɩyɔm kɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ pʊtʊ weyi ɛ-ñʊʊ mayaɣ kɔyɔ 104 nɛ yʊsaɣ ñɩŋa yɔ Rf. Pɩnaɣ [[1964]] pɩdaa pee yɔɔ ñɩnɩyaa nabɛyɛ sukuli kɩkpɛndʊʊ nakʊyʊ taa (JINR) Doubna tɛtʊ taa wɩlɩɣ palaba kajalaɣ pʊtʊ 104. Labɩnaʊ pʊ-nɔmɔʊ taa lɛ Soviyetiki ñɩma ñanaza plʊtɔnɩyɔm hɔɔlʊʊ nakʊyʊ pɩtɩŋna nazɩyʊ sɩɣlɩyaa yɔɔ, mba pɛwɛ ɖoŋ pɩtalɩ 113-115 Mev yɔ.
Pɩnaɣ 1969 lɛ, Berkeley sukuli ŋgʊ kɩwɛ Kaliforni kɩtɛzʊʊ yɔ kɩ-taa ñɩnɩyaa la pʊtʊ ɛnʊ ɛlɛ pɛkpɛndɩna kalɩfɔrnɩyɔm -249 nɛ karɩbɔnɩ -12. Ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩyɔɔdɩ se paapɩzɩ paɖanɩɣ paɣzʊʊ mbʊ Soviyetiki lɛɣtʊ tɩnaa kaalaba.
Pɩlɩna pʊtʊ ɛnʊ ɛ-hɩɖɛ haʊ yɔɔ pɩkɔna ndɔnjɔlɩyɛ sakɩyɛ. Soviyetiki ɛyaa papa se mba kaalɛna-ɩ naʊ kajalaɣ Doubna nɛ pɔpɔzɩ se paya-ɩ hɩɖɛ se dubnium (Db) yaa kurchatovium (palɩzɩ frasɩɩ kʊnʊŋ taa kourchatovium yaa ɖeyi ɖeyi taa lɛ kourtchatovium, Ku), Igor Vassilievitch Kourtchatov hɩɖɛ ɖʊʊ yɔɔ, ɛlɛ kaakɛ Soviyetiki pɩdaa pee yɔɔ ñɩnɩyʊ sɔsɔ. [[Etaazuunii|Amerika]] ɛyaa papa se rʊtɛrfɔrdɩyɔm (Rf), pɩlɩna Ernest Rutherford hɩɖɛ ɖʊʊ yɔɔ.
UICPA kpaɣ mbʊ hɩɖɛ se unnilquadium (yʊsaɣ mayaɣ kɔyɔ Unq), pɩkɔɔ pɩtalɩ pɩnaɣ [[1997]] nɛ lɩmaɣza lɛɛzɩ kpɛlɩ mbʊ nɛ paya-ɩ hɩɖɛ se rʊtɛrfɔrdɩyɔm nɛ pɩkɛ pʊtʊ 105 kɛlɛ pɛlɛzɩ-ɩ hɩɖɛ nɛ paya-ɩ se dʊbnɩyɔm
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Siimi taŋgayɩ ñɩɩɩ waa]]
[[Category:Kpɛli pɩyʋʋ pɩlʋʋ kpata]]
[[Category:Ñɩɣtʋ]]
4pxs4jtog0bl9n4jbz0mc229ixuus4g
Modèle:User it-0
10
2631
12076
12074
2018-03-16T22:32:47Z
OktaRama2010
618
12076
wikitext
text/x-wiki
{{userbox-level
| level = 0
| id = [[Itaalii kʊnʊŋ|it]]
| info = Questo utente '''[[:Catégorie:User it|non]] capisce''' l''''[[:Catégorie:User it-0|italiano]]'''.
| usercategory = User it-0
| nocat = {{{nocat|}}}
}}
0x5zuq9csmlx9wpbgz7zerj8wc03b0o
Catégorie:User it-0
14
2632
12075
2018-03-16T16:27:02Z
OktaRama2010
618
Page créée avec « [[Catégorie:User it| 0]] »
12075
wikitext
text/x-wiki
[[Catégorie:User it| 0]]
lfd4df1llqc6yh7k4rg0djos0to96cq
Pɩnzɩ mɩnʋʋ you tɔm
0
2633
12082
2018-03-17T15:06:55Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Pɩnzɩ mɩnʋʋ you tɔm]] ñɩŋgʋ nɛ [[Pɩnzɩ mɩnʋʋ you]] ñɩŋgʋ yɔɔ : no need for tɔm
12082
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Pɩnzɩ mɩnʋʋ you]]
q3qodkmaqfyms6n5hqzxzej3har2y6r
Laʊrɛnsɩyɔm
0
2634
12090
2018-03-17T20:49:52Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Laʊrɛnsɩyɔm]] ñɩŋgʋ nɛ [[Lawrɛnsɩyɔm]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Orthographe
12090
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Lawrɛnsɩyɔm]]
gp5uif0h6h5kqa696ht9ss30fd1nhn1
Tɔnɛ nɛ ɖɩhʋndʋ tɔɔla (Fourrure)
0
2635
12096
2018-03-18T17:42:35Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Tɔnɛ nɛ ɖɩhʋndʋ tɔɔla (Fourrure)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Tɔnɛ nɛ ɖɩhʋndʋ tɔɔla]] ñɩŋgʋ yɔɔ : suppression traduction française
12096
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Tɔnɛ nɛ ɖɩhʋndʋ tɔɔla]]
t1gswjix4etxejsjpghps41egnw2gkm
Tadɩyɛ (Commerce)
0
2636
12103
2018-03-18T17:56:36Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Tadɩyɛ (Commerce)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Tadɩyɛ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction frnaçaise
12103
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Tadɩyɛ]]
a0h52gpjqlijzps59j03f4kfog8ewf6
Tɔm susuu takayaɣ (jounal)
0
2637
12112
2018-03-18T18:16:22Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Tɔm susuu takayaɣ (jounal)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Tɔm susuu takayaɣ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : suppression traduction française
12112
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Tɔm susuu takayaɣ]]
p33fogo1hcvvhsu3n22eo7xn6lxbl6d
Tɔm hʊʊ (jugement)
0
2638
12118
2018-03-18T18:25:04Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Tɔm hʊʊ (jugement)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Tɔm hʊʊ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : suprresion tradution française
12118
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Tɔm hʊʊ]]
60k65tfx4rd7uxggv76ojtvppy2o3on
Dʊbɩnɩyɔm
0
2639
14016
12142
2019-04-19T14:55:18Z
Atticmaker
127
Category Added
14016
wikitext
text/x-wiki
Dʊbɩnɩyɔm kɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ pʊtʊ weyi ɛ-ñʊʊ mayaɣ kɔyɔ 105, nɛ yʊsaɣ ñɩŋa yɔ Db. Ɛkɛ akɩtɩnɩdɩ waa tɛ pʊtʊ weyi palaba-ɩ kɩlabʊ nɛ ɛ-tɛ agbele naa tɩŋa cɛnzɩ tɔʊ wɛ ɖoŋ piŋ, pʊtʊ ɛnʊ ɛ-waɣyɛ tatalɩ kɩyakɩŋ naalɛ. Patatɩɩ labɩda nɛ pʊtʊ tʊmɩyɛ nɛ paasɩŋ ɖɔɖɔ ɛ-yɔɔ tɔm pʊɖɔɔ piŋ.
Dʊbɩnɩyɔm (pɩlɩna Doubna tɛtʊ hɩɖɛ yɔɔ kɛ [[Ruusii|Rusii]] ɛjaɖɛ taa) palabɩ-ɩ kajalaɣ ɖeɖe pɩnaɣ [[1967]] pɩtɩŋna sukuli kɩkpɛndʊʊ ŋgʊ kɩñɩnɩɣ pɩlɩna pɩdaa pee yɔɔ (JINR), nɛ pɩtɩŋna ɖɔɖɔ Georgi Nikolaievitch Flerow ŋgbɛyɛ yɔɔ Doubna. Pɩkɔma pɩnaɣ [[1970]], ñɩnɩyaa ŋgbɛyɛ naɖɩyɛ ɖɩ-nɔɔ ɖɛyʊ kɔyɔ Albert Ghiorso Kalifornii sukuli kɩtɛzʊʊ taa Berkeley tɛtʊ taa ñɩɣ nesi pʊtʊ ɛnʊ ɛ-tɛ natʊ yɔɔ.
[[Etaazuunii|Amerika]] ŋgbɛyɛ ñalaba pʊtʊ ɛnʊ lɛ, pɩtɩŋna panaza Cf hɔɔlʊʊ nakʊyʊ nɛ azɔɔtɩ cɛŋga nakayɛ yɔɔ. Kɛlɛ pehiɣ pɩdaa piye 260105 (nɖɩ ɖɩwɛna fezuu titiɖe 1,6). Kɛlɛ pana pʊtʊ 105 tɛ ŋñɩɩ kɔtɩɩ waa nɛ petisi nɛ pañɩɣ nesi tɔm ndʊ tɩ yɔɔ pɩnaɣ 1970 [[lakɩŋ fenaɣ]] kɩyakʊ 5 ŋgʊ wiye.
Berkeley lɛɣtʊ tɩnaa takɩ Soviyetiki mba natʊ takayasɩ yɔɔ pɩtɩŋna pɩtɩŋna mankɩlaa waa wondu yɔɔ kɛlɛ patapɩzɩ. Pamaɣzɩ se payaa pʊtʊ ɛnʊ se hahnɩyɔm nɛ (yʊsaɣ mayaɣ kɔyɔ Ha, [ˈhɑːniəm]) pɩlɩna [[Caama]] lɛɣtʊ tʊ Otto Hahn hɩɖɛ ɖʊʊ yɔɔ. Pɩɩkɛ hɩɖɛ nɖɩ [[Eerɔpʋ tɛtʋ wandamm|Erɔpʊ]] nɛ Amerika lɛɣtʊ tɩnaa kaalakanaɣ tʊmɩyɛ yɔɔ. Nɔɔhɔnɖɛ naɖɩyɛ la Russe ñɩnɩyaa tɛ kɛlɛ pekiziɣ hɩɖɛ nɖɩ. Ɖooo pɩnaɣ [[1997]] panɩna ɖama ndɔnjɔɔlɩyɛ nɖɩ ɖɩyɔɔ nɛ petisi hɩɖɛ dʊbɩnɩyɔm yɔɔ.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Siimi taŋgayɩ ñɩɩɩ waa]]
[[Category:Kpɛli pɩyʋʋ pɩlʋʋ kpata]]
[[Category:Ñɩɣtʋ]]
tqol860m7qqax0im9ublgck4to5kw8d
Sɩbɔrgɩyɔm
0
2640
17981
14024
2024-01-20T14:25:20Z
Gnassingbé-Gnassingbé
4636
Catégorie
17981
wikitext
text/x-wiki
Sɩbɔrgɩyɔm kɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ pʊtʊ weyi ɛ-ñʊʊ mayaɣ kɔyɔ 106 nɛ yʊsaɣ ñɩŋa yɔ Sg. Palaba-ɩ kajalaɣ ɖeɖe lɛ, pɩɩkɛ pɩnaɣ [[1974]] ɛlɛ [[Etaazuunii]] nɛ URSS aŋgba kɛlɛ paa nɖɩ lɛ ɖɩɩwɛɛ ɖɩ-tɩ yɔɔ nɛ pɛkpɛndɩ labʊ pʊtʊ ɛnʊ niikaɣ you alɩwaatʊ taa, nɛ poyou pɩlɩna pʊtʊ ɛnʊ ɛ-hɩɖɛ yɔɔ. You ŋgʊ pɔkɔɔ pehiɣ ɖama nɩnaʊ ɖooo pɩnaɣ [[1997]] pɩtɩŋna ɛzɩma pʊtʊ 104 nɛ 108 wabɩtʊ yɔɔ kɛlɛ paha pʊtʊ 106 hɩɖɛ pɩtɩŋna Glenn Seaborg hɩɖɛ yɔɔ, ɛkɛ lɛɣtʊ ɛyʊ kɛtɛɖaɣ tʊ weyi ɛ-hɩɖɛ mʊna samtʊ piŋ yɔ ɛ-tɛ wɛɛ taa.
Ɛkɛ akɩtɩnɩdɩ waa tɛ pʊtʊ nɔɔyʊ weyi ɛtɔʊ cɛnzɩ sakɩyɛ yɔ, kɛlɛ a-agbele kʊyʊm nɔyʊ pasɩma 269Sg nɛ ɛ-tɛ caɣyɛ cɛnzɩ tɔʊ alɩwaatʊ maɣna cɛjɛsɩ 3,1. Pʊtʊnaa caɣyɛ kpata taa lɛ, ɛwɛ tɔnkɩsɩtɛnɩ tɛɛ nɛ ɛwɛtʊ wɛɛ ɖɔɖɔ ɛzɩ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ ñɩɣlɩm pʊtʊnaa kɩɖɛzaa yɔ. Wiluu nɛ takɩɣ tʊma ndɩ ndɩ naalɛ taa pana pʊtʊ 106.
Pɩkɔma pɩnaɣ 1974 [[Mɩsɩkʋm fenaɣ|mɩsɩkʊm fenaɣ]] taa lɛ, Soviyetiki ñɩnɩyaa ŋgbɛyɛ naɖɩyɛ ɖɩ-nɔɔ yɔɔ ɖɛyʊ kɔyɔ Gueorgui Fliorov kɛ pɩdaa yɔɔ ñɩnɩyaa sukuli kɩkpɛndʊʊ taa Doubna tɛtʊ taa tɔŋ se palaba agbele nɔɔyʊ nɛ ɛ-tɛ ilimiye ñʊʊ kɔyɔ 259 nɛ pekpekiɣ se pɩkɛʊ sɩbɔrgɩyɔm 260.
Mbʊ pɩkɛwa se Amerika ɛyaa tʊma yɔɔ pɛlɛɛ tisiɣ mbʊ lɛ, papa tɔ se payaa pʊtʊ ɛnʊ sɩbɔrgɩyɔm pɩlɩna kpɛlɩ kpɛlɛkɩyʊ Glenn T. Seaborg yɔɔ. Hɩɖɛ nɖɩ ɖɩkɔna ndɔnjɔɔlɩyɛ sakɩyɛ mbʊ pɔyɔɔ yɔ Seaborg tɩtɩŋa kaawɛ ɛtaatɩɩ sɩbɩta. Kedeŋga kpeekpe ŋgbɛyɛ sɔsɔyɛ naɖɩyɛ ñɔtɔŋ se pɩɩwɛ se Berkeley nɛ Doubna wiluu nɛ takɩɣ tʊma ɛtɛyɩ pʊtʊ ɛ-natʊ kɩhɛyʊʊ liidiye pɩnaɣ 1992.
[[Catégorie:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Catégorie:Siimi taŋgayɩ ñɩɩɩ waa]]
[[Catégorie:Kpɛli pɩyʋʋ pɩlʋʋ kpata]]
[[Catégorie:Ñɩɣtʋ]]
nsk4kfytx6h4e9uqqbbnlib4qtoxdmo
Bɔrɩyɔm
0
2641
14010
12163
2019-04-19T14:52:45Z
Atticmaker
127
Category Added
14010
wikitext
text/x-wiki
'''Bɔrɩyɔm''' (yʊsaɣ mayaɣ kɔyɔ Bh) ɛkɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ pʊtʊ weyi ɛ-ñʊʊ mayaɣ kɔyɔ 107. Palaba-ɩ kajalaɣ ɖeɖe pɩnaɣ [[1981]] pɩtɩŋna pamabɩna-ɩ nɛ 209Bi(54Cr,n)262Bh Gesellschaft für Schwerionenforschung (GSI) kɛ Darmstadt taa, [[Caama]] ɛjaɖɛ taa.
Pɛlɛza pɩ-tɛ lɩmaɣzɩyɛ nɖɩ GSI pɩnaɣ [[1989]], kpaagbaa mbʊ lɛ pɩcaŋ pala 261Bh nɛ ɖɔɖɔ pɩdaa pee hilimiye kʊyʊmɖɩyɛ tɛ. Transfɔrmɩyɔm Working Group (TWG) UICPA ɖanɩ ñɔɔzʊʊ pʊtʊ 107 natʊ tɔm pɩtɩŋna GSI pɩnaɣ 1992, nɛ UICPA kpaɣ hɩɖɛ se bɔrɩyɔm pɩnaɣ [[1994]].
Kɔkɔɖɛ naɖɩyɛ la piŋ mbʊ pʊyɔɔ pɩɩwɛ sɔndʊ ɖɩkɔŋ ɖiyidina Ɛnglɛsɩ ñɩnɖɛ boron pɩkɛna bɔrɩ, kɛlɛ GSI kpaɣ lɩmaɣza mbʊ nɛ pɛlɛzɩɣ hɩɖɛ nɩlɩbɔrɩyɔm, nɛ pʊtʊ ɛnʊ ɛkpaɣ hɩɖɛ ɖooo pɩnaɣ [[1997]] se bɔrɩyɔm, pɩkɛna hɩɖɛ ɖʊ tomnasi ɖɔnɛ tʊmɩyɛ tʊ weyi ɛkɛ [[Tanimarikɩ|Tanɩmarɩkɩ]] tʊ Niels Bohr.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Siimi taŋgayɩ ñɩɩɩ waa]]
[[Category:Kpɛli pɩyʋʋ pɩlʋʋ kpata]]
[[Category:Ñɩɣtʋ]]
1dkjvxdjxjct98dsxc5d2wno2o7e3ci
Alabamaa
0
2642
12230
12161
2018-04-01T07:28:09Z
Gnangbade
58
12230
wikitext
text/x-wiki
'''Alabamaa''' kɛna [[Etaazuunii|Etaazunii]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ cikpetʊ natʊyʊ. Nɛ Etazuunii ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ ajɛya cikpena naayɛ nɩɩnɩwa kpɛndɩna nɛ aɖʊ nɔɔ nɛ awɛɛ ɛjaɖɛ kʊɖʊmɖɩyɛ taa kpaɩ. Etaazunii tɔbʊʊ nɛ kabɩyɛ taa se ajɛya kɩkpɛndʊʊ.
Tɛtʊ ndʊ tɩcɔ Alabamaa ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ nɛ tɩta yɔ ndʊ yɔ: Wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa lɛ, [[Zɔɔrziyaa|Zɔɔrzii]], wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa lɛ, pʊʊ sɔsɔʊ ŋgʊ payaɣ-kʊ se [[Misisipii]] yɔ kɩwɛna, hadɛ kiŋ lɛ [[Floriidii]] nɛ Mekiziiki kujomuu piyele nɛ hayʊ kiŋ lɛ [[Tenesii]] ñɛwɛna ɖɩnɛ.
Pamaza Alabamaa ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ ɖɩ-walanzɩ taa lɛ, panaa se ɖɩ-walanzɩ talɩ 135 765 km2 nɛ ɖenɖe lɩm wɛɛ yɔ, peeɖe ɖɔɔ nɛ pɩtalʊʊ ɛzɩ 4 338 km2 yɔ pʊtɔbʊʊ se pɩtalʊʊ ɛzɩ 3,2 yɔ kɛ mɩnɩʊ yɔɔ. Alabamaa kɛnna ɛjaɖɛ 23 ñɩnɖɛ kɛ ɖenɖe lɩm kɩla wɛʊ yɔ nɛ nɖɩ kɛŋna naalɛ ñɩnɖɛ kɛ ɖenɖe lɩm yɔɔ nʊmɔŋ kɩla wɛʊ yɔ kɛ Etaazunii ɛjaɖɛ taa. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ nɖɩ kɛŋna ɛjaɖɛ 30 ñɩnɖɛ kɛ walanzɩ taa nɛ ɖɩ-hayʊ kiŋ lɛ pʊŋ kɩlɩna ɖɔʊ piyele nɛ hadɛ kiŋ lɛ, kadanzi yaa fɛɛŋ ñakɩlɩna wɛʊ.
Pɩnaɣ 1800 taa paakalɩ kɩgalʊʊ kɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ paana ɛyaa ɛzɩ 5 750 yɔ ɛlɛ pɩnaɣ 2010 taa patasa ɛyaa kalɩʊ lɛ pɛkpɛnda ɛyaa miliyɔɔnaa 4 779 736.
Peeɖe pʊŋ kʊkʊyɩmɩŋ taa maɣna ɛzɩ mɛtanaa 550 pʊtɔbʊʊ se pamaaza sɔsɔʊ lɛ pɩkpɛnda mɛtanaa 774 nɛ pʊʊ ŋgʊ kɩkɩla kʊyʊʊ yɔ ŋgʊ lɛ Ciihe.
Alabamaa ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ nɖɩ kɛŋnaɛjaɖɛ nɛɛlɛ nɛ naadozo ñɩnɖɛ ndɩ ɖɩsʊ Etaazunii ajɛya kɩkpɛndʊʊ taa yɔ. Ɛlɛ pɩɩkɛ pɩnaɣ 1861 nɛ pɩha-ɖɩɩ waɖɛ se ɖɩpɩsɩ ɛjaɖɛ lɛ, pɩnaɣ 1868 mbʊ pʊyɔɔ yɔ pɩɩlaba kɔkɔɖɛ pazɩ ɖɩ-tɛ sʊʊ taa.
[[Category:Etaazuunii]]
jifm0roecghgms2aeqg7pmmdsdysrwu
Alaskaa
0
2643
18313
14397
2024-08-19T11:10:02Z
CommonsDelinker
130
Replacing Polarlicht_2.jpg with [[File:Aurora_borealis_over_Eielson_Air_Force_Base,_Alaska.jpg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] (meaningless or ambiguous name) · including
18313
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:State-of-Alaska-Map.png|vignette|State-of-Alaska-Map]]
Alaskaa kɛna [[Etaazuunii|Etaazunii]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ cikpetʊ natʊyʊ. Nɛ Etazuunii ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ ajɛya cikpena naayɛ nɩɩnɩwa kpɛndɩna nɛ aɖʊ nɔɔ nɛ awɛɛ ɛjaɖɛ kʊɖʊmɖɩyɛ taa kpaɩ. Etaazunii tɔbʊʊ nɛ kabɩyɛ taa se ajɛya kɩkpɛndʊʊ.
[[Fichier:Hubbard_Glacier_Alaska.jpg|vignette|Hubbard Glacier Alaska]]
Alaskaa nɛ Etaazuni tɛtʊ natʊyʊ kamaɣ nakayɩ fɛyɩ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ nɛ Awayii hɔɔlʊʊ taa tɛtʊ pasɩna-ɖamaa kamasɩ. Tɛtʊ ndʊ tɩ-taa kɔyɔ: Wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa lɛ, Yukɔŋ nɛ Kolombii, Alaskaa wɛna [[Aazii tɛtʋ wandamm|Azii]] wɩsɩ ɖɩ-ɖʊyɛ taa, hayʊ kiŋ lɛ [[Pasifiki Lɩŋamʋʋ|Pasifiki lɩŋamʊʊ]] piyele nɛ Peeriŋgi ñɛwɛna Alaskaa nɛ [[Ruusii|Rusii]] pɛ-hɛkʊ taa.
Pamaza Alaskaa ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ ɖɩ-walanzɩ taa lɛ, panaa se ɖɩ-walanzɩ talɩ ɛzɩ 1 717 854 km2 nɛ ɖenɖe lɩm wɛɛ yɔ, peeɖe ɖɔɔ nɛ pɩtalʊʊ ɛzɩ 236 548 km2 yɔ pʊtɔbʊʊ se pɩtalʊʊ ɛzɩ 13,77 yɔ kɛ mɩnɩʊ yɔɔ. Pʊtɔbʊʊ se ɖenɖe tɛtʊ ñabɩ ñɛwɛɛ yɔ, peeɖe maɣna ɛzɩ 1 81 305 km2 yɔ. Etaazunii ajɛya kpeekpe taa lɛ, Alaskaa kɛŋna ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩkɩla walanzɩ yɔ nɛ Alaskaa tɔbʊʊ se tɛtʊ sɔsɔtʊ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ nɖɩ kɛŋna ɛjaɖɛ 49 ñɩnɖɛ nɖɩ nɖɩ ɖɩsʊ Etaazunii ajɛya kɩkpɛndʊɣ ŋgbɛyɛ taa yɔ. Ɛlɛ pɩɩkɛ [[kɔlaɣ fenaɣ]] naatozo wiye pɩnaɣ 1959. Pɩnaɣ 2012 taa paakalɩ kɩgalʊʊ kɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ paana ɛyaa ɛzɩ 731 449 yɔ.
Peeɖe pʊŋ kʊkʊyɩmɩŋ taa maɣna ɛzɩ mɛtanaa 3 060 yɔ nɛ pamaaza pʊʊ ŋgʊ kɩkɩla kʊyʊʊ yɔ lɛ pɩkpɛnda mɛtanaa 6 190 nɛ ŋgʊ lɛ Teenalii. Payaɣ Alaskaa ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ ɖɩ-ñʊʊdʊ se: Bill Walker nɛ ɛ-tɛ komina yɔɔ cɔnayaa kɛpayaɣ se Lisa Murkowski (R) nɛ Dan Sullivan (R).
[[File:Aurora borealis over Eielson Air Force Base, Alaska.jpg|thumb|Polarlicht 2]]
Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa tɛtʊ sɔsɔtʊ payaɣ se Anchorage.
Kʊnʊmɩŋ weyi pakɩlʊʊ yɔɔdʊʊ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛ komina tʊma taa nɛ pawɩlʊʊ-ɩ sukulinaa taa ɖɔɖɔ yɔ, ɛɖoɔ nɛ ɩ-taa kɔyɔ:
* [[Englɩsɩɩ kʊnʊŋ|Eŋgilisi]]
* Inupiaq
* Yupik
* Alutiiq
* Unangan
* Denayina
* Holikacuk
* Koyukon
* Koljan
* Tanana
* Atna
7cxpfrgyos6uoe466v4omdmjy1z0052
Arakanzaa
0
2644
13837
12160
2019-04-07T08:53:08Z
Gnangbade
58
liens, photos
13837
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:USA_Arkansas_location_map.svg|vignette|USA Arkansas location map]]
'''Arkanzaa''' kɛna [[Etaazuunii]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ cikpetʊ natʊyʊ. Nɛ Etazuunii ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ ajɛya cikpena naayɛ nɩɩnɩwa kpɛndɩna nɛ aɖʊ nɔɔ nɛ awɛɛ ɛjaɖɛ kʊɖʊmɖɩyɛ taa kpaɩ. Etaazunii tɔbʊʊ nɛ kabɩyɛ taa se ajɛya kɩkpɛndʊʊ.
[[Fichier:USACE_DeGray_Dam_and_Lake.jpg|vignette|USACE DeGray Dam and Lake]]
Tɛtʊ ndʊ tɩcɔ Arkanzaa nɛ tɩta yɔ tɩkpɛnda looɖo nɛ ndʊ yɔ: Wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa lɛ, [[Oklahomaa|Oklahoma]], wɩsɩ ɖɩ-ɖʊyɛ taa nɛ hadɛ kiŋ lɛ, [[Tenesii|Tenesi]], [[Misisipii]] nɛ [[Tɛkɩzasɩ|Tɛkzasi]], hayʊ kiŋ lɛ [[Misuurii|Misurii]] piyele nɛ hadɛ kiŋ kpataa lɛ, [[Luwiiziyaaana|Luwiziyaana]].
Pamaza Arkanzaa ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ ɖɩ-walanzɩ taa lɛ, panaa se ɖɩ-walanzɩ talɩ ɛzɩ 137 731 km2 nɛ ɖenɖe lɩm wɛɛ yɔ, peeɖe pɩtalʊʊ ɛzɩ 2 879 km2 yɔ pʊtɔbʊʊ se pɩtalʊʊ ɛzɩ 2,09 yɔ kɛ mɩnɩʊ yɔɔ. Pʊtɔbʊʊ se ɖenɖe tɛtʊ ñabɩ ñɛwɛɛ yɔ, peeɖe maɣna ɛzɩ 134 853 km2 yɔ. Etaazunii ajɛya kpeekpe taa lɛ, Arkanzaa kɛŋna ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩkɛ nɛɛlɛ nɛ nakʊ ñɩnɖɛ walanzɩ taa yɔ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ nɖɩ kɛŋna ɛjaɖɛ 25 ñɩnɖɛ nɖɩ ɖɩsʊ Etaazunii ajɛya kɩkpɛndʊɣ ŋgbɛyɛ taa yɔ. Ɛlɛ pɩɩkɛ mɩsɩkʊm fenaɣ 15 wiye pɩnaɣ 1836. Pɩnaɣ 2010 taa paakalɩ kɩgalʊʊ kɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ paana ɛyaa ɛzɩ miliyɔɔnaa 2 915 918 yɔ nɛ yee pakalɩʊ ɛyaa kɛ kilomɛtanaa yɔɔ kɔyɔ, panaɣ -wɛ ɛzɩ 21 yɔ.
[[Fichier:Arkansas_State_Capitol.jpg|vignette|Arkansas State Capitol]]
Peeɖe pʊŋ kʊkʊyɩmɩŋ taa maɣna ɛzɩ mɛtanaa 198 yɔ nɛ pamaaza pʊʊ ŋgʊ kɩkɩla kʊyʊʊ yɔ lɛ pɩkpɛnda mɛtanaa 839 nɛ ŋgʊ lɛ Magazinii piyele ŋgʊ pʊtɔyɩnaa yɔ kʊkʊ kʊkʊyɩmɩŋ taa ñamaɣna mɛtanaa 17. Payaɣ Arkanzaa ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ ɖɩ-ñʊʊdʊ se Asa Hutchinson piyele nɛ komina ñʊndinaa kɔyɔ: John Boozman nɛ Tom Cotton.
Kʊnʊŋ ŋgʊ pakɩlʊʊ yɔɔdʊʊ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛ komina tʊma taa nɛ pawɩlʊʊ-kʊ sukulinaa taa ɖɔɖɔ yɔ, ŋgʊ lɛ yɔ: [[Englɩsɩɩ kʊnʊŋ|Eŋgilisi]].
[[Category:Etaazuunii]]
gvlkgwxy9o82cq2h9vmgw65cugy1naj
Wayoomɩŋ
0
2645
15733
15502
2022-01-14T18:22:04Z
Gnangbade
58
photos
15733
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Wyoming_Locator_Map_with_US.PNG|vignette|Wyoming Locator Map with US]]
Wayoomɩŋ kɛna [[Etaazuunii|Etaazunii]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ cikpetʊ natʊyʊ. Nɛ Etazuunii ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ ajɛya cikpena naayɛ nɩɩnɩwa kpɛndɩna nɛ aɖʊ nɔɔ nɛ awɛɛ ɛjaɖɛ kʊɖʊmɖɩyɛ taa kpaɩ. Etaazunii tɔbʊʊ nɛ kabɩyɛ taa se ajɛya kɩkpɛndʊʊ.
Tɛtʊ ndʊ tɩcɔ ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ nɛ tɩta yɔ ndʊ yɔ: Wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa lɛ [[Neebraskaa|Nebraskaa]], wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa kiŋ lɛ [[Idahoo]], hadɛ kiŋ lɛ [[Koloradoo|Koloraadoo]] nɛ [[Utaa]] tɛtʊ wɛna piyele nɛ hayʊ kiŋ lɛ [[Mɔntanaa|Montanaa]]. Wayoomɩŋ taa tɛtʊ sɔsɔtʊ payaɣ se Zeyɛnii nɛ tɩ-taa ɖɔɖɔ kɛ ɛyaa kɩla ɖɔʊ.
[[Fichier:Wyoming_State_Capitol_west_facade.JPG|vignette|Wyoming State Capitol west facade]]
Pamaza Wayoomɩŋ ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ ɖɩ-walanzɩ taa lɛ, panaa se ɖɩ-walanzɩ talɩ ɛzɩ 253 338 km2 nɛ ɖenɖe tɛtʊ ñabɩ wɛɛ yɔ, peeɖe pɩtalʊʊ ɛzɩ 251 706 km2 yɔ nɛ ɖenɖe lɩm ñɛwɛɛ yɔ, peeɖe ñɛwɛʊ ɛzɩ 1 851 km2 yɔ pʊtɔbʊʊ se pɩtalʊʊ ɛzɩ0.73 yɔ kɛ mɩnɩʊ yɔɔ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩkɛŋna 45 ñɩnɖɛ ɛyaa ɖɔʊ taa kɛ Etazuunii ajɛya kɩkpɛndʊʊ kpeekpe taa.
Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ nɖɩ kɛŋna ɛjaɖɛ 44 ñɩnɖɛ nɖɩ ɖɩsʊ Etaazunii ajɛya kɩkpɛndʊɣ ŋgbɛyɛ taa yɔ. Ɛlɛ pɩɩkɛ hasɩyaɖɛ fenaɣ kɩyakʊ 10 nkʊ wiye pɩnaɣ 1890.
[[Fichier:Wood_River_Inn,_Wyoming_RI.jpg|vignette|Wood River Inn, Wyoming RI]]
Pɩnaɣ 2010 taa paakalɩ kɩgalʊʊ kɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ paana ɛyaa ɛzɩ 563 626 yɔ.
Payaɣ Wayoomɩŋ ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ ɖɩ-ñʊʊdʊ se Matt Mead (R) piyele nɛ komina ñʊndinaa kɔyɔ: Mike Enzi (R) nɛ John Barrasso (R).
Kʊnʊŋ ŋgʊ pakɩlʊʊ yɔɔdʊʊ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛ komina tʊma taa nɛ pawɩlʊʊ-kʊ sukulinaa taa ɖɔɖɔ yɔ, ŋgʊ lɛ yɔ [[Englɩsɩɩ kʊnʊŋ|Eŋgilisi]].
curjsgfpbchi9oaegtsiepmnsncyekw
Wiskɔnsɛɛ
0
2646
15739
12302
2022-01-14T18:36:16Z
Gnangbade
58
photos
15739
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Wisconsin_Locator_Map_with_US.PNG|vignette|Wisconsin Locator Map with US]]
[[Fichier:The_Wisconsin_State_Capitol_in_July.JPG|vignette|The Wisconsin State Capitol in July]]
Wiskɔnsɛɛ kɛna [[Etaazuunii|Etaazunii]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ cikpetʊ natʊyʊ. Nɛ Etazuunii ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ ajɛya cikpena naayɛ nɩɩnɩwa kpɛndɩna nɛ aɖʊ nɔɔ nɛ awɛɛ ɛjaɖɛ kʊɖʊmɖɩyɛ taa kpaɩ. Etaazunii tɔbʊʊ nɛ kabɩyɛ taa se ajɛya kɩkpɛndʊʊ.
Pamaza Wiskɔnsɛɛ ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ ɖɩ-walanzɩ taa lɛ, panaa se ɖɩ-walanzɩ talɩ ɛzɩ 169 790 km2 nɛ ɖenɖe tɛtʊ ñabɩ wɛɛ yɔ, peeɖe pɩtalʊʊ ɛzɩ 140 787 km2 yɔ nɛ ɖenɖe lɩm ñɛwɛɛ yɔ, peeɖe ñɛwɛʊ ɛzɩ 28 006 km2 yɔ pʊtɔbʊʊ se pɩtalʊʊ ɛzɩ 16.49 yɔ kɛ mɩnɩʊ yɔɔ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩkɛŋna nɛɛlɛ ñɩnɖɛ ɛyaa ɖɔʊ taa kɛ Etazuunii ajɛya kɩkpɛndʊʊ kpeekpe taa.
Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ nɖɩ kɛŋna ɛjaɖɛ 30 ñɩnɖɛ nɖɩ ɖɩsʊ Etaazunii ajɛya kɩkpɛndʊɣ ŋgbɛyɛ taa yɔ. Ɛlɛ pɩɩkɛ [[agoza fenaɣ]] kɩyakʊ 29 nkʊ wiye pɩnaɣ 1848. Wiskɔnsɛɛ taa tɛtʊ sɔsɔtʊ payaɣ se Madison nɛ ndʊ tɩ-taa ɛyaa kɩla ɖɔʊ yɔ ndʊ lɛ Milwaukee.
Pɩnaɣ 2010 taa paakalɩ kɩgalʊʊ kɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ paana ɛyaa ɛzɩ 5 686 986 yɔ.
Payaɣ Wiskɔnsɛɛ ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ ɖɩ-ñʊʊdʊ se Scott Walker (R) piyele nɛ komina ñʊndinaa kɔyɔ: Tammy Baldwin (D) nɛ Ron Johnson (R).
[[Fichier:Countryside_near_Monroe_-_panoramio.jpg|vignette|Countryside near Monroe - panoramio]]
Kʊnʊŋ ŋgʊ pakɩlʊʊ yɔɔdʊʊ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛ komina tʊma taa nɛ pawɩlʊʊ-kʊ sukulinaa taa ɖɔɖɔ yɔ, ŋgʊ lɛ yɔ [[Englɩsɩɩ kʊnʊŋ|Eŋgilisi]]. Ɛlɛ siŋŋŋ taa lɛ, komina maɣmaɣ tatɩɩ hada nɔɔ camɩyɛ se aŋgilisi kɛŋna kɩ-kʊnʊŋ.
7r53b4bpzd43cnw9xfyzptuztzjh1mf
Wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa Firziinii
0
2648
12353
12168
2018-04-15T07:47:28Z
Gnangbade
58
liens
12353
wikitext
text/x-wiki
Wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa Firziinii kɛna [[Etaazuunii|Etaazunii]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ cikpetʊ natʊyʊ. Nɛ Etazuunii ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ ajɛya cikpena naayɛ nɩɩnɩwa kpɛndɩna nɛ aɖʊ nɔɔ nɛ awɛɛ ɛjaɖɛ kʊɖʊmɖɩyɛ taa kpaɩ. Etaazunii tɔbʊʊ nɛ kabɩyɛ taa se ajɛya kɩkpɛndʊʊ.
Pamaza Wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa Firziinii ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ ɖɩ-walanzɩ taa lɛ, panaa se ɖɩ-walanzɩ talɩ ɛzɩ 62 809 km2 nɛ ɖenɖe tɛtʊ ñabɩ wɛɛ yɔ, peeɖe pɩtalʊʊ ɛzɩ 62 436 km2 yɔ nɛ ɖenɖe lɩm ñɛwɛɛ yɔ, peeɖe ñɛwɛʊ ɛzɩ 376 km2 yɔ pʊtɔbʊʊ se pɩtalʊʊ ɛzɩ 0.60 yɔ kɛ mɩnɩʊ yɔɔ. Ɛjaɖ ɖɩnɛ ɖɩkɛŋna 45 ñɩnɖɛ ɛyaa ɖɔʊ taa kɛ Etazuunii ajɛya kɩkpɛndʊʊ kpeekpe taa.
Wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa Firziinii taa tɛtʊ sɔsɔtʊ payaɣ se Charleston nɛ tɩ-taa ɖɔɖɔ kɛ ɛyaa kɩla ɖɔʊ.
Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ nɖɩ kɛŋna ɛjaɖɛ 35 ñɩnɖɛ nɖɩ ɖɩsʊ Etaazunii ajɛya kɩkpɛndʊʊ ŋgbɛyɛ taa yɔ. Ɛlɛ pɩɩkɛ [[Mɩsɩkʋm fenaɣ|mɩsɩkʊm fenaɣ]] kɩyakʊ nɛɛlɛ nkʊ wiye pɩnaɣ 1863.
Pɩnaɣ 2013 taa paakalɩ kɩgalʊʊ kɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ paana ɛyaa ɛzɩ 1 854 304 yɔ. Payaɣ Wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa Firziinii ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ ɖɩ-ñʊʊdʊ se Jim Justice (R) piyele nɛ komina ñʊndinaa kɔyɔ: Joe Manchin (D) nɛ Shelley Moore Capito (R).
Kʊnʊŋ ŋgʊ pakɩlʊʊ yɔɔdʊʊ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛ komina tʊma taa nɛ pawɩlʊʊ-kʊ sukulinaa taa ɖɔɖɔ yɔ, ŋgʊ lɛ yɔ [[Englɩsɩɩ kʊnʊŋ|Eŋgilisi]].
oni6j4c7fypp3oervgpsnwa5k75kgj8
Firziinii
0
2649
13698
12261
2019-04-01T16:27:27Z
Gnangbade
58
photos
13698
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Map_of_USA_VA.svg|vignette|Map of USA VA]]
Firziinii kɛna [[Etaazuunii|Etaazunii]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ cikpetʊ natʊyʊ. Nɛ Etazuunii ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ ajɛya cikpena naayɛ nɩɩnɩwa kpɛndɩna nɛ aɖʊ nɔɔ nɛ awɛɛ ɛjaɖɛ kʊɖʊmɖɩyɛ taa kpaɩ. Etaazunii tɔbʊʊ nɛ kabɩyɛ taa se ajɛya kɩkpɛndʊʊ.
Tɛtʊ ndʊ tɩcɔ ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ nɛ tɩta yɔ ndʊ yɔ: Wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa lɛ [[Atɩlantiki Lɩŋamʋʋ|Atlantiki Lɩŋamʋʋ]], wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa kiŋ lɛ Firziinii wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa ñɩŋgʊ nɛ [[Kɛntuukii|Kɛntukii]] nɛ hadɛ kiŋ lɛ Karolinii nɛ hayʊ kiŋ nɛ [[Tenesii]] tɛtʊ wɛna, piyele nɛ hayʊ kiŋ lɛ [[Marlandii]] nɛ Kolombii.
[[Fichier:Falls_of_the_James,_Downtown_Richmond,_Virginia,_2008.JPG|vignette|Falls of the James, Downtown Richmond, Virginia, 2008]]
Pamaza Firziinii ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ ɖɩ-walanzɩ taa lɛ, panaa se ɖɩ-walanzɩ talɩ ɛzɩ 110 862 km2 nɛ ɖenɖe tɛtʊ ñabɩ wɛɛ yɔ, peeɖe pɩtalʊʊ ɛzɩ 102 642 km2 yɔ nɛ ɖenɖe lɩm ñɛwɛɛ yɔ, peeɖe ñɛwɛʊ ɛzɩ 8 220 km2 yɔ pʊtɔbʊʊ se pɩtalʊʊ ɛzɩ 7,41 yɔ kɛ mɩnɩʊ yɔɔ. Ɛjaɖ ɖɩnɛ ɖɩkɛŋna 45 ñɩnɖɛ ɛyaa ɖɔʊ taa kɛ Etazuunii ajɛya kɩkpɛndʊʊ kpeekpe taa.
Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ nɖɩ kɛŋna ɛjaɖɛ hiu ñɩnɖɛ nɖɩ ɖɩsʊ Etaazunii ajɛya kɩkpɛndʊɣ ŋgbɛyɛ taa yɔ. Ɛlɛ pɩɩkɛ mɩsɩkʊm fenaɣ kɩyakʊ ŋgʊ wiye pɩnaɣ 1788.
[[Fichier:ShenandoahValley_Bear'sDen.jpg|vignette|ShenandoahValley Bear'sDen]]
Pɩnaɣ [[2010]] taa paakalɩ kɩgalʊʊ kɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ paana ɛyaa ɛzɩ 8 001 024 yɔ.
Payaɣ Firziinii ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ ɖɩ-ñʊʊdʊ se Ralph Northam (D) piyele nɛ komina ñʊndinaa kɔyɔ: Mark Warner (D) nɛ Tim Kaine (D).
Firziinii taa tɛtʊ sɔsɔtʊ payaɣ se Richmond nɛ nɛ ndʊ tɩ-taa ɛyaa kɩla ɖɔʊ yɔ ndʊ lɛ Firziiniyabisii.
Kʊnʊŋ ŋgʊ pakɩlʊʊ yɔɔdʊʊ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛ komina tʊma taa nɛ pawɩlʊʊ-kʊ sukulinaa taa ɖɔɖɔ yɔ, ŋgʊ lɛ yɔ [[Englɩsɩɩ kʊnʊŋ|Eŋgilisi]].
c5n7n7f26iq5xlp4zzf2pqx5j9kbrfd
Fɛrmɔɔn
0
2650
12248
12246
2018-04-01T08:22:29Z
Gnangbade
58
liens, orthographe
12248
wikitext
text/x-wiki
Fɛrmɔɔn kɛna [[Etaazuunii|Etaazunii]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ cikpetʊ natʊyʊ. Nɛ Etazuunii ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ ajɛya cikpena naayɛ nɩɩnɩwa kpɛndɩna nɛ aɖʊ nɔɔ nɛ awɛɛ ɛjaɖɛ kʊɖʊmɖɩyɛ taa kpaɩ. Etaazunii tɔbʊʊ nɛ kabɩyɛ taa se ajɛya kɩkpɛndʊʊ.
Tɛtʊ ndʊ tɩcɔ ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ nɛ tɩta yɔ ndʊ yɔ: Wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa lɛ [[Niwu Hamsirii|Niwu Hamsiirii]], wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa kiŋ lɛ [[Niwu Yɔrkɩ|Niwu Yɔɔrkii]] ɛjaɖɛ, hadɛ kiŋ lɛ [[Masaazuzɛtii|Masazuuzɛtii]] piyele nɛ hayʊ kiŋ lɛ Kebɛkii ŋgʊ kɩwɛna [[Kanadaa]] yɔ.
Fɛrmɔɔnɩɩ taa tɛtʊ sɔsɔtʊ payaɣ se Montpelier nɛ ndʊ tɩ-taa ɛyaa kɩla ɖɔʊ yɔ ndʊ lɛ Burlington. Pamaza Fɛrmɔɔnɩɩ ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ ɖɩ-walanzɩ taa lɛ, panaa se ɖɩ-walanzɩ talɩ ɛzɩ 24 923 km2 nɛ ɖenɖe tɛtʊ ñabɩ wɛɛ yɔ, peeɖe pɩtalʊʊ ɛzɩ 23 976 km2 yɔ nɛ ɖenɖe lɩm ñɛwɛɛ yɔ, peeɖe ñɛwɛʊ ɛzɩ 947 km2 yɔ pʊtɔbʊʊ se pɩtalʊʊ ɛzɩ 3,8 yɔ kɛ mɩnɩʊ yɔɔ.
Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩkɛŋna 45 ñɩnɖɛ ɛyaa ɖɔʊ taa kɛ Etazuunii ajɛya kɩkpɛndʊʊ kpeekpe taa. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ nɖɩ kɛŋna ɛjaɖɛ 14 ñɩnɖɛ nɖɩ ɖɩsʊ Etaazunii ajɛya kɩkpɛndʊɣ ŋgbɛyɛ taa yɔ. Ɛlɛ pɩɩkɛ [[lakɩŋ fenaɣ]] fenaɣ kɩyakʊ lʊbɛ nkʊ wiye pɩnaɣ 1791.
Pɩnaɣ 2010 taa paakalɩ kɩgalʊʊ kɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ paana ɛyaa ɛzɩ 625 741 yɔ.
Payaɣ Fɛrmɔɔnɩɩ ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ ɖɩ-ñʊʊdʊ se Phil Scott (R) piyele nɛ komina ñʊndinaa kɔyɔ: Patrick Leahy (D) nɛ Bernie Sanders (I).
Kʊnʊŋ ŋgʊ pakɩlʊʊ yɔɔdʊʊ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛ komina tʊma taa nɛ pawɩlʊʊ-kʊ sukulinaa taa ɖɔɖɔ yɔ, ŋgʊ lɛ yɔ aŋgilisi. Ɛlɛ siŋŋŋ taa lɛ, komina maɣmaɣ tatɩɩ hada nɔɔ camɩyɛ se [[Englɩsɩɩ kʊnʊŋ|Eŋgilisi]] kɛŋna kɩ-kʊnʊŋ.
ct4g9t1z6wl28noov38dhl7v4kyl6xm
Pɛnsilvaanii
0
2651
12315
12171
2018-04-08T18:02:11Z
Gnangbade
58
liens
12315
wikitext
text/x-wiki
Pɛnsilvaanii kɛna [[Etaazuunii|Etaazunii]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ cikpetʊ natʊyʊ. Nɛ Etazuunii ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ ajɛya cikpena naayɛ nɩɩnɩwa kpɛndɩna nɛ aɖʊ nɔɔ nɛ awɛɛ ɛjaɖɛ kʊɖʊmɖɩyɛ taa kpaɩ. Etaazunii tɔbʊʊ nɛ kabɩyɛ taa se ajɛya kɩkpɛndʊʊ.
Tɛtʊ ndʊ tɩcɔ ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ nɛ tɩta yɔ ndʊ yɔ: Wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa lɛ [[Niwujɛrsii|Niwu Jɛrsii]], wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa kiŋ lɛ [[Ohiyo]], hadɛ kiŋ lɛ [[Telaawaarii|Tɛlawɛrɩ]], [[Marlandii|Marilandii]] nɛ [[Firziinii]] ŋgʊ kɩwɛna wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa yɔ, tɛtʊ ndʊ tɩwɛna, piyele nɛ hayʊ kiŋ lɛ Niwu Yɔrki.
Pamaza Pɛnsilvaanii ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ ɖɩ-walanzɩ taa lɛ, panaa se ɖɩ-walanzɩ talɩ ɛzɩ 119 283 km2 nɛ ɖenɖe tɛtʊ ñabɩ wɛɛ yɔ, peeɖe pɩtalʊʊ ɛzɩ 116 074 km2 yɔ nɛ ɖenɖe lɩm ñɛwɛɛ yɔ, peeɖe ñɛwɛʊ ɛzɩ 3 208 km2 yɔ pʊtɔbʊʊ se pɩtalʊʊ ɛzɩ 2.69 yɔ kɛ mɩnɩʊ yɔɔ. Ɛjaɖ ɖɩnɛ ɖɩkɛŋna looɖo ñɩnɖɛ ɛyaa ɖɔʊ taa kɛ Etazuunii ajɛya kɩkpɛndʊʊ kpeekpe taa.
Pɛnsilvaanii taa tɛtʊ sɔsɔtʊ payaɣ se Harrisburgh nɛ tɩ-taa ɖɔɖɔ kɛ ɛyaa kɩla ɖɔʊ.
nɛ ndʊ tɩ-taa ɛyaa kɩla ɖɔʊ yɔ ndʊ lɛ Philadelphia.
Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ nɖɩ kɛŋna ɛjaɖɛ naalɛ ñɩnɖɛ nɖɩ ɖɩsʊ Etaazunii ajɛya kɩkpɛndʊɣ ŋgbɛyɛ taa yɔ. Ɛlɛ pɩɩkɛ [[saŋayɩŋ fenaɣ]] kɩyakʊ 12 ŋgʊ wiye pɩnaɣ 1787. Pɩnaɣ 2017 taa paakalɩ kɩgalʊʊ kɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ paana ɛyaa ɛzɩ 12 805 537 yɔ.
Payaɣ Pɛnsilvaanii ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ ɖɩ-ñʊʊdʊ se Tom Wolf (D) piyele nɛ komina ñʊndinaa kɔyɔ: Bob Casey, Jr. (D) nɛ Pat Toomey (R).
pd36b4h916agoumhx165q5xg5sgbib2
Oreegonii
0
2652
12310
12172
2018-04-08T14:51:40Z
Gnangbade
58
lien
12310
wikitext
text/x-wiki
Oreegonii kɛna [[Etaazuunii|Etaazunii]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ cikpetʊ natʊyʊ. Nɛ Etazuunii ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ ajɛya cikpena naayɛ nɩɩnɩwa kpɛndɩna nɛ aɖʊ nɔɔ nɛ awɛɛ ɛjaɖɛ kʊɖʊmɖɩyɛ taa kpaɩ. Etaazunii tɔbʊʊ nɛ kabɩyɛ taa se ajɛya kɩkpɛndʊʊ.
Oreegonii ɛjaɖɛɖɩnɛ ɖɩwɛna Etaazunii ɛjaɖɛ nɛ ɖɩ-wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ nɛ hayʊ kiŋ. Hayʊ kiŋ lɛ [[Waasintɔnii|Waaziŋtonii]] ajɛya cikpena wɛna nɛ hadɛ kiŋ lɛ [[Kalɩfɔrnii|Kalifɔɔrnii]] ñɩnɖɛ piyele nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ nɛ hadɛ kiŋ lɛ [[Nevadaa]] wɛna kamaɣ yɔɔ. Wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa lɛ Idahoo tɛtʊ.
Pamaza Oreegonii ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ ɖɩ-walanzɩ taa lɛ, panaa se ɖɩ-walanzɩ talɩ ɛzɩ 255 026 km2 nɛ ɖenɖe tɛtʊ ñabɩ wɛɛ yɔ, peeɖe pɩtalʊʊ ɛzɩ 248 849 km2 yɔ nɛ ɖenɖe lɩm ñɛwɛɛ yɔ, peeɖe ñɛwɛʊ ɛzɩ 6 177 km2 yɔ pʊtɔbʊʊ se pɩtalʊʊ ɛzɩ 2.42 yɔ kɛ mɩnɩʊ yɔɔ. Oreegonii taa tɛtʊ sɔsɔtʊ payaɣ se Salem nɛ tɩ-taa ɖɔɖɔ kɛ ɛyaa kɩla ɖɔʊ. nɛ ndʊ tɩ-taa ɛyaa kɩla ɖɔʊ yɔ ndʊ lɛ Portland.
Ɛjaɖ ɖɩnɛ ɖɩkɛŋna 27 ñɩnɖɛ ɛyaa ɖɔʊ taa kɛ Etazuunii ajɛya kɩkpɛndʊʊ kpeekpe taa. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ nɖɩ kɛŋna ɛjaɖɛ 33 ñɩnɖɛ nɖɩ ɖɩsʊ Etaazunii ajɛya kɩkpɛndʊɣ ŋgbɛyɛ taa yɔ. Ɛlɛ pɩɩkɛ [[lɛlaɣ fenaɣ]] kɩyakʊ 14 ŋgʊ wiye pɩnaɣ 1859. Pɩnaɣ [[2010]] taa paakalɩ kɩgalʊʊ kɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ paana ɛyaa ɛzɩ 3 831 074 yɔ.
Payaɣ Oreegɔnii ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ ɖɩ-ñʊʊdʊ se Kate Brown (D) piyele nɛ komina ñʊndinaa kɔyɔ: Ron Wyden (D) nɛ Jeff Merkley (D).
Kʊnʊŋ ŋgʊ pakɩlʊʊ yɔɔdʊʊ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛ komina tʊma taa nɛ pawɩlʊʊ-kʊ sukulinaa taa ɖɔɖɔ yɔ, ŋgʊ lɛ yɔ [[Englɩsɩɩ kʊnʊŋ|Eŋgilisi]]. Ɛlɛ siŋŋŋ taa lɛ, komina maɣmaɣ tatɩɩ hada nɔɔ camɩyɛ se aŋgilisi kɛŋna kɩ-kʊnʊŋ.
s7eon15w0gax9gowpoaaec635ev8s9x
Oklahomaa
0
2653
15901
12351
2022-02-15T18:28:00Z
Gnangbade
58
Photos
15901
wikitext
text/x-wiki
[[File:Oklahoma Locator Map with US.PNG|thumb|Oklahoma_Locator_Map_with_US]]
[[File:Oklahoma State Capitol (2522081165).jpg|thumb|Oklahoma_State_Capitol_(2522081165)]]
[[File:University of Oklahoma July 2019 23 (Dunham College).jpg|thumb|University_of_Oklahoma_July_2019_23_(Dunham_College)]]
Oklahomaa kɛna [[Etaazuunii|Etaazunii]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ cikpetʊ natʊyʊ. Nɛ Etazuunii ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ ajɛya cikpena naayɛ nɩɩnɩwa kpɛndɩna nɛ aɖʊ nɔɔ nɛ awɛɛ ɛjaɖɛ kʊɖʊmɖɩyɛ taa kpaɩ. Etaazunii tɔbʊʊ nɛ kabɩyɛ taa se ajɛya kɩkpɛndʊʊ.
Tɛtʊ ndʊ tɩcɔ ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ nɛ tɩta yɔ ndʊ yɔ: Wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa lɛ [[Misuurii]] nɛ [[Arkansɔɔ]], wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa kiŋ lɛ [[Niwu Mɛksikii|Mɛkzikii kifalʊʊ]], hadɛ kiŋ lɛ [[Koloradoo|Koloraadoo]] nɛ Kanzasii.
Oklahomaa taa tɛtʊ sɔsɔtʊ payaɣ se Oklahoma City nɛ tɩ-taa ɖɔɖɔ kɛ ɛyaa kɩla ɖɔʊ.
Pamaza Oklahomaa ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ ɖɩ-walanzɩ taa lɛ, panaa se ɖɩ-walanzɩ talɩ ɛzɩ 181 196 km2 nɛ ɖenɖe tɛtʊ ñabɩ wɛɛ yɔ, peeɖe pɩtalʊʊ ɛzɩ 178 023 km2 yɔ nɛ ɖenɖe lɩm ñɛwɛɛ yɔ, peeɖe ñɛwɛʊ ɛzɩ 3 173 km2 yɔ pʊtɔbʊʊ se pɩtalʊʊ ɛzɩ 1.75 yɔ kɛ mɩnɩʊ yɔɔ. Ɛjaɖ ɖɩnɛ ɖɩkɛŋna 28 ñɩnɖɛ ɛyaa ɖɔʊ taa kɛ Etazuunii ajɛya kɩkpɛndʊʊ kpeekpe taa.
Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ nɖɩ kɛŋna ɛjaɖɛ 46 ñɩnɖɛ nɖɩ ɖɩsʊ Etaazunii ajɛya kɩkpɛndʊɣ ŋgbɛyɛ taa yɔ. Ɛlɛ pɩɩkɛ kamɩŋ fenaɣ kɩyakʊ 16 nkʊ wiye pɩnaɣ 1907. Pɩnaɣ 2010 taa paakalɩ kɩgalʊʊ kɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ paana ɛyaa ɛzɩ 3 751 351 yɔ.
Payaɣ Oklahomaa ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ ɖɩ-ñʊʊdʊ se Mary Fallin (R) piyele nɛ komina ñʊndinaa kɔyɔ: James Inhofe (R) nɛ James Lankford (R). Kʊnʊŋ ŋgʊ pakɩlʊʊ yɔɔdʊʊ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛ komina tʊma taa nɛ pawɩlʊʊ-kʊ sukulinaa taa ɖɔɖɔ yɔ, ŋgʊ lɛ yɔ [[Englɩsɩɩ kʊnʊŋ|Eŋgilisi]].
7os5004z3fphmnn6ktrksll5vzey66j
Ohiyo
0
2654
12314
12174
2018-04-08T17:44:44Z
Gnangbade
58
liens
12314
wikitext
text/x-wiki
Ohiyo kɛna [[Etaazuunii|Etaazunii]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ cikpetʊ natʊyʊ. Nɛ Etazuunii ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ ajɛya cikpena naayɛ nɩɩnɩwa kpɛndɩna nɛ aɖʊ nɔɔ nɛ awɛɛ ɛjaɖɛ kʊɖʊmɖɩyɛ taa kpaɩ. Etaazunii tɔbʊʊ nɛ kabɩyɛ taa se ajɛya kɩkpɛndʊʊ.
Tɛtʊ ndʊ tɩcɔ ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ nɛ tɩta yɔ ndʊ yɔ: Wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa lɛ [[Pɛnsilvaanii|Pɛnsilivaanii]], wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa kiŋ lɛ [[Indiyaanaa|Indɩyanaa]], hadɛ kiŋ lɛ [[Firziinii|Fiirziinii]] hɔɔlʊʊ ŋgʊ kɩwɛna wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ yɔ kɩwɛna, piyele nɛ hayʊ kiŋ lɛ [[Mizigaanii]].
Pamaza Ohiyo ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ ɖɩ-walanzɩ taa lɛ, panaa se ɖɩ-walanzɩ talɩ ɛzɩ 116 096 km2 nɛ ɖenɖe tɛtʊ ñabɩ wɛɛ yɔ, peeɖe pɩtalʊʊ ɛzɩ106 154 km2 yɔ nɛ ɖenɖe lɩm ñɛwɛɛ yɔ, peeɖe ñɛwɛʊ ɛzɩ 10 044 km2 yɔ pʊtɔbʊʊ se pɩtalʊʊ ɛzɩ 8.65 yɔ kɛ mɩnɩʊ yɔɔ. Ɛjaɖ ɖɩnɛ ɖɩkɛŋna 45 ñɩnɖɛ ɛyaa ɖɔʊ taa kɛ Etazuunii ajɛya kɩkpɛndʊʊ kpeekpe taa.
Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ nɖɩ kɛŋna ɛjaɖɛ 17 ñɩnɖɛ nɖɩ ɖɩsʊ Etaazunii ajɛya kɩkpɛndʊɣ ŋgbɛyɛ taa yɔ. Ɛlɛ pɩɩkɛ lakɩŋ fenaɣ kacalɣ kɩyakʊ ŋgʊ wiye pɩnaɣ 1803.
Pɩnaɣ 2017 taa paakalɩ kɩgalʊʊ kɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ paana ɛyaa ɛzɩ 11 658 609 yɔ.
Ohiyo taa tɛtʊ sɔsɔtʊ payaɣ se Kolombusii nɛ tɩ-taa ɖɔɖɔ kɛ ɛyaa kɩla ɖɔʊ.
Payaɣ Ohiyo ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ ɖɩ-ñʊʊdʊ se John Kasich (R) piyele nɛ komina ñʊndinaa kɔyɔ: Sherrod Brown (D) nɛ Rob Portman (R).
Kʊnʊŋ ŋgʊ pakɩlʊʊ yɔɔdʊʊ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛ komina tʊma taa nɛ pawɩlʊʊ-kʊ sukulinaa taa ɖɔɖɔ yɔ, ŋgʊ lɛ yɔ aŋgilisi. Ɛlɛ siŋŋŋ taa lɛ, komina maɣmaɣ tatɩɩ hada nɔɔ camɩyɛ se [[Englɩsɩɩ kʊnʊŋ|Eŋgilisi]] kɛŋna kɩ-kʊnʊŋ.
dou87liovki1lzv293lz9mxq43m529l
Niwu Yɔrkɩ (Tɛtʋ cikpetu)
0
2655
13554
12325
2019-03-24T11:28:06Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Niwu Yɔrkɩ (État)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Niwu Yɔrkɩ (Tɛtʋ cikpetu)]] ñɩŋgʋ yɔɔ : translation
12325
wikitext
text/x-wiki
Niwu Yɔrkɩ kɛna [[Etaazuunii|Etaazunii]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ cikpetʊ natʊyʊ. Nɛ Etazuunii ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ ajɛya cikpena naayɛ nɩɩnɩwa kpɛndɩna nɛ aɖʊ nɔɔ nɛ awɛɛ ɛjaɖɛ kʊɖʊmɖɩyɛ taa kpaɩ. Etaazunii tɔbʊʊ nɛ kabɩyɛ taa se ajɛya kɩkpɛndʊʊ.
Niwu Yɔrkɩ kɛna Etaazunii taa tɛtʊ ndʊ tɩ-taa ɛyaa kɩla ɖɔʊ yɔ nɛ tɛtʊ ndʊ tɩwɛ Etaazunii taa tɛtʊ ndʊ tɩ-hɩla kɩlɩʊ sɛʊ yɔ tɩ-taa. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩwɛna Etaazunii nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa nɛ hayʊ kiŋ nɛ pɩwɛ [[Atɩlantiki Lɩŋamʋʋ|Atlantiki Lɩŋamʋʋ]] cɔlɔ, peeɖe ñɔtɩna Niwu Yɔrkɩ tɛtʊ.
Pamaza Niwu Yɔrkɩ ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ ɖɩ-walanzɩ taa lɛ, panaa se ɖɩ-walanzɩ talɩ ɛzɩ ɛkɩtaarɩnaa 12 144 yaa kilomɛtanaa 1 214,4 km2 nɛ ɖenɖe tɛtʊ ñabɩ wɛɛ yɔ, peeɖe pɩtalʊʊ ɛzɩ 785 km2 yɔ pʊtɔbʊʊ se tɛtʊ maɣmaɣ walanzɩ talʊʊ ɛzɩ 64,64 yɔ kɛ mɩnɩʊ yɔɔ nɛ ɖenɖe lɩm ñɛwɛɛ yɔ, peeɖe ñ ɛwɛʊ ɛzɩ 429,4 km2 yɔ pʊtɔbʊʊ se pɩtalʊʊ ɛzɩ 35,36 yɔ kɛ mɩnɩʊ yɔɔ.
Ɛjaɖ ɖɩnɛ ɖɩkɛŋna 45 ñɩnɖɛ ɛyaa ɖɔʊ taa kɛ Etazuunii ajɛya kɩkpɛndʊʊ kpeekpe taa. Pɩnaɣ 2016 taa paakalɩ kɩgalʊʊ kɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ paana ɛyaa ɛzɩ 8 537 673 yɔ.
Payaɣ Niwu Yɔrkɩ ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ ɖɩ-maalika yɔɔ cɔnayʊ se Bill de Blasio (D).
Kʊnʊŋ ŋgʊ pakɩlʊʊ yɔɔdʊʊ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛ komina tʊma taa nɛ pawɩlʊʊ-kʊ sukulinaa taa ɖɔɖɔ yɔ, ŋgʊ lɛ yɔ aŋgilisi.
iexnagxmvhpa1sxsjcpplckzkm7z72f
Niwu Jɛrsii
0
2656
15603
12292
2022-01-08T16:16:10Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Niwujɛrsii]] ñɩŋgʋ nɛ [[Niwu Jɛrsii]] ñɩŋgʋ yɔɔ : orthographe
12292
wikitext
text/x-wiki
Niwujɛrsii kɛna [[Etaazuunii|Etaazunii]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ cikpetʊ natʊyʊ. Nɛ Etazuunii ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ ajɛya cikpena naayɛ nɩɩnɩwa kpɛndɩna nɛ aɖʊ nɔɔ nɛ awɛɛ ɛjaɖɛ kʊɖʊmɖɩyɛ taa kpaɩ. Etaazunii tɔbʊʊ nɛ kabɩyɛ taa se ajɛya kɩkpɛndʊʊ.
Tɛtʊ ndʊ tɩcɔ ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ nɛ tɩta yɔ ndʊ yɔ: wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa kiŋ lɛ [[Pɛnsilvaanii]] nɛ [[Telaawaarii|Telawaari]], hadɛ kiŋ lɛ [[Atɩlantiki Lɩŋamʋʋ|Atlantikii Lɩŋamʋʋ]], piyele nɛ hayʊ kiŋ lɛ Niwu Yɔrkɩ. Niwujɛrsii taa tɛtʊ sɔsɔtʊ payaɣ se Drayton nɛ tɩ-taa ɖɔɖɔ kɛ ɛyaa kɩla ɖɔʊ. nɛ ndʊ tɩ-taa ɛyaa kɩla ɖɔʊ yɔ ndʊ lɛ Newark.
Pamaza Niwujɛrsii ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ ɖɩ-walanzɩ taa lɛ, panaa se ɖɩ-walanzɩ talɩ ɛzɩ 22 608 km2 nɛ ɖenɖe tɛtʊ ñabɩ wɛɛ yɔ, peeɖe pɩtalʊʊ ɛzɩ 19 231 km2 yɔ nɛ ɖenɖe lɩm ñɛwɛɛ yɔ, peeɖe ñɛwɛʊ ɛzɩ 3 378 km2 yɔ pʊtɔbʊʊ se pɩtalʊʊ ɛzɩ 14,90 yɔ kɛ mɩnɩʊ yɔɔ. Ɛjaɖ ɖɩnɛ ɖɩkɛŋna 45 ñɩnɖɛ ɛyaa ɖɔʊ taa kɛ Etazuunii ajɛya kɩkpɛndʊʊ kpeekpe taa.
Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ nɖɩ kɛŋna ɛjaɖɛ naatozo ñɩnɖɛ nɖɩ ɖɩsʊ Etaazunii ajɛya kɩkpɛndʊɣ ŋgbɛyɛ taa yɔ. Ɛlɛ pɩɩkɛ [[saŋayɩŋ fenaɣ]] kɩyakʊ 18 ŋgʊ wiye pɩnaɣ 1787. Pɩnaɣ [[2010]] taa paakalɩ kɩgalʊʊ kɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ paana ɛyaa ɛzɩ 8 791 894 yɔ.
Payaɣ Niwujɛrsii ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ ɖɩ-ñʊʊdʊ se Phil Murphy (D), piyele nɛ komina ñʊndinaa kɔyɔ: Cory Booker (D), Robert Menendez (D).
Kʊnʊŋ ŋgʊ pakɩlʊʊ yɔɔdʊʊ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛ komina tʊma taa nɛ pawɩlʊʊ-kʊ sukulinaa taa ɖɔɖɔ yɔ, ŋgʊ lɛ yɔ [[Englɩsɩɩ kʊnʊŋ|Eŋgilisi]] Ɛlɛ siŋŋŋ taa lɛ, komina maɣmaɣ tatɩɩ hada nɔɔ camɩyɛ se aŋgilisi kɛŋna kɩ-kʊnʊŋ.
63xt5onsh1eud2roam2tngxrzuc53p3
Niwu Hamsirii
0
2657
13710
12290
2019-04-01T16:55:52Z
Gnangbade
58
photos
13710
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:New_Hampshire_in_United_States_(US48).svg|vignette|New Hampshire in United States (US48)]]
Niwu Hamsirii kɛna [[Etaazuunii|Etaazunii]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ cikpetʊ natʊyʊ. Nɛ Etazuunii ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ ajɛya cikpena naayɛ nɩɩnɩwa kpɛndɩna nɛ aɖʊ nɔɔ nɛ awɛɛ ɛjaɖɛ kʊɖʊmɖɩyɛ taa kpayɩ.
[[Fichier:Connecticut_River_6_-_panoramio.jpg|vignette|Connecticut River 6 - panoramio]]
Tɛtʊ ndʊ tɩcɔ ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ nɛ tɩta yɔ ndʊ yɔ: Wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa lɛ [[Meenii|Meeni]] nɛ [[Atɩlantiki Lɩŋamʋʋ|Atlantikii Lɩŋamʋʋ]], wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa kiŋ lɛ [[Fɛrmɔɔn|Fɛɛrmɔɔn]], hadɛ kiŋ lɛ [[Masacusɛtɩsɩ|Masacusɛtsi]] nɛ hayʊ kiŋ lɛ Keebɛkii.
Pamaza Niwu Hamsirii ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ ɖɩ-walanzɩ taa lɛ, panaa se ɖɩ-walanzɩ talɩ ɛzɩ 24 239 km2 nɛ ɖenɖe tɛtʊ ñabɩ wɛɛ yɔ, peeɖe pɩtalʊʊ ɛzɩ 23 415 km2 yɔ nɛ ɖenɖe lɩm ñɛwɛɛ yɔ, peeɖe ñɛwɛʊ ɛzɩ 824 km2 yɔ pʊtɔbʊʊ se pɩtalʊʊ ɛzɩ 3,4 yɔ kɛ mɩnɩʊ yɔɔ. Ɛjaɖ ɖɩnɛ ɖɩkɛŋna 45 ñɩnɖɛ ɛyaa ɖɔʊ taa kɛ Etazuunii ajɛya kɩkpɛndʊʊ kpeekpe taa.
[[Fichier:GranthamNHUMC.jpg|vignette|GranthamNHUMC]]
Niwu Hamsirii taa tɛtʊ sɔsɔtʊ payaɣ se Concord nɛ tɩ-taa ɖɔɖɔ kɛ ɛyaa kɩla ɖɔʊ nɛ ndʊ tɩ-taa ɛyaa kɩla ɖɔʊ yɔ ndʊ lɛ Maazɛstɛɛrɩ.
Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ nɖɩ kɛŋna ɛjaɖɛ nakʊ ñɩnɖɛ nɖɩ ɖɩsʊ Etaazunii ajɛya kɩkpɛndʊɣ ŋgbɛyɛ taa yɔ. Ɛlɛ pɩɩkɛ mɩsɩkʊm fenaɣ kɩyakʊ 21 ŋgʊ wiye pɩnaɣ 1788. Pɩnaɣ 2010 taa paakalɩ kɩgalʊʊ kɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ paana ɛyaa ɛzɩ 1 316 470 yɔ.
[[Fichier:New_Hampshire-00732B_-_Flume_Covered_Bridge_(15306602335).jpg|vignette|New Hampshire-00732B - Flume Covered Bridge (15306602335)]]
Payaɣ Niwu Hamsirii ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ ɖɩ-ñʊʊdʊ fɛyɩ nɛ weyi ɛcaɣ e-ɖeɖe yɔ se Chuck Morse (R) piyele nɛ komina ñʊndinaa kɔyɔ: Maggie Hassan (D) nɛ Jeanne Shaheen (D).
Kʊnʊŋ ŋgʊ pakɩlʊʊ yɔɔdʊʊ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛ komina tʊma taa nɛ pawɩlʊʊ-kʊ sukulinaa taa ɖɔɖɔ yɔ, ŋgʊ lɛ yɔ aŋgilisi.
7q98qjkovcmdc2rtf2icveejv4ih0ul
Neebraskaa
0
2658
12303
12178
2018-04-08T07:56:09Z
Gnangbade
58
liens
12303
wikitext
text/x-wiki
Neebraskaa kɛna [[Etaazuunii|Etaazunii]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ cikpetʊ natʊyʊ. Nɛ Etazuunii ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ ajɛya cikpena naayɛ nɩɩnɩwa kpɛndɩna nɛ aɖʊ nɔɔ nɛ awɛɛ ɛjaɖɛ kʊɖʊmɖɩyɛ taa kpaɩ. Etaazunii tɔbʊʊ nɛ kabɩyɛ taa se ajɛya kɩkpɛndʊʊ.
Tɛtʊ ndʊ tɩcɔ ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ nɛ tɩta yɔ ndʊ yɔ: Wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa lɛ [[Iyowa]], wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa kiŋ lɛ [[Wayɩyoomɩŋ|Wayiyomiŋ]], hadɛ kiŋ lɛ [[Koloradoo|Koloraadoo]] nɛ [[Misuurii]] tɛtʊ wɛna, piyele nɛ hayʊ kiŋ lɛ Takotaa. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛtʊ sɔsɔtʊ payaɣ se Lincoln nɛ ndʊ tɩtaa tɩ-taa ɛyaa kɩla ɖɔʊ yɔ ndʊ lɛ Omaha.
Pamaza Neebraskaa ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ ɖɩ-walanzɩ taa lɛ, panaa se ɖɩ-walanzɩ talɩ ɛzɩ 200 520 km2 nɛ ɖenɖe tɛtʊ ñabɩ wɛɛ yɔ, peeɖe pɩtalʊʊ ɛzɩ 199 273 km2 yɔ nɛ ɖenɖe lɩm ñɛwɛɛ yɔ, peeɖe ñɛwɛʊ ɛzɩ1 249 km2 yɔ pʊtɔbʊʊ se pɩtalʊʊ ɛzɩ 0,6 yɔ kɛ mɩnɩʊ yɔɔ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩkɛŋna 38 ñɩnɖɛ ɛyaa ɖɔʊ taa kɛ Etazuunii ajɛya kɩkpɛndʊʊ kpeekpe taa.
Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ nɖɩ kɛŋna ɛjaɖɛ 37 ñɩnɖɛ nɖɩ ɖɩsʊ Etaazunii ajɛya kɩkpɛndʊʋ ŋgbɛyɛ taa yɔ. Ɛlɛ pɩɩkɛ [[lakɩŋ fenaɣ]] kɩyakʊ kajalaɣ ŋgʊ wiye pɩnaɣ 1867. Pɩnaɣ 2010 taa paakalɩ kɩgalʊʊ kɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ paana ɛyaa ɛzɩ 1 826 341 yɔ.
Payaɣ Neebraskaa ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ ɖɩ-ñʊʊdʊ se Pete Ricketts (R) piyele nɛ komina ñʊndinaa kɔyɔ: Deb Fischer (R) nɛ Ben Sasse (R).
Neebraskaa taa tɛtʊ sɔsɔtʊ payaɣ se Linkɔlnii nɛ tɩ-taa ɖɔɖɔ kɛ ɛyaa kɩla ɖɔʊ. nɛ ndʊ tɩ-taa ɛyaa kɩla ɖɔʊ yɔ ndʊ lɛ Omahaa. Kʊnʊŋ ŋgʊ pakɩlʊʊ yɔɔdʊʊ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛ komina tʊma taa nɛ pawɩlʊʊ-kʊ sukulinaa taa ɖɔɖɔ yɔ, ŋgʊ lɛ [[Englɩsɩɩ kʊnʊŋ|Eŋgilisi]].
2xu8q4b57n7vkmbwxhlmopocfz7d16f
Mɔntanaa
0
2659
15735
12309
2022-01-14T18:26:50Z
Gnangbade
58
photos
15735
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Montana_Locator_Map_with_US.PNG|vignette|Montana Locator Map with US]]
Mɔntanaa kɛna [[Etaazuunii|Etaazunii]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ cikpetʊ natʊyʊ. Nɛ Etazuunii ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ ajɛya cikpena naayɛ nɩɩnɩwa kpɛndɩna nɛ aɖʊ nɔɔ nɛ awɛɛ ɛjaɖɛ kʊɖʊmɖɩyɛ taa kpaɩ. Etaazunii tɔbʊʊ nɛ kabɩyɛ taa se ajɛya kɩkpɛndʊʊ.
Tɛtʊ ndʊ tɩcɔ ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ nɛ tɩta yɔ ndʊ yɔ: Wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa lɛ [[Takota nɛ hadɛ kiŋ|Takoota nɛ hadɛ kiŋ]] nɛ [[Takotaa nɛ hayʊ kiŋ|Takoota nɛ hayʊ kiŋ]], wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa kiŋ lɛ [[Idahoo]], hadɛ kiŋ lɛ [[Wayɩyoomɩŋ]] wɛna, piyele nɛ hayʊ kiŋ lɛ Kanadaa. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛtʊ sɔsɔtʊ payaɣ se Helenaa nɛ ndʊ tɩtaa tɩ-taa ɛyaa kɩla ɖɔʊ yɔ ndʊ lɛ Piilɩŋsii.
[[Fichier:Montana_Capitol_590.jpg|vignette|Montana Capitol 590]]
Pamaza Mɔntanaa ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ ɖɩ-walanzɩ taa lɛ, panaa se ɖɩ-walanzɩ talɩ ɛzɩ 381 156 km2 nɛ ɖenɖe tɛtʊ ñabɩ wɛɛ yɔ, peeɖe pɩtalʊʊ ɛzɩ 377 295 km2 yɔ nɛ ɖenɖe lɩm ñɛwɛɛ yɔ, peeɖe ñɛwɛʊ ɛzɩ 3 862 km2 yɔ pʊtɔbʊʊ se pɩtalʊʊ ɛzɩ 1,01 yɔ kɛ mɩnɩʊ yɔɔ. Ɛjaɖ ɖɩnɛ ɖɩkɛŋna 45 ñɩnɖɛ ɛyaa ɖɔʊ taa kɛ Etazuunii ajɛya kɩkpɛndʊʊ kpeekpe taa.
Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ nɖɩ kɛŋna ɛjaɖɛ 14 ñɩnɖɛ nɖɩ ɖɩsʊ Etaazunii ajɛya kɩkpɛndʊʊ ŋgbɛyɛ taa yɔ. Ɛlɛ pɩɩkɛ [[kamɩŋ fenaɣ]] kɩyakʊ 8 ŋgʊ wiye pɩnaɣ 1887. Pɩnaɣ 2010 taa paakalɩ kɩgalʊʊ kɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ paana ɛyaa ɛzɩ 998 199 yɔ.
[[Fichier:Cummings_Cabin_(27123582742).jpg|vignette|Cummings Cabin (27123582742)]]
Payaɣ Mɔntanaa ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ ɖɩ-ñʊʊdʊ se Steve Bullock (D) piyele nɛ komina ñʊndinaa kɔyɔ: Steve Daines (R) nɛ Jon Tester (D). Kʊnʊŋ ŋgʊ pakɩlʊʊ yɔɔdʊʊ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛ komina tʊma taa nɛ pawɩlʊʊ-kʊ sukulinaa taa ɖɔɖɔ yɔ, ŋgʊ lɛ yɔ Eŋgilisi.
tehgoxwby6y6khtau04a6o74cqbiugu
Misuurii
0
2660
13750
12253
2019-04-04T17:57:16Z
Gnangbade
58
liens, photos
13750
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:USA_Missouri_location_map.svg|vignette|USA Missouri location map]]
Misuurii kɛna [[Etaazuunii|Etaazunii]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ cikpetʊ natʊyʊ. Nɛ Etazuunii ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ ajɛya cikpena naayɛ nɩɩnɩwa kpɛndɩna nɛ aɖʊ nɔɔ nɛ awɛɛ ɛjaɖɛ kʊɖʊmɖɩyɛ taa kpaɩ. Etaazunii tɔbʊʊ nɛ kabɩyɛ taa se ajɛya kɩkpɛndʊʊ.
[[Fichier:Hotel_Phillips_Kansas_City_Missouri.jpg|vignette|Hotel Phillips Kansas City Missouri]]
Tɛtʊ ndʊ tɩcɔ ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ nɛ tɩta yɔ ndʊ yɔ: Wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa lɛ Ilnuwaa, wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa kiŋ lɛ [[Kanzasii]], hadɛ kiŋ lɛ [[Tenesii]] nɛ [[Kɛntuukii|Kɛntukii]] tɛtʊ wɛna, piyele nɛ hayʊ kiŋ lɛ Iyowa. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛtʊ sɔsɔtʊ payaɣ se Jeefersɔŋ nɛ ndʊ tɩtaa tɩ-taa ɛyaa kɩla ɖɔʊ yɔ ndʊ lɛ Kanzasii tɛtʊ sɔsɔtʊ.
Pamaza Misuurii ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ ɖɩ-walanzɩ taa lɛ, panaa se ɖɩ-walanzɩ talɩ ɛzɩ 180 693 km2 nɛ ɖenɖe tɛtʊ ñabɩ wɛɛ yɔ, peeɖe pɩtalʊʊ ɛzɩ 178 590 km2 yɔ nɛ ɖenɖe lɩm ñɛwɛɛ yɔ, peeɖe ñɛwɛʊ ɛzɩ 2 101 km2 yɔ pʊtɔbʊʊ se pɩtalʊʊ ɛzɩ 1,16 yɔ kɛ mɩnɩʊ yɔɔ. Ɛjaɖ ɖɩnɛ ɖɩkɛŋna 45 ñɩnɖɛ ɛyaa ɖɔʊ taa kɛ Etazuunii ajɛya kɩkpɛndʊʊ kpeekpe taa.
Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ nɖɩ kɛŋna ɛjaɖɛ 24 ñɩnɖɛ nɖɩ ɖɩsʊ Etaazunii ajɛya kɩkpɛndʊɣ ŋgbɛyɛ taa yɔ. Ɛlɛ pɩɩkɛ kɩyɛna fenaɣ kɩyakʊ 10 ŋgʊ wiye pɩnaɣ 1821. Pɩnaɣ 2010 taa paakalɩ kɩgalʊʊ kɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ paana ɛyaa ɛzɩ 5 988 927 yɔ.
Payaɣ Misuurii ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ ɖɩ-ñʊʊdʊ se Eric Greitens (R) piyele nɛ komina ñʊndinaa kɔyɔ: Roy Blunt (R) nɛ Claire McCaskill (D).
Kʊnʊŋ ŋgʊ pakɩlʊʊ yɔɔdʊʊ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛ komina tʊma taa nɛ pawɩlʊʊ-kʊ sukulinaa taa ɖɔɖɔ yɔ, ŋgʊ lɛ yɔ [[Englɩsɩɩ kʊnʊŋ|Eŋgilisi]].
[[Fichier:Missouri_Botanical_Garden_-_Seiwa-en.JPG|vignette|Missouri Botanical Garden - Seiwa-en]]
27utxexepggxtqhpy3gcm7nvu7txris
Misisipii
0
2661
15902
12233
2022-02-15T18:34:25Z
Gnangbade
58
photos
15902
wikitext
text/x-wiki
[[File:Mississippi Locator Map with US.PNG|thumb|Mississippi_Locator_Map_with_US]]
[[File:Mississippi State Capitol building.jpg|thumb|Mississippi_State_Capitol_building]]
[[File:Mississippi river barges.jpg|thumb|Mississippi_river_barges]]
Misisipii kɛna [[Etaazuunii|Etaazunii]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ cikpetʊ natʊyʊ. Nɛ Etazuunii ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ ajɛya cikpena naayɛ nɩɩnɩwa kpɛndɩna nɛ aɖʊ nɔɔ nɛ awɛɛ ɛjaɖɛ kʊɖʊmɖɩyɛ taa kpaɩ. Etaazunii tɔbʊʊ nɛ kabɩyɛ taa se ajɛya kɩkpɛndʊʊ.
Tɛtʊ ndʊ tɩcɔ ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ nɛ tɩta yɔ ndʊ yɔ: Wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa lɛ Alabaamaa, wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa kiŋ lɛ [[Luwiiziyaaana|Luwiiziyanaa]] nɛ [[Arkanzaa]], hadɛ kiŋ lɛ Mɛksiikii kidiiliŋ piyele nɛ hayʊ kiŋ lɛ [[Tenesii]]. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛtʊ sɔsɔtʊ payaɣ se Jaksɔŋ nɛ tɩ-taa ɖɔɖɔ kɛ ɛyaa kɩla ɖɔʊ.
Pamaza Misisipii ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ ɖɩ-walanzɩ taa lɛ, panaa se ɖɩ-walanzɩ talɩ ɛzɩ 125 546km2 nɛ ɖenɖe tɛtʊ ñabɩ wɛɛ yɔ, peeɖe pɩtalʊʊ ɛzɩ 121 606 km2 yɔ nɛ ɖenɖe lɩm ñɛwɛɛ yɔ, peeɖe ñɛwɛʊ ɛzɩ. 3 940 km2 yɔ pʊtɔbʊʊ se pɩtalʊʊ ɛzɩ 3,10 yɔ kɛ mɩnɩʊ yɔɔ. Ɛjaɖ ɖɩnɛ ɖɩkɛŋna 45 ñɩnɖɛ ɛyaa ɖɔʊ taa kɛ Etazuunii ajɛya kɩkpɛndʊʊ kpeekpe taa.
Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ nɖɩ kɛŋna ɛjaɖɛ 20 ñɩnɖɛ nɖɩ ɖɩsʊ Etaazunii ajɛya kɩkpɛndʊɣ ŋgbɛyɛ taa yɔ. Ɛlɛ pɩɩkɛ [[Saŋayɩŋ fenaɣ|saŋgayɩŋ fenaɣ]] kɩyakʊ hiu ŋgʊ wiye pɩnaɣ 1817. Pɩnaɣ 2012 taa paakalɩ kɩgalʊʊ kɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ paana ɛyaa ɛzɩ 2 984 926 yɔ.
Payaɣ Misisipii ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ ɖɩ-ñʊʊdʊ se Phil Bryant (R) piyele nɛ komina ñʊndinaa kɔyɔ: Thad Cochran (R) nɛ Roger Wicker (R).
Kʊnʊŋ ŋgʊ pakɩlʊʊ yɔɔdʊʊ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛ komina tʊma taa nɛ pawɩlʊʊ-kʊ sukulinaa taa ɖɔɖɔ yɔ, ŋgʊ lɛ yɔ aŋgilisi. Ɛlɛ siŋŋŋ taa lɛ, komina maɣmaɣ tatɩɩ hada nɔɔ camɩyɛ se aŋgilisi kɛŋna kɩ-kʊnʊŋ.
kk30mqxzpzzsbmqa7zkv50y3tkdtgba
Minesootaa
0
2662
15738
12295
2022-01-14T18:34:25Z
Gnangbade
58
photos
15738
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Minnesota_Locator_Map_with_US.PNG|vignette|Minnesota Locator Map with US]]
[[Fichier:Minnesota_State_Capitol_looking_at_west_entrance.jpg|vignette|Minnesota State Capitol looking at west entrance]]
Minesootaa kɛna [[Etaazuunii|Etaazunii]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ cikpetʊ natʊyʊ. Nɛ Etazuunii ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ ajɛya cikpena naayɛ nɩɩnɩwa kpɛndɩna nɛ aɖʊ nɔɔ nɛ awɛɛ ɛjaɖɛ kʊɖʊmɖɩyɛ taa kpaɩ. Etaazunii tɔbʊʊ nɛ kabɩyɛ taa se ajɛya kɩkpɛndʊʊ.
Tɛtʊ ndʊ tɩcɔ ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ nɛ tɩta yɔ ndʊ yɔ: Wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa lɛ [[Wiskɔnsɛɛ]], wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa kiŋ lɛ [[Takotaa nɛ hayʊ kiŋ|Takota nɛ hayu kiŋ]] nɛ [[Takota nɛ hadɛ kiŋ]], hadɛ kiŋ lɛ [[Iyowa]] yɔ tɩwɛna, piyele nɛ hayʊ kiŋ lɛ Minesoota nɛ Ontaariyo.
Pamaza Minesootaa ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ ɖɩ-walanzɩ taa lɛ, panaa se ɖɩ-walanzɩ talɩ ɛzɩ 225 365 km2 nɛ ɖenɖe tɛtʊ ñabɩ wɛɛ yɔ, peeɖe pɩtalʊʊ ɛzɩ206 375 km2 yɔ nɛ ɖenɖe lɩm ñɛwɛɛ yɔ, peeɖe ñɛwɛʊ ɛzɩ 18 990 km2 yɔ pʊtɔbʊʊ se pɩtalʊʊ ɛzɩ 2,6 yɔ kɛ mɩnɩʊ yɔɔ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩkɛŋna 45 ñɩnɖɛ ɛyaa ɖɔʊ taa kɛ Etazuunii ajɛya kɩkpɛndʊʊ kpeekpe taa. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛtʊ sɔsɔtʊ payaɣ se St Paul nɛ tɩ-taa ɖɔɖɔ kɛ ɛyaa kɩla ɖɔʊ.
Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ nɖɩ kɛŋna ɛjaɖɛ 32 ñɩnɖɛ nɖɩ ɖɩsʊ Etaazunii ajɛya kɩkpɛndʊɣ ŋgbɛyɛ taa yɔ. Ɛlɛ pɩɩkɛ [[agoza fenaɣ]] kɩyakʊ 11 nkʊ wiye pɩnaɣ 1858. Pɩnaɣ [[2010]] taa paakalɩ kɩgalʊʊ kɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ paana ɛyaa ɛzɩ 5 303 925 yɔ.
[[Fichier:Lebanon_Hills_Regional_Park,_Minnesota.jpg|vignette|Lebanon Hills Regional Park, Minnesota]]
Payaɣ Minesootaa ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ ɖɩ-ñʊʊdʊ se Mark Dayton (D) piyele nɛ komina ñʊndinaa kɔyɔ: Amy Klobuchar (D) nɛ Tina Smith (D).
Kʊnʊŋ ŋgʊ pakɩlʊʊ yɔɔdʊʊ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛ komina tʊma taa nɛ pawɩlʊʊ-kʊ sukulinaa taa ɖɔɖɔ yɔ, ŋgʊ lɛ yɔ aŋgilisi Ɛlɛ siŋŋŋ taa lɛ, komina maɣmaɣ tatɩɩ hada nɔɔ camɩyɛ se aŋgilisi kɛŋna kɩ-kʊnʊŋ.
brbwfpfxixyhdinxh21yw065o812bev
Mizigaanii
0
2663
12304
12183
2018-04-08T08:00:36Z
Gnangbade
58
liens
12304
wikitext
text/x-wiki
Mizigaanii kɛna [[Etaazuunii|Etaazunii]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ cikpetʊ natʊyʊ. Nɛ Etazuunii ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ ajɛya cikpena naayɛ nɩɩnɩwa kpɛndɩna nɛ aɖʊ nɔɔ nɛ awɛɛ ɛjaɖɛ kʊɖʊmɖɩyɛ taa kpaɩ. Etaazunii tɔbʊʊ nɛ kabɩyɛ taa se ajɛya kɩkpɛndʊʊ.
Tɛtʊ ndʊ tɩcɔ ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ nɛ tɩta yɔ ndʊ yɔ: Wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa lɛ kujomuu ŋgʊ payaɣ-kʊ se Huranii yɔ, wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa kiŋ lɛ Mizigaanii tɛ kujomuu nakʊyʊ, hadɛ kiŋ lɛ tɛtʊ ndʊ payaɣ-tʊ se [[Ɛndiyaanaa|Ɛndiyanaa]] nɛ [[Ohiyo]] yɔ tɩwɛna, kujomuu ŋgʊ payaɣ-kʊ se sɔsɔʊ yɔ kɩwɛna piyele nɛ hayʊ kiŋ lɛ [[Pɛnsilvaanii|Pɛnsilivaanii]]. Tɛtʊ ndʊ tɩcɔ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ nɛ tɩta yɔ, pɩkɛna lɩm ɖeke.
Mizigaanii taa tɛtʊ sɔsɔtʊ payaɣ se Lansinii nɛ tɩ-taa ɖɔɖɔ kɛ ɛyaa kɩla ɖɔʊ nɛ ndʊ tɩ-taa ɛyaa kɩla ɖɔʊ yɔ ndʊ lɛ Detroit.
Pamaza Mizigaanii ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ ɖɩ-walanzɩ taa lɛ, panaa se ɖɩ-walanzɩ talɩ ɛzɩ 250 941 km2 nɛ ɖenɖe tɛtʊ ñabɩ wɛɛ yɔ, peeɖe pɩtalʊʊ ɛzɩ 147 255 km2 yɔ nɛ ɖenɖe lɩm ñɛwɛɛ yɔ, peeɖe ñɛwɛʊ ɛzɩ 103687 km2 yɔ pʊtɔbʊʊ se pɩtalʊʊ ɛzɩ 41,30 yɔ kɛ mɩnɩʊ yɔɔ.
Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩkɛŋna 26 ñɩnɖɛ ɛyaa ɖɔʊ taa kɛ Etazuunii ajɛya kɩkpɛndʊʊ kpeekpe taa. Ɛlɛ pɩɩkɛ [[kɔlaɣ fenaɣ]] kɩyakʊ 26 ŋgʊ wiye pɩnaɣ 1837. Pɩnaɣ 2017 taa paakalɩ kɩgalʊʊ kɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ paana ɛyaa ɛzɩ 9 962 311 yɔ.
Payaɣ Mizigaanii ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ ɖɩ-ñʊʊdʊ se Rick Snyder (R) piyele nɛ komina ñʊndinaa kɔyɔ: Gary Peters (D) nɛ Debbie Stabenow (D).
Kʊnʊŋ ŋgʊ pakɩlʊʊ yɔɔdʊʊ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛ komina tʊma taa nɛ pawɩlʊʊ-kʊ sukulinaa taa ɖɔɖɔ yɔ, ŋgʊ lɛ [[Englɩsɩɩ kʊnʊŋ|Eŋgilisi]]. Ɛlɛ siŋŋŋ taa lɛ, komina maɣmaɣ tatɩɩ hada nɔɔ camɩyɛ se aŋgilisi kɛŋna kɩ-kʊnʊŋ.
fmhrziuix180kiua6vgysszno49fknp
Masacusɛtɩsɩ
0
2664
15729
12289
2022-01-14T18:13:27Z
Gnangbade
58
photos
15729
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Massachusetts_Locator_Map_with_US.PNG|vignette|Massachusetts Locator Map with US]]
Masacusɛtɩsɩ kɛna [[Etaazuunii|Etaazunii]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ cikpetʊ natʊyʊ. Nɛ Etazuunii ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ ajɛya cikpena naayɛ nɩɩnɩwa kpɛndɩna nɛ aɖʊ nɔɔ nɛ awɛɛ ɛjaɖɛ kʊɖʊmɖɩyɛ taa kpaɩ. Etaazunii tɔbʊʊ nɛ kabɩyɛ taa se ajɛya kɩkpɛndʊʊ. Tɛtʊ ndʊ tɩcɔ ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ nɛ tɩta yɔ ndʊ yɔ: Wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa lɛ atlantikii kujomuu, wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa kiŋ lɛ Niwu Yorkɩ hadɛ kiŋ lɛ [[Kɔnɛtɩkuti|Kɔnɛtikuti]] yɔ tɩwɛna, piyele nɛ hayʊ kiŋ lɛ [[Niwu Hamsirii|Niwu Hampsirii]] nɛ [[Fɛrmɔɔn]].
Pamaza Masacusɛtɩsɩ ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ ɖɩ-walanzɩ taa lɛ, panaa se ɖɩ-walanzɩ talɩ ɛzɩ 20 328 km2 nɛ ɖenɖe tɛtʊ ñabɩ wɛɛ yɔ, peeɖe pɩtalʊʊ ɛzɩ 7 332 km2 yɔ nɛ ɖenɖe lɩm ñɛwɛɛ yɔ, peeɖe ñɛwɛʊ ɛzɩ 7 032 km2 yɔ pʊtɔbʊʊ se pɩtalʊʊ ɛzɩ 25,70 yɔ kɛ mɩnɩʊ yɔɔ. Ɛjaɖ ɖɩnɛ ɖɩkɛŋna 45 ñɩnɖɛ ɛyaa ɖɔʊ taa kɛ Etazuunii ajɛya kɩkpɛndʊʊ kpeekpe taa.
[[Fichier:Great_Dome,_Massachusetts_Institute_of_Technology,_Aug_2019.jpg|vignette|Great Dome, Massachusetts Institute of Technology, Aug 2019]]
Masaazuzɛtii taa tɛtʊ sɔsɔtʊ payaɣ se Boston nɛ tɩ-taa ɖɔɖɔ kɛ ɛyaa kɩla ɖɔʊ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ nɖɩ kɛŋna ɛjaɖɛ looɖo ñɩnɖɛ nɖɩ ɖɩsʊ Etaazunii ajɛya kɩkpɛndʊɣ ŋgbɛyɛ taa yɔ. Ɛlɛ pɩɩkɛ [[lɛlaɣ fenaɣ]] kɩyakʊ looɖo ŋgʊ wiye pɩnaɣ 1788.
Pɩnaɣ 2010 taa paakalɩ kɩgalʊʊ kɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ paana ɛyaa ɛzɩ 6 547 629 yɔ. Payaɣ Masaazuzɛtii ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ ɖɩ-ñʊʊdʊ se Charlie Baker (R) piyele nɛ komina ñʊndinaa kɔyɔ: Elizabeth Warren (D) nɛ Ed Markey (D).
[[Fichier:Main_Street,_Stoneham_MA.jpg|vignette|Main Street, Stoneham MA]]
Kʊnʊŋ ŋgʊ pakɩlʊʊ yɔɔdʊʊ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛ komina tʊma taa nɛ pawɩlʊʊ-kʊ sukulinaa taa ɖɔɖɔ yɔ, ŋgʊ lɛ yɔ aŋgilisi. Ɛlɛ siŋŋŋ taa lɛ, komina maɣmaɣ tatɩɩ hada nɔɔ camɩyɛ se [[Englɩsɩɩ kʊnʊŋ|Eŋgilisi]] kɛŋna kɩ-kʊnʊŋ.
te5qw395955s6j0lxauofbjhxyv1cty
Marilandɩ
0
2665
12321
12320
2018-04-08T18:10:24Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Marlandii]] ñɩŋgʋ nɛ [[Marilandɩ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : orthographe
12321
wikitext
text/x-wiki
Marilandɩ kɛna [[Etaazuunii|Etaazunii]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ cikpetʊ natʊyʊ. Nɛ Etazuunii ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ ajɛya cikpena naayɛ nɩɩnɩwa kpɛndɩna nɛ aɖʊ nɔɔ nɛ awɛɛ ɛjaɖɛ kʊɖʊmɖɩyɛ taa kpaɩ. Etaazunii tɔbʊʊ nɛ kabɩyɛ taa se ajɛya kɩkpɛndʊʊ.
Pamaza Marilandɩ ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ ɖɩ-walanzɩ taa lɛ, panaa se ɖɩ-walanzɩ talɩ ɛzɩ 32 160 km2 nɛ ɖenɖe tɛtʊ ñabɩ wɛɛ yɔ, peeɖe pɩtalʊʊ ɛzɩ 25 338 km2 yɔ nɛ ɖenɖe lɩm ñɛwɛɛ yɔ, peeɖe ñɛwɛʊ ɛzɩ 6 968 km2 yɔ pʊtɔbʊʊ se pɩtalʊʊ ɛzɩ 21,60 yɔ kɛ mɩnɩʊ yɔɔ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩkɛŋna 45 ñɩnɖɛ ɛyaa ɖɔʊ taa kɛ Etazuunii ajɛya kɩkpɛndʊʊ kpeekpe taa.
Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ nɖɩ kɛŋna ɛjaɖɛ lʊbɛ ñɩnɖɛ nɖɩ ɖɩsʊ Etaazunii ajɛya kɩkpɛndʊʊ ŋgbɛyɛ taa yɔ. Ɛlɛ pɩɩkɛ [[ɖomaɣ fenaɣ]] kɩyakʊ 28 ŋgʊ wiye pɩnaɣ 1788. Pɩnaɣ [[2010]] taa paakalɩ kɩgalʊʊ kɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ paana ɛyaa ɛzɩ 5 773 552 yɔ.
Payaɣ Marilandɩ ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ ɖɩ-ñʊʊdʊ se Larry Hogan (R) piyele nɛ komina ñʊndinaa kɔyɔ: Ben Cardin (D) nɛ Chris Van Hollen (D).
Marilandii taa tɛtʊ sɔsɔtʊ payaɣ se Anapolis nɛ tɩ-taa ɖɔɖɔ kɛ ɛyaa kɩla ɖɔʊ nɛ ndʊ tɩ-taa ɛyaa kɩla ɖɔʊ yɔ ndʊ lɛ Baltimore.
Kʊnʊŋ ŋgʊ pakɩlʊʊ yɔɔdʊʊ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛ komina tʊma taa nɛ pawɩlʊʊ-kʊ sukulinaa taa ɖɔɖɔ yɔ, ŋgʊ lɛ yɔ aŋgilisi. Ɛlɛ siŋŋŋ taa lɛ, komina maɣmaɣ tatɩɩ hada nɔɔ camɩyɛ se aŋgilisi kɛŋna kɩ-kʊnʊŋ.
c7ubmrsavt06e7os1s1j3r1ew8txviz
Meenii
0
2666
15730
12339
2022-01-14T18:15:15Z
Gnangbade
58
photos
15730
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Maine_Locator_Map_with_US.PNG|vignette|Maine Locator Map with US]]
Meenii kɛna [[Etaazuunii|Etaazunii]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ cikpetʊ natʊyʊ. Nɛ Etazuunii ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ ajɛya cikpena naayɛ nɩɩnɩwa kpɛndɩna nɛ aɖʊ nɔɔ nɛ awɛɛ ɛjaɖɛ kʊɖʊmɖɩyɛ taa kpaɩ. Etaazunii tɔbʊʊ nɛ kabɩyɛ taa se ajɛya kɩkpɛndʊʊ.
Tɛtʊ ndʊ tɩcɔ ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ nɛ tɩta yɔ ndʊ yɔ: wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa lɛ Brunswicki, wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa kiŋ lɛ Keebɛkɩ taa tɛtʊ ndʊ payaɣ-tʊ se [[Kanadaa]] yɔ, hadɛ kiŋ lɛ [[Atɩlantiki Lɩŋamʋʋ|Atlantiki Lɩŋamʋʋ]]. Meenii taa tɛtʊ sɔsɔtʊ payaɣ se Augusta nɛ tɩ-taa ɖɔɖɔ kɛ ɛyaa kɩla ɖɔʊ.
[[Fichier:Maine_State_Capitol_(35759599072)_(cropped).jpg|vignette|Maine State Capitol (35759599072) (cropped)]]
Pamaza Meenii ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ ɖɩ-walanzɩ taa lɛ, panaa se ɖɩ-walanzɩ talɩ ɛzɩ 86 542 km2 nɛ ɖenɖe tɛtʊ ñabɩ wɛɛ yɔ, peeɖe pɩtalʊʊ ɛzɩ 74 859 km2 yɔ nɛ ɖenɖe lɩm ñɛwɛɛ yɔ, peeɖe ñɛwɛʊ ɛzɩ 11683 km2 yɔ pʊtɔbʊʊ se pɩtalʊʊ ɛzɩ 13,52 yɔ kɛ mɩnɩʊ yɔɔ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩkɛŋna 45 ñɩnɖɛ ɛyaa ɖɔʊ taa kɛ Etazuunii ajɛya kɩkpɛndʊʊ kpeekpe taa.
Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ nɖɩ kɛŋna ɛjaɖɛ 23 ñɩnɖɛ nɖɩ ɖɩsʊ Etaazunii ajɛya kɩkpɛndʊɣ ŋgbɛyɛ taa yɔ. Ɛlɛ pɩɩkɛ lakɩŋ fenaɣ 15 ŋgʊ wiye pɩnaɣ 1820. Pɩnaɣ [[2010]] taa paakalɩ kɩgalʊʊ kɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ paana ɛyaa ɛzɩ 1 328 361 yɔ.
[[Fichier:2021-07-20_02_Maine_Marine_Patrol_Boat_at_Winter_Harbor_ME_USA.jpg|vignette|2021-07-20 02 Maine Marine Patrol Boat at Winter Harbor ME USA]]
Payaɣ Meenii ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ ɖɩ-ñʊʊdʊ se ..piyele nɛ komina ñʊndinaa kɔyɔ: Angus King (I) nɛ Susan Collins (R).
Kʊnʊŋ ŋgʊ pakɩlʊʊ yɔɔdʊʊ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛ komina tʊma taa nɛ pawɩlʊʊ-kʊ sukulinaa taa ɖɔɖɔ yɔ, ɩnʊʊ lɛ yɔ [[Ɛsɩpaañɔlɩ kʊnʊŋ|ɛspaañɔɔlɩ]] nɛ [[Fransɩɩ kʊnʊŋ|fransɩɩ]].
rf9cshfpzkj0cmmwatomaft4hwmofid
Luwiiziyaana
0
2667
15903
13838
2022-02-15T18:37:21Z
Gnangbade
58
Photos
15903
wikitext
text/x-wiki
[[File:Louisiana Locator Map with US.PNG|thumb|Louisiana_Locator_Map_with_US]]
[[File:Louisiana State Capitol 2.jpg|thumb|Louisiana_State_Capitol_2]]
[[File:Church of St Patrick New Orleans September 2019.jpg|thumb|Church_of_St_Patrick_New_Orleans_September_2019]]
Luwiiziyaaana kɛna [[Etaazuunii|Etaazunii]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ cikpetʊ natʊyʊ. Nɛ Etazuunii ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ ajɛya cikpena naayɛ nɩɩnɩwa kpɛndɩna nɛ aɖʊ nɔɔ nɛ awɛɛ ɛjaɖɛ kʊɖʊmɖɩyɛ taa kpaɩ. Etaazunii tɔbʊʊ nɛ kabɩyɛ taa se ajɛya kɩkpɛndʊʊ. Luwiiziyaaana taa tɛtʊ sɔsɔtʊ payaɣ se New Orleans nɛ tɩ-taa ɖɔɖɔ kɛ ɛyaa kɩla ɖɔʊ.
Pamaza Luwiiziyaana ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ ɖɩ-walanzɩ taa lɛ, panaa se ɖɩ-walanzɩ talɩ ɛzɩ 2 275 940 km2.Luwiiziyaana kɛna ɛjaɖɛ nɖɩ payaɣ-ɖɩ se Ɛspañɔɔlɩ yɔ ɖɩhɔɔlʊʊ nakʊyʊ. Pɩnaɣ 1764 taa kɛ Ɛspañɔɔilɩ mba kpacayaɣ Luwiiziyaana tɛ pʊkɔɔ pɩsɩɩna pɩnaɣ 1800. Pɩkpaɣʊna pɩnaɣ ŋga yɔ, ɛjaɖɛ ɖɩwɛ Fransɩɩ ɛjaɖɛ yɔɔ.
Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ kpaɣna hayʊ kiŋ puwolo pɩsɩɩna hadɛ yɔ, pɩpaazɩna [[Kanadaa]] nɛ [[Mɛkɩsiiki (Ɛjaɖɛ)|Mɛkiziiki]] piyele wɩsɩ ɖɩlɩyɛ nɛ sɩ-ɖʊlɩyɛ lɛ [[Misisipii Pɔɔ]] nɛ pʊŋ nɩɩyɛ nɛ peeɖe ñɛwɛna kaaŋŋ ɖeke.
Kʊnʊmɩŋ weyi pakɩlʊʊ yɔɔdʊʊ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛ komina tʊma taa nɛ pawɩlʊʊ-kʊ sukulinaa taa ɖɔɖɔ yɔ,ɩnʊʊ lɛ yɔ [[Fransɩɩ kʊnʊŋ|fransɩɩ]] nɛ [[Ɛsɩpaañɔlɩ kʊnʊŋ|ɛspaañɔɔlɩ]]. Ɛlɛ siŋŋŋ taa lɛ, komina maɣmaɣ tatɩɩ hada nɔɔ camɩyɛ se aŋgilisi kɛŋna kɩ-kʊnʊŋ.
c2utyvhwx9i3hntgvkslrv68ybqbbg2
Kɛntuukii
0
2668
14091
12278
2019-04-20T11:33:20Z
Gnangbade
58
photos
14091
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:USA_Kentucky_location_map.svg|vignette|USA Kentucky location map]]
Kɛntuukii kɛna [[Etaazuunii|Etaazunii]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ cikpetʊ natʊyʊ. Nɛ Etazuunii ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ ajɛya cikpena naayɛ nɩɩnɩwa kpɛndɩna nɛ aɖʊ nɔɔ nɛ awɛɛ ɛjaɖɛ kʊɖʊmɖɩyɛ taa kpaɩ. Etaazunii tɔbʊʊ nɛ kabɩyɛ taa se ajɛya kɩkpɛndʊʊ.
Tɛtʊ ndʊ tɩcɔ ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ nɛ tɩta yɔ ndʊ yɔ: Wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa lɛ [[Firziinii]], wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa kiŋ lɛ [[Misuurii]] ; piyele nɛ hayʊ kiŋ lɛ Ilnuwa, [[Ɛndiyaanaa]] nɛ [[Ohiyo]]. Louisville Kɛntuukii taa tɛtʊ sɔsɔtʊ payaɣ se Frankfɔrtɩ nɛ ndʊ tɩ-taa ɛyaa kɩla ɖɔʊ yɔ ndʊ lɛ Luwiivil.
[[Fichier:Williamsburg,_Kentucky.jpg|vignette|Williamsburg, Kentucky]]
Pamaza Kɛntuukii ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ ɖɩ-walanzɩ taa lɛ, panaa se ɖɩ-walanzɩ talɩ 104 749 km2 nɛ ɖenɖe tɛtʊ ñabɩ wɛɛ yɔ, peeɖe pɩtalʊʊ ɛzɩ 102 989 km2 yɔ nɛ ɖenɖe lɩm ñɛwɛɛ yɔ, peeɖe ñɛwɛʊ ɛzɩ 1 760 km2 yɔ pʊtɔbʊʊ se pɩtalʊʊ ɛzɩ 1,7 yɔ kɛ mɩnɩʊ yɔɔ. Ɛjaɖ ɖɩnɛ ɖɩkɛŋna 45 ñɩnɖɛ ɛyaa ɖɔʊ taa kɛ Etazuunii ajɛya kɩkpɛndʊʊ kpeekpe taa.
[[Fichier:Gary_stevens_2005_kentucky_derby.jpg|vignette|Gary stevens 2005 kentucky derby]]
Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ nɖɩ kɛŋna ɛjaɖɛ 15 ñɩnɖɛ nɖɩ ɖɩsʊ Etaazunii ajɛya kɩkpɛndʊɣ ŋgbɛyɛ taa yɔ. Ɛlɛ pɩɩkɛ mɩsɩkʊm fenaɣ kɩyakʊ kacalaɣ ŋgʊ wiye pɩnaɣ 1792. Pɩnaɣ 2010 taa paakalɩ kɩgalʊʊ kɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ paana ɛyaa ɛzɩ 4 339 667 yɔ.
Payaɣ Kɛntuukii ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ ɖɩ-ñʊʊdʊ se Matt Bevin (R) piyele nɛ komina ñʊndinaa kɔyɔ: Mitch McConnell (R) nɛ Rand Paul (R).
Kʊnʊŋ ŋgʊ pakɩlʊʊ yɔɔdʊʊ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛ komina tʊma taa nɛ pawɩlʊʊ-kʊ sukulinaa taa ɖɔɖɔ yɔ, ŋgʊ lɛ yɔ [[Englɩsɩɩ kʊnʊŋ|Eŋgilisi]] ɛlɛ siŋŋŋ taa lɛ.
qjfzgap2l8xt8k16j18at350qxp2y76
Kanzasii
0
2669
12252
12189
2018-04-02T18:59:03Z
Gnangbade
58
liens
12252
wikitext
text/x-wiki
Kanzasii kɛna [[Etaazuunii|Etaazunii]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ cikpetʊ natʊyʊ. Nɛ Etazuunii ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ ajɛya cikpena naayɛ nɩɩnɩwa kpɛndɩna nɛ aɖʊ nɔɔ nɛ awɛɛ ɛjaɖɛ kʊɖʊmɖɩyɛ taa kpaɩ. Etaazunii tɔbʊʊ nɛ kabɩyɛ taa se ajɛya kɩkpɛndʊʊ. Tɛtʊ ndʊ tɩcɔ ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ nɛ tɩta yɔ ndʊ yɔ: Wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa lɛ [[Misuurii]], wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa kiŋ lɛ [[Koloradoo]] hadɛ kiŋ lɛ [[Oklahomaa|Oklahoma]] yɔ tɩwɛna.
Pamaza Kanzasii ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ ɖɩ-walanzɩ taa lɛ, panaa se ɖɩ-walanzɩ talɩ ɛzɩ 2 13 283 km2 nɛ ɖenɖe tɛtʊ ñabɩ wɛɛ yɔ, peeɖe pɩtalʊʊ ɛzɩ 211 900 km2 yɔ nɛ ɖenɖe lɩm ñɛwɛɛ yɔ, peeɖe ñɛwɛʊ ɛzɩ 1 196 km2 yɔ pʊtɔbʊʊ se pɩtalʊʊ ɛzɩ 0,96 yɔ kɛ mɩnɩʊ yɔɔ. Ɛjaɖ ɖɩnɛ ɖɩkɛŋna 45 ñɩnɖɛ ɛyaa ɖɔʊ taa kɛ Etazuunii ajɛya kɩkpɛndʊʊ kpeekpe taa.Kanzasii taa tɛtʊ sɔsɔtʊ payaɣ se Topeka nɛ tɩ-taa ɖɔɖɔ kɛ ɛyaa kɩla ɖɔʊ. nɛ ndʊ tɩ-taa ɛyaa kɩla ɖɔʊ yɔ ndʊ lɛ Wiziitaa.
Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ nɖɩ kɛŋna ɛjaɖɛ 34 ñɩnɖɛ nɖɩ ɖɩsʊ Etaazunii ajɛya kɩkpɛndʊɣ ŋgbɛyɛ taa yɔ. Ɛlɛ pɩɩkɛ kɔlaɣ fenaɣ 29 nkʊ wiye pɩnaɣ 1861. Pɩnaɣ 2010 taa paakalɩ kɩgalʊʊ kɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ paana ɛyaa ɛzɩ 2 853 118 yɔ.
Payaɣ Kanzasii ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ ɖɩ-ñʊʊdʊ se Jeff Colyer (R) piyele nɛ komina ñʊndinaa kɔyɔ: Pat Roberts (R) nɛ Jerry Moran (R).
Kʊnʊŋ ŋgʊ pakɩlʊʊ yɔɔdʊʊ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛ komina tʊma taa nɛ pawɩlʊʊ-kʊ sukulinaa taa ɖɔɖɔ yɔ, kɩfɛyɩ kpayɩ kpayɩ.
290ek9d6t39vp0q5rx485y3xck5d69o
Iyowa
0
2670
15740
12300
2022-01-14T18:38:08Z
Gnangbade
58
photos
15740
wikitext
text/x-wiki
[[File:Iowa Locator Map with US.PNG|thumb|Iowa Locator Map with US]]
[[File:Iowa capitol.jpg|thumb|Iowa capitol]]
[[File:NRCSIA99368 - Iowa (3429)(NRCS Photo Gallery).tif|thumb|NRCSIA99368 - Iowa (3429)(NRCS Photo Gallery)]]
Iyowa kɛna [[Etaazuunii|Etaazunii]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ cikpetʊ natʊyʊ. Nɛ Etazuunii ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ ajɛya cikpena naayɛ nɩɩnɩwa kpɛndɩna nɛ aɖʊ nɔɔ nɛ awɛɛ ɛjaɖɛ kʊɖʊmɖɩyɛ taa kpaɩ. Etaazunii tɔbʊʊ nɛ kabɩyɛ taa se ajɛya kɩkpɛndʊʊ.
Tɛtʊ ndʊ tɩcɔ ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ nɛ tɩta yɔ ndʊ yɔ: Wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa lɛ, Hayu kiŋ [[Minesootaa]], [[Wiskɔnsɛɛ]]; wisi ɖɩlɩyɛ taa lɛ [[Ilnuwaa]], hadɛ kiŋ lɛ [[Misuurii]]; wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa lɛ [[Neebraskaa|Nebraska]] nɛ [[Takota nɛ hadɛ kiŋ]].
Iyowa taa tɛtʊ sɔsɔtʊ payaɣ se Des Moines nɛ tɩ-taa ɖɔɖɔ kɛ ɛyaa kɩla ɖɔʊ. Pamaza Iyowa ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ ɖɩ-walanzɩ taa lɛ, panaa se ɖɩ-walanzɩ talɩ ɛzɩ 145 743 km2 nɛ ɖenɖe tɛtʊ ñabɩ wɛɛ yɔ, peeɖe pɩtalʊʊ ɛzɩ 144 708 km2 yɔ nɛ ɖenɖe lɩm ñɛwɛɛ yɔ, peeɖe ñɛwɛʊ ɛzɩ 1 035 km2 yɔ pʊtɔbʊʊ se pɩtalʊʊ ɛzɩ 0,71 yɔ kɛ mɩnɩʊ yɔɔ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩkɛŋna 45 ñɩnɖɛ ɛyaa ɖɔʊ taa kɛ Etazuunii ajɛya kɩkpɛndʊʊ kpeekpe taa.
Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ nɖɩ kɛŋna ɛjaɖɛ 29 ñɩnɖɛ nɖɩ ɖɩsʊ Etaazunii ajɛya kɩkpɛndʊɣ ŋgbɛyɛ taa yɔ. Ɛlɛ pɩɩkɛ [[saŋayɩŋ fenaɣ]] kɩyakʊ 29 ŋkʊ wiye pɩnaɣ. Pɩnaɣ [[2013]] taa paakalɩ kɩgalʊʊ kɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ paana ɛyaa ɛzɩ 3 090 416 yɔ.
Payaɣ Iyowa ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ ɖɩ-ñʊʊdʊ se Kim Reynolds (R) piyele nɛ komina ñʊndinaa kɔyɔ: Chuck Grassley (R), Joni Ernst (R). Kʊnʊŋ ŋgʊ pakɩlʊʊ yɔɔdʊʊ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛ komina tʊma taa nɛ pawɩlʊʊ-kʊ sukulinaa taa ɖɔɖɔ yɔ, ŋgʊ lɛ yɔ [[Englɩsɩɩ kʊnʊŋ|Eŋgilisi]].
piu2d3gsa67t7zfieyrtz5ihmawlc25
Indiyaanaa
0
2671
12308
12306
2018-04-08T08:03:21Z
Gnangbade
58
liens
12308
wikitext
text/x-wiki
Indiyaanaa kɛna [[Etaazuunii|Etaazunii]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ cikpetʊ natʊyʊ. Nɛ Etazuunii ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ ajɛya cikpena naayɛ nɩɩnɩwa kpɛndɩna nɛ aɖʊ nɔɔ nɛ awɛɛ ɛjaɖɛ kʊɖʊmɖɩyɛ taa kpaɩ. Etaazunii tɔbʊʊ nɛ kabɩyɛ taa se ajɛya kɩkpɛndʊʊ.
Pamaza Indiyaanaa ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ ɖɩ-walanzɩ taa lɛ, panaa se ɖɩ-walanzɩ talɩ ɛzɩ 93 321 km2 nɛ ɖenɖe tɛtʊ ñabɩ wɛɛ yɔ, peeɖe pɩtalʊʊ ɛzɩ 92 897 km2 yɔ nɛ ɖenɖe lɩm ñɛwɛɛ yɔ, peeɖe ñɛwɛʊ ɛzɩ 1 424 km2 yɔ pʊtɔbʊʊ se pɩtalʊʊ ɛzɩ 1,51 yɔ kɛ mɩnɩʊ yɔɔ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩkɛŋna 45 ñɩnɖɛ ɛyaa ɖɔʊ taa kɛ Etazuunii ajɛya kɩkpɛndʊʊ kpeekpe taa. Indiyaanaa taa tɛtʊ sɔsɔtʊ payaɣ se Indianapolis nɛ tɩ-taa ɖɔɖɔ kɛ ɛyaa kɩla ɖɔʊ.
Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ nɖɩ kɛŋna ɛjaɖɛ kajalaɣ ñɩnɖɛ nɖɩ ɖɩsʊ Etaazunii ajɛya kɩkpɛndʊɣ ŋgbɛyɛ taa yɔ. Ɛlɛ pɩɩkɛ [[saŋayɩŋ fenaɣ]] kɩyakʊ 11 ŋkʊ wiye pɩnaɣ 1816. Pɩnaɣ 2010 taa paakalɩ kɩgalʊʊ kɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ paana ɛyaa ɛzɩ 64 838 012 yɔ.
Payaɣ Indiyaanaa ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ ɖɩ-ñʊʊdʊ se Eric Holcomb (R) piyele nɛ komina ñʊndinaa kɔyɔ: Joe Donnelly (D), Todd Young (R). Kʊnʊŋ ŋgʊ pakɩlʊʊ yɔɔdʊʊ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛ komina tʊma taa nɛ pawɩlʊʊ-kʊ sukulinaa taa ɖɔɖɔ yɔ, ŋgʊ lɛ yɔ Aŋgilisi.
f11m95bzi2850ss4xv51he8b5h0vxab
Ilnuwaa
0
2672
15742
15741
2022-01-14T18:41:24Z
Gnangbade
58
photos
15742
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Illinois_Locator_Map_with_US.PNG|vignette|Illinois Locator Map with US]]
[[Fichier:Downtown_Chicago,_Illinois_at_night,_U.S.A.jpg|vignette|Downtown Chicago, Illinois at night, U.S.A]]
[[File:Illinois Farmland (254759369).jpeg|thumb|Illinois Farmland (254759369)]]
Ilnuwaa kɛna [[Etaazuunii|Etaazunii]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ cikpetʊ natʊyʊ. Nɛ Etazuunii ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ ajɛya cikpena naayɛ nɩɩnɩwa kpɛndɩna nɛ aɖʊ nɔɔ nɛ awɛɛ ɛjaɖɛ kʊɖʊmɖɩyɛ taa kpaɩ. Etaazunii tɔbʊʊ nɛ kabɩyɛ taa se ajɛya kɩkpɛndʊʊ. Tɛtʊ sɔsɔtʊ payaɣ se Springfield nɛ ndʊ tɩ-taa ɛyaa kɩla ɖɔʊ yɔ ndʊ lɛ [[Chicago]].
Pamaza Ilnuwaa ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ ɖɩ-walanzɩ taa lɛ, panaa se ɖɩ-walanzɩ talɩ ɛzɩ 149 998 km2 nɛ ɖenɖe tɛtʊ ñabɩ wɛɛ yɔ, peeɖe pɩtalʊʊ ɛzɩ 143 967 km2 yɔ nɛ ɖenɖe lɩm ñɛwɛɛ yɔ, peeɖe ñɛwɛʊ ɛzɩ 6 30 km2 yɔ pʊtɔbʊʊ se pɩtalʊʊ ɛzɩ 4 yɔ kɛ mɩnɩʊ yɔɔ.
Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ nɖɩ kɛŋna ɛjaɖɛ 21 ñɩnɖɛ nɖɩ ɖɩsʊ Etaazunii ajɛya kɩkpɛndʊɣ ŋgbɛyɛ taa yɔ. Ɛlɛ pɩɩkɛ saŋgayɩŋ fenaɣ kɩyakʊ naatozo ŋkʊ wiye pɩnaɣ 1818. Pɩnaɣ 2017 taa paakalɩ kɩgalʊʊ kɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ paana ɛyaa ɛzɩ 12 802 023 yɔ.
Payaɣ Ilnuwaa ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ ɖɩ-ñʊʊdʊ se Bruce Rauner (R) piyele nɛ komina ñʊndinaa kɔyɔ: Dick Durbin (D), Tammy Duckworth (D).
Kʊnʊŋ ŋgʊ pakɩlʊʊ yɔɔdʊʊ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛ komina tʊma taa nɛ pawɩlʊʊ-kʊ sukulinaa taa ɖɔɖɔ yɔ, ŋgʊ lɛ yɔ [[Englɩsɩɩ kʊnʊŋ|Eŋgilisi]].
gurpe86e3gvfwogzp98or10xe6z0qkl
Hawayii
0
2674
12349
12348
2018-04-12T13:49:13Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Awayii]] ñɩŋgʋ nɛ [[Hawayii]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Orthographe
12349
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Hawaje-NoRedLine.jpg|vignette|Hawaje-NoRedLine]]
[[Fichier:Hawaii_in_United_States_(zoom)_(US50)_(-grid).svg|vignette|Hawaii in United States (zoom) (US50) (-grid)]]
Awayii kɛna [[Etaazuunii|Etaazunii]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ cikpetʊ natʊyʊ. Nɛ Etazuunii ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ ajɛya cikpena naayɛ nɩɩnɩwa kpɛndɩna nɛ aɖʊ nɔɔ nɛ awɛɛ ɛjaɖɛ kʊɖʊmɖɩyɛ taa kpaɩ. Etaazunii tɔbʊʊ nɛ kabɩyɛ taa se ajɛya kɩkpɛndʊʊ. Awayii taa tɛtʊ sɔsɔtʊ payaɣ se Honolulu nɛ tɩ-taa ɖɔɖɔ kɛ ɛyaa kɩla ɖɔʊ.
Awayii kɛna tɛtʊ ndʊ tiɖeke tɩfɛyɩna Amerika keteŋga nɛ hayi kiŋ yɔ. Mbʊ pʊyɔɔ yɔ, ɖɩwɛna [[Oseyanii tɛtʋ wandamm|Oseyanii]] taa yeli. Ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ,tɛtʊ ñabɩ ndʊ lɩm cɔ-tʊ nɛ pɩta yɔ tɩkpɛnda 137 nɛ tɛtʊ cokolo cokolo ñɩndʊ ndʊ tɩkpɛndɩna nɛ pɩpɩsɩ Awayii ɛjaɖɛ.
[[Fichier:Sunset_next_to_Waikiki_Beach,_Oahu,_Hawai,_USA1.jpg|vignette|Sunset next to Waikiki Beach, Oahu, Hawai, USA1]]
[[Fichier:Niihau_sep_2007.jpg|vignette|Niihau sep 2007]]
Pamaza Awayii ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ ɖɩ-walanzɩ taa lɛ, panaa se ɖɩ-walanzɩ talɩ ɛzɩ 28 337 km2 nɛ ɖenɖe lɩm wɛɛ yɔ, peeɖe ɖɔɔ nɛ pɩtalʊʊ ɛzɩ 11 672 km2 yɔ pʊtɔbʊʊ se pɩtalʊʊ ɛzɩ 41,2 yɔ kɛ mɩnɩʊ yɔɔ. Pʊtɔbʊʊ se ɖenɖe tɛtʊ ñabɩ ñɛwɛɛ yɔ, peeɖe maɣna ɛzɩ 16 649 km2 yɔ.
Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ nɖɩ kɛŋna ɛjaɖɛ 50 ñɩnɖɛ nɖɩ ɖɩsʊ Etaazunii ajɛya kɩkpɛndʊɣ ŋgbɛyɛ taa yɔ se nɖɩ pɩɖɩɣna sʊʊ kɩ-taa. Ɛlɛ pɩɩkɛ [[kɩyɛɛna fenaɣ]] 21wiye pɩnaɣ 1959. Pɩnaɣ 2010 taa paakalɩ kɩgalʊʊ kɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ paana ɛyaa ɛzɩ 1 360 30 yɔ.
Peeɖe pʊŋ kʊkʊyɩmɩŋ taa maɣna ɛzɩ mɛtanaa 925 yɔ nɛ pamaaza pʊʊ ŋgʊ kɩkɩla kʊyʊʊ yɔ lɛ pɩkpɛnda mɛtanaa 4 107 nɛ ŋgʊ lɛ Mona Kea. Piyele pʊʊ ŋgʊ kɩkɩla ñɩɩ yɔ, kʊkʊ kʊkʊyɩmɩŋ taa ñamaɣna mɛtanaa 216.
Payaɣ Awayii ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ ɖɩ-ñʊʊdʊ se: David Ige (D) nɛ ɛ-tɛ komina yɔɔ cɔnayaa kɛ payaɣ se Brian Schatz (D) nɛ Mazie Hirono (D).
[[Fichier:Jesse_Richman_-_Pierre_Bouras_1.jpg|vignette|Jesse Richman - Pierre Bouras 1]]
Kʊnʊmɩŋ weyi pakɩlʊʊ yɔɔdʊʊ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛ komina tʊma taa nɛ pawɩlʊʊ-ɩ sukulinaa taa ɖɔɖɔ yɔ ɩnʊ lɛ aŋgilisi nɛ awayɛ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa tɛtʊ sɔsɔtʊ payaɣ se Honolulu nɛ ndʊ ɖɔɖɔ taa kɛ ɛyaa kɩla ɖɔʊ.
3lurb6dg4njkoanpifh0kmys19a5bej
Zɔɔrziyaa
0
2675
12231
12195
2018-04-01T07:29:36Z
Gnangbade
58
liens
12231
wikitext
text/x-wiki
Zɔɔrziyaa kɛna [[Etaazuunii|Etaazunii]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ cikpetʊ natʊyʊ. Nɛ Etazuunii ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ ajɛya cikpena naayɛ nɩɩnɩwa kpɛndɩna nɛ aɖʊ nɔɔ nɛ awɛɛ ɛjaɖɛ kʊɖʊmɖɩyɛ taa kpaɩ. Etaazunii tɔbʊʊ nɛ kabɩyɛ taa se ajɛya kɩkpɛndʊʊ. Zɔɔrziyaa taa tɛtʊ sɔsɔtʊ payaɣ se Atlanta nɛ tɩ-taa ɖɔɖɔ kɛ ɛyaa kɩla ɖɔʊ.
Tɛtʊ ndʊ tɩcɔ ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ nɛ tɩta yɔ ndʊ yɔ: Wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa lɛ Karoliinii nɛ hadɛ kiŋ nɛ atlantikii kujomuu, wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa kiŋ lɛ [[Alabamaa|Alabaamaa]], hadɛ kiŋ lɛ [[Floriidii]] tɛtʊ wɛna, piyele nɛ hayʊ kiŋ lɛ teneesii ɛjaɖɛ ñɛwɛna. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛtʊ sɔsɔtʊ payaɣ se Atlantaa nɛ tɩ-taa ɖɔɖɔ kɛ ɛyaa kɩla ɖɔʊ.
Pamaza Zɔɔrziyaa ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ ɖɩ-walanzɩ taa lɛ, panaa se ɖɩ-walanzɩ talɩ ɛzɩ 154 077 km2 nɛ ɖenɖe tɛtʊ ñabɩ wɛɛ yɔ, peeɖe pɩtalʊʊ ɛzɩ 150 132 km2 yɔ nɛ ɖenɖe lɩm ñɛwɛɛ yɔ, peeɖe ñɛwɛʊ ɛzɩ 3 945 km2 yɔ pʊtɔbʊʊ se pɩtalʊʊ ɛzɩ 2,6 yɔ kɛ mɩnɩʊ yɔɔ. Ɛjaɖ ɖɩnɛ ɖɩkɛŋna 45 ñɩnɖɛ ɛyaa ɖɔʊ taa kɛ Etazuunii ajɛya kɩkpɛndʊʊ kpeekpe taa.
Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ nɖɩ kɛŋna ɛjaɖɛ naanza ñɩnɖɛ nɖɩ ɖɩsʊ Etaazunii ajɛya kɩkpɛndʊɣ ŋgbɛyɛ taa yɔ. Ɛlɛ pɩɩkɛ kɔlaɣ fenaɣ kɩyakʊ naalɛ nkʊ wiye pɩnaɣ 1788. Pɩnaɣ 2017 taa paakalɩ kɩgalʊʊ kɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ paana ɛyaa ɛzɩ 1 042 379 yɔ.
Payaɣ Zɔɔrziyaa ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ ɖɩ-ñʊʊdʊ se Nathan Deal (R) piyele nɛ komina ñʊndinaa kɔyɔ: David Perdue (R) nɛ Johnny Isakson (R).
Kʊnʊŋ ŋgʊ pakɩlʊʊ yɔɔdʊʊ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛ komina tʊma taa nɛ pawɩlʊʊ-kʊ sukulinaa taa ɖɔɖɔ yɔ, ŋgʊ lɛ yɔ aŋgilisi.
ekmun2dwbszur9kytb6p4e6ja0nilos
Floriidii
0
2676
18238
18237
2024-07-16T21:55:27Z
69.18.14.67
18238
wikitext
text/x-wiki
Floriidii kɛna [[Etaazuunii|Etaazunii]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ cikpetʊ natʊyʊ. Nɛ Etazuunii ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ ajɛya cikpena naayɛ nɩɩnɩwa kpɛndɩna nɛ aɖʊ nɔɔ nɛ awɛɛ ɛjaɖɛ kʊɖʊmɖɩyɛ taa kpaɩ. Etaazunii tɔbʊʊ nɛ kabɩyɛ taa se ajɛya kɩkpɛndʊʊ. Floriidii taa tɛtʊ sɔsɔtʊ payaɣ se Talahasii nɛ ndʊ tɩ-taa ɛyaa kɩla ɖɔʊ yɔ ndʊ lɛ Jacksonville.
Tɛtʊ ndʊ tɩcɔ ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ nɛ tɩta yɔ ndʊ yɔ: Wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa lɛ atlantiki kujomuu, wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa kiŋ lɛ Mɛkɩziki pɔɔ piyele nɛ hayʊ kiŋ lɛ [[Alabamaa]].
Pamaza Floriidii ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ ɖɩ-walanzɩ taa lɛ, panaa se ɖɩ-walanzɩ talɩ ɛzɩ 170 451 km2 nɛ ɖenɖe tɛtʊ ñabɩ wɛɛ yɔ, peeɖe pɩtalʊʊ ɛzɩ 137 374 km2 yɔ nɛ ɖenɖe lɩm ñɛwɛɛ yɔ, peeɖe ñɛwɛʊ ɛzɩ 30 486 km2 yɔ pʊtɔbʊʊ se pɩtalʊʊ ɛzɩ 17,9 yɔ kɛ mɩnɩʊ yɔɔ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩkɛŋna naanza ñɩnɖɛ ɛyaa ɖɔʊ taa kɛ Etazuunii ajɛya kɩkpɛndʊʊ kpeekpe taa.
Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ nɖɩ kɛŋna ɛjaɖɛ 27 ñɩnɖɛ nɖɩ ɖɩsʊ Etaazunii ajɛya kɩkpɛndʊɣ ŋgbɛyɛ taa yɔ. Ɛlɛ pɩɩkɛ [[lakɩŋ fenaɣ]] kɩyakʊ naadozo ŋgʊ wiye pɩnaɣ 1845. Pɩnaɣ 2017 taa paakalɩ kɩgalʊʊ kɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ paana ɛyaa ɛzɩ 20 984 400 yɔ.
Payaɣ Floriidii ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ ɖɩ-ñʊʊdʊ se Rick Scott (R) piyele nɛ komina ñʊndinaa kɔyɔ: Bill Nelson (D) nɛ Marco Rubio (R). Kʊnʊŋ ŋgʊ pakɩlʊʊ yɔɔdʊʊ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛ komina tʊma taa nɛ pawɩlʊʊ-kʊ sukulinaa taa ɖɔɖɔ yɔ, ŋgʊ lɛ yɔ aŋgilisi.
ls2p6pndiv8tajmj68puwryssr3r4hl
Telawɛɛrɩ
0
2677
12319
12318
2018-04-08T18:05:11Z
Gnangbade
58
liens
12319
wikitext
text/x-wiki
Tɛlawɛɛrɩ kɛna [[Etaazuunii|Etaazunii]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ cikpetʊ natʊyʊ. Nɛ Etazuunii ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ ajɛya cikpena naayɛ nɩɩnɩwa kpɛndɩna nɛ aɖʊ nɔɔ nɛ awɛɛ ɛjaɖɛ kʊɖʊmɖɩyɛ taa kpaɩ. Etaazunii tɔbʊʊ nɛ kabɩyɛ taa se ajɛya kɩkpɛndʊʊ. Tɛlawɛɛrɩ taa tɛtʊ sɔsɔtʊ payaɣ se Toova nɛ ndʊ tɩ-taa ɛyaa kɩla ɖɔʊ yɔ ndʊ lɛ Wilmington.
Tɛtʊ ndʊ tɩcɔ ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ nɛ tɩta yɔ ndʊ yɔ: Wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa nɛ hadɛ kiŋ taa lɛ tɛtʊ ndʊ payaɣ se Tɛlawɛɛrɩ yɔ tɩwɛna, wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa kiŋ lɛ [[Niwujɛrsii|Niwu Jɛrsii]] nɛ [[Atɩlantiki Lɩŋamʋʋ|Atilantikii lɩŋgamʋʋ]] piyele nɛ hayʊ kiŋ lɛ [[Pɛnsilvaanii|Pensilivaanii]].
Pamaza Tɛlawɛɛrɩ ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ ɖɩ-walanzɩ taa lɛ, panaa se ɖɩ-walanzɩ talɩ ɛzɩ 6 452 km2 nɛ ɖenɖe tɛtʊ ñabɩ wɛɛ yɔ, peeɖe pɩtalʊʊ ɛzɩ 5 068 km2 yɔ nɛ ɖenɖe lɩm ñɛwɛɛ yɔ, peeɖe ñɛwɛʊ ɛzɩ 1387 km2 yɔ pʊtɔbʊʊ se pɩtalʊʊ ɛzɩ 21,50 yɔ kɛ mɩnɩʊ yɔɔ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩkɛŋna 45 ñɩnɖɛ ɛyaa ɖɔʊ taa kɛ Etazuunii ajɛya kɩkpɛndʊʊ kpeekpe taa.
Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ nɖɩ kɛŋna ɛjaɖɛ kajalaɣ ñɩnɖɛ nɖɩ ɖɩsʊ Etaazunii ajɛya kɩkpɛndʊɣ ŋgbɛyɛ taa yɔ. Ɛlɛ pɩɩkɛ [[saŋayɩŋ fenaɣ]] kɩyakʊ lʊbɛ nkʊ wiye pɩnaɣ 1787. Pɩnaɣ [[2010]] taa paakalɩ kɩgalʊʊ kɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ paana ɛyaa ɛzɩ 897 934 yɔ.
Payaɣ Tɛlawɛɛrɩ ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ ɖɩ-ñʊʊdʊ se John Carney (D) piyele nɛ komina ñʊndinaa kɔyɔ: Christopher Coons (D) nɛ Thomas Carper (D).
Kʊnʊŋ ŋgʊ pakɩlʊʊ yɔɔdʊʊ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛ komina tʊma taa nɛ pawɩlʊʊ-kʊ sukulinaa taa ɖɔɖɔ yɔ, ŋgʊ lɛ yɔ aŋgilisi. Ɛlɛ siŋŋŋ taa lɛ, komina maɣmaɣ tatɩɩ hada nɔɔ camɩyɛ se [[Englɩsɩɩ kʊnʊŋ|Eŋgilisi]] kɛŋna kɩ-kʊnʊŋ.
8tzx83bidl226bn4ftr3xddbquvm4l5
Takota Hadɛ Kiŋ
0
2678
15736
13556
2022-01-14T18:29:19Z
Gnangbade
58
photos
15736
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:South_Dakota_in_United_States_(US48).svg|vignette|South Dakota in United States (US48)]]
Takota nɛ hadɛ kiŋ kɛna [[Etaazuunii|Etaazunii]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ cikpetʊ natʊyʊ. Nɛ Etazuunii ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ ajɛya cikpena naayɛ nɩɩnɩwa kpɛndɩna nɛ aɖʊ nɔɔ nɛ awɛɛ ɛjaɖɛ kʊɖʊmɖɩyɛ taa kpaɩ. Etaazunii tɔbʊʊ nɛ kabɩyɛ taa se ajɛya kɩkpɛndʊʊ. Takota nɛ hadɛ kiŋ taa tɛtʊ sɔsɔtʊ payaɣ se Pɩyɛɛrɩ nɛ ndʊ tɩ-taa ɛyaa kɩla ɖɔʊ yɔ ndʊ lɛ Sioux Falls.
Tɛtʊ ndʊ tɩcɔ ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ nɛ tɩta yɔ ndʊ yɔ: Wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa lɛ Minezotaa nɛ Iyowa, wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa kiŋ lɛXiyominii nɛ Montana, hadɛ kiŋ lɛ Nebraskaa piyele nɛ hayʊ kiŋ lɛ Takota nɛ hayʊ kiŋ.
[[Fichier:South_Dakota_State_Capitol_with_memorial.JPG|vignette|South Dakota State Capitol with memorial]]
Pamaza Takota nɛ hadɛ kiŋ ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ ɖɩ-walanzɩ taa lɛ, panaa se ɖɩ-walanzɩ talɩ ɛzɩ 199 905 km2 nɛ ɖenɖe tɛtʊ ñabɩ wɛɛ yɔ, peeɖe pɩtalʊʊ ɛzɩ 196 735 km2 yɔ nɛ ɖenɖe lɩm ñɛwɛɛ yɔ, peeɖe ñɛwɛʊ ɛzɩ 3 173 km2 yɔ pʊtɔbʊʊ se pɩtalʊʊ ɛzɩ 1,6 yɔ kɛ mɩnɩʊ yɔɔ. Ɛjaɖ ɖɩnɛ ɖɩkɛŋna 40 ñɩnɖɛ ɛyaa ɖɔʊ taa kɛ Etazuunii ajɛya kɩkpɛndʊʊ kpeekpe taa.
Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ nɖɩ kɛŋna ɛjaɖɛ 40 ñɩnɖɛ nɖɩ ɖɩsʊ Etaazunii ajɛya kɩkpɛndʊɣ ŋgbɛyɛ taa yɔ. Ɛlɛ pɩɩkɛ kamɩŋ fenaɣ kɩyakʊ naalɛ ŋgʊ wiye pɩnaɣ 1889. Pɩnaɣ 2010 taa paakalɩ kɩgalʊʊ kɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ paana ɛyaa ɛzɩ 814 180 yɔ.
[[Fichier:Aberdeen,_South_Dakota.jpg|vignette|Aberdeen, South Dakota]]
Payaɣ Takota nɛ hadɛ kiŋ ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ ɖɩ-ñʊʊdʊ se Dennis Daugaard (R) piyele nɛ komina ñʊndinaa kɔyɔ: Mike Rounds (R) nɛ John Thune (R).
Kʊnʊŋ ŋgʊ pakɩlʊʊ yɔɔdʊʊ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛ komina tʊma taa nɛ pawɩlʊʊ-kʊ sukulinaa taa ɖɔɖɔ yɔ, ŋgʊ lɛ yɔ aŋgilisi.
0n59dpm8kzk54mzrfegqihlr32w06fa
Takotaa Hayɩ Kiŋ
0
2679
15737
13569
2022-01-14T18:32:02Z
Gnangbade
58
Photos
15737
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:North_Dakota_Locator_Map_with_US.PNG|vignette|North Dakota Locator Map with US]]
Takotaa Hayɩ Kiŋ kɛna [[Etaazuunii|Etaazunii]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ cikpetʊ natʊyʊ. Nɛ Etazuunii ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ ajɛya cikpena naayɛ nɩɩnɩwa kpɛndɩna nɛ aɖʊ nɔɔ nɛ awɛɛ ɛjaɖɛ kʊɖʊmɖɩyɛ taa kpaɩ. Etaazunii tɔbʊʊ nɛ kabɩyɛ taa se ajɛya kɩkpɛndʊʊ. Takota taa tɛtʊ sɔsɔtʊ payaɣ se Bismark nɛ ndʊ tɩ-taa ɛyaa kɩla ɖɔʊ yɔ ndʊ lɛ Fargo.
Tɛtʊ ndʊ tɩcɔ ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ nɛ tɩta yɔ ndʊ yɔ: Wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa lɛ [[Minesootaa]], wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa kiŋ lɛ [[Mɔntanaa|Montanaa]] hadɛ kiŋ lɛ [[Takota nɛ hadɛ kiŋ|Takota nɛ hadɛ kɩŋ]] piyele nɛ hayʊ kiŋ lɛ [[Kanadaa]] ageeta naayɛ ñɛwɛna.
[[Fichier:North_Dakota_State_Capitol_(4845305408).jpg|vignette|North Dakota State Capitol (4845305408)]]
Pamaza Takota Hayɩ Kiŋ ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ ɖɩ-walanzɩ taa lɛ, panaa se ɖɩ-walanzɩ talɩ ɛzɩ 183 272 km2 nɛ ɖenɖe tɛtʊ ñabɩ wɛɛ yɔ, peeɖe pɩtalʊʊ ɛzɩ 178 839 km2 yɔ nɛ ɖenɖe lɩm ñɛwɛɛ yɔ, peeɖe ñɛwɛʊ ɛzɩ 4 432 km2 yɔ pʊtɔbʊʊ se pɩtalʊʊ ɛzɩ 2,4 yɔ kɛ mɩnɩʊ yɔɔ.
Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ nɖɩ kɛŋna ɛjaɖɛ 39 ñɩnɖɛ nɖɩ ɖɩsʊ Etaazunii ajɛya kɩkpɛndʊʊ ŋgbɛyɛ taa yɔ. Ɛlɛ pɩɩkɛ [[kamɩŋ fenaɣ]] kɩyakʊ naalɛ ŋgʊ wiye pɩnaɣ 1889. Pɩnaɣ [[2010]] taa paakalɩ kɩgalʊʊ kɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ paana ɛyaa ɛzɩ 756 927 yɔ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩkɛŋna 46 ñɩnɖɛ ɛyaa ɖɔʊ taa kɛ Etazuunii ajɛya kɩkpɛndʊʊ kpeekpe taa.
[[Fichier:Turtle_Mountain_State_Recreational_Forest_Near_International_Peace_Garden,_North_Dakota_-_30105156958.jpg|vignette|Turtle Mountain State Recreational Forest Near International Peace Garden, North Dakota - 30105156958]]
Payaɣ Takota Hayʊ Kiŋ ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ ɖɩ-ñʊʊdʊ se Doug Burgum (R) piyele nɛ komina ñʊndinaa kɔyɔ: Heidi Heitkamp (D) nɛ John Hoeven (R).
Kʊnʊŋ ŋgʊ pakɩlʊʊ yɔɔdʊʊ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛ komina tʊma taa nɛ pawɩlʊʊ-kʊ sukulinaa taa ɖɔɖɔ yɔ, ŋgʊ lɛ yɔ [[Englɩsɩɩ kʊnʊŋ|Eŋgilisi]].
pvmzzjez4tx18hs4t2ckqrjh3yegrz8
Kɔnɛtɩkuti
0
2680
15728
12282
2022-01-14T18:10:04Z
Gnangbade
58
Photos
15728
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Connecticut_Locator_Map_with_US.PNG|vignette|Connecticut Locator Map with US]]
Kɔnɛtɩkuti kɛna [[Etaazuunii|Etaazunii]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ cikpetʊ natʊyʊ. Nɛ Etazuunii ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ ajɛya cikpena naayɛ nɩɩnɩwa kpɛndɩna nɛ aɖʊ nɔɔ nɛ awɛɛ ɛjaɖɛ kʊɖʊmɖɩyɛ taa kpaɩ. Etaazunii tɔbʊʊ nɛ kabɩyɛ taa se ajɛya kɩkpɛndʊʊ. Kɔnɛtɩkuti taa tɛtʊ sɔsɔtʊ payaɣ se Hartford nɛ ndʊ tɩ-taa ɛyaa kɩla ɖɔʊ yɔ ndʊ lɛ Bridgeport.
Tɛtʊ ndʊ tɩcɔ Kɔnɛtɩkuti nɛ tɩta yɔ tɩɖɔɔ nɛ ajɛya wena-ɖɩ nɛ ata yɔ anaa yɔ: wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa lɛ [[Rood Islandii|Rood Ayilandi]], hayʊ kiŋ lɛ, [[Masacusɛtɩsɩ|Masacusɛtɩ]] piyel [[Niwu Yɔrkɩ|Niwu Yɔɔrki]] ñɛwɛna kamaɣ yɔɔ nɛ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa.
[[Fichier:Putnam_Connecticut.jpg|vignette|Putnam Connecticut]]
Pamaza Kɔnɛtɩkuti ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ ɖɩ-walanzɩ taa lɛ, panaa se ɖɩ-walanzɩ talɩ ɛzɩ 14 371 km2 nɛ ɖenɖe tɛtʊ ñbɩ wɛɛ yɔ, peeɖe pɩtalʊʊ ɛzɩ 12 560 km2 yɔ nɛ ɖenɖe lɩm ñɛwɛɛ yɔ, peeɖe ñɛwɛʊ ɛzɩ 181 km2 yɔ pʊtɔbʊʊ se pɩtalʊʊ ɛzɩ 12,60 yɔ kɛ mɩnɩʊ yɔɔ. Pʊtɔbʊʊ se ɖenɖe tɛtʊ ñabɩ ñɛwɛɛ yɔ, peeɖe maɣna ɛzɩ 134 853 km2 yɔ.
Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ nɖɩ kɛŋna ɛjaɖɛ kagbaanzɩ ñɩnɖɛ nɖɩ ɖɩsʊ Etaazunii ajɛya kɩkpɛndɩɣ ŋgbɛyɛ taa yɔ. Ɛlɛ pɩɩkɛ [[kɔlaɣ fenaɣ]] nkʊ wiye pɩnaɣ 1788. Pɩnaɣ [[2010]] taa paakalɩ kɩgalʊʊ kɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ paana ɛyaa ɛzɩ miliyɔɔnaa 3 574 097 yɔ nɛ yee pakalɩʊ ɛyaa kɛ kilomɛtanaa yɔɔ kɔyɔ, panaɣ-wɛ ɛzɩ 29 yɔ.
[[Fichier:Colchester,_Connecticut_Railroad_Station_Complex_July_2021.jpg|vignette|Colchester, Connecticut Railroad Station Complex July 2021]]
Payaɣ Kɔnɛtɩkuti ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ ɖɩ-ñʊʊdʊ se Dan Malloy (D) piyele nɛ komina ñʊndinaa kɔyɔ: Chris Murphy (D) nɛ Richard Blumenthal (D). Kʊnʊŋ ŋgʊ pakɩlʊʊ yɔɔdʊʊ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛ komina tʊma taa nɛ pawɩlʊʊ-kʊ sukulinaa taa ɖɔɖɔ yɔ, ŋgʊ lɛ yɔ: [[Englɩsɩɩ kʊnʊŋ|Eŋgilisi]].
spr0ws9am06l19ifwulpuukz7vlhxk2
Koloradoo
0
2681
15734
12277
2022-01-14T18:23:53Z
Gnangbade
58
photos
15734
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Colorado_Locator_Map_with_US.PNG|vignette|Colorado Locator Map with US]]
[[File:Colorado state capitol.jpg|thumb|Colorado state capitol]]
Koloradoo kɛna [[Etaazuunii|Etaazunii]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ cikpetʊ natʊyʊ. Nɛ Etazuunii ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ ajɛya cikpena naayɛ nɩɩnɩwa kpɛndɩna nɛ aɖʊ nɔɔ nɛ awɛɛ ɛjaɖɛ kʊɖʊmɖɩyɛ taa kpaɩ. Etaazunii tɔbʊʊ nɛ kabɩyɛ taa se ajɛya kɩkpɛndʊʊ. Koloradoo taa tɛtʊ sɔsɔtʊ payaɣ se Denver nɛ tɩ-taa ɖɔɖɔ kɛ ɛyaa kɩla ɖɔʊ.
[[File:Colorado River edit.jpg|thumb|Colorado River edit]]
Pamaza Koloradoo ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ ɖɩ-walanzɩ taa lɛ, panaa se ɖɩ-walanzɩ talɩ ɛzɩ 269 837 km2 nɛ ɖenɖe tɛtʊ ñabɩ wɛɛ yɔ, peeɖe pɩtalʊʊ ɛzɩ 268 879. km2 yɔ nɛ ɖenɖe lɩm ñɛwɛɛ yɔ, peeɖe ñɛwɛʊ ɛzɩ 962 km2 yɔ pʊtɔbʊʊ se pɩtalʊʊ ɛzɩ 0.36 yɔ kɛ mɩnɩʊ yɔɔ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩkɛŋna 45 ñɩnɖɛ ɛyaa ɖɔʊ taa kɛ Etazuunii ajɛya kɩkpɛndʊʊ kpeekpe taa.
Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ nɖɩ kɛŋna ɛjaɖɛ 38 ñɩnɖɛ nɖɩ ɖɩsʊ Etaazunii ajɛya kɩkpɛndʊɣ ŋgbɛyɛ taa yɔ. Ɛlɛ pɩɩkɛ [[kɩyɛɛna fenaɣ]] kacalaɣ kɩyakʊ ŋgʊ wiye pɩnaɣ 1876. Pɩnaɣ [[2010]] taa paakalɩ kɩgalʊʊ kɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ paana ɛyaa ɛzɩ 5 029 196 yɔ.
Payaɣ Koloradoo ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ ɖɩ-ñʊʊdʊ se John Hickenlooper (D) piyele nɛ komina ñʊndinaa kɔyɔ: Cory Gardner (R) nɛ Michael Bennet (D).
h475atksbpa3dn1aua1x9txsd7qjfrr
Kalɩfɔrnii
0
2682
16044
16043
2022-07-05T04:01:19Z
NguoiDungKhongDinhDanh
3326
Révocation des modifications de [[Special:Contributions/58.0.56.93|58.0.56.93]] ([[User talk:58.0.56.93|discussion]]) vers la dernière version créée par [[User:EN-Jungwon|EN-Jungwon]]
16011
wikitext
text/x-wiki
Kalɩfɔrnii kɛna [[Etaazuunii|Etaazunii]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ sɔsɔtʊ natʊyʊ. Nɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ ajɛya cikpena naayɛ nɩɩnɩwa kpɛndɩna nɛ aɖʊ nɔɔ nɛ awɛɛ ɛjaɖɛ kʊɖʊmɖɩyɛ taa kpaɩ. Etaazunii tɔbʊʊ nɛ kabɩyɛ taa se ajɛya kɩkpɛndʊʊ.
Tɛtʊ ndʊ tɩcɔ ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ nɛ tɩta yɔ ndʊ yɔ: Wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa lɛ, Etaazunii pɔɔ sɔsɔɣa nakayɛ, hadɛ kiŋ lɛ Sonora kañɩmbʊsaɣ piyele nɛ hayʊ kiŋ lɛ pʊŋ weyi payaɣ-ɩ se Klaamaatɩ yɔ ɛwɛna.
Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa tɛtʊ sɔsɔtʊ payaɣ se Los Angeles nɛ ndʊ tɩkɩlɩna walanzɩ nɛ tɩ-taa ɖɔɖɔ ɛyaa kɩla ɖɔʊ. Peeɖe pʊŋ kʊkʊyɩmɩŋ taa maɣna ɛzɩ mɛtanaa 884 pʊtɔbʊʊ se pamaaza sɔsɔʊ lɛ pɩkpɛnda mɛtanaa 4 421nɛ cikpeluu lɛ kʊ-kʊ tɛ kʊkʊyɩmɩŋ ñamaɣna mɛtanaa 86. Pʊʊ ŋgʊ kɩkɩla kʊyʊʊ yɔ ŋgʊ lɛ Wiitnee.
Pamaza Kalɩfɔrnii ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ ɖɩ-walanzɩ taa lɛ, panaa se ɖɩ-walanzɩ talɩ 423 970 km2 nɛ ɖenɖe lɩm wɛɛ yɔ, peeɖe takɩlɩ ɖɔʊ nɛ pɩmakʊɣna ɛzɩ 20 037 km2 yɔ pʊtɔbʊʊ se pɩmakɩɣna ɛzɩ 4,7 yɔ kɛ mɩnɩʊ yɔɔ. Pɩnaɣ 2017 taa pakalɩ kɩgalʊʊ kɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ pana ɛyaa ɛzɩ miliyɔɔnaa 39 536 653 yɔ.
Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa yee pakalɩɣ ɛyaa km2 taa kɔyɔ, panaɣ-wɛ ɛzɩ 93 yɔ. Payaɣ Kaliifɔɔrnii ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ ɖɩ-ñʊʊdʊ se: Gavin Newsom (D) nɛ ɛ-tɛ komina yɔɔ cɔnayʊ se Dianne Feinstein (D) Alex Padilla (D).
Kʊnʊŋ ŋgʊ pakɩlʊʊ yɔɔdʊʊ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛ komina tʊma taa nɛ pawɩlʊʊ-kʊ sukulinaa taa ɖɔɖɔ yɔ, ŋgʊʊ lɛ aŋgilisi.
== Kalɩfɔrnɩɩ nɛ hayɩ kiŋ ==
Kalɩfɔrnii nɛ hayɩ kiŋ tɩcɔ ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ nɛ tɩta yɔ ndʊ yɔ: Hayʊ kiŋ lɛ, pʊŋ nɩyɛ wɛɛ nɛ [[Pasifiki Lɩŋamʋʋ|Pasifikii kujomuu]] hɔɔlʊʊ taa nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa lɛ Siyeraa Nevaadaa wɛna nɛ peeɖe lɛ ɖɔm pee naayɛ wɛna kamaɣ fɛyɩ. Siŋŋŋ taa lɛ payaɣaʊ se Kalɩfɔrnii nɛ hayʊ kiŋ yɔ, pañɩnʊʊ paɖʊ tʊkaɣ tɛtʊ cikpetu ndʊ payaɣ-tʊ se Kalfɔɔnii yɔ nɛ lɛɛtʊ ndʊ payaɣ tʊ se Kalfɔɔrnii nɛ hadɛ kiŋ yɔ a-hɛkʊ taa.
Kalɩfɔrnii nɛ hayʊ kiŋ kɛna [[Etaazuunii|Etaazunii]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ cikpetʊ natʊyʊ. Nɛ Etazuunii ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ ajɛya cikpena naayɛ nɩɩnɩwa kpɛndɩna nɛ aɖʊ nɔɔ nɛ awɛɛ ɛjaɖɛ kʊɖʊmɖɩyɛ taa kpaɩ. Etaazunii tɔbʊʊ nɛ kabɩyɛ taa se ajɛya kɩkpɛndʊʊ.
Tɛtʊ ndʊ tɩcɔ ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ nɛ tɩta yɔ ndʊ yɔ: Hayʊ kiŋ lɛ, pʊŋ nɩyɛ wɛɛ nɛ [[Pasifiki Lɩŋamʋʋ]] hɔɔlʊʊ taa nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa lɛ Siyeraa Nevaadaa wɛna nɛ peeɖe lɛ ɖɔm pee naayɛ wɛna kamaɣ fɛyɩ.
Siŋŋŋ taa lɛ payaɣaʊ se Kalɩfɔrnii nɛ hayʊ kiŋ yɔ, pañɩnʊʊ paɖʊ tʊkaɣ tɛtʊ cikpetu ndʊ payaɣ-tʊ se Kalɩfɔrnii yɔ nɛ lɛɛtʊ ndʊ payaɣ tʊ se Kalɩfɔrnii nɛ hadɛ kiŋ yɔ a-hɛkʊ taa.
== Kalɩfɔrnii nɛ hadɛ kiŋ ==
Kalɩfɔrnii nɛ hadɛ kiŋ tɩcɔ ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ nɛ tɩta yɔ ndʊ yɔ: Wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa lɛ Mojavii nɛ Sonora kañɩmbusasɩ, wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa kiŋ lɛ Pasifiki kujomuu, hadɛ kiŋ lɛ Etaazunii nɛ [[Mɛkɩsiiki (Ɛjaɖɛ)|Mɛkɩzikii]], piyele nɛ hayʊ kiŋ lɛ Tehajapii pʊŋ nɛ ɛlɛ ñɛwɛna Los Angelese nɛ kilomɛtanaa ɛzɩ 110 yɔ.
Kalɩfɔrnii nɛ hadɛ kiŋ kɛna ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩwɛna Kalfɔrnii tɛtʊ ndʊ wɛna nɛ hadɛ kiŋ yɔ. Ɖeɖe nɛ sɔnɔ mbʊ yɔ tɛtʊ sɔsɔtʊ natɔyʊ wɛɛ tɩpaɣlʊ peeɖe nɛ tɩpaɣlʊ nɛ tɩ-taa kɔyɔ Foniksii, Las Vegasii, Tijuwaana.
Kalɩfɔrnii nɛ hadɛ kiŋ kɛna Etaazunii ɛjaɖɛ taa tɛtʊ cikpetʊ natʊyʊ. Nɛ Etazuunii ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ ajɛya cikpena naayɛ nɩɩnɩwa kpɛndɩna nɛ aɖʊ nɔɔ nɛ awɛɛ ɛjaɖɛ kʊɖʊmɖɩyɛ taa kpaɩ. Etaazunii tɔbʊʊ nɛ kabɩyɛ taa se ajɛya kɩkpɛndʊʊ. Tɛtʊ ndʊ tɩcɔ ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ nɛ tɩta yɔ ndʊ yɔ: Wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa lɛ Mojavii nɛ Sonora kañɩmbusasɩ, wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa kiŋ lɛ Pasifiki kujomuu, hadɛ kiŋ lɛ Etaazuniinɛ mɛkɩzikii, piyele nɛ hayʊ kiŋ lɛ Tehajapii pʊŋ nɛ ɛlɛ ñɛwɛna Losɩ Anzelɛɛsɩ nɛ kilomɛtanaa ɛzɩ 110 yɔ. Kalɩfɔrnii nɛ hadɛ kiŋ kɛna ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩwɛna Kalfɔrnii tɛtʊ ndʊ wɛna nɛ hadɛ kiŋ yɔ. Ɖeɖe nɛ sɔnɔ mbʊ yɔ tɛtʊ sɔsɔtʊ natɔyʊ wɛɛ tɩpaɣlʊ peeɖe nɛ tɩpaɣlʊ nɛ tɩ-taa kɔyɔ Foniksii, Las Vegasii, Tijuwaana.
f26m2hcju95rpoeozhc7jj70rv9qnna
Ariizonaa
0
2685
15731
12236
2022-01-14T18:17:37Z
Gnangbade
58
Photos
15731
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Arizona_Locator_Map_with_US.PNG|vignette|Arizona Locator Map with US]]
[[Fichier:Arizona_State_Capitol.jpg|vignette|Arizona State Capitol]]
[[File:Unique Saguaro Cactus At Sunrise In The Arizona Desert.jpg|thumb|Unique Saguaro Cactus At Sunrise In The Arizona Desert]]
Ariizonaa kɛna [[Etaazuunii|Etaazunii]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ cikpetʊ natʊyʊ. Nɛ Etazuunii ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ ajɛya cikpena naayɛ nɩɩnɩwa kpɛndɩna nɛ aɖʊ nɔɔ nɛ awɛɛ ɛjaɖɛ kʊɖʊmɖɩyɛ taa kpaɩ. Etaazunii tɔbʊʊ nɛ kabɩyɛ taa se ajɛya kɩkpɛndʊʊ. Ariizonaa taa tɛtʊ sɔsɔtʊ payaɣ se Foniksii nɛ tɩ-taa ɖɔɖɔ kɛ ɛyaa kɩla ɖɔʊ.
Tɛtʊ ndʊ tɩcɔ Ariizonaa nɛ tɩta yɔ tɩɖɔɔ nɛ tɩ-taa kɔyɔ: [[Kalɩfɔrnii|Kaliifɔrnii]], [[Nevadaa|Nevaadaa]], [[Uta|Utaa]], [[Niwu Mɛksikii|Niwu Mɛkɩziikii]], Paasɩ Kaliifɔrnii, Sonooraa. Ariizonaa ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ ɖɩwɛ Etaazunii ɛjaɖɛ taa ajɛya wena payaɣ-yɛ se Wɩsɩ tambaɖɛ yɔ a-taa mbʊ pʊyɔɔ yɔ, peeɖe tɩŋ hɛtʊ ndʊ tɩcɔŋna wɩsɩ paa ɛzɩmtaa yɔ, ɩwɛɛ sakɩyɛ. Mbʊ yebina nɛ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa ɛyaa ɖɔɔ sakɩyɛ. Etaazunii ɛjaɖɛ taa tɛtʊ cikpetʊ tʊnɛ tɩwɛ peeɖe ajɛya wena a-taapʊŋ ɖɔ pɩdɩɩfɛyɩ yɔ.
Pamaza Ariizonaa ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ ɖɩ-walanzɩ taa lɛ, panaa se ɖɩ-walanzɩ talɩ ɛzɩ 295 254 km2 nɛ ɖenɖe tɛtʊ ñbɩ wɛɛ yɔ, peeɖe pɩtalʊʊ ɛzɩ 294 309 km2 yɔ nɛ ɖenɖe lɩm ñɛwɛɛ yɔ, peeɖe ñɛwɛʊ ɛzɩ 945 km2 yɔ pʊtɔbʊʊ se pɩtalʊʊ ɛzɩ 0,32 yɔ kɛ mɩnɩʊ yɔɔ. Pʊtɔbʊʊ se ɖenɖe tɛtʊ ñabɩ ñɛwɛɛ yɔ, peeɖe maɣna ɛzɩ 134 853 km2 yɔ.
Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ nɖɩ kɛŋna ɛjaɖɛ 48 ñɩnɖɛ nɖɩ ɖɩsʊ Etaazunii ajɛya kɩkpɛndʊɣ ŋgbɛyɛ taa yɔ. Ɛlɛ pɩɩkɛ [[lɛlaɣ fenaɣ]] 14 wiye pɩnaɣ 1912. Pɩnaɣ 2016 taa paakalɩ kɩgalʊʊ kɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ paana ɛyaa ɛzɩ miliyɔɔnaa 6 931 071 yɔ nɛ yee pakalɩʊ ɛyaa kɛ kilomɛtanaa yɔɔ kɔyɔ, panaɣ -wɛ ɛzɩ 23 yɔ.
Payaɣ Ariizonaa ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ ɖɩ-ñʊʊdʊ se Doug Ducey (R) piyele nɛ komina ñʊndinaa kɔyɔ: John McCain (R) nɛ Jeff Flake (R).
Kʊnʊŋ ŋgʊ pakɩlʊʊ yɔɔdʊʊ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛ komina tʊma taa nɛ pawɩlʊʊ-kʊ sukulinaa taa ɖɔɖɔ yɔ, ŋgʊ lɛ yɔ aŋgilisi.
hwbodse3y81srnvwdyeinjb8frqk729
Arkansɔɔ
0
2686
12630
12344
2018-05-05T21:07:48Z
Epìdosis
1073
Same content
12630
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Arakanzaa]]
17m724lv76s1db9oor83xj5ika6hmuj
Utaa
0
2687
14233
14179
2019-05-06T08:20:01Z
Hugo.arg
49
Annulation des modifications 14179 de [[Special:Contributions/76.21.114.155|76.21.114.155]] ([[User talk:76.21.114.155|discussion]])
14233
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Map_of_USA_highlighting_Utah.png|vignette|Map of USA highlighting Utah]]
Utaa kɛna [[Etaazuunii|Etaazunii]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ cikpetʊ natʊyʊ. Nɛ Etazuunii ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ ajɛya cikpena naayɛ nɩɩnɩwa kpɛndɩna nɛ aɖʊ nɔɔ nɛ awɛɛ ɛjaɖɛ kʊɖʊmɖɩyɛ taa kpaɩ. Etaazunii tɔbʊʊ nɛ kabɩyɛ taa se ajɛya kɩkpɛndʊʊ. Uta taa tɛtʊ sɔsɔtʊ payaɣ se Salt Lake City nɛ tɩ-taa ɖɔɖɔ kɛ ɛyaa kɩla ɖɔʊ.
[[Fichier:Saltlakecity_winter2009.jpg|vignette|Saltlakecity winter2009]]
Pamaza Utaa ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ ɖɩ-walanzɩ taa lɛ, panaa se ɖɩ-walanzɩ talɩ ɛzɩ 220 080 km2 nɛ ɖenɖe tɛtʊ ñabɩ wɛɛ yɔ, peeɖe pɩtalʊʊ ɛzɩ 212 988 km2 yɔ nɛ ɖenɖe lɩm ñɛwɛɛ yɔ, peeɖe ñɛwɛʊ ɛzɩ 7 092 km2 yɔ pʊtɔbʊʊ se pɩtalʊʊ ɛzɩ 3.22 yɔ kɛ mɩnɩʊ yɔɔ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩkɛŋna 45 ñɩnɖɛ ɛyaa ɖɔʊ taa kɛ Etazuunii ajɛya kɩkpɛndʊʊ kpeekpe taa.
Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ nɖɩ kɛŋna ɛjaɖɛ 45 ñɩnɖɛ nɖɩ ɖɩsʊ Etaazunii ajɛya kɩkpɛndʊɣ ŋgbɛyɛ taa yɔ. Ɛlɛ pɩɩkɛ [[kɔlaɣ fenaɣ]] kɩyakʊ naaza ŋgʊ wiye pɩnaɣ 1896. Pɩnaɣ 2010 taa paakalɩ kɩgalʊʊ kɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ paana ɛyaa ɛzɩ 2 763 885 yɔ.
[[Fichier:USA_10439_Arches_National_Park_Luca_Galuzzi_2007.jpg|vignette|USA 10439 Arches National Park Luca Galuzzi 2007]]
Payaɣ Uta ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ ɖɩ-ñʊʊdʊ se Gary Herbert (R) piyele nɛ komina ñʊndinaa kɔyɔ: Orrin Hatch (R) nɛ Mike Lee (R).
Kʊnʊŋ ŋgʊ pakɩlʊʊ yɔɔdʊʊ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛ komina tʊma taa nɛ pawɩlʊʊ-kʊ sukulinaa taa ɖɔɖɔ yɔ, ŋgʊ lɛ yɔ [[Englɩsɩɩ kʊnʊŋ|Eŋgilisi]].
i6xqx1jblj53u9u92bb02vyz5we44jg
Tɛkɩzasɩ
0
2688
12241
12239
2018-04-01T07:46:55Z
Gnangbade
58
liens
12241
wikitext
text/x-wiki
Tɛkɩzasɩ kɛna [[Etaazuunii|Etaazunii]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ cikpetʊ natʊyʊ. Nɛ Etazuunii ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ ajɛya cikpena naayɛ nɩɩnɩwa kpɛndɩna nɛ aɖʊ nɔɔ nɛ awɛɛ ɛjaɖɛ kʊɖʊmɖɩyɛ taa kpaɩ. Etaazunii tɔbʊʊ nɛ kabɩyɛ taa se ajɛya kɩkpɛndʊʊ. Tɛkɩzasɩ taa tɛtʊ sɔsɔtʊ payaɣ se Ostɩŋ nɛ ndʊ tɩ-taa ɛyaa kɩla ɖɔʊ yɔ ndʊ lɛ Houston.
Tɛkɩzasɩ wɛna Etaazunii nɛ hadɛ kiŋ nɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ nɖɩ kɛŋna naalɛ ñɩnɖɛ walanzɩ taa (696 241 km2); kacalaɣ ñɩnɖɛ yɔ Alaskaa nɛ nɖɩ ɖɔɖɔ yɔ naalɛ nɖɛ ɛyaa ɖɔʊ taa Etaazunii taa nɛ kacalaɣ nɖɛ yɔ [[Kalɩfɔrnii]].
Pamaza Tɛkɩzasɩ ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ ɖɩ-walanzɩ taa lɛ, panaa se ɖɩ-walanzɩ talɩ ɛzɩ 696 241 km2 nɛ ɖenɖe tɛtʊ ñabɩ wɛɛ yɔ, peeɖe pɩtalʊʊ ɛzɩ 678 907 km2 yɔ nɛ ɖenɖe lɩm ñɛwɛɛ yɔ, peeɖe ñɛwɛʊ ɛzɩ 17 333 km2 yɔ pʊtɔbʊʊ se pɩtalʊʊ ɛzɩ 2,49 yɔ kɛ mɩnɩʊ yɔɔ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩkɛŋna 45 ñɩnɖɛ ɛyaa ɖɔʊ taa kɛ Etazuunii ajɛya kɩkpɛndʊʊ kpeekpe taa.
Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ nɖɩ kɛŋna ɛjaɖɛ 28 ñɩnɖɛ nɖɩ ɖɩsʊ Etaazunii ajɛya kɩkpɛndʊɣ ŋgbɛyɛ taa yɔ. Ɛlɛ pɩɩkɛ [[saŋayɩŋ fenaɣ]] kɩyakʊ 29 ŋgʊ wiye pɩnaɣ 1845. Pɩnaɣ 2017 taa paakalɩ kɩgalʊʊ kɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ paana ɛyaa ɛzɩ 28 304 596 yɔ.
Payaɣ Tɛkɩzasɩ ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ ɖɩ-ñʊʊdʊ se Greg Abbott (R) piyele nɛ komina ñʊndinaa kɔyɔ: John Cornyn (R) nɛ Ted Cruz (R). Kʊnʊŋ ŋgʊ pakɩlʊʊ yɔɔdʊʊ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛ komina tʊma taa nɛ pawɩlʊʊ-kʊ sukulinaa taa ɖɔɖɔ yɔ ɩnʊ lɛ [[Englɩsɩɩ kʊnʊŋ|eŋgilisi]] nɛ [[Ɛsɩpaañɔlɩ kʊnʊŋ|ɛspañɔɔlɩ]]. Ɛlɛ siŋŋŋ taa lɛ, komina maɣmaɣ tatɩɩ hada nɔɔ camɩyɛ se aŋgilisi kɛŋna kɩ-kʊnʊŋ.
0c0u54q89fi4xse35pbxvnq7jm0i5ls
Tenesii
0
2689
13728
12346
2019-04-01T17:44:48Z
Gnangbade
58
photos, maps
13728
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:USA_Tennessee_location_map.svg|vignette|USA Tennessee location map]]
[[Fichier:Dayton_Tennessee_map.jpg|vignette|Dayton Tennessee map]]
Tenesii kɛna [[Etaazuunii|Etaazunii]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ cikpetʊ natʊyʊ. Nɛ Etazuunii ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ ajɛya cikpena naayɛ nɩɩnɩwa kpɛndɩna nɛ aɖʊ nɔɔ nɛ awɛɛ ɛjaɖɛ kʊɖʊmɖɩyɛ taa kpaɩ. Etaazunii tɔbʊʊ nɛ kabɩyɛ taa se ajɛya kɩkpɛndʊʊ. Tenesii taa tɛtʊ sɔsɔtʊ payaɣ se Nashville nɛ ndʊ tɩ-taa ɛyaa kɩla ɖɔʊ yɔ ndʊ lɛ Memphis.
Tɛtʊ ndʊ tɩcɔ ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ nɛ tɩta yɔ ndʊ yɔ: Wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa lɛ Karoolinii nɛ hayʊ kiŋ, wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa kiŋ lɛ [[Arkansɔɔ]] nɛ [[Misuurii|Misurii]], hadɛ kiŋ lɛ [[Zɔɔrziyaa|Zɔrziya]], [[Alabamaa|Alabama]] nɛ [[Misisipii]] tɛtʊ wɛna, piyele nɛ hayʊ kiŋ lɛ [[Kɛntuukii|Kɛntukii]] nɛ [[Firziinii]].
Pamaza Tenesii ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ ɖɩ-walanzɩ taa lɛ, panaa se ɖɩ-walanzɩ talɩ ɛzɩ 109 247 km2 nɛ ɖenɖe tɛtʊ ñabɩ wɛɛ yɔ, peeɖe pɩtalʊʊ ɛzɩ 106 846 km2 yɔ nɛ ɖenɖe lɩm ñɛwɛɛ yɔ, peeɖe ñɛwɛʊ ɛzɩ 2 400 km2 yɔ pʊtɔbʊʊ se pɩtalʊʊ ɛzɩ 2.20 yɔ kɛ mɩnɩʊ yɔɔ.
Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩkɛŋna 17 ñɩnɖɛ ɛyaa ɖɔʊ taa kɛ Etazuunii ajɛya kɩkpɛndʊʊ kpeekpe taa. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ nɖɩ kɛŋna ɛjaɖɛ 16 ñɩnɖɛ nɖɩ ɖɩsʊ Etaazunii ajɛya kɩkpɛndʊɣ ŋgbɛyɛ taa yɔ. Ɛlɛ pɩɩkɛ [[mɩsɩkʋm fenaɣ]] kɩyakʊ kacalaɣ ŋgʊ wiye pɩnaɣ 1796. Pɩnaɣ 2010 taa paakalɩ kɩgalʊʊ kɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ paana ɛyaa ɛzɩ 6 346 105 yɔ.
[[Fichier:Tennessee-State-Capitol-Nashville-with-visitors.jpeg|vignette|Tennessee-State-Capitol-Nashville-with-visitors]]
Payaɣ Tenesii ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ ɖɩ-ñʊʊdʊ se B ill Haslam (R). piyele nɛ komina ñʊndinaa kɔyɔ: Bob Corker (R) nɛ Lamar Alexander (R). Kʊnʊŋ ŋgʊ pakɩlʊʊ yɔɔdʊʊ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛ komina tʊma taa nɛ pawɩlʊʊ-kʊ sukulinaa taa ɖɔɖɔ yɔ, ŋgʊ lɛ yɔ [[Englɩsɩɩ kʊnʊŋ|Eŋgilisi]].
shs1rra524ib0s400nsutmyhf69n7ce
Rood Ayilandi
0
2690
12287
12286
2018-04-08T07:31:26Z
Gnangbade
58
photos
12287
wikitext
text/x-wiki
[[File:Map_of_USA_RI.svg|thumb|map of Rood Ayilandi]]
Rood Ayilandi kɛna [[Etaazuunii|Etaazunii]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ cikpetʊ natʊyʊ. Nɛ Etazuunii ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ ajɛya cikpena naayɛ nɩɩnɩwa kpɛndɩna nɛ aɖʊ nɔɔ nɛ awɛɛ ɛjaɖɛ kʊɖʊmɖɩyɛ taa kpaɩ. Etaazunii tɔbʊʊ nɛ kabɩyɛ taa se ajɛya kɩkpɛndʊʊ. Rood Ayilandi taa tɛtʊ sɔsɔtʊ payaɣ se Providence nɛ tɩ-taa ɖɔɖɔ kɛ ɛyaa kɩla ɖɔʊ.
[[File:Downtown Providence 1.jpg|thumb|Downtown Providence 1]]
Pamaza Rood Ayilandi ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ ɖɩ-walanzɩ taa lɛ, panaa se ɖɩ-walanzɩ talɩ ɛzɩ 4 002 km2 nɛ ɖenɖe tɛtʊ ñabɩ wɛɛ yɔ, peeɖe pɩtalʊʊ ɛzɩ 2 706 km2 yɔ nɛ ɖenɖe lɩm ñɛwɛɛ yɔ, peeɖe ñɛwɛʊ ɛzɩ 1 295 km2 yɔ pʊtɔbʊʊ se pɩtalʊʊ ɛzɩ 41,19 yɔ kɛ mɩnɩʊ yɔɔ. Ɛjaɖ ɖɩnɛ ɖɩkɛŋna 43 ñɩnɖɛ ɛyaa ɖɔʊ taa kɛ Etazuunii ajɛya kɩkpɛndʊʊ kpeekpe taa.
[[File:Bridge and Narragansett Bay.jpg|thumb|Bridge and Narragansett Bay]]
Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ nɖɩ kɛŋna ɛjaɖɛ 13 ñɩnɖɛ nɖɩ ɖɩsʊ Etaazunii ajɛya kɩkpɛndɩɣ ŋgbɛyɛ taa yɔ. Ɛlɛ pɩɩkɛ [[agoza fenaɣ]] kɩyakʊ nɛɛlɛ nɛ nakʊ ŋgʊ wiye pɩnaɣ 1790. Pɩnaɣ [[2010]] taa paakalɩ kɩgalʊʊ kɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ paana ɛyaa ɛzɩ 1 052 567 yɔ.
[[File:Old Beach Road in Newport Rhode Island.jpg|thumb|Old Beach Road in Newport Rhode Island]]
Payaɣ Rood Ayilandi ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ ɖɩ-ñʊʊdʊ se Gina Raimondo (D) piyele nɛ komina ñʊndinaa kɔyɔ: Jack Reed (D) nɛ Sheldon Whitehouse (D).
Kʊnʊŋ ŋgʊ pakɩlʊʊ yɔɔdʊʊ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛ komina tʊma taa nɛ pawɩlʊʊ-kʊ sukulinaa taa ɖɔɖɔ yɔ, ŋgʊ lɛ yɔ [[Englɩsɩɩ kʊnʊŋ|Eŋglɩsɩ]]. Ɛlɛ siŋŋŋ taa lɛ, komina maɣmaɣ tatɩɩ hada nɔɔ camɩyɛ se [[Englɩsɩɩ kʊnʊŋ|Eŋgiɩsɩ]] kɛŋna kɩ-kʊnʊŋ.
4uferzvetrn74m8wouinzj8tilkxdpx
Niwu Mɛksikii
0
2691
13553
12229
2019-03-24T11:26:25Z
Gnangbade
58
13553
wikitext
text/x-wiki
Niwu Mɛksikii kɛna [[Etaazuunii]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ cikpetʊ natʊyʊ. Nɛ Etazuunii ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ ajɛya cikpena naayɛ nɩɩnɩwa kpɛndɩna nɛ aɖʊ nɔɔ nɛ awɛɛ ɛjaɖɛ kʊɖʊmɖɩyɛ taa kpaɩ. Etaazunii tɔbʊʊ nɛ kabɩyɛ taa se ajɛya kɩkpɛndʊʊ.
Tɛtʊ ndʊ tɩcɔ ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ nɛ tɩta yɔ ndʊ yɔ: Wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa lɛ Tɛkzasii, wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa kiŋ lɛ, Ariizona hadɛ kiŋ lɛ Sonora piyele nɛ hayʊ kiŋ lɛ Koloradoo.
Pamaza Niwu Mɛksikii ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ ɖɩ-walanzɩ taa lɛ, panaa se ɖɩ-walanzɩ talɩ ɛzɩ 315 194 km2 nɛ ɖenɖe tɛtʊ ñabɩ wɛɛ yɔ, peeɖe pɩtalʊʊ ɛzɩ 314 590 km2 yɔ nɛ ɖenɖe lɩm ñɛwɛɛ yɔ, peeɖe ñɛwɛʊ ɛzɩ 607 km2 yɔ pʊtɔbʊʊ se pɩtalʊʊ ɛzɩ 0,2 yɔ kɛ mɩnɩʊ yɔɔ. Ɛjaɖ ɖɩnɛ ɖɩkɛŋna 36 ñɩnɖɛ ɛyaa ɖɔʊ taa kɛ Etazuunii ajɛya kɩkpɛndʊʊ kpeekpe taa.
Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ nɖɩ kɛŋna ɛjaɖɛ 47 ñɩnɖɛ nɖɩ ɖɩsʊ Etaazunii ajɛya kɩkpɛndʊɣ ŋgbɛyɛ taa yɔ. Ɛlɛ pɩɩkɛ kɔlaɣ fenaɣ kɩyakʊ looɖo ŋgʊ wiye pɩnaɣ 1912. Pɩnaɣ 2010 taa paakalɩ kɩgalʊʊ kɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ paana ɛyaa ɛzɩ 2 059 179 yɔ.
Payaɣ Niwu Mɛksikii ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ ɖɩ-ñʊʊdʊ se Susana Martinez (R) piyele nɛ komina ñʊndinaa kɔyɔ: Tom Udall (D) nɛ Martin Heinrich (D).Kʊnʊŋ ŋgʊ pakɩlʊʊ yɔɔdʊʊ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛ komina tʊma taa nɛ pawɩlʊʊ-kʊ sukulinaa taa ɖɔɖɔ yɔ, ŋgʊ lɛ yɔ aŋgilisi nɛ ɛspañɔɔlɩ. Ɛlɛ siŋŋŋ taa lɛ, komina maɣmaɣ tatɩɩ hada nɔɔ camɩyɛ se aŋgilisi kɛŋna kɩ-kʊnʊŋ.
4ephwsdxgb1cq57hsf4rf8gxal7fo2m
Nevadaa
0
2692
16227
16128
2023-02-20T21:33:02Z
NicoScribe
741
Annulation des modifications 16128 de [[Special:Contributions/211.194.124.144|211.194.124.144]] ([[User talk:211.194.124.144|discussion]]) ?
16227
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Nevada_Locator_Map_with_US.PNG|vignette|Nevada Locator Map with US]]
Nevadaa kɛna [[Etaazuunii|Etaazunii]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ cikpetʊ natʊyʊ. Nɛ Etazuunii ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ ajɛya cikpena naayɛ nɩɩnɩwa kpɛndɩna nɛ aɖʊ nɔɔ nɛ awɛɛ ɛjaɖɛ kʊɖʊmɖɩyɛ taa kpaɩ. Etaazunii tɔbʊʊ nɛ kabɩyɛ taa se ajɛya kɩkpɛndʊʊ. Nevadaa taa tɛtʊ sɔsɔtʊ payaɣ se Carson City nɛ tɩ-taa ɖɔɖɔ kɛ ɛyaa kɩla ɖɔʊ nɛ ndʊ tɩ-taa ɛyaa kɩla ɖɔʊ yɔ ndʊ lɛ Las Vegas.
Tɛtʊ ndʊ tɩcɔ ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ nɛ tɩta yɔ ndʊ yɔ: Wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa lɛ [[Utaa]] nɛ [[Ariizonaa|Arizonaa]], wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa kiŋ lɛ [[Kalɩfɔrnii]] piyele nɛ hayʊ kiŋ lɛ [[Oreegonii|Oregɔnii]] ne [[Idahoo]].
[[Fichier:Nevada_State_Capitol.JPG|vignette|Nevada State Capitol]]
Pamaza Nevadaa ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ ɖɩ-walanzɩ taa lɛ, panaa se ɖɩ-walanzɩ talɩ ɛzɩ 286 351 km2 nɛ ɖenɖe tɛtʊ ñabɩ wɛɛ yɔ, peeɖe pɩtalʊʊ ɛzɩ 284 378 km2 yɔ nɛ ɖenɖe lɩm ñɛwɛɛ yɔ, peeɖe ñɛwɛʊ ɛzɩ 1 973 km2 yɔ pʊtɔbʊʊ se pɩtalʊʊ ɛzɩ 0,7 yɔ kɛ mɩnɩʊ yɔɔ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ nɖɩ kɛŋna ɛjaɖɛ 36 ñɩnɖɛ nɖɩ ɖɩsʊ Etaazunii ajɛya kɩkpɛndʊʊ ŋgbɛyɛ taa yɔ. Ɛlɛ pɩɩkɛ [[aloma fenaɣ]] kɩyakʊ 31 ŋgʊ wiye pɩnaɣ 1864. Pɩnaɣ 2016 taa paakalɩ kɩgalʊʊ kɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ paana ɛyaa ɛzɩ 2 940 058 yɔ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩkɛŋna 35 ñɩnɖɛ ɛyaa ɖɔʊ taa kɛ Etazuunii ajɛya kɩkpɛndʊʊ kpeekpe taa.
Payaɣ Nevadaa ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ ɖɩ-ñʊʊdʊ se Brian Sandoval (R) piyele nɛ komina ñʊndinaa kɔyɔ: Catherine Cortez Masto (D) nɛ Dean Heller (R).
[[Fichier:Las_Vegas_(Nevada,_USA),_The_Strip_--_2012_--_6232.jpg|vignette|Las Vegas (Nevada, USA), The Strip -- 2012 -- 6232]]
Kʊnʊŋ ŋgʊ pakɩlʊʊ yɔɔdʊʊ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛ komina tʊma taa nɛ pawɩlʊʊ-kʊ sukulinaa taa ɖɔɖɔ yɔ, ŋgʊ lɛ yɔ [[Englɩsɩɩ kʊnʊŋ|Eŋgilisi]]. Ɛlɛ siŋŋŋ taa lɛ, komina maɣmaɣ tatɩɩ hada nɔɔ camɩyɛ se aŋgilisi kɛŋna kɩ-kʊnʊŋ.
sy83dzlaw9m4voufwr3qzzzfwkxbj61
Catégorie:!Main category
14
2693
12214
2018-03-31T13:52:22Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Catégorie:!Main category]] ñɩŋgʋ nɛ [[Catégorie:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Changed to "Kabiye articles"
12214
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[:Catégorie:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
jpe746jmwoot4osx1xpqioqnn40yjfe
Fiskɔnsɛɛ
0
2694
12216
2018-03-31T14:07:47Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Fiskɔnsɛɛ]] ñɩŋgʋ nɛ [[Wiskɔnsɛɛ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Orthographe
12216
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Wiskɔnsɛɛ]]
onf6cwqudz065zv0q71ndq9y113seav
Fiyoomiŋgii
0
2695
16293
12219
2023-05-09T03:26:39Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Wayoomɩŋ]]
16293
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Wayoomɩŋ]]
rsmcskky612cvy4b82cpadzh2lwgbsn
Waɩyomɩŋ
0
2696
16401
12221
2023-05-09T03:44:40Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Wayoomɩŋ]]
16401
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Wayoomɩŋ]]
rsmcskky612cvy4b82cpadzh2lwgbsn
Fiziinii
0
2697
12224
2018-03-31T14:15:02Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Fiziinii]] ñɩŋgʋ nɛ [[Firziinii]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Orthographe
12224
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Firziinii]]
naa8w4cqewl83r09yz6iztsq2bur2g0
Mɛksikii kɩfalʊʊ
0
2698
12227
2018-03-31T18:38:09Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Mɛksikii kɩfalʊʊ]] ñɩŋgʋ nɛ [[Niwu Mɛksikii]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Transliteration
12227
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Niwu Mɛksikii]]
87c01ofgx8mf8h2fhzf030vhoc4rozy
Tɛgzasii
0
2699
12240
2018-04-01T07:44:53Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Tɛgzasii]] ñɩŋgʋ nɛ [[Tɛkɩzasɩ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Orthographe
12240
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Tɛkɩzasɩ]]
ncayp92v0rtsd9936f991zhcu1kl6u3
Uta
0
2700
12244
2018-04-01T07:49:27Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Uta]] ñɩŋgʋ nɛ [[Utaa]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Orthographe
12244
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Utaa]]
e3qccy6itg4vq53vwvh48lxqciemak0
Fɛrmɔɔnɩɩ
0
2701
12247
2018-04-01T08:20:12Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Fɛrmɔɔnɩɩ]] ñɩŋgʋ nɛ [[Fɛrmɔɔn]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Orthographe
12247
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Fɛrmɔɔn]]
cbxjvi8wv6qw21thzw91vlvogdamdgt
Masaazuzɛtii
0
2702
12250
2018-04-01T08:23:17Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Masaazuzɛtii]] ñɩŋgʋ nɛ [[Masacusɛtɩsɩ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Orthographe
12250
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Masacusɛtɩsɩ]]
cxzq8z7ij104bhhazu6ndhqni50rnki
Hasɩyɔm
0
2703
14013
12262
2019-04-19T14:53:59Z
Atticmaker
127
Category Added
14013
wikitext
text/x-wiki
Hasɩyɔm (yʊsaɣ mayaɣ kɔyɔ Hs) ɛkɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ pʊtʊ weyi ɛ-ñʊʊ mayaɣ kɔyɔ 108 yɔ. Palaba-ɩ kajalaɣ ɖeɖe pɩnaɣ [[1984]] pɩtɩŋna 208Pb(58Fe,n)265Hs yozinaʊ yɔɔ Gesellschaft für Schwerionenforschung (GSI) Darstadt ñɩnʊ [[Caama]] ɛjaɖɛ taa. IUPAC kaakpaɣ lɩmaɣza mbʊ se paya-ɩ hɩɖɛ se hanɩyɔm (Hn) pɩlɩna 0tto Hahn hɩɖɛ ɖʊ yɔɔ. Kɛlɛ ɖooo pɩnaɣ [[1997]] pʊtʊ ɛnʊ ehiɣ ɛ-hɩɖɛ kpaagbaa nɖɛ.
Lɩmaɣza ɛɛtaŋ mbʊ lɛ, kɛlɛ ŋgbɛyɛ ɖaɣnɩɣ labʊ lɩmaɣza lɛɛna pɩnzɩ kɩgbanzɩ wayi, pʊ-nɔmɔʊ taa papɩza pala agbele naa naalɛ nɛ hasɩyɔm 263. Paalabʊ hasɩyɔm 264 yɔ paɖana-ɩ paɣzʊʊ nɛ pañɩɣ nesi ɛ-yɔɔ pɩnaɣ 1984.
Paañɩŋa hasɩyɔm labʊ tɔm yɔɔ ɖooo pɩnaɣ 1984 pɩtɩŋna Caama ŋgbɛyɛ naɖɩyɛ yɔɔ nɛ ɖɩ-nɔɔ yɔɔ ɖɛyʊ kɔyɔ Peter Armbruster nɛ Gottfried Münzenberg kɛ nazɩyaa sɩɣlɩyaa yuŋ ñmba yɔɔ ñɩnɩyaa hɛkʊ taa tɛ ŋgʊ taa kɛ Gesellschaft für Schwerionenforschung, GSI) Darmstadt.
Pɩkɔma pɩnaɣ 1994 lɛ, kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ kedeŋga kpeekpe nɩnaʊ ŋgbɛyɛ (UICPA) tɔ se payaa pʊtʊ 108 se hasɩyɔm (nɛ yʊsaɣ mayaɣ kɔyɔ Hm) pɩlɩna Otto Hahn yɔɔ mbʊ pʊyɔɔ yɔ paatɛma maɣzɩɣ ottohahnium nɛ ɛlɛ tɛ yʊsaɣ mayaɣ kɔyɔ Oh, ɖɔɖɔ ɛzɩ pʊtʊnaa lalaa mba Hahn nɛ Lise Meitner (meitnerɩyɔm) patɩŋɩɣ ɖama wayɩ kɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ kpata taa yɔ, nɛ pʊɖʊʊ hɩɖɛ pɛ-tɛ natʊ tɔm, mbʊ pʊyɔɔ yɔ pɩɩkɛna waɖɛ paa nayʊ weyi lɛ, se ɛpɩzɩɣ ɛha ɛ-hɩɖɛ pʊtʊ weyi ɛna yɔ.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Siimi taŋgayɩ ñɩɩɩ waa]]
[[Category:Kpɛli pɩyʋʋ pɩlʋʋ kpata]]
[[Category:Ñɩɣtʋ]]
p74k1dkvdhzyu41h4g5j35wh1qf986x
Mayɩnɛrɩyɔm
0
2704
14019
12291
2019-04-19T14:56:24Z
Atticmaker
127
Category Added
14019
wikitext
text/x-wiki
Mayɩnɛrɩyɔm (ɛ-yʊsaɣ mayaɣ kɔyɔ Mt), ɖɔɖɔ kɛlɛ pama-ɩ se mayɩnɛrɩyɔm, ɛkɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ pʊtʊ weyi ɛ-ñʊʊ mayaɣ kɔyɔ 109. Palaba-ɩ kajalaɣ ɖeɖe [[kɩyɛɛna fenaɣ]] taa pɩnaɣ [[1982]] pɩtɩŋna pesidina-ɩ nɛ 209Bi(58Fe,n)266Mt kɛ nazɩyʊ sɩɣlɩyaa yuŋ ñmba yɔɔ ñɩnɩyaa sukuli taa (GSI) Darmstadt [[Caama]] ɛjaɖɛ taa, nɛ paha-ɩ kpaagbaa hɩɖɛ pɩnaɣ [[1997]] pɩlɩna Lise Meitner hɩɖɛ ɖʊʊ yɔɔ.
Kɩyɛɛna fenaɣ kɩyakʊ 29 pɩnaɣ 1982 wɛɛ taa palaba kajalaɣ ɖeɖe kɛ mayɩnɛrɩyɔm pɩtɩŋna Caama ɛjaɖɛ taa ñɩnɩyaa ŋgbɛyɛ naɖɩyɛ yɔɔ nɛ ɖɩ-nɔɔ yɔɔ ɖɛyʊ kɔyɔ Peter Armbruster nɛ lɛlʊ yɔ Gottfried Münzenberg kɛ nazɩyʊ sɩɣlɩyʊ yuŋ ñɩmba yɔɔ ñɩnɩyaa sukuli taa Darmstadt tɛtʊ taa.
Hɩɖɛ mayɩnɛrɩyɔm palɩzɩ-ɖɩ se paɖʊna hɩɖɛ tomnasɩ nɛ lɛɣtʊ tʊmɩyɛ tʊ Lise Meitner, kɛlɛ pʊkɔna ntɔnjɔɔlɩyɛ pɩlɩna pʊtʊnaa 101 nɛ 109 papa hɩla yɔɔ, kɛlɛ UICPA la lɩmaɣza se paya-ɩ se unnilennium (Une) se pɩkɛ ɛ-hɩɖɛ pɩtɩŋna ɛ-ñʊʊ mayaɣ yɔɔ. Kɛlɛ ntɔnjɔɔlɩyɛ nɖɩ pehiɣ ɖɩ-tɛ nɩnaʊ tɔm pɩnaɣ 1997 kɛlɛ pakpa hɩɖɛ nɖɩ nɔɔnɔɔ ɖɩzɩma yɔ.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Siimi taŋgayɩ ñɩɩɩ waa]]
[[Category:Kpɛli pɩyʋʋ pɩlʋʋ kpata]]
[[Category:Ñɩɣtʋ]]
h4ntqbo96kxo88jp3wwkg89y24qbr67
Darmɩsɩtatɩyɔm
0
2705
14015
12260
2019-04-19T14:54:54Z
Atticmaker
127
Category Added
14015
wikitext
text/x-wiki
Darmɩsɩtatɩyɔm (ɛ-yʊsaɣ mayaɣ kɔyɔ Ds) ɛkɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ pʊtʊ weyi ɛ-ñʊʊ mayaɣ kɔyɔ 110 yɔ. Palaba-ɩ kajalaɣ ɖeɖe pɩnaɣ [[1994]] [[kamɩŋ fenaɣ]] taa ɛlɛ pesidina-ɩ nɛ 208Pb(62Ni,n)→269Ds kɛ Gesellschaft für Schwerionenforschung (GSI), Darmstadt tɛtʊ taa [[Caama]] ɛjaɖɛ taa, paya-ɩ ɛ-kpaagbaa hɩɖɛ [[kɩyɛɛna fenaɣ]] taa pɩnaɣ [[2003]] ɛlɛ pamazɩna tɛtʊ ndʊ tɩ-taa pana-ɩ kajalaɣ ɖeɖe yɔ.
Pɩkɛ pʊtʊ weyi palaba-ɩ kɩlabʊ yɔ nɛ ɛtɔʊ cɛnzɩ sakɩyɛ, nɛ ɛ-tɛ agbele ɖiɣɖiɣ weyi pasɩma-ɩ yɔ ɛnʊ lɛ, 281Ds. Kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ kpata taa lɛ ɛwɛ platɩnɩ tɛɛ, ɛwɛɛ hɔɔlʊʊ d ñɩŋʊ taa nɛ ɛwɛna ñɩɣlɩm pʊtʊnaa kɩɖɛzaa wɛtʊ. Ɛ nɛ platɩnɩ po-lone kʊyʊmɖɩyɛ.
[[Kamɩŋ fenaɣ]] kɩyakʊ 9 pɩnaɣ 1994 palaba pʊtʊ ɛnʊ kajalaɣ ɖeɖe pɩtɩŋna Peter Armbruster nɛ Gottfried Münzenberg, pɩtɩŋna panaza pʊlɔŋ 208 tɛ ŋñɩɩ kɔtɩɩ waa nɛ nɩkɛlɩ 62 nazɩyʊ sɩɣlɩyaa, kɛlɛ wɩlɩyʊ sɔsɔ Sigurd Hofman kɛ nazɩyʊ sɩɣlɩyaa yuŋ ñmba sukuli taa kaaɖɛna-wɛ nɔɔ (Gesellschaft für Schwerionenforschung, GSI) Darmstadt Caama ɛjaɖɛ taa.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Siimi taŋgayɩ ñɩɩɩ waa]]
[[Category:Kpɛli pɩyʋʋ pɩlʋʋ kpata]]
[[Category:Ñɩɣtʋ]]
bn8y9dyvpbjn5o07zkrh74es86y6gv4
Hailé Salassie
0
2706
12853
12257
2018-08-03T13:35:04Z
Hugo.arg
49
Page redirigée vers [[Haile Selassie]]
12853
wikitext
text/x-wiki
#redirect[[Haile Selassie]]
29oazf02lu6oju5qh7569k71wd3h79h
Molécule
0
2708
14027
13196
2019-04-19T15:00:11Z
Atticmaker
127
Category Added
14027
wikitext
text/x-wiki
Paa wonuu ŋgʋ kɩwɛna pʋdʋnaa ñɩtɩɩɩ waa nabɛyɛ kɩ-taa. Kedeŋa kpeekpe kelekele kpɛlɩkpɛlɛkʋʋ lɛɣtʋ piliŋa ŋgbɛyɛ tɔŋ se, mbʋ payaɣ se pʋyʋ kɔtɩɩɩ tɛ yɔ, pɩkɛ [[laatriki miŋ]] tɛ pʋyʋ kɔtɩɩɩ nabʋyʋ.
Pɩkɛ kpɛlɩkpɛlɛkʋʋ wondu kɩkpɛndʋʋ ndʋ tɩɩlakɩ pʋyʋ laatriki miŋ tɛ kpɛlɩkpɛlɛkʋʋ tʋmɩyɛ taa yɔ. Pɩwɛna pʋyʋ kɔtɩɩɩ waa ɛzɩ naalɛ yɔ nɛ pɩɖɛɛ pʋ-yɔɔ. Pʋyʋ kɔtɩɩɩ waa mba, pɛ-wɛtʋ pɩzɩɣ pɩkɛ kʋɖʋm, pɛ-wɛtʋ pɩzɩ pʋwɛɛ ndɩ ndɩ. Pʋyʋ kɔtɩɩɩ waa mba, papɩzɩ pacaɣ wezuu pa-tɩ yɔɔ. Mba kɛŋna paa wonuu ŋgʋ kɩ-taa pʋyʋ mbʋ pɩkɩlɩ kɔtɩɩɩ wonuu taa yɔ.
Mbʋ payaɣ se kovalantɩ waa yɔ, pɛ-tɛ kɩtamsɩnaʋ tamsɩɣna pʋyʋ kɔtɩɩɩ waa nɛ ɖama. Mba ɖɔɖɔ yekina se pʋyʋ kɔtɩɩɩ waa ɛwɛɛna e-tomnaɣ wɛtʋ.
Ɖoŋ weyi pʋtɔyɩna-ɩ yɔ, ɛnʋ lakɩna nɛ pʋyʋ kɔtɩɩɩ waa kpɩtɩɣna ɖama. Ɖoŋ ɛnɩ, ɛ-taa nɩɩyɛ kɔyɔ : mbʋ payaɣ se [[hɩdrɔzɛnɩ]] waa yɔ, pɛ-tɛ kɩtamsɩnaʋ nɛ van der Waals waa tɛ kɩtamsɩnaʋ.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Siimi]]
4f4accmte32c8zm9j6yn0i7uwnzlz5k
Kɔnɛkɩtiikuwitii
0
2710
12280
2018-04-08T06:58:48Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Kɔnɛkɩtiikuwitii]] ñɩŋgʋ nɛ [[Kɔnɛtɩkuti]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Orthographe
12280
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Kɔnɛtɩkuti]]
fnkfflae9zb6r85ympuls3ic5qxvbpm
Rood Islandii
0
2711
12284
2018-04-08T07:04:37Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Rood Islandii]] ñɩŋgʋ nɛ [[Rood Ayilandi]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Orthographe
12284
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Rood Ayilandi]]
b39l4gsveqthc0nxad97x9gwr7ycvu6
Minezootaa
0
2712
12294
2018-04-08T07:47:20Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Minezootaa]] ñɩŋgʋ nɛ [[Minesootaa]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Orthographe
12294
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Minesootaa]]
afz4f1sifz0i5t7mu5pfd8n13ivj19m
Ayiyowa
0
2714
12299
2018-04-08T07:50:41Z
Gnangbade
58
Gnangbade a déplacé la page [[Ayiyowa]] vers [[Iyowa]] par-dessus une redirection : Orthographe (influence du français)
12299
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Iyowa]]
21u4j4bzfgsj6rl2tcae9fwdgtvztvp
Ɛndiyaanaa
0
2715
12307
2018-04-08T08:02:16Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Ɛndiyaanaa]] ñɩŋgʋ nɛ [[Indiyaanaa]] ñɩŋgʋ yɔɔ : orthographe
12307
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Indiyaanaa]]
5eugzn51ab404h39nltnwvi1a7vhsxl
Telaawaarii
0
2716
12317
2018-04-08T18:02:38Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Telaawaarii]] ñɩŋgʋ nɛ [[Telawɛɛrɩ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Orthographe
12317
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Telawɛɛrɩ]]
j52n7nb1uwo8nqxrmqrtdpb8lh9fil5
Marlandii
0
2717
12322
2018-04-08T18:10:24Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Marlandii]] ñɩŋgʋ nɛ [[Marilandɩ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : orthographe
12322
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Marilandɩ]]
rgtp1qknebt40q0jov732bh3caa78fa
Niwu Yɔrkɩ
0
2718
16350
12324
2023-05-09T03:36:10Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Niwu Yɔrkɩ (Tɛtʋ cikpetu)]]
16350
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Niwu Yɔrkɩ (Tɛtʋ cikpetu)]]
ldvzoo0cqnvhjvd9b66j3y42ev1higi
PH
0
2719
14028
12359
2019-04-19T15:00:28Z
Atticmaker
127
Category Added
14028
wikitext
text/x-wiki
Mbʋ payaɣ se potansɩyɛɛlɩ [[Hɩdrɔzɛnɩ]] yɔ, pu-kumoɖe pamaɣ se ‘pH’. Pʋ-tɔbʋʋ se yee ɛyʋ ɛna ‘pH’ yɔ, pɩwɩlɩɣ se pɩkɛ potansiyɛɛlɩ [[Hɩdrɔzɛnɩ]].
Pɩkɛ [[Hɩdrɔzɛnɩ]] H+ tɛ kpɛlɩkpɛlɛkʋʋ tɛ iyɔɔ waa tɛ kɩmaɣzɩnaʋ wonuu. Paɖʋʋ-wɛ lɩm taa lɛ, mba ɖɔɖɔ payaɣ se protɔɔ waa.
Yee paɖʋ-wɛ lɩm kɩñɩŋgɩm taa kɔyɔ, iyɔɔ waa mba, pɛwɛ ɛzɩ oksoniyɔm tɛ iyɔɔ yɔ. Mba ɖɔɖɔ payaɣ se idroniyɔm tɛ iyɔɔ.
Potansɩyɛɛlɩ [[Hɩdrɔzɛnɩ]] pakpakɩɣ nɛ pamaɣzɩna nɛ pana ɛzɩma mbʋ lɩm ñɩŋaa nɛ pɩsɩɩna yɔ. Potansɩyɛɛlɩ [[Hɩdrɔzɛnɩ]] ɖɔɖɔ paɖʋʋ lɩm kɩñɩŋgɩm taa nɛ pana pu-yuŋ.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Siimi]]
jol9rpwitecchg0gk5c8oak4j4rerb1
Arkanzaa
0
2720
16277
12341
2023-05-09T03:23:59Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Arakanzaa]]
16277
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Arakanzaa]]
o2nnttsphkiicswpoulc6ht3d6nqh89
Arkanzɔɔ
0
2721
16278
12343
2023-05-09T03:24:09Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Arakanzaa]]
16278
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Arakanzaa]]
o2nnttsphkiicswpoulc6ht3d6nqh89
Awayii
0
2722
12350
2018-04-12T13:49:13Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Awayii]] ñɩŋgʋ nɛ [[Hawayii]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Orthographe
12350
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Hawayii]]
29pr5nufamxayb0afm8v8gzjdvk2lpl
Tɔlɩm (Peinture)
0
2723
12363
2018-04-15T08:11:59Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Tɔlɩm (Peinture)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Tɔlɩm]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suprresion traduction française
12363
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Tɔlɩm]]
djmq0xobosngg951oh2y3f5hty4aw1l
You saɣ
0
2724
12370
2018-04-15T08:30:45Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[You saɣ]] ñɩŋgʋ nɛ [[You sɩɣa]] ñɩŋgʋ yɔɔ : orthographe
12370
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[You sɩɣa]]
hwi24070hlu59el39sjwsdzhk73900v
Fɩtɩyɩm (Cerveau)
0
2725
12377
2018-04-15T16:53:35Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Fɩtɩyɩm (Cerveau)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Fɩtɩyɩm]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Supression traduction française
12377
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Fɩtɩyɩm]]
91qs60qm784tpwrlgy3z1tylaw7mzyw
Catégorie:Irɩlandɩ nɛ hayɩ kiŋ
14
2726
12387
2018-04-16T05:51:34Z
Atticmaker
127
Page vide créée
12387
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Wɛlɩsɩ
14
2727
12390
2018-04-16T05:53:50Z
Atticmaker
127
Page vide créée
12390
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Ɔndʋrasɩ
14
2728
12392
2018-04-16T05:58:46Z
Atticmaker
127
Page vide créée
12392
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Kazakistanɩ
14
2729
12394
2018-04-16T06:00:08Z
Atticmaker
127
Page vide créée
12394
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Krowasii
14
2730
14327
12396
2019-06-20T17:07:41Z
Laurent Jerry
33
Catégorisation
14327
wikitext
text/x-wiki
[[Catégorie:Eerɔpʋ]]
ihbhwey8o98bv3mv0xqs453euuo4vww
Catégorie:Lawɔsɩ
14
2731
12398
2018-04-16T06:03:33Z
Atticmaker
127
Page vide créée
12398
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Lativii
14
2732
12400
2018-04-16T06:04:26Z
Atticmaker
127
Page vide créée
12400
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Lituyanii
14
2733
14317
12402
2019-06-20T16:38:50Z
Laurent Jerry
33
Catégorisation
14317
wikitext
text/x-wiki
[[Catégorie:Eerɔpʋ]]
ihbhwey8o98bv3mv0xqs453euuo4vww
Catégorie:Lukɩsamburgi
14
2734
14326
12404
2019-06-20T17:07:07Z
Laurent Jerry
33
Catégorisation
14326
wikitext
text/x-wiki
[[Catégorie:Eerɔpʋ]]
ihbhwey8o98bv3mv0xqs453euuo4vww
Catégorie:Mɔlɩdaavii
14
2735
12406
2018-04-16T06:08:36Z
Atticmaker
127
Page vide créée
12406
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Mɔŋgolii
14
2736
12408
2018-04-16T06:09:31Z
Atticmaker
127
Page vide créée
12408
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Nikaraguwa
14
2737
12410
2018-04-16T06:13:09Z
Atticmaker
127
Page vide créée
12410
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Papuwasii Kinee Kifalʋʋ
14
2738
12413
2018-04-16T06:16:09Z
Atticmaker
127
Page vide créée
12413
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Peliizi
14
2739
12415
2018-04-16T06:18:05Z
Atticmaker
127
Page vide créée
12415
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Ɛlsalɩvadɔɔrɩ
14
2740
12417
2018-04-16T06:20:17Z
Atticmaker
127
Page vide créée
12417
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Siri Laŋka
14
2741
12420
2018-04-16T06:22:19Z
Atticmaker
127
Page vide créée
12420
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Tajikistanii
14
2742
12422
2018-04-16T06:23:09Z
Atticmaker
127
Page vide créée
12422
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Turkimɛnɩstanɩ
14
2743
12424
2018-04-16T06:37:41Z
Atticmaker
127
Page vide créée
12424
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Uzibekistanɩ
14
2744
12426
2018-04-16T06:39:01Z
Atticmaker
127
Page vide créée
12426
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Ɖama tʋʋzɩnaʋ tɛ lɩmaɣzɩyɛ
0
2745
14032
13664
2019-04-19T15:02:28Z
Atticmaker
127
Category Added
14032
wikitext
text/x-wiki
Pɔtɔŋʋʋ se ɖama tʋʋzʋnaʋ tɛ lɩmaɣzɩyɛ yɔ, pɩkɛ lɩmaɣza naalɛ kpɛndʋʋ. Lɛɣtʋ piliŋa tɛ ñɩnɩyʋ sɔsɔ [[Albert Einstein]] labanɩ ɖama tʋʋzʋnaʋ tɛ lɩmaɣza tʋma sakɩyɛ.
Ɛyɔɔdaa se ɖama tʋʋzʋnaʋ tɛ lɩmaɣza wɛ tam naalɛ taa : kajalaɣ lɛ, ɖɩnaɣ ɖama tʋʋzʋnaʋ tɛ lɩmaɣzɩyɛ nɖɩ ɖɩtawalɩ yɔ. Nabʋlɛ lɛ, ɖama tʋʋzʋnaʋ tɛ lɩmaɣzɩyɛ kɩwalɩyɛ ñɛwɛɛ.
Ɛlɛ, ɖooo caanaʋ taa lɛɣtʋ pilŋa tɛ ñɩnɩyʋ sɔsɔ [[Galilée]] ñɩnaa nɛ ɛna se ɖama tʋʋzʋnaʋ tɛ lɩmaɣza kpɛnda tam naalɛ taa. Papɩzɩɣ patamsɩna ñɩnɩyʋ sɔsɔ Galilée tʋma nɛ sɔsɔ Newton ñɩna.
Dooo pɩnaɣ 1906 taa tomnasɩ ɖɔnɛ kpɛlɛkɩyʋ, sɔsɔ [[Max Planck]] paɣzɩ ɖama tʋʋzʋnaʋ tɛ lɩmaɣza labɩnaʋ nɛ tʋmɩyɛ. Ɛlɛ, ɛnʋʋ lɛ, ɛñɩɣ nesi kpem ɖama tʋʋzʋnaʋ ɖɔnɛ yɔɔ.
Ɖama tʋʋzʋnaʋ tɛ lɩmaɣzɩyɛ ndɔnjɔɔlɩyɛ nʋmɔʋ taa ñɩnɩyʋ Alfred Bucherer calɩ yɔɔdʋʋ ɖama tʋʋzʋnaʋ tɛ lɩmaɣzɩyɛ tɔm.
Pʋ-nʋmɔʋ taa ñɩnɩyaa mba, patɩlaa se caɣyɛ nɛ alɩwaatʋ pɛkɛ kʋɖʋm. Pañɩnaa nɛ patɩlɩ ɖɔɖɔ se ñalɩmɩyɛ seɣ seu mbʋ kpɛɖɛ taa yɔ, pɩɩlɛɣzɩ.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Fiziiki]]
0dxg0ipvo9jj65h3xe8b6wr44imf60a
Nima yɔɔ lɩmaɣzɩoyɛ
0
2746
14031
12430
2019-04-19T15:02:15Z
Atticmaker
127
Category Added
14031
wikitext
text/x-wiki
Nima yɔɔ lɩmaɣzɩyɛ kɛ pɩlɩʋ ŋgʋ kɩ-taa pañɩnɩɣ se patɩlɩ tomnaɣ tɛ lɩmaɣzɩyɛ yɔɔ tɔm natʋyʋ. Tɔm pɔzʋʋ sakɩyɛ wɛ tomnaɣ tɛ lɩmaɣzɩyɛ yɔɔ. Ñɩnɩyaa ñɩnɩɣ se patɩlɩ ɛzɩma mbʋ pɩlakɩ nɛ tɛtʋ hɔmtʋ ɖoŋ wɛɛna ɖoŋ ɖɔʋ tɛ yɔɔ yɔ.
Pʋ-tɔbʋʋ pañɩnɩɣ se patɩlɩ ɛzɩma mbʋ ɖɔʋ tɛ hoɖe kpɛlɛkʋʋ nɛ ɖama tʋʋzɩnaʋ tɛ kɛtʋ paa mbʋ tɛ lɩmaɣzɩyɛ pɩzɩɣ nɛ pɛkpɛndʋʋ kpɛm yɔ.
Mbʋ nima yɔɔ lɩmaɣzɩyɛ lɛɣtʋ piliŋa wɛ ndɩ kpem nɛ lɛɣtʋ pilinzɩ lɛɛsɩ yɔɔ lɛ se, nima yɔɔ lɩmaɣzɩyɛ lɛɣtʋ piliŋa ɛɛñɩnɩɣ se kɩtɩlɩ ɛzɩma pɩlakɩ nɛ ɖɔʋ tɛ hoɖe kpɛlɛkʋʋ nɛ ɖama tʋʋzɩnaʋ tɛ kɛtʋ kpɛndʋʋ kpɛm yɔ pi-ɖeke.
Kañɩnɩɣ ɖɔɖɔ kpem se kapɩzɩɣ kala nɛ ɖama yɔɔ keveŋga waa naanza mba patɩlɩ-wɛ yɔ, pɛkpɛndɩ kpɛm. Pʋnɛ pɩkɛ mbʋ payaɣ se pɩtɛŋa payɩ pʋ-yɔɔ lɩmaɣzɩyɛ.
Nima yɔɔ lɩmaɣzɩyɛ laba kʋ-tʋmɩyɛ nɛ kɩcɛlɩ mbʋ pɩlɩ kajalaɣ taa yɔ. Mbʋ payaɣ se pɔŋ kɩkpɛdɩŋ tɛ soɣgaɣ nɛ ɖoŋ kpɛlɛkʋʋ yɔ, nima yɔɔ lɩmaɣzɩyɛ sɩŋna se ñɩnɩyaa ɛpɩzɩ patɩɣzɩna ɖajaanaa panɛ : Bekenstein nɛ Hawking pa-tʋmɩyɛ. Pɔŋ kɩkpɛdɩŋ tɛ miŋ saʋ wɛɛkʋʋ ñʋʋ hɔɔlʋʋ taa papɩzɩ pala tʋmɩyɛ ɖɩnɛ.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Fiziiki]]
p69yizpar8rlxt0yse4xo4i3angtl3l
Wole Soyinka
0
2747
14133
12612
2019-04-21T05:51:37Z
Atticmaker
127
Category added
14133
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:WoleSoyinka2015.jpg|vignette|WoleSoyinka2015]]
Palʋla ɖajaa Wole Soyinka [[hasɩyaɖɛ fenaɣ]] kɩyakʋ hiu nɛ naadozo ñɩŋʋ wiye, pɩnaɣ [[1934]] taa. Palʋla-ɩ [[Naajeeriya]] ɛjaɖɛ taa, Abeokuta tɛtʋ taa. Wole Soyinka kɛ takayɩsɩ mayʋ sɔsɔ kpem. Halɩ paha-ɩ takayɩsɩ maʋ samtʋ nimiye pɩnaɣ [[1986]] ñɩŋa taa. [[Afrɩka tɛtʋ wandamm|Afrɩka]] tɛtʋ taa, pʋ-tɔbʋʋ se ɛyaa kɩkpɛdaa takayɩsɩ mayaa tɩŋa payɩ taa lɛ, Wole Soyinka pacalɩ haʋ takayɩsɩ maʋ samtʋ nimiye ńɖɩ.
Takayɩsɩ mayʋ, Wole laba e-sukulinaa sɔsaa Ibadan tɛtʋ taa nɛ Leeds ñɩndʋ taa. Ibadan tɛtʋ wɛ Naajeeriya ɛjaɖɛ taa. Piyele Leeds tɛtʋ ñɛwɛ [[Aŋgɩlɩtɛɛrɩ|Aŋgletɛɛrɩ]] ɛjaɖɛ taa.
[[Fichier:CDH_-_Comissão_de_Direitos_Humanos_e_Legislação_Participativa_(20836618752).jpg|vignette|CDH - Comissão de Direitos Humanos e Legislação Participativa (20836618752)]]
Takayɩsɩ mayʋ sɔsɔ Wole Soyinka tɛma e-sukulinaa sɔsaa ḿba labʋ lɛ, ɛpaɣzɩ labʋ tʋmɩyɛ, tʋmɩyɛ ɖɩlaɖɛ nɖɩ payaɣ se « Royal Court Theatre » yɔ ɖɩ-taa. Royal Court Theatre tʋmɩyɛ ɖɩlaɖɛ wɛ [[Lɔndrɩ]] tɛtʋ taa Aŋgletɛɛrɩ ɛjaɖɛ taa.
Pʋ-wayɩ lɛ, takayasɩ mayʋ sɔsɔ, Wole Soyinka tʋlɩ tanaŋ nɛ aleɣya ndɩ ndɩ pɩlɩŋ ndɩ ndɩ ɛ-ɛjaɖɛ Naajeeriya taa. Ɛzɩ aleɣya pɩlɩʋ ŋgʋ payaɣ se « Masks drama troupe » yɔ. ɛtʋlɩ-kʋ pɩnaɣ [[1960]] ñɩŋa taa.
Pʋ-wayɩ lɛ, Wole Soyinka la tʋma ndɩ ndɩ Ibadan nɛ Ife nɛ [[Legɔsɩ]] pɛ-tɛtʋ taa sukulinaa sɔsaa taa. Ɛɖʋ politiki ŋgbɛyɛ naɖɩyɛ Ibadan sukuli sɔsɔʋ taa pɩnaɣ [[1952]] ñɩŋa taa. Payaɣ ɛ-ŋgbɛyɛ ńɖɩ se « The Pyrate ». Ɛ-ŋgbɛyɛ ńɖɩ ɖɩ-tamaɣ kɛlɛ se, ɖɩlʋ nɛ Naajeeriya ɛjaɖɛ lɩɩ yomiye taa nɛ ɖɩwɛɛ ɖɩ-tɩ yɔɔ.
Takayɩsɩ mayaa sɔsaa panɛ, Aimé Césaire nɛ [[Léopold Senghor]] pama takayɩsɩ sakɩyɛ Afrɩka ajɛya tɩ-yɔɔ wɛʋ lʋbɩyɛ nʋmɔʋ taa. Pama pa-takayɩsɩ taa nɛ pɔyɔɔdʋʋ se pʋwɛɛ se Afrɩka ajɛya ɛlɩɩ yomiye taa. Kɛlɛ, Wole Soyinka ñɔtɔŋ se, pɩtaasɩɩna kɔkɔɖɛ yabʋ yem se, pʋwɛɛ se Afrɩka ajɛya ɛlɩɩ yomiye taa, ɛlɛ, pʋwɛɛ se, akʋyɩ asɩŋ a-naŋgbanzɩ naalɛ yɔɔ nɛ alʋ siŋŋ nɛ akaɖɩna Anasaayɩnaa.
Palaba kedizaɣ sɔsɔ nakɛyɛ [[Ugandaa]] ɛjaɖɛ taa sukuli sɔsɔʋ ŋgʋ payaɣ se « Makerere » yɔ kɩ-taa pɩlɩɩna Afrɩka ajɛya tɩ-yɔɔ wɛʋ nʋmɔʋ taa. Pɩnaɣ [[1962]] taa palaba kedizaɣ ŋ́ga. Takayasɩ mayʋ sɔsɔ Wole Soyinka kowoba kedizaɣ ŋ́ga ka-taa. Kedizaɣ ŋga ka-taa ɛñɩɣ nesi kpem se pʋwɛɛ se Biafra ɛwɛɛ kɩ-tɩ yɔɔ. Ɛ-lʋɖɛ ńɖɩ, ɖɩ-yɔɔ pakpa-ɩ nɛ paɖʋ-ɩ salaka ɛ-ɛjaɖɛ Naajeeriya taa kpaɣ pɩnaɣ [[1967]] nɛ puwolo pɩsɩɩna pɩnaɣ [[1969]] ñɩŋa taa.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Takayɩsɩ mayaa]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Naajeeriya]]
40vjdpr5ova3wd89j0f1zvqbi0z3uxj
Jomo Kenyatta
0
2748
13884
12432
2019-04-10T06:33:18Z
Atticmaker
127
Category Added
13884
wikitext
text/x-wiki
Ɖajaa Kamau Wa Ngengi hɩɖɛ kɩsɛsɛyɛ lɛ Ɖajaa John Peter Kamau. Patasɩ-ɩ ɖɛyɩɣ ɖɔɖɔ se Ɖajaa Johnstone Kamau. Kpaɣnɩ pɩnaɣ 1938 taa papaɣzɩ-ɩ yaʋ se Jomo Kenyatta.
Palʋla ƉajaaCharles John Huffam Dickens [[aloma fenaɣ]] kɩyakʋ nɛɛlɛ (20) ñɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1894 taa Gatundu tɛtʋ taa [[Keniya]] ɛjaɖɛ taa.. Ɛsɩba [[kɩyɛɛna fenaɣ]] kɩyakʋ nɛɛlɛ nɛ naalɛ (22) ñɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1978 taa. Mombassa tɛtʋ taa ɛsɩba.
ƉajaaCharles John Huffam Dickens kɛ Keniya ɛjaɖɛ kewiyaɣ taa tʋ nɔɔyʋ. Ɛlɩna Kikuyu samaɣ liɖe taa. Ɛkɛ laŋhɛzɩyɛ yɔɔ lʋɖʋ sɔsɔ ɛ-ɛjaɖɛ taa. Ɛ-lʋbɩyɛ nɖɩ ɖɩ-nʋmɔʋ taa pakpa-ɩ nɛ paɖʋ salaka kpaɣ pɩnaɣ 1952 ñɩŋga nɛ puwolo pɩsɩɩnɩ pɩnaɣ 1961 taa.
Ɛ-salaka ŋga ka-taa ɛlɩnaa nɛ ɛpɩsɩ Keniya ɛjaɖɛ kewiyaɣ ñʋʋdʋ kpaɣ pɩnaɣ 1963 nɛ puwolo pɩsɩɩnɩ pɩnaɣ 1964 ñɩŋga taa. Pʋbʋ wayɩ lɛ, ɛpɩsɩ Keniya ɛjaɖɛ Ñʋʋdʋ kpaɣ pɩnaɣ 1964 nɛ puwolo pɩsɩɩna pɩnaɣ 1978 taa.
Ɖajaa Charles John Huffam Dickens caanaa sɩba lɛ, ɛtapaɣlɩda. E-egbele nɛ ɛ-cɔzɔ pɔɖɔkɩna-ɩ nɛ ɛpaɣlɩ. Ɛlɛ, [[Ekɔsɩ]] ɛjaɖɛ taa Katolika Ɛsɔ sɛtʋ ŋgbɛyɛ tɛ tiyiyaa cɔŋna ɛ-yɔɔ e-sukuli tɩŋɛ labʋ nʋmɔʋ taa. Katolika Ɛsɔ sɛtʋ ŋgbɛyɛ tɛ Tiyiyaa panɛ peyebina nɛ ƉajaaCharles John Huffam Dickens pɩsɩ ŋgbɛyɛ Katolika tʋ pɩnaɣ 1914 ñɩŋga taa. Pɔsɔ-ɩ Ɛsɔ tɛ lɩm nɛ paha-ɩ hɩɖɛ se John Peter Kamau nɛ pʋwayɩ lɛ, payaa-ɩ se Johnstone Kamau.
Pɔsɔ-ɩ Ɛsɔ tɛ lɩm wayɩ lɛ, ewolo ɛcaɣ Nairobi tɛtʋ taa nɛ ɛlakɩ lɔnsɩnɖaa sɔsaa tʋmɩyɛ Narok egeetiye taa. Alɩwaatʋ ndʋ tɩ-taa kedeŋa kpeekpe kajalaɣ you ɛsɩyɛ sɛwa. Ɛkpaɣ halʋ pɩnaɣ 1920 ñɩŋga taa. Payaɣ ɛ-halʋ se Grace Wahu. Ɛkpaɣ halʋ wayɩ lɛ, ɛlakɩ lɩm yɔɔ cɔnaʋ tʋmɩyɛ Nairobi tɛtʋ taa. Ɛlʋla ɛ-kajalaɣ pɩɣa [[kamɩŋ fenaɣ]] taa, pɩnaɣ 1920 taa. Ɛha-kɛ hɩɖɛ se Peter Muigai.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Politiki laɖaa]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Keniya]]
gw1o9hwugjih5y9e3i8jg44zykek8r0
Ŋñɩtɩɩɩ pe tɛ tomnaɣ kpɛlɛkʋʋ
0
2749
14029
13333
2019-04-19T15:01:34Z
Atticmaker
127
Category Added
14029
wikitext
text/x-wiki
Pʋdʋnaa ŋñɩtɩɩɩ pe tɛ tomnaɣ kpɛlɛkʋʋ kɛŋna tomnaɣ kpɛlɛkʋʋ lɛɣtʋ piliŋa ŋga kɛkpɛlɛkɩɣ nɛ kañɩnɩɣ se katɩlɩ pʋdʋnaa cikpema wuɖuwuɖu waa mba pɛwɛ paa tomnaɣ wonuu ŋgʋ lɛ kɩ-taa yɔ.
Pʋyʋnaa ŋñɩtɩɩɩ pe tomnaɣ kpɛlɛkʋʋ lɛɣtʋ piliŋa ŋga ɖɔɖɔ kañɩnɩɣna nɛ katɩlɩ pʋdʋnaa cikpema wuɖuwuɖu waa mba pɛwɛ cɛkasɩ lɩzɩtʋ waa taa yɔ.
Lɛɣtʋ piliŋa ŋga kañɩnɩɣ ɖɔɖɔ se katɩlɩ pʋdʋnaa cikpema wuɖuwuɖu waa mba pɛwɛ wondu ndɩ ndɩ ndʋ tɩ-taa yɔ pa-lakasɩ tɩŋa wondu ndɩ ndɩ ndʋ tɩ-taa.
Payaɣ lɛɣtʋ piliŋa ŋga nabʋyʋ taa se hola sɔsɔna tɛ tomnaɣ kpɛlɛkʋʋ. Payaɣ-kɛ mbʋ, mbʋ pʋyɔɔ yɔ, pʋdʋnaa ŋñɩtɩɩɩ waa sakɩyɛ fɛyɩ.
Pʋdʋnaa ŋñɩtɩɩɩ pe tɛ tomnaɣ kpɛlɛkʋʋ kɛŋna tomnaɣ kpɛlɛkʋʋ lɛɣtʋ piliŋa ŋga kɛkpɛlɛkɩɣ nɛ kañɩnɩɣ se katɩlɩ pʋdʋnaa cikpema wuɖuwuɖu waa mba pɛwɛ paa tomnaɣ wonuu ŋgʋ lɛ kɩ-taa yɔ.
Pʋyʋnaa ŋñɩtɩɩɩ pe tomnaɣ kpɛlɛkʋʋ lɛɣtʋ piliŋa ŋga ɖɔɖɔ kañɩnɩɣna nɛ katɩlɩ pʋdʋnaa cikpema wuɖuwuɖu waa mba pɛwɛ cɛkasɩ lɩzɩtʋ waa taa yɔ.
Lɛɣtʋ piliŋa ŋga kañɩnɩɣ ɖɔɖɔ se katɩlɩ pʋdʋnaa cikpema wuɖuwuɖu waa mba pɛwɛ wondu ndɩ ndɩ ndʋ tɩ-taa yɔ pa-lakasɩ tɩŋa wondu ndɩ ndɩ ndʋ tɩ-taa.
Payaɣ lɛɣtʋ piliŋa ŋga nabʋyʋ taa se hola sɔsɔna tɛ tomnaɣ kpɛlɛkʋʋ. Payaɣ-kɛ mbʋ, mbʋ pʋyɔɔ yɔ, pʋdʋnaa ŋñɩtɩɩɩ waa sakɩyɛ fɛyɩ.
Pɩnaɣ ŋga kedeŋa kpeekpe tɔkaɣ tomnaɣ tɛ kazandʋ yɔɔ, lɛɣtʋ kpɛlɛkɩyaa ñɩnaa se pana se ɛbɛ nɛ ɛbɛ wɛ wonuu taa. Pɩnaɣ 2005 ñɩŋa taa pamaɣzaa nɛ palɩzɩ wondu ndʋ ndʋ tɩwɛ wonuu taa yɔ tɩ-kpata.
Ɛlɛ, pɩnaɣ 2014 ñɩŋa taa panɩnɩ ɖama nɛ petisi pɔ-tɔm ndʋ tɩ-yɔɔ. Mbʋ payaɣ se higgs tɛ boson yɔɔ ñɩnɩyaa nawa nɛ pɩsɩna nɛ papɩzɩ panɩnɩ ɖama nɛ palɩzɩ wondu ndʋ ndʋ tɩwɛ wonuu taa yɔ tɩ-kpata.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Fiziiki]]
4n3vwb79jeud7v2lvedrl1n47b028fd
Soŋgaɣ nɛ ɖoŋ kpɛlɛkʋʋ tɛ
0
2750
17986
14033
2024-01-20T14:27:22Z
Gnassingbé-Gnassingbé
4636
Catégorie
17986
wikitext
text/x-wiki
Mbʋ payaɣ se soŋgaɣ nɛ ɖoŋ kpɛlɛkʋʋ tɛ yɔ, pʋwɛ tam naalɛ taa. Kajalaɣ lɛ, pɩkɛ soŋgaɣ nɛ miŋ saʋ tɛ anasaayɩ tɛ ñɩɣtʋ tɛ lɛɣtʋ piliŋa.
Nabʋlɛ lɛ soŋgaɣ nɛ ɖoŋ kpɛlɛkʋʋ tɛ, pɩkɛ ɖɔɖɔ tiyinaʋ tʋma sɔsɔna wena awɛ kɩmaŋ yɔ, a-tɛ lɛɣtʋ piliŋa.
Kajalaɣ tɛ tɔbʋʋ lɩzʋʋ kɛŋna soŋgaɣ nɛ ɖoŋ kpɛlɛkʋʋ tɛ tɔbʋʋ lɩzʋʋ caanaʋ taa.
Soŋgaɣ nɛ ɖoŋ kpɛlɛkʋʋ tɔbʋʋ lɩzʋʋ pʋnɛ pʋbʋ wayɩ kɛ ñɩnɩyʋ sɔsɔ, ɖajaa Ludwig Boltzmann laba ñɩnʋʋ tʋma sɔsɔna naayɩ nɛ pʋcɔ patɩlɩ se soŋgaɣ nɛ ɖoŋ kpɛlɛkʋʋ kɛ ɖɔɖɔ tiyinaʋ tʋma sɔsɔna kɩmaŋ ñɩna tɛ lɛɣtʋ piliŋa.
Pɩkpaɣʋ nɛ lɛɛlɛyɔ, kegbeɣlaɣ kpɛlɛkʋʋ tɛ tomnaɣ tɛ wɛ soŋgaɣ nɛ ɖoŋ kpɛlɛkʋʋ lɛɣtʋ pɩlɩʋ taa. Lɛɣtʋ pɩlɩʋ taa hɔɔlʋʋ kʋnɛ kɩlakɩna lɩmaɣza sɔsɔna ndɩ ndɩ nɛ ɛyʋ pɩzɩ ɛtɩlɩ mbʋ payaɣ se wonuu kɩlɩzʋʋ yɔ camɩyɛ.
[[Catégorie:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Catégorie:Fiziiki]]
t05y46mlvkjq3wowtrgnw8bhagym8od
Rʊwɛntɩgɛnɩyɔm
0
2751
17994
14022
2024-01-20T14:30:56Z
Gnassingbé-Gnassingbé
4636
Catégorie
17994
wikitext
text/x-wiki
Rɔwɛntɩgɛnɩyɔm kɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ pʊtʊ weyi ɛ-ñʊʊ mayaɣ kɔyɔ 111 nɛ yʊsaɣ ñɩŋa yɔ Rg. Ɛlɩ ʊnʊnʊnɩyɔm (Uuu) pɩlɩna IUPAC yatʊ yɔɔ, nɛ patasɩ-ɩ yaʊ ɖɔɖɔ se pʊtʊ 111 ñɩnʊ kɛ matʊ hɔɔlʊʊ taa.
Saŋayɩŋ fenaɣ pɩnaɣ 1994 alɩwaatʊ taa palaba-ɩ kajalaɣ labʊ pɩtɩŋna pɛkpɛnda ɛ nɛ 209Bi(64Ni,n)272Rg Gesellschaft für Schwerionenforschung (GSI) Darmstadt tɛtʊ taa Caama ɛjaɖɛ taa, kɛlɛ IUPAC tisi ɛ-yɔɔ kɔlaɣ fenaɣ taa pɩnaɣ 2003. Paha-ɩ ɛ-hɩɖɛ kpaagbaa nɖɛ kamɩŋ fenaɣ taa pɩnaɣ 2004 pɩlɩna Wilhelm Röntgen hɩɖɛ ɖʊʊ yɔɔ, ɛnʊ weyi ɛlɩza X cɛnzɩ yɔ.
Ɛkɛ pʊtʊ weyi palaba-ɩ kɩlabʊ yɔ nɛ ɛtɔʊ cɛnzɩ siŋ yɔ, a-agbele ɖiɣɖiɣ ñɩnʊ weyi pasɩma-ɩ yɔ lɛ 282Rg, nɛ ɛ-tɛ cɛnzɩ tɔʊ caɣyɛ tatalɩ cɛjɛsɩ 2,1. Ɛwɛ ɔrɩ tɛɛ kɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ pʊtʊnaa caɣyɛ kpata taa, kɛlɛ ɛ-tɛ nɛ pilimiye d nɖɛ tɛ nɛ ɛkɛ ñɩɣlɩm pʊtʊ kɩɖɛzʊʊ.
Rɔwɛntɩgɛnɩyɔm (ɖooo lɛ payaɣ-ɩ se ʊnʊnʊnɩyɔm), palaba-ɩ nɛ pasɩmɩ-ɩ lɛ pɩɩkɛ saŋayɩŋ fenaɣ kɩyakʊ 8 pɩnaɣ 1994 wɛɛ taa, pɩtɩŋna Peter Armbruster nɛ Gottfried Münzenberg kɛlɛ Sigurd Hofmann kaa ɖɛna-wɛ nɔɔ kɛ Gesellschaft für Schwerionenforschung, GSI sukuli taa Darmstadt tɛtʊ taa Caama ɛjaɖɛ taa.
[[Catégorie:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Catégorie:Siimi taŋgayɩ ñɩɩɩ waa]]
[[Catégorie:Kpɛli pɩyʋʋ pɩlʋʋ kpata]]
[[Catégorie:Ñɩɣtʋ]]
b0xefkfo61lk8ix9r66jp4oz0930d82
Kɔpɛrɩnɩsɩyɔm
0
2752
14014
12451
2019-04-19T14:54:27Z
Atticmaker
127
Category Added
14014
wikitext
text/x-wiki
Kɔpɛrɩnɩsɩyɔm (ɛ-tɛ yʊsaɣ mayaɣ kɔyɔ Cn), ɛkɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ pʊtʊ weyi ɛ-ñʊʊ mayaɣ kɔyɔ 112 yɔ. Ɛ nɛ ʊnʊnbɩyɔm (Uub) palɩ ɖama pɩtɩŋna IUPAC ɖeyi ɖeyi yatʊ cɔlɔ, nɛ patasɩ-ɩ yaʊ ɖɔɖɔ se pʊtʊ 112 matʊ paɣtʊ taa. Palaba-ɩ kajalaɣ ɖeɖe lɛlaɣ fenaɣ kɩyakʊ 9 pɩnaɣ 1996 pɩtɩŋna ɛ nɛ 208Pb(70Zn,n)277Cn tɛ yozitu yɔɔ kɛ Gesellschaft für Schwerionenforschung (GSI) Darmstadt tɛtʊ taa Caama ɛjaɖɛ taa, kɛlɛ IUPAC tisi ɛ-hɩɖɛ yɔɔ mɩsɩkʊm fenaɣ taa pɩnaɣ 2009. Paya-ɩ ɛ-kpaagbaa hɩɖɛ lɛlaɣ fenaɣ pɩnaɣ 2010 pɩlɩna Nicolas Copernic hɩɖɛ ɖʊʊ yɔɔ.
Ɛkɛ pʊtʊ weyi palaba-ɩ kɩlabʊ yɔ nɛ ɛtɔʊ cɛnzɩ siŋ yɔ, ɛ-agbele ɖiɣɖiɣ kʊyʊm weyi pasɩma-ɩ yɔ lɛ 285Cn, nɛ ɛ-tɛ cɛnzɩ tɔʊ alɩwaatʊ kɛlɛ 29 s. Ɛwɛ mɛrɩkɩrɩ tɛɛ kɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ pʊtʊnaa caɣyɛ kpata taa, e-pilimiye kɔyɔ d. Kɔpɛrɩnɩsɩyɔm ɛladʊʊ sɔʊ yaa ɛladʊʊ kʊyʊʊ, nɛ paapɩzɩɣ pɔtɔ ɖɔɖɔ se mbʊ yɔ ɛɛpɩzɩɣ ɛkɛ fefeku yee ɛjaɖɛ taa soŋgaɣ nɛ ɛsɔkaɣ taa wɛtʊ ɛcaɣ camɩyɛ kɔyɔ.
Palaba kɔpɛrɩnɩsɩyɔm kajalaɣ ɖeɖe lɛlaɣ fenaɣ kɩyakʊ 9 pɩnaɣ 1996 Darmstadt tɛtʊ taa Caama ɛjaɖɛ taa, kɛ GSI (Gesellschaft für Schwerionenforschung). Pehiyi-ɩ lɛ pɩtɩŋna panaza pʊlɔŋ 208 hɔɔlʊʊ nakʊyʊ nɛ zɛnkɩ 70 tɛ nazɩyʊ sɩɣlɩyaa, nɛ pɩ-tɛ labɩtʊ ndʊ tɩ-taa peeɖe lɛ ŋñɩɩ kɔtɩɩ kʊyʊm nɔɔyʊ pehiɣa.
Paaɖanɩ paɣzɩ pɩ-tɛ lɩmaɣza labʊ ɖomaɣ fenaɣ taa pɩnaɣ 2007, kɛlɛ pɩsa nɛ patɩlɩ kɔpɛrɩnɩsɩyɔm tɛ ŋñɩɩ kɔtɩɩ waa naatozo. Petisi kɔpɛrɩnɩsɩyɔm wɛtʊ yɔɔ, kɛlɛ pa-taa wɛɛ leleŋ piŋ ɛzɩma ɛkɛ pʊtʊ yuŋ tʊ kɛ pʊtʊnaa taa yɔ. Pɩ-tɛ ñɩnɩtʊ ndʊ tɩha nɔmɔʊ nɛ pekpeɣ ɖenɖe pɩtalɩ nɛ pɩcɔ kɔpɛrɩnɩsɩyɔm wasɩ yɔ 84+112−108 °C.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Siimi taŋgayɩ ñɩɩɩ waa]]
[[Category:Kpɛli pɩyʋʋ pɩlʋʋ kpata]]
[[Category:Ñɩɣtʋ]]
r4i6u6l6mgpn994slckqm9q4jimwonj
Nɩhɔnɩyɔm
0
2753
14221
14167
2019-05-06T08:17:53Z
Hugo.arg
49
Annulation des modifications 14167 de [[Special:Contributions/76.21.114.155|76.21.114.155]] ([[User talk:76.21.114.155|discussion]])
14221
wikitext
text/x-wiki
Nɩhɔnɩyɔm (yʊsaɣ mayaɣ kɔyɔ Nh) kɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ pʊtʊ weyi ɛ-ñʊʊ mayaɣ kɔyɔ 113 yɔ. IUPAC tɛ ɖeyi ɖeyi yatʊ taa lɛ ɛ nɛ ʊnʊntrɩyɔm (Uut) palɩ ɖama, kɛlɛ patasɩ-ɩ yaʊ se pʊtʊ 113 matʊ paɣtʊ taa. Palaba-ɩ kajalaɣ ɖeɖe hasɩyaɖɛ fenaɣ taa pɩnaɣ 2004 pɩtɩŋna pɛkpɛnda ɛ nɛ 209Bi(70Zn,n)278Nh kɛ RIKEN, pɩñɔtɩna Tokyo.
IUPAC ñɩɣ nesi ɛ-natʊ tɔm RIKEN saŋayɩŋ fenaɣ taa pɩnaɣ 2015, nɛ paha-ɩ ɛ-hɩɖɛ kpaagbaa nɖɛ kamɩŋ fenaɣ pɩnaɣ 2016 ɛlɛ pɛkɛdɩna Japɔŋ ɛjaɖɛ, peeɖe paana-ɩ kajalaɣ ɖeɖe keekee. Pɩɩkɛ pʊtʊ Mendeleïv kaayɔɔda ɛ-tɔm, kɛlɛ ɛlɛ ñaaya-ɩ se eka-talɩyɔm. Kiɖe tɛɛ nɩɣ taa lɛ, krɛkɩ nɛ latɛŋ kʊnʊmɩŋ taa lɛ, pama ɛ-hɩɖɛ nɛ tɔmpee naatozo, ana yɔ kʊyʊm-kʊyʊm-naatozo nɛ pɔsɔzɩ kɩzɔzʊʊ ɛsɩnda kɛ ɩyɔm ɖɔɖɔ ɛzɩ pʊtʊnaa kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ pʊtʊnaa lalaa yɔ.
Lɛlaɣ fenaɣ kɩyakʊ kajalaɣ ŋgʊ wiye pɩnaɣ 2004, pehiɣ nɩhɔnɩyɔm nɛ mɔsɩkɔvɩyɔm pɩtɩŋna Russe lɛɣtʊ tɩnaa nabayɛ ŋgbɛyɛ yɔɔ (palɩna pɩdaa pee yɔɔ ñɩnɩɣ ŋgbɛyɛ kɩkpɛndɩyɛ, JINR) nɛ Amerika ɛjaɖɛ Lawrence Livermore LLNL takɩɣ nɛ wiluu tʊmɩyɛ taa. UICPA ñɩɣ nesi natʊ tɔm ndʊ tɩyɔɔ saŋayɩŋ fenaɣ kɩyakʊ 30 pɩnaɣ 2015.
Pɩkɔma salaŋ fenaɣ pɩnaɣ 2012 lɛ, Japɔŋ ŋgbɛyɛ naɖɩyɛ (Wakō, Saitama egeetiye pɩñɔtɩna Tokyo) susuu se palaba 113 tɛ ŋñɩɩ kɔtɩɩ waa naatozo, ɛlɛ pɩkpaɣ-wɛ alɩwaatʊ ɛzɩ kɩyakɩŋ mɩnɩŋ kagbanzɩ nɛ nɩnɩwa nɛ naatozo mbʊ yɔ, pɔyɔkaɣ bɩmʊtɩ hɔɔlʊʊ nakʊyʊ pɩtɩŋna zɩnkɩ tɛ ŋñɩɩ kɔtɩɩ waa yɔɔ.UICPA ñɩɣ nesi RIKEN ŋgbɛyɛ natʊ tɔm saŋayɩŋ fenaɣ 30 pɩnaɣ 2015. Japɔŋ ŋgbɛyɛ yana hɩla, nɛ pʊwɛ ɛzɩ pɛkɛdɩnaa, kɛlɛ payaa se japɔnɩyɔm (Jp).
8ghhjyvmp0w0nl89luihk62bjhinfeg
Flɛrɔvɩyɔm
0
2754
12453
2018-04-20T09:46:54Z
Siraq123
74
Creation d'une page sur flérovium
12453
wikitext
text/x-wiki
Flɛrɔvɩyɔm (yʊsaɣ mayaɣ kɔyɔ Fl) kɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ pʊtʊ weyi ɛ-ñʊʊ mayaɣ kɔyɔ 114 yɔ. Ɛ nɛ ʊnʊnkandɩyɔm (Uuq) palɩ ɖama mbʊ IUPAC kaaya-wɛ ɖeyi ɖeyi, nɛ patasɩ-ɩ yaʊ ɖɔɖɔ se pʊtʊ 114 matʊ paɣtʊ taa. Palaba-ɩ kajalaɣ ɖeɖe lɛ pɩɩkɛ saŋayɩŋ fenaɣ taa pɩnaɣ 1998 pɩtɩŋna pɩkpɛnda ɛ nɛ 244Pu(48Ca,3n)289Fl kɛ Flerov Laboratory for Nuclear Reactions (FLNR) ŋgʊ kɩɩwɛ Doubna, Moscou ɛjaɖɛ taa. IUPAC ha ɖoŋ ɛ-hɩɖɛ mɩsɩkʊm fenaɣ kajalaɣ evemiye pɩnaɣ 2011 nɛ paha-ɩ ɛ-kpaagbaa hɩɖɛ agoza fenaɣ kɩyakʊ 30 pɩnaɣ 2012 pɩlɩna FLNR yɔɔ.
Pɩdaa pee yɔɔ ñɩnɩɣ ŋgbɛyɛ kɩkpɛndɩyɛ naɖɩyɛ (JINR) Doubna Russi ɛjaɖɛ susi kɔlaɣ fenaɣ taa pɩnaɣ 1999 se panaza plʊtɔnɩyɔm 244 hɔɔlʊʊ nakʊyʊ pɩtɩŋna kalɩsɩyɔm 48 nazɩyʊ sɩɣlɩyaa yɔɔ nɛ ŋñɩɩ kɔtɩɩ kʊyʊm lɩna ɛlɛ yɔ 289Fl. Tɔm patapɩzɩ pɛlɛɣzɩ-tʊ kɛlɛ pamaɣzɩ se tɩfɛyɩ ɖeyi ɖeyi nɛ paapɩzɩ palabɩ-tʊ nɛ tʊmɩyɛ paa ɛzɩmta. Ɛyaa kʊyʊma mba paɖaɣnɩ yɔɔdʊʊ hasɩyaɖɛ fenaɣ taa pɩnaɣ 1999 se pɛkɛza plʊtɔnɩyɔm 244 nɛ plʊtɔnɩyɔm 242 se pɩsa nɛ pala agbele naa lalaa.
Nɔɔnɔɔ labɩtʊ ndʊ pana flɛrɔvɩyɔm pee taa yɔ palaba-tʊ mɩsɩkʊm fenaɣ taa pɩnaɣ 1999 alɩwaatʊ ndʊ ŋgbɛyɛ kʊyʊmɖɩyɛ nɖɩ ɖɩɖana paazʊʊ plʊtɔnɩyɔm 244 yɔɔ tʊmɩyɛ yɔ. Pala flɛvɩyɔm tɛ ŋñɩɩ kɔtɩɩ waa naalɛ, pɩtɩŋna pɔyɔka alɩfa 9,82 Me alɩwaatʊ ŋñɩɩ 2,6 s. Pɛcɛlɛ tʊmɩyɛ nɖɩ kajalaɣ ɖeɖe 288Fl pɩlɩna ndʊ paatɛma labʊ tɩyɔɔ, paɖanɩɣ kam ñʊʊ siŋ peeɖe pɩha waɖɛ nɛ pɛcɛlɛ-tʊ 289Fl.
7oto5h71ch0i9uiqqybxn6ti1wxd5h2
Mɔsɩkɔvɩyɔm
0
2755
12454
2018-04-20T09:48:55Z
Siraq123
74
Creation d'une page sur Moscovium
12454
wikitext
text/x-wiki
Flɛrɔvɩyɔm (yʊsaɣ mayaɣ kɔyɔ Fl) kɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ pʊtʊ weyi ɛ-ñʊʊ mayaɣ kɔyɔ 114 yɔ. Ɛ nɛ ʊnʊnkandɩyɔm (Uuq) palɩ ɖama mbʊ IUPAC kaaya-wɛ ɖeyi ɖeyi, nɛ patasɩ-ɩ yaʊ ɖɔɖɔ se pʊtʊ 114 matʊ paɣtʊ taa. Palaba-ɩ kajalaɣ ɖeɖe lɛ pɩɩkɛ saŋayɩŋ fenaɣ taa pɩnaɣ 1998 pɩtɩŋna pɩkpɛnda ɛ nɛ 244Pu(48Ca,3n)289Fl kɛ Flerov Laboratory for Nuclear Reactions (FLNR) ŋgʊ kɩɩwɛ Doubna, Moscou ɛjaɖɛ taa. IUPAC ha ɖoŋ ɛ-hɩɖɛ mɩsɩkʊm fenaɣ kajalaɣ evemiye pɩnaɣ 2011 nɛ paha-ɩ ɛ-kpaagbaa hɩɖɛ agoza fenaɣ kɩyakʊ 30 pɩnaɣ 2012 pɩlɩna FLNR yɔɔ.
Pɩdaa pee yɔɔ ñɩnɩɣ ŋgbɛyɛ kɩkpɛndɩyɛ naɖɩyɛ (JINR) Doubna Russi ɛjaɖɛ susi kɔlaɣ fenaɣ taa pɩnaɣ 1999 se panaza plʊtɔnɩyɔm 244 hɔɔlʊʊ nakʊyʊ pɩtɩŋna kalɩsɩyɔm 48 nazɩyʊ sɩɣlɩyaa yɔɔ nɛ ŋñɩɩ kɔtɩɩ kʊyʊm lɩna ɛlɛ yɔ 289Fl. Tɔm patapɩzɩ pɛlɛɣzɩ-tʊ kɛlɛ pamaɣzɩ se tɩfɛyɩ ɖeyi ɖeyi nɛ paapɩzɩ palabɩ-tʊ nɛ tʊmɩyɛ paa ɛzɩmta. Ɛyaa kʊyʊma mba paɖaɣnɩ yɔɔdʊʊ hasɩyaɖɛ fenaɣ taa pɩnaɣ 1999 se pɛkɛza plʊtɔnɩyɔm 244 nɛ plʊtɔnɩyɔm 242 se pɩsa nɛ pala agbele naa lalaa.
Nɔɔnɔɔ labɩtʊ ndʊ pana flɛrɔvɩyɔm pee taa yɔ palaba-tʊ mɩsɩkʊm fenaɣ taa pɩnaɣ 1999 alɩwaatʊ ndʊ ŋgbɛyɛ kʊyʊmɖɩyɛ nɖɩ ɖɩɖana paazʊʊ plʊtɔnɩyɔm 244 yɔɔ tʊmɩyɛ yɔ. Pala flɛvɩyɔm tɛ ŋñɩɩ kɔtɩɩ waa naalɛ, pɩtɩŋna pɔyɔka alɩfa 9,82 Me alɩwaatʊ ŋñɩɩ 2,6 s. Pɛcɛlɛ tʊmɩyɛ nɖɩ kajalaɣ ɖeɖe 288Fl pɩlɩna ndʊ paatɛma labʊ tɩyɔɔ, paɖanɩɣ kam ñʊʊ siŋ peeɖe pɩha waɖɛ nɛ pɛcɛlɛ-tʊ 289Fl.
7oto5h71ch0i9uiqqybxn6ti1wxd5h2
Lɩvɛrɩmɔrɩyɔm
0
2756
12455
2018-04-20T09:52:25Z
Siraq123
74
Creation d'une page sur Livermorium
12455
wikitext
text/x-wiki
Lɩvɛrɩmɔrɩyɔm (yʊsaɣ mayaaɣ kɔyɔ Lv) kɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ pʊtʊ weyi ɛ-ñʊʊ mayaɣ kɔyɔ 116. Ɛ nɛ ʊnʊnhɛsɩyɔm palɩ ɖama kɛ IUPAC yatʊ paɣtʊ taa, nɛ patasɩ-ɩ yaʊ ɖɔɖɔ se pʊtʊ 116 matʊ paɣtʊ taa. Palaba-ɩ kajalaɣ ɖeɖe hasɩyaɖɛ fenaɣ taa pɩnaɣ 2000, kɛlɛ pesida-ɩ nɛ 248Cm(48Ca,3n)293Lv kɛ Joint Institute for Nuclear Research (JINR) Dubna tɛtʊ taa Ruusi ɛjaɖɛ taa.
IUPAC tisa ɛ-natʊ tɔm yɔɔ mɩsɩkʊm fenaɣ kɩyakʊ kajalaɣ ŋgʊ wiye pɩnaɣ 2011, nɛ paha-ɩ ɛ-hɩɖɛ kpaagbaa nɖɛ agooza fenaɣ kɩyakʊ 30 pɩnaɣ 2012 pɩlɩna Lawrence Livermore takʊʊ nɛ wiluu tʊmɩyɛ yɔɔ, tʊmɩyɛ ɖɩwɛ Livermore Kaliforni tɛtʊ taa.
Pɩkɛ pʊtʊ weyi palaba-ɩ kɩlabʊ nɛ ɛfɛyɩ ɖiɣɖiɣ kpaa kɛlɛ ɛ-tɛ agbele naa naanaza mba pasɩma-wɛ tɔʊ cɛnzɩ piŋ. Kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ pʊtʊnaa kpata yɔɔ lɛ, paɖʊ-ɩ ñɩɣlɩm kʊñɔndɩnaa pʊtʊnaa taa kɛnɛ, kɛlɛ patatɩɩ ɖʊta-ɩ pʊtʊnaa nabayɛ liɖe taa.
Kpɛlɛkɩtʊ lɛɛtʊ ñɔkɔɔ ɖomaɣ nɛ agoza fenasɩ taa pɩnaɣ 2001, nɛ tʊtʊ ñawɩlɩɣ lɩvɛrɩmɔrɩyɔm tɛ ŋñɩɩ kɔtɩɩ waa naalɛ kɩfama. Pʊwayɩ ɖɔɖɔ kɔyɔ pana 293Lv tɛ ŋñɩɩ kɔtɩɩ waa lutozo pɩnzɩ naanaza wayi.
2g0fbfkbcroslm8hcgaihjih7ca2g6o
Tɛnɛsɩ
0
2757
13106
12456
2018-12-20T18:35:56Z
Gnangbade
58
lien
13106
wikitext
text/x-wiki
Tɛnɛsɩ, nabʊyʊ pya-ɩ nɛ ɛ-tɛ Ɛnglɩsɩ hɩɖɛ mbʊ se tennessine, kɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ pʊtʊ weyi ɛ-ñʊʊ mayaɣ kɔyɔ 117 nɛ yʊsaɣ ñɩŋa yɔ Ts. Ɛ nɛ ʊnʊnsɛpɩtɩyɔm (Uus) palɩ ɖama kɛ IUPAC yatʊ taa, nɛ patasɩ-ɩ yaʊ ɖɔɖɔ se pʊtʊ 117 matʊ paɣtʊ taa. Palaba-ɩ kajalaɣ ɖeɖe [[kɔlaɣ fenaɣ]] taa pɩnaɣ [[2010]] kɛlɛ pesida-ɩ nɛ 249Bk(48Ca,3n)294Ts et 249Bk(48Ca,4n)293Ts kɛ pɩdaa pee yɔɔ ñɩnɩɣ sukuli kɩkpɛndʊʊ (ОИЯИ ou JINR) taa Doubna, [[Ruusii|Ruusi]] ɛjaɖɛ taa.
IUPAC tisi ɛ-hɩɖɛ yɔɔ [[saŋayɩŋ fenaɣ]] taa pɩnaɣ 2015 nɛ paha-ɩ [[kamɩŋ fenaɣ]] taa pɩnaɣ 2016 ɛ-Ɛnglɩsɩ hɩɖɛ kpaagbaa nɖɛ pɩlɩna [[Tenesii|Tennessee]], pɩkɛ ɛjaɖɛ tɛtʊ hɩɖɛ, ɖenɖe Oak Ridge takʊʊ nɛ wiluu tʊmɩyɛ wɛɛ yɔ, peeɖe ɖɔɖɔ bɛrɩkɛlɩyɔm weyi eyeba nɛ pala pʊtʊ 117 yɔ wɛɛ.
Ɛ-hɩɖɛ taa wɛ latɛŋ tɔm lila naatozo kʊyʊm-kʊyʊm-lʊbɛ nɛ pʊyɔɔ kadɩnaɣ ɩyɔm ɖɔɖɔ ɛzɩ payaʊ pʊtʊnaa lalaa yɔ. IUPAC ñɩɣ niye pʊtʊ 117 natʊ tɔm yɔɔ [[saŋayɩŋ fenaɣ]] kɩyakʊ 30 pɩnaɣ 2015. Pɩkɔma [[Mɩsɩkʋm fenaɣ|mɩsɩkʊm fenaɣ]] kɩyakʊ 8 pɩnaɣ 2016 lɛ, IUPAC hɔɔlʊʊ lɛɛkʊ yɔɔdɩ se ɛ-hɩɖɛ ([[Englɩsɩɩ kʊnʊŋ|Ɛnglɩsɩ kʊnʊŋ]] taa) ɛkɛ se tennessine, nɛ ɛ-yʊsaɣ mayaɣ kɛ Ts. Kɛlɛ ɖama nɩnaʊ nabʊyʊ paɣzɩ pɩkɔɔ pɩsɩna [[kamɩŋ fenaɣ]] kɩyakʊ 8 pɩnaɣ 2016. IUPAC kpaɣ hɩɖɛ nɖɩ [[kamɩŋ fenaɣ]] kɩyakʊ 28 pɩnaɣ 2016.
Mbʊ pʊtʊ ɛnʊ paya-ɩ hɩɖɛ nɛ Ɛnglɩsɩ kʊnʊŋ taa yɔ kɔna kaɖɛ piŋ kʊnʊmɩŋ lɛɛŋ taa yatʊ taa, kɔzɩ kɔzɩ anasaayɩ kʊnʊŋ taa, mbʊ pʊyɔɔ yɔ hɩɖɛ nɖɩ ɖɩtaa tɛzɩɣna ɩyɔm ɛzɩ pʊtʊnaa lalaa hɩla yɔ. Pɩlɩna [[ɖomaɣ fenaɣ]] pɩnaɣ 2016 paɣtʊ natʊyʊ yɔɔ lɛ, IUPAC wɩlɩ se keeke taa lɛ pʊtʊnaa mba pɛwɛɛ pɩlʊʊ 17 tɛ hɩla kaapɔza se atɛzɩna –ine.
q1urih54ix5w8lw3k03vtu2lz9gubv1
Ɔganɛsɔŋ
0
2758
12457
2018-04-20T09:55:51Z
Siraq123
74
Creation d'une page sur Oganesson
12457
wikitext
text/x-wiki
Ɔganɛsɔŋ (yʊsaɣ mayaɣ kɔyɔ Og) kɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ pʊtʊ weyi ɛ-ñʊʊ mayaɣ kɔyɔ 118. Ɛ nɛ ʊnʊnɔktɩnɩyɔm (Uuo) pɩlɩna IUCPA paɣtʊ yɔɔ, nɛ patasɩ-ɩ yaʊ ɖɔɖɔ se pʊtʊ 118 kɛ matʊ paɣtʊ taa. Palaba-ɩ kajalaɣ ɖeɖe pɩnaɣ 2002 ɛlɛ pɛkpɛnda-ɩ nɛ 249Cf(48Ca,3n)294Og kɛ pɩdaa pee yɔɔ ñɩnɩɣ sukuli kɩkpɛndʊʊ (JINR) taa Doubna tɛtʊ taa Ruusi ɛjaɖɛ taa.
IUPAC tɩsɩ ɛ-hɩɖɛ yɔɔ saŋayɩŋ fenaɣ taa pɩnaɣ 2015 nɛ ɛ-kpaagbaa hɩɖɛ kamɩŋ fenaɣ taa pɩnaɣ 2016 pɩtɩŋna Iouri Oganessian, ɛlɛ kaakɛ Flerov Laboratory of Nuclear Reactions tʊmɩyɛ ñʊʊ tʊ, peeɖe paalaba pʊtʊnaa yuŋ ñɩmba kɩbama sakɩyɛ.
Pɩkɔma pɩnzɩ 1960, paaya ʊnʊnɔkɩtɩyɔm se éka-émanation (yʊsaɣ mayaɣ kɔyɔ eka-Em kɛ lɛlɛɛ yɔ lɛɣtʊ matʊ paɣtʊ taa (pʊ-tɔbʊʊ se ɛlɩna) pɩɩkɛ hɩɖɛ nɖɩ paaya radɔŋ yɔ alɩwaatʊ ndʊ tɩ-taa yaa nabʊyʊ taa éka-radon (eka-Rn), nɛ pʊwayɩ UICPA maɣza pɩnaɣ 1979 se paya-ɩ se kʊyʊm-kʊyʊm-ɔkt-ɩyɔm pɩtɩŋna ñʊŋ masɩ naatozo nzɩ sɩkɛ ɛ-ñʊʊ mayaɣ yɔ.
Pɩcɔ papazɩɣ pɛtɛ taa nɛ paya-ɩ ɛ-hɩɖɛ lɛ, ɔganɛsɔŋ ɛnʊ payaɣ-ɩ se eka-radon (radɔŋ tɛɛ) kɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ pʊtʊnaa kpata taa) pɩtɩŋna pʊtʊnaa mba Dmitri Mendeleïv kaakpɛɣ pɔ-tɔm yɔ nɛ pʊcɔ ɛlɩzɩ-wɛ nɖeke nɛ ɛya-wɛ hɩla. Lɛɣtʊ matʊ paɣtʊ taa, paaya ʊnʊnɔkɩtɩyɔm se pʊtʊ 118. UIPAC ñɩɣ nesi ɛ-natʊ tɔm yɔɔ saŋayɩŋ fenaɣ kɩyakʊ 30 pɩnaɣ 2015.
ij33kmkkijbjf27b86wh3dovf96vzbz
Iranɩyɔm cɛzɩyaa
0
2759
12461
2018-04-22T13:41:54Z
Kamazina
92
Création d'une page sur les transurariens
12461
wikitext
text/x-wiki
Pʋdʋnaa mba payaɣ se ɩranɩyɔm cɛzɩyaa yɔ, pɛkɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʋʋ tɛ wondu. Pɛ-tɛ pʋyʋ kɔtɩɩɩ mayaɣ cɛzɩɣ mbʋ payaɣ se iraniyɔm yɔ pʋbʋ tɛ pʋyʋ kɔtɩɩɩ mayaɣ. Pʋ-tɔbʋʋ se iraniyɔm tɛ pʋyʋ kɔtɩɩɩ mayaɣ cɛzɩ 92.
Pa-tɩŋa payɩ pɛkɛ cɛkasɩ tɔtʋ wondu. Pɛfɛyɩna ɖɩwɛyɛ kpɛndɩyɩ weyi eetuu kaʋ yɔ nɔɔyʋ. Pɛkɛ mbʋ ɛyʋ lakɩna e-nesi kɩlabɩnaʋ yɔ. Cɛkasɩ tɔtʋ wondu ndʋ tɩfɛyɩ yuŋ kpem yɔ palakɩ-tʋ hɔ ta ape tɛ heelim ñɔʋ tɛ luyuu ñɩɣyʋʋ taa.
Piyele cɛkasɩ tɔtʋ wondu ndʋ tɩwɛ yuŋ yɔ, palakɩ tʋtʋ nɛ pe cikpena tɛ kpidisuu ñɩɣtʋ.
Ɖiwiliye ɖamɩŋ nɩɩyɛ taa palakɩ tʋma ana a-tɩŋa.
Pɩnaɣ 2016 taa pɔcɔnaa nɛ pana se ɩranɩyɔm cɛzɩyaa 26 tamsɩna ɖama. Piyele mba payaɣ se neptiniyɔm waa yɔ, 93 ñatamsɩna ɖama. Nɛ mba payaɣ se oganɛɛsɔɔ waa yɔ, 118 waa ñatamsɩna ɖama.
Pʋkɔm pɩtalɩ pɩnaɣ 2016 ñɩŋga ŋga ka-taa yɔ, patanada ɖɩwɛyɛ kpɛndɩyʋ nɔɔyʋ se ɛ-tɛ pʋyʋ kɔtɩɩɩ tɛ mayaɣ cɛzɩ 118.
4c1ido9pyb1b951jp17rn9duxuaw73i
Aɖam nɛ Ɛvɩ
0
2760
13848
12485
2019-04-07T19:24:23Z
Gnangbade
58
liens, photos
13848
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Anonymous_Adam_and_Eve.jpg|vignette|Anonymous Adam and Eve]]
Adam ([[Hɛbra kʊnʊŋ|hebra kʊnʊŋ]] taa lɛ, אָדָם, aramen nɛ siriyaki kʊnʊŋ taa lɛ, ܐܕܡ, [[Arabɩɩ kʊnʊŋ|arabɩ kʊnʊŋ]] taa lɛ, آدم) kɛ ɛyʊ weyi pɔyɔda ɛ-tɔm kiɖe tɛɛ takayaɣ taa nɛ ceu takayasɩ taa yɔ nɛ ɛkɛ ɖɔɖɔ ɛyʊ weyi pɔyɔɔda ɛ-tɔm piŋ Ɛsɔ tɔm takayasɩ sakɩyɛ taa yɔ. Tɔm yɔɔdɩtʊ kikpeɣtu ndʊ nɛ ɖɔɖɔ yuda ñɩma, Ɛsɔ sɛtʊ aŋgba nɛ malɩŋ aŋgba taa lɛ, ɛyʊ ɛnʊ ɛkɛ kajalaɣ ɛyʊ weyi Ɛsɔ tɩtɩŋa lɩzana e-nesi yɔ. Pekpeɣkiɣ se ɛsɩba lɛ ɛɛwɛna pɩnzɩ 930 (kiɖe tɛɛ tɔm takayaɣ taa 5-5) ŋtalɩ pɩnzɩ 960 pɩlɩna kiɖe tɛɛ aseɣɖe tɔm takayaɣ nakayɛ. Ɛɛkɛ ɖɔɖɔ Ɛvɩ ɛgbaɣtʊ, esinaɣ palɩza nɛ palabɩna halʊ ɛnʊ. Hɩɖɛ Adam pʊ-tɔbʊʊ se ɛyʊtʊ, tɩwɛɛ Azii Wɩsɩ Ɖɩɖʊyɛ nɛ Afrika hɔɔlɩŋ nɩɩyɛ taa.
Ɛsɔ tɔm takayaɣ taa lɛ, nɛ kiɖe tɔm takayasɩ taa lɛ, Adam (hebra kʊnʊŋ taa lɛ, אדם, pɩlɩna tɔmʊʊ אדמה pʊ-tɔbʊʊ se tɛtʊ) ɛkɛ kajalaɣ ɛyʊ weyi Ɛsɔ maɣmaɣ lɩza kɩyakʊ loɖo pɩtɩŋna tɛtʊ mʊzʊʊ yɔɔ ɛlɛzʊʊ tɩyɛ, nɛ pʊcɔ ehosi ɛ-mɔɔŋ tɛɛ nɛ ɛkpaɣ wezuu. Kajalaɣ taa lɛ, eɖeke ɛnʊ yɔ abalʊ nɛ halʊ (Ɛsɔ lɩzɩ Adam ɛzɩ ɛ maɣmaɣ yɔ, ɛzɩ Ɛsɔ ɛnʊ ɛ maɣmaɣ yɔ, ɛlɩzɩ-wɛ halʊ nɛ abalʊ.
Ɛsɔ cɔna se pɩfɛyɩ ɖeu se ɛyʊ ɛwɛɛ eyeke lɛ, ɛlɩzɩ kpɩna nɛ ewona-yɛ ɛ-cɔlɔ se ɛna se ɛyaɣ-yɛ hɩla suwe. Adam hɩɖɛ a-taa paa ndɩ lɛ, kɛlɛ ɛtanaɣ ɛlɛzʊʊ ñɩnʊʊ nɔɔyʊ pɩ-taa kaʊ weyi ɛmʊna-ɩ yɔ. Ɛsɔ yele nɛ ɖom kpaɣ-ɩ, kɛlɛ Ɛsɔ lɩzɩ e-sinaɣ nɛ ɛlabɩna ɛ-halʊ. Adam tɩlɩ-ɩ se ɛkɛ e-tomnaɣ tɛ tomnaɣ nɛ ɛ-mɔɔyɛ taa mɔɔyɛ pʊ-tɔbʊʊ se palɩzɩɣ ɛ-yɔɔ kɛnɛ. Adam kpaɣ-ɩ ɛ-halʊ, kɛlɛ Ɛsɔ pɔzɩ-wɛ se palʊlɩ nɛ puhuu, se pañazɩ kpɩna nɛ atɔɔ ñɩtʊ. Kajalaɣ hɔʊ ŋgʊ Ɛsɔ tisi-wɛ Eden kaɖaɣ taa, se Adam ɛhayɩ nɛ ɛɖaŋ kaɖaɣ yɔɔ.
Adam ha ɛ-halʊ hɩɖɛ se Ɛvɩ pʊ-tɔbʊʊ wezuu mbʊ pʊyɔɔ yɔ ɛkɛ ɖoyo weyi ɛkaɣ tɩyʊ ɛyaa kpeekpe weziŋ yɔ. Pɛkɛdɩɣ-ɖʊ se ɛyaa mba pa naalɛ pɛlɛɣ wɛnaʊ kajalaɣ taa kɛ pɩyaa naatozo mba yɔ Caïen nɛ Abel nɛ Seth nɛ pɩyaa lalaa mba patayaa pa-hɩla yɔ. Ɛsɩkaɣ lɛ ɛɛwɛna pɩnzɩ 930. Ɛyaa mba pawayɩ lɛ kpaɣɖɩŋ nakʊ tɩŋa, palʊlɩ ɛyaa sakɩyɛ nɛ lɩm kpaɣ patɩŋna keŋkeŋ kɛlɛ pɩsaɣ Noé nɛ ɛ-hɔʊ (ɛ-halʊ nɛ ɛ-pɩyaa Japhet nɛ Sem nɛ Cham nɛ papa halaa).
esu7cvp5gqxcgvak9tgyoakaby2zzgr
Confucius
0
2761
13971
12486
2019-04-13T15:25:48Z
Gnangbade
58
liens, photos
13971
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Konfuzius-1770.jpg|vignette|Konfuzius-1770]]
Confucius ([[Mandarɛɛ kʊnʊŋ|Siini]] kɛlɛʊ taa lɛ孔子 ; pinyin kʊnʊŋ taa lɛ, Kǒng Zǐ ; Wade taa lɛ, K'ung³-tzu³), palʊla-ɩ [[salaŋ fenaɣ]] kɩyakʊ 28 pɩnaɣ 551 pʊcɔ palʊlɩ Yesuu Krɩstʊ Zou tɛtʊ nɛ ɛsɩ [[agoza fenaɣ]] kɩyakʊ 11 pɩnaɣ 479 pʊcɔ palʊlɩ Yeesu Krɩstʊ Qufu tɛtʊ taa pɩkɛ Shandong kewiyaɣ tɛtʊ hɔɔlʊʊ taa, ɛɛkɛ ɛyʊ yɔɔ lɩmaɣza tʊmɩyɛ tʊ Siini ɛjaɖɛ taa. Ɛ-hɩɖɛ sɔsɔyɛ yɔ Kong nɛ cikpeɖe yɔ Qui, ɛyaa sakɩyɛ ya-ɩ se Zhongni. Ɛkɛ tɔm kɛdɩtʊ ɛyʊ sɔdʊ kpem [[Siini]] ɛjaɖɛ taa, nɛ ɛkɛ kajalaɣ wɩlɩyʊ Siini ɛjaɖɛ taa peeɖe.
Walaa taa lɛ paya-ɩ se Kǒngzǐ (孔子) yaa Kǒng Fūzǐ (孔夫子) kɛ Siini ɛyaa cɔlɔ nɛ pʊ-tɔbʊʊ se wɩlɩyʊ Kong nɛ papɩsɩ-ɖɩ latɛŋ kʊnʊŋ taa se Confucius pɩtɩŋna Yeesu ɛgbaɣtɩnaa yɔɔ. Koree ɛyaa ya-ɩ se Kong-ja, [[Sapɔŋ]] tɩnaa se Kôshi, [[Fɩyɛtɩnaam|Fɩyɛtɩnam]] ñɩma se Khổng Tử.
Ɛ-hɩɖɛ keeke kɛlɛ Kong Qiu (孔丘), nɛ ɛyaa kpeekpe nɔsɩ taa hɩɖɛ kɔyɔ Zhongni (仲尼). Ɖɔɖɔ ñamtʊ yɔɔ paya-ɩ se Kongfuzi (孔夫子), yaa kɛlɛʊ taa lɛ, Kongzi (孔子). Papɩsɩ-ɖɩ Confucius ɖɩɖɩ ñalɩna Kongfuzi, poluba-ɖɩ kpaɣɖʊ 16 alɩwaatʊ taa pɩtɩŋna Yeesu ɛgbaɣtɩnaa mba paatɩyɩ-wɛ Siini ɛjaɖɛ, nɛ pɩkɛ ɛzɩ koŋ lɛ Matteo Ricci yana-ɩ-ɖɩ.
[[Fichier:Confuciustombqufu.jpg|vignette|Confuciustombqufu]]
Kong liɖe kaalɩna Song ɛjaɖɛ taa kɛnɛ. Ɛ-cɔzɔ kaakɛ Song ɛjaɖɛ taa you tʊmɩyɛ lɩm ɖʊyʊ, KongFu Jia. Pʊwayɩ pakʊ ɛnɛ ɛnʊ lɛ, ɛ-pɩyalʊ Fang Shu wolo ɛmɛlɩ Lu ɛjaɖɛ taa, peeɖe ɛlaba sɔɔjɛtʊ tʊmɩyɛ piŋ. Ɛ-pɩyalʊ Shu Lianghe tɩŋɩ ɛ-nɔmɔʊ ɖɔɖɔ nɛ ɛla sɔɔjɛtʊ tʊmɩyɛ piŋ. Hɔʊ ŋgʊ kɩ-ɛyaa kaakɛ yoyaa siŋ nɛ Confucius ɛnʊ kɛna Shu Lianghe pɩɣa, kɔɔ ɛpɩsɩ kajalaɣ tʊ weyi ekiza hɔzɩŋ tɔm yɔ.
8v8qy3t4uvl2iv0p9f7xkvad5vuckvq
Guru Granth Sahib
0
2762
14900
12544
2020-12-11T03:42:43Z
45.167.72.22
14900
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Guru-granth-sahib-ji-maharaj.jpg|vignette|Guru-granth-sahib-ji-maharaj]]
Guru Granth Sahib kɛ Sikhs waa tɛ takayaɣ kiɖeɖeɣa, mba paya-kɛ Guru (yaa ciyam wɩlɩyʊ) maatɛŋ. Ɛ-hɩɖɛ tɔmpee lɩna sanskrit kʊnʊŋ taa, pendjabi nɛ ceu kʊnʊmɩŋ taa. Guru tɔbʊʊ se ɛyʊ weyi ɛlɩzɩ-mɩ cɩkpɛndʊʊ taa nɛ ewokina-mɩ mʊntʊsʊʊ taa yɔ, Gu tɔbʊʊ se cɩkpɛndʊʊ, ŋgʊ ru tɔbʊʊ se mʊntʊsʊʊ.
Granth tɔbʊʊ se takayaɣ kiɖeɖeɣa (palɩzɩ Granth tɔbʊʊ kɛlɛʊ se takayaɣ nɛ Sikh waa tɔŋ se pɩkɛɛ kaañamtʊ alɩwaatʊ ndʊ ɛyʊ yɔɔdʊʊ Guru Granth Sahib tɔm yɔ, ŋgʊ alɩwaatʊ kʊyʊmtʊ ndʊ tɩyɔɔ penjabi tɩnaa tɛ lɛ Granth tɔbʊʊ se takayaɣ kɩkalaɣ, ( tɔmpiye nɖɩ palɩzɩ-ɖɩ ceu kʊnʊŋ taa nɛ tɩwɛɛ ɖɔɖɔ hindi kʊnʊŋ taa) nɛ pʊ-tɔbʊʊ se ɛgbaɣtʊ, tabalʊ, kɛlɛ palɩzɩ tɩ-tɔbʊʊ mbʊ se wɩlɩyʊ Guru takayaɣ kɩkalaɣ.
[[Fichier:Guru_Granth_Sahib_Sikhism_scripture.jpg|vignette|Guru Granth Sahib Sikhism scripture]]
Tanaŋ nɛ ɖanaɣ ewelesiɣ Sikhs tɔm mʊyaa cɔlɔ, mba payaɣ se gurdwaras waa. Sikhs ɛyaa luŋuu ɛ-tɛɛ, nɛ eyeke etukuna altaro Ɛsɔ sɛtʊ kpaŋ taa, eyeke pɛcɛla-kʊ. Ɛyaa ñaŋɩɣ-ɩ ɛzɩ gourou weyi nɛ ɛ-ɛsɛ yɔ. Ɛkɛ guru hiu nɛ kʊyʊm ñɩnʊ. Guru Nanak (pɩnzɩ 1469-1539), kajalaɣ gourou Sikh tɩnaa tɛ ɛnʊ kaalɛna paɣzɩ maʊ. Guru Granth Sahib takayaasɩ tɩŋa kaawɛna takayɩ hatʊ 1430.
[[Fichier:Gurudwara_Bara_Sikh_Sangat_Granth_Sahib.jpg|vignette|Gurudwara Bara Sikh Sangat Granth Sahib]]
Takayɩ hatʊ 1430 nzɩ Guru Arjan ɖʊ-sɩ [[pɩnaɣ]] 1604 takayasɩ lɛɛsɩ taa (ɛyʊ ɛnʊ ɛnʊ kɛna kagbanzɩ tʊ kɛ mba pɛlɛɛza Guru Nanah yɔ) nɛ ɛkpaɣ hɩɖɛ se Adi Granth. Pʊwayɩ yɔ pɩnaɣ 1705 Guru Gobind Singh tɛza tʊ nɛ ɛsɔzʊʊ ɛ-caa Guru Tegh Bahadur weyi ɛlɛza-ɩ yɔ ɛ-tɛ hama keɣsi tɔm. Pʊcɔ ɛsɩ pɩnaɣ 1708 lɛ, Guru Gobind Singh pa hulaɣ Sri Guru Granth Sahib se eyeke koŋ ɛkɛʊna e-lone taa caɣyʊ ɛ-sɩm wayi.
44x72g04rytjhlum7rc6tumrlymfsz2
Krishna
0
2763
14639
14115
2020-06-23T16:45:27Z
Gnangbade
58
Added photos and links
14639
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Sri_Mariamman_Temple_Singapore_2_amk.jpg|vignette|Sri Mariamman Temple Singapore 2 amk]]
Krishna (Krichna, Krsna, कृष्ण, cɩkpɛndʊʊ, yulee-pidimm sanskrit kʊnʊŋ taa) kɛ Ɛsɔ siŋ [[Ɛndɩ]] Ɛsɔ sɛtʊ nɔmɔʊ taa. Ɛndɩ Ɛsɔ sɛtʊ tɩnaa tɛ lɛ, ɛkɛ lutozo tʊ weyi ɛwɛ [[Vishnou]] taa yɔ. Gaudiya Vaishnavsme tɩnaa tɛ lɛ ɛkɛ kɩlɩm kɛ lalaa kpeekpe taa. Sɔnzɩ sakɩyɛ taa Ɛndɩ ɛjaɖɛ taa lɛ ɛmʊna samtʊ sakɩyɛ nɛ poluŋkuu ɛ-tɛɛ.
Ɛ-ɖalʊ na-ɩ nɛ ɛcaɣ ɛ cɔlɔ lɛ, ɛlakɩ nɛ ɛsɩɣna ɛnɛ ɛnʊ, pala sakɩyɛ hama laɣsɩ nzɩ sɩɖaŋɩɣ feziŋ kɩtɛkɛdɩŋ weyi ɛhaɣa nɛ ɛsɛ ɛnɛ ɛnʊ yɔ nɛ Balarama pɩlɩna Kamsa yɔ. Kɛlɛ Krishna la lɩmaɣ za mbʊ se ɛɖɩzɩɣ yɛɖɛ yɛɖɛ tɔm naa mba, Krishna Balarama, pɩkɛna-wɛ tʊmɩyɛ se pakandɩ pɛ-ɛjaɖɛ yɔɔ nɛ yoŋ ndɩ ndɩ.
[[Fichier:Indischer_Maler_um_1660_002.jpg|vignette|Indischer Maler um 1660 002]]
Krishna kʊyɩ Yamuna pɔɔ nɔɔ yɔɔ nɛ ɛɖɛɛ ɛcaɣ ɛ nɛ ɛ-samaɣ Dvaraka kɛ Gujarat tɛtʊ taa. Peeɖe ɛkata nɛ ɛkpaɣ halʊ Rukmini. Pʊwayɩ kɛlɛ ɛñɔtɩna Arjuna nɛ Pandava nɛ ɛ nɛ-wɛ pɛkpɛndʊʊ tʊmɩyɛ labʊ Kurukshetra yoŋ ɖeɖe, yoŋ weyi ɛɛlɩ Mahâbhârata (Mahâbhârata Gita taa yɔ) peeɖe ɛkpɛlɛka-wɛ Krishna, kɛlɛ ɛ-kɔɔ Subhadra walɩ Arjuna.
[[Fichier:Indischer_Maler_um_1740_001.jpg|vignette|Indischer Maler um 1740 001]]
Ɛsɔ naa heyi-ɩ kɩyakʊ nakʊyʊ wiye se etekizi Dvârakâ ɛ nɛ ɛ-samaɣ kɔyɔ pe-liɖe nɖɩ ɖɩɖɩŋ yaa ɖɩmʊkɩ. Ŋgʊ pasɩŋʊʊ hapɩyɛ yɔɔ pɔɔ nɔɔ yɔɔ nɛ ɛyaa niidiɣ pa-tɩ nɛ you paɣzɩ. Krishna nɛ ɛ-ɖalʊ pɛcɛyɩ pa-tɩ pɛhɛzɩɣ you aayɩ pawɩɩ. Pese pɔsʊʊ laʊ nɛ patɩmɩɣ se hayɩ ɛsɔ yɔ pɩhɛɛ, peeɖe ɛgbam nɔɔyʊ ñamapa-ɩ ɛ-kɩkpɛzɩŋ ɛlɛ payaɣ Jâras pʊ-tɔbʊʊ se ɛyʊ kɩbɩnʊ, ɛlɛ kpaɣ-ɩ ɛzɩ kpɩnɛ yɔ. Ɛ-natalʊʊ taa ehiɣa ɛsɔ, kiyeke ɖɔɖɔ ɛpɩzaɣ ehiɣ, ɛsɩbɩna-kʊ nɛ patana e-tomnaɣ kɛlɛ patapɩzɩɣ pepimi-ɩ.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Ɛsɔ sɛʋ aŋgba yɔɔ cɔnɩyaa]]
[[Category:Ɛɛnduuyism]]
7w4xwzdd8wc7075bhsn7b4lwvback8b
Martin Luther
0
2764
14620
13651
2020-06-02T15:58:38Z
Frenezulo
2588
14620
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Lucas_Cranach_d.Ä._-_Martin_Luther,_1528_(Veste_Coburg).jpg|vignette|Lucas Cranach d.Ä. - Martin Luther, 1528 (Veste Coburg)]]
Martin Luther, palʊla-ɩ [[kamɩŋ fenaɣ]] kɩyakʊ 10 pɩnaɣ 1483 Eisleben, Thuringe, [[Caama]] ɛjaɖɛ taa nɛ ɛsɩ ɛlaɣ fenaɣ kɩyakʊ 18 pɩnaɣ 1546 tɛtʊ kʊyʊm ndʊ tɩ-taa, ɛkɛ Ɛsɔ tɔm tʊmɩyɛ tʊ, nɛ payaɣ-ɩ se ɖalʊʊ, ɖɔɖɔ ɛkɛ wɩlɩyʊ sukuli kɩtɛzʊʊ taa, ɛnʊ pʊzɩna pɩɣyɩyaa tɩnaa cɔɔcɩ, ɛnʊ lɛzɩna mba palʊkɩ maɣzɩm mbʊ se pɔtɔsɔɔlɩ pɩɣyɩyaa tɛ Ɛsɔ sɛtʊ aŋgba.
Ɛ-ɛsɩyɛ sɛna ñʊʊ yabɩtʊ tɔm mbʊ lɛ, nɛ sɔndʊ kpaɣ-ɩ nɛ hɛkʊ nɛ hɛkʊ alɩwaatʊ taa sɩm tɔm mbʊ lɛ, ehiɣ ɖoŋ sɔsɔŋ nɩɩyɛ Yesuu hɔɔlʊʊ pɩtɩŋna Ɛsɔ tɔm takayaɣ kiɖeɖeɣa taa takayaɣ ŋga Paul tɩyɩna [[Room]] ñɩmba yɔ. Luther cɔlɔ lɛ, ciyam ñʊʊ yabɩtʊ kɛ Ɛsɔ kʊjɔʊ, kɩlɩna tɩ kɩwɛkɩm yɔɔ kpiɖiɣ nɛ Yesuu Krɩstʊ yɔɔ tisuu piŋ se ɛnʊ kɛna Mesiya, paa ŋtɛkɛ cɔɔcɩ tʊ kɔyɔ.
Palʊla Martin Luther Eisleben (Mansfeld, sɔnɔ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩyaɣ se Saxe-Anhalt yɔ) kamɩŋ fenaɣ kɩyakʊ 10 pɩnaɣ 1483. Ɛkɛ kajalaɣ pɩɣa Hans Luder cɔlɔ ɛ nɛ ɛ-halʊ Marguérite Zidler. Ɛ-caa kaakɛ haɖʊ ɖooo kiɖe tɛɛ, pʊwayi pamʊ-ɩ tʊmɩyɛ kuwiviri ñɩɣlɩm tɛtʊ ɖɩlaɖɛ Mansfeld egeetiye taa, pʊwayɩ ɛpaɣzɩ huyu nɛ ɛnaŋɩɣ kuwiviri ñɩɣlɩm tɛtʊ, peeɖe ehiɣ ɛ-tɩ nɛ ñɩm tʊ. Martin Luther wɛna ɖalaa nɛ kɔɔnaa siŋ kɛlɛ ɛkɩlɩ sɔɔlʊʊ ɛ-ɖalʊ Jacob.
6hn3wwr4q30wpigohxy5pekxgdkavct
Jean-Paul 2
0
2765
15900
15898
2022-02-15T18:25:01Z
Gnangbade
58
corrected photos
15900
wikitext
text/x-wiki
[[File:Dad Visite Officielle Vatican Pape Jean Paul II (croped).jpg|thumb|Dad_Visite_Officielle_Vatican_Pape_Jean_Paul_II_(cropped)]]
[[File:George H W Bush and Pope John Paul II (cropped).jpg|thumb|George_H_W_Bush_and_Pope_John_Paul_II_(cropped)]]
[[File:John Paul II Brazil 1997 2.jpg|thumb|John_Paul_II_Brazil_1997_2]]
Karol Józef Wojtyła (pɔyɔɔdʊʊ se ˈka.ɾɔl ˈju.zεf vɔi̯.ˈtɨ.wa) Wadowice, pʊñɔtɩna Cracovie [[Pɔlɔɔñɩ]] ɛjaɖɛ taa, kpaɣ pɩnaɣ [[1920]] agoza fenaɣ kɩyakʊ 18 [[Fatiikaŋ]], [[ɖomaɣ fenaɣ]] kɩyakʊ 2 pɩnaɣ [[2005]], ɛkɛ Pɔlɔɔñɩ cɔjɔ layʊ, ɛkɛ episikɔpʊ, pʊwayɩ yɔ ɛpɩsɩ cɔjɔ kpaŋgbamʊ Cracovie tɛtʊ taa, ɛkɛ cɔjɔ toko kɩsɛmʊʊ tʊ, palɩzɩ-ɩ nɛ ɛkɛ katoliki cejewiye tɛ papa [[aloma fenaɣ]] kɩyakʊ 16 pɩnaɣ [[1978]] kɛlɛ paya-ɩ Jean-Paul 2 tʊ ([[latɛŋ kʊnʊŋ]] taa lɛ, Ioannes Paulus II, [[Itaalii kʊnʊŋ|Itaalii]] taa Giovanni Paolo II, [[Polonɛɛ]] taa lɛ, Jan Paweł II). Katoliki ɛyaa ya-ɩ Jean-Paul 2 Kiɖeɖeu ɖooo alɩwaatʊ ndʊ paɖʊ-ɩ kiɖeɖema taa yɔ.
Ɛkɛ sukuli laɖʊ Pɔlɔɔñɩ sukuli kɩtɛzʊʊ taa ɛyʊ yɔɔ maɣzɩm kpɛlɛkʊʊ pɩlʊʊ taa mbʊ lɛ, ɛlakɩ amʊʊza eyaa mba pataasɔɔlɩ [[Caama]] ñɩma tɔm taa, wayi yɔ ɛsʊ mɛɛsaɣ tɛɛ fata naa pɩlʊʊ taa pɩnaɣ 1942. Pakpa-ɩ cɔjɔtʊ pɩnaɣ 1946, lɛ ɛtɛma labʊ sukuli [[Room]] nɛ [[Fransɩɩ]], ɛkɛ cɔjɔ layʊ Pɔlɔɔñɩ kpɛndɛ ñɩm tɩnaa tɛ pɩnaɣ 1948 kɛ evebiyaa cɔlɔ. Ɛtɛma maʊ ɛ-tɛ tɔm kɩcɔɔlɩtʊ takayaɣ pɩcɛlɩna sɔɔlɩm kɔzɩ kɔzɩ hɔʊ taa sɔɔlɩm yɔɔ lɛ, cɔjɔ toko kɩsɛmʊʊ tʊ Saapieha ya-ɩ sukuli kɩtɛzʊʊ taa. Ɛpɩsɩ pɩnaɣ [[1958]] episikɔpʊ weyi ɛkɩlɩ kɛʊ pɩɣa yɔ Pɔlɔɔñɩ ɛjaɖɛ taa.
Ɛwɛ Fatiikaŋ tɛtʊ taa lɛ, ɛsɩma kʊnʊmɩŋ sakɩyɛ nɛ Ɛsɔ tɔm ɖɔɖɔ sakɩyɛ kɛlɛ ɛpɩsɩ sɔsɔ nɔɔ taa tɔm ɖɛzɩyʊ episikɔpʊ pɩlʊʊ taa Pɔlɔɔñɩ, mbʊ yebina nɛ ɛsɩnda Paul 6 tʊ tɩlɩ-ɩ piŋ. Ɛpɩsɩ cɔjɔ kpaŋgbamʊʊ nɛ ɖɔɖɔ cɔjɔ toko kɩsɛmʊʊ tʊ mbʊ pɩnaɣ [[1968]] (evebupɩɣa yem), ɛkandɩ nesi tɛɛ tʊma tɩnaa yɔɔ kpɛndɛ ñɩm tɩnaa tɛ, ɛkandɩ ɛyʊ waɖɛ yɔɔ.
Ɛ-tɛ cɔjɔtʊ ɖoŋ (pɩnzɩ 26, fenasɩ 5 nɛ kɩyakɩŋ 18) kɛ kpaɣ sɔnɔ alɩwaatʊ tʊnɛ tɩ-taa naatozo ndʊ tɔm kɛdɩtʊ hɔɔlʊʊ taa katoliki ɛyaa tɛ sɩɩna Pierre kiɖeɖeu nɛ Pie 9 tʊ. E-kewiyitu alɩwaatʊ taa ewoba ajɛyɛ 129 taa, ɛyaa mba patɩlɩ yɔ patalɩ ɛyaa miliiyɔɔ waa 500, ɛlaba kedizasɩ sɔsɔsɩ sakɩyɛ, ɛɖʊ laŋhɛzɩyɛ taa ɛyaa 1340, ɛpɩsɩ ɛyaa 483 kiɖeɖema.
oycz5a93tuysw91zqcwy09vttp0k1fj
Mahomet
0
2766
14899
14117
2020-12-11T03:40:30Z
45.167.72.22
14899
wikitext
text/x-wiki
Mahomet (ceu kʊnʊŋ taa محمد, paɖɩnɩɣ maʊ se Muḥammad), ɖɔɖɔ pɛɖɛyɩ se Muḥammad yaa Mohammed, ɛ-hɩɖɛ tɩŋa yɔ Abū al-Qāsim Muḥammad ibn ʿAbd Allāh ibn ʿAbd al-Muṭṭalib ibn Hāshim, ɛkɛ Ɛsɔ tɔm mʊyʊ, ɛlakɩ politiki tɔm nɛ arabɩ sɔɔja, ɛ-tɛ nɛ Quraych kiŋ. Ɛnʊ tɩna malɩŋ [[Ɛsɔ]] sɛtʊ ŋgbɛyɛ kiɖe, pakpaɣ-ɩ ɛzɩ ɛkɛ nayʊ siŋ. Malɩŋ ɛyaa kpekiɣ se pʊwɛzɩ palʊla-ɩ Mecque pɩnaɣ 570 cɔlɔ mbʊ yɔ nɛ ɛsɩ Medine pɩnaɣ 632.
Malɩŋ tɛ ñɔʊʊ nɛ ɖɩ-wazaɣ pazaɣ pɩcaɣ ɛyaa fezuu caʊʊ yɔɔ piŋ pɩ-tɛ wɛɛ ana a-taa, yebina nɛ Mahomet pɩsɩ sɩʊʊ siŋ tɔm kɛdɩtʊ taa. Kɛlɛ ɛ-tɔm kɛdɩtʊ caɣ ntɔnjɔɔlɩyɛ, mbʊ pʊyɔɔ yɔ, aseeɖe tɔm natʊyʊ tɔɖɔɔ ɛ-yɔɔ siŋ, pɩwɛɛ kaɖɛ se pɔyɔɔdɩ ɛ-yɔɔ tɔm keeke ɛzɩ ɛkɛʊ Ɛsɔ sɛtʊ ŋgbɛyɛ sɔsɔyɛ ndɩ yɔ ɖɩ-nɔɔ yɔɔ tʊ. Ceu tɔm takayaɣ maɣmaɣ taa, pɔyɔɔda ɛ-tɔm ŋñɩɩ yem. Tɔm naananza yeke koŋ pɔyɔɔda ɛ-yɔɔ tɔm takayaɣ ŋga ka-taa ŋgʊ ɛnʊ ɛzɩ Yesuu weyi paya-ɩ se 'Īsā, yɔ pɔyɔɔda ɛlɛ tɔm halɩ tam hiu nɛ naalɛ taa mbʊ yɔ halɩ pacʊnɩ-ɩ kpem pɩkɩlɩ Mahomet tɩtɩŋa ɛzɩ pɛɖɛyɩ-ɩ se ɛkɛ Messi, ɖɔɖɔ lɛ se ɛkɛ Ɛsɔ Fezuu Kiɖeɖeu (sourate ñʊŋ 4 ŋtalɩ 91).
Ceu takayaɣ taa lɛ paya Mahomet se ummî, pʊ-tɔbʊʊ se kɩsɩŋɩlʊʊ mbʊ pʊyɔɔ ɛtaatɩlɩ kalʊʊ ɖɔɖɔ lɛ ɛɛsɩŋ maʊʊ tɔm. Kɛlɛ paa mbʊ yɔ nabayɛ cɔlɔ lɛ, petekizi se ɛɛsɩŋ kɩbɩnjaazɩ tɔm nɛ kɩbɩnjaazɩ matʊ. Lalaa cɔlɔ hɩɖɛ nɖɩ se ummî tɔbʊʊ ɛ-tɛ nɛ ɛyaa mba pɛ-tɛ paasɩŋ kalɩtʊ nɛ matʊ yɔ yaa ɛyaa mba matʊ kiɖeɖetu yɔ. Pʊwayi payɩ yɔ, tɔm kɛdɩyʊ Mohamed Talbi tɔŋ se ɛɛsɩma kalɩtʊ piŋ nɛ matʊ nɛ ɛ-ɛsa kaakula camɩyɛ.
`Abdullâh ibn `Abd al-Muttalib nɛ Amina bint Wahb palʊlana-ɩ. `Abdullah kaakɛ `Abd Al-Muttalib pɩyalʊ, ɛlɛ maɣmaɣ kɛ Hachîm pɩɣa, Quraychite waa tɛ wiyaʊ pɩɣa, ɛnʊ kɛna Mecque komina ñʊʊ tʊ, ɛnʊ cɔnɩna Kaba ɖɩɣa ñɩm yɔɔ. Amina ñaakɛ Whab ibn `Abd Al-Manaf, ɛlɛ ñaakɛna tamaɣ tɔyʊʊ kɛ Banu Zuhrah cejewiye taa.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Ɛsɔ sɛʋ aŋgba yɔɔ cɔnɩyaa]]
[[Category:Iizilaam]]
9bgyij35wfmbfpjlhrsoqq1rftbkpot
Moïse
0
2767
14898
14118
2020-12-11T03:39:27Z
45.167.72.22
14898
wikitext
text/x-wiki
Moze (hebra kʊnʊŋ taa lɛ מֹשֶׁה בן עמרם Moshé ben Amram, krɛkɩ ñɩŋʊ taa lɛ Mωϋσῆς ou Μωσῆς, Mō(y)sēs, latɛŋ taa lɛ Moyses, ceu ta lɛ موسى Moussa) kɛ, paɣtʊ taa lɛ, kajalaɣ Yuda ñɩma tɛ nayʊ, weyi paya-ɩ nabʊyʊ taa se paɣtʊ ndʊ moze ha Israeli ɛyaa yɔ, pʊ-tɔbʊʊ Moze [[Ɛsɔ]] paɣtʊ tɔm. Ɛkɛ ɛyʊ sɔsɔ hebra mba Takayaɣ Kiɖeɖeɣa taa, ɛmʊna Yuda ñɩma paɣtʊ, ɛɛwɛɛ pʊcɔ Yesuu Krɩstʊ ɛkɛ ɛlɛzʊʊ Krɩstʊ mba cɔlɔ nɛ ɛɛwɛɛ pʊcɔ Mahomet malɩŋ ɛyaa tɩna kɛlɛ.Takayaɣ kiɖeɖeɣa taa lɛ paɣtʊ heyu-ɖʊ se Moze mana Ɛsɔ paɣtʊ hiu.
Torah maʊ paɣtʊ taa lɛ, tɔm pɔzʊʊ ɖanɩɣ wɛʊ kpaɣ kpaɣɖʊ 17, ɛzɩ ɖɩgbaɣ Spinoza nɛ Jean Astruc kpaɣɖʊ 18, pap tekizi Moze tɔm kɛdɩtʊ tɔm. pʊwayɩ yɔ ɖama cɔɔlɩnaʊ sukuli lɩwa, alɩwaatʊ ndʊ pakpaɣ Ɛsɔ tɔm takayaɣ ɛzɩ lɛɣtʊ tɛ pɩyʊ siŋ yɔ.Malɩŋ tɩnaa tɛ lɛ Moze ɛzɩ payaɣ-ɩ se Muusa kɛ wayi wayi nayʊ kɛ ceu takayaɣ tɔm kɛdɩɣ taa, pɔyɔɔda ɛ-tɔm pɩtalɩ tam hiŋ naatozo nɛ loɖo mbʊ yɔ. Ɛkɛ nayʊ sɔsɔ nayaa hɛkʊ taa, nɛ pɔtɔŋ se ɛkɛ Ala tiyiyaa taa nɔyʊ weyi ɛɖɛ nɔɔ Mahomet yɔ.
Moze wɛna pɩnzɩ 40 lɛ, ɛna haŋaɣ nakɛyɛ ɛ-tɛ samaɣ cɔlɔ nɛ ɛ-taa wɩɩ nɛ ɛkʊ Egipiti ɛyʊ nɔɔyʊ ɛlɛ ñakʊɣa Hebra tʊ nɔɔyʊ ɖɔɖɔ. Kɛlɛ ɛtatasɩwɛnaʊ maɣzɩm nabʊyʊ pɩtasɩna se ese nɛ ɛsʊʊ lakʊ nɛ halɩ ɛkɔɔ ehiɣ ɖijaɣyɛ Jethro (yitro) cɔlɔ, ɛlɛ ñaakɛ Madian cɔjɔ layʊ. Moze pɔzɩ Jethro halɩpɩyaa taa nɛ ɛkpaɣ halʊ pa-taa lɛlʊ, Tsippora (Sephora).
Ɛ-tʊmɩyɛ kɛlɛ se eɖiyi kpɩna, nɛ ewokina ɖooo lakʊ taa nɛ atɔkɩ. Moze talɩ pɩnzɩ hiŋ lutozo lɛ Ɛsɔ wɩlɩ-ɩ ɛ-tɩ nɛ ɛwɩlɩ-ɩ tʊmɩyɛ nɖɩ ɛɖʊ-ɩ yɔ. Ɛsɔ tiyiyu lɩ ɛ-yɔɔ lakʊ alɩwaatʊ ndʊ eɖiyaɣ ɛ-ɛtɩ wondu yɔ. Eɖiyi mbʊ lɛ, Israeli pɩyaa ɛkɔɔ ɛtalɩ tɛtʊ ndʊ Ɛsɔ kaawɩla-ɩ yɔ tɩ-taa, pʊ-tɔbʊʊ se ɛlɩza-wɛ Egipiti tɛtʊ taa, tɛtʊ ndʊ Kanaŋ, halɩ peeɖe ɛsɩba ɛlɛ ɛwɛna pɩnzɩ mɩnʊʊ nɛ nɛɛlɛ.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Ɛsɔ sɛʋ aŋgba yɔɔ cɔnɩyaa]]
[[Category:Yuudaayism]]
lvjkgqhztcxfc686n4lerbon0v84coh
Noé
0
2768
14119
13510
2019-04-21T05:43:13Z
Atticmaker
127
Category added
14119
wikitext
text/x-wiki
[[File:Noah mosaic fragm.jpeg|thumb|Noah mosaic fragm]]
Noé ([[Hɛbra kʊnʊŋ|hebra kʊnʊŋ]] taa lɛ, נֹחַ nōa'h ; [[Arabɩɩ kʊnʊŋ]] lɛ نوح nûh pʊ-tɔbʊʊ hɛzʊʊ yaa tɩ hɛzʊʊ) ɛkɛ Ɛsɔ tɔm takayaɣ kɩkalaɣ taa ɛyʊ nɔɔyʊ nɛ malɩŋ Ɛsɔ takayaɣ taa nɔɔyʊ siŋ. Ɛsɔ tɔm kɛdɩtʊ taa peheyiɣ-ɖʊ Noé kaawɛna halʊ nɛ pɩyaa naaatozo, Sem, Cham nɛ Japhet. Ɛsɔ paɣtʊ yɔɔ ɛma tɩŋ sɔsɔʊ nakʊyʊ se pɩsa nɛ lɩm ɛtaakpaɣ-ɩ. Ɛ nɛ ɛ-halʊ nɛ ɛ-pɩyaa yeke koŋ paalɩna pɩ-taa mbʊ lɛ paɣtʊ wɩlɩɣ yee mbʊ yɔ pɛkɛ kedeŋga kpeekpe tɛ ɛyʊtʊ kiɖe. Kiɖe tɛɛ tɔm tɔŋ ɛɛwɛna pɩnzɩ 950 pʊcɔ ɛsɩ. Ɛ-halʊ hɩɖɛ fɛyɩ takayaɣ Kiɖeɖeɣa taa. Amʊya takayaɣ taa ɛyaa ñaya-ɩ se Emzara.
[[File:Bible primer, Old Testament, for use in the primary department of Sunday schools (1919) (14595340790).jpg|thumb|Bible primer, Old Testament, for use in the primary department of Sunday schools (1919) (14595340790)]]
Tɔm takɩɣ taa lɛ kiɖe tɛɛ tɔm takayaɣ ñʊŋ kagbanzɩ heyuu-ɖʊ se palʊlɩ Noé pɩnzɩ 1056 alɩwaatʊ ndʊ Ɛsɔ kaatɛma lɩzɩ [[Aɖam nɛ Ɛvɩ|Aɖam]] nɛ ɛlɛ ñasɩ pɩnzɩ 2006 kɛ ɛnɛ ɛnʊ ɛlɛ wayi yɔ, ɛpɩsɩ cɛjɛ ɛyaa panɛ yɔ hɛkʊ taa Énok, Kénan, Mahalaleel, Yared, Mathusalem nɛ Lémec. Kpaɣ ɖooo Aɖam, ɛyaa tɩŋa kaakɛ kɩdɛkɛdɩŋ kɛlɛ Ɛsɔ la lɩmaɣza mbʊ se ɛɖɩzɩɣ ɛyaa tɩŋa kɩɖɩɖɩ. Kɛlɛ ɛla Noé lɩmaɣza se ɛlɩzɩ-ɩ pɩ-taa, eyeke koŋ ɛɛwɛna siɣsiɣ.
[[File:Noahs Ark.jpg|thumb|Noahs Ark]]
Kɛlɛ ɛha-ɩ paɣtʊ mbʊ ɛsaɣ ɛ-tɩ mɛlɛ sɔsɔʊ nɛ ɛkpaɣ kɩ-taa ɛ-halʊ nɛ ɛ-pɩyaa nɛ papa halaa nɛ paa kpɩnɛ nɖɩ ɖɩ nɛ ɖɩ-halʊ. Ɛsɔ tʊlɩ ɛsɔdaa nɛ lɩm wadɩ ɛjaɖɛ kpeekpe yɔɔ, tɛʊ sɔsɔʊ nakʊyʊ nɩɩ lɩm wadɩ pili pʊŋ nɛ ɛyaa kpeekpe nɛ kpɩna kpeekpe sɩ, ɛlɛ mɛlɛ yeke koŋ caɣ lɩm yɔɔ.
Noé pɩya kɛlɛ Sem, Cham nɛ Japhet. Kɩyakʊ nakʊyʊ wiye, Noé kɩlɩ ñɔʊʊ ɛ-tɩŋ pee sʊlʊm nɛ ɛcaɣ ŋtaakpeɖe e-kisinziku tɛɛ. Cham na-ɩ mbʊ ɛlɛ ɛ-ɖalaa tana-ɩ kɛlɛ esu-ɩ tɔɔla mbʊ lɛ ɛha-ɩ nɛ siɣye. Efema lɛ Noé lɔ nɔɔ kɩtɛkɛdaɣ Canaan, Cham pɩyalʊ, nɛ ɛtɔmɩ-ɩ se ɛpɩsɩ Sem lɩm ɖʊyʊ. Paalʊlʊʊ Noé ɛɛpaza ɛwɛna kajʊka piŋ, ɛsɩba se ɛɛwɛna pɩnzɩ 950.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Ɛsɔ sɛʋ aŋgba yɔɔ cɔnɩyaa]]
[[Category:Yuudaayism]]
2fvnm1jy54mn03kkl7l6xx7eyc1s92p
Matsuo Bashō
0
2769
12496
2018-04-24T19:14:39Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Matsuo Bashō]] ñɩŋgʋ nɛ [[Bashō Matsuo]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Noms inversés
12496
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Bashō Matsuo]]
6jt4zdszf9iykrvctodljlgzs3kafx5
Stephen Spielberg
0
2770
12498
2018-04-24T19:17:07Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Stephen Spielberg]] ñɩŋgʋ nɛ [[Steven Spielberg]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Orthographe prénom
12498
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Steven Spielberg]]
7cpbzaiqp5gg3czyqf31w2kv633xayy
Fibonacci Leonhard
0
2771
12500
2018-04-24T19:18:57Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Fibonacci Leonhard]] ñɩŋgʋ nɛ [[Leonardo Fibonacci]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Orthographe
12500
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Leonardo Fibonacci]]
bw4eli586b8n9ks54uezvh59ye5li2l
Simon Pièrre de Laplace
0
2772
16376
12502
2023-05-09T03:40:30Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Pierre-Simon de Laplace]]
16376
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Pierre-Simon de Laplace]]
4n2th4a2i77j6ive80qqlcui0qai5j7
Pirre-Simon de Laplace
0
2773
12504
2018-04-24T19:20:03Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Pirre-Simon de Laplace]] ñɩŋgʋ nɛ [[Pierre-Simon de Laplace]] ñɩŋgʋ yɔɔ : faute de frappe
12504
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Pierre-Simon de Laplace]]
4n2th4a2i77j6ive80qqlcui0qai5j7
Hɛŋga Sɔsaɣ Fɛɛʊ (Grand vallée du Rift)
0
2774
12507
2018-04-25T18:45:28Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Hɛŋga Sɔsaɣ Fɛɛʊ (Grand vallée du Rift)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Hɛŋga Sɔsaɣ Fɛɛʊ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression titre française
12507
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Hɛŋga Sɔsaɣ Fɛɛʊ]]
nbgefe85bepe1nl7qsek8kaqzlt7lk0
Han kewiyaɣ
0
2775
12515
2018-04-25T19:02:37Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Han kewiyaɣ]] ñɩŋgʋ nɛ [[Han Kewiyaɣ Kɩɖɛzaɣ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : to match other Chinese dynasties
12515
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Han Kewiyaɣ Kɩɖɛzaɣ]]
qrcl9cvnmyp8lau3cktnyt9ap7tfszo
Catégorie:Polivi
14
2776
12525
2018-04-27T13:10:16Z
Atticmaker
127
Page vide créée
12525
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Silii
14
2777
12527
2018-04-27T13:17:18Z
Atticmaker
127
Page vide créée
12527
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Mediteranee teŋgu
0
2779
12535
2018-04-29T18:11:02Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Mediteranee teŋgu]] ñɩŋgʋ nɛ [[Mediteranee Teŋgu]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Majuscule
12535
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Mediteranee Teŋgu]]
2wlgb1i91e1wratrpq6y1fdsifwp4q1
Teŋgʊ kɩkpɛdʊʊ
0
2780
12537
2018-04-29T18:11:30Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Teŋgʊ kɩkpɛdʊʊ]] ñɩŋgʋ nɛ [[Teŋgʊ Kɩkpɛdʊʊ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : majuscule
12537
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Teŋgʊ Kɩkpɛdʊʊ]]
amsq2q22e5760zrr7janqgn8ign0kt4
Kayaɣ sukuli kɩtɛzʊʊ
0
2781
14897
14053
2020-12-11T03:38:36Z
45.167.72.22
14897
wikitext
text/x-wiki
Kayaɣ sukuli kɩtɛzʊʊ (UK) kɛ sukuli kɩtɛzʊʊ ŋgʊ kɩwɛ Afrika nɛ Wɩsɩ Ɖɩɖʊyɛ taa kiŋ nɛ kɩwɛ Kayaɣ tɛtʊ, Togo hayi kiŋ hɔɔlʊʊ taa. Sukuli kɩtɛzʊʊ ŋgʊ kɩkɛ naalɛ ŋgʊ kɛlɛ Togo ɛjaɖɛ, kajalaɣ ŋgʊ lɛ Loma sukuli kɩtɛzʊʊ. Patʊlɩ-kʊ pɩlɩna paɣtʊ takayaɣ tɔm loyaɣ ka nɛ kɔyɔɔ 99-011/PR kɔlaɣ fenaɣ kɩyakʊ 21 pɩnaɣ 1999, kɛlɛ sukuli kɩtɛzʊʊ ŋgʊ patʊlɩ kɩ-nɔnɔsɩ kɔlaɣ fenaɣ kɩyakʊ 21 pɩnaɣ 2004.
Kayaɣ sukuli kɩtɛzʊʊ ŋgʊ kɩwɛna piliŋ kagbanzɩ. [[Fransɩɩ]] kʊnʊŋ hɔɔlʊʊ nɛ ɛyʊ lɛɣtʊ tɔm (FLESH). Paɣtʊ nɛ waɖɛ tʊmɩyɛ nɛ politiki lɛɣtʊ tɔm (FDSP) pɩlʊʊ. tɔsʊʊ lɛɣtʊ tʊmɩyɛ nɛ tɔsʊʊ labʊ tʊmɩyɛ (FaSEG) pɩlʊʊ. Lɛɣtʊ kpɛlɛkɩtʊ nɛ laɣsɩ kpɛlɛkɩtʊ tʊmɩyɛ (FAST) pɩlʊʊ. Ɖɔkɔtɔ kpɛlɛkɩtʊ pɩlʊʊ (FSS).
Sawɩɖɛ tɩ cɔlʊʊ tʊmɩyɛ naalɛ ñɩnɖɛ kɛ Wɩsɩ Ɖɩɖʊyɛ hɔɔlʊʊ taa kɛ Ouagadougou ñɩŋʊ wayi yɔ wɛ nɔmɔʊ, paɖɩnɩ-kʊ maʊ Kayaɣ sukuli kɩtɛzʊʊ taa. 201 » tɛʊ tiɖe wɛɛ taa mbʊ yɔ kɩkaɣ wɛnaʊ ɔrɩdɩnatɛrɩ waa 375, nɛ pa-taa peeɖe mbʊ yɔ ku-sukuli piyaa maɣmaɣ kaɣ tɩyʊʊ 267. Kayaɣ sukuli kɩtɛzʊʊ wɛna ɖɔɖɔ Wi-Fi tamsɩnaʊ ɖooo pɩnaɣ 2013.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Sukulinaa kɩtɛzaa]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Togo]]
n1n6ge36hk0yrjzkpi4nd46gatoz1xm
Papa
0
2782
15859
14896
2022-01-25T19:03:37Z
Gnangbade
58
Photos
15859
wikitext
text/x-wiki
[[File:2019 Pope Francis visit Saint Louis Hospital by Trisorn Triboon D85 2556.jpg|thumb|2019 Pope Francis visit Saint Louis Hospital by Trisorn Triboon D85 2556]]
[[File:PapaJCruz Brazil.jpg|thumb|PapaJCruz Brazil]]
[[File:Benedict XVI Blessing-2.jpg|thumb|Benedict XVI Blessing-2]]
Papa kɛ ɛyʊ weyi paya-ɩ se cɔjɔ sɔsɔ kɛ [[Room]] tɛtʊ taa yɔ nɛ ɛnʊ ɖɔkɩna [[Katoliki Cejewiye|katoliki cejewiye]], nɛ ɖɩsɩma mbʊ se ɛnʊ lɛɛzɩna Petro lone taa Ɛsɔ ɛsɩnda nɛ ɛyaa ɛsɩnda (wiyaʊ sɔsɔ ɛlɛ lɛ ɖɩnaɣ-ɩ ɛlɛ yɔ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yesuu Krɩstʊ]]), ɛnʊ ɛɛkɛ [[Fatiikaŋ|Fatikaŋ]] tɛtʊ wiyaʊ yɔ. Pʊyɔɔ yɔ pɔyɔɔdʊʊ tɔmpiye nɖɩ ɖɩ-tɔm takayasɩ taa nɛ pɩtɛkɛ mbʊ ɖɩ nɛ pɩtɛkɛ pɔ-tɔm pɔyɔɔdʊʊ. Paa mbʊ ɖɩtɩlɩ paya ɛyʊ mbʊ yɔ pɩkɛ katoliki cejewiye ñʊʊ tʊ.
Ɛzɩ théodore naalɛ tʊ weyi palɩzɩ-ɩ ɛlɛ ɛtɛkɛ cejewiye nɖɩ ɖɩwɛ [[Roma]] ɖoŋ yɔɔ kamɩŋ fenaɣ kɩyakʊ 4 pɩnaɣ. 2012. Tɔmʊʊ ŋgʊ kɩñɔ keeke pɩnaɣ ŋga episikɔpʊ waa kpeɣla kedizaɣ ɖeɖe Nicée tɛtʊ taa pɩnaɣ 325 yɔ, ɛlɛ tɔmpiye nɖɩ ɖɩwɩlɩɣ se pɩkɛ episikɔpʊ Roma tɛtʊ taakpaɣ nɛ Grégoire 7 tʊ alɩwaatʊ taa, kpaɣɖʊ 11. Ɛlɛ tɔmʊʊ ŋgʊ kɩpaɣza nɛ alɩwaatʊ ndʊ pakpa Petro se ɛkɛ katoliki cejewiye ñʊʊ tʊ Yesuu Krɩstʊ wɛɛ taa.
Nɔɔnɔɔ tɛ papa hɩɖɛ kɛlɛ Jorge Mario Bergoglio nɛ ɛsɛʊʊ se [[Papa François|François]], palɩza-ɩ [[lakɩŋ fenaɣ]] kɩyakʊ 13 pɩnaɣ 2013, ɛnʊ lɛzɩna Benoît 16. Ɛkɛ papa 266 tʊ. Kiɖe tɛɛ lɛ tɔmpiye papa kaakɛ krɛkɩ kʊnʊŋ taa πάπας / papas) hɩɖɛ sɔsɔyɛ yem, pɩɩkɛ hɩɖɛ ɖʊʊ nɛ ñamtʊ yɔɔ payaɣ ɛyʊ mbʊ, pɩwɛ ɛzɩ pɩɣa yaʊ ka-caa se paaba yɔ. Halɩ pɩkɔɔ pɩtalɩ kpaɣɖʊ 6 mbʊ yɔ mbʊ payaɣa episikɔpʊ waa tɩŋa nɛ kɔzɩ kɔzɩ weyi ɛnʊ ɛsɔsaa yɔ.
Kajalaɣ Roma episikɔpʊ weyi pɛcɛla hɩɖɛ nɖɩ se papa yɔ, kpaɣɖʊ 4 wɛɛ taa yɔ, pɩlɩna cubiculum cɔjɔ nɔɔyʊ yɔɔ pakpa-ɩ nɛ paya-ɩ se Severus ɛnʊ payaɣ Marcellin (pɩnzɩ 296 ŋtalɩ 304), kɛlɛ panaɣ matʊ jussu pp [papae] sui Marcellini. Patʊʊ nɛ pama se PP tɔmpiye papa yɔ pɩwɛɛ ɖeu kɔzɩ kɔzɩ nesi ñɩɣ ɖeɖe takayasɩ taa (ɛzɩ papa Benoît 16 yɔ ɛñɩkaɣ takayasɩ taa lɛ ɛmaɣ tʊnɛ yɔ Benedictus PP XVI), pakatɩɣ ɖɔɖɔ matʊ ndɩ ndɩ tɔmɩŋ ɛ nɛ yɔ ɛzɩ Papa urbis Romae (aeternae) pʊ-tɔbʊʊ se Roma tɛtʊ taa papa (maatɛŋ).
rnruwg2w7degs5ktxdcipknmijl0oda
Tao Te King
0
2783
15930
15916
2022-02-19T03:19:44Z
Ladsgroup
1617
Reverting botnet vandalism attack ([[phab:T302047]])
15930
wikitext
text/x-wiki
Dao de jing (Siini kɛlɛʊ taa lɛ道德经, Siini paɣtʊ taa lɛ, 道德經 ; pinyin Dàodéjīng ; Wade kʊnʊŋ taa lɛ Tao⁴te²ching, EFEO Tao-tö-king, pʊ-tɔbʊʊ se nɔmɔʊ nɛ wazaɣ takayaɣ kɩkalaɣ, nabʊyʊ taa lɛ, pama se Tao te king, kɛ cɔlɩɩ takayaɣ nakayɛ Siini ɛjaɖɛ taa, paama-kɛ pɩnzɩ 60à pʊcɔ palʊlɩ Yesuu Krɩstʊ pɩtɩŋna Lao Tseu yɔɔ, ɛnʊ weyi paasɩŋ ɛ-yɔɔ sakɩyɛ yɔ.
Dao de Jing pas kɩɖɔkɩ kɩcaɣ ɛyaa yɔɔ piŋ Wɩsɩ Ɖɩɖʊyɛ ajɛyɛ taa nɛ hayi kiŋ nɛ Wɩsɩ Ɖɩɖʊyɛ ajɛyɛ taa pɩlɩna ɛzɩma palɩzɩ-tʊ nɛ kʊnʊmɩŋ ndɩ ndɩ taa sakɩyɛ yɔ. [[Pɩnaɣ]] 1988 lɛ, pakalɩɣ kɔyɔ kʊnʊmɩŋ weyi ɛ-taa palɩzɩɣ nɛ tɔm ndʊ yɔ talɩ 250 nzʊlɩma ndɩ ndɩ taa. Pʊwɛɛ mbʊ lɛ paapɩzɩɣ pɛsɛtɩ tʊ-ñʊʊ nɛ palɩzɩ pawɩlɩ keelee mbʊ pʊ-tɔbʊʊ kɛwa yɔ. Nabayɛ cɔlɔ lɛ, pɩkɛ tɔm kɩhʊhʊtʊ ndʊ ɛyaa ndɩ ndɩ cɔɔla nɛ palɩzɩ lɩmaɣza ɖɔɖɔ ndɩ ndɩ yɔ.
Tɔmpiye Tao (道, dào) tɔbʊʊ se ɖɩtɩŋɩyɛ taa nɔmɔʊ, kɛlɛ pɛɖɛzɩ nɛ pɔtɔŋ se kalɩzaɣ nɔmɔʊ yaa lɩmaɣza nɔmɔʊ, yaa laɣsɩ lɛɣtʊ kɛ ceu takayaɣ kɩkalaɣ taa kpaɣ Lao Tseu wɛɛ taa. Tö (德, dé), sakɩyɛ taa lɛ pʊ-tɔbʊʊ wazaɣ, nɛ Siini ɛyaa tɩtɩŋa cɔlɔ lɛ pʊ-tɔbʊʊ se lɩmaɣza wazaɣ, kɛlɛ ɛkɔɔ ehiɣ ɛzɩ a-agbele Fransɩɩ kʊnʊŋ taa se laɣsɩ yaa pɩzɩtʊ.
Mencius tɔyɔɔdɩ ɛ-tɔm. Tɔm kɛdɩyʊ Sima Qian ñama ɛ-kajalaɣ takayaɣ pɩcɛlɩna ɛ-yɔɔ tɔm Shiji taa kpaɣɖɩŋ naananza ŋtalɩ kagbanzɩ ɛ-wɛɛ wayi, ɛlɛ ɛtɩla se pa-alɩwaatʊ taa ɛyaa tatɩlɩ tovonum sakɩyɛ, ɛyɔɔdɩ nesi kpazɩyaa naalɛ nabayɛ tɔm. Papazɩ maʊ a-aseɣɖe tɔm kpaɣ nɛ Han alɩwaatʊ.
eg75nr0qyip8ka8bada1xp78pm0mkwj
Tenzin Palmo
0
2784
15605
13713
2022-01-08T16:19:49Z
Gnangbade
58
15605
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Palmo_-_Cropped.jpg|vignette|Palmo - Cropped]]
Jetsunma Tenzin Palmo pɩkɛ pʊda Ɛsɔ sɛtʊ hɩɖɛ naɖɩyɛ, ɖɩ-tɛ nɛ Drukpa tɛ kiŋ kɛ Kagyu sukuli taa. Vicki Mackenzie, ɛnʊ mana se ''Cave in the Snow'' kɛ ɛ-hɔɔlʊʊ taa, ɛtɔŋ se ndʊ tiyeba nɛ ɛma ɛ-takayaɣ kɩkalaɣ yɔ lɛ se kalɩ Tenzin Palmo tɔm kɛ pʊda Ɛsɔ sɛtʊ ŋgbɛyɛ takayaɣ.
Malaba tambaɣ se mantalɩ lɔŋ ɖeɖe ɛzɩ halʊ nɛ mambafɛyɩ paa halɩ weziŋ ɛzɩma pɩkpaɣkɩ-m kɔyɔ. Jetsunma tɩyɩna-tʊ, ɛkɛ wɩlɩyʊ halɩñɩnʊ nɛ ɛnʊ ɖʊna Dongyu Gatsal Ling tɛ Ɛsɔ sɛtʊ ŋgbɛyɛ Himachal Pradesh [[Ɛndɩ]] ɛjaɖɛ taa.
Patɩla-ɩ sakɩyɛ mbʊ pʊyɔɔ yɔ ɛkɛ yogini waa taa halʊ kɛ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa nɛ ɛtana-tʊ Wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa ajɛyɛ taa yɔ, ɛɛwɛ kisinziku nakʊyʊ tɛɛ lakʊ taa kɛnɛ halɩ ɛla peeɖe pɩnzɩ 12, [[Himalaya pʊŋ]] sɔsɔŋ yɔɔ nɛ pɩnzɩ nzɩ sɩ-tɛ hiu nɛ naalɛ taa lɛ, ɛmʊ piŋ pɩnzɩ naadozo.
[[Category:Halaa sɔsaa]]
fid7yc29f8q11dgzx65r09y6ixfwbx9
Kaliforni sukuli kɩtɛzʊʊ
0
2785
14894
14048
2020-12-11T03:34:19Z
45.167.72.22
14894
wikitext
text/x-wiki
Kaliforni sukuli kɩtɛzʊʊ, pɩkɛ Amerika sukuli kɩtɛzʊʊ ŋgʊ kɩñɔ pɩnaɣ 1868, nɛ ki-kiɖe wɛɛ Berkeley (Kaliforni), tɛtʊ ndʊ tɩ-taa wɛɛ pɩlɩŋ kɩtɛzɩŋ hiu Kaliforni ɛjaɖɛ taa. Sukuli ŋgʊ kɩ-taa wɛɛ sukuli piyaa sɔsɔsɩ 200000 nɛ tʊma laɖaa 150000.
Kajalaɣ sukuli wɛʊ yɔ fada Henri Durant tʊlɩna-kʊ, nɛ ɛyaa-kʊ se Contra Costa Academy, nɛ pɩɩkɛ sukuli ŋgʊ kɩɩwɛ kɩ-tɩ yɔɔ kɛ Ɛsɩpañɔɔlɩ amʊʊza ɖɩlaɖɛ kuduyuu taa Oakland tɛtʊ taa. [[Pɩnaɣ]] 1855 alɩwaatʊ taa mbʊ yɔ sukuli piyaa talɩ ɛyaa nɩnʊwa nɛ pʊyɔɔ mbʊ yɔ. Ŋgbɛyɛ naɖɩyɛ kɛzɩ hɛkʊ taa sukuli ŋgʊ nɛ pɩpɩsɩ Kaliforni kɔlɛɛzɩ, pazɩ pazɩ yɔɔ lɛ, pɛkpɛndɩ sukuli kɩtɛzɩŋ pɩnaɣ 1868, kɛlɛ patatɩɩ mata-kʊ se kɩcaɣ kɩ-ɖeɖe Berkeley Kaliforni ɛjaɖɛ nɛ kɩmʊ hayɩm pɩtalɩ 65 ha.
Berkeley lone mʊ sɔnɔ pɩlʊʊ kajalaɣ ŋgʊ. Old is Beautiful, Kaliforni sukuli kɩtɛzʊʊ ŋgʊ kɩwɛɛ Berkrley mʊ niiye kɛ sukuli kɩtɛzɩŋ kagbanzɩ weyi ɛwɛ Amerika ɛjaɖɛ taa yɔ, papa yɔ Harvard sukuli kɩtɛzʊʊ, Yale, Princeton nɛ Stanford sukuli kɩtɛzɩŋ. Sukuli kɩtɛzɩŋ ɛtɩŋa ɛkpaɣ Irlande cɔjɔ kpaŋgbamʊʊ nɔɔyʊ hɩɖɛ ɛlɛ payaɣ se George Berkeley. Sukuli kɩtɛzʊʊ ŋgʊ kɩwɛna ɖɔkɔtɔ kɩ-taa, ŋgʊ payaɣ se San Francisco Medical Center, nɛ kɩkɛ lʊbɛ ŋgʊ weewe ɖɔkɔtɔ naa taa Etaazunii ɛjaɖɛ taa.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Sukulinaa kɩtɛzaa]]
[[Category:Etaazuunii]]
3hi7duwws6wc33ebb22ador3p63gj7o
Cambridge sukuli kɩtɛzʊʊ
0
2786
14045
13875
2019-04-19T15:11:47Z
Atticmaker
127
Category Added
14045
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:St_johns_rear_buildings.jpg|vignette|St johns rear buildings]]
[[Fichier:ClareCollegeAndKingsChapel.jpg|vignette|ClareCollegeAndKingsChapel]]
Cambridge sukuli kɩtɛzʊʊ kɛ sukuli kɩtɛzʊʊ ŋgʊ kɩwɛ Cambridge tɛtʊ taa [[Aŋgɩlɩtɛɛrɩ|Angleterre]] ɛjaɖɛ taa yɔ. Patʊlɩ-kʊ pɩnaɣ 1209 pɩlɩna kewiyaɣ paɣtʊ yɔɔ pɩtɩŋna wiyaʊ Henri 3 tʊ Ɛnglɩsɩ ɛjaɖɛ taa peeɖe pɩnaɣ 1231, Cambridge sukuli kɩtɛzʊʊ kɛ naalɛ ŋgʊ kɩkɩlɩ pɩnɩɣʊ yɔ Ɛnglɩsɩ ajɛyɛ taa nɛ kɩkɛ naananza ŋgʊ ŋgʊ kɩkɩlɩ pɩnɩɣʊ kedeŋga kpeekpe taa yɔ. Sukuli ŋgʊ ɛyaa nabɛyɛ cabɩ tʊlɩna-kʊ, palɩna [[Ɔkɩsɩfɔtɩ sukuli kɩtɛzʊʊ|Oxford sukuli kɩtɛzʊʊ]] taa pɩlɩna pa nɛ-wɛ patanɩna ɖama camɩyɛ tɛtʊ ndʊ tɩ-taa. Sukuli kɩtɛzɩŋ ɛnʊ ɛ-naalɛ paakpɛnda wɛtʊ kʊyʊmtʊ tɩyɛ mbʊ lɛ, nabʊyʊ taa pɛkpɛndʊʊ-wɛ nɛ payaɣ se Oxbridge.
Cambridge taa wɛ sukuli naa ndɩ ndɩ nɛ pa-taa wɛɛ kɔlɛzɩ waa 31 nɛ nzʊlɩmɩyɛ yɔɔ kandɩyaa hɔɔlɩŋ 100, pɛkpɛndɩ pɩtɩŋga sukuli naa 6. Pɩkɔma pɩnaɣ 2015 lɛ sukuli kɩtɛzʊʊ ŋgʊ kɩwɛna sterling takayasɩ miiliyaarɩ waa 1,64 nɛ pa-taa wɛɛ takayasɩ miiliyɔɔ waa 398 papa lɩna ɛyaa haɖɛ cɔlɔ nɛ ajɛyɛ lɛɛna taa nɛ ñɩnɩɣ ɖama nɩnaʊ paɣtʊ naa yɔɔ.
Cambridge sukuli kɩtɛzʊʊ kɛ weewe ñɩŋʊ kedeŋga kpeekpe taa. Sukuli ŋgʊ kɩcɛyɩ kɩ-tɩ nɛ kɩkpɛlɛkɩ sukuli piyaa kɩbɩnzɩ sɔsɔsɩ sakɩyɛ kɔzɩ kɔzɩ hɔɔlɩŋ ɛnɛ yɔ ɛ-taa, lɛɣtʊ tɔm, akɔnta labʊ, politiki tɔm, tɔm yɔɔ kandɩyaa, ɛyʊ yɔɔ lɩmaɣza tɔm, takayasɩ mayaa, ajɛyɛ ñʊŋ tɩnaa ɛzɩ , [[Stephen Hawking]], [[Charles Darwin]], James C. Maxwell, Ernest Rutherford, Bertrand Russell nɛ [[Alan Turing]].
[[Fichier:Cam_degree_ceremony.jpg|vignette|Cam degree ceremony]]
Patʊlɩ Cambridge sukuli kɩtɛzʊʊ pɩnaɣ 1209 pɩtɩŋna Oxford sukuli piyaa nzɩ sɩsewa yɔ sɩ-yɔɔ, pɩlɩna mbʊ pa nɛ pa-ñʊŋ tɩnaa patanɩna ɖama. Kɛlɛ paa ɖooye lɛ, kɔlɛzɩ kɩbɩnʊʊ ŋgʊ kɩwɛ Cambridge yɔ ŋgʊ lɛ Peterhouse, patʊlɩ-kʊ pɩnaɣ 1284. Cambridge tɔbʊʊ se Cam kondoloko, ŋgʊ kɩkɛ lɩm pɔɔ ŋga katɩŋɩɣna tɛtʊ ndʊ tɩ-taa yɔ. Mbʊ pɩtɛyɩ kɩ nɛ Oxford ŋgʊ kɩɩwɛ pɩcɔ sukuli kɩtɛzʊʊ wɛɛ yɔ, Cambridge taawɛda alɩwaatʊ ndʊ tɩ-taa pʊcɔ patʊlɩ sukuli ŋgʊ.
[[Fichier:Cam_formal_dinner_st_johns_hall_2005.jpg|vignette|Cam formal dinner st johns hall 2005]]
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Sukulinaa kɩtɛzaa]]
[[Category:Eerɔpʋ]]
[[Category:Aŋgilitɛɛrɩ]]
f6xcbdd7y4q4gjhh3kd8s0bksg68s1n
Asɛyʊʊ (Catatrophe)
0
2787
12559
2018-05-01T17:43:28Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Asɛyʊʊ (Catatrophe)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Asɛyʊʊ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : traduction française supprimée
12559
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Asɛyʊʊ]]
js7iehx30f9godc3elu1vrdn07jo0yr
Ñɩɣyʋʋ taa seɣa
0
2788
14030
12566
2019-04-19T15:01:53Z
Atticmaker
127
Category Added
14030
wikitext
text/x-wiki
Tomnasɩ kpɛlɛkʋʋ lɛɣtʋ piliŋa pɩlɩʋ taa lɛ, mbʋ payaɣ se ñɩɣyʋʋ taa seɣa yɔ, pɩkɛ paɣlaka wonuu nakʋyʋ. Paɣlaka wonuu ŋgʋ pamaɣzɩna nɛ panaɣ alɩwaatʋ lɛɣzʋʋ lɛɣzʋʋ mbʋ yɔ.
Ɖɩkpaɣ ɛzɩ kilimuu tɛ mbʋ yɔ kɔyɔ, pañɩnɩɣ nɛ patɩlɩ kilimuu tɛ seɣa. Ñɩɣyʋʋ taa seɣa yekina nɛ ɛyʋ tɩlɩ kpɛlɩ kpɛlɛkʋʋ tɛ kɩmabɩnaʋ tɛ seɣa.
Tobit aa lɛ, ɖɩpɩzɩɣ ɖɩyɔɔdɩ se ñɩɣyʋʋ taa seɣa lɩɣna lɛɣzɩtʋ natʋyʋ tɛ maɣzɩtʋ tɛ tɛyɩtʋ. Pɩpɩzɩɣ pɩkɛ ɖaɣlakɩŋ nabʋyʋ, pɩpɩzɩ pɩkɛ nabʋyʋ tɛ yuŋ mbʋ yɔ. Pɩpɩzɩɣ pɩkɛ ɖɔɖɔ wonuu nakʋyʋ tɛ paɣlaka.
Pɩtɩŋa payɩ mbʋ yɔ, pɩlakɩ alɩwaatʋ natʋyʋ ndʋ pɛtɛm-tʋ maɣzʋʋ yɔ tɩ-taa.
Tomnasɩ ɖɔnɛ kpɛlɛkʋʋ tɛ pɩlɩʋ taa lɛ, mbʋ payaɣ se ñɩɣyʋʋ taa seɣa yɔ, pɩkɛ paɣlaka nakɛyɛ ɖɔɖɔ. Ɛlɛ, paɣlaka ŋga, kamaɣzɩ alɩwaatʋ natʋyʋ, tokaɣ ŋga kɛwɛ ɖaɣlakɩŋ weyi pese alɩwaatʋ ndʋ tɩɖɛwa yɔ.
Pamaɣzɩɣ tomnasɩ ɖɔnɛ kpɛlɛkʋʋ tɛ ñɩɣyʋʋ taa seɣa nɛ pana se mɛtɛnaa ɛzɩma ñɩɣyʋʋ taa seɣa seɣ tɛlɛm kɛlɛm kʋɖʋmʋʋ taa. Pamaɣ pɩ-tɛ kumoɖe se m/s.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Fiziiki]]
9sd0ivmd3du35i5bbvawjpeewwm03vc
Kpɛlɩ kpɛlɛkʋʋ tɛ lakayaɣ
0
2789
14026
12567
2019-04-19T14:59:35Z
Atticmaker
127
Category Added
14026
wikitext
text/x-wiki
Kpɛlɩ kpɛlɛkʋʋ tɛ lakayaɣ kɛna pʋyʋ kɩlɩzɩm tɛ lɛɣzɩtʋ. Pʋ-tɔbʋʋ se kpɛlɩ kpɛlɛkʋʋ tɛ lakasɩ yeki nɛ pʋyʋ kɩlɩzɩm lɛɣzɩ wɛtʋ. Alɩwaatʋ ndʋ pʋyʋ kɩlɩzɩm lɛɣzɩɣ yɔ, pʋdʋnaa ñɩɩɩ waa mba pɛwɛ pʋyʋ kɩlɩzɩm taa yɔ, pɛlɛɣzɩɣ ɖɔɖɔ wɛtʋ.
Alɩwaatʋ ndʋ kpɛlɩ kpɛlɛkʋʋ tɛ lakayaɣ lɛɣzɩɣ wɛtʋ yɔ, pʋdʋnaa ñɩɩɩ waa mba pɛwɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʋʋ taa yɔ, pa-taa nabɛyɛ ñakɩ nɛ pa-taa lɛlaa ñɛwɛɛ. Pa-taa mba pañakɩ yɔ, mbaa payaɣ se kɔ kijoza.
Kpɛlɩ kpɛlɛkʋʋ kɛlɛɣzɩɣ wɛtʋ lɛ, tomnasɩ kidesiduu waa lɩɣ. Tomnasɩ kidesiduu waa mba payaɣ se kɔ kijoza tɛ wondu.
Ñɩnɩyʋ sɔsɔ Lavoisier laba tʋmɩyɛ siŋŋ kpɛlɩ kpɛlɛkʋʋ tɛ lakayaɣ lɛɣzɩtʋ nʋmɔʋ taa. Ɛ-tʋma hana nʋmɔʋ nɛ lɛɣtʋ tɩlʋʋ tʋmɩyɛ laɖaa tɩlɩ se kpɛlɩ kpɛlɛkʋʋ tɛ wɛtʋ lɛɣzʋʋ lakɩ, ɛlɛ, hɩlɩmɩyɛ ɛɛlɛɣzɩɣ.
Pʋ-nʋmɔʋ taa ñɩnɩyʋ sɔsɔ Lavoisier kaɖa kpayɩ se ‘Nabʋyʋ eeleki, paalɩɣzɩɣ nabʋyʋ ɖɔɖɔ ; pɩtɩŋɛ pɩlɛɣzɩɣ wɛtʋ kɩlɛɣzʋ.’
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Siimi]]
j7edlwqp7gz8t51nkd48wv9ayvlu7xk
Catégorie:Aleɣya
14
2790
12577
2018-05-05T11:01:22Z
Atticmaker
127
Page vide créée
12577
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Sɛɛrbii
14
2791
12597
2018-05-05T13:44:58Z
Atticmaker
127
Page vide créée
12597
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Camayiki
14
2792
12599
2018-05-05T13:46:08Z
Atticmaker
127
Page vide créée
12599
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Ɖoŋ (force)
0
2793
12607
2018-05-05T16:03:30Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Ɖoŋ (force)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Ɖoŋ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : traduction française supprimée
12607
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Ɖoŋ]]
63jrdluix34pbio6l85krh8o2tuiy1a
Tiibaa (Tuba)
0
2794
12610
2018-05-05T16:06:53Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Tiibaa (Tuba)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Tiibaa]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Traduction française supprimée
12610
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Tiibaa]]
pwczlrgh68sp3mgxat0vbdh5fywij89
Sao Poolo
0
2795
12615
2018-05-05T16:16:01Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Sao Poolo]] ñɩŋgʋ nɛ [[Sao Paolo]] ñɩŋgʋ yɔɔ : orthographe
12615
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Sao Paolo]]
r8knao58vrii2eaf36t44r9rqe3gjs5
Kaɖʊ taa asɛsɛɛ (Punaise de lit)
0
2796
12620
2018-05-05T16:22:50Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Kaɖʊ taa asɛsɛɛ (Punaise de lit)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Kaɖʊ taa asɛsɛɛ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : traduction française supprimée
12620
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Kaɖʊ taa asɛsɛɛ]]
mgbghz9w5u9sofgep86hr4445342dh9
Wonuu paɣlaka
0
2797
14034
12643
2019-04-19T15:03:00Z
Atticmaker
127
Category Added
14034
wikitext
text/x-wiki
Tomnasɩ kpɛlɛkʋʋ lɛɣtʋ pilɩʋ taa lɛ, mbʋ payaɣ se wonuu paɣlɩka yɔ, pɩkɛ paɣlaka wena pamaɣzɩɣna se pana wonuu nakʋyʋ tɛ walnzɩ yɔ.
Tʋʋzʋʋ kpɛlɛkʋʋ tɛ lɛɣtʋ pɩlɩʋ ta ɖɔɖɔ lɛ, wonuu paɣlaka pamaɣzɩna wonuu yaa loniye naɖɩyɛ tɛ walanzɩ.
Tomnaɣ kpɛlɛkʋʋ tɛ lɛɣtʋ pɩlɩʋ taa ɖɔɖɔ lɛ, wonuu nakʋyʋ tɛ wonuu paɣlaka pakpakɩɣ nɛ pamaɣzɩna tomnaɣ tɛ lonuye tɛ walanzɩ. Pʋ-tɔbʋʋ se pamaɣzɩɣ tomnaɣ tɛ loniye hɔɔlɩŋ naadozo tɛ walanzɩ kpaagbaa.
Mbʋ ɖɔɖɔ pakpakɩɣ wonuu nakʋyʋ tɛ ɛsɩndaa tɛ pɔlɔkʋ nɛ pamaɣzɩna kɩ-walanzɩ hɔɔlɩŋ naalɛ taa kpaagbaa.
Tʋʋzʋʋ kpɛlɛkʋʋ lɛɣtʋ pɩlɩʋ taa lɛ, ɖeyi ɖeyi lɩzʋʋ kpɛlɛkʋʋ loniye hɔɔlʋʋ nakʋyʋ tɛ wonuu paɣlaka kɛna kɩ-kɩmaɣzʋʋ. Ñɩnɩyʋ sɔsɔ, ɖajaa Henri-Léon Lebesgue tɛ lɩmaɣzɩyɛ kɛlɛ.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Fiziiki]]
2l13bsbcip718ojw9ixt77iqun501cg
Vishnu
0
2798
18236
15491
2024-07-16T00:04:16Z
CommonsDelinker
130
Removing [[:c:File:Bhagavan_Vishnu.jpg|Bhagavan_Vishnu.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Rosenzweig|Rosenzweig]] because: [[:c:COM:L|Copyright violation]]: https://talilandsmanart.com/2022/11/05/the-tallest-statue-in-indonesia-of-vishnu
18236
wikitext
text/x-wiki
Vishnu ([[Sansɩkrɩtɩ kʊnʊŋ|saniskriti kʊnʊŋ]] taa lɛ, विष्णु / Viṣṇu, tamuli kʊnʊŋ taa lɛ விஷ்ணு / ), ɖɩkatɩɣ vichnou ɖɔɖɔ payaɣ-ɩ se Hari, Padmanabhi yaa Padmanabha), kɛ ɛsɔ naalɛ tʊ trimūrti (ɖɔɖɔ paya-ɩ se hindu ɛsɔ naa naatozo), ɛ nɛ Brahma nɛ Shiva. Pasɩma Vishnu pɩlɩna ɛ-tɛ ɛyʊtʊ pɩsɩtʊ yɔɔ. Vishnu ɛyaa tɛ lɛ ɛnʊ kɛna ɛsɔ keeke, pɩkɛ sukuli nakʊyʊ kɛ sukuli naa naalɛ mba pɛtɛyɩɣ Vishnu ɛsɔ tɔm yɔ ɛ nɛ sɩvayɩsm.
Palɩzɩɣ Vishnu ɛzɩ abalʊ yuulee nɛ ɛcaɣ ɛzɩ wiyaʊ, ɛwɛna nesi naananza, sakɩyɛ taa lɛ ɛɖɔkʊʊ pɔpɔɖɛ yaa Chakra, nɛ pɛɖɩyɛ (gada), yambɔyʊʊ yaa shankha, hɛɖʊʊ (padma) kɛ e-nesi taa. Ɛpaŋ hulaɣ nakɛyɛ ɛ-ñʊʊ yɔɔ, nɛ paya-ɩ se kirita-mukuta. Pɛkɛdɩɣ ɛ-tɔm se ɛcakaɣ ɖʊm yɔɔ Shesha. E-cuɖe taa wɛɛ hɛɖʊ nakʊyʊ, Brahma ñalɩna hɛɖʊʊ ŋgʊ kɩ-taa, ɛkɛ Dharma nɛ Ahimsa pɩɣa.
[[Fichier:WLA_brooklynmuseum_Standing_Figure_of_Vishnu_gilt_bronze.jpg|vignette|WLA brooklynmuseum Standing Figure of Vishnu gilt bronze]]
[[Fichier:Vishnu_and_Lakshmi_on_Shesha_Naga,_ca_1870.jpg|vignette|Vishnu and Lakshmi on Shesha Naga, ca 1870]]
Pɩwɛ kaɖɛ se patʊʊzɩ keeke Vishnu ɛsɔ tɔm kiɖe. Veda waa taa lɛ, Vishnu kɛ ɛsɔ cikpelu yem, pɛkpɛndɩ-ɩ nɛ Indra, ŋgʊ Varuna, Mitra nɛ Aryaman kaakɛna kajalaɣ ɛsɔ naa sɔsaa mba Vayu, Agni nɛ Surva kaalɛza yɔ. Ɛsɔ Mitra yebina-ɩ ɛ-wɛtʊ tɩŋa, papazɩna e-tomnaɣ (wɩsɩ) nɛ kpegbeka. Pʊwayi yɔ hindu waa tɛ tɔm kɛdɩtʊ taa kɛ pɔtɔŋ se ɛkɛ ɛyʊ nɔɔyʊ trimūrti taa nɛ ɛsɔ siŋ nɔɔyʊ pɛ-tɛ ɛsɔ sɛtʊ taa.
Tɛtʊ, Bhūmi yaa Bhû Devi, ɖɔɖɔ wɛʊ yɔ pakpa-ɩ ɛkɛ ɛ-halʊ. Vishnu lɩza-ɩ lɩm taa pɩtɩŋna ɛ-Varaha lɛzɩtʊ yɔɔ. Ɛ-lʊlʊʊ tɔm ñɔna ɛsɔ kewyaɣ, Tɛtʊ (Bhūmi) nɛ liidiye ɖoŋ (Lakshmi) kɛna wɛtʊ ndʊ tɩñɔna wiyaʊ kpam. Keeke taa lɛ, sankrit kʊnʊŋ taa lɛ payaɣ wiyaʊ se bhūpati, pʊ-tɔbʊʊ se wɩlɩyʊ yaa tɛtʊ walʊ.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Ɛsɔ sɛʋ aŋgba yɔɔ cɔnɩyaa]]
[[Category:Ɛɛnduuyism]]
apzn92dfhsgdeiucy69oxmztqwjmjyc
Maarɩ
0
2799
12646
2018-05-15T10:58:49Z
Siraq123
74
Creation d'une page sur la Vierge Mari
12646
wikitext
text/x-wiki
Maarɩ
Maaɖɩ kɛna Juda tʊ. ƐkɛYeesuu Nazaɖɛtɩtʋɖo. Katolika kɩɖɩsɩtʋ samaɣ ŋgbɛ cɛlʋʋ samtʋ siŋŋ kɛ pɛlɔ Maaɖɩ yeesu ɖo. Pʋyɔɔ paya-ɩ hɩlandɩndɩ size Maaɖɩ nazaɖɛtɩ tʋ, Maaɖɩ kelekele tʋ, Kɩpaɣlʋ ɖo.
Ɛzɩɩ ɛ-pɩyalʋ yeesuu yɔ, paapɩzʋʋ pama keeke kɛ pɛwɛtʋ nɛ pewezuu caʋʋ.Takayasɩ nzɩ payaɣ sɩ-tɛ taɣma yɔ sɩ-taa pama pɛlɔ Maarɩyanɛ ɛ-pɩyalʋ pɔ-tɔm natʋyʋ natʋyʋ kɛ ɖooo caanaʋ taa.
Ɖo-ɖoo pɛlɔ Maaɖɩ yeesuu ɖo kɛna katolika kɩɖɩsɩtʋ mba ŋgbɛyɛ kɛ pa-kɩlaʋ laʋ tɛ pɩyʋ keem. Ɛsɔtɔm tɛ lɩmaɣza tɩŋgɩyaa ndɩ ndɩ wɛɛ paakpakʋ pɛlɔ Maaɖɩ yeesu ɖo size ɛkɛ pɩyʋʋ. Paaɖʋʋyɩ lɩm ɛzɩ katolika ŋgbɛyɛ mba yɔ. Pɩtɛ kɩɖɩsɩtʋ mba yɔ evangelika mba, nɛ asamblee mba, nɛ lɛɛba ndɩ ndɩ.
j2d4ozshqyzjqh5xp5py8g0we4zaifb
Zoroastre
0
2800
13690
12648
2019-04-01T15:54:54Z
Gnangbade
58
fotos, liens, orthographe
13690
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Zarathoustra_Yazd2.jpg|vignette|Zarathoustra Yazd2]]
Zoroastre, Zarathushtra yaa Zarathoustra ([[Pɛrɩsanɩ kʊnʊŋ|persan kʊnʊŋ]] taa lɛ زرتشت ; avestique taa lɛ Zaraϑuštra ; [[Krɛkɩ kɩbɩnʊʊ kʊnʊŋ|krɛkɩ kʊnʊŋ]] taa lɛ, Ζωροάστρης, Kurde taa lɛ Zerdest) ɛyʊ ɛnʊ ɛɛkɛ nayʊ, ɛnʊ ɖʊna zoroaste waa tɔm kiɖe. Pɩcaɣ kaɖɛ piŋ alɩwaatʊ ndʊ tɩ-taa se patɩlɩ keeke ɛyʊ ɛ-pɩnzɩ tɔm nɛ a-alɩwaatʊ tɔm. Kɛlɛ pɔtɔŋ se pʊwɛ ɛzɩ palʊla-ɩ nɛ nɔɔnɔɔ Iran ɛjaɖɛ taa nɛ Hayi kiŋ yaa Wɩsɩ Ɖɩlɩyɛ taa kiŋ. Paɣtʊ nɔmɔʊ hɔlʊʊ taa lɛ, pɛkɛdɩɣ-ɖʊ ɛlaaba e-fezuu caɣʊʊ kpaɣ kpaɣɖʊ 7 nɛ kpaɣɖʊ 6 pʊcɔ palʊlɩ Yeesu Krɩstʊ kɛlɛ ñɩnɩtʊ kɩfatʊ kɔma lɛ, pɔtɔŋ sɔnɔ se hayi ɛyʊ ɛnʊ ɛlaba ɛ-tɛ fezuu caɣʊʊ kpaɣ kpaɣɖʊ 15 nɛ 11 pʊcɔ palʊlɩ Yeesu Krɩstʊ.
[[Fichier:PM_110542_Liebig_Chromos.jpg|vignette|PM 110542 Liebig Chromos]]
Pama hɩɖɛ zaraϑ-uštra nɛ tɔmpee naalɛ, bahuvrihi, avestique kʊnʊŋ taa pɩlɩna zarəta- pʊ-tɔbʊʊ se kɩbɩnʊ, ɛjam nɛ uštra pʊ-tɔbʊʊ se aɖaɖaa, nɛ pɩwɩlɩɣ se pɩkɛ pʊtʊ weyi ɛwɛna aɖaɖaa naa kɩbɩma yɔ, ɖɔɖɔ pɩwɩlɩɣ se pɩkɛ weyi ɛsaŋ Ɛsɔ piŋ yɔ. [[Aristote]] cɔlɔ ɛ-hama nɩnaʊ takayaɣ taa lɛ, ɛtɔŋ se Ζωροάστρην tɔmpiye tɔbʊʊ kɔyɔ se weyi ɛcɛla ɛ-tɩ tɩyɩnzɩ yɔ.
Kurde kɩfalʊ tɛ lɛ, Zoroastre hɩɖɛ wɛna wɛtʊ ndɩ ndɩ Zerdüşt yaa Zerdeşt. Pɩtɩŋna pʊ yɔɔ nɛ tɔbɩŋ lɛɛŋ nɩɣ wɛɛ. Zer (sʊtʊ lɩm caʊʊ kurde kʊnʊŋ taa) lɩna tɔmpiye zêr nɛ ɖɩ-tɔbʊʊ se sika, deşt tɔbʊʊ se kɛdɛŋga, kɛlɛ keekeke taa ɛlɩzɩ tɔmpiye dest tɔbʊʊ nɛ ɛtɔŋ se pɩkɛ nandaka. Zerdest tɔbʊʊ kɛlɛ se weyi ɛɖɔka e-nesi taa kɛ sika yɔ pɩlɩna hama laɣsɩ nzɩ ɛlakaɣ yɔ. Yaa nabʊyʊ taa lɛ Zerdest pɩzaɣ pɩkɛ se ɛyʊ weyi ɛwɛ sika kɛdɛŋga taa yɔ.
[[Fichier:PM_110539_Liebig_Chromos.jpg|vignette|PM 110539 Liebig Chromos]]
Zoroastre kaamʊ mʊntʊsʊʊ kɩlɩna Ahura Mazda ɛsɔ cɔlɔ, ɛlɛ ɛɛwɛna pɩnzɩ 30. Kɛlɛ ɛsɩɩ ɛsɔ sɛtʊ tɔm paɣtʊ naa nɛ eyele nɛ ɛ-halʊ pɩsɩ ɛ-laŋɩyɛ, ɛ nɛ e-piyaa nɛ ɛ-ɖɛtʊ Maidhyoimangha. Krɛsɩ ɛyaa pazɩ pɛcɛtɩ tɔm ɛ-yɔɔ piŋ kɔzɩ kɔzɩ ɛ-pɩjayʊ tɔm. Pline cɔlɔ lɛ, se pɩwɛ ɛzɩ kɩyakʊ ŋgʊ paalʊla Zoroastre yɔ ewoŋga nɛ ɛpaɣlɩ kɩsɩŋgɩlɩtʊ taa.
d54ze2svfm21ad8hb0jvw9gidjpw07u
Catégorie:Kpɩnɛ kɩmʋmʋyɛ
14
2801
12663
2018-05-16T07:17:39Z
Atticmaker
127
Page vide créée
12663
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Matematiki laɖaa
14
2802
12673
2018-05-16T07:40:53Z
Atticmaker
127
Page vide créée
12673
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Heyitu
14
2803
12681
2018-05-16T07:56:31Z
Atticmaker
127
Page vide créée
12681
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Maɣzʋʋ lɛɣtʋ
14
2804
12683
2018-05-16T07:57:23Z
Atticmaker
127
Page vide créée
12683
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Samaɣ lɛɣtʋ
14
2805
12686
2018-05-16T08:00:35Z
Atticmaker
127
Page vide créée
12686
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Alɩwaatʋ
14
2806
12692
2018-05-17T04:25:45Z
Atticmaker
127
Page vide créée
12692
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Tɔsʋʋ lɛɣtʋ
14
2807
12712
2018-05-17T04:39:15Z
Atticmaker
127
Page vide créée
12712
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Tɔsʋʋ
14
2808
12713
2018-05-17T04:39:31Z
Atticmaker
127
Page vide créée
12713
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Ciŋili
0
2809
14461
14038
2019-12-03T01:14:01Z
Chongkian
1443
14461
wikitext
text/x-wiki
[[File:Kaohsiung Mosque.JPG|thumb|Ciŋili]]
'''Ciŋili''' pɩkɛ Ɛsɔ sɛtʊ lone nɖɩ ɖɩ-taa malɩŋ ɛyaa kpeɣluu nɛ patɩmʊʊna pe-kpeekpe yɔ. Ɛyaa mba po-kuduyiŋ ɛnʊ pama-ɩ ɛzɩma yɔ pʊkʊya leeleɣ nɛ kuduyiŋ ɖɔɔ pɩcɔɔ pɩta, nɛ pɩkpɛndɩna lone ndɩ ɖɩ-taa yayʊ kpaɣ ɛsɩŋʊʊ nɛ ɛyaɣ yɔ, kɛlɛ pɩfɛyɩ kalʊʊ. Po-kuduyiŋ ñʊŋ taa taa lɛ ŋnaɣ se pɩwɛ kulu kulu. Kuduyuu ñʊʊ taa yayʊ (mouadh-dhan) kpaɣ nɛ ɛyaɣ nɛ pɩwɩlɩɣ se pɩtalɩ sɛtʊ alɩwaatʊ kɛ adhan wɛɛ taa.
Halɩ yatʊ taa payana hɩɖɛ nɖɩ se ciŋili, petisa ɖɩ-yɔɔ pɩnaɣ 1550 [[fransɩɩ kʊnʊŋ]] taa, kɛlɛ pamila-ɖɩ kɩmɩlʊʊ Itaalii tʊ cɔlɔ moschea. Hɩɖɛ nɖɩ ɖɩlɩna ɖooo [[Aazii tɛtʋ wandamm|Azii]] sɔsɔʊ taa nɛ pʊ-tɔbʊʊ se potukuna kiɖe nɛ tɛtʊ nɛ pɩwɩlɩ se pɩkɛ Ɛsɔ tɛɛ pilimu. [[Arabɩɩ kʊnʊŋ|Arabɩ kʊnʊŋ]] taa tɔmpiye masjid nɖɩ ɖɩ-tɔbʊʊ se Ɛsɔ sɛtʊ yɔ lɩna lakaɣ sajada cɔlɔ (kiɖe kɔyɔ s-j-d nɛ pʊ-tɔbʊʊ se ɛyʊ eluŋi) nɛ pɩkɛ wɛtʊ ndʊ palakɩ atɩma alɩwaatʊ yɔ.
Pɩtɩŋna tɔmʊʊ nakʊyʊ pɔyɔɔda-kʊ [[Mahomet]] yɔɔ, se tɛtʊ tɩŋa kenkeŋ kɛ ciŋili kɛlɛ pɩlaŋ nɛ ɖenɖe koboyaɣ tɔyaa yɔ fɛyɩ pɩ-taa. Malɩŋ tɩnaa tɛ lɛ kajalaɣ ciŋili kaakɛ masjid al-Haram, paasɩ-kʊ ɖɔɖɔ nɛ hɩɖɛ ɖɩ nɛ yɔ Kaaba kɛ Mɛkɩ tɛtʊ taa, pɔtɔŋ se pʊwɛʊ ɛzɩ Aɖam kaamana-kʊ, nɛ pʊwayi yɔ [[Abrɩham|Abraham]] ɖanɩɣ-kʊ maʊ ɛ nɛ ɛ-pɩyalʊ sɔsɔ Ismaël pɩlɩna Ɛsɔ paɣtʊ yɔɔ. Ciŋili kɩbɩnʊʊ naalɛ ŋgʊ kɛlɛ al-Aqsa ñɩŋʊ.
Malɩŋ nɔsɩ hɔkʊʊ fenaɣ nakʊ ñɩŋa tɛ lɛ, (arabɩ kʊnʊŋ taa lɛ رمضان), fenaɣ ŋga kakɩlɩna kele kele malɩŋ tɩnaa tɛ, pɔtɔkɩ-tʊ wɛɛ ndɩ ndɩ taa. Ɖɔɖɔ malɩŋ ñɩmba hɔkʊʊ nɔsɩ nakʊ fenaɣ kɩyakɩŋ, ciŋili naa mʊ ɖanaɣ tɔɔnasɩ (iftar) alɩwaatʊ ndʊ wɩsɩ ɖʊʊ yɔ nɛ atɩma naananza evemiye taa, maghrib.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Ɛsɔ sɛʋ]]
[[Category:Iizilaam]]
l3fqtbazmeoq25okft14km5k6zmqatg
Loma sukuli kɩtɛzʊʊ
0
2810
14052
13242
2019-04-19T15:16:19Z
Atticmaker
127
Category Added
14052
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:University_of_Lomé_entrance_-_Mapillary_(vZJS7Fs0LkiVS7sHBlVdtg).jpg|vignette|University of Lomé entrance - Mapillary (vZJS7Fs0LkiVS7sHBlVdtg)]]
Loma sukuli kɩtɛzʊʊ, pɩkɛ ɛyaa kpeekpe mba pɛwɛna waɖɛ se papɩzɩɣ pala sukuli ŋgʊ, kɩwɛ [[Loma]] tɛtʊ taa [[Togo]] ɛjaɖɛ. Patʊlɩ sukuli ŋgʊ Loma nɛ hayi kiŋ tɛtʊ taa, [[salaŋ fenaɣ]] kɩyakʊ 14 pɩnaɣ [[1970]]. Peenɛɛ sukuli kɩtɛzʊʊ lɛɛzɩ mbʊ lɛ Peenɛɛ peeɖe sukuli sɔsɔʊ ŋgʊ ɖɩyaɣ se ISB ŋgʊ ŋgʊ kɩɩwɛ ɖooo pɩnaɣ [[1965]]. [[Lakɩŋ fenaɣ]] kɩyakʊ 9 pɩnaɣ [[2001]], pɛlɛzɩ hɩɖɛ sukuli ŋgʊ nɛ pɩpɩsɩ se Loma sukuli kɩtɛzʊʊ.
[[Fichier:Grain_de_Sel_Togo,_Inc_in_Lome_at_the_University_of_Lome.jpg|vignette|Grain de Sel Togo, Inc in Lome at the University of Lome]]
Loma sukuli kɩtɛzʊʊ wɛna kɩ-taa ɖɩwɩlɩyɛ pilinzi kagbaanzɩ nɛ sukuli naa loɖo nɛ tɩlɩyaa aŋgba naatozo. Ɖɩnaɣ lɛɣtʊ tɩnaa pɩlʊʊ (FDS), tɔnʊʊ taa alaafɩya piliŋga (FSS), tɔsʊʊ huu nɛ ɛzɩma tɔsʊʊ ɛɖɛna ɛsɩnda yɔ (FASEG), paɣtʊ tɩnaa hɔɔlʊʊ (FDD), takayasɩ mayaa nɛ ɛyʊ yɔɔ tɩlɩtʊ tɔm (FLESH).
[[File:Founder, speaking during Seminar in Togo.jpg|thumb|Founder, speaking during Seminar in Togo]]
Loma sukuli kɩtɛzʊʊ ŋgʊ kɩwɛna ɖooo pɩnaɣ [[2013]] [[kɔlaɣ fenaɣ]] tɛmtʊ alɩwaatʊ taa kɛ pʊtʊ weyi ɖɩyaɣ se Wi-Fi, pʊtʊ ɛnʊ eyekina nɛ ɛyʊ tamsɩ ɛ-tɩ nɛ ɛjaɖɛ kpeekpe yɔɔ mbʊ kenkeŋ lakɩ yɔɔ, ɛntɛrɩnɛtɩ tɔm pɔyɔɔdʊʊ mbʊ yɔ.
Sukuli ŋgʊ kɩ-taa ɛyaa sɔsaa kɔyɔ
* Nicoué L. Gayibor : [[aloma fenaɣ]] pɩnaɣ [[2003]] ŋtalɩ [[kɩyɛɛna fenaɣ]] pɩnaɣ [[2006]].
* Koffi Ahadzi-Nonou : [[kɩyɛɛna fenaɣ]] pɩnaɣ [[2006]] ŋtalɩ [[aloma fenaɣ]] pɩnaɣ [[2014]].
* Messanvi Gbeassor : [[aloma fenaɣ]] pɩnaɣ [[2014]] ŋtalɩ [[agoza fenaɣ]] pɩnaɣ 2016.
* Komla Dodzi Kokoroko : kpaɣ ɖooo [[agoza fenaɣ]] taa pɩnaɣ 2016.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Sukulinaa kɩtɛzaa]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Togo]]
m2eq1cwo41qorcb3x6l2f5rbjvlozy2
Edinbourg sukuli kɩtɛzʊʊ
0
2811
14051
13252
2019-04-19T15:15:34Z
Atticmaker
127
Category Added
14051
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:University_of_Edinburgh_coat_of_arms.JPG|vignette|University of Edinburgh coat of arms]]
Edimbourg sukuli kɩtɛzʊʊ, pɩkɛ sukuli kɩtɛzʊʊ ŋgʊ kɩwɛ [[Ekɔsɩ|Ekɔɔsɩ]] ɛjaɖɛ taa, patʊlɩ-kʊ pɩnaɣ 1583 alɩwaatʊ ndʊ Edimbourg paɣlaɣ lɔŋ lɔŋ yɔ. Pakalɩ sukulɩ kɩtɛzʊʊ ŋgʊ kɩ-taa kɛ sukuli piyaa sɔsɔsɩ nzɩ sɩpɩza lubutu kpɛlɩ lɛɣzʊʊ alɩwaatʊ taa yɔ, kɩ-taa wɛɛ sukuli piyaa pʊɖɔɔ pɩkɩlɩ sukuli naa lalaa kɛ Ekɔsɩ ɛjadɛ taa nɛ kɩwɛɛ sukuli kɩtɛzɩŋ sɔsɔŋ wɛyi ɛwɛ Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ ɛjaɖɛ taa yɔ.
[[Fichier:University_of_Edinburgh,_Teviot.jpg|vignette|University of Edinburgh, Teviot]]
Charte royale mana sukuli kɩtɛzʊʊ ŋgʊ kɛlɛ Jacques 6 tʊ weyi ɛ-tɛ Ekɔsɩ yɔ hana waɖɛ pɩnaɣ 1582. Ɖɩcɔna kɔyɔ Edimbourg sukuli kɩtɛzʊʊ ŋgʊ pamaʊ-kʊ yɔ, kɩ-tɛ mbʊ pakpaɣ nɛ pamana-kʊ yɔ lɩna Edimbourg tɛtʊ taa liidiye yɔɔ, kɛlɛ pɩpɩsɩ-kʊ sukuli kɩtɛzʊʊ keekee, nɛ pasɩm-kʊ nɛ hɩɖɛ ɖɩ nɛ yɔ se Tounis Kɔlɛɛzɩ.
Sukuli kɩtɛzʊʊ ŋgʊ kɩkɛ naananza ŋgʊ Ekɔsɩ ɛjadɛ kɛlɛ alɩwaatʊ ndʊ tɩ-taa lɛ [[Aŋgɩlɩtɛɛrɩ|Angletɛrɩ]] kaawɛna sukuli kɩtɛzɩŋ naalɛ yeke papa yɔ Oxford nɛ Cambridge, patɩŋɛ mbʊ yɔ paawɛ ɖoŋ siŋ. Pʊwayɩ mbʊ yɔ sukuli kɩtɛzʊʊ pɩsɩ lone sɔsɔyɛ nɖɩ ɖɩ-taa pana ñalɩmɩyɛ yɔ mbʊ pʊyɔɔ yɔ kɩ-taa peeɖe panaɣ lɛɣtʊ tɩnaa nɛ luɖaa piŋ kpɛlɩ tʊma sɔsɔna alɩwaatʊ taa. Sukuli kɩtɛzʊʊ ŋgʊ kɩpɩsɩ sɔsɔʊ kɛ sukuli naa sɔsaa lalaa taa [[Eerɔpʋ tɛtʋ wandamm|Erɔpʊ]] tɛtʊ wandamm taa pɩkɔɔ pɩtalɩna sɔnɔ nɛ kɩkɛ weewe sukuli naa hiu hɛkʊ taa sukuli lɛɛkʊ.
[[Fichier:Pollock_1.jpg|vignette|Pollock 1]]
Pɩlʊʊ hɔɔlʊʊ taa kpaɣ pɩnaɣ [[2013]] lɛ ɖɩnaɣ se Edimbourg sukuli kɩtɛzʊʊ kɛ 17 ñɩŋʊ kedeŋga kpeekpe taa. Pɩnaɣ [[2009]] wɛɛ taa Times Higher Education nɛ QS Top sukuli kɩtɛzʊʊ heyuu-ɖʊ se Edimbourg sukuli kɩtɛzʊʊ kɛ kagbaanzɩ ŋgʊ Erɔpʊ taa nɛ ajɛyɛ kpeekpe kpɛndʊʊ taa kɩkɛ nɛɛlɛ ŋgʊ
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Sukulinaa kɩtɛzaa]]
[[Category:Eerɔpʋ]]
[[Category:Eekɔɔsɩ]]
0saejvwr90f2w0zhprspkjdao1q65mx
Harvard sukulɩ kɩtɛzʊʊ
0
2812
14893
14049
2020-12-11T03:04:53Z
45.167.72.22
14893
wikitext
text/x-wiki
Harvard sukuli kɩtɛzʊʊ (Harvard University), yaa kɛlɛʊ taa payaɣ se Harvard, kɩkɛ Amerika mɛwɛ mantɩyɔɔ sukuli kɩtɛzʊʊ nɛ kɩwɛɛ Cambridge tɛtʊ taa, Boston kɩjaʊ yɔɔ tɛtʊ natʊyʊ lɛ mbʊ yɔ, Massachusetts taa. Patʊlɩ-kʊ aloma fenaɣ kɩyakʊ 28 pɩnaɣ 1636, pɩkɛ sukuli ŋgʊ kɩ-taa pawɩlɩɣ sukuli sɔsɔʊ tɔm, kɩkɛ ɖɔɖɔ ŋgʊ kɩkɩlɩ pɩnʊʊ yɔ kɛ Amerika taa. Kɩ-taa sukuli piyaa sɔsɔsɩ 70 mbʊ yɔ hiɣ Nobel liidiye kɩhɛyʊʊ.
Sukʊlɩ kɩ-taa wɩlɩyaa kpɛnda 2497 nɛ pawɩlɩɣ sukuli piyaa 6715 kɛ kajalaɣ tindimiye (Ɛnglɩsɩ kʊnʊŋ taa undergraduate) nɛ sukuli piyaa sɔsɔsɩ tindimiye naalɛ tɛ kɛ ɛyaa 12424 (graduate). Pɩkɔma pɩnaɣ [[2004]] lɛ pakalɩɣ ajɛyɛ lɛɛna taa sukuli piyaa nzɩ sɩkɔma kɩ-taa kɔyɔ pɛkpɛndɩ sukuli piyaa 132, palɩna ajɛyɛ ndɩ ndɩ taa.
Kɔlɛɛzɩ ŋgʊ keekee ɛzɩ ɖɩsɩm-kʊ sɔnɔ yɔ, patʊlɩ-kʊ pɩnaɣ 1636, pɩtɩŋna paɣtʊ lɩzɩyaa caja nakʊyʊ yɔɔ Massachusetts tɛtʊ taa (Massachusetts Bay Colony). Paya-kʊ hɩɖɛ se Harvard pɩlɩna mbʊ paɖʊ hɩɖɛ John Harvard, Charlestown tʊ, ɛɛkɛ pastor siɣsiɣ tʊ weyi pɩnaɣ 1638 eyebina ɛ-takayasɩ kɩkalɩsɩ ɖɩɣa nɛ ɛ-ñɩm hɔɔlʊʊ kɛ sukuli kɩfalʊʊ ŋgʊ yɔ. Kɩ-tɛ pazɩtʊ alɩwaatʊ taa lɛ, sukuli piyaa sɔsɔsɩ kaakpɛnda nakʊ yeke nɛ wɩlɩyʊ kʊyʊm, Nathanel Eaton.
Sukuli ɖɩna paɣlʊʊ mbʊ lɛ, wɩlɩtʊ wɛɛ ndɩ ndɩ nɛ wɩlɩyaa sɔsaa kɔŋ sakɩyɛ sakɩyɛ, pa-taa kɔyɔ keɣsi tʊ Henry Longfellow (1807-1882) nɛ James Russell Lowell (1817-1891), ɛyʊ yɔɔ lɩmaɣza wɩlɩyaa William James (1842-1910), George Santayana (1863-1952) nɛ ɖɔɖɔ lɛɣtʊ tʊmɩyɛ tɩlɩyʊ Louis Agassiz (1807-1873).
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Sukulinaa kɩtɛzaa]]
[[Category:Etaazuunii]]
i27t4gocceawyw0m82ml69fdehdmreb
Sorbonne sukuli kɩtɛzʊʊ
0
2813
17988
14892
2024-01-20T14:28:00Z
Gnassingbé-Gnassingbé
4636
Catégorie
17988
wikitext
text/x-wiki
Paarii-Sorbonne sukuli kɩtɛzʊʊ (Paarii 4), pɩkɛ Fransɩɩ sukuli kɩtɛzʊʊ ŋgʊ kɩɩwɛ ɖooo pɩnaɣ [[1971]] ŋtalɩ 2017, kʊ-tʊmɩyɛ keeke kɛlɛ takayasɩ maʊ, nesi tɛɛ tʊma nɛ ɛyʊ yɔɔ lɛɣtʊ tʊmɩyɛ. Kʊɖʊ nesi ɖooo pɩnaɣ 2010 kɛ Sorbonne sukuli kɩtɛzʊʊ nɛ Pierre nɛ Marie Curie, Museum National keekee tɔm kɛtɩdʊ, Compiegne laɣsɩ ndɩ ndɩ sukuli kɩtɛzʊʊ nɛ INSEAD hɔɔlʊʊ taa. Pɩ-tɛ ɛgbaɣdɩyɛ nɖɩ ɖɩlɩna Sorbonne sukuli kɩtɛzʊʊ ñɔʊʊ cɔlɔ ɖooo pɩnaɣ 2018.
Patʊlɩ Paarii-Sorbonne pɩlɩna lɛzɩtʊ sukuli kɩtɛzʊʊ ŋgʊ Edgar Faure kaañɔɔza ɖooo pɩnaɣ 1968 yɔ. Alɩwaatʊ ndʊ, paatɛyɩ Paarii sukuli kɩtɛzʊʊ pɩlɩŋ kagbaanzɩ, nɛ sukuli kɩtɛzɩŋ wɛɛ pɩ-taa peeɖe pɩlɩna paa hɔɔlʊʊ ŋgʊ lɛ nɛ kɩ-ɛyaa. Sukuli kɩtɛzɩŋ sakɩyɛ ɖɔka Sorbonne hɩɖɛ halɩ nɛ sɔnɔ.
Wɩlɩyaa kaawɛ pa-tɩ yɔɔ mbʊ se papazɩ patɛyɩ ɖama lɛ, pekpeluu ɖama pɩlɩna ɛzɩma panɩwaɣ ɖama lɩmaɣzɩyɛ, kɔzɩ kɔzɩ agoza fenaɣ taa pɩnaɣ 1968 alɩwwatʊ taa laɣsɩ ndɩ ndɩ yɔ. Paarii Sorbonne mʊwaɣ nɩwaŋ yɔɔ wɩlɩyaa, mbʊ pɩtakɛ Paarii-1 taa yɔ, mamʊ niye-Sorbonne waa, mba paawɛ lɩmɩyɛ yɔɔ yɔ.
Ɖɩcɔna sakɩyɛ taa kɔyɔ ɖɔɖɔ ɛzɩ Paarii tɛtʊ taa sukuli kɩtɛzɩŋ naa lalaa yɔ Paarii Sorbonne sukuli kɩtɛzʊʊ kataɣ tawalɩ sakɩyɛ. Kataɣsɩ wɛ ŋñɩɩ ŋñɩɩ, pɔɖɔna maʊ maʊ hɔɔlɩŋ ndɩ ndɩ taa, Paarii tɛtʊ taa, Clignancourt nɛ Neuilly pɛ-tɛtʊ naa taa. Kpaɣ ɖooo pɩnzɩ 1990 ŋtalɩ 2000 tɛ lɩmaɣza mbʊ se paɖɑɣnɩ maʊ kedizasɩ sɔsɔsɩ kuduyiŋ mʊ hayɩm sakɩyɛ sukuli ŋgʊ kɩ-kataɣ.
[[Catégorie:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Catégorie:Sukulinaa kɩtɛzaa]]
[[Catégorie:Eerɔpʋ]]
[[Catégorie:Fransɩɩ]]
n7g0zur3bnvaqzyirmx4gv2ouf6c3ef
Ɛsɔ kɛtʊ
0
2814
14891
12723
2020-12-11T02:59:59Z
45.167.72.22
14891
wikitext
text/x-wiki
Ɛsɔ kɛtʊ, ɛsɔ pɩkɛ pʊtʊ weyi paana-ɩ nɛ ɛsa yɔ, pʊtʊ weyi pañaŋɩ-ɩ ɛsɔ sɛtʊ hɔɔlɩŋ ndɩ ndɩ taa yɔ. Payaɣ hɩla ana mbʊ lɛ pɩwɩlɩɣ se pɩkɛ kiɖe tɛɛ pɩyʊ kem, pɩkɛ pɩyʊ mbʊ pɩkɩla pɩtɩŋa payi yɔ. Platon tɛ faawɩ tɔm tɔbɩŋ lɛzɩtʊ hɔɔlʊʊ taa lɛ ɛtɔŋ se ɛsɔ kɛ pʊtʊ weyi ɛɛzɩkɩ yɔ, eɖeke ɛhɛzɩna, tovonum maatɛŋ, ɛnʊ tɩna kɩbam laɣsɩ. Fransɩɩ tɔmpiye ɛsɔ ɖɩlɩna latɛŋ kʊnʊŋ taa deus, ɖɩtamsɩna tɔmʊʊ dies (evemiye), nɛ diluvium (ɛsɔtaa tʊlʊʊ), ɖɩlɩ sanskrit tɔmʊʊ div nɛ diu (ɛsɔmɩnʊʊ, evemiye nɛ ñalɩmɩyɛ).
[[Ɛsɔ]] kʊyʊm tɩnaa tɛ lɛ ɛsɔ kʊyʊm koŋ wɛna. Kɛlɛ tɔmpiye Ɛsɔ kɛ hɩɖɛ keem, nɛ pama-ɖɩ mayaɣ sɔsɔ nɛ pɩwɩlɩɣ se pɩkɛ pɩyʊ kɩkɩlʊʊ, eyeke, pɩtɛkɛ mbʊ panaɣna ɛsɛ yɔ, kɩlɩm pɩyʊ pɛkɛwa, pɩtɩŋa pɩ-tɛ ɛsɔ nɛ ɛnʊ lɩzɩna pɩtɩŋa payɩ. Credo in unum Deum, Patrem omnipotentem, factorem cæli nɛ terræ, visibilium omnium, nɛ invisibilium.
Pudaa ɛyaa tɛ lɛ, ɛsɔ kɛ ɛyaa mba palaba fezuu caɣʊʊ piŋ, ɖoŋ ñɩŋʊ nɛ kɩmʊna yɔ (ɛzɩ ɛyaa mba pacaɣ kedeŋga yɔɔ pɩɖalɩ yɔ, pala hama laɣsɩ sakɩyɛ yɔ, pamʊ niiye hɔɔlɩŋ ndɩ ndɩ taa yɔ). Pɛwɛtʊ wɛ nabʊlɛ taa, kajalaɣ hɔɔlʊʊ ŋgʊ pakpazɩ ɖoŋ pa-wazaɣ maɣmaɣ yo nɛ naalɛ ɖeɖe lɛ paakaŋ ñʊʊ mbʊ pɩkɛ wazaɣ pɩyʊ yɔ ɖeɖe.
Sɩm fɛyɩ lɩmaɣzɩyɛ tɩnaa tɛ lɛ ɛsɔ fɛyɩ. Pʊ-tɔbʊʊ se pɔcɔ ñʊʊ kpem se ɛsɔ fɛyɩ kpem, ɛzɩ ɖɩkpaɣ Thomas Huxley. Ɛyaa mba papa lakɩ ndɛŋkpɛzaɣ ɛsɔ tɔm taa yɔ Diagoras, le baron d'Holbach, Marx. Mba papa tisa ɛsɔ yɔɔ kɛlɛ paatisuu ɛ-tɛ kɩlaʊ nakʊyʊ yɔ yaa paalakɩ sɔnzɩ nasɩyɛ pɩlɩna ɛsɔ ɛnʊ ɛ yɔɔ.
fnrwhpe585wvjev3aihw3ka0o40zl4e
Dominique paɣtʊ ɛyaa
0
2815
14890
12724
2020-12-11T02:59:42Z
45.167.72.22
14890
wikitext
text/x-wiki
Faala yɔɔdɩyaa paɣtʊ yaa Ɖalaa paɣtʊ sɔɔlɩyaa (O.P.-latɛŋ kʊnʊŋ taa lɛ, Ordo Fratrum Prædicatorum), walaa taa pasɩma-wɛ hɩɖɛ ɖɩ nɛ yɔ Dominique paɣtʊ, pɩkɛ katoliki cejewiye nɖɩ ɖɩñɔ pɩtɩŋna Mominique kiɖeɖeu ɖoŋ yɔɔ yɔ pɩnaɣ 1215. Ɖɩwɛ ɖɔɖɔ ɛzɩ ɖalaa cikpema yaa mba payaɣwɛ se Fransiscain waa yɔ, tɔbʊʊ pɩkɛ sʊlɩmɩyaa. Pa nɛ yɔ pɔñɔtɩna ɛyaa, pɛfɛyɩ ɛzɩ lalaaa mba pɔsɔɔlɩ wɛʊ pe ɖeɖe yɔ ɛzɩ cistercien waa yɔ.
Patɩŋaɣ Augustin kiɖeɖeu paɣtʊ, ɖɔɖɔ ɛzɩ ɛ-maɣmaɣ ɛ-paɣtʊ yɔ, hɔɔlʊʊ yɔɔ ɛsɔɔlɩ Laon cɔlɔ tɩnaa (O.Præm), ɛɖʊ ɛ-tɩ tʊmɩyɛ se ɛla Yeesuu Krɩstʊ tɔm mʊyaa tʊmɩyɛ, tɔm suzuu tʊmɩyɛ nɛ mazɩm taa tʊmɩyɛ. Papa Jean-Paul 2 tɔzɩ se ɖooo e-kiɖe tɛɛ, kajalaɣ tʊmɩyɛ kɔyɔ esusi Krɩstʊ tʊtʊyɛ tɔm. E-ɖuu tɔmaɣ kɔyɔ Veritas (tovonum). Ɖuutu sakɩyɛ kaawɛ-ɩ ɖɔɖɔ ɛzɩ tʊ nɛ yɔ eyɔɔdɩ ndʊ ɖɩnaa yɔ, (contemplata aliis tradere), Thomas kiɖeɖeu Aquin tʊ ɖanɩɣ kpaɣʊ tɔm, yaa ɛsa, ɛhɩnɩ-ɩ, esusi mbʊ pɩkɛ [[Ɛsɔ]] tɔm takayaɣ taa paɣtʊ.
Dominique ɛyaa kɛ cɔɔcɩ tɩnaa kɛlɛ pɛtɛkɛ maacɔ waa.Pɛwɛtʊ kɛ kʊyʊmtʊ ndʊ lɛ ñamtʊ, pa-wɩlɩyʊ cɔlɔ yaa e-lone taa caɣyʊ. Kʊñʊndɩtʊ sɔɔlʊʊ nɛ tɩ ɖɔkʊʊ yaa kele kele wɛtʊ tɔm wɛ pɩdaa peeɖe kɩjɛyʊʊ piŋ. Pɛfɛyɩ lone kuyʊmdɩyɛ taa ɛzɩ maacɔ waa, pɩtɛkɛ pa-paɣtʊ. Pasʊʊ aŋgba taa pɩtɛkɛ maacɔ ɖɩsɩ taa. Pa-tʊmɩyɛ kɛlɛ se posuzi ƐSɔ tɔm mbʊ lɛ, pa-ɖɩzʊyɛ wɛɛ tɛtʊ naa sɔsaa taa.
Tɔm kɛtɛdʊ taa, e-ɖoo (latɛŋ taa Dominicus, pʊ-tɔbʊʊ se weyi Ɛsɔ tɩya-ɩ yɔ) kaaɔza ɛ-tɔm ɛ-hɔɔ alɩwaatʊ taa mbʊ se ɛna haɣ nakɛyɛ kɔɖɔka tɔsɩ nɛ kɔ-nɔɔ se katʊsɩ ɛyaa tɩŋa. Guzman tɛ Dominique pakɩlɩ sɩm nɛ hɩɖɛ se Dominique kiɖeɖeu, ɛkɛ episikopu cɔlɔ tʊmɩyɛ tʊ nɔɔyʊ, payaɣ Osmo Ɛsɩpañɩ ɛjaɖɛ taa, alɩwaatʊ ndʊ ɛ-tɛ episikopu Diegue Osma, ya-ɩ se ɛsɩ-ɩ Sɩkandɩnavɩ kedizaɣ sɔsɔ nakɛyɛ ɖeɖe. Pa-nɔmɔʊ ŋgʊ kɩ-taa peeɖe ehiɣ ɛgbaɣtʊ nɔɔyʊ akɔma ɖɩɣa taa ɛlɛ lakɩ tʊmɩyɛ ka-taa nɛ ɛ nɛ-ɩ pahɩnɩ nɛ ɛpɩzɩ ɛlɛɛzɩ ɛlɛ laŋɩyɛ mbʊ pʊyɔɔ yɔ ɛlɛ taakɛ katoliki tʊ ɛlɛ ɛpɩsɩ katoliki tʊ pɩlɩna ndʊ eheya-ɩ yɔ tɩ yɔɔ.
1fsxz6c0g2w15lohxa1bfoio666ksmk
Katoliki Cejewiye
0
2816
18497
15861
2025-05-15T05:28:19Z
Onuphriate
5375
18497
wikitext
text/x-wiki
[[File:Catholic Church in Gomel, Holy Mass.jpg|thumb|Catholic Church in Gomel, Holy Mass]]
[[File:Nun Examining Shrub - Lublin - Poland (9207728985).jpg|thumb|Nun Examining Shrub - Lublin - Poland (9207728985)]]
[[File:EstatuaNraSeñoradeLourdesMDP-0001.jpg|thumb|EstatuaNraSeñoradeLourdesMDP-0001]]
'''Katoliki Cejewiye''', yaa apostolaa yaa ɖɔɖɔ [[Room]] mba Cejewiye, pɩkɛ cejewiye kɩkɩlɩyɛ kɛ Krɩstʊ hɔɔlʊʊ taa, ɖɩnaɣ ɖɩ-taa peeɖe Ɛsɔ tɛ lɩm sɔyaa pɩtaɩ miiliyaarɩ waa kʊyʊm mbʊ yɔ. Kikpeɣluu [[Krɩstʋ ŋgbɛyɛ|Krɩstʊ]] cejewiye kpeekpe nɛ [[Papa]] nɛ episikopu waa tɩŋa. Cejewiye ɖɩkɛ kajalaɣ ñɩnɖɛ ndɩ ɖɩlɛɛ ñɔʊʊ ɛjaɖɛ yɔɔ Krɩstʊ hɔɔlʊʊ. Ɖɩlaba tʊmɩyɛ piŋ tɔm kɛdɩtʊ hɔɔlʊʊ kɔzɩ kɔzɩ Wɩsɩ Ɖɩɖʊyɛ ajɛyɛ taa kpem. Payʊsa Katoliki cejewiye nɛ Nicée mayaɣ nɛ pasɩ-ɖɩ nɛ ɖɩ-tɛ sakrɩmɩndʊ lʊbɛ nɛ tɩ-taa ndʊ tʊ-tɔm kɩlɩ kɩjɛyʊʊ yɔɔ lɛ Krɩstʊ tomnaɣ ŋga pala kɛ-tɛ kɩlaʊ paa mɩsa ŋgʊ lɛ kɩ-taa.
Ɖɩcɔna kɔyɔ tɔm kpɛlɛkɩtʊ nɔmɔʊ taa lɛ, ɖɩnaɣ se cejewiye nɖɩ ɖɩtɛyɩ nabʊlɛ taa, hɔɔlʊʊ kajalaɣ ŋgʊ lɛ ŋgʊ ɖɩnaɣ pʊ-tɔbʊʊ se ɛyaa pa nɛ pɛ-ɛsɛ nɛ patɩŋɩɣ Krɩstʊ wayi yɔ, pɛwɛɛ tɛtʊ yɔɔ cɩna yɔ, nɛ hɔɔlʊʊ naalɛ ŋgʊ lɛ, ŋgʊ paanaɣ yɔ kʊkʊ lɛ ŋgʊ kʊwɛ ɛsɔdaa kɩwabʊ nɛ kʊñɔŋ taa ñɩŋʊ, ŋgʊ kɩkɛ kalɩzasɩ ñɩŋʊ ɛsɔdaa koboyaɣ taa nɛ miŋ cikpeŋ taa.
Katoliki cejewiye tɛtʊ yɔɔ cɩna wɛ ɛzɩ Krɩstʊ tomnaɣ kʊyʊmaɣ, pʊ-tɔbʊʊ se cejewa kpeɣluu ɖama, paa tɛtʊ ndʊ tɩ-taa nɛ pɛwɛɛna pa-ñʊʊ yɔɔ Episikopu. Pɛkɛʊ katoliki cejewiye keekee yee pa nɛ papa pɛkpɛndʊʊ pɛtɛyɩɣ Krɩstʊ tomnaɣ kɔyɔ, ɛlɛ weyi ɛkɛ Roma ñmba tɛ Episikopu yɔ, ɛnʊ kɛna ɖɔɖɔ Petro kiɖeɖeu lone taa caɣyʊ tataa cɩna, nɛ pɛkpɛndʊʊ pɛtɛyʊʊ Krɩstʊ tomnaɣ pa-taa pe-ɖeke.
Tɔmpiye cɔɔcɩ lɩna latɛŋ kʊnʊŋ taa ecclesia, ɖɩlɩna krɛkɩ taa lɛ ekklesia (ἐκκλησία), ɖɩ-tɔbʊʊ se kɩkpɛndʊʊ yaa kpeɣluu. Kajalaɣ Krɩstʊ mba nɔsɩ taa lɩwaɣ tɔmpiye cɔɔcɩ lɛ, pamazina [[Yuudaayism|Yuda mba]] tɔmʊʊ nakʊyʊ, kɩwɩlɩɣ se pɩkɛ Israël yaa Ɛsɔ samaɣ. Krɛkɩ cɔɔlɩɩ alɩwaatʊ taa lɛ payaɣ cɔɔcɩ hɩɖɛ pɔ-cɔlɔ pɩkɛ pɛ-ɛjaɖɛ taa ɛyaa ɖeke tɔm pɩtɛ kpɛndɩna akɔma. Ŋgʊ Krɩstʊ paɣtʊ taa lɛ pɩkɛ ɛyaa kpeekpe kpendʊʊ lɩmaɣzɩyɛ, tʊkaɣ fɛyɩ yaa ɛkɔm fɛyɩ. Kɩkɛ mbʊ pikpeɣluu ajɛyɛ kpeekpe, ɛyaa kpeekpe, kʊnʊmɩŋ tɩŋa.
[[Category:Krɩstiyaniism]]
gso0b0yfp8bmzurfqxn95x45nnxik0q
Ñazɩñazʊʊ
0
2817
13741
12726
2019-04-03T11:27:46Z
Gnangbade
58
photos
13741
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Marley's_Ghost_-_A_Christmas_Carol_(1843),_opposite_25_-_BL.jpg|vignette|Marley's Ghost - A Christmas Carol (1843), opposite 25 - BL]]
Ñazɩñazʊʊ pɩkɛ fezuu nakʊyʊ, pɩndɩyʊʊ nabʊyʊ yaa cɛtɩm maɣzɩm nabʊyʊ, nɛ pɔtɔŋ pɩkɛ pɩyʊ weyi ɛtɛma sɩbʊ tɛ ɖanʊʊ kɔm. Payaɣ ñazɩñazɩŋ ɖɔɖɔ se asaalɩɩ waa, yaa cɩkpɛndʊʊ taa ɛyaa. Ŋgʊ paa ɖoye yɔɔ lɛ, tɔmpee ana ata lɩɩ ɖama, mbʊ pʊyɔɔ yɔ paya weyi wolo ŋgɔɔ yaa kañaɣ yɔ pɩkɛ ɛyʊ weyi ɛɛsɩba nɛ ɛɖanɩ fem yɔ, kɛlɛ ñazɩñazʊʊ yɔ pɩkɛ weluu nakʊyʊ, kɩfɛyɩ kpayɩ kpayɩ nɛ kɩfɛyɩ ɖoŋ ɖɔɖɔ nɛ kɩcɔʊʊ tɛtʊ yɔɔ yem.
[[Fichier:Banquo.jpg|vignette|Banquo's Ghost in Macbeth]]
Tɔmpiye ñazɩñazʊʊ lɩna krɛkɩ kɩbɩnʊʊ kʊnʊŋ taa φάντασμα, palɩzɩ-ɖɩ nɛ latɛŋ kʊnʊŋ mbʊ se phantasma. Ɖooo kiɖe tɛɛ lɛ pɩkɛ cɛtɩm maɣzɩm nɛ palɩzɩ ɖɩ-tɔbʊʊ keekee lɛɛlɛ yɔ kpaɣ ɖooo pɩnaɣ 1165 wɛɛ taa.
Wɩlɩyʊ sɔsɔ Charles Richet cɔlɩ lɛ, ñazɩñazʊʊ, yele kɛtɛɖaɣ kpɩna naayɛ tɔm, kpaɣ ɛyʊ tomnaɣ, esuu wondu ɛzɩ ɖooo ɛɛwɛʊ ɛ-ɛyʊtʊ alɩwaatʊ taa tɛtʊ yɔɔ. Nabʊyʊ taa ŋna-ɩ lɛ ɛyʊ keekee, kpɛlɩ ɛpɩsɩ fezuu yaa mʊzʊʊ nɛ ɛwɛɛ mʊzʊ mʊzʊ cɩkpɛndʊʊ tɩyɛ, sakɩyɛ taa lɛ, pʊwɛ ɛzɩ pasʊna nɔnɔsɩ nɛ pɔɖɔŋ halɩ pɔkɔɔ patalɩ kuduyuu lɛɛkʊ, ɖenɖe pamʊkɩ yɔ. Palɩ tuda nɛ pɛɖɛʊ helim tɩyɛ kolonzi hɛkɩŋ taa nɛ nɔnɔsɩ nzɩ paɖɩwa yɔ sɩ-yɔɔ kiŋ. Nabʊyʊ taa lɛ pɔɖɔŋ nabʊyʊ taa lɛ pɛwɛɛ helim taa. Ñazɩñazʊʊ kɔmtʊ wɛ yuŋ nɛ pɩcaɣ sɔndʊ, ɛɛkɔŋ mbʊ lɛ ŋnɩɣ niikaɣ nakɛyɛ taŋ. Feziŋ ɛnʊ ɛcaɣa ɛwɛɛ ɛzɩ ɛyaa yɔ kɛlɛ ŋcɔna kɔyɔ pacaɣ ndɩ kpem nɛ ɛyʊ nɛ ɛ-ɛsɛ nɛ ɛcɔŋna-ɩ yɔ.
[[Fichier:The-Turn-of-the-Screw-Collier's-7.jpg|vignette|The-Turn-of-the-Screw-Collier's-7]]
Santaɖaʊ nakʊyʊ palaba pɩnaɣ [[1991]] anasaayɩ piya cikpesi nasɩyɛ tɛ sɩwɛna pɩnzɩ kpaɣ pɩnaɣ 8 ŋtalɩ 16 nɛ pa-taa peeɖe 16 % wɩlɩɣ se tovonum lɛ ñazɩñazɩŋ pɩza ɛwɛɛ. Ajɛyɛ naayɛ taa ɛzɩ [[Tayilandɩ|Tayɩlandɩ]] mbʊ yɔ, ñazɩñazɩŋ wɛɛ piŋ. Ɛyaa sakɩyɛ kaatisa halʊ Deffant tɔm yɔɔ mbʊ se pɔpɔza-ɩ se etisi se ñazɩñazɩŋ wɛɛ, kɛlɛ ecosi se hayi kɛlɛ sɔndʊ kpam.
omk2u0dfxll6t126qblul2wuh9e3f8z
Benoît kiɖeɖeu ɛyaa
0
2818
13652
13607
2019-03-29T12:08:58Z
Gnangbade
58
liens
13652
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:ST-BENOIT-001.jpg|vignette|ST-BENOIT-001]]
[[Fichier:Monte_Cassino_Opactwo_1.JPG|vignette|Monte Cassino Opactwo 1]]
Benoît Kiɖeɖeu paɣtʊ kɛlɛ payaa-wɛ kɛlɛʊ taa se Benedictin waa ɛzɩ pɔtɔŋʊʊ se [[Benoît Nursie tʋ|Benoît]] ɛyaa yɔ (wazaɣ tɛ ɛyaa), pɩkɛ maacɔ waa ŋgbɛyɛ naɖɩyɛ nɖɩ ɖɩ-tɛ alɩwaatʊ taa lɛ, petisa Benoît kiɖeɖeu paɣtʊ yɔɔ yɔ. Mbʊ lɛ Nursie Benoît kiɖeɖeu (pɩnzɩ 480 ŋtalɩ 547) pɩsɩ ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩ-kiɖe tʊ (pɩnaɣ 529).
Papa Benoît 16 cɔlɔ lɛ, Benoît Kiɖeɖeu wɩlaɣ ɛ-tɔm mʊyaa lɩmaɣzɩyɛ kʊyʊmɖɩyɛ nɖɩ yɔ se pañɩnɩ Ɛsɔ. Pʊwayɩ yɔ paɣtʊ ndʊ paɖʊ-tʊ tʊma ndɩ ndɩ taa, Ɛsɔ tɔm suzuu nɔmɔʊ taa, Erɔpʊ agbaɓa alɩwaatʊ taa, sɩɣ nɛ ɖɛzʊʊ ɛsakuliye hɔɔlʊʊ taa kɛ [[Hɛkʊ nɛ Hɛkʊ Alɩwaatʊ (Moyen Age)|Hɛkʊ Alɩwaatʊ]] taa, Fada naa tʊma tɛ tɔm tɔbɩŋ lɩzɩɣ nɛ taɖɩtʊ kpaɣ kpaɣɖʊ 17 wɛɛ taa, sukuli wɩlɩtʊ tɔm ŋgbaɣ nɖɛɛ mbʊ. Lɩmaɣzɩyɛ keekee nɖɩ Benoît kiɖeɖeu ñɩɣ niye ɖɩ-yɔɔ ɛ-tɔm mʊyaa cɔlɔ lɛ yɔ Ɛsɔ ñɩnɩɣ tʊmɩyɛ.
Maacɔ waa tʊmɩyɛ ɖɩlaɖɛ taa wɛʊ mbʊ pɩtɔpɔzɩ se nabʊyʊ ɛtɛɖɩ, pɩwɛɛ nɛ pɩkɛ kɩjɛyʊʊ koŋ se pɛcɛyɩ pa-tɩ nɛ kɛtɛɖaɣ wondu tɩŋa wɛɛ pɔ-cɔlɔ, ɛzɩ lɩm, mooti, kaɖaɣ nɛ nesi tɛɛ tʊma ɖɩlaɖɛ nɛ pɩsa papɩzɩ pala tʊma kpeekpe papɩlʊʊ taa peeɖe nɛ nɔɔyʊ ɛtalɩɩna awayɩ.
Kajalaɣ maacɔ waa kuduyuu pama-kʊ Cassin pʊʊ yɔɔ pɩnaɣ 529 cɔlɔ kpam ɛlɛ Nursie Benoît mana-kʊ nɛ ɛlɩzɩ kɩ-paɣtʊ. Benoît maacɔ waa yɛlɩ [[Eerɔpʋ tɛtʋ wandamm|Erɔpʊ]] kpeekpe taa nɛ pohuu pilinzi sakɩyɛ nɛ halɩ sɩ-hɩla sɛɛ piŋ.
[[Fichier:Mont_St_Michel_3,_Brittany,_France_-_July_2011.jpg|vignette|Mont St Michel 3, Brittany, France - July 2011]]
Abbaye waa mba pa-hɩla kɩla kʊyʊʊ yɔ pɛ-tɛ pɛ-tɛ yɔ Prüm, Ratisbonne, Fulda, Ellwang, Salzbourg, Reichenau, Beuron, Hirsau, Metten, Scheyern, Ettal, Ottobeuren, Einsiedeln, Admont, Melk. [[Englɩsɩɩ kʊnʊŋ|Ɛngɩlɩsɩ]] ɛjaɖɛ taa lɛ, Benoît maacɔ waa kuduyiŋ weyi ɛ-hɩla kɩla sɛʊʊ yɔ ɛlɛ wɛɛ tɛtʊ naa pɛ nɛ pa-taa Cantorbéry, York, Westminster, Saint-Albans. [[Pɛliziki|Pɛlɩzɩkɩ]] ɛjaɖɛ taa lɛ ɖɩnaɣ Maredsous abbaye yaa Strvelot ñɩŋʊ.
kwn7b85lhekns66iwuatjcv85aqdzsx
Tɩ-yɔɔ tɔm matʊ
0
2819
14138
13913
2019-04-21T16:23:11Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Tɩ yɔɔ tɔm matʊ]] ñɩŋgʋ nɛ [[Tɩ-yɔɔ tɔm matʊ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : spelling
13913
wikitext
text/x-wiki
Tɩ-yɔɔ tɔm kɛdʊʊ (fezuu) [[Krɛkɩ kɩbɩnʊʊ kʊnʊŋ|krɛkɩ kɩbɩnʊʊ]] taa βίος tɔbʊʊ se fezuu nɛ γραφή tɔbʊʊ se matʊ, pɩkɛ matʊ tɔm ndʊ pɛkɛdɩɣ-tʊ ɛyʊ fezuu labʊ yɔɔ yɔ kɔzɩ kɔzɩ yee pʊtʊ ɛlaba nabʊyʊ amʊʊza naayɛ taa yaa tʊmɩyɛ naɖɩyɛ taa kɔyɔ.
Pʊtʊ maɣmaɣ pɩzɩɣ ɛma ɛ-tɩ yɔɔ tɔm yaa nɔɔyʊ pɩzɩna ɛma ɖɔɖɔ. Wɛtʊ sakɩyɛ pɩzɩna piseɣti ɛyʊ nɛ ɛma ɛ-yɔɔ tɔm, nabʊyʊ taa pʊtɔma ɛsɔɔlʊʊ se ɛ-tɩtɩŋa ɛyɔɔdɩ ɛ-tɔm mbʊ ɛlaba e-fezuu caɣʊʊ taa yɔ, kɛzɛɣa ŋga ɛɛwɛna pɩlɩna tʊmɩyɛ nɖɩ ɖɩ-yɔɔ yɔ, ɛsɔɔlɩ ɖɔɖɔ se ɛma nɛ ɛtaasɔɔ wiɖii.
Tɩ-yɔɔ tɔm matʊ wɛtʊ kaawɛ ɖooo kiɖe tɛɛ (kpaɣ kpaɣɖʊ 4 pʊcɔ palʊlɩ Yesuu Krɩstʊ Grɛsɩ ɛjaɖɛ taa), kɛlɛ tɔmpiye tɩ-yɔɔ tɔm maʊ lɩɩ kpaɣ ɖooo kpaɣɖʊ 17 alɩwaatʊ taa. [[Egipiti|Egipiti kɩbɩnʊʊ]] taa lɛ, tɩ-yɔɔ tɔm maʊ kaawɛ ɛzɩ ɖɩkpaɣ nɛ ɖɩkɛdɩna tɔm kpeekpe ndʊ paasuza ɖooo kpaɣ taɣtʊ tʊmɩyɛ lɩɣ pɩnaɣ pɩkɔɔ pɩtalɩ kpaɣɖʊ 20 hɛkʊ wɛɛ, pʊwɛ kaɖɛ nɛ ɛyaa 150 yeke tɔm pɔyɔɔda ŋgʊ paatalɩ ɛyaa 25000 mba pɩɩwɛɛ se pɛkɩtɩ pɔ-tɔm yɔ
Ɖeɖe nɛ sɔnɔ yɔ paa anɩ ɛ-hɩɖɛ yaa pɩtɛ sɛɛ ɛlɛ ñɩnɩɣ se panɩɩ ɛtaŋ. Ɖɩcɔna kɔyɔ mbʊ pʊɖɔŋ tʊma sɔsɔna taa, pɔpɔzʊʊ-wɛ se paa anɩ lɛ ɛma ɛ-yɔɔ tɔm nɛ ɛsɩɩ takayaɣ nakayɛ taa nɛ pʊwɛɛ. Pɩkɛ kɛlɛm kɛlɛm fezuu labʊ yaa tɩ-yɔɔ tɔm ndʊ pakpaɣ-tʊ kɛlɛm kɛlɛm waa taa yɔ yaa ɖɔɖɔ takayasɩ mayaa tɔm kɩkɛtɩtʊ paa anɩ cɔlɔ, lɔŋ tasɩɣ maʊ yaa mayaa kʊɖʊm.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Takayɛsɩ]]
3fwji4ep38inwq8j5ab41sf1l73ddfy
Carmel paɣtʊ yɔɔ tɩŋɩyaa
0
2820
13967
12729
2019-04-13T15:12:40Z
196.170.105.166
liens, photos
13967
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Carmelitas_de_la_comunidad_de_Nogoyá.jpg|alt=Carmelitas de la comunidad de Nogoyá.jpg|vignette|Carmelitas de la comunidad de Nogoyá]]
[[Fichier:Brown_habit_black_veil_white_wimpole.jpg|alt=Brown habit black veil white wimpole.jpg|vignette|Brown habit black veil white wimpole]]
Carmel paɣtʊ pɩkɛ [[Katoliki Cejewiye|Katoliki Ɛsɔ sɛtʊ]] maɣzɩm taa paɣtʊ natʊyʊ. Kɩ-tɛ ɛyaa payaɣ se Carme waa (ɛlɛ abalaa ñɩma) nɛ halɩñɩma payaa se Carmeliti waa. Pɛ-tɛ fata payaa se Elie. Palestine pʊʊ yɔɔ Carmel waa mba paawɛ peyeke lakʊ taa yɔ tʊlɩna-kʊ kpaɣɖʊ 12 tɛmtʊ alɩwaatʊ taa.
Kajalaɣ Carme waa kʊyɩ pa-lakʊ taa peeɖe kpaɣɖʊ 13 wɛɛ taa se powolo pɛmɛlɩ [[Eerɔpʋ tɛtʋ wandamm|Erɔpʊ]] ɛjaɖɛ taa. Pɛ-tɛ yɛlʊʊ wayi yɔ, kʊyɩyaa mba pɛ-tɛ paɣtʊ lɛɛzɩ nɛ pɩpɩsɩ maacɔ waa wezuu caɣʊʊ tɛ paɣtʊ. Lɛɛzɩtʊ sakɩyɛ la kɔzɩ kɔzɩ ndʊ paya se [[Thérèse Avila tʋ|Avila Tereziya]] tɛ ñɩndʊ yɔ kpaɣɖʊ 16 wɛɛ taa yɔ.
Sɔnɔ pɩlɩ pɩlɩŋ naalɛ, kajalaɣ lɛ, Carme waa sɔsaa (papa lɛ Avila tereziya tɛ ñɩnʊ lɛɛzɩtʊ totukina-wɛ) nɛ hɔɔlʊʊ ŋgʊ kʊkʊ tereziya lɛɛzɩtʊ paɣtʊ tukina yɔ, mba paalɛʊ naataŋkpala yɔ. Hɔɔlɩŋ ɛnʊ ɛ-naalɛ pɛtɛya-ɩ tam naatozo yɔɔ kɛnɛ, Carme waa kɛlɛ abalaa, Carmelite waa kɛlɛ halaa ñɩma, payaa-wɛ ɖɔɖɔ se paɣtʊ hɔɔlʊʊ naalɛ ŋgʊ (Carmel) mbʊ pʊyɔɔ yɔ paalɩzɩ Carme waa tɛ paɣtʊ pʊcɔ palɩzɩ pa-ñɩndʊ.
[[Fichier:Nun_and_novice_discalced_carmelites_in_Porto_Alegre_Brazil_20101129.jpeg|vignette|Nun and novice discalced carmelites in Porto Alegre Brazil 20101129]]
[[Jeruzalɛm|Jerusalem]] caɣyɛ pɩnaɣ 1187, ndʊ tɩɖɩza Palestin ɖaɣnɩ you labʊ pɩtɩŋna [[Saladin]] yɔɔ, yɔ kaapɩsa kɩjɛyɩɣ tɔm Krɩstʊ mba mba paalɩna Wɩsɩ Ɖɩɖʊyɛ taa ajɛyɛ taa ɖama katɩɣ you wɛɛ taa yɔ se pɛɖɛɛ. Papɩsa Erɔpʊ taa lɛ pacaɣ tɛtʊ naa taa nɛ peeɖe palaba agbeela cikpena. Pɩnaɣ 1247 alɩwaatʊ taa lɛ, caɣyaa mba pɩkɛ Carmel ɛyaa yɔ, papa Innocent 4 tʊ kpɩɖɩ-wɛ nɛ ɛpɩsɩ-wɛ maacʊ wezuu labʊ tɛ ham ɛyaa.
44pfsdmbjass8vtim9ux5qp1e09vg5h
Ceu takayaɣ
0
2821
15749
14507
2022-01-17T18:45:08Z
Gnangbade
58
link
15749
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Quran_cover.jpg|vignette|Quran cover]]
[[Fichier:Quran,_Tunisia.JPG|vignette|Opened Quran in Tunisia]]
'''Ceu takayaɣ''' ([[Arabɩɩ kʊnʊŋ|arabɩ kʊnʊŋ]] taa ُرْآن, al-Qor’ân pʊ-tɔbʊʊ ñʊʊ taa ɖɔkʊʊ tɔm, pɩkɛ tɔm kiɖeɖetu Ɛsɔ sɛtʊ nɔmɔʊ taa [[Iizilaam|malɩŋ]] tɩnaa cɔlɔ, nɛ pamazɩɣ nɛ pɔtɔŋ se pɩkɛ Ɛsɔ tɔm. Takayaɣ ŋga kɩkɛ kajalaɣ ñɩŋa nɛ kɛkɛ ɖɔɖɔ takayaɣ ŋga kakɩlɩ pɩnʊʊ takayasɩ kɩmamasɩ kɛ arabɩ taa pɩkɔɔ pɩtalɩ sɔnɔ ɛzɩ ɖɔɖɔ kɛɛkɛɛ malɩŋ tɩnaa yɔɔdʊʊ yɔ.
Malɩŋ tɩnaa cɔlɔ lɛ, Ceu takayaɣ taa wɛ Allah tɔm, nɛ tɔm kiheyitu (āyāt) ndʊ Ɛsɔ tiyiyu [[Mahomet]] kɔna yɔ (محمد, Muḥammad, ɛsamɩ-ɩ) kpaɣ pɩnzɩ 610 ŋtalɩ 612 pɩkɔɔ pɩtalɩ ɛ-sɩm pɩnaɣ 632 pɩtɩŋna tiyiyu Gabriel yɔɔ (جبريل, Jibrîl).
[[Fichier:Opened_Qur'an.jpg|vignette|Opened Quran]]
Nabʊyʊ taa payaɣ Ceu takayaɣ yem al-kitâb (pʊ-tɔbʊʊ takayaɣ kɩkalaɣ), adh-dhikr (tɔbʊʊ se tɔzʊʊ) yaa ɖɔɖɔ encore al furqân (tɛyʊʊ). Tɔbʊʊ nɩɣ mbʊ pɩ-taa, ɛkɛ malɩŋ tɩnaa tɔm ndʊ tɩɩwɛ ɖooo kiɖe tɛɛ Allah cɔlɔ potolubutu kulubu yɔ se tɩkɛ ɛyaa kpeekpe tɔm yɔ.
[[Arabɩɩ kʊnʊŋ|Arabɩ]] tɔmpiye Qor'ân » (قُرَْآن) lɩna qara'a (قرا) liɖe taa nɛ ɖɩ-tɔbʊʊ se ñʊʊ taa ɖɔkʊʊ nɛ yɔɔdʊʊ. Tɔmpiye Qor'ân kɛ laɣsɩ tɔmʊʊ nɛ ɖɩ-tɔbʊʊ se kalʊʊ, ñʊʊ taa kalʊʊ. Hɩɖɛ nɖɩ ɖɩkpaɣ ɛyʊtʊ hɩɖɛ nɛ pɩwɩlɩɣ se pɩkɛ tɔm ndʊ tiyiyu heyi Mahomet yɔ.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Ɛsɔ sɛʋ]]
[[Category:Iizilaam]]
m747yudlt9ykay7amczbhda8cfxv5du
Koobu paɣtʊ ŋgbɛyɛ cikpeɖe
0
2822
14888
12731
2020-12-11T02:57:10Z
45.167.72.22
14888
wikitext
text/x-wiki
Koobu paɣtʋ ŋgbɛyɛ cikpeɖe
Koobu paɣtʋ ŋgbɛyɛ cikpeɖe kɛna Ɛsɔ tɛ Krɩstʋ mba tɛ ŋgbɛyɛ naɖɩyɛ. Ŋgbɛyɛ ɖɩ nɛ, ɖɩ-taa mba payaɣ kɛlɛʋ yem size Fransɩskɛ waa. Ɖɩkɛ katolika krɩstʋ mba paɣtʋ ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩcalɩ lɩʋ kajalaɣ taa pombo kɛ [[Itaalii]] ɛjaɖɛ tɛtʋ taa yɔ. Pɩtɛ ŋgbɛyɛ ɖɩ nɛ, ɖajaa weyi ɛlɩza-ɖɩ peeɖe yɔɔ payaɣ size François kiɖeɖeu Assise tʊ kɛ pɩnaɣ 1210 taa.
Ɛzɩ ɖa-kɩpaɣlʋ Ɛsɔ yɔ, koobu paɣtʋ ŋgbɛyɛ cikpeɖe ɖɩ nɛ, ɖɩ-tɛ wezuu caɣʋ wɛ ɛzɩ krɩstʊ yɔ nɛ pɛ-wɛtʋ wɛ ɛzɩ ajamaa sɔsaɣ siŋŋ yɔ. Pe-wezuu caɣʋ wɛ ɛzɩ mɛnvɛyɩ pɩyʋʋ waa yɔ. Pa-tʋmɩyɛ siŋŋ kɛlɛ size posusi Ɛsɔ tɔm paale. Pɔsɔlɩm kʋɖʋmʋm yɔɔ pɛcɛla pɛ-ŋgbɛyɛ hɩɖɛ size " koobu ", pʋ-tɔbʋʋ kɛlɛʋ size mɩzaɣ kʋyʋmaɣ yɔɔ piya hɛkʋ taa koobiɖe ŋgbɛyɛ.
Ɛlɛ yee ɖɩcɔna camɩyɛ sɔnɔ tɛ alɩwaatʋ taa kɔyɔ, ɖɩnaɣ size koobiɖe ŋgbɛyɛ ɖɩ nɛ ɖɩ-taa pakpa cɔjɔ naa sakɩyɛ, ɛzɩ payaɣʋ size fadanaa yɔ. Maɣzɩm tɩnaa nanza nabɛyɛ yeba nɛ pa-caanaʋ tɔm taa lɛ, patɩlɩ Fransiskɛ waa camɩyɛ. Pa-hɩlaa yɔ, kiɖeɖeu Bonaventure Bagnoregio tʊ, nɛ Roger Bacon, nɛ Duns Scot, nɛ pɩtasɩna Guillaume d'Ockham.
Papɩ François yeba nɛ sakɩyɛ tɩlɩ ŋgbɛyɛ ɖɩnɛ. Mbʋ yɔ mɩsɩkʋm fenaɣ taa pɩnaɣ 2015 taa lɛ, ɛlaba atɩma sɔnzɩ nɛ pɩcɛlɩna lanhɛzɩyɛ taa wɛyʋ yaʋʋ mba mba pakʋwɛ ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩ-taa yɔ. Pɩɩkɛ Ɛsɩpagnɔlɩ ɛjaɖɛ samaɣ you alɩwaatʋ taa. Koobiɖe ŋgbɛyɛ ɖɩ nɛ ɖiilesa ɖɩ-ɛyaa mba yɔ, paakpɛnda nɛɛlɛ nɛ loɖo. Ŋgbɛyɛ ɖɩ nɛ, ɖɩlɩzɩ ɛyʋ kiɖeɖeu François Assise tʊ kaakɛ evebu pɩɣa ŋga kaalɩna hɔʋ ŋgʋ kɩɩwɛ weewee siŋŋ yɔ.
b20gspq0dqwutvz354v7o6a1k5zo426
Sɔɔlɩm hɔŋ
0
2823
14084
12732
2019-04-20T11:05:26Z
Gnangbade
58
liens
14084
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Foyer-de-charite-de-baye.jpg|vignette|Foyer-de-charite-de-baye]]
Sɔɔlɩm hɔŋ lɩzɩyʋʋ payaɣ size [[Marthe Robin]]. Ɛpazɩ lɩzɩɣ pɩ-tɛ hɔŋ ɛnʋ kɛ pɩnaɣ [[1936]] taa. Nɛ ɖajaa weyi ɛlɛ ɖʋwayɩ nesi yɔ payaɣ size Georges Finet, weyi ɛkɛ ɛsɔ tɛ layʋ yɔ. Sɔlɩm hɔŋ ɛnɛ, ɛkɛ angba wena agbelu mɛvɛyɩ nandɛ tɩnaa kpeekpe abalaa nɛ halaa yɔ. Mɛvɛyɩ nandɛ tɩnaa pa nɛ pa-taa ɖɔɖɔ ɖɩnaɣ mba pa-takpaɣ halaa nɛ mba pa-tawalɩ yɔ, nɛ pɩtasɩna ɛsɔ kɩlaŋ layaa.
[[Fichier:Courset_-_Foyer_de_charité_-_1.jpg|vignette|Courset - Foyer de charité - 1]]
Ɛzɩ ɖooo kajalaɣ Krɩstʊ mba ɖɔɖɔ yɔ, pe-wezuu caɣʋ wɛ ɖɔɖɔ pa-tɩyɛ. Pɛkpɛndʋʊ mbʋ mbʋ pɛwɛna yɔ nɛ payaɣ se pe-kpeekpe pa-pɩyʋ. Pa-tʋmɩyɛ sʋsɔyɛ keekee kɛlɛ atɩma labʋ. Pa-kajalaɣ maɣzɩm sɔsɔm kɛlɛ size pɔsɔzɩ pa-tambayɛ Ɛsɔ tɔm suzuu kɩfam taa. Palakɩ kedizasi nɛ powoki lone ndɩ ndɩ taa nɛ patɩmʋʋ kɩyakɩŋ nɩyɛ nɩyɛ.
Pɛ-ŋgbɛ nɛ [[Katoliki Cejewiye|katolika]] ŋgbɛ tʋkaa fɛyɩ, pɛkɛ kʋɖʋm. Sɔɔlɩm hɔŋ ɛnɛ, ɛkɛ ɖɔɖɔ mʋntʋsʋʋ hɔŋ, nɛ kʋjɔŋ hɔŋ. Pɩnaɣ 1986 taakɛ, sɔlɩm hɔŋ tɛ lɔŋ pasʋʋ ŋgbɛ tɩlaa size tʋmɩyɛ nɖɩ sɔlɩm hɔŋ ɛnɛ ɛlakɩ yɔ, pɩkɛ tʋmɩyɛ sɔsɔyɛ kɩpanɖɛ siŋ nɛ pɛ-ŋgbɛlɔŋ nɖɛ ɖɩnɛ, ɖɩha-ɖɩ samtʋ nimiye kɛ pɩnaɣ 1999 taa.
3tzl5re7drgw747p9qa9mwd9q7dl0vq
Jerusalem Maacɔ waa kobiɖe ŋgbɛyɛ
0
2824
14887
12733
2020-12-11T02:56:39Z
45.167.72.22
14887
wikitext
text/x-wiki
Yerusalɛm tɛ maacɔ waa koobiɖe ŋgbɛyɛ
Yerusalɛm tɛ maacɔ waa koobiɖe ŋgbɛyɛ kɛna katolika krɩstu mba cejewiye ŋgbɛyɛ naɖɩyɛ. Fada ɛzɩ payaʋ size cɔjɔ Pierre-Marie Delfieux lɩzɩna maacɔ waa ŋgbɛyɛ ɖɩnɛ kɛ pɩnaɣ [[1975]] taa. Maacɔ waa panɛ, pewezuu caɣʋ wɛ hɔɔlʋʋ pilim.
Pɛwɛ pe-ɖeke pe-ɖeke tɛtʋ sɔsɔtʋ sɔsɔtʋ taa. Nɛ atɩma kɛnawɛ tʋmɩyɛ kajalaa nɖɛ nɖɩ pakpaɣ pa-tɩ pilim nɛ pɛcɛlɛ yɔ. Koobiɖe ŋgbɛyɛ ɖɩnɛ, ɖɩ-tɩna mʋʋ samtʋ hɩɖɛ ɛsɔ tɔm hɔɔlʋ taa kɩyakʋ hiŋ naadozo nɛ kʋɖʋmʋ ( 31) wiye kɛ agoza fenaɣ taa pɩnaɣ 1996.
Krɩstʋ kɩlaʋ layʋ sɔsɔ toko kɩsɛɛmʋtʋ Lustiger weyi ɛkɛ Fransɩ ɛjaɖɛ tɛtʋ taa cɔcɔ sɔsɔyɔ, ɛɛhana wɛɛ samtʋ hɩɖɛ nɖɩ. Ɛzɩ kɩpaɣlʋ yɔ, maacɔ waa panɛ pewezuu caɣʋ wɛ ɖɔɖɔ ɛ-tɩyɛ. Pɛwezuu caɣʋ wɛ mɛvɛyɩ pɩyʋ waa tɩyɛ.
Leleŋ nɛ wɛ siŋŋ kɛ pɛ-hɛkʋ taa nɛ ɖama. Pɔcɔʋ ɛzɩ kɩpaɣlʋ tɔm susiyaa lalaa yɔ nɛ posusuu Ɛsɔ tɔm kɩpandʋ paa le. Ɛlɛ yee ɖɩcɔna camɩyɛ sɔnɔ tɛ alɩwaatʋ taa kɔyɔ, ɖɩnaɣ size koobiɖe ŋgbɛyɛ maacɔ waa panɛ pakpa pa-taa cɔjɔnaa sakɩyɛ, ɛzɩpayaɣʋ size fadanaayɔɖɩ-taa.
7ex2rxq6s6qd2pemlhr26cntamay0ne
Sayɩnɩsm
0
2825
12854
12734
2018-08-03T13:51:28Z
Hugo.arg
49
Page redirigée vers [[Sayɩnɩsmɩ]]
12854
wikitext
text/x-wiki
#redirect[[Sayɩnɩsmɩ]]
rabbo7kqflo5j7pjm4wj7nj0sjfbdbo
Catégorie:Ɛntɛɛrɩnɛtɩ
14
2826
12736
2018-05-22T05:30:26Z
Atticmaker
127
Page vide créée
12736
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Sɩyansɩ
0
2827
12744
2018-06-07T09:45:23Z
Katxis
37
Katxis kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Sɩyansɩ]] ñɩŋgʋ nɛ [[Lɛɣtʋ]] ñɩŋgʋ yɔɔ
12744
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Lɛɣtʋ]]
0e9b25b7yg8mnu21o5rllcsq0b6ujnn
Pɩnaɣ taa tʊmɩyɛ labʊ ñʊʊ takayaɣ
0
2831
14427
13915
2019-11-03T19:22:23Z
Gnangbade
58
liens
14427
wikitext
text/x-wiki
Pɩnaɣ takayaɣ yaa pɩnaɣ taa tʊmɩyɛ labʊ ñʊʊ takayaɣ, pɩkɛ pɩlɩyɛ takayaɣ ŋga ka-taa pañɩnɩɣ yɔ, pɩkɛ takayaɣ kɩkɛdaɣ, ka-taa peeɖe papɩzɩɣ pana ɛyaa hɩla nɛ nɔmɔŋ wɩlɩtʊ ndɩ ndɩ. Nɔmɔŋ weyi ɛ-tɔm ɖɩyɔɔdʊʊ yɔ pɩpɩzɩɣ pɩkɛ ŋgbɛyɛ naɖɩyɛ tɔm yaa tʊmɩyɛ naɖɩyɛ tɔm, pɩpɩzɩ pɩkɛ ɖɔɖɔ ɛzɩ sukuli nakʊyʊ yɔɔ tɔm, tʊmɩyɛ sɔsɔyɛ naɖɩyɛ piliŋa tɔm yaa pɩlʊʊ nakʊyʊ tɔm yaa ɖɔɖɔ ɛyaa nabɛyɛ mba pawɩlɩ pa-tɩ yaa pɛcɛlɩ pa-tɩ tʊmɩyɛ naɖɩyɛ yɔ.
Peyebinam tɩyɩnzɩ tʊmɩyɛ tɩnaa tɩnaa kajalaɣ pɩnzɩ takayasɩ tɔm kiɖe, tɩlɩ [[Eerɔpʋ tɛtʋ wandamm|Erɔpʊ]] ajɛyɛ taa kpaɣ Hɛkʊ nɛ Hɛkʊ wɛɛ taa. Almanach royal pama takayaɣ ŋga pɩtɩŋna takayasɩ mayʊ Laurent Houry tʊ yɔɔ, pɩlɩna Louis 14 pana ñaʊʊ yɔɔ, ɛnʊ kɛtɩna ɛjaɖɛ taa tʊma laɖaa sɔsaa kpeekpe nɛ sukuli kɩtɛzʊʊ taa wɩlɩyaa kpeekpe. Kapɩsɩ tovonum pɩnaɣ takayaɣ sɔsɔ [[Fransɩɩ]] ɛjaɖɛ taa tʊma sakɩyɛ taa.
Pɩkɔma pɩnaɣ 1763 lɛ, Gotha Almanach lɩɩ, ka-taa ɖɩnaɣ Erɔpʊ kewiyisi hɔŋ kpeekpe tɔm, kɛlɛ paya-kɛ hɩɖɛ cikpeɖe mbʊ se liɖe kɛdʊʊ takayaɣ, paɣtʊ sɔsɔtʊ kpɛlɛkɩtʊ takayaɣ nɛ kɛdɩtʊ takayaɣ pɩnaɣ [[1944]]. Pɩkɔma pɩnzɩ sakɩyɛ wayi lɛ, Sébastien Bottin susi tadɩyɛ tɛ Almanach nɛ tʊma sɔsɔna takayaɣ tɔm ɛzɩ Bottin gourmand yaa le Bottin mondain.
Pɩnaɣ taa tʊma labʊ ñʊʊ takayaɣ ŋga ɛyaa kɩla sɩm yɔ ŋga lɛ kaŋalaafu tɩnaa takayaɣ, ka-taa peeɖe patʊɣʊ tʊma laɖa masɩ ñʊŋ hɔɔlʊʊ (takayɩ hayʊʊ caʊʊ yɔɔ paɖʊ-sɩ) nɛ ɛyaa yem lalaa kɛ takayɩ hayʊʊ kʊlʊmʊʊ yɔɔ, Solocal kɛ sɔnɔ [[Etaazuunii|Amerika]] ŋgbɛyɛ nɖɩ KKR Fransɩɩ kɩtamsɩnaʊ tʊmɩyɛ ɛyaa ɖaɣnɩ fezuu.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Takayɛsɩ]]
7g93oytl7v47yvn1mowdwpm7p1qz7uu
Tɩ maɣmaɣ tɛ wezuu caɣʊʊ tɔm maʊʊ
0
2832
13911
13114
2019-04-10T08:41:36Z
Atticmaker
127
Category added
13911
wikitext
text/x-wiki
Tɩ maɣmaɣ tɛ wezuu caɣʊʊ maʊʊ pɩkɛ matʊ tɔm nɛ niye lɔŋ labʊ tɛ tʊmɩyɛ. Tɔmɩŋ ɖɩlɩyɛ tɛ lɛ pɩkɛ pʊ-tɔbʊʊ matʊ (graphè,) pɩcɛlɩna ɛyʊ maɣmaɣ tɩ tɔm, pʊ-tɔbʊʊ se e-fezuu caɣʊʊ tɔm. Walaa taa lɛ tɔmʊʊ kɩ-taa peeɖe mbʊ pʊpɔzʊʊ se patɩlɩɣ pʊ-tʊ ɛnʊ ɛ-maɣmaɣ, pɩɩkɛʊ kɩdɩyʊ. Tɔmʊʊ ŋgʊ kɩlɩɣ yɔ piteleɖida, palɩzɩ-kʊ kpaɣ kpaɣɖʊ 19 wɛɛ taa.
Tɔmpiye tɩ maɣmaɣ tɔm matʊ lɩ wayi nɛ wayi nɛ tɩtaɖɩzɩ tɔmɩŋ lɛɛŋ weyi ɛɛwɛ pʊcɔ ŋgʊ lɩɩ yɔ nɛ pɩtaɖaŋ tʊtʊ se tɩwɛna wazaɣ paa kʊ nɛ yɔ kɩlɩna yɔ. Yiduu natʊyʊ wɛɛ alɩwaatʊ ndʊ tɔmpiye ɖɩ nɛ yɔ ɖɩñɔɔ yɔ, nɛ woɖe yɔɔ woɖe yɔɔ lɛ, ndɔnjɔɔlɩyɛ sakɩyɛ la, kizitu sakɩyɛ lɩɩ nɛ pʊtʊʊ ndɩ ndɩ wɛɛ pɩlɩna ɖɩ-yɔɔ. Pʊwɛɛ ɛzɩ kajalaɣ lɛ [[Caama]] ɛjaɖɛ taa pɩlɛna kpaɣ kpaɣɖʊ 18 tɛmtʊ wɛɛ taa. Selbst-biographie, kɛlɛ paɖʊʊ cɛŋa titiɖe hɛkʊ taa, pʊwayɩ ɖɔɖɔ lɛ panɩɣ ɖɩtaŋ [[Aŋgɩlɩtɛɛrɩ|Ɛnglɩsɩ]] ɛjaɖɛ taa pɩnaɣ 1797 mbʊ se Self-biography.
Paa pɩɩkɛ ɛzɩma yɔ ɛzɩ palɩzɩ tɔmʊʊ ŋgʊ kʊ-tɔbʊʊ nɛ ɖɩnɩɣ se pɩkɛ tɩ maɣmaɣ fezuu caɣʊʊ tɔm maʊʊ nɛ pɩkɛ ɖɔɖɔ wezuu tɔm kɩkɛdɩtʊ yɔ, matʊ tɔm kɩfatʊ natʊyʊ ndʊ ɛyʊ tisi tɩ-yɔɔ nɛ ɛlɩzɩɣna Jean-Jacques Rousseau kʊwɛkɩm tɔm heyitu yɔ kɛ kpaɣɖʊ 18 hɔɔlʊʊ naalɛ ŋgʊ taa nɛ ɛ-taa wɛɛ leleŋ nɛ caɣyɛ kɩzɩyɛ lɩmaɣzɩyɛ tɔm wɛɛ (Chateaubriand, George Sand, Musset) pɩkɔɔ pɩtalɩna sɔnɔ.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Takayɛsɩ]]
5i0kxc0gikrkwt77hffkic3kptdm40b
Bahayɩsɩm
0
2833
15997
13586
2022-04-27T21:45:48Z
Steinninn
3648
15997
wikitext
text/x-wiki
[[File:TerracesBenGurion2.jpg|thumb|TerracesBenGurion2]]
Bahayɩsɩm pɩkɛ [[Abrɩham]] Ɛsɔ sɛtʊ ŋgbɛyɛ nɛ pɩkɛ ɖɔɖɔ Ɛsɔ kʊyʊm tɛɛ luŋuu tɛ ɛyaa mba posusuu maɣzɩm kʊyʊmʊm tɛ tɔm yɔ. Ɛyaa mba pɛkɛ pɩ-tɛ mʊyaa yɔ tɔŋ pa-tɩ se kedeŋa kpeekpe Ɛsɔ sɛtʊ ŋgbyɛ nɖɩ ɖɩ-tɛ ɛyaa wɛ paale nɛ pɛwɛɛ pa-tɩ yɔɔ yɔ.
[[File:Shrine-of-Bahaullah.jpg|thumb|Daŋ Bahāʾ-Allāh]]
Persan ɛyʊ ɛnɛ yɔ [[Bahaullah|Mīrzā Ḥusayn-ʿAlī Nūrī]] kɛna pɩ-tɛ kiɖe ɖʊyʊ (pɩnzɩ 1817 ŋtalɩ 1892) kɛ pɩnaɣ 1863 alɩwaatʊ taa. Hɩɖɛ nɖɩ ɖɩlɩna hɩɖɛ kɩsɛsɛyɛ nɖɩ paaha ɖi-kiɖe ɖʊyʊ Bahāʾ-Allāh ([[Arabɩɩ kʊnʊŋ|ceu]] kʊnʊŋ taa lɛ pʊ-tɔbʊʊ se Ɛsɔ samtʊ yaa Ɛsɔ tɛ mʊntʊsʊʊ kiɖeɖeu. Baha’is kɛ Bahāʾ-Allāh tɔm mʊyaa.
[[File:AkkaPrison.jpg|thumb|Prison of Bahāʾ-Allāh]]
Sayyid Kāẓim sɩba lɛ, ɛlɛzɩyʊ Šayḫ Aḥmad mʊ e-kewiyitu kɛlɛ ɛpɩsɩ sukuli ñʊʊ tʊ, kɛlɛ ɛ-tɛ tɔm mʊyaa taa lalaa ɖɛɛ se pañɩnɩ ɛyʊ kɩfalʊ weyi ɛpɩzɩɣ se ɛɖɛɛ nɔɔ pɛ-ɛŋgbɛyɛ yɔ. Pe-cejewiye paɣtʊ taa lɛ, pa-taa mʊyʊ lɛlʊ Mullā Ḥusayn lɩɩna pɩ-tɛ lɩmaɣza kɛ Chiraz tɛtʊ taa ɛla kɩyakɩŋ hiŋ nanaanza nɛ ɛwɛɛ atɩma yɔɔ nɛ ɛhɔkɩ nɔɔ ɖɔɖɔ mbʊ.
Ɛlɩna ɛ-nɔmɔʊ nɛ ɛtalɩ agoza fenaɣ kɩyakʊ 22 pɩnaɣ 1844 lɛ, Mullā Ḥusayn talɩ ɛyʊ nɔɔyʊ tɛ nɛ ɛlɛ mʊyɩ camɩyɛ ɖɔɖɔ. Kɛlɛ ɛlɛ ñɔpɔzɩ-ɩ se ɛnɩɩ mbʊ pʊyɔɔ ɛ-nɔmɔʊ yɔ, kɛlɛ ɛtɔŋ pʊwɛ ɛzɩ ɛkɛʊ ɛyʊ weyi ɛnʊ ñɩnʊʊ yɔ. سيد علی محمد شیرازی (Sayyid ʿAlī Muḥammad Šīrāzī0) ([[Aloma fenaɣ|aloma fenaɣ]] kɩyakʊ 20 pɩnaɣ 1819 ŋtalɩ [[Hasɩyaɖɛ fenaɣ|hasɩyaɖɛ fenaɣ]] kɩyakʊ nakʊ pɩnaɣ 1850) lɛ, nɔɔyʊ ɛlɛ ñalɩna Chiraz [[Iranɩ]] ɛjaɖɛ kɔɔ ɛwɛna pɩnzɩ 25 nɛ ɛtɔŋ se ɛkɛ Ɛsɔ ɛyʊ kɩfalʊ nɔɔyʊ nɛ ɛkɛ Mahdi. Kpaɣ nɛ mbʊ paya-ɩ se باب (Bāb0) (pʊ-tɔbʊʊ se nɔnɔɔ) kɛlɛ pakʊyɩ nɛ hɔzʊʊ pɩtɩŋna Iran sɔsaa yɔɔ.
oyf1v5te2gzxhzweo9w2q4fjy0c29b4
Nɔmɔʊ kɩfalʊʊ tɩnaa ŋgbɛyɛ
0
2834
14285
13512
2019-05-21T20:45:25Z
Laurent Jerry
33
Catégorie
14285
wikitext
text/x-wiki
[[File:Chemin Neuf Volkenroda 2005 - 04.jpg|thumb|Chemin Neuf Volkenroda 2005 - 04]]
Nɔmɔʊ Kɩfalʊʊ Ŋgbɛyɛ tɩnaa, pɩkɛ [[Katoliki Cejewiye|katoliki cejewiye]] nɖɩ ɖɩsɔɔlʊʊ se Krɩstʊ cejewa kpeekpe ɛkpɛndɩ nɛ pɩpɩsɩ kʊyʊmɖɩyɛ yɔ. Ɖɩlɩna cɛjɛtʊ haɖɛ tɩnaa tɛ atɩma ŋgbɛyɛ naɖɩyɛ cɔlɔ pɩnaɣ [[1973]], ɖɩ-taa ɛyaa talɩ kudokiŋ naalɛ nɛ pɛwɛɛ ajɛyɛ nɛɛlɛ nɛ loɖo taa, nɛ ɛyaa hiu nɛ naalɛ ñɛwɛɛ yɛlʊʊ yɔɔ nɛ ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩ-tɛ tɔm suzuu yɔɔ. Ŋgbɛyɛ ɖɩ-nɔɔ yɔɔ tʊ kajalaɣ tʊ kɔyɔ Yeesu ɛgbaɣtʊ Laurent Fabre.
[[File:Chemin Neuf Sablonceaux.jpg|thumb|Chemin Neuf Sablonceaux]]
Paya ŋgbɛyɛ nɖɩ hɩɖɛ nɖɩ pɩlɩna lone kajalaɣ nɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa palaba ɖɩ-tɛ kajalaɣ kedizaɣ, Lyon pʊʊ yɔɔ nɔmɔʊ kɩfalʊʊ. Ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩkɛ ɛgɔlɔmɩyɛ wezuu haɖɛ tɩnaa. Ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩnaɣ ɖɩ-taa fada naa nɛ ɛyaa tɩŋna (halaa nɛ abalaa) nɛ ɛyaa mba patakpaɣ halaa (aɖama) nɛ ɖɔɖɔ ɛyaa pawala ɖama nɛ pɛfɛyɩna ɖɔkʊʊ yɔ (pɛfɛyɩna piya yɔ). Pa-lɩmaɣzɩyɛ kuɖum kɛlɛ kɩkpɛndʊʊ tɔm. Krɩstʊ mba kpeekpe ɛpɩsɩ kʊyʊm, ɛyaa kpeekpe ɛkpɛnɩ (paa ŋkɛ nsʊlɩmɩyɛ nɖɩ ɖɩ-tɛ ɛyʊ yaa paa ŋkɛ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa ɛyʊ kɔyɔ), hɔŋ kpɛndʊʊ yaa nɩnaʊ nɛ ɛyaa kpeekpe tɛ ɖama nɩnaʊ.
[[File:Chemin Neuf Volkenroda 2005 - 10.jpg|thumb|Chemin Neuf Volkenroda 2005 - 10]]
Pʊwayɩ kpaɣna pɩnzɩ 1960 kɛ cejewa lɛɛna nɩ pɩ-taa nɛ papazɩ pɩ-tɛ laɣsɩ mba labʊ ɖɔɖɔ pɔ-hɔɔlɩŋ pɛ-tɛ atɩma naa taa. Pʊkɔma pɩnaɣ 1960 lɛ, Duquesne Katoliki sukuli kɩtɛzʊʊ ŋgʊ kɩwɛ Pittsburgh taa sukuli piya lakaɣ tʊmɩyɛ Ɛsɔ tɔm takayaɣ yɔɔ kɛ kpɩtaʊ taa kɩyakɩŋ kɩhɛzɩŋ naalɛ ɛnɛyɔ e-wiye nɛ pehiɣ Ɛsɔ lɩm sɔʊʊ sakrɛmɩnʊʊ Fezuu Kiɖeɖeu taa. Mbʊ pɩkpaɣna nɛ atɩma agbeɣla ndɩ ndɩ paɣzɩ sʊʊ katoliki cejewiye taa [[Etaazuunii]] ɛjaɖɛ taa nɛ kedeŋa kpeekpe taa.
[[Category:Krɩstiyaniism]]
qeqe6diqhxehcpzb1qdxuyryapc9e75
Confucius lɩmaɣzɩyɛ tɩnaa ŋgbɛyɛ
0
2835
13972
12773
2019-04-13T15:28:01Z
Gnangbade
58
liens, photos
13972
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Patung_Dewa_di_Kelenteng_Sam_Poo_Kong.jpg|vignette|Patung Dewa di Kelenteng Sam Poo Kong]]
Confucius lɩmaɣzɩyɛ tɩnaa ŋgbɛyɛ, Rújiā (儒家) (pʊ-tɔbʊʊ se masɩma lɔŋ sukuli) nɛ Rúxué (儒学) pʊ-tɔbʊʊ se masɩma lɔŋ wa wɩlɩtʊ, pɩkɛ sukuli naa taa sukuli nakʊyʊ ŋgʊ kʊ-tʊmɩyɛ kaakɛ yaa kʊñɔŋnaɣ ɛyʊ yɔɔ lɩmaɣzɩyɛ tɔm yɔɔ, ɛyʊ fitenum yɔɔ, politiki tɔm yɔɔ nɛ Ɛsɔ sɛtʊ tɔm yɔɔ [[Siini]] ɛjaɖɛ taa yɔ. Tɔm tɩwala pɩtalɩ kpaɣɖɩŋ hiu mbʊ yɔ kpaɣ nɛ Kongfuzi (pʊ-tɔbʊʊ se wɩlɩyʊ Kong) ɛyʊ yɔɔ lɩmaɣzɩyɛ tɔm (pɩnaɣ 551 ŋtalɩ 479 pʊcɔ palʊlɩ Yeesu Krɩstʊ), pasɩmɩ-ɩ Wɩsɩ Ɖɩlɩyɛ ajɛyɛ taa taa nɛ latɛŋ hɩɖɛ ɖɩnɛ yɔ Confucius.
[[Fichier:清初铜铸文昌帝君漆金造像.jpg|vignette|清初铜铸文昌帝君漆金造像]]
Kpaɣnɛ kpaɣɖʊ 9 hɛkʊ taa lɩmaɣza ndɩ ndɩ lɩɩ paya-yɛ se Confucius maɣzɩm kɩfam ((Lǐxué 理学, Dàoxué 道学, Xīnxué 心学, ŋgbaɣ nɖɛɛ) nɛ apɩsɩ paɣtʊ ɛyaa kpeekpe cɔlɔ kpaɣɖʊ 13 wɛɛ taa. Quinq kewiyaɣ kɩɖɛzaɣ alɩwaatʊ taa lɛ, Hànxué (漢学) lɩɩ, ndɔnjɔɔlɩyɛ pɩlɩna Confucius lɩmaɣzɩyɛ yɔɔ, pʊwayɩ kpaɣɖʊ 20 alɩwaatʊ taa lɛ Confucius lɩmaɣza kɩfana ñalɩɩ. Kpaɣ ɖooo pɩ-tɛ alɩwaatʊ ndʊ mbʊ Siini ɛjaɖɛ wɛ Confucius lɩmaɣza ndɩ ndɩ taa, Tao ñɩna wɛɛ nɛ Puda ñɩna wɛɛ ɖɔɖɔ, kɛlɛ Confucius ñɩna wakaɣnaɣ.
Ɖɔɖɔ ɛzɩ Confucius caʊʊ ɖoŋ piŋ [[Aazii tɛtʋ wandamm|Azii]] nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa kiŋ papɩzɩɣ pamaɣzɩ-kʊ nɛ [[Platon]] nɛ Yeesu pa-ñɩmba Wɩsɩ Ɖɩɖʊyɛ taa ajɛyɛ taa. Ɛtatɩyɩ Ɛsɔ sɛtʊ ŋgbɛyɛ naɖɩyɛ kiɖe, kɛlɛ ɛ nɛ ɛ-tɔm mʊyaa palɩzɩ lɩmaɣza sakɩyɛ pɛ-tɛ alɩwaatʊ, pɛlɛzɩ ɛyaa fetenum nɛ pɛ-tɛ caɣyɛ nɛ ɖama ɛzɩ sɔnzɩ tɩyɛ.
[[Fichier:柳州市孔庙_Temple_of_Confucius_in_Liuzhou,_Guangxi.jpg|vignette|柳州市孔庙 Temple of Confucius in Liuzhou, Guangxi]]
Wɩlɩyʊ ɛnʊ ɛ-tɔm mʊyaa kajalaɣ mba mba pakpa se ɛyʊ yɔɔ lɩmaɣzɩyɛ tʊmɩyɛ tɩnaa nɛ papɩsɩ layaa Confucius cɔjɔ kpamɩŋ taa.
071u7w5vdlgxorfhdrqa42bt13ec8k7
Tɔm kpou
0
2836
13914
13650
2019-04-10T08:42:42Z
Atticmaker
127
Category added
13914
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Wörterbuch_de-ro.JPG|vignette|Wörterbuch de-ro]]
[[Fichier:Dict_German-AGreek_small.jpg|vignette|Dict German-AGreek small]]
Tɔm kpou, pɩkɛ taa wiluu tʊmɩyɛ takayaɣ ŋga ka-taa kʊnʊŋ nakʊyʊ tɔmpe ndɩ ndɩ yaa tʊmɩyɛ naɖɩyɛ cɔlɩyɛ nɛ papazɩna kajalaɣ mayaɣ pɩkɔɔ pɩɖɩna kɩtɛzaɣ, nɛ tɔmpiye nɖɩ palɩzɩ ɖɩ-tɔbʊʊ, patazɩ ɖɩ-taa kpayɩ kpayɩ, pɛkɛtɩ ɖɔɖɔ ɖɩkɛ mbʊ yɔ paa hɔɔlʊʊ ŋgʊ kɩ-taa. Takayaɣ pɩwɛ ɖɩɖʊ tʊkaɣ nakayɛ nɛ tɔm poŋ takayasɩ lɛɛsɩ, kanɛ yɔ kɛkɛ ŋga kɔyɔɔdʊʊ kʊnʊŋ kʊyʊmʊʊ tɔm yaa pama-kɛ nɛ nzʊlɩyɛ kʊyʊmɖɩyɛ yɔ.
Malɩyʊ abalʊ ñɩnʊ tɔm kpou kɛ takayaɣ kɩkɩndaɣ kɛ latɛŋ hɛkʊ wɛɛ kʊnʊŋ taa dictionarium ɖɩlɩna latɛŋ kʊnʊŋ taa mbʊ se dictio. Ɖɩcɔna kɔyɔ pama-ɖɩ nɛ n kʊyʊm, ɛlɩna latɛŋ dictio cɔlɔ. Ɛ-tɛ kajalaɣ tʊmɩyɛ labɩnaʊ kaawɛ ɖooo Jean Garlande tɛ Dictionarius cum comm ɛlɩ ñalɩ pɩnaɣ 1220.
Tɔmɩŋ ɖɩlɩyɛ kpɛlɛkɩtʊ paɣzɩna [[Fransɩɩ kʊnʊŋ|Fransɩɩ]] tɔm kpoŋ taa alɩwaatʊ ndʊ Fransɩɩ kʊnʊŋ ñɔɔ yɔ (pɩnaɣ 1650), Ménage weyi yeke nɛ maɣzɩm taa pɩza ɛna Fransɩɩ tɔmɩŋ sakɩyɛ kiɖe. [[Caama kʊnʊŋ|Caama]] kʊnʊmɩŋ yɔɔ kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ tʊ Friedrich Christian Diez (pɩnzɩ 1794 ŋtalɩ 1876) sɩna lɛɣtʊ tɔmɩŋ kpɛlɛkʊʊ kiɖe. Tʊmɩyɛ nɖɩ sɔnɔ yɔ Walther von Wartburg kumoɖe tʊmɩyɛ huzina ɖɩ-yɔɔ (pɩnaɣ 1888 ŋtalɩ pɩnaɣ 1971), nɖɩ yebina nɛ sɔnɔ ɖɩwɛna aseɣɖe tɔm sakɩyɛ ndʊ paacɔɔlʊʊ tɩ-yɔɔ paa hɔɔlʊʊ ŋgʊ kɩ-taa pɩlɩna Fransɩɩ tɔmɩŋ ɖɩlɩyɛ kpɛlɛkʊʊ yɔɔ.
[[Fichier:2006-01-21_Ring_of_love.jpg|vignette|2006-01-21 Ring of love]]
Kajalaɣ pɩlʊʊ takayasɩ lɩna Sumer, kpaɣ kpaɣɖʊ 4 pʊcɔ palʊlɩ Yeesu Krɩstʊ. Pala-sɩ nɛ tʊmɩyɛ ɖɩwɩlɩyɛ tʊma naa taa, se pɩsa pɛkpɛlɛkɩ mayaa, pɩɩkɛ tʊmɩyɛ sɔsɔyɛ kpem nɛ pɩkɛ wazaɣ ñɩnɖɛ. Mbʊ lɛ panaɣ papɩla tabɩlɩ naa cikpema 42 nɛ pɔ-yɔɔ nɛ hɩla 14000, papɩlɩ-yɛ pɩlɩna paa weyi ɛ-tɛ pʊtʊ kajalaɣ tʊ yɔɔ.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Takayɛsɩ]]
lsf8mw63biwdy6b5slwijp8yyx259b5
Aŋglɩkan Ɛsɔ sɛtʊ ŋgbɛyɛ
0
2837
14035
13847
2019-04-19T15:04:26Z
Atticmaker
127
Category Added
14035
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Map_Anglican_Communion.svg|vignette|Map Anglican Communion]]
[[Fichier:Lambeth_Palace_London_240404.jpg|vignette|Lambeth Palace London 240404]]
Aŋglɩkan Ɛsɔ sɛtʊ ŋgbɛyɛ, pɩkɛ Krɩstʊ cejewiye nɖɩ ɖɩtʊɣʊ ɖɩ-tɩ nɛ [[Room]] yɔ pɩnaɣ 1534, nɛ ɖɩwɛɛ pɩkɩlɩna Ɛŋglɩsɩ ajɛyɛ taa kɛnɛ, kɔzɩ kɔzɩ ajɛyɛ wena [[Aŋgɩlɩtɛɛrɩ|Ɛŋglɩsɩ]] ɛjaɖɛ kaacaɣ ajɛyɛ wena a-ñʊŋ yɔɔ yɔ a-taa. Yee ɖɩlɩ Kewiyaɣ kɩkpɛndaɣ ɛjaɖɛ taa kɔyɔ patasaɣ yaʊʊ ɛyaa mba se episkopalɩyɛɛ waa ɖɔɖɔ kɛ [[Etaazuunii]] ɛjaɖɛ taa. Cejewiye nɖɩ ɖɩñɔɔ pɩtɩŋna Angletɛrɩ wiyaʊ Henri 8 tʊ yɔɔ, kpaɣɖʊ 9 alɩwaatʊ taa, se patʊɣʊ pa-tɩ nɛ papa pɩlɩna politiki lɩmaɣza naayɛ yɔɔ nɛ Ɛsɔ Tɔm kpɛlɛkʊʊ lɩmaɣza naayɛ yɔɔ mbʊ ɛzɩ ɛyʊ kʊyʊm kpaɖʊʊ ɛyaa lalaa kpeekpe keŋ keŋ paɣtʊ takayaɣ taa tɔm pɩnaɣ 1534 yɔ.
[[Fichier:Corraled_choristers_(23197635394).jpg|vignette|Corraled choristers (23197635394)]]
Tɔmpiye aŋglɩkan lɩna latɛŋ hɛkʊ taa tɔmʊʊ nakʊyʊ cɔlɔ mbʊ se ecclesia anglicana, pañɩɣ niiye ɖɩ-yɔɔ pɩnaɣ 1246, nɛ ɖɩ-tɔbʊʊ se Ɛŋglɩsɩ Ɛsɔ sɛtʊ ŋgbɛyɛ. Yʊsʊʊ tɔmʊʊ ŋgʊ se aŋglɩkan yɔ wiyaʊ [[Henry 8 (Anglɩtɛɛrɩ tɛ wiyaʋ)|Henri 8]] lubina-tʊ. Pʊwayɩ mbʊ yɔ kpaɣ kpaɣɖʊ 16 alɩwaatʊ taa mbʊ yɔ patalakɩ tʊmɩyɛ nɛ tɔmpiye nɖɩ siŋ ɛzɩ kpaɣ paɣtʊ takayasɩ taa Angletɛrɩ ɛjaɖɛ mbʊ yɔ payaɣ-kʊ kɛlɛʊ se Church of England.
[[Fichier:Tuomas_Mäkipää.jpg|vignette|Tuomas Mäkipää]]
Wiyaʊ Henri 8 tʊ kɛ Ɛnglɩsɩ ɛjaɖɛ wɛɛ ekizi papa tɔm, ɛɛkpaɣ halʊ kɛ Cathérine Aragon tʊ pɩnaɣ 1509. Halʊ ɛnʊ ɛfɛyɩna-ɩ nɛ pɩɣa abalɩ pɩɣa, kɛlɛ ɛsɔɔlɩ ɖɔɖɔ ɛ-ɖaŋ Anne Boleyn, kɛlɛ etiyina takayaɣ nakayɛ papa pɩnaɣ 1527 nɛ ka-taa peeɖe lɛ ekizi ɛ nɛ ɛ-halʊ pɛ-tɛ nesi ɖɔkʊʊ tɔm. Ŋgʊ ɛɛhɛza kpataa Clément 7 tʊ lɩmaɣza ɛ-ñʊʊ taa pɩlɩna politiki tɔm ndɩ ndɩ yɔ, kɛlɛ ɛkpa ɛ-tɩ nɛ ɛpɩsɩ cɔɔcɩ ñʊʊ tʊ nɛ kewiyaɣ ñʊʊ tʊ Ɛŋglɩsɩ ɛjaɖɛ taa kɛlɛ ekizi ɛgbaɣdɩyɛ ɛ nɛ Room taa ɛyaa.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Ɛsɔ sɛʋ]]
[[Category:Krɩstiyaniism]]
su1h46x9n6xuuw33b9i8w4r5uprm6jh
Siuu siuu tɛ Krɩstʊ samaɣ
0
2838
15698
13122
2022-01-12T18:31:04Z
Gnangbade
58
links
15698
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Вход_Господень_в_Иерусалим_23_марта_2010_(2).jpg|vignette|Вход Господень в Иерусалим 23 марта 2010 (2)]]
Siuu siuu tɛ Krɩstʊ samaɣ yaa cɔɔcɩ naa tomnaɣ kʊyʊmaɣ, kpeɣluu cɔɔcɩ naa sakɩyɛ kedeŋga taa, pʊ-tɔbʊʊ cɔɔcɩ naa mba papɩɣyʊʊ Ɛsɔ tɔm kpɛlɛkʊʊ tɛ kajalaɣ paɣtʊ lʊbɛ tɔm yɔɔ yɔ pɩlɩna Krɩstʊ tɔm yɔɔ, paɣtʊ ndʊ paamawa yɔ tɩ-yɔɔ. Siuu siuu Krɩstʊ tɔm ([[Krɛkɩ kɩbɩnʊʊ kʊnʊŋ|krɛkɩ kʊnʊŋ]] taa lɛ,''Ὀρθοδοξία'', pʊ-tɔbʊʊ se lɩmaɣzɩyɛ ɖeyi ɖeyi) yɔɔdʊʊ se palɩna kpaagbaa kɛ kajalaɣ Krɩstʊ cejewa wena alɩna Yeesuu apostolowa cɔlɔ kɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa ageeta taa kɛ Roma Ampiiri taa.
[[Fichier:Choir,_Ethiopian_Orthodox_Church,_Brisbane.JPG|vignette|Choir, Ethiopian Orthodox Church, Brisbane]]
Cɔɔcɩ naa pɛkpɛnda lʊbɛ nɛ pa-taa peeɖe nabayɛ tɔŋ se palɩna keekee apostolo nɔɔyʊ cɔlɔ, yaa Ɛsɔ tɔm susiyu nɔɔyʊ cɔlɔ kɛ kpaɣɖʊ kajalaɣ ñɩŋʊ taa, Constantinople siuu siuu cɔɔcɩ ŋgʊ apostolo André sɩ ki-kiɖe yɔ, Alexandrie cɔɔcɩ nɛ Afrika kpeekpe ŋgʊ Marc tɩna ki-kiɖe yɔ, Antioche ñɩŋʊ nɛ Wɩsɩ Ɖɩlɩyɛ ñɩmba tɩŋa, papa lɛ apostolo waa Petro nɛ Paul sɩna paba, apostolo Jacques ñasɩɩ [[Jeruzalɛm|Jerusalem]] siuu siuu cɔɔcɩ, apostolo André ñasɩɩ Georgie cɔɔcɩ, Chypre ñɩŋʊ ñɛwɛɛ kʊkʊ lɛ Paul ñasɩna-kʊ nɛ Krɛɛsɩ ñɩŋʊ wɛɛ Paul tʊlɩna-kʊ.
[[Fichier:Apokathylosis_-_Annunciation_Greek_Orthodox_Cathedral_Toronto_(2010).jpg|vignette|Apokathylosis - Annunciation Greek Orthodox Cathedral Toronto (2010)]]
Cɔɔcɩ naa mba pɛwɛɛ sakɩyɛ Krɩkɩ kɩbɩnʊʊ ageeta taa, pʊ-tɔbʊʊ [[Mediteranee Teŋgu|Mediteranɛɛ]] wɩsɩ ɖɩlɩyɛ kɛdɛŋa taa kiŋ:
* [[Krɛsɩ|Krɛɛsɩ]]
* [[Albani]]
* [[Tuurkii|Turkii]]
* [[Siirii|Syrii]]
* [[Liibaŋ|Libaŋ]]
* [[Izrɛɛlɩ|Israeli]]
* [[Palɛstiinii|Palestine]]
* [[Egipiti]]
* [[Armenii|Armeni]]
* [[Georgie]]
Sɩlavɩ ajɛyɛ taa kiŋ:
* [[Ruusii|Russi]]
* [[Ukurɛnɩ|Ukraine]]
* [[Piyeloorusi|Bielorusie]]
* [[Puligari|Bulgari]]
* [[Sɛɛribii|Serbi]]
* [[Montenegro]]
* [[Macedoine]]
* [[Rumaanii|Ruumani]]
* [[Mɔlɩdaavii|Moldavi]]
Siuu siuu cɔɔcɩ naa laɣ kɩlaŋ pɩlɩna sɔnzɩ kagbanzɩ ndɩ ndɩ yɔɔ (byzantin, arménien, antiochien, chaldéen nɛ alexandrien), Pakalʊʊ Ɛsɔ Tɔm takayaɣ nɛ kɩlaŋ tɔm ajɛyɛ taa nɔɔnɔɔ kʊnʊmɩŋ taa yaa kɩbɩnjaazɩ kʊnʊmɩŋ taa (arameni kʊnʊŋ taa, arameni cɔɔlɩɩ kʊnʊŋ taa, Krɛkɩ Ɛsɔ tɔm takayaɣ kʊnʊŋ, Sɩlavɩ kɩbɩnʊʊ kʊnʊŋ taa ɖɔɖɔ.
ad5jyewkbclx81ozhpv7je34i9pzy5w
Ɛsakuliye takayaɣ kɩkalaɣ
0
2839
14886
13916
2020-12-11T02:53:12Z
45.167.72.22
14886
wikitext
text/x-wiki
Ɛsakuliye takayaɣ kɩkalaɣ (pɩkɛ takayaɣ kɩkalaɣ yaa takayasɩ kɩkalɩsɩ nzɩ papɩzɩɣ pakalɩ-sɩ nee yɔɔ kʊyʊm naalɛ naatozo yɔ) pɩkɛ maɣzɩm tɛ takʊʊ nɛ wiluu tʊmɩyɛ se pɩtɩŋɛ pɩkpɛndɩ nɛ pɩkɛ tɩlɩyɛ tɔm ɛyaa kpeekpe cɔlɔ, nɛ ɖɩcɔna kɔyɔ pɩkɛ kpɛlɛkɩtʊ tʊmɩyɛ nɛ ɛsakuliye tɔm paa weyi ɛ-cɔlɔ.
Pɩkɛ tovonum takayaɣ mbʊ pʊyɔɔ yɔ ɖɩkpaɣ-kɛ yɔ kɛtɩtʊ ndɩ ndɩ wɛɛ ka-taa nɛ aseɣɖe tɔm sakɩyɛ wɛɛ ka-taa, nɛ pɩtɩŋɩɣna pɩlɩyɛ naɖɩyɛ yɔɔ yaa taabɩlɩ naa nabɛyɛ yɔɔ nɛ takayaɣ kɩkalɣ kpata naa yɔɔ. Tɔmʊʊ ŋgʊ kɩñɔ alɩwaatʊ kɩfatʊ tʊ nɛ yɔ tɩ-taa kpaɣ ɖooo ɛsakuliye takayaɣ kɩkalaɣ yaa tovonum lɛɣtʊ tɔm kpou, keɖeɣa laɣsɩ nɛ nesi tɛɛ tʊma lɩʊʊ pɩnzɩ 1751 ŋtalɩ 1772 alɩwaatʊ taa.
Keekee taa lɛ, ɛsakuliye takayaɣ kɩkalaɣ wɛ ndɩ nɛ tɔm kpou mbʊ pʊyɔɔ yɔ tɔm kpou taa lɛ ɖɩnaɣ se palɩzɩ tɔmpee tɔmɩŋ nɛ pawɩlɩ paa nɖɩ lɛ ɖɩ ɖɩ-caɣyɛ tɔm loyaɣ taa nɛ paapɩzɩɣ patasɩ cɛtʊʊ ɖɩ-yɔɔ natʊyʊ, ŋgʊ ɛsakuliye takayaɣ kɩkalaɣ yɔ ñɔyɔɔdʊʊ pɩtɩŋa pʊ-tɔm pɩkɔzɩna ɛsakuliye tɔm. Woɖe yɔɔ woɖe yɔɔ lɛ ɖɩnaɣ kpaɣ hɛkʊ taa alɩwaatʊ nɛ ɖɔɖɔ ɖooo canaʊ alɩwaatʊ, [[Siini]] ɛjaɖɛ taa nɛ ɖɔɖɔ ceu cɔlɩɩ wɛɛ taa mbʊ takayaɣ ŋga kɛkɛ ɛsakuliye takayaɣ, kpɛlɛkɩtʊ pɩyʊ ɖama tamsɩnaʊ pɩyʊ.
Tɔmʊʊ ɛsakuliye takayaɣ kɩkalaɣ lɩna tɔmʊʊ encyclopædia, papɩsɩ-kʊ latɛŋ taa nɛ pɩwɩlɩɣ se pɩkɛ ɖanʊʊ lʊlʊʊ nɛ kɩlɩna Plutarque krɛkɩ tɔmʊʊ taa ἐγκύκλιος παιδεία. Tɔmpiye enkyklios tɔbʊʊ se kɩcɔcɔʊʊ, pʊtʊ weyi ɛcɔʊʊ kpɛyɛɛ ɛzɩ kaapɔɖɛ wɛʊ yɔ, walaa taa lɛ pɩwɛna alɩwaatʊ, pɩwɛɛ ɛyʊ paa weyi cɔlɔ, ŋgʊ tɔmpiye paideía tɔbʊʊ se kpɛlɛkɩtʊ. Tɔmʊʊ ŋgʊ enkyklios paideia kɩtɩŋa kɩ-tɔbʊʊ se tɩlɩyɛ kpeekpe mbʊ pɩkɛ kpɛlɛkɩtʊ tɩŋa yɔ.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Takayɛsɩ]]
qhff5uiqtkh0d6me3xmmnlh6j3cb43r
Yeesuu ɛgbaɣtɩnaa
0
2840
14885
12780
2020-12-11T02:50:13Z
45.167.72.22
14885
wikitext
text/x-wiki
Yeesu ŋgbɛyɛ tɩnaa yaa ɛgbaɣtɩnaa (Societas Jesu, SJ ou s.j.) pɩkɛ katoliki cɔɔcɩ ŋgbɛyɛ naɖɩyɛ, ŋgbɛyɛ nɖɩ abalaa wɛna ɖɩ-taa nɛ paya-wɛ se Yeesu ɛyaa. Ŋgbɛyɛ nɖɩ Ignace Loyola ñɩnʊ sɩna ɖɩ-kiɖe ɛ nɛ François Xavier nɛ kajalaɣ ɛgbaɣ tɩnaa pɩnaɣ 1539 kɛlɛ papa Paul 3 tʊ ñɩɣ niye tɔm ndʊ tʊ yɔɔ pɩnaɣ 1540.Pɔyɔkɩ-ɖɩ pɩnaɣ 1773 wayi lɛ, papa Pie 7 ɖaɣnɩ-ɖɩ paɣzɩɣ pɩnaɣ 1814. Kpaɣna kpaɣɖʊ 21 paɣzɩtʊ alɩwaatʊ taa mbʊ yɔ papɩzɩɣ pakalɩ ɖɩ-taa ɛyaa pɩtalɩ 17000 pɩnaɣ 2013. Ŋgbɛyɛ nɖɩ sɔnɔ ɖɩ-nɔɔ yɔɔ ɖɛyʊ sɔsɔ kɔyɔ Arturo Sosa.
Ɖɔɖɔ ɛzɩ [[Ɛsɔ]] sɛtʊ aŋgb lɛɛna yɔ, Yeesu tɛ ɛyaa pa nɛ yɔ posusuu Ɛsɔ tɛ kɩbazɩm tɔm, tɩ ɖɔkʊʊ (abalʊ maasɩŋ halʊ kaʊ tɔm) nɛ tɩ luuzuu, kɛlɛ pa-maɣmaɣ palɩzɩ ɖuunaʊ tɔm lɛɛtʊ ndʊ lɛ se papa ñamtʊ piŋ nɛ ɛ-tʊma pɩlɩna ndʊ pama Ɛsɔ tɔm takayasɩ taa yaa apostolo waa tɔm nɛ paɣtʊ takayasɩ ndɩ ndɩ ta yɔ.
Ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩñaŋ paɣtʊ takayasɩ nzɩ Ignace Loyola kaamawa yɔ nɛ tɩtɔŋ se ɛyaa mba pɛfɛyɩna tɔɔla naayɛ se payaa-yɛ po-wondu kususutu nɛ patɩŋɩɣ wɛɛ ana a-taa layaa paɣtʊ. Paasɔɔlʊʊ tɩ kpazʊʊ yaa mbʊ pʊɖʊ-wɛ hɩɖɛ yɔ. Pɛ-tɛ wɛɛ tɔm kɛtɩdʊ taa ɖɩnaɣ pataa fɛyɩna episikɔpʊ waa pʊɖɔɔ yaa layaa sakɩyɛ nɛ papa François weyi pakpa-ɩ lakɩŋ fenaɣ taa pɩnaɣ 2013 kɛna kajalaɣ papa weyi ɛkɛ ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩ-taa ɛyʊ yɔ.
Pɩkɔma pɩnaɣ 1534 kɩyɛɛna fenaɣ kɩyakʊ 15 ŋgʊ wiye lɛ Ignace Loyola tʊ ɛnʊ nɛ Paarii sukuli kɩtɛzʊʊ taa sukuli piyaa sɔsɔsɩ loɖo mba yɔ Navarɛɛ François Xavier, Ɛsɩpañɩ Alfonso Salmeron, Jacques Lainez nɛ Nicolás Bobadilla, Pɔrɩtɩgalɩ Simão Rodrigues nɛ Savoyard Pierre Fabre (kajalaɣ layʊ weyi pakpa-ɩ ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩ-taa yɔ), wolo Montmartre kɛ Denis kiɖeɖeu tisuu yɔɔ sɩɖʊ lone taa.
c58rjutgb835rjy2vfaurk35h1gxgud
Johanɛsɩ Ɛsɔ sɛtʊ ŋgbɛyɛ
0
2841
14884
14036
2020-12-11T02:49:36Z
45.167.72.22
14884
wikitext
text/x-wiki
Johanɛsɩ Ɛsɔ sɛtʊ ŋgbɛyɛ pɩkɛ cɔɔkɩ ŋgbɛyɛ naɖɩyɛ, Ɛnglɩsɩ pasɩtɔɔr waa pazɩna-ɖɩ mba yɔ John Smyth kɛ Hollande pɩnaɣ 1609 nɛ pʊwayɩ kɛyɔ Thomas Helwys kɛ Angletɛrɩ pɩnaɣ 1612. Ŋgbɛyɛ ndɩ pasɩma-ɖɩ nɛ mbʊ petisi Ɛsɔ Tɔm takayaɣ yɔɔ, lʊlʊʊ kɩfam, [[Ɛsɔ]] tɛ lɩm sɔʊʊ kɛ ɛyʊ sɔsɔ weyi ɛkɛ ɛ-tɔm mʊyʊ, ɛwɛna ɛ-tɔm susuu tʊmɩyɛ paɣtʊ ɛ-maɣzɩm taa yɔ. Pɩtalaɣ pɩnaɣ 2010 lɛ papɩzɩɣ pakalɩ ɛyaa ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩ-taa pɩtalɩ miiliiyɔɔ waa 100 mba pɛkɛ sɔɔlɩyaa.
Johanɛsɩ Ɛsɔ sɛtʊ ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩpɩzɩɣ ɖɩyaa se baptɩstɩ cɔɔcɩ, cɔɔcɩ ŋgʊ kɩpaɣzɩ Ɛŋglɩsɩ nindiyu yaa pasɩtɔɔr John Smyth, ɛɛkɛ aŋglɩkan fada kɩbɩnʊ nɔɔyʊ weyi pɩhayɩ nɛ ɛsɔɔlɩ ɖaɣnɩ paɣzɩɣ Ɛsɔ tɔm takayaɣ kpɛlɛkʊʊ yɔ. Smyth ɛnʊ pakpa-ɩ nɛ ɛkɛ aŋglɩkan fada pɩnaɣ 1594 kɛ Ɛŋglɩsɩ ɛjaɖɛ taa. Piteleɖi ɛzɩ pakpa-ɩ cɔjɔtʊ lɛ ɛsɔɔlɩ se ɛɖaɣnɩ paɣzʊʊ ɛsɔ yɔɔ tisuu tɔm kpɛlɛkʊʊ pɩlɩna ɖooo kiɖe tɛɛ. Pɩtɩŋna ɛzɩma ɛyaa sakɩyɛ sakɩyɛ seɣta-ɩ mbʊ lɛ ekizi aŋglɩkan Ɛsɔ sɛtʊ ŋgbɛyɛ nɛ ɛɖɛɛ ɛcaɣ Hollande pɩnaɣ 1607 ɛ nɛ ɛyaa lalaa mba pɔsɔɔlɩ ɛ-tɔm ndʊ yɔ.
Pɩkɔma pɩnaɣ 1609 pɩnaɣ pakpaɣ ɛzɩ ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩñɔɔ yɔ, lɛ ɛsɔ ɛyaa lɩm patalɩ ɛyaa hiŋ natozo nɛ loɖo. Thomas Helwys tʊlɩ kajalaɣ baptɩstɩ cɔɔcɩ kɛ Angletɛrɩ tɛtʊ ndʊ payaa se Spitalfields yɔ tɩ-taa, tɩwɛna Londre nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa kiŋ kɛ pɩnaɣ 1612. Baptɩstɩ ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩkɩlɩ ɖɔʊʊ nɛ paɣlʊʊ kedeŋa kpeekpe taa yɔ wɛ Etaazuunii ɛjaɖɛ taa kɛnɛ nɛ papɩzɩ pakalɩ ɛyaa patalɩ miiliiyɔɔ waa 38,8 kpaɣ pɩnaɣ 2002.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Ɛsɔ sɛʋ]]
[[Category:Krɩstiyaniism]]
mbhtsv8ee7vmcm6x94i9yrywvaf0q09
Room Krɩstʊ samaɣ Ɛsɔ tɔm
0
2842
14424
14422
2019-11-03T19:15:53Z
Gnangbade
58
photos
14424
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Petersdom_von_Engelsburg_gesehen.jpg|vignette|Petersdom von Engelsburg gesehen]]
Room Krɩstʊ samaɣ ɛsɔ tɔm, pɩkɛ Krɩstʊ Ɛsɔ sɛtʊ ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩ nɛ [[Papa]] (Room) nɛ episkɔpʊ waa pɛkpɛndʊʊ lɩmaɣza kʊyʊma yɔ. Yee yʊsʊyʊ tɔmʊʊ Katoliki ɛwɩlɩɣ se pɩkɛ Krɩstʊ cejewiye keem nɛ pɩkɛ ɖɔɖɔ cɔɔcɩ naa kpeekpe kɛ Nicée lɩmaɣza taa kɔyɔ, palakɩɣ tʊmɩyɛ nɛ tɔmpiye Room Krɩstʊ samaɣ ɛsɔ tɔm pɩkɛ ɖooo canaʊ kpaɣɖʊ 16 wɛɛ taa tɔm nɛ pɩkɛ tʊkaɣ tɔmʊʊ kɩ nɛ pɩɣyɩyaa cɔɔcɩ naa.
[[Fichier:Catholicism_in_Africa.png|vignette|Catholicism in Africa]]
Ɛyaa mba pa nɛ ɖacaa papa pɛkpɛndʊʊ lɩmaɣza kʊyʊma mba ɖɩyaɣ se Katoliki cejewiye nɛ pɛwɛna sakrɩmɩndʊ ndʊ yɔ, kajalaɣ lɛ Ɛsɔ tɛ lɩm sɔʊʊ paɣtʊ, ɖoŋ kpazʊʊ, Krɩstʊ tomnaɣ, ɖama kpɩtɩnaʊ yaa kpeɣuu tɔm, nesi ɖɔkʊʊ sɔnzɩ, kʊdɔntɩnaa num, nɛ fada naa tɛɛ tɩnaa kpaʊʊ, fada naa kpaʊʊ nɛ episkɔpʊ waa, cɔjɔtʊ tɔm. Katoliki ŋgbɛyɛ pɩzɩɣ ɖɩkɛ pʊtɔma latɛŋ ñɩnɖɛ yaa wɩsɩ ɖɩlɩyɛ Katoliki aŋgba, kɛlɛ sakɩyɛ kɛ latɛŋ ñɩmba.
Katoliki cejewiye paɣtʊ taa lɛ, pɔsɔŋ Ɛsɔ tɛ lɩm ŋpɩsa katoliki tʊ, cɔjɔ tɛ pɩlʊʊ takayaɣ 2015 ñɩŋa paɣtʊ taa lɛ, ɛyaa mba pɔsɔ-wɛ lɩm katoliki cejewiye taa yɔ pɛkpɛnda miiliyaari waa 1,254 ɛlɛ pɩnaɣ 2013 kɛlɛ, nɛ ɖɩcɔna kɔyɔ pʊ-tɔbʊʊ ɛyaa mba pɔsɔza pataalɩ ɛyaa miiliiyɔɔ waa 26 yee ɖɩkpaɣ pɩnaɣ 2012 kɔyɔ.
[[Fichier:John_Kerry_at_southern_Sudan_referendum_mass.jpg|vignette|John Kerry at southern Sudan referendum mass]]
Yʊsɩyʊ tɔmʊʊ katoliki lɩna krɛkɩ kʊnʊŋ taa καθολικός (katholikos), pʊ-tɔbʊʊ kedeŋga kpeekpe yaa ɛyaa tɩŋa tɛ. Kpaɣ nɛ ɖa-alɩwaatʊ tʊnɛ tɩ-tɛ kajalaɣ kpaɣɖɩŋ taa lɛ tɔmʊʊ ŋgʊ kɩpɩsɩ pɩsʊʊ nabʊyʊ ɛyaa ndɩ ndɩ cɔlɔ nɛ paa anɩ lɛ lɩzɩɣ kʊ-tɔbʊʊ ɛzɩ ɛmaɣzʊʊ yɔ kɔzɩ kɔzɩ alɩwaatʊ ndʊ pɩɣyɩyaa cɔɔcɩ naa paɣzɩ lɩɣ yɔ. Peeɖe Antioche Ignace lɩzɩ tɛyɩtʊ Krɩstʊ ɛyaa hɛkɩŋ taa nɛ ɛtɔŋ se ɖenɖe episkɔpʊ wɛɛ yɔ peeɖe cejewiye nɛ ɖenɖe Krɩstʊ wɛɛ yɔ peeɖe ɛyaa kpeekpe wɛɛ (katholikê ekklêsia).
gorxq65jltmg97ty8wwzucx545n00ri
Sinto
0
2843
15984
15983
2022-04-07T06:36:03Z
TheWikipedian1250
1995
15984
wikitext
text/x-wiki
[[File:Shinto torii icon vermillion.svg|thumb|right|200px]]
[[File:Amaterasu cave crop.jpg|thumb|right|160px]]
Sinto (神道, ''shintō'') matʊ taa lɛ, pʊ-tɔbʊʊ se ɛsɔ naa nɔmɔʊ yaa kɩlɩm nɔmɔʊ) yaa sintoyɩsmɩ, pɩkɛ ɛsɔ sɛtʊ tʊmɩyɛ nɖɩ ɖɩɩwɛ ɖooo Japɔŋ tɔm kɛtɩdʊ taa yɔ, nɛ pɩkɛ ɛsɔ sɛtʊ ŋgbɛyɛ. Kɛlɛ panaɣ ɖɩ-taa kɛ ɛsɔ naa sakɩyɛ nɛ mba pɛtɛkɛ ɖɔɖɔ [[ɛsɔ]] sɛtʊ tɛ ɛyaa yɔ. Tɔmpiye shintō, sino-japɔŋ yaa kami no michi kalɩtʊ taa lɩwa se pɩsa nɛ paɖʊ tʊkaɣ ɛsɔ sɛtʊ ŋgbɛyɛ kɩbɩnɖɛ nɖɩ nɛ puda ɛsɔ sɛtʊ ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩ-ɖɩ lɩna Siini nɛ ɖɩkɔɔ Japɔŋ ɛjaɖɛ taa yɔ kpaɣɖʊ 6 alɩwaatʊ. Ŋgbɛyɛ nɖɩ sɔnɔ papɩzɩ pakalɩ-wɛ patalɩ ɛyaa miiliiyɔɔ waa mɩnʊʊ mbʊ yɔ Japɔŋ ɛjaɖɛ.
Paasɩŋ ɛsɔ sɛtʊ ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩpaɣzɩna alɩwaatʊ ndʊ yɔ. Pekpekiɣ se pʊwɛ ɛzɩ papazɩ-ɖɩ kpaɣ Jōmon, nɛ koshintō tɛmtʊ alɩwaatʊ taa. Wɛɛ wena a-taa Japɔŋ ɛyaa kaatiba Azii nɛ Hɛkʊ taa ɛjaɖɛ taa, nɔɔnɔɔ paa cejewiye nɖɩ nɛ egeetiye nɖɩ ɖɩ nɛ ɖɩ-ɛsɔ nɛ ɖɩ-sɔnzɩ nɛ naɖɩyɛ nɛ lɛɛɖɛ pɔ-sɔnzɩ.
Ɖooo lɔŋ hoohoo, Japɔŋ ɛyaa lawaɣ kɩlaŋ Kami waa, pɩkɛ feziŋ wiye ɛɛwɛ lona naayɛ taa koŋ, nɛ ɛwɛna helim tɛ ɖoŋ lɩm pɔsɩ nɛ pʊŋ yɔ. Paa alɩwaatʊ ndʊ patʊlʊʊ haɖaa tɛtʊ kɩfatʊ yɔ lɛ, paɖʊ nɔmɔʊ kɩfalʊʊ nakʊyʊ nɛ kiwoki peeɖe se pɩsa nɛ feziŋ ɛnʊ ɛkandɩ nɛ ehuuzi ɛyaa mba pɔ-yɔɔ. Mbʊ lɛ papɩzɩ pana Kami tɛ ɛyaa paa Japɔŋ hɔɔlʊʊ ŋgʊ lɛ kɩ-taa nɛ lone naɖɩyɛ taafɛyɩ se ɖɩfɛyɩ po-ɖoŋ taa.
Pɛlɛza paɣtʊ takayaɣ pɩnaɣ 1868 Meiji wɛɛ taa mbʊ lɛ, shinto ɛsɔ sɛtʊ pɩsɩ ɛjaɖɛ taa ɛyaa kpeekpe ɛsɔ sɛtʊ ŋgbɛyɛ Japɔŋ Ampiiri taa. Kpaɣ nɛ pɩnaɣ 1872 alɩwaatʊ pasɩ shinto kɩlaʊ nakʊyʊ kiɖe (Jingikan) se pɩsa nɛ paɖʊ sɔnzɩ paɣtʊ nɛ fada naa mba palaɣ kɩlaŋ yɔ pɩsɩ kewiyaɣ taa tʊma patɩŋa.
mwrmxd89ao7e4uf4vd6iw84z6s9gp84
Sɩkɩsmɩ
0
2844
14219
14165
2019-05-06T08:17:33Z
Hugo.arg
49
Annulation des modifications 14165 de [[Special:Contributions/76.21.114.155|76.21.114.155]] ([[User talk:76.21.114.155|discussion]])
14219
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Sikh_Articles_of_Faith.JPG|vignette|Sikh Articles of Faith]]
[[Fichier:Pilgrims_inside_the_Golden_Temple_(9693310904).jpg|vignette|Pilgrims inside the Golden Temple (9693310904)]]
[[Fichier:Pilgrims_inside_the_Golden_Temple_(9690069309).jpg|vignette|Pilgrims inside the Golden Temple (9690069309)]]
Sɩkɩsmɩ, pɩkɛ Ɛsɔ sɛtʊ ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩsɩma Ɛsɔ kʊyʊm koŋ, patʊlɩ-ɖɩ nɛ [[Ɛndɩ]] nɛ hayi kiŋ ɛjaɖɛ kpaɣɖʊ 15 pɩtɩŋna Gurû Nanak yɔɔ. Tɔmʊʊ ਸਿੱਖ (Sikkh) kɛ Punjabi tɔmpiye ɖɩ-ɖɩ lɩna sanskrit kʊnʊŋ taa mbʊ se शिष्यः (śiṣya) pʊ-tɔbʊʊ tɔm mʊyʊ yaa sukuli pɩɣa sɔsɔ yaa शिक्ष (śikṣa), pʊ-tɔbʊʊ se sukuli yaa kpɛlɛkɩtʊ. Matʊ paɣtʊ taa lɛ pɩpɩsɩ tɔbʊʊ nɩɣʊ taa se ɛsɔ kalɩzaɣ.
Guru Nnak (1469-1539), ɛnʊ tʊlɩna Sɩkɩsmɩ ɛsɔ sɛtʊ ŋgbɛyɛ, palʊla-ɩ Talwandi haɖaa taa, tɛtʊ ndʊ payaɣ sɔnɔ se Nankana Sahib, pʊñɔtɩna Lahore, nɔɔnɔɔ [[Pakisitaanɩ|Pakɩstan]] tɛtʊ taa. Ɛ-ñɩma kɛ punjabi ɛyaa nɛ palɩna tadɩyɛ laɖaa cejewiye naɖɩyɛ taa kɛnɛ kɛlɛ paya-wɛ se Punjab Khatri waa. Ɖooo Guru Nanak pɩcatʊ taa lɛ, ɛɛsɔɔlɩ ɛsɔ tɔm nɛ ɛwɛna kpɛlɛkɩtʊ tɛ ɛhʊʊyɛ.
Pɩnzɩ ɖɛ sakɩyɛ ɛ-nɔmɔŋ ɖɔm taa mbʊ Guru Nanak kpeɣli ɛyaa nabayɛ com nɛ pɩpɩsɩ haɖaa tɛtʊ, Kartarpur, pɩkɛ kiɖe tʊ tɛtʊ sɔsɔtʊ. Ɛkpɛlɛkʊʊ ɛyaa piŋ nɛ pɩɩka-ɩ kaʊʊ kɛlɛ ɛyaa sakɩyɛ sakɩyɛ kɔŋ ɛ-tɔm ɖɩkpɛkɩyɛ taa. Kɛlɛ ɛtɔŋ se Ɛsɔ sɛtʊ ŋgbɛyɛ pɩkɛ pɩyʊ pikpeɣluu ɛyaa yɔ, kɛlɛ pɩ-taa peeɖe lɛ ɛkɔɔ ɛna se peeɖe ɖɔɖɔ yekina nɛ ɛyaa kʊyʊʊ nɛ ɖama, pɩlakɩ yoŋ, nɛ ɛyaa cɩyʊʊ ɖama, patʊkʊʊ ɖama halaa nɛ abalaa, cejewa, ɛsɔ sɛtʊ aŋgba ndɩ ndɩ lɩɣ, pɩyasɩɣ mɩzasɩ.
Guru Nanak ha ɛsɛ cejewa wɛtʊ. Kɛlɛ ɛ-tɔm mʊyaa ñatɩŋ-ɩ se ɛɛɛ ɛnʊ kɛna pa-wɩlɩyʊ nɛ ɛkɛ Guru. Pʊcɔ ɛ-sɩm alɩwaatʊ lɛ, ɛwɩlɩ Guru kɩfalʊ nɔɔyʊ, weyi ɛkaɣ-ɩ lɛɛzʊʊ ɛ-sɩm wayi se eɖiyi ŋgbɛyɛ nɖɩ yɔ. Hiu nɛ kpaagbaa tʊ tɛ guru, ɛlɛ yɔ Guru Gobind Singh (1666-1708) ɛlɛ ñɔsɔzɩ lɩm sɔʊ paɣtʊ Sikh waa tɛ pɩnaɣ 1699.
6sx3mu9yln3zytx7rdsbef9vj87g9ac
Voodu
0
2845
14600
12785
2020-05-15T05:49:16Z
Ji-Elle
482
+video
14600
wikitext
text/x-wiki
[[File:Vaudou à Ouidah (2).webm|thumb|Voodu ([[Peenɛɛ]])]]
Voodu ɖooo kɩbɩnjaazɩ alɩwaatʊ taa lɛ, payaɣa se voodu laɣsɩ tɛ, pɩkɛ ɖooo Dahomey ɛjaɖɛ taa Ɛsɔ sɛtʊ ŋgbɛyɛ naɖɩyɛ (Afrika Wɩsɩ Ɖɩɖʊyɛ taa). Ŋgbɛyɛ nɖɩ nabʊyʊ taa pisidina hama tɔm cejewaɣ naayɛ taa, ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩwɛ Peenɛɛ nɛ Togo ajɛyɛ taa, ɖɔɖɔ ɛzɩ Loma agɔlɔma kɩyakʊ sɔsɔʊ taa.
Kpaɣ nɛ kpaɣɖʊ 17 alɩwaatʊ taa, ɛyaa kɩkpɛdaa mba paakpa-wɛ yomaa yɔ, kɩ-tɛ nɛ Afrika ɛjaɖɛ taa mbʊ lɛ kɩyɛlɩ nɛ kɩtalɩ Karayɩbɩ ajɛyɛ taa nɛ Amerika tɛtʊ naa taa. Voodu kpaɣ wɛtʊ ndɩ ndɩ Kuba nɛ Hayiti halɩ ŋtalɩ Presili ajɛyɛ yaa ɖɔɖɔ Etaazuunii nɛ kɔzɩ kɔzɩ Louisiane. Kɩyɛlɩ kɩtalɩ Afrika nɛ Hayi kiŋ ajɛyɛ taa, a-taa peeɖe kɩkpaɣ wɛtʊ ndɩ ndɩ, kɛlɛ ŋgʊ pakɩlɩ sɩm ŋgʊ yɔ lɛ Gnawa Marɔkɩ ɛjaɖɛ peeɖe lɛ kizitina malɩŋ tɩna payɛ naɖɩyɛ. Ɛyaa mba palakɩ voodu tʊmɩyɛ patalɩ ɛyaa miiliiyɔɔ waa nɩɩnʊwa kedeŋga kpeekpe taa.
Nesi tɛɛ tʊma wondu kuduyuu nakʊyʊ kaawɛ Essen kɛ Caama ɛjaɖɛ taa (ŋgʊ payaɣ se Soul of Africa Museum) nɛ Strasbourg Fransɩɩ ɛjaɖɛ taa. Voodu ñɔɔ pɩlɩna yʊrʊba sɔnzɩ ɛsɔ sɛtʊ nɛ ahʊna ɛyaa tɛ sɩwaa ɖama katɩɣ yɔɔ, kpaɣ alɩwaatʊ ndʊ Abomey kewiyaɣ walaɣ kpaɣɖʊ 17 nɛ 18 wɛɛ taa yɔ. Kɩlɩna Taado ɛyaa cɔlɔ Togo ɛjaɖɛ nɛ ɖɔɖɔ Aja (papa lɛ ahɔna ɛyaa mba payaɣ-wɛ se fɔŋ ɛyaa nɛ Goun ɛyaa nɛ ɖɔɖɔ yʊrʊba tɛ mba nɛ ŋgbaɣ mbʊ ŋɖɛɛ, ɖɩcɔna kɔyɔ ɛyaa mba pakɩlɩ ɖɔʊʊ Peenɛɛ nɛ Hadɛ kiŋ ɛjaɖɛ taa, Togo nɛ Kaana halɩ ŋkɔɔ ŋtalɩ Niigeriya ɛjaɖɛ taa.
Papɩzɩɣ pɔtɔ se voodu kɛ ɛsakuliye pɩyʊ, pɩkɛ ñɩm peyebinam, pɩkɛ ɛyʊ yɔɔ maɣzɩm pɩyʊ, nesi tɛɛ laɣsɩ pɩyʊ, patʊ, yɔɔdaɣ nakayɛ, fɛbɩtʊ laɣsɩ pɩyʊ, miiziki soo mabʊ, tɔm hʊtʊ, ɖoŋ pɩyʊ, tɔm ɖɛzɩtʊ nɛ sɔnzɩ pɩyʊ. Pɩlɩna yoma kpaʊʊ tʊmɩyɛ yɔɔ lɛ, tɔmɩyɛ nɖɩ ɖɩwalɩɣ ɖɩtalɩ Amerika ajɛyɛ taa nɛ Karayibi lɩm hɛkʊ taa ajɛyɛ taa, kɔzɩ kɔzɩ Hayiti.
j32rr5rhe5clylh9sf68b8mkemk5ekv
Keɣa matʊ tɔm
0
2846
18449
18448
2025-04-16T22:13:16Z
TheWikipedian1250
1995
18449
wikitext
text/x-wiki
[[File:Poesiealbum 1929.jpg|thumb|left|Keɣa matʊ tɔm]]
Keɣa matʊ tɔm pɩkɛ matʊ paɣtʊ tɔm ndʊ tɩkɛ ɖooo canaʊ tɔm yɔ nɛ tɩwɛɛ ndɩ ndɩ, nɛ ɖɩcɔna kɔyɔ sakɩyɛ taa lɛ, pama-tʊ cɛnzɩ com com ɛlɛ tɩwɛɛ tobi tobi nɛ panaɣ tɩ-taa ɖɔɖɔ keɣa fɛyɩ yɔɔdaɣ ɖɔɖɔ, pacatɩɣ tɩ-tɔmpee kɩcatʊ nɛ acaɣ leleŋ pɩtɩɩ fɛyɩ (tɔbʊʊ nɩɣ nɛ wiluu) nɛ tɩ-tɛ ɖama taa ɖʊʊ (ɖɔnɛ, keɣa cɛnzɩ maɣzʊʊ nɛ yɔɔdaɣ laɣsɩ). Keɣa tɔm tɔbʊʊ lɩzɩɣ caɣ kaɖɛ nɛ tɩlɛɛzʊʊ paa alɩwaatʊ nɖʊ mbʊ pʊyɔɔ paa kpaɣɖʊ ŋgʊ lɛ kɩlɩzɩɣ kɩ-tɔm nɛ tɩ-wazaɣ, tɩ-yɔɔ sɔzɩna ɖɔɖɔ mbʊ paa keɣa maɖʊ weyi maɣmaɣ ñɩndʊ.
Tɔmpiye keɣa ɖooo pɩnaɣ 1878 alɩwaatʊ taa lɛ pama-ɖɩ se poësie (putula naalɛ wena awɛ e ñʊʊ taa yɔ kaakɛna tʊkaɣ halɩmasɩ o nɛ e pɛ-hɛkʊ taa). Tɔmʊʊ keɣa matʊ tɔm nɛ e-tompee lɛɛna se keɣa maɖʊ, keɣa lɩna krɛkɩ kɩbɩnʊʊ kʊnʊŋ taa ποίησις (poiesis), lakaɣ ποιεῖν (poiein) tɔbʊʊ se labʊ, lubu. Mbʊ lɛ keɣa maɖʊ kɛ luɖu, yɔɔdaɣ lɩzɩyʊ. Mbʊ yebina nɛ paa keɣa maɖʊ weyi lɛ ɛsɔɔlɩ cɩmʊʊ tɔm nɛ tɔmpee ɖɔnɛ.
Ɖɩcɔna kɔyɔ kɩbɩnjaazɩ keɣsɩ ɖɩma, kɛlɛ pɩkɛ kɩjɛyɩɣ se papazɩ keɣsɩ tɔm cɔlʊʊ paa caanaʊ ɛyaa mba lɛ pɛ-tɛ (krɛkɩ [[Egipiti]] nɛ Ɛndɩ ŋgbaɣ mbʊ nɖɛɛ). Panaɣ se yɔɔdɩtʊ kʊyʊm ndʊ, ɛzɩ Afrika keɣsɩ maɖaa lɩna keɣsɩ tɔm tɛ.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Takayɛsɩ]]
i8vwdf5xwwpp47nb8gimwylcarsjayc
Maɣzɩm takayaɣ kɩkalaɣ
0
2847
13917
13109
2019-04-10T08:43:33Z
Atticmaker
127
Category added
13917
wikitext
text/x-wiki
Maɣzɩm takayaɣ kɩkalaɣ pɩkɛ takayaɣ kɩkalaɣ ŋga pama-kɛ yɔ, pasɩma-kɛ nɛ mbʊ yɔ se pɛkɛtɩɣ ka-taa tɔm kɩkɛdʊ nɛ ɛyʊ ñʊʊ taa maɣzɩtʊ tɔm tɛ. Ñʊʊ taa maɣzɩm tɔm ndʊ kɩmamatʊ ndʊ tɩpɩsɩ mbʊ ɖɩyaɣ maɣzɩm takayaɣ kɩkalaɣ.
Sakɩyɛ taa ɖɩpɩzɩɣ ɖɩtɔ se maɣzɩm taa takayaɣ kɩkalaɣ ŋga ka-taa tɔm kɛ kɩkɛtʊ nɛ tɩwɛɛ ndɩ ndɩ, kɛlɛ tɩɖaɣla, ɖeɖe nɛ sɔnɔ pama-tʊ keɣa fɛyɩ matʊ, nɛ pɩkɛ wɛɛ kʊyʊma tɔm ndʊ papɩzɩɣ pɔtɔ tɩkɛ kulubutu yɔ, yee paa mayʊ ɛñɩnɩɣ tovonum keeke kɔyɔ, mbʊ tɩna tʊkaɣ ɛ nɛ tɔm kɩkɛtɩtʊ (ɛyʊ yɔɔ tɔm maʊʊ, tɩ yɔɔ tɔm maʊʊ, aseɣɖe tɔm nɛ ŋgbaɣ mbʊ ŋɖɛɛ) nɛ ɖɔɖɔ mʊɖɛ ndʊ tʊtʊ ñakɩlɩ ɖeu kpem yɔ.
Takayaɣ kɩkalaɣ (canaʊ taa pɩɩkɛ Romanus ([[latɛŋ kʊnʊŋ]] taa lɛ, pʊ-tɔbʊʊ [[Room|Roma]] tɛ romanice (latɛŋ cikpeluu taa lɛ) romanz yaa romans [[Fransɩɩ kʊnʊŋ]] taa). Pataka sakɩyɛ sakɩyɛ se pana tɔmʊʊ ŋgʊ kɩ-kiɖe. Pɔcɔna piŋ kɔyɔ tɔmʊʊ ŋgʊ kiɖe tɛɛ lɛ pɩɩkɛ kʊnʊŋ nakʊyʊ ŋgʊ pɔyɔɔdaɣ-kʊ ɖooo Hɛkʊ taa alɩwaatʊ yɔ, Room kʊnʊŋ, pɔyɔɔdaɣ-kʊ Fransɩɩ nɛ hayɩ kiŋ ɛjaɖɛ taa, ɛɛɛ kʊnʊŋ, kɩwakaɣ ɔkɩ kʊnʊŋ kʊkʊ pɔyɔɔdaɣ Fransɩɩ nɛ hadɛ kiŋ ɛjaɖɛ taa. Kʊnʊŋ ŋgʊ kɩñɔʊʊ yɔ pɩlɩna ɛzɩma latɛŋ kʊnʊŋ kaawɛ kiwoki woɖe yɔɔ kɛ Fransɩɩ ɛjaɖɛ taa yɔ.
Hɛkʊ Alɩwaatʊ taa lɛ, palakaɣ tʊmɩyɛ nɛ latɛŋ kʊnʊŋ lɛ pɩɩkɛ takayasɩ kɩmamasɩ hɔɔlʊʊ yeke ŋgʊ ɛyaa yɔɔdɩtʊ taa Room kʊnʊŋ pɔyɔɔdʊʊ. Latɛŋ kʊnʊŋ wɛʊ yɔ ɛyaa ŋñɩɩ yem sɩmna-kʊ nɛ pa-taa peeɖe ŋcɔna kɔyɔ pɛkɛ cɔɔcɩ tɩnaa nɛ ɛyaa mansɩma lɔŋ waa nɛ pɩpɔzɩ se pɔyɔkɩ tɩ-taa nɛ Rome kʊnʊŋ taa nɛ pɩsa nɛ ɛyaa kpeekpe pɩzɩɣ pakalʊʊ.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Takayɛsɩ]]
5ot3aexulabr4l6t3xrgxcubzsrqfro
Sayɩnɩsmɩ
0
2848
14881
12789
2020-12-11T02:46:21Z
45.167.72.22
14881
wikitext
text/x-wiki
Sayɩnɩsmɩ (Jaïnisme) yaa sɩnɩsmɩ (Jinisme) (sanskrit kʊnʊŋ taa lɛ, जैनमतम्, IAST : jainamatam ɛlɩna Jina tɛ, nɛ pʊ-tɔbʊʊ se waɖʊ nɛ mata pʊ-tɔbʊʊ se lɩmaɣzɩyɛ, pɩkɛ [[Ɛsɔ]] sɛtʊ ŋgbɛyɛ naɖɩyɛ, ŋgbɛyɛ nɖɩ pʊwɛ ɛzɩ ɖɩñɔʊʊ kpaɣ kpaɣɖʊ 10 alɩwaatʊ yaa 9 alɩwaatʊ pʊcɔ palʊlɩ Yeesu Krɩstʊ yɔ. Ŋgbɛyɛ papɩzɩɣ pakalɩɣ ɖɩ-taa ɛyaa pɩtalɩ miliiyɔɔ naa hiu mbʊ yɔ kedeŋa kpeekpe taa, mʊyaa nɛ mantamʊta waa pisida yem, kɔzɩ kɔzɩ Ɛndɩ ɛjaɖɛ taa (Erɔpʊ taa lɛ patalɩ ɛyaa 30000 nɛ 100000 ñɛwɛɛ Etaazuunii ɛjaɖɛ taa).
Ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩ-tɛ ɛyaa lɩmaɣzɩyɛ kuɖum wɛ ɛzɩ Ɛndʊyɩsmɩ ŋgbɛyɛ tɩnaa ɖɔɖɔ yaa pudaa ɛyaa ɖɔɖɔ yɔ nɛ sɩkɩsmɩ tɛ mba yɔ, kɛlɛ se ɛyʊ weyi ɛmʊwa nɛ etisi yɔ pʊwɛ se eyele e-ciyam nɛ kɩhɛzɩ ɛtaawɛɛ fɛyɛɛ nɛ lɛlʊ tɛ wobu mbʊ payaa se moksha yaa nirvana. Palɩmaɣza taa lɛ ɖɩnɩɣ camɩyɛ kɔyɔ ɛyʊ wokʊʊ lɛlʊ tɛ pɩkɛ fɛyɛ tɔm mbʊ lɛ pʊwɛɛ se ɛyʊ ɛpazɩ ɛlɩzɩ ɛ-lɩmaɣzɩyɛ taa yɛlʊʊ nɛ lɛlʊ tɛ wobitu tɔm, mbʊ payaa se samsara, pɩlɩna ɛyʊ tɛ kɩbaɣzɩm cɔlɔ nɛ pɩ-taa kɛlɛ kakalaɣ taa ndʊ tɩtamsɩɣ tɩ-tɩ nɛ lɛɛtʊ yɔ lɛ, paale you ɛtaawɛɛ ndʊ payaa se ahimsâ, ñʊʊ taa maɣzʊʊ nɛ nɔɔ hɔkʊʊ kɛ ɖɔɖɔ ɛyaa mba pɛ-tɛ paɣtʊ.
Ɛsɔ sɛtʊ ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩ-tɔm ɖɩyɔɔdʊʊ yɔ paɣza kpaɣ kpaɣɖʊ 10 kɛ Ɛndɩ ɛjaɖɛ ɛlɛ pʊcɔ ɖa-alɩwaatʊ tʊ nɛ yɔ, tɩ-nɔɔ ɖɛyʊ kʊyɔ wɩlɩyʊ Rishabhanatha patasɩ-ɩ yaʊʊ ɖɔɖɔ Adinâtha pʊ-tɔbʊʊ se kajalaɣ wɩlɩyʊ. Ɛŋ-ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩkpa ɖoŋ kpaɣ kpaɣɖʊ 6 alɩwaatʊ taa pʊcɔ palʊlɩ Yeesu Krɩstʊ pɩtɩŋna Mahâvîra, kpaagbaa tʊ Tirthankara.
Wɩlɩyaa lalaa mba pɛ-ɛsɛ cɛba ɖɔɖɔ nɛ paaɖɔŋaɣ paɣtʊ yɔɔ, ɖɔɖɔ nabayɛ kaakɛʊ Ɛndɩ sɩɣwaa kaawɛ ɛyaa mba pa-naalɛ hɛkʊ taa mba yɔ Ajita, Sambhava, Abhinandana,Sumati, Padmaprabha, Suparshava,Candraprabha,Suvidhi, Shhitala,Shreyamsa,Vasupujya,Vimala,Ananta, Dharma, Shanti, Kunthu, Ara, Malli, Munisuvrata, Nami, Nemi,Parshava.
njaltptj0cgi4mvnzhk0468rflm8dds
Tesorusi
0
2849
13919
13666
2019-04-10T08:44:05Z
Atticmaker
127
Category added
13919
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Thesaurus.jpg|vignette|Thesaurus]]
[[Fichier:Historical_Thesaurus_of_English_logo.png|vignette|Historical Thesaurus of English logo]]
Tesorusi, kɛtɩyaa tɛ tesorusi yaa tesorusi takayaɣ, pɩkɛ pɩlʊʊ takayaɣ yaa cɔlɩyɛ takayaɣ ŋga ka-taa wɛ tɔm kɩcɔlɩtʊ (kɛtɩyʊ yaa tʊzɩyʊ nɛ maacɛtʊʊ yaa kɛtʊʊ fɛyɩ) pɩwɩlɩɣ hɔɔlʊʊ nakʊyʊ yaa tʊmɩyɛ naɖɩyɛ tɩlɩyɛ tɔm. Pɩkɛ kɛdʊʊ yaa pɩlɩyɛ takayaɣ ɛzɩ tɔm kpou taa tɔmpee caʊʊ ɖɔɖɔ nɛ ka-taa ñɩnɩɣ fɛyɩ kaɖɛ nɛ pakɩlʊʊ-kɛ tʊmɩyɛ labɩnaʊ kɔzɩ kɔzɩ taɣtʊ tʊma taa, ñɩɣyɩŋ yɔɔ.
[[Fichier:Culture_Datacloud.png|vignette|Culture Datacloud]]
Tesorusi takayasɩ nzɩ kɛ kʊnʊmɩŋ pɩlʊʊ tʊmɩyɛ takayasɩ tɛ takayasɩ nasɩyɛ siŋ. Tɔmɩŋ (ɛzɩ ɖɩkpaɣ lɔɔɖɩyɛ, mɛlɛ ŋgbaɣ ŋɖɛɛ mbʊ yɔ) tamsa ɖama pɩlɩna ɛzɩma ɛlɩ ɖama (ɛkɛ tɔmɩŋ kʊyʊmɩŋ) kpaɖʊʊ yɔɔ kpaɖʊʊ yɔɔ (ɖama tɛ tɔmɩŋ nɛ keekee tɔmɩŋ) nɛ kpɛnʊʊ tɔmɩŋ (tɔmɩŋ kɩtamsɩŋ) nɛ paa tɔmʊʊ ŋgʊ lɛ, kɩwɛna kɩ-lone yaa kɩɖɩjayɛ.
Ɖɩkpaɣ ɛzɩ tesorusi ŋgʊ kɩtamsɩɣ tɔɔnaɣ kpaɣʊʊ nɛ haɖaʊ, kpɔnɔ mʊlʊm piye, nɛ Fransɩɩ Erɔpʊ taa, yeki nɛ patakɩ nɛ tɔm pɔzɩtʊ pɩcɛlɩna kpɔnɔ mʊlʊm piye kpaɣʊʊ hayɩm Fransɩɩ ɛjaɖɛ se pɩsa nɛ pehiɣ pɩlʊʊ tɔm pɩlɩna piye nɖɩ ɖɩ-haɖaʊ yɔɔ [[Eerɔpʋ tɛtʋ wandamm|Erɔpʊ]] ɛjaɖɛ taa. Pɩlɩyɛ takayasɩ nzɩ ɖɩyaɣ se tesorusi mbʊ yɔ lakɩ tʊmɩyɛ nɛ ndʊ paama ɖooo pɩnzɩ 1970 wɛɛ taa yɔ pɩlɩna ISO paɣtʊ yɔɔ nɛ tɩ-taa kpaagbaa kɛlɛ ŋga paasusa kɔ-tɔm pɩnaɣ 2011 yɔ.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Takayɛsɩ]]
59dxvmo73h9c0cehnimzzt3budekpga
Yale sukuli kɩtɛzʊʊ
0
2850
14443
14047
2019-11-08T10:54:14Z
Gnangbade
58
photos
14443
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Connecticut_Hall.jpg|vignette|Connecticut Hall, Yale's oldest surviving building, on the Old Campus]]
Yale sukuli kɩtɛzʊʊ ([[Englɩsɩɩ kʊnʊŋ|Ɛnglɩsɩ kʊnʊŋ]] taa lɛ, Yale University) pɩkɛ [[Etaazuunii|Amerika]] mɛwɛ mantɩyɔɔ sukuli kɩtɛzʊʊ ŋgʊ kɩwɛ New Haven yɔ [[Kɔnɛtɩkuti|Connecticut]] taa. Patʊlɩ-kʊ pɩnaɣ 1701 Saybrook tɛtʊ taa se pɩsa nɛ pɛkpɛlɛkɩ camɩyɛ ɛyaa mba pacaɣ pɩsɩɣ fada naa yɔ. Yale sukuli kɩtɛzʊʊ ŋgʊ ŋgʊ kɛna sukuli ŋgʊ kɩkɩlɩ pɩnʊʊ Etaazuunii ɛjaɖɛ taa.
[[Fichier:Harkness_Tower_Canopy_Highsmith.jpg|vignette|Harkness Tower with foliage]]
Cɔɔcɩ sukuli kiɖe tɛ lɛ kɩɩwɛ New Haven pɩnaɣ 1716 nɛ pʊwayɩ paɖanɩ-kʊ yaʊʊ se Yale kɔlɛɛzɩ pɩlɩna kʊjɔʊ sɔsɔʊ nakʊyʊ yɔɔ kɩlɩna [[Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ|Britaniiki]] tɛtʊ taa komina nɔɔ ɖɛyʊ weyi ɛñɔnaɣ Ɛndɩ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa tʊma yɔɔ yɔ ɛnʊ yɔ Elihu Yale. Sukuli ŋgʊ lɛ kʊ-tʊma keekee kaakɛ Ɛsɔ wɩlʊʊ, nɛ Ɛsɔ tɔm kʊnʊmɩŋ kpɛlɛkʊʊ. Yale sukuli ñɔʊʊ yɔ pɩlɩna Act for Liberty to Erect a Collegiate School [[Paɣtʊ (Loi)|paɣtʊ]] yɔɔ kɛnɛ (paɣtʊ ndʊ lɛ se papɩzɩ nɛ patʊlɩ [[Katoliki Cejewiye|katoliki]] cejewiye sukuli), kɛlɛ Connecticut tɔm hʊyaa kpaŋ tɩsɩ tɩ-yɔɔ aloma fenaɣ kɩyakʊ 9 pɩnaɣ 1701 nɛ palɩmaɣzɩyɛ kpeekpe lɛ se papɩzɩɣ nɛ pɛkpɛlɛkɩ ɛyaa mba paapɩzɩ nɛ pɛkɛ Connecticut tɛtʊ ɖɔkɩyaa yɔ.
[[Fichier:Harkness_Tower_Canopy_Highsmith.jpg|vignette|Harkness Tower with foliage]]
Piteleɖi ɖɔɖɔ lɛ Ɛsɔ Tɔm ɛyaa naanʊwa nabɛyɛ mba yɔ Andrew, Thomas Buckingham, Israël Chauncy, Samuel Mather, James Noyes, James Pierpont, Abraham Pierson, Noadiah Russel, Joseph Webb nɛ Timothy Woodbridge, patɩŋɛ payɩ mbʊ paakɛ [[Harvard sukulɩ kɩtɛzʊʊ|Harvard sukuli]] pɩyaa, pekpeɣli ɖama nɛ palakɩ tʊmɩyɛ Samuel Russel tɔm yɔɔ kɛ Branfort Connecticut tɛtʊ taa, se pɩsa nɛ pɛkpɛndɩ lɩmaɣza kʊyʊma nɛ takayasɩ kʊyʊmasɩ nɛ paawɛna takayasɩ kɩkalasɩ kuduyuu kʊyʊmʊ.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Sukulinaa kɩtɛzaa]]
[[Category:Etaazuunii]]
848fetvkonscug2tkxsbyoaatzjaeum
Tao ŋgbɛyɛ tɩnaa lɩmaɣzɩyɛ
0
2851
14880
12793
2020-12-11T02:45:35Z
45.167.72.22
14880
wikitext
text/x-wiki
Tao ŋgbɛyɛ tɩnaa lɩmaɣzɩyɛ (Siini kʊnʊŋ taa lɛ, 道教, pinyin kʊnʊŋ taa lɛ dàojiào, pʊ-tɔbʊʊ nɔmɔʊ wɩlʊʊ, pɩkɛ Siini ɛjaɖɛ taa paɣtʊ sɔsɔtʊ naatozo taa paɣtʊ lɛɛtʊ tɩ nɛ Confucius nɛ Pudaa, patɩŋa keŋkeŋ pɔɖɔŋ Tao lɩmaɣzɩyɛ yɔɔ kɛnɛ.
Tɔmpiye Tao maɣzɩm kpeɣluu takayasɩ sakɩyɛ, tɑkayasɩ mayaa, [[ɛsɔ]] yɔɔ tisitu nɩ ndɩ nɛ laɣsɩ ndɩ ndɩ nɛ halɩ ɖɔɖɔ kɩbɩnjaazɩ wɛtʊ naa sakɩyɛ ndʊ tɩha ɖama nɛ ɛsɛ lɛlʊ nɛ lɛlʊ yɔ, pɛkɛdʊʊ kɔyɔ pɩtalɩ pɩnzɩ 2500 mbʊ yɔ. Tao waa liɖe lɩna Han waa kewiyaɣ kɩɖɛzaɣ tɛ (pɩnzɩ -206 ŋtalɩ 220).
Sima Qian (pɩnzɩ -145 ŋtalɩ -86) ɛkɛ Siini ɛjaɖɛ tɔm kɛtɩtʊ caa. Ɛñɩnaɣ ɛɖanɩ maʊ ɛyʊ yɔɔ tɔm pɩcɛlɩna ɛyaa mba pama pɔ-yɔɔ kpeuu yaa cɛtɩm tɔm yaa tovonum tɔm ɖooo wɛɛ kɩbɩna taa nɛ, pa-taa kɛlɛ ɖooo awiyaa sɔsɔna tɔm, kɛlɛ pɩkɛ tʊmɩyɛ piŋ kɛ nɔmɔʊ sukuli ŋgʊ kɩ-taa ɛyaa kiɖeɖema (Zhuangzi, Laozi).
Pɩkɔma pɩnaɣ 1934 lɛ Marcel Granet ma se ɛna nɛ ɛtɩlɩ Siini maɣzɩm, pana aseɣɖe tɔm kɩbandʊ, kɛlɛ patapɩzɩɣ se pama tɔm kɩkɛtɩtʊ pɩlɩna ɛyʊ yɔɔ maɣzɩm tɔm yɔɔ ɛzɩ ɖɔɖɔ pamaʊ ajɛyɛ lɛɛna yɔɔ ɛzɩ Siini yɔ.
ipk53zc60n31ws2o53dvlv19cntzt7v
Zarathustra ŋgbɛyɛ
0
2852
15513
14879
2022-01-07T19:18:50Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Zarathoustra ŋgbɛyɛ]] ñɩŋgʋ nɛ [[Zarathustra ŋgbɛyɛ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Spelling
14879
wikitext
text/x-wiki
Zarathoustra ŋgbɛyɛ yaa [[ɛsɔ]] sɛtʊ ŋgbɛyɛ pɩkɛ ɛsɔ sɛtʊ ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖuluŋguu ɛsɔ kʊyʊm tɛɛ yɔ kɛ ɖooo Iran kɩbɩnʊʊ taa. Pamazɩ-ɖɩ nɛ mazdɛyɩsmɩ nɛ payaa-ɖɩ hɩɖɛ pɩcɛlɩna ɖɩ-tɛ nayʊ yaa ɖi-kiɖe ɖʊyʊ Zarathoustra yɔɔ, kɛlɛ pama hɩɖɛ nɖɩ nɛ Zoroastre taa pɩtɩŋna krɛkɩ tɛ ɛyaa yɔɔ mbʊ se (Ζωροάστρης, Zōroastrēs).
Lɛɛzɩtʊ ndʊ tɩkɔma Zarathushtra ɛsɔ sɛtʊ ŋgbɛyɛ taa maɣzɩm kaakɛ se peɖiyi mazde ɛsɔ sɛtʊ ŋgbɛyɛ nɛ ɛyaa kpeekpe tisi ɛsɔ kʊyʊm yɔɔ ɛnʊ lɛ ɛsɔ Ahura Mazdâ (pehlevi : Ohrmazd), weyi ñʊŋ sɔsɔŋ nɩɩyɛ cɔ-ɩ nɛ pata yɔ. Ahura Mazda yeke kɛnɛ lɩzɩna ɛsɔ nɛ tɛtʊ.
Hɩɖɛ Zoroatre ŋgbɛyɛ lɩna Zoroastre maɣmaɣ hɩɖɛ cɔlɔ, Zarathushtra yaa Zarathoustra (persan taa lɛ ز , رتشت, Zaraϑuštra, avestiki kʊnʊŋ taa, krɛkɩ kɩbvɩnʊʊ kʊnʊŋ taa lɛ Ζωροάστρης pʊ-tɔbʊʊ se nayʊ, ɛnʊ ɖʊna ŋgbɛyɛ ɖi-kiɖe. Ɖooo kiɖe tɛɛ lɛ, Zoroastre maɣzɩm taa lɛ, pɛɖɛzaɣ ɖama tɔm ɛzɩ caja kɛdʊʊ pɩɣa tɔm yɔ, ɖɔɖɔ ɛzɩ lalaa tɛ yɔ. Pʊwayi yɔ matʊ paɣtʊ paɣza ndʊ payaa se Avesta, pama tɔm kiɖeɖetu takayasɩ kpeekpe.Ɛlɛ ɖɩkpaɣ ɖooo kiɖe tɛɛ takayaɣ maɣmaɣ kɔyɔ tɔm kpaagbaa ŋñɩɩ yem pɩzɩna pɩwɛɛ halɩ nɛ sɔnɔ. Takayasɩ sakɩyasɩ sakɩyɛ leba yaa mʊwa alɩwaatʊ Alexandre Sɔsɔ lakaɣ you yɔ nɛ nabʊlɛ ɖeɖe arabɩ kɔma you ɖɔɖɔ lɛ.
Zoroastre tisa se ɛyʊ sɩm wezuulɛɛkʊ ɖanɩɣ wɛʊ, tɔm hʊnaʊ wɛɛna nɛ kalɩzasɩ, se ɛyʊ weyi lɛ pahʊna-ɩ tɔm ɛzɩ ɛ-kʊwɛkɩm mʊnaʊ yɔ yaa ɛ-camɩyɛ laɣsɩ pɔzʊʊ yɔ. Pɔtɔŋ se fezuu lɩna piyele kalɩzaɣ wɛɛ ɛsɔ nesi tɛɛ. Yee ɛyʊ camɩyɛ lakasɩ ewiza kɩtɛkɛdɛsɩ kɔyɔ pʊtʊ woki ɛsɔ ɖɩɣa taa pɩtɩŋna kondoloko nakʊyʊ yɔɔ kʊ-ñʊʊ taa peeɖe mʊntʊsʊʊ tɛ ɛsɔ ɖaŋɩɣ-ɩ. Piyele pɩkɛ kɩtɛkɛdʊʊ kɔyɔ ɛlɛ ɖɛʊʊ miŋ maatɛŋ maatɛŋ taa. Kɛlɛ patasɩɣ sɔzʊʊ se tovonum lɛ kalɩzasɩ nzɩ sɩwɛ miŋ nɛ pɔhɔŋ sɩ-nagbaŋɩŋ yɔ pʊwayɩ ɛzɩ sɩtɛm labʊ kʊñɔŋ yɔ lɛ sɩwoki ɖɔɖɔ koboyaɣ ɖɩɣa taa.
2vlwctihg1sy2bmxpniz9vt5ywduvpy
Luther lɩmaɣzɩyɛ tɩŋɩtʊ
0
2853
16108
16107
2022-11-14T11:28:06Z
Evs
3999
Undid edits by [[Special:Contribs/Martin Lutero Chiesa Luterana in Italia|Martin Lutero Chiesa Luterana in Italia]] ([[User talk:Martin Lutero Chiesa Luterana in Italia|talk]]) to last version by 45.167.72.22: unnecessary links or spam
16108
wikitext
text/x-wiki
Luther lɩmaɣzɩyɛ tɩŋɩtʊ, pɩkɛ [[Ɛsɔ]] tɔm kpɛlɛkɩtʊ ndʊ tɩñɔ ɛyʊ weyi paya-ɩ se Luther yɔ cɔlɔ, ɛ-lɩmaɣza taa nɛ ɛ-takayasɩ maʊʊ taa, ɛɛkɛ Ɛsɔ tɔm kpɛlɛkɩyʊ nɛ ɛkɛ ɖɔɖɔ macɔ kɛ Caama pʊ-tɔbʊʊ se ɛkɛ Caama ɛjaɖɛ tʊ nɛ paya-ɩ Martin Luther, kpaɣ pɩnaɣ 1517. Ɛyʊ ɛnʊ ɛ-tɛ maɣzɩm pʊtɔyɩ nɛ pʊñɔzɩ sakɩyɛ pɩɣyɩyaa tɛ ɛsɔ tɔm kpɛlɛkɩtʊ nɛ pɩɣyɩyaa tɛ cɔɔcɩ naa kpaɣ kpaɣɖʊ 16 alɩwaatʊ taa.
Luther ɛsɔ tɔm kpɛlɛkɩtʊ pɩsɩ pɩɣyɩyaa kpeekpe tɛ lɛɛzɩtʊ pɩyʊ. Paya mbʊ se pɩɣyʊʊ tɛ cɔɔcɩ yɔ pɩkɛ Luther piliŋa nakayɛ kɛlɛ mbʊ yɔ, kɛlɛ pɩkɛ ɖɔɖɔ Krɩstʊ tɩnaa. Kpaɣ kpaɣɖʊ 16 alɩwaatʊ ndʊ lɛ katoliki cejewiye yɔkɩ ɖɩ-paɣtʊ ɖoŋ ndʊ. Laɣsɩ nzɩ John Wyclif (pɩnzɩ 1320 ŋtalɩ 1384) nɛ Jan Hus (pɩnzɩ 1369 ŋtalɩ 1415 kaatɛma pʊ-tɔm yɔɔdʊʊ nɛ pawɩlɩ mbʊ pɩkaɣ kɛʊʊ yɔ. Pɩkɔma pɩnaɣ 1517 lɛ Martin Luther, ɛsɔ tɔm kpɛlɛkɩyʊ nɛ ɖɔɖɔ maacɔ weyi Augustin kaakpa cɔjɔtʊ yɔ kʊyɩ nɛ lɩmaɣzɩyɛ nɖɩ.
Luther ɛha ɛsɛ nɛ katoliki kɔyɔ pɩtɛkɛ pɩyʊ yɔɔ yem kɛna katoliki cejewiye kɩla yɔɔyʊʊ paɣtʊ sakɩyɛ pɩlɩna ɛsɔ tɔm kpɛlɛkʊʊ yɔɔ. Wittenberg hɔɔlʊʊ wɩlɩtʊ nakʊyʊ tɩna pɩɣyɩyaa lɛɛzɩtʊ tɔm ñɔ. Kɛlɛ pʊtʊnaa mba peyeba nɛ ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩñɔ, lɩna ɛzɩma ɛyʊ ɛnɩ ɛsɔ tɔm tɔbʊʊ se ñʊʊ yabɩtʊ tɔm pɩcɛlɩna e-tisuu yɔɔ yɔ. Kɛlɛ Luther ñɩkɩɣ niiye tɩ-yɔɔ alɩwaatʊ ndʊ ɛɖanɩɣ kalʊʊ Roma mba takayaɣ ŋga kɛkɛ apostolo Paul ñɩŋa yɔ yɔɔ.
Pɩkɔma mɩsɩkʊm fenaɣ kɩyakʊ 15 pɩnaɣ 1520 lɛ, pekizina-ɩ se paatasɩ-ɩ Krɩstʊ tomnaɣ haʊʊ pɩlɩna ɛ-takayasɩ kɩmamasɩ yɔɔ. Pɔñɔtɩ ɛ-takayasɩ sakɩyɛ miŋ. Awiyaa sɔsaa piyaa sakɩyɛ tisi lɛɛzɩtʊ ndʊ tɩ-yɔɔ kɛ Caama nɛ hayi kiŋ ɛjaɖɛ. Pɩlɩna Cujus regio, ejus religio paɣtʊ yɔɔ lɛ, Ampiiri ageeta naayɛ taa ɛyaa pɩsɩ pɩɣyɩyaa tɛ ɛyaa.
3dttr09ent11v301htvm2yeh6grkdj4
Cɔlɩyɛ yaa laɣsɩ tɩnaa ŋgbɛyɛ
0
2854
14877
12796
2020-12-11T02:44:54Z
45.167.72.22
14877
wikitext
text/x-wiki
John Wesley sɩɣʊ kpeleɣ Wesley [[Ɛsɔ]] sɛtʊ kpaŋ nɔnɔɔ taa, ɛ-maɣmaɣ ɛlabɩna-kɛ pɩnaɣ 1778 se pɩkɛ ɛ-tɛ kajalaɣ kiɖe Londre tɛtʊ taa. Sɩɣʊ kpelesi tɛ laɣsɩ kuduyuu nakʊyʊ kaawɛ ɛ-tɛ tɛtɛɛ kuduyuu tɛɛ. Pɩkɛ ɛsɔ sɛtʊ ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩtʊɣʊʊ ɖɩ-tɩ nɛ aŋglɩkan cɔɔcɩ yɔ, cɔlɩyaa lɩmaɣzɩyɛ tɩnaa ŋgbɛyɛ ɖɩnɛ ɖɩkɛ pɩɣyɩyaa ŋgbɛyɛ ɖikpeɣluu cɔɔcɩ naa ndɩ ndɩ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa kiŋ, kɛlɛ patɩŋɛ payi mbʊ yɔ pa-maɣzɩm lɩna John Wesley cɔlɔ ɖooo kpaɣɖʊ 18 wɛɛ taa.
Pɩkɛ cɔɔcɩ lɩmaɣzɩyɛ tɩnaa mbʊ lɛ, cɔɔlɩyɛ ŋgbɛyɛ ɖɩnɛ ɖɩkpaɣzɩ ɖooo kpaɣɖʊ 18 alɩwaatʊ pɩtɩŋna Ɛŋglɩsɩ nayʊ George Whitefield yɔɔ, kɛlɛ John Wesley kaakɛna ŋgbɛyɛ ɖɩ-tʊma yɔɔ cɔnɩyʊ, ŋgʊ Ɛnglɩsɩ ɛjaɖɛ cɔɔcɩ ŋgʊ paasɩma kʊkʊ yɔ kizi ŋgbɛyɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛ laɣsɩ kpeekpe.
Ŋgʊ George Whitefield kaawɛ ŋñɩɩ lɛ e-tisim kɛ ɛsɔ yɔɔ kaapaɣla piŋ, nɛ ɛ-tɛ ɛsɔ sɛtʊ tʊmɩyɛ wɛɛ camɩyɛ nɛ pʊmʊna-ɩ. Ɛɖɛɛ ewolo Etaazuunii tɔm susuu nɛ halɩ ɛtamaɣzɩ ɛ-maɣmaɣ ɛ-ñʊʊ yabɩtʊ tɔm, papazɩ pɩkɛtɩna-ɩ piŋ alɩwaatʊ ndʊ ɛpɩsanaɣ ɛ-nɔmɔʊ ŋgʊ yɔ, pɩlɩna Mooravi Ɛsɔ tɔm susiyaa mba pɛyɛlɩɣ yɔ tɛ tisuu yɔɔ kɛ alɩwaatʊ ndʊ helim sɔsɔm nabʊyʊ kaamakaɣ. Ɛyʊ ɛnʊ nɛ Mooravi ɛyaa mba paɩsɩ ɛgbaɣdɩnaa nɛ piseɣti-ɩ kɛlɛ pɩnaɣ 1738 lɛ, piɖiyi-ɩ nɛ ɛkatɩ Ɛsɔ, kɛlɛ ɛpaɣzɩ yɛlʊʊ nɛ kpaŋnʊ ɛjaɖɛ tɩŋɛ taa nɛ esusuu Ɛsɔ Tɔm, ekpeɣluu ɛyaa sakɩyɛ sakɩyɛ awayi nɛ ɛyɔɔdʊʊ nɛ-wɛ, kɛlɛ aŋglɩkan ñɩŋʊ ŋgʊ kɩɩtɛma wɛʊ ɛjaɖɛ taasɔɔlɩ ɛ-tʊma.
John Wesley kekeŋaɣ ɛyaa cɔlɔ lɔŋ nɛ pɩlɩna pʊyɔɔ nɛ ɛtʊlɩ tʊma sakɩyɛ nɛ sukuli naa sakɩyɛ kʊñɔndɩtʊ ageeta taa nɛ ɛñɔtʊna-wɛ paa ɛzɩmtaa. Ɛkɛ kajalaɣ ɛyaa nɔɔyʊ weyi ɛlʊba nɛ ɛɖaŋ yomtu tɔm yɔ. Cɔɔlɩyaa yaa laɣsɩ lɩmaɣzɩyɛ hɩɖɛ ɖɩ nɛ yɔ ɖɩñɔɔ pɩlɩna mbʊ Wesley kaawɛ Ɛsɔ susiyaa sukuli nakʊyʊ taa, ɖenɖe ɛkpɛlɛka ɛyaa sukuli atɩma laɣsɩ nasɩyɛ nzɩ siyeki se Krɩstʊ cejewiye ehuu nɛ ɛyaa kɩfama tisim kpa ɖoŋ yɔ.
3x3mzblfwjjh4nvd7gh3yg84lecisv1
Pɩɣyɩyaa lɩmaɣzɩyɛ tɩnaa
0
2855
15750
14876
2022-01-17T18:46:48Z
Gnangbade
58
links
15750
wikitext
text/x-wiki
Pɩɣyɩyaa lɩmaɣzɩyɛ tɩnaa, pɩkɛ Krɩstʊ piliŋa nakayɛ ka nɛ katoliki lɩmaɣzɩyɛ tɩnaa nɛ siuu siuu samaɣ lɩmaɣzɩyɛ tɩnaa. Walaa nɩɣ taa yaa ɛyaa sakɩyɛ nɩɣ taa lɛ, pɩkɛ ɛyaa sakɩyɛ mba pɛkɛ lɛɛzɩyaa nɛ pekiziɣ papa kewiyitu tɔm yɔ.
Lɛɛzɩtʊ lɩna ɛzɩma katoliki cejewiye lɩza paɣtʊ naa kɩfatʊ kpaɣ hɛkʊ taa alɩwaatʊ (ŋgʊ ɖɩcɔna kɔyɔ Rome paɣtʊ ndʊ tɩlɩna pɩlɩna kedizaɣ hiŋ naatozo ŋga lɩmaɣza tɛ). Lɛɛzɩtʊ lɩɩ pɩtɩŋna [[Ɛsɔ]] tɔm kpɛlɛkɩtʊ ɛyaa nabayɛ yɔɔ ɛzɩ Martin Luther, Ulrich Zwingli, Jean Calvin, Sébastien Castellion, nɛ ɖɔɖɔ ɛyaa sakɩyɛ cɔlɔ. Pierre Valdo, John Wyclif, Jan Hus, Lefèvre Etaples tʊ, ɛyaa mba pawɩlɩna lɛɛzɩtʊ tɔm.
Patɩla pɩɣyɩyaa lɩmaɣzɩyɛ tɩnaa pa-tʊmɩyɛ pazɩyɛ alɩwaatʊ nɛ pawɩlɩɣ se tɩkpaɣ nɛ [[aloma fenaɣ]] kɩyakʊ 31 pɩnaɣ 1517, [[Caama]] maacɔ Augustin nɛ ɖɔkɔtɔ Ɛsɔ Tɔm kpɛlɛkɩyʊ [[Martin Luther]] susi lɩmaɣza tɔm 95 ndʊ tɩwɩlɩɣ ɛzɩma Room katoliki cejewiye pɛda paɣtʊ yɔ, nɛ pɔtɔŋ yeke koŋ Ɛsɔ Tɔm Takayaɣ tɩna tisuu lɩmaɣza. Saxe Jean Fréderic wɛɛ ɖoŋ tɔm ndʊ tɩ yɔɔ (pɩnzɩ 1503-1554), kɛlɛ Luther ñɔtɩ miŋ Domine paɣtʊ takayaɣ kɛlɛ pɛkpɛdɛsɩ-ɩ halɩ peyebi-ɩ Ɛsɔ tɔɔnaɣ cɛlʊʊ pɩnaɣ 1520.
Pɩnaɣ 1521 kaakɛna pɩnaɣ ɖoŋ ñɩŋa, kɔlaɣ fenaɣ taa Martin Luther Worms ɛyaa sakɩyɛ ɛsɩndaa, Luther kizi se ɛɛpɩna ɛ-tɩ, se koŋ Ɛsɔ Tɔm Takayaɣ tɛ yeke eluŋuu nɛ ɛ-maɣmaɣ ɛ-maɣzɩm lakɩ-ɩ tʊmɩyɛ, pɩtɛkɛ ɛ-kɩkpaɖaa tɔm lakɩna-ɩ tʊmɩyɛ kɛlɛ pekizina-ɩ Ɛsɔ Tɔɔnaɣ.
nwoc8psvbpou2tudzd0dxh7umij9mav
Oxford sukuli kɩtɛzʊʊ
0
2856
16118
14046
2022-11-26T12:35:31Z
TSventon
4022
kɔlɛɛzɩ waa 39 taa nɛ Permanent Private Halls waa 5 taa
16118
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Oxford_University_tower.jpg|vignette|Oxford University tower]]
Oxford sukuli kɩtɛzʊʊ kɛ [[Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ|Britaaniiki]] tɛtʊ taa sukuli ŋgʊ kɩkɩlɩ pɩnʊʊ yɔɔ. Patʊlɩ pazɩ pazɩ pɩlɩna Henri naalɛ tʊ nɛ episikopu Thomas Becket Kewiyaɣ yoŋ alɩwaatʊ, pɩkɛ kewiyaɣ you ŋgʊ kɩpaɣza pɩnaɣ 1164 nɛ kɩtɛ pɩnaɣ 1170, kɩhɛwa mbʊ pʊyɔɔ yɔ pakʊ Becket. Keekee patʊlʊʊ-kʊ yɔ pɩlɩna wiyaʊ Henri lɩmaɣza yɔɔ kɛnɛ se ɛkɔma nɛ ɛcɔŋna lɛ ɖamɩŋ nɩɩyɛ caɣ yem ŋgʊ pɩcaɣ liidiye piŋ, kɛlɛ ɛɖaŋɩ se [[Aŋgɩlɩtɛɛrɩ|Ɛnglɩsɩ]] sukuli piyaa sɔsɔsɩ nzɩ sɩwɛ [[Fransɩɩ]] ɛjaɖɛ sɩtaa tasɩ sukuli labʊ peeɖe.
[[Fichier:UK-2014-Oxford-All_Souls_College_03.jpg|vignette|UK-2014-Oxford-All Souls College 03]]
Sɔnɔ yɔ sukuli sɔsɔʊ ŋgʊ panaɣ kɩ-taa peeɖe sukuli piyaa sɩtalɩ 33000, pɛtɛyɩ-wɛ kɔlɛɛzɩ waa 39 taa nɛ Permanent Private Halls waa 5 taa. Pasɩ pa-taa sakɩyɛ keɖeɣa kuduyiŋ tɛɛ Oxford tɛtʊ kɩkpadɩyɩtʊ hɛkʊ taa (ɖɩnaɣ Christ Church, Merton College, Magdalen College, University College, New College).
Oxford sukuli pɩsa sukuli sɔsɔʊ ɖooo pitihiɣ. Kpaɣna kpaɣɖʊ 13 hɛkʊ taa mbʊ yɔ, Ɛsɔ sɛtʊ piliŋ ndɩ ndɩ taa ɛyaa sakɩyɛ kɔzɩ kɔzɩ Dominique mba, Fancis ñmba, Carmelite waa nɛ Augusti waa, kɔɔ Oxford tɛtʊ taa, pala tʊma sakɩyɛ nɛ pa-hɩɖɛ sɛɛ nɛ pama kuduyiŋ sakɩyɛ sukuli piyaa sɔsɔsɩ nzɩ. Kpaɣɖʊ kʊyʊmʊ ŋgʊ kɩ-taa mɛwɛ mandɩyɔɔ camɩyɛ laɖaa nabɛyɛ tʊlɩ aŋgba naayɛ nɛ paya-yɛ se kɔlɛɛzɩ waa. Ɛyaa mba pa-taa kɔyɔ kajalaɣ ñɩmba pa nɛ yɔ William Durham ñɩnʊ, ɛnʊ tʊlɩna University College pɩnaɣ 1249, Jean Bailleul ñɩnʊ ɛnʊ hana ɛ-hɩɖɛ Balliol kɔlɛɛzɩ.
[[Fichier:University_Of_Oxford_The_Bridge_Of_Sighs.jpg|vignette|University Of Oxford The Bridge Of Sighs]]
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Sukulinaa kɩtɛzaa]]
[[Category:Eerɔpʋ]]
[[Category:Aŋgilitɛɛrɩ]]
3owg0ld33bj0xri0dmna22xz9iqsgws
Yuda mba naŋ
0
2857
14875
14039
2020-12-11T02:44:20Z
45.167.72.22
14875
wikitext
text/x-wiki
Yuda mba naŋ (krɛkɩ kʊnʊŋ taa lɛ Συναγωγή / Sunagôgê, pʊ-tʊbʊʊ se kpeɣluu pʊmʊna hebra mba tɔm בית כנסת (Beit Knesset), pʊ-tɔbʊʊ ɛyaa sakɩyɛ ɖi-kpeɣliye ɖɩɣa) pɩkɛ Yuda ɛyaa lone nɖɩ ɖɩ-taa pɛsɛʊʊ [[Ɛsɔ]] yɔ.
Yuda naŋ taa wɛʊʊ yɔ paa pɩkɩlɩ ɛzɩma yɔ kɩ-taa wɛʊ kɩlaʊ pɩyɛ sɔsɔyɛ, pʊ-tɔbʊʊ lone sɔsɔyɛ nɖɩ ɖɩ-taa pasɩɣ Tora yɔ, Tora kɛ Ɛsɔ Tɔm takayaɣ sɔsɔ taa kajalaɣ takayasɩ kagbanzɩ, takayasɩ nzɩ payaɣ se Moose takayasɩ. Kuduyiŋ ɛnʊ ɛ-taa wɛʊʊ ɖɔɖɔ kedizasɩ lona. Ɛ-taa wɛɛ ɖɔɖɔ kpɛlɛkɩtʊ kuduyiŋ cikpeŋ. Yuda naŋ kɩ-taa peeɖe pɛkpɛlɛkʊʊ sɔnzɩ paɣtʊ nɛ hebra kʊnʊŋ paa piyaa yaa ɛyaa sɔsa.
Yuda naŋ pakɩlɩ sɩm sɔnɔ avema taa kɛna Massada ñɩŋʊ, ŋgʊ wabɩna Mer Morte taa, kɛlɛ ɖɩnɩɩ ɖɔɖɔ se kɩbɩŋ nɩɩyɛ wɛɛ ɛzɩ Herodion ñɩŋʊ yɔ, Hérode tɩna-kʊ kɩwɛ ɛzɩ kilomɛta hiu nɛ naalɛ pʊcɔ ŋtalɩ Yerusalem, peeɖe pepima wiyaʊ ɛnʊ, nɛ Gamla ñɩŋʊ wɛɛ ɖɔɖɔ Golan kɩbɩnjaazɩ tɛtʊ sɔsɔtʊ.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Ɛsɔ sɛʋ]]
[[Category:Yuudaayism]]
ezcvgjmhj6ko4ss0fwqzhuo86dpoi5b
Kwame Nkrumah
0
2858
16117
13897
2022-11-24T22:33:44Z
Kihti-Sami
4020
File
16117
wikitext
text/x-wiki
[[File:Kwame Nkrumah 1961-03-08.jpg|thumb|Kwame Nkrumah (1961)]]
Ɖajaa weyi payaɣ-ɩ se Kwame Nkrumah yɔ, palʋla-ɩ <nowiki>[[salaŋ fenaɣ]]</nowiki> kɩyakʋ nɛɛlɛ nɛ kʋɖʋmʋʋ (21) wiye, pɩnaɣ 1909 taa. Palʋla-ɩ Nkroful tɛtʋ taa <nowiki>[[Kanaa]]</nowiki> ɛjaɖɛ taa. Ɛsɩba <nowiki>[[ɖomaɣ fenaɣ]]</nowiki> kɩyakʋ nɛɛlɛ nɛ lʋbɛ ñɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1972 taa. Bucarest tɛtʋ taa ɛsɩba. <nowiki>[[Ruumaanɩ]]</nowiki> ɛjaɖɛ taa Bucarest tɛtʋ wɛɛ.
'''Ɖajaa Kwame Nkrumah''' kɛ politiki laɖʋ sɔsɔ nɔɔyʋ Kanaa ɛjaɖɛ taa. Ɛɛkɛ Kanaa ɛjaɖɛ taa Minisi waa nɔɔ yɔɔ tʋ kpaɣ pɩnaɣ 1957 nɛ puwolo pɩsɩɩnɩ pɩnaɣ 1960 ñɩŋga taa. Pʋwayɩ lɛ Kanaa ɛjaɖɛ Ñʋʋdʋ, kpaɣ pɩnaɣ 1960 nɛ puwolo pɩsɩɩnɩ pɩnaɣ 1966 taa.
Yeesuu ŋgbɛyɛ taa tɩnaa mba payaɣ-wɛ se Yeezuwiti waa yɔ, pɔ-cɔlɔ '''Ɖajaa Kwame Nkrumah''' calɩ e-sukuli labʋ. Ɛɛkɛ pɩɣa ŋga ka-ñʋʋ taa ɖɔŋ camɩyɛ yɔ. Pʋ-yɔɔ sukulinaa yɔɔ cɔnɩyʋ sɔsɔ nɔɔyʋ wona-ɩ Akɩra tɛtʋ taa se ɛtɛzɩ e-sukuli peeɖe. Akɩra tɛtʋ kɛŋna Kanaa ɛjaɖɛ tɛtʋ sɔsɔtʋ.
Pɩnaɣ 1935 taa ɛtɛma e-sukuli sɔsɔʋ Akɩra tɛtʋ taa nɛ ɛɖɛɛ ewolo <nowiki>[[Etaazuunii]]</nowiki> ɛjaɖɛ taa se ɛtasɩ labʋ sukuli kɩkpaɖʋ. Ɛlaba kʋkʋ Lincoln tɛtʋ taa.
Alɩwaatʋ ndʋ ɛlakaɣ e-sukuli ŋgʋ yɔ, ɛɛwɛɛ ɛlakɩ ɖɔɖɔ tʋma cikpena cikpena naayɛ sɛ ɛpɩzɩ ehiɣ piye nɛ ɛcɔna ɛ-tɩ yɔɔ. Ɛ-kʋñɔŋ sukuli labʋ mbʋ pɩ-taa ɛma takayaɣ nakɛyɛ nɛ ɛyaa-kɛ se ‘Kʋñɔŋ pɩnzɩ alɩwaatʋ’.
Pɩnaɣ 1939 ñɩŋga taa ɛtɛma tɔsʋʋ sukuli labʋ nɛ ɛmʋ ka-takayaɣ. Pɩnaɣ ŋga ka-taa ɖɔɖɔ ɛmʋ samaɣ kpɛlɛkʋʋ lɛɣtʋ tɩlʋʋ takayaɣ.
Ɛtʋlɩ politiki ŋgbɛyɛ naɖɩyɛ Etaazuunii ɛjaɖɛ taa. Ɛnʋ kɛŋna ŋgbɛyɛ ńɖɩ ɖɩ-ñʋʋdʋ. Ekpeɣla Afrɩka tɛ sukuli piya sɔsɔsɩ nzɩ sɩwɛ Etaazuunii ɛjaɖɛ taa yɔ nɛ sɩkpɛndɩ nɔɔ nɛ sɩɖʋ ŋgbɛyɛ ńɖɩ. Eɖiya ŋgbɛyɛ ńɖɩ kpaɣ pɩnaɣ 1942 nɛ puwolo pɩsɩɩnɩ pɩnaɣ 1945 ñɩŋga taa.
Afrɩka tɛtʋ wandamm tɛ sukuli piya sɔsɔsɩ ɖʋ politiki ŋgbɛyɛ naɖɩyɛ. Ɖajaa Kwame Nkrumah wɛ ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩ-taa. Ɛnʋ lʋbɩna siŋŋ nɛ ŋgbɛyɛ ńɖɩ ɖɩpɩsɩ Afrɩka tɛtʋ wandamm tɛ sukuli piya nzɩ sɩwɛ Etaazuunii ɛjaɖɛ taa nɛ nzɩ sɩsɩ wɛ Kanadaa ɛjaɖɛ taa yɔ sɩ-ŋgbɛyɛ. Ɖajaa Kwame Nkruma kɛkɛŋna ŋgbɛyɛ ńɖɩ ɖʋ-ñʋʋdʋ, kpaɣ pɩnaɣ 1942 nɛ puwolo pɩsɩɩnɩ pɩnaɣ 1945 ñɩŋga taa.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Politiki laɖaa]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Kana]]
i11bb6738i0zduygpa621o1e01cqw7m
Mohamed Mouammar Kadhafi
0
2859
17964
14083
2024-01-20T13:44:23Z
Gnassingbé-Gnassingbé
4636
Catégorie
17964
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Muammar_al-Gaddafi_at_the_AU_summit-LR.jpg|vignette|Muammar al-Gaddafi at the AU summit-LR]]
Ɖajaa Mohamed Mouammar Kadhafi kɛ [[Liibii]] ɛjaɖɛ taa tʋ. Palʋla-ɩ pɩnaɣ 1970 ñɩŋga taa. Ɛɛkɛ Liibii ɛjaɖɛ politiki laɖʋ sɔsɔ nɔɔyʋ. Ɛ-caa payaɣ se Mouammar Kadhafi. Palʋlɩ ɛlɛ pɩnaɣ 1942 taa nɛ ewona sɔsaa mʋlʋm pɩnaɣ 2011 ñɩŋga taa.
Ɖajaa Mohamed Mouammar Kadhafi kɛlɛ kajalaɣ pɩɣa ɛ-caa lʋlʋʋ taa. Ɛ-caa calɩ labʋ nesi ɖɔkʋʋ lɛ, eɖeke ɛlʋlaa. E-ɖoo payaɣ Fatiha al-Nuri. Ɖɔɖɔ ɛzɩ hɔʋ taa ɛ-ɖalaa lɛlaa yɔ, Ɖajaa Mohamed Mouammar Kadhafi laba Liibii ɛjaɖɛ tɛ kewiyaɣ taa tʋma ndɩ ndɩ.
[[Fichier:Muammar_al-Gaddafi_Signature.svg|vignette|Muammar al-Gaddafi Signature]]
Ɖajaa Mohamed Mouammar Kadhafi laba tamaɣ lɩzʋʋ tɛ sukuli nɛ ɛmʋ ka-takayaɣ pɩnaɣ 2006 ñɩŋga taa. Liverpool tɛtʋ taa ɛlaba e-sukuli sɔsɔʋ ŋgʋ. Ɛ-caa kɛkɛ Liibii ɛjaɖɛ Ñʋʋdʋ. Alɩwaatʋ ndʋ tɩ-taa lɛ Ɖajaa Mohamed Mouammar Kadhafi kɛkɛŋna Liibii ɛjaɖɛ taa ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩcɔŋna mɛɛsaɣ tɛɛ aseɣɖe tɔm nɛ kaŋgalafunaa ndɩ ndɩ lɩzʋʋ tʋma yɔɔ yɔ ɖɩ-Ñʋʋdʋ.
Ɛɛkɛ ɖɔɖɔ kedeŋa kpeekpe ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩcɔŋna aleɣya ndɩ ndɩ yɔɔ yɔ ɖɩ-tʋma yɔɔ cɩnɩyʋ. Ɛkataɣ ɖɔɖɔ ɖoŋɖoŋ kedeŋa kpeekpe pombo mabʋ aleɣya ñʋndɩnaa nɛ ɛ wɛ palɩzɩɣ lɩmaɣza pombo mabʋ nʋmɔʋ taa.
Pa-katʋʋ mbʋ pʋ-nʋmɔʋ taa ɛkɔma ehiɣ tɔm nɛ ɛ-ɖalʋ hɔʋ taa tʋ nɔɔyʋ. Ɛ-ɖalʋ ɛnʋʋ payaɣ se Ɖajaa Saadj. Ɛlɛ kɛkɛ ɖɔɖɔ pombo mabʋ ŋgbɛyɛ taa tʋ sɔsɔ nɔɔyʋ.
[[Catégorie:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Catégorie:Politiki laɖaa]]
[[Catégorie:Afrɩka]]
[[Catégorie:Liibii]]
68a8sjhyuy7nlsiozfkq9so3tvlnxk6
Samora Moisés Machel
0
2860
17959
13888
2024-01-20T13:32:56Z
Gnassingbé-Gnassingbé
4636
Catégorie
17959
wikitext
text/x-wiki
Payaɣ Ɖajaa weyi se Samora Moisés Machel yɔ, palʋla-ɩ [[salaŋ fenaɣ]] kɩyakʋ nɛɛlɛ nɛ nakʋ (29) ñɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1933 ñɩŋga taa. Palʋla-ɩ [[Mozambiki]] ɛjaɖɛ taa Madragoa tɛtʋ taa. Madragoa tɛtʋ payaɣ sɔnɔ se Chilembene tɛtʋ.
Ɖajaa Samora Moisés Machel wona sɔsaa mʋlʋm [[aloma fenaɣ]] kɩyakʋ hiu nɛ nakʋ (19) ñɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1986 ñɩŋga taa. Afrɩka nɛ hadɛ ɛjaɖɛ taa ɛsɩba [[Mbuzini]] tɛtʋ taa.
Ɖajaa Samora Moisés Machel kɛ Mozambiki ɛjaɖɛ tɛ politiki laɖʋ sɔsɔ nɔɔyʋ. Ɛkɛ Mozambiki ɛjaɖɛ taa politiki ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ se [[Frelimo]] yɔ, ɖɩ-taa tʋ nɔɔyʋ.
Ɖajaa Samora Moisés Machel kɛŋna Mozambiki ɛjaɖɛ Ñʋʋdʋ kajalaɣ tʋ. Eɖiya Mozambiki ɛjaɖɛ, kpaɣ pɩnaɣ 1975 nɛ puwolo pɩsɩɩnɩ pɩnaɣ 1986 ñɩŋga taa. Ɛnʋ lʋbɩna siŋŋ nɛ Mozambiki ɛjaɖɛ lɩɩ ɖi-yomiye taa.
Ɖajaa Samora Moisés Machel kɛ Ɛsɔ sɛtʋ cejewiye kɩpɩɣyɛ taa tʋ. Ɛkɛ Gaza tɛtʋ wiyaʋ pɩyalʋ nɔɔyʋ. Ɛ-caa ɛnʋʋ payaɣ se Shangaan.
Katolika Ɛsɔ sɛtʋ cejewiye sukuli ŋgʋ kɩñɔtɩna-ɩ kpam yɔ, kɩ-taa ɛlaba e-sukuli cikpeluu. Kɩ-taa peeɖe pakʋma-ɩ hɩɖɛ nɛ payaa-ɩ se paɣtʋ kɩɩñamɩyʋ.
You nakʋyʋ kalaba Afrɩka nɛ hadɛ ɛjaɖɛ taa nɛ Ɖajaa Samora Moisés Machel ɖalʋ sɩ kɩ-taa. Ɛ-ɖalʋ ɛnʋ ɛcɔŋkaɣna ɛ-yɔɔ sukuli taa. Pʋ-yɔɔ ɛtaapɩzɩ se ɛtasɩ labʋ sukuli. Paa mbʋ yɔ, ɛcɛyɩ ɛ-tɩ nɛ pamʋ-ɩ ɖakʋtanaa tʋmɩyɛ taa Lourenço-Marquès tɛtʋ taa. Peeɖe ɛkɔma ɛpɩsɩ fɛɖʋ.
[[Catégorie:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Catégorie:Politiki laɖaa]]
[[Catégorie:Afrɩka]]
[[Catégorie:Moozambiki]]
0rajxs37lr0h3snwiekhln7hz0jwt4y
Julius Kambarage Nyerere
0
2861
17957
17956
2024-01-20T13:27:15Z
Gnassingbé-Gnassingbé
4636
Catégorie
17957
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Julius Nyerere (1965).jpg|vignette]]
Ɖajaa Julius Kambarage Nyerere, palʋla-ɩ [[ɖomaɣ fenaɣ]] kɩyakʋ hiu nɛ naadozo (13) ñɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1922 taa. Palʋla-ɩ Butiama tɛtʋ taa. Butiama tɛtʋ wɛ [[Tanzanii]] ɛjaɖɛ nɛ hayi kiŋ hɔɔlʋʋ taa. Londres tɛtʋ taa Ɖajaa Julius Kambarage Nyerere sɩba [[aloma fenaɣ]] kɩyakʋ hiu nɛ naanza (14) ñɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1999 ñɩŋga taa. Londres tɛtʋ kɛŋna Aŋglɩtɛɛrɩ tɛtʋ sɔsɔtʋ.
Ɖajaa Julius Kambarage Nyerere kɛ politiki laɖʋ sɔsɔ nɔɔyʋ Tanzanii ɛjaɖɛ taa. Ɛlɩna Zanaki samaɣ liɖe taa.
E-politiki labʋ nʋmɔʋ taa ɛkɔma ɛpɩsɩ Tanzanii ɛjaɖɛ Minisi waa nɔɔ yɔɔ ɖɛyʋ kpaɣ pɩnaɣ 1960 nɛ puwolo pɩsɩɩnɩ pɩnaɣ 1961 taa. Pʋwayɩ lɛ, ɛkɔɔ ɛkɛ Tanzanii ɛjaɖɛ Ñʋʋdʋ kpaɣna aloma fenaɣ kɩyakʋ nɛɛlɛ nɛ nakʋ (29) ñɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1964 nɛ puwolo pɩsɩɩnɩ [[kamɩŋ fenaɣ]] kɩyakʋ kagbaanzɩ (5) wiye, pɩnaɣ 1985 taa.
Sɔnɔdaa, Katolika Ɛsɔ sɛtʋ ŋgbɛyɛ taa ñɩma ɖɔŋa ñɩnʋʋ se pana se Ɖajaa Julius Kambarage Nyerere kɛ ɛyʋ kiɖeɖeu yaa ɛtɛkɛ-ɩ.
Payaɣ Ɖajaa Julius Kambarage Nyerere caa se Burito Nyerere. Ɛlɛ kɛ Zanaki liɖe taa ñɩma tɛ wiyaʋ nɔɔyʋ. Ɛ-caa kpaɣ halaa sakɩyɛ. Payaɣ ɛ-caa ɛnʋ ɛ-pɩɣa lɛɛka se Julius Mugaya.
Aŋglɩtɛɛrɩ ɛjaɖɛ kakpacɛyɩna Tanzanii ɛjaɖɛ. Aŋglɩtɛɛrɩ ɛjaɖɛ taa ñɩma sɔɔlɩ kpem se powona piya tɩŋa sukuli. Sukuli wɩlʋʋ nʋmɔʋ taa lɛ, Ɖajaa Julius Kambarage Nyerere sɩma pɩ-tɛ lɛɣtʋ pɩdɩɩfɛyɩ.
[[Catégorie:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Catégorie:Politiki laɖaa]]
[[Catégorie:Afrɩka]]
[[Catégorie:Tanzani]]
lx889gfcpmu4sk0idlynslttu7mthg1
Haile Selassie
0
2862
14476
13889
2019-12-03T18:53:41Z
Buccinek
2145
+ image
14476
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Haile Selassie in full dress.jpg|vignette|Haile Selassie]]
Tafari Makonnen, Ɖajaa ɛnɛ, palʋla-ɩ [[hasɩyaɖɛ fenaɣ]] kɩyakʋ nɩɩlɛ nɛ naadozo (23) ñɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1892 taa. Palʋla-ɩ Ejersa Goro tɛtʋ taa [[Etiyopii]] ɛjaɖɛ taa. Ɛsɩba [[kɩyɛɛna fenaɣ]] kɩyakʋ nɩɩlɛ nɛ lʋbɛ (27) ñɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1975 taa Addis-Abeba tɛtʋ taa Etiyopii ɛjaɖɛ taa peeɖe.
Ɛɛkɛ Etiyopii ɛjaɖɛ wiyaʋ kpaɣ pɩnaɣ 1930 nɛ puwolo pɩsɩɩnɩ pɩnaɣ 1936 ñɩŋga taa. Pʋwayɩ lɛ, ɛtasɩ kɛʋ ɖi-wiyaʋ kpaɣ pɩnaɣ 1941 nɛ puwolo pɩsɩɩnɩ pɩnaɣ 1974 ñɩŋga taa. Alɩwaatʋ ndʋ ɛɛkɛ wiyaʋ yɔ, payawaɣ-ɩ se Haïlé Sélassié.
Mba payaɣ-wɛ se ‘rastas’ waa yɔ, pa-taa sakɩyɛ tɔŋ se wiyaʋ Haïlé Sélassié kɛ Tɛtʋ kpeekpe yɔɔ cɩnɛ wiyaʋ. Halɩ pakpaɣ-ɩ se ɛkɛ Mɛɛsii, pʋ-tɔbʋʋ se weyi Ɛsɔ lɩzaa nɛ etiyi-i ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-yɔɔ yɔ.
Wiyaʋ Haïlé Sélassié kajalaɣ tʋ ɖiyaɣ Etiyopii lɛ, [[Italii]] ɛjaɖɛ tapɩzɩ ɖɩkpacɛyɩ-ɖɩ kpaɣ pɩnaɣ 1935 nɛ puwolo pɩsɩɩnɩ pɩnaɣ 1941 ñɩŋga taa.
Wiyaʋ Tafari Makonnen pɩjatʋ nɛ ɛ-hɔʋ
Palʋla-ɩ hasɩyaɖɛ fenaɣ kɩyakʋ nɛɛlɛ nɛ naadozo ñɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1892 taa Ejersa Goro tɛtʋ taa Etiyopii ɛjaɖɛ nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ hɔɔlʋʋ taa. Ɛ-hɩɖɛ ‘Täfäri’ tɔbʋʋ se weyi ɛwɛ ɖoŋ pɩdɩɩfɛyɩ yɔ. Piyele ɛ-caa hɩɖɛ ‘Mäkännen’ tɔbʋʋ kɛlɛ se ‘takayaɣ mayʋ sɔsɔ’.
Ɛlɛɣzɩ hɩɖɛ alɩwaatʋ ndʋ ɛtɔɔ Etiyopii ɛjaɖɛ kewiitu yɔ ɖomaɣ fenaɣ kɩyakʋ naadozo (3) ñɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1930 ñɩŋga taa.
Alɩwaatʋ ndʋ lɛ, ɛsɛ hɩɖɛ se Lidj Tafari nɛ piyele payaa ɛ-caa se ras Makonnen. Ɛ-caa kɛŋna Hararghé tɛtʋ wiyaʋ. Payaɣ e-ɖoo se Woyzero Yeshimebet Ali Abba Jifar. E-ɖoo sɩbana kahʋyaɣ sɔsaɣ [[lakɩŋ fenaɣ]] kɩyakʋ naanza ñɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1894 taa. E-ɖoo sɩba lɛ, ɛtatɩɩtalɩda pɩnzɩ naalɛ.
Ɛ-caa ñasɩba lɛ, ɛwɛna pɩnzɩ hiu nɛ naanza (14). Ɛlɛ sɩba lakɩŋ fenaɣ kɩyakʋ nɛɛlɛ nɛ kʋɖʋmʋʋ ñɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1906 taa. Wiyaʋ Menelik II kekpiikina ɛ-caa ɛnʋ kpam nɛ pɩkɔɔ pɩtalɩ ɛ-kpaakpaa kɩyakʋ wiye.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Politiki laɖaa]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Etiyoopii]]
pe8agaaxjqp43fqvk62o6yjlx10h4im
Mɛksikii
0
2863
12852
12805
2018-08-03T13:34:10Z
Hugo.arg
49
Page redirigée vers [[Niwu Mɛksikii]]
12852
wikitext
text/x-wiki
#redirect[[Niwu Mɛksikii]]
tgcttfbkzunbgv7xb2jgkbzcsijtye8
Idahoo
0
2864
14696
13723
2020-10-23T00:33:17Z
CommonsDelinker
130
Removing [[:c:File:Idaho_Falls,_Idaho_(Snake_River).jpg|Idaho_Falls,_Idaho_(Snake_River).jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:JGHowes|JGHowes]] because: Copyright violation; see [[:c:Commons:Licensing|]] ([[:c:COM:CSD#F1|F1]]): Not "own wo
14696
wikitext
text/x-wiki
Idahoo kɛna [[Etaazuunii|Etaazunii]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ cikpetʊ natʊyʊ. Nɛ Etazuunii ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ ajɛya cikpena naayɛ nɩɩnɩwa kpɛndɩna nɛ aɖʊ nɔɔ nɛ awɛɛ ɛjaɖɛ kʊɖʊmɖɩyɛ taa kpaɩ. Etaazunii tɔbʊʊ nɛ kabɩyɛ taa se ajɛya kɩkpɛndʊʊ.
[[Fichier:USA_Idaho_location_map.svg|vignette|USA Idaho location map]]
Idahoo taa tɛtʊ sɔsɔtʊ payaɣ se Puwazii nɛ tɩ-taa ɖɔɖɔ kɛ ɛyaa kɩla ɖɔʊ.
Tɛtʊ ndʊ tɩcɔ Arakanzaa nɛ tɩta yɔ tɩkpɛnda looɖo nɛ ndʊ yɔ: Wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa lɛ, [[Wasɩŋtɔŋ (Tɛtʋ cikpetu)|Wasiŋtɔŋ]] nɛ [[Oreegonii|Oreegɔnɩ]], hadɛ kiŋ lɛ, [[Nevadaa]] nɛ [[Utaa]], wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa lɛ [[Mɔntanaa|Montanaa]] nɛ [[Wayɩyoomɩŋ|Wayiyoomiŋ]].
Pamaza Idahoo ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ ɖɩ-walanzɩ taa lɛ, panaa se ɖɩ-walanzɩ talɩ ɛzɩ 216 499 km2 nɛ ɖenɖe lɩm wɛɛ yɔ, peeɖe ɖɔɔ nɛ pɩtalʊʊ ɛzɩ 2 133 km2 yɔ pʊtɔbʊʊ se pɩtalʊʊ ɛzɩ 0,98 yɔ kɛ mɩnɩʊ yɔɔ. Pʊtɔbʊʊ se ɖenɖe tɛtʊ ñabɩ ñɛwɛɛ yɔ, peeɖe maɣna ɛzɩ 214 499 km2 yɔ. Etaazunii ajɛya kpeekpe taa lɛ, Idahoo kɛŋna ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩkɛ 14 nɖɛ kɛ walanaɩ taa yɔ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ nɖɩ kɛŋna ɛjaɖɛ 43 ñɩnɖɛ nɖɩ nɖɩ ɖɩsʊ Etaazunii ajɛya kɩkpɛndʊɣ ŋgbɛyɛ taa yɔ. Ɛlɛ pɩɩkɛ ɛvalaa fenaɣ naatozo wiye pɩnaɣ 1890. Pɩnaɣ 2010 taa paakalɩ kɩgalʊʊ kɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ paana ɛyaa ɛzɩ 1 567 582 yɔ.
[[Fichier:Idaho_City,_Idaho.JPG|vignette|Idaho City, Idaho]]
Peeɖe pʊŋ kʊkʊyɩmɩŋ taa maɣna ɛzɩ mɛtanaa 1 524 yɔ nɛ pamaaza pʊʊ ŋgʊ kɩkɩla kʊyʊʊ yɔ lɛ pɩkpɛnda mɛtanaa 3 859 nɛ ŋgʊ lɛ Poraa. Piyele pʊʊ ŋgʊ kɩkɩla ñɩɩ yɔ, kʊkʊ kʊkʊyɩmɩŋ taa ñamaɣna mɛtanaa 216.
Payaɣ Idahoo ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ ɖɩ-ñʊʊdʊ se: David Ige (D) nɛ ɛ-tɛ komina yɔɔ cɔnayaa kɛ payaɣ se Brian Schatz (D) nɛ Mazie HHirona (D).
Kʊnʊŋ ŋgʊ pakɩlʊʊ yɔɔdʊʊ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛ komina tʊma taa nɛ pawɩlʊʊ-ɩ sukulinaa taa ɖɔɖɔ yɔ ŋgʊ lɛ aŋgilisi. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa tɛtʊ sɔsɔtʊ payaɣ se Puwaawii nɛ ndʊ ɖɔɖɔ taa kɛ ɛyaa kɩla ɖɔʊ.
g8y0gtm439p71fy6g8frztxwc35txqy
Floride
0
2865
12850
12809
2018-08-03T13:32:51Z
Hugo.arg
49
Page redirigée vers [[Floriidii]]
12850
wikitext
text/x-wiki
#redirect[[Floriidii]]
mvf1s85zru707216eeh88lnmepqpafd
Telaawarii
0
2866
12849
12810
2018-08-03T13:32:21Z
Hugo.arg
49
Page redirigée vers [[Telawɛɛrɩ]]
12849
wikitext
text/x-wiki
#redirect[[Telawɛɛrɩ]]
8kf310ltcgog6uydb7hx4qo7damtve5
Takota
0
2867
12848
12811
2018-08-03T13:31:09Z
Hugo.arg
49
Contenu remplacé par « '''Takota''': *[[Takota nɛ hadɛ kiŋ]] *[[Takotaa nɛ hayʊ kiŋ]] {{disambig}} »
12848
wikitext
text/x-wiki
'''Takota''':
*[[Takota nɛ hadɛ kiŋ]]
*[[Takotaa nɛ hayʊ kiŋ]]
{{disambig}}
7464ojd9qfzor2i7i8y8tgyeil7tx1z
Krowelandɩ
0
2870
16243
16239
2023-03-13T00:12:12Z
LR0725
4177
Annulation des modifications 16239 de [[Special:Contributions/TBAG654321|TBAG654321]] ([[User talk:TBAG654321|discussion]])
16243
wikitext
text/x-wiki
Krowelandɩ kɛna Erɔpʊ ilemiye nɛ hayʊ kiŋ taa tɛtʊ natʊyʊ. Ɛlɛ siŋŋŋ taa lɛ, ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩwɛna Amerika ilemiye nɛ hayʊ kiŋ; ɛlɛ politiki yɔɔ lɛ pɛkpɛnda-ɖɩ Erɔpʊ ñɩna yɔɔ pɩkɩlɩna ajɛya wena awɛna Danɩmarkɩ nɛ Nɔɔrvɛzɩ ñɩna hɔɔlʊʊ taa. Ajɛya wena acɔ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ nɛ ata yɔ anaa yɔ: wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa lɛ Islandi nɛ Krowelandɩ teŋgu; wɩsɩ ɖɩdʊyɛ taa lɛ Kanada nɛ Paafɛɛ teŋgu; hadɛ kiŋ nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa lɛ atilantiki lɩŋgamʊʊ.
Pamaza Krowelandɩ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-walanzɩ lɛ, panaa se ɖɩ-walanzɩ talɩ ɛzɩ 2 166 086 km2. Ameriki nɛ hayʊ kiŋ taa lɛ, ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩkɛŋna ɛjaɖɛ naatozo ñɩnɖɛ walanzɩ taa nɛ nɖɩ ɖɔɖɔ ɖɩkɛŋna kajalaɣ ñɩnɖɛ keteŋga kpeekpe yɔɔ ndɖɩ ɖɩpaŋna ɛsɛ nɛ lɛɛna yɔ. Payaɣ Krowelandɩ ɛjaɖɛ ñʊʊdʊ kɩfalʊ se Marguerith II nɛ ɛ-tɛ komisariya nɩnʊ se Mikaela Engell, piyele komina ñʊʊdʊ payaɣ se Kim kielsen. Peeɖe paɣtʊ lɩzɩyaa ñʊʊdʊ payaɣ se Lars Emil Johansen.
Kʊnʊŋ ŋgʊ pakɩlʊʊ yɔɔdʊʊ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛ komina tʊma taa nɛ pawɩlʊʊ-kʊ sukulinaa taa ɖɔɖɔ yɔ, ŋgʊ lɛ krowelandɛ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa tɛtʊ sɔsɔtʊ payaɣ se Nuuki nɛ ndʊ tɩkɩlɩna walanzɩ ɖɔɖɔ.
Pɩnaɣ 2018 taa pakalɩ kɩgalʊʊ kɛ tɛtʊ sɔsɔtʊ tʊnɛ tɩ-taa lɛ pana ɛyaa ɛzɩ 55 877 yɔ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa yee pakalɩɣ ɛyaa km2 taa kɔyɔ, panaɣ-wɛ ɛzɩ 0,03 yɔ. Yee ɛyʊ ɛsɔɔlaa se ɛyaa nɔɔyʊ kɛ kaŋgalafu yɔɔ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa kɔyɔ, pɩkɛna-ɩ kɩjɛyʊʊ se ɛma +299 ɛ-tɛ kaŋgalafu kpata yɔɔ pʊcɔ ŋɛ ɛɛma pɩtɛ ɛyʊʊ kaŋgalafu nimaɣ mayaɣ.
Liidiye nɖɩ pɔtɔkɩ-ɖɩ peeɖe yɔ palɩzɩ ɖɩ-yɔɔ kɛ Taanuwa samtʊ hʊlaɣ.
jpa2b03q9k4j56l1g1xra5ohhzf8kja
Andorɩ
0
2871
13928
13829
2019-04-10T15:10:07Z
Atticmaker
127
Category Added
13928
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Locator_map_of_Andorra.svg|alt=Locator map of Andorra.svg|vignette|Locator map of Andorra]]
Andorɩ kɛna [[Eerɔpʋ tɛtʋ wandamm|Eeropʊ]] ilemiye nɛ hadɛ kiŋ taa tɛtʊ natʊyʊ. Ajɛya wena acɔ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ nɛ ata yɔ anaa yɔ: [[Ɛsɩpaañɩ|Ɛsɩpañɩ]] nɛ [[Fransɩɩ|Fransɩ]]. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩwɛ pirenee pʊŋ hɛkʊi taa nɛ ɖɩ-taa ɖɔɖɔ lɛ pʊŋ sɔsɔŋ kɩlɩna wɛʊ.
[[Fichier:Flag_of_Andorra.svg|vignette|Bandera d'Andorra]]
Pamaza Andorɩ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-walanzɩ lɛ, panaa se ɖɩ-walanzɩ talɩ ɛzɩ 468 km2 nɛ ɖenɖe lɩm wɛɛ yɔ, peeɖe takɩlɩ ɖɔʊ.
Payaɣ Andorɩa ɛjaɖɛ ñʊʊdʊ kɩfalʊ weyi ɛmalɩna Episkɔpʊ yɔ se Joan-Enric Vives i Sicília nɛ weyi ɛlɛ ñɔcɔŋna Fransɩ yɔɔ yɔ, ɛlɛ yɔ [[Emmanuel Macron]] nɛ ɛ-tɛ komina yɔɔ cɔnayʊ se Antoni Martí.
[[Fichier:Andorra_Vall_dels_Cortals_01_JMM.JPG|vignette|Vista de la Vall dels Cortals]]
Kʊnʊŋ ŋgʊ pakɩlʊʊ yɔɔdʊʊ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛ komina tʊma taa nɛ pawɩlʊʊ-kʊ sukulinaa taa ɖɔɖɔ yɔ, ŋgʊ lɛ Katalaŋ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa tɛtʊ sɔsɔtʊ payaɣ se Andorre-la-Vieille nɛ ndʊ tɩkɩlɩna walanzɩ ɖɔɖɔ.
[[Fichier:Andorra_Vall_dels_Cortals_05_JMM.JPG|vignette|Encamp visto desde la Vall dels Cortals]]
Pɩnaɣ 2015 taa pakalɩ kɩgalʊʊ kɛ tɛtʊ sɔsɔtʊ tʊnɛ tɩ-taa lɛ pana ɛyaa ɛzɩ 85 580 yɔ. Yee ɛyʊ ɛsɔɔlaa se ɛyaa nɔɔyʊ kɛ kaŋgalafu yɔɔ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa kɔyɔ, pɩkɛna-ɩ kɩjɛyʊʊ se ɛma +376 ɛ-tɛ kaŋgalafu kpata yɔɔ pʊcɔ ŋɛ ɛɛma pɩtɛ ɛyʊʊ kaŋgalafu nimaɣ mayaɣ.
Liidiye nɖɩ pɔtɔkɩ-ɖɩ peeɖe yɔ payaɣ-ɖɩ se Eroo.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Eerɔpʋ]]
mwqrmz9pwbt3vx69lg6znkfmoc1b81b
Butaŋ
0
2872
13927
13870
2019-04-10T15:09:26Z
Atticmaker
127
Category Added
13927
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Bt-map.png|vignette|Bt-map]]
Butaŋ kɛna [[Aazii tɛtʋ wandamm|Azii]] nɛ hadɛ kiŋ ɛjaɖɛ naɖɩyɛ nɛ ɖɩwɛna kidiiliŋ nakʊyʊ. Pʊʊ ŋgʊ payaɣ-kʊ se imalayaa yɔ, kɩwɛna ɛjaɖɛ ɖɩnɛ nɛ ɖɩ-wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa. Hadɛ kiŋ, wɩsɩ ɖɩlɩoyɛ nɛ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ lɛ [[Ɛndɩ]] wɛna piyele nɛ hayʊ kiŋ lɛ [[Siini]] tɛtʊ ñɛwɛna. Ɖooo wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa kpataa lɛ, Sikim wɛna ɛjaɖɛ ɖɩnɛ nɛ [[Nepaalɩ|Nepalii]] pɛ-hɛkʊ taa pɩkazɩ nɛ hadɛ taa lɛ Asam tɛyɩna ɖɩnɛ [[Paŋgɩladɛɛsɩ|Paŋgladɛsii]].
Pamaza Butaŋ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-walanzɩ lɛ, panaa se ɖɩ-walanzɩ talɩ ɛzɩ 38 3994 km2 nɛ ɖenɖe lɩm wɛɛ yɔ, peeɖe takɩlɩ ɖɔʊ.
[[Fichier:Flag_of_Bhutan.svg|vignette|Flag of Bhutan]]
[[Kɩyɛɛna fenaɣ|Kɩyɛna fenaɣ]] litoozo wiye pɩnaɣ [[1949]] kɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩmʊ ɖɩ-tɩ yɔɔ wɛʊ.
Payaɣ Butaŋ ɛjaɖɛ wiyau kɩfalʊ se Jigm Khesa Namgvel nɛ ɛ-tɛ komina yɔɔ cɔnayʊ se Tsheiring Tobgav.
[[Fichier:Trashigang_Dzong-a-2008-01-02.jpg|vignette|Trashigang Dzong-a-2008-01-02]]
Kʊnʊŋ ŋgʊ pakɩlʊʊ yɔɔdʊʊ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛ komina tʊma taa nɛ pawɩlʊʊ-kʊ sukulinaa taa ɖɔɖɔ yɔ, ŋgʊ lɛ Jɔŋga. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa tɛtʊ sɔsɔtʊ payaɣ se Timfu nɛ ndʊ tɩkɩlɩna walanzɩ ɖɔɖɔ.
Pɩnaɣ 2017 taa pakalɩ kɩgalʊʊ kɛ tɛtʊ sɔsɔtʊ tʊnɛ tɩ-taa lɛ pana ɛyaa ɛzɩ 758 288 yɔ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa yee pakalɩɣ ɛyaa km2 taa kɔyɔ, panaɣ-wɛ ɛzɩ 60 yɔ. Yee ɛyʊ ɛsɔɔlaa se ɛyaa nɔɔyʊ kɛ kaŋgalafu yɔɔ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa kɔyɔ, pɩkɛna-ɩ kɩjɛyʊʊ se ɛma +975 ɛ-tɛ [[Kaŋgalaafu|kaŋgalafu]] kpata yɔɔ pʊcɔ ŋɛ ɛɛma pɩtɛ ɛyʊʊ kaŋgalafu nimaɣ mayaɣ.
[[Fichier:Taktshang.jpg|vignette|Taktshang]]
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Aazii]]
celjk7279u6g8p7nwhrksqgi9bueoqa
Kalaharii
0
2873
12845
12823
2018-08-03T13:27:04Z
Hugo.arg
49
Page redirigée vers [[Kalaharii kañɩmbʊsaɣ]]
12845
wikitext
text/x-wiki
#redirect[[Kalaharii kañɩmbʊsaɣ]]
5z7a35lekooayr0tejmdd7ngqwiq394
Kalaharii kañɩmbʊsaɣ
0
2874
14089
13930
2019-04-20T11:24:33Z
Gnangbade
58
liens
14089
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Kalahari_Desert_and_Kalahari_Basin_map.svg|vignette|Kalahari Desert and Kalahari Basin map]]
Kalaharii kañɩmbʊsaɣ kɛna Afrika ilemiye taa hɔɔlʊʊ sɔsɔʊ nakʊyʊ. Kalaharii tɔbʊʊ nɛ cɩwanaa taa se: lɔkɔtʊ sɔsɔtʊ yaa ɖenɖe lɩm fɛyɩ kaʊ yɔ. Kañɩmbʊsaɣ kanɛ kɛwɛ [[Sambɛzɩ pɔɔ|Sambɛɛzɩ]] nɛ Ɔranzɩ pɔsɩ cɔlɔ. Kalaharii kpaɣna ɛzɩ Pɔcɩwanaa yɔ nɛ kawadʊʊ [[Namibi|Namibii]], [[Aŋgoola|Aŋgolaa]], [[Sambii]], [[Simbaabuwee|Simbabwee]], [[Kɔŋgo Kinsasa]] pʊkɔɔ pɩtalɩ [[Afrika Hadɛ Kiŋ|Afrika hadɛ kiŋ]] ɛjaɖɛ.
[[Fichier:Kalahari_desert,_Kalahari,_Northern_Cape,_South_Africa_(19918362533).jpg|vignette|Kalahari desert, Kalahari, Northern Cape, South Africa (19918362533)]]
Pamaɣza kañɩmbʊsaɣ kanɛ ka-walanzɩ ɛlɛ pɩtalʊʊ ɛzɩ 900 000 km2 yɔ. Keteŋga kpeekpe yɔɔ lɛ kañɩmbʊsaɣ kanɛ ka-taa kɛ wɩlɩŋ nɛ kanɩŋga kɩlɩ wɛʊ nɛ pɛtalʊʊ ɛzɩ miliyɔɔnaa naalɛ nɛ hɔɔlʊʊ mbʊ yɔ. Patɩɩ yaʊ Kalaharii se kañɩmbʊsaɣ yɔ pʊkazɩ talʊʊ pazɩ. Teevenim taa lɛ tɛŋ takilɩ hɔɔlɩŋ ɩnʊ ʊ-taa ɛlɛ tɩŋ nɛ laŋ ɖɔɔ.
[[Fichier:Farm_within_Kalahari_Desert_(Namibia).jpg|vignette|Farm within Kalahari Desert (Namibia)]]
Kpaɣna hadɛ nɛ pɩɖɛɣna wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ mbʊ yɔ wɩlɩŋ talʊʊ ɛzɩ 600 000 km2 yɔ. Hayʊ kiŋ nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa lɛ laŋ weyi ɛwɛ peeɖe yɔ ɛca wɩlʊ ɛtɩŋga nɛ tɩŋ weyɩ pakɩlʊ-ɩ naʊ yɔ ɩnʊ lɛ rodezii tamtʊnanaa mba payaɣ-wɛ se akasiyanaa yɔ. Panaɣ ɖɔɖɔ laŋ weyi ɩ-tɛɛ hasɩ kpɩlɩŋgbɩlɩ yɔ nɛ pamaza ɩ-walanzɩ kɔyɔ, pɩtalʊʊ ɛzɩ 300 000 km2yɔ.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Kañɩnbʊsasɩ]]
[[Category:Afrɩka]]
dtsiwjerpwrbfoncj40boin7z4gbry7
Tuublɛɛ
0
2875
14392
13923
2019-09-24T18:56:35Z
Gnangbade
58
fotos
14392
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Dublin-08-Castle_Market-2017-gje.jpg|vignette|Dublin-08-Castle Market-2017-gje]]
Tuublɛɛ tɛtʋ kɛna [[Irɩlandɩ|Iirlandɩ]] ɛjaɖɛ taa tɛtʋ sɔsɔtʋ. Tuublɛɛ tɛtʋ wɛ Iirlandɩ ɛjaɖɛ taa nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa kiŋ. Pɩnaɣ [[2011]] taa paakalɩ Tuublɛɛ tɛtʋ taa kɛ ɛyaa lɛ, paakpɛnda ɛyaa ɛzɩ 527 612 yɔ. Tɛtʊ tʊnɛ tɩ-taa yee pakalɩɣ ɛyaa km2 taa kɔyɔ, panaɣ-wɛ ɛzɩ 4 588 yɔ. Pamaza tɛtʊ sɔsɔtʊ tʊnɛ lɛ, pana se tɩ-walanzɩ taa talɩ ɛzɩ ɛkɩtaarɩnaa ɛzɩ 11 499 pʊtɔbʊʊ se kilomɛtanaa ɛzɩ 114,99 km2 yɔ. Tɛtʋ tʋnɛ tɩ-taa nɛ nɛ ñɩm sakɩyɛ nɛ peeɖe ɖɔɖɔ habɛɛ sɔsɔna ɖɔ sakɩyɛ nɛ peeɖe ɖɔɖɔ ɛsɩyɛ egbena, tɔsʊʊ nɛ ɛsa kuliye kɩla wɛʊ.
[[Fichier:Long_Room_Interior,_Trinity_College_Dublin,_Ireland_-_Diliff.jpg|vignette|Long Room Interior, Trinity College Dublin, Ireland - Diliff]]
[[Fichier:131_Thomas_Street_Merchants_Quay_Dublin_Ireland.jpg|vignette|131 Thomas Street Merchants Quay Dublin Ireland]]
Payaɣ Tuublɛɛ maaliki tɛtʋ yɔɔ cɔnɩyʋ se Mícheál Mac Donncha. Palɩza-ɩ pɩnaɣ 2017.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Tɛtʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Eerɔpʋ]]
[[Category:Irɩlandɩ]]
l3j6znj63ovp7hr4tnn536ezb4z8ful
Kabuli
0
2876
14933
14090
2021-03-05T06:25:51Z
CommonsDelinker
130
Removing [[:c:File:Kabul_Mosque_-_usual_traffic,_August_3,_2010_-_panoramio.jpg|Kabul_Mosque_-_usual_traffic,_August_3,_2010_-_panoramio.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Explicit|Explicit]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/F
14933
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Afghanistan_Kabul_Province_location.PNG|vignette|Afghanistan Kabul Province location]]
[[Fichier:Kabul_City_Map.svg|vignette|Kabul City Map]]
Kabuli tɛtʋ kɛna [[Afganistani|Afganistanii]] ɛjaɖɛ taa tɛtʋ sɔsɔtʋ. Kabuli tɛtʋ wɛ Afganistanii ɛjaɖɛ taa nɛ ɖɩ-wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa kiŋ. Pɩnaɣ 2014 taa paakalɩ Kabuli tɛtʋ taa kɛ ɛyaa lɛ, paakpɛnda ɛyaa ɛzɩ 3 543 700 yɔ nɛ yee pakalʊʊ ɛyaa kɛ kilomɛta kʊɖʊmʊʊ yɔɔ kɔyɔ, panaɣ-wɛ ɛzɩ ɛyaa 3 378.
[[Fichier:Modern_Kabul_-_panoramio.jpg|vignette|Modern Kabul - panoramio]]
Tɛtʊ tʊnɛ tɩ-taa nɛ haɖaa ndɩ ndɩ, kʊnʊmɩŋ ndɩ ndɩ ɖɔɖɔ ɛlɛ mba pakɩlɩ ɖɔʊ yɔ mba lɛ Tajiki nɛ patalɩ ɛzɩ kpaɣ 40 nɛ 45 yɔ kɛ mɩnɩʊ yɔɔ, pɩtɩŋna Hazarasii mba (25 %), pɩkaza mba yɔ palɩna hɔɔlɩŋ ndɩ ndɩ.
Ɛzɩ tɛtʊ sɔsɔtʊ lɛɛtʊ ɖɔɖɔ, tɛtʋ tʋnɛ tɩ-taa kɛ tɔsʊʊ nɛ ɛsɩndaa wobu kɩlaa, peeɖe ɖɔɖɔ habɛɛ sɔsɔna wena aɖɔ ɖɔɖɔ sakɩyɛ. Peeɖe palakɩ komina kediizasɩ sɔsɔsɩ.
Kʊnʊŋ ŋgʊ pakɩlʊʊ yɔɔdʊʊ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛ komina tʊma taa nɛ pawɩlʊʊ-kʊ sukulinaa taa ɖɔɖɔ yɔ, kɩfɛyɩ kpayɩ kpayɩ.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Tɛtʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Aazii]]
[[Category:Afganistani]]
3u3dbwba670tb8jqu7dg1ksftj2csz8
Kowɛtɩ
0
2877
15993
15720
2022-04-19T16:59:33Z
CommonsDelinker
130
Removing [[:c:File:الشيخ_مشعل_الأحمد_الجابر_الصباح.jpg|الشيخ_مشعل_الأحمد_الجابر_الصباح.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Yann|Yann]] because: Media missing permission as of 1 April 2022.
15993
wikitext
text/x-wiki
[[File:Flag of Kuwait.svg|thumb|Flag of Kuwait]]
[[File:Pabellón de Kuwait (Expo'92 Sevilla).jpg|thumb|Pabellón de Kuwait (Expo'92 Sevilla)]]
Kowɛtɩ kɛna [[Aazii tɛtʋ wandamm|Azii]] ilemiye taa tɛtʊ natʊyʊ. Pamaza Kowɛtɩ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-walanzɩ lɛ, panaa se ɖɩ-walanzɩ talɩ ɛzɩ ɛkɩtaaɖɩnaa 20 000 yɔ pʊtɔbʊʊ se 200 km2. Payaɣ Kowɛtɩ ɛjaɖɛ tɛ komina yɔɔ cɔnayʊ se Al Asimah.
Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa tɛtʊ sɔsɔtʊ payaɣ ɖɔɖɔ se Kowɛtɩ nɛ ndʊ tɩkɩlɩna walanzɩ ɖɔɖɔ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa maɣmaɣ lɛ payaɣ tɛtʊ sɔsɔtʊ yem se Al Diyera. Pɩnaɣ 2008 taa pakalɩ kɩgalʊʊ kɛ tɛtʊ sɔsɔtʊ tʊnɛ tɩ-taa lɛ pana ɛyaa ɛzɩ 151 060 yɔ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa yee pakalɩɣ ɛyaa km2 taa kɔyɔ, panaɣ-wɛ ɛzɩ 755 yɔ.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Wɩsɩ ɖɩlɩyɛ hɛkʋ taa hɔlʋʋ wandamm]]
rt79k8k4smw9rj74asjfeh18h2dvqda
Maldivii
0
2878
13924
12828
2019-04-10T15:06:37Z
Atticmaker
127
Category Added
13924
wikitext
text/x-wiki
Maldivii kɛna Azii ilemiye nɛ hadɛ kiŋ tɛtʊ natʊyʊ. Pamaza Maldivii ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-walanzɩ lɛ, panaa se ɖɩ-walanzɩ talɩ ɛzɩ 298 km2 nɛ ɖoli fɛyɩ se lɩm wɛɛ.Hasɩyaɖɛ fenaɣ kɩyakʊ 26 wiye pɩnaɣ 1965 kɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩmʊ ɖɩ-tɩ yɔɔ wɛʊ.
Payaɣ Maldivii ɛjaɖɛ ñʊʊdʊ kɩfalʊ se Abdulla Yameen Abdul Gavon.
Kʊnʊŋ ŋgʊ pakɩlʊʊ yɔɔdʊʊ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛ komina tʊma taa nɛ pawɩlʊʊ-kʊ sukulinaa taa ɖɔɖɔ yɔ, ŋgʊ lɛ maldiviyɛ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa tɛtʊ sɔsɔtʊ payaɣ se Malee nɛ ndʊ tɩkɩlɩna walanzɩ ɖɔɖɔ.
Pɩnaɣ 2017 taa pakalɩ kɩgalʊʊ kɛ tɛtʊ sɔsɔtʊ tʊnɛ tɩ-taa lɛ pana ɛyaa ɛzɩ 392 709 yɔ. .Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa yee pakalɩɣ ɛyaa km2 taa kɔyɔ, panaɣ-wɛ ɛzɩ 60 yɔ. Yee ɛyʊ ɛsɔɔlaa se ɛyaa nɔɔyʊ kɛ kaŋgalafu yɔɔ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa kɔyɔ, pɩkɛna-ɩ kɩjɛyʊʊ se ɛma +960 ɛ-tɛ kaŋgalafu kpata yɔɔ pʊcɔ ŋɛ ɛɛma pɩtɛ ɛyʊʊ kaŋgalafu nimaɣ mayaɣ.
Liidiye nɖɩ pɔtɔkɩ-ɖɩ peeɖe yɔ payaɣ-ɖɩ se rufiva.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Aazii]]
9lk0ff86cd2hvmp312ru1j39qchnfaa
Teŋgu kɩsɛɛmʊʊ
0
2879
13641
13640
2019-03-28T21:13:38Z
Gnangbade
58
13641
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Red_Sea_37.95521E_21.41271N.jpg|vignette|Red Sea 37.95521E 21.41271N]]
Teŋgu kɩsɛɛmʊʊ kɛna teŋgʊ kɩwɛ ilema naalɛ hɛkʊ taa yɔ: Afrika teŋgu nɛ [[Aazii tɛtʋ wandamm|Azii]] ñɩŋgʊ pɛ-hɛkʊ taa. Mba pɔcɔŋna keteŋa nɛ kɔ-yɔɔ ñɩm yɔɔ yɔ, laŋ, lɩm nɛ tɛtɛ wondu yɔɔ yɔ, pamaza teŋgu kɩsɛɛmʊʊ kʊnɛ lɛ, kɩ-walanzɩ taa maɣna ɛzɩ 450 000 km² yɔ. Kɩ-ɖaalakɩŋ taa wɛ ɛzɩ 1 1914 km yɔ pʊtɔbʊʊ se toboyuu taa ñamaɣna 300 km. Teŋgu kʊnɛ kɩ-tɛ liŋguu taa lɛ pɩmaɣna ɛzɩ mɛtanaa 500 yɔ nɛ ɖenɖe pɩkɩla cukaŋ yɔ, peeɖe pɩzʊʊ pɩtalɩ mɛtanaa ɛzɩ 3 040 yɔ.
[[Fichier:SharmView.jpg|vignette|SharmView]]
Ajɛya wena acɔ Teŋgu kɩsɛɛmʊ kʊnɛ nɛ ata yɔ anaa yɔ: [[Egipiti]], [[Sudaanɩ|Suudaŋ]], [[Eriitree]], [[Cibuuti|Cibutii]], [[Arabii-Sahʊditi|Arabii Sauditii]] nɛ [[Yemenii]]. Teŋg̀u kʊnɛ kʊ-yɔɔ kɛ tadaa laɖaa nɛ keteŋga yɔɔ cɔnɩyaa mba palɩɣna [[Mediteranee Teŋgu|Mediteranee teŋgʊ]] hɔɔlʊʊ yɔɔ yɔ yaa mba palɩɣna [[Ɛndɩ Lɩŋamʋʋ|Ɛndɩ Kujomuu]] taa yɔ se pɩtaaɖʊ-wɛɛ kʊñɔŋ se pɔcɔɔ Afrika ilemiye.
Ebeya mba cɔlɔ lɛ, Teŋgu kɩsɛɛmʊʊ kʊnɛ payaɣa-kʊ Edom teŋgu, pʊtɔbʊʊ se kɩsɛwa. Mbʊ ɖɔɖɔ Turk mba cɔnaa ɖɔɖɔ. Teŋgʊ kʊnɛ kɩ-hɩɖɛ siŋŋŋ lɩna Latɛŋ takayasɩ mayʊ weyi payaɣ-ɩ se Quinte-Curce yɔ ɛ-cɔlɔ. Ɛyɔɔdʊʊ camɩyɛ se wiyao sɔsɔ weyi payaɣ-ɩ se Erythrus yɔ, ɛnʊ yana-kʊ mbʊ. Ɛyɔɔdɩ mbʊ mbʊ pʊyɔɔ yɔ ebreya taa lɛ eriitrɔsɩ tɔbʊʊ se kɩsɛɛmɩm; pɩfɛyɩ se nabayɩ ɛmaɣzɩ se teŋgu kʊnɛ kɩ-taa lɩm sɛwa.
[[Fichier:Gulf_of_Aqaba_1.JPG|vignette|Gulf of Aqaba 1]]
tw7anit53140j1dxreuutlfkmaqv97k
Monakoo
0
2880
13929
13104
2019-04-10T15:10:39Z
Atticmaker
127
Category Added
13929
wikitext
text/x-wiki
Monakoo kɛna [[Eerɔpʋ tɛtʋ wandamm|Erɔpʊ]] ilemiye nɛ wɩsɩ ɖʊɖʊyɛ taa tɛtʊ natʊyʊ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩwɛna [[Mediteranee Teŋgu|Mediteraanee Teŋgu]] kʊ-cɔlɔ nɛ Azuurii kidiiliŋ yɔɔ. Monakoo nɛ pɔɔ ŋga payaɣ-kɛ se nisi yɔ puposaa ɛzɩ kilomɛtanaa nɛɛlɛe yɔ nɛ kilomɛtanaa 8,1 nɛ Mantonii. Ɛjɛya lɛɛna wena acɔ Monakoo nɛ ata yɔ: [[Fransɩɩ]] tɛtʊ cikpetu ndʊ payaɣ-tʊ se Kap dɛlɩ yɔ, Bosɔlɛyɩ nɛ [[Tuurkii|Turkii]]. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩwɛ teŋgu nakʊyʊ nɔɔ.
Pamaza Mopnakoo ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-walanzɩ lɛ, panaa se ɖɩ-walanzɩ talɩ ɛzɩ 2,02 km2 nɛ ɖenɖe lɩm wɛɛ yɔ, peeɖe takɩlɩ ɖɔʊ. [[Kɔlaɣ fenaɣ]] 8 wiye pɩnaɣ 1297 kɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩmʊ ɖɩ-tɩ yɔɔ wɛʊ ɛlɛ [[kamɩŋ fenaɣ]] kagbaanzɩ wiye pɩnaɣ 1524 ŋga ka-taa kɛ pɔtɔkɩ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɩ yɔɔ wɛʊ kazandʊ.
Payaɣ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖiwiyau kɩfalʊ se Albert II nɛ ɛ-tɛ komina yɔɔ cɔnayʊ se Serge Telle. Kʊnʊŋ ŋgʊ pɔyɔɔdʊʊ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛ komina tʊma taa nɛ pawɩlʊʊ-kʊ sukulinaa taa ɖɔɖɔ yɔ, ŋgʊ lɛ [[Fransɩɩ kʊnʊŋ|fransɩ]]. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa tɛtʊ sɔsɔtʊ payaɣ se Monakoo nɛ ndʊ tɩkɩlɩna walanzɩ ɖɔɖɔ.
Pɩnaɣ 2017 taa pakalɩ kɩgalʊʊ kɛ tɛtʊ sɔsɔtʊ tʊnɛ tɩ-taa lɛ pana ɛyaa ɛzɩ 37 550 yɔ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa yee pakalɩɣ ɛyaa km2 taa kɔyɔ, panaɣ-wɛ ɛzɩ 18 654 yɔ. Yee ɛyʊ ɛsɔɔlaa se ɛyaa nɔɔyʊ kɛ [[Kaŋgalaafu|kaŋgalafu]] yɔɔ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa kɔyɔ, pɩkɛna-ɩ kɩjɛyʊʊ se ɛma +377 ɛ-tɛ kaŋgalafu kpata yɔɔ pʊcɔ ŋɛ ɛɛma pɩtɛ ɛyʊʊ kaŋgalafu nimaɣ mayaɣ.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Eerɔpʋ]]
5erv93nxtlao3ze21jugfizz6uofu98
Reyikzaavikii
0
2881
13922
13328
2019-04-10T15:04:09Z
Atticmaker
127
Category Added
13922
wikitext
text/x-wiki
[[File:Reykjavik-28-Skolavoerthustigur-Hallgrimskirche-2018-gje.jpg|thumb|upright=1.0|Hallgrímskirkja]]
'''Reyikzaavikii''' kɛna Islandii ɛjaɖɛ taa tɛtʊ sɔsɔtʊ. Tɛtʊ tʊnɛ tɩwɛ kilomɛtanaa ɛzɩ 250 yɔ nɛ tɛtʊ ñʊʊ hɔɔlʊʊ ŋgʊ payaɣ-kʊ se arktikii yɔ nɛKrowelandii ɛjaɖɛ taa tɛtʊ sɔsɔtʊ ndʊ payaɣ tʊtʊ se Nuukii yɔ kilomɛtanaa cabɩ kɛ hayʊ kiŋ. Mbʊ yebina nɛ Reyikzaavikii tɛtʊ tʊnɛ ndʊ kɩlɩna wɛʊ ɖooo hayʊ kiŋ.
Tɛtʊ tʊnɛ tɩ-taa nɛ tɩŋ ndɩ ndɩ nɛ tɩŋ hɛtʊ ñɛwɛ ndɩ ndɩ ɖɔɖɔ nɛ pɩwɛɛ ɖeu nɛ cɔnaʊ kamaɣ fɛyɩ. Mbʊ yebina nɛ keteŋga kpeekpe ajɛyaa kpeekpe taa lɛ, tɛtʊ sɔsɔtʊ tʊnɛ kɛ palɩzaa se tɩ-taa kɛ tɩŋ hatʊ kɩla wɛʊ ɖeu.
Ɖooo pɩnaɣ 1786 taa lɛ, peeɖe ɛyaa kaawɛ ɛzɩ ceeka 302 yɔ. Pɩnaɣ 1800 taa ɛyaa kaawɛ ɛzɩ 600 yɔ, pɩnaɣ 2008 taa lɛ pɛwɛɛ ɛzɩ 117 898 yɔ pa-taa lɛ abalaa kpɛnda 58 859 nɛ halaa ñɛwɛɛ 59 039.
Islandii ɛjaɖɛ tɩŋga taa lɛ, peeɖe ɛyaa kɩla ɖɔʊ nɛ wayɩ nɛ wayɩ kɩgalʊʊ ŋgʊ pakalaa yɔ, pɛwɛ ɛzɩ 200 000 yɔ. Tɛtʊ sɔsɔtʊ tʊnɛ tɩ-taa kɛ palakɩ komina keediizasɩ sɔsɔsɩ, ñɩɩtʊ sɔsɔtʊ lʊbʊ; peeɖe ɖɔɖɔ ɛsɩyɛ ekpena nɛ hayɩsʊʊ kɩlɩ wɛʊ pɩnɛ tadɩyɛ nɛ tɔsʊʊ nɛ ɛsɩndaa wobu kɩla wɛʊ.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Tɛtʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Eerɔpʋ]]
[[Category:Isilandɩ]]
cmnglac6nkjz3b0jaw81gbzfpjfslo0
Yemenii
0
2882
13926
13123
2019-04-10T15:07:52Z
Atticmaker
127
Category Added
13926
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Flag_of_Yemen.svg|vignette|Flag of Yemen]]
Yemenii kɛna Erɔpʊ ilemiye nɛ hadɛ taa tɛtʊ natʊyʊ nɛ tɩwɛna [[Afrɩka tɛtʋ wandamm|Afrika]] nɛ hayʊ kiŋ. Ajɛya wena acɔ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ nɛ ata yɔ anaa yɔ: wɩsɩ ɖɩdʊyɛ taa lɛ teŋgu ŋgʊ payaɣ se pɔɔ kɩsɛɛmaɣ yɔ ŋgʊ tɛyɩna ɛjaɖɛ ɖɩnɛ nɛ [[Eriitree|Eritree]] nɛ [[Cibuuti|Cibuutii]]; hadɛ kiŋ nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa lɛ tɛtʊ ndʊ payaɣ-tʊ se Omanii yɔ tɩwɛna nɛ hayʊ kiŋ lɛ [[Arabii-Sahʊditi|Arabii Saudidii]] piyele hadɛ yeli lɛ [[Soomaali|Somalii]] ɛjaɖɛ wɛna.
Pamaza ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-walanzɩ lɛ, panaa se ɖɩ-walanzɩ talɩ ɛzɩ 527 968 km2 nɛ ɖenɖe lɩm wɛɛ yɔ, peeɖe takɩlɩ ɖɔʊ. [[Agoza fenaɣ]] 22 wiye pɩnaɣ 1990 kɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩmʊ ɖɩ-tɩ yɔɔ wɛʊ.
[[Fichier:Jibla_01.jpg|vignette|Jibla 01]]
Payaɣ Yemenii ɛjaɖɛ ñʊʊdʊ kɩfalʊ weyi ɛwɛna Adenii hɔɔlʊ yɔ se Abdrabbo Mansour Hadi nɛ Utii hɔɔlʊ taa-tʊ fɛyɩ nɛ weyi ɛcɔŋna peeɖe yɔ ɛlɛ yɔ Mehdi Hussein al-Machat. Hɔɔlɩŋ ɩnɛ ɩ-tɛ komina yɔɔ cɔnɩyaa kɔyɔ kɔyɔ: Ahmed ben Dagher (Adeni-tʊ) nɛUtii-tʊyɔ Abdel Aziz ben Habtour.
Kʊnʊŋ ŋgʊ pakɩlʊʊ yɔɔdʊʊ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛ komina tʊma taa nɛ pawɩlʊʊ-kʊ sukulinaa taa ɖɔɖɔ yɔ, ŋgʊ lɛ araabii. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa tɛtʊ sɔsɔtʊ payaɣ se Sanaa nɛ ndʊ tɩkɩlɩna walanzɩ ɖɔɖɔ.
[[Fichier:Sa'dah_02.jpg|vignette|Sa'dah 02]]
Pɩnaɣ 2017 taa pakalɩ kɩgalʊʊ kɛ tɛtʊ sɔsɔtʊ tʊnɛ tɩ-taa lɛ pana ɛyaa ɛzɩ 28 038 829 yɔ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa yee pakalɩɣ ɛyaa km2 taa kɔyɔ, panaɣ-wɛ ɛzɩ 53 yɔ.
Yee ɛyʊ ɛsɔɔlaa se ɛyaa nɔɔyʊ kɛ kaŋgalafu yɔɔ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa kɔyɔ, pɩkɛna-ɩ kɩjɛyʊʊ se ɛma +967 ɛ-tɛ kaŋgalafu kpata yɔɔ pʊcɔ ŋɛ ɛɛma pɩtɛ ɛyʊʊ kaŋgalafu nimaɣ mayaɣ. Liidiye nɖɩ pɔtɔkɩ-ɖɩ peeɖe yɔ payaɣ-ɖɩ se riyal yeeniti.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Ajɛya]]
[[Category:Wɩsɩ ɖɩlɩyɛ hɛkʋ taa hɔlʋʋ wandamm]]
1464zuc4uoz4rgylvyo2sn70512rdsg
Skandinavii
0
2885
12838
2018-08-02T13:30:41Z
Shalomjonas
154
Création d'une page sur Scandinavie
12838
wikitext
text/x-wiki
Skandinavii kɛna Erɔpʊ ilemiye nɛ hayʊ kiŋ taa tɛtʊ natʊyʊ. Ajɛya naatozo kpɛndɩna nɛ payaɣ wadaɣ ŋga se Skandinavii nɛ ajɛya ana yɔ: Tanɩmarkɩ, Nɔrvɛɛzɩ nɛ Suyɛdɩ.
Piyiiduu nabɛyɛ nɛ payaɣ Erɔpʊ ilemiye nɛ hayʊ kiŋ ajɛya kpeekpe se Skandinavii ajɛya, ɛlɛ pɩtɛkɛ mbʊ. Mbʊ pʊyɔɔ yɔ pɛkpɛndɩɣna ajɛya ɛzɩ: Fɛɛlandɩ, Islandɩ nɛ Krawelandi kɛ mbʊ yɔ.
Kʊnʊmɩŋ weyi weyi pakɩlʊʊ yɔɔdʊʊ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa yɔ ɩnʊ lɛ: Taanuwa, Nɔrvezɩyɛ nɛ sʊyɛduwa.
eu67lv1psht1mhkbt36k2bwhbm6ebxq
Suu
0
2886
17982
13934
2024-01-20T14:25:43Z
Gnassingbé-Gnassingbé
4636
Catégorie
17982
wikitext
text/x-wiki
Ñɩtʊ kʊtɔɔʊ yaa ñɩyʊʊ kʊtɔɔʊ yaa Suu kɛna tɩŋ tɔɔnaɣ ŋga pahayʊ-kɛ ka-hatʊ yɔɔ yɔ. Suu kɛna tɩŋ tɔɔnaɣ ŋga pahayʊ-kɛ ka-ñɩtʊ yaa ka-hatʊ yɔɔ yɔ. Ñɩtʊ kʊtɔɔtʊ tʊnɛ payaɣ-tʊ nɛ fransɩ taa se suu yɔ pɩtɛkɛ ñɩtʊ kʊtɔɔtʊ ndʊ tiɖeke kɛ pʊwɛɛ se payaa mbʊ.
Ñɩyʊ kʊtɔɔʊ kʊnɛ pahayʊʊ-kʊ yɔ kɩ-hatʊ yɔɔ pahayɩɣ-kʊ mbʊ pɔyɔɔ yɔ, pɩkɩlɩ ɛzɩ tɩŋ cɔka kʊtɔɔtʊ lɛɛtʊ yɔ pɩlɩɩna tɩ-taa anaɣm yɔɔ. Ñɩtʊ kʊtɔɔtʊ tʊnɛ tɩ-wɛ camɩyɛ lɛfɩɩɩ nɛ papɩzʊ pɔtɔɔ-tʊ lɛŋ yaa pehili-kʊ ɖozi. Ñɩyʊ kʊtɔɔʊ yaa ñɩtʊ kʊtɔɔtʊ yaa ɖɔɖɔ suu wɛ huwa ndɩ ndɩ pɩlɩɩna tɩ-hɛtʊ wɛtʊ yɔɔ yaa tɩ-paɣlɩka yɔɔ.
Papɩzʊʊ pɔtɔɔ suu alɩwaaatʊ ndʊ pɛkpɛza-kʊ yɔ yaa papɩzʊʊ pasɩɩ-kʊ nɛ kileɖi cambɩ nɛ pʊcɔ pɔtɔɔ-kʊ. Yee pɩkɛ nikaɣ ŋgbaʊ taa ɛyʊ ɛsɔɔlaa se ɛzɩʊ kɔyɔ, pɩwɛɛ se ɛhɔkɩ-ɛ anwa huyuu taa nɛ ɛzɩ ɛlɛ pɩtaaɖɛ kɩyakɩŋ naalɛ yɔɔ se pʊcɔ ɛɛlɩzɩ-ɛ se ɛhilɩ.
Ɛlɛ ɛyʊ ɛfɛyɩna nikaɣ ŋgbaʊ kɔyɔ ɛpɩzʊ ɛsɩɩ ɖenɖe nɩkaɣ wɛ camɩyɛ yɔ nɛ pɩtaa wɩlɩ mbʊ pʊyɔɔ yɔ, lɛŋ ɖeke pɔtɔkɩ. Papɩzʊ pesidi paa nandʊ ndʊ, lɩm ñɩndʊ yaa kuɖoŋgutu yaa ɖɔɖɔ ɛzɩ kpakpasɩ kɩwɩsɩ yaa lɩm ñɩnzɩ; sɔsɔsɩ yaa cikpesi. Ɛlɛ yee pɩkɛ nandʊ ndʊ poɖoŋga yɔɔ yɔ pɩkɩlɩ ɖeu.
[[Catégorie:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Catégorie:Ɖozi]]
[[Catégorie:Tɔɔnasɩ]]
83srtt6lqcb6rfyr6sruduif2voyvm8
Alan Paton
0
2887
14124
13746
2019-04-21T05:47:44Z
Atticmaker
127
Category added
14124
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Alan_Paton.jpg|vignette|Alan Paton]]
Palʊla Stewart Alan Paton kɛ [[kɔlaɣ fenaɣ]] kɩyakʊ 11 pɩnaɣ [[1903]] kɛ Natal tɛtʊ taa, ɖenɖe payaɣ sɔnɔ taa se Kwazulu-Natal yɔ, nɛ tɩwɛ [[Afrika Hadɛ Kiŋ]] ɛjaɖɛ taa nɛ ɛsɩ ɖomaɣ fenaɣ 12 wiye pɩnaɣ [[1988]] ɛwɛna pɩnzɩ 85. Ɛ-tɛ sukuli labʊ taa lɛ, ɛkpɛlɛka keteŋga yɔɔ mbʊ pɩwɛɛ yɔ pɩ-lɛɣtʊ ñɩnʊʊ kɛ sukuli kɩtɛzʊ sɔsɔʊ ŋgʊ payaɣ-kʊ se Natal yɔ kɩ-taa. Ɛsɔsɛtʊ ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩ-taa ɛwɛɛ yɔ nɖɩ payaɣ se [[Aŋglɩkan Ɛsɔ sɛtʊ ŋgbɛyɛ|Anglikaanii]] piyele nɛ politiki ŋgʊ kɩ-taa ɛlʊkaɣ yɔɔ kʊkʊ lɛ Afrika hadɛ kiŋ.
Ɛ-caanaa lɩna ɖooo ɖooo [[Aŋgɩlɩtɛɛrɩ|Aŋgilisi]] mba mba paawɛ Afrika nɛ hadɛ kiŋ peeɖe nɛ pakpacayʊ-wɛ yɔ. Sukuli kɩtɛzʊ ŋgʊ kɩ-taa kɛ ɛmʊ ɛ-ɖamɩŋ naatozo takayaɣ pɩlʊʊ ŋgʊ kɩ-taa pawɩlʊ keteŋga yɔɔ mbʊ pɩwɛɛ yɔ pɩ-lɛɣtʊ ñɩnʊʊ yɔ. Sukuli kɩtɛzʊ ŋgʊ kɩ-taa ɖɔɖɔ ɛmʊ sukuli wɩlʊ takayaɣ. Kpaagbaa mbʊ lɛ ɛpaɣzɩ sukuli wɩlʊ kɛ hɛkʊ taa sukuli taa nɛ pɩnzɩ 1935 nɛ 1948 lɛ ɛpɩsɩ hɛkʊ taa sukuli ñʊʊdʊ kɛ pɩlɩʊ ŋgʊ kɩ-taa pɔcɔŋna pɩya nzɩ nsɩ-ñʊndaa kpa ɖoŋ nɛ sɩɩsʊʊ ɖɩsɩ yɔ kɩ-taa. Pɩlɩʊ ŋgʊ kɩ-taa kpalɩtʊ yaa paɣtʊ kaawɛ ɖoŋ kamaɣ fɛyɩ ɛlɛ ɛcɛyɩ ɛ-tɩ nɛ ɛpasɩ natʊyʊ pazɩ nɛ pʊkɔɔ pɩtalɩ se pɔɔ ɖɔnɛ taa ɛwɛ camɩyɛ kɔyɔ, kapɩzʊ kasʊlɩmɩ nʊmɔʊ nɛ kala tʊmɩyɛ ɖɩ kamaɣmaɣ kɔsɔɔlaa yɔ, paa peeɖe yaa paa ka-ñɩma tɛɛ yɔ ɛlɛ pɩya yɔɔ cɔnɩya ɛsɩyɛ wɛʊ kɔ-yɔɔ kpam.
Alɩwaatʊ ndʊ keteŋga kpeekpe kaakʊyʊ ɖama yɔɔ nɛ hɔzɩŋ yaa malɩfanaa kɛ nabʊlɛ taa lɛ, Alan Paton ɖɔɖɔ kpaɣ ɛ-hɔzʊʊ nɛ ɛpaɣzɩ you. Piteleɖi lɛ eyele nɛ ɛtɛzɩ ɖɛʊ ajɛya lɛɛna taa se ɛtazɩ kpɛlɛkʊ camɩyɛ ɛzɩma pamʊ pɩya nzɩ sɩ-ñʊŋ taa wɛ ɖoŋ yɔ sɩ-yɔɔ cɔnaʊ. Mbʊ yebina nɛ ewolo Erɔpʊ nɛ Etaazunii. Nɔrvɛɛzɩ ɛjaɖɛ taa ɛtala nɛ ɛpaɣzɩ ɛ-kacalaɣ takayaɣ maʊ nɛ ɛyaa-kɛ se: ''Wii, ɛjaɖɛ kumʊyɩsɩyɛ'' (''Pleure, ô pays bien-aimé''). Pɩsɩŋga nɛ ɛpɩsɩ ɛ-ɛjaɖɛ taa lɛ, ɛtʊlɩ politiki ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩlʊkɩ se Afrika nɛ hadɛ kiŋ ɛwɛɛ kɩ-tɩyɔɔ yɔ. Ɛlɛ pɩnaɣ 1968 taa ɖeke lɛ paɖɩzɩ-ɖɩ mbʊ pʊyɔɔ yɔ pɩɩkɛna alɩwaatʊ ndʊ Apartheid paazaɣ ñɔʊ yɔ nɛ pɩtaaha haɖɛ kɛ politiki ŋgbɛyɛ naɖɩyɛ se ɖɩñɔ. Alan Stewart Paton ma takayɩsɩ nɛ ɛla tʊma wena yɔ aɖɔɔ.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Takayɩsɩ mayaa]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Afriki hadɛ kiŋ]]
1r3fxrxm3azsvbsqdfb7mjmzf7c80t8
Chimamanda Ngozi Adichie
0
2888
15519
14121
2022-01-07T19:24:24Z
Gnangbade
58
category
15519
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Chimamanda_Ngozi_Adichie_9407.JPG|vignette|Chimamanda Ngozi Adichie 9407]]
Palʊla Chimamanda Ngozi Adichie kɛ [[salaŋ fenaɣ]] kɩyakʊ 15 pɩnaɣ 1977 kɛ Abaa tɛtʊ taa, ɖenɖe payaɣ se Anambra yɔ, pɩwɛna [[Naajeeriya]] ɛjaɖɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ nɛ hadɛ kiŋ nɛ ɛsɩ pɩnaɣ 2017 ɛwɛna pɩnzɩ 40. Ɖenɖe siŋŋŋ palʊlayɩ yɔ lɛ Enugu nɛ ɛcaɣ sukuliu kɩtɛzʊ ŋgʊ payaɣ-kʊ se Nsuka yɔ kɩ-taa, kpaɣna pɩnaɣ [[1960]], pɩwɛna Naajeeriya nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ nɛ hadɛ kiŋ. Palʊla-wɛ pɛkpɛnda ɛyaa looɖo nɛ Chimamanda Ngozi Adichie kɔyɔ kagbaanzɩ-tʊ.
Ɛ-caa kawɩlaɣ sukuli kɩtɛzʊ ŋgʊ kɩ-taa akɔnta ŋgʊ kɩtazʊʊ huwa lɛɛna taa nɛ payaɣ-kʊ staatistiki yɔ nɛ e-ɖoo ñɔɔzaɣ sukuli ŋgʊ kɩ-tʊma ɖamɩŋ taa. Pɛkɛ kooka ŋga payaɣ-kɛ Abaa yɔ ka-taa ùba nɛ pɛwɛ Anambra taa.
[[Fichier:Ms._magazine_Cover_-_Summer_2014.jpg|vignette|Ms. magazine Cover - Summer 2014]]
Chimamanda Ngozi Adichie kaawɛna pɩnzɩ 19 lɛ, ɛɖɛɛ [[Etaazuunii|Etaazunii]], [[Pɛnsilvaanii|Pɛnsilvanii]] tɛtʊ taa nɛ ɛpaɣzɩ communication et les sciences politiques kpɛlɛkʊ sukuli kɩtɛzʊ ŋgʊ kɩwɛ Trɛksɛlii, Fiilaadɛlfiya tɛtʊ taa yɔ kɩ-taa. Pɩnaɣ [[2001]] kɛ ɛmʊ e-sukuli ŋgʊ kɩ-takayaɣ nɛ ɛ-tʊmɩyɛ kɛkɛdɩna ɛ-wɩlɩyaa pɩkɩlɩ lala payɩ nɛ paha-ɩ samtʊ tʊmɩyɛ nimiye.
Pɩnaɣ [[2003]] taa ɛtɛza ɛtasa mʊʊ e-sukuli tɛzʊ takayaɣ takayɩsɩ maʊ taa sukuli kɩtɛzʊʊ ŋgʊ payaɣ-kʊ se Uniivɛrsite Johns-Hopkins nɛ kɩwɛ Baltimore yɔ kɩ-taa.
[[Fichier:Chimamanda_Ngozi_Adichie_9374.JPG|vignette|Chimamanda Ngozi Adichie 9374]]
Pɩnaɣ [[2008]] taa ɛtasa mʊʊ sʊkulɩ kɩtɛzʊʊ taa takayaɣ Afrika takayɩsɩ maʊ taa [[Yale sukuli kɩtɛzʊʊ|Yale]] sukuli kɩtɛzʊʊ taa. Pɩnaɣ kʊɖʊmaɣ ŋga ka-taa paha-ɩ samtʊ takayaɣ ŋga payaɣ-kɛ se MacArthur yɔ nɛ samtʊ nima ndɩ ndɩ kɛ [[Harvard sukulɩ kɩtɛzʊʊ|Harvard]] sukuli kɩtɛzʊ taa. Pɩnaɣ 2017 taa ɛmʊ e-sukuli kɩtɛzʊ takayaɣ ŋga payaɣ-kɛ se Tɔktoora yɔ kɛ takayɩsɩ maʊ nɛ sɩ-tɔm kpɛlɛkʊ kɛ [[Edinbourg sukuli kɩtɛzʊʊ|Edimburgii]] sukuli kɩtɛzʊ taa. Pɩnaɣ kʊɖʊmaɣ ŋga ka-taa kɛ Chimamanda Ngozi Adichie kʊyɩ ɛjaɖɛ ɖinɛ ɖi-yɔɔ.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Takayɩsɩ mayaa]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Naajeeriya]]
[[Category:Halaa sɔsaa]]
bsxitldwxrwvgfynwtw1juuz049ccl7
Chinua Achebe
0
2889
14122
13127
2019-04-21T05:46:34Z
Atticmaker
127
Category added
14122
wikitext
text/x-wiki
[[File:Chinua Achebe, 2008 (cropped).jpg|thumb|Chinua Achebe, 2008 (cropped)]]
Palʊla Chinua Achebe kɛ kam fenaɣ kɩyakʊ 16 pɩnaɣ 1930 kɛ Oziidii tɛtʊ taa, Nanjeriya ɛjaɖɛ taa nɛ ɛsɩ Pɔstɔnii, [[Etaazuunii|Etaazunii]] ɛjaɖɛ taa [[lakɩŋ fenaɣ]] 21 wiye pɩnaɣ 2013 ɛwɛna pɩnzɩ 82. Ɛ-hɩɖɛ siŋŋŋ kɔyɔ Albert Chinualumogu Achebe nɛ ɛ-tʊmɩyɛ siŋŋŋ kɔyɔ takayasɩ maʊ. Nɛ ɛ-kacalaɣ takayasɩ kɔyɔ: ''Ɛjaɖɛ wɛɛkaa'' (''Le monde s'effondre; Things Fall Apart'') nɛ ''Cɛyɩtʊ (Le Malaise; No Longer at Ease''). E-sukuli labʊ taa ɛlɛɣza ɛ-hɩɖɛ Igbo taa mbʊ yɔ ɛkɛ [[Naajeeriya|Najeriya]] nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa–tʊ. Ɛ-ñɩma kɛ katolika mba nɛ pɛwɛna pɩya looɖo nɛ Albert Chinua Achebe kɛŋna kagbaanzɩ-tʊ. Payaɣ ɛ-caa se Isaiah Okafo nɛ e-ɖoo kɔyɔ Janet Achebe.
Albert Chinualumogu Achebe laba sukuli camɩyɛ pʊkɔɔ pɩtalɩ sukuli kɩtɛzʊʊ taa Iibaadaŋ nɛ pʊwayɩ lɛ ɛɖɔna Afrika ajɛya ndɩ ndɩ taa wobu nɛ pɩtamna Etaazunii. Pɩnaɣ 1958 kɛ ɛ-kacalaɣ takayaɣ, Ɛjaɖɛ wɛɛkaa (Le monde s'effondre (Things Fall Apart) lɩwa. [[Salaŋ fenaɣ]] 1961 ɛkpaɣ halʊ, Christie Chinwé Okolie, nɛ pɛwɛɛna pɩya naanza nɛ nzɩ yɔ: Chinelo, Cidi, Nwando nɛ Ikechukwu. Pɩnaɣ 1972 pazɩ Albert Chinua Achebe kɛ aseeɖe tɔm maʊ takayaɣ nakɑyɩ ñʊʊdʊ nɛ nɛ ŋga payaɣ se Obike. Pɩnaɣ 1987 taa lɛ malɩŋ ŋgbɛyɛ sɔsɔyɛ nɖɩ ɖɩwɛna Najeriya nɛ hayʊ kiŋ yɔ ɖɩsɔɔlɩ se ɛkɛna ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩ-ñʊʊdʊ tɛɛ tʊ. Pɩla mbʊ ɖɔɖɔ, ɛlɛ etisaa se paanɩ ɛtɩlɩ se pɩfɛyɩ kaɖɛ kɛ hadɛ tʊ se ɛpɩzɩ ɛla tʊmɩyɛ kɛ hayʊ kiŋ ɖenɖe Mola tʊ wɛ nɔɔ yɔɔ yɔ.
Albert Chinua Achebe wɩla sukuli kɛ sukulinaa sʊsaa taa ɛzɩ Nanjeriya peeɖe yɔ, Aŋgilisi, Amerika, [[Niyuu Yɔrɩkɩ|Niwuyɔrkɩ]] nɛ Prownii taa. Pɩnaɣ 1900 taa kɛkpɛdɛsaɣ nakayɩ caɣza-ɩ tataa nɛ pʊkɔɔ pɩtalɩ [[lakɩŋ fenaɣ]] 21 wiye pɩnaɣ 2013 nɛ Pɔstɔnii ɖakʊta taa ɛ-klʊdɔŋ tɔcɔ ɛwɛna pɩnzɩ 82.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Takayɩsɩ mayaa]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Naajeeriya]]
qpxk6tmay0jb7h654m400ba3vous0ea
Salto Anjɛɛlɩ lɩmfalɩyɛ
0
2890
14135
14112
2019-04-21T05:59:37Z
Atticmaker
127
Category added
14135
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Angel_falls.jpg|vignette|Angel falls]]
Salto Anjɛɛlɩ Lɩmfalɩyɛ kɛŋna keteŋga kpeekpe yɔɔ lɩmfaɖɛ nɖɩ kɩkɩla kʊyʊʊ yɔ nɛ kʊ-kʊyɩmɩŋ taa maɣna mɛtanaa ɛzɩ 979 yɔ. Lɩmfalɩyɛ ɖɩnɛ ɖɩwɛ Kran Sabana nɛ pɩtʊʊzɩna [[Fenezuyeelaa|Fenezuyela]] tɛtʊ taa. Payaɣ Salto Anjɛlɩ ɖɔɖɔ se Tiiyu maʊ (ɛlɛ pɩtamʊna camɩyɛ pʊtɔbʊʊ) mbʊ pʊyɔɔ yɔ kacalaɣ-tʊ weyi ɛcala lɩmfalɩyɛ nɖɩ naʊ yɔ, payaɣ -ɩ se Jimmy Angel.
[[Fichier:Salto_Angel_from_Raton.JPG|vignette|Salto Angel from Raton]]
Salto Anjɛɛlɩ kɛna pɔɔ ŋga payaɣ-kɛ se Riyo keerɛrp yɔ ka-taa. Pɩkɛna pɔɔ cikpelaɣ nakɑyɩ nɛ kapaɣzɩna Ooyaŋ Tepu pʊʊ taa. Ooyaŋ Tepu (Auyan Tepuy) tɔbʊʊ nɛ arekum kʊnʊŋ taa se aleewaa pʊʊ. Pʊʊ kʊnɛ kɩwɛ pɔŋ weyi ɩkɩla kʊyʊʊ nɛ pakɩlɩɩ sɩm yɔ ɩ-taa nɛ kɩwɛ tuuɖe taa nɛ Kanayima tɛtɛ wendu kaɖaɣ kɔclɔ. Kaɖaɣ kanɛ [[UNESCO ŋgbɛyɛ|UNESCO]] ɖʊ-kɛ kɩ-pɩlɩŋ taa ɖooo pɩnaɣ 1994.
Ɖooo pʊʊ ŋgʊ kʊ-ñʊʊ taa kɛ Riyo Kerɛp lɩm kpɛzʊna ɛzɩ mɛtanaa 807 yɔ nɛ kɩpɩɩ kɛcɛlɛŋga sɔsɔɣa nakayɩ, lɩm tɔyɩ pɩ-tɩ ɛzɩ mɛtanaa 15 yɔ pɔcɔ pɩtalɩ ɖooo pʊʊlʊʊ nɛ pɩtalʊ ɛzɩ mɛtanaa 979 yɔ. Lɩmfalɩyɛ ɖɩnɛ ɖɩ-walanzɩ taa pɩzʊ pɩtalɩ ɛzɩ mɛtana 107 yɔ. Piyele nɛ pɩ-tɛkʊkʊyɩmɩŋ ñɛwɛna mɛtanaa ɛzɩ 2 058 yɔ. Lɩm pʊnɛ pɩkpɛzʊ, pɩfalʊʊ nɛ pɩpɩyʊ ñebina nɛ Salto Anjɛɛlɩ kɛna keteŋga kpeekpe yɔɔ lɩmfalɩyɛ nɖɩ ɖɩkɩlɩ kʊyʊʊ yɔ.
[[Fichier:Salto_angel.jpg|vignette|Salto angel]]
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Lɩmfala]]
[[Category:Ameriki nɛ hɛkʋ taa wandamm]]
[[Category:Fenezuyeelaa]]
api9kybryhf2zx8xka48qj3bd2knq2z
Niyagara lɩmfalɩyɛ
0
2891
14481
14103
2019-12-10T11:43:50Z
CommonsDelinker
130
Replacing Canadian_Horseshoe_Falls_with_Buffalo_in_background.jpg with [[File:Canadian_Horseshoe_Falls_with_city_of_Niagara_Falls,_Ontario_in_background.jpg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR
14481
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Canadian Horseshoe Falls with city of Niagara Falls, Ontario in background.jpg|vignette|Canadian Horseshoe Falls with Buffalo in background]]
Lɩmfala naatozo naayɛ kpɛndɩ kpɛm nɛ pɩpɩsɩ Niyagara lɩmfalɩyɛ. Lɩmfala ana awɛ Niyagara pɔɔ yɔɔ nɛ akpaɣna Eriiyee kujomuu piwolo pɩsɩɩna Antaariyoo ñɩŋgʊ, Amerika nɛ hayʊ kiŋ nɛ pɩwɛna [[Kanadaa]] nɛ [[Etaazuunii|Etaazunii]] pa-kamaɣ taa. Lɩmfala anaa yɔ: Kpaŋnʊ ñɩɩyʊʊ yaa Kanadaa lɩmfalɩyɛ, Amerika lɩmfalɩyɛ nɛ Asɛyʊ weyi ɛɖɛʊ walʊʊ yɔ etoko « voile de la mariée ». Ɖooo Niyagara piyisi yɔɔ lɩm kpɛzʊna ɛzɩ mɛtanaa 900 000 yɔ nɛ kɩpɩɩ kɛcɛlɛŋga sɔsɔɣa nakayɩ taa, lɩm tɔyɩ pɩ-tɩ ɛzɩ mɛtanaa 945 yɔ pɔcɔ pɩtalɩ ɖooo pʊʊlʊʊ nɛ pɩfalɩ cʊʊʊ.
[[Fichier:Niagara_American_Falls.jpg|vignette|Niagara American Falls]]
Niyagara lɩmwada anɛ, paa atɩkʊyɩ camɩyɛ kɔyɔ, awalaa kamaɣ fɛyɩ. A-tɛ lɩm mbʊ pɩlɩʊ alɩwaatʊ yɔɔ yɔ pɩkɩla ɛzɩ 2 800 m3/s yɔ nɛ lɩmwada ana akɩlɩ ɖoŋ Amerika nɛ hayʊ kiŋ nɛ awɛ kedeŋga kpeekpe yɔɔ lɩmwada wena pakɩla-yɛ sɩm yɔ a-taa. Lɩmwada anɛ awɛ kacʊka kamaɣ fɛyɩ nɛ pɩtasɩɩna a-keɖewa yɔɔ, akɛna ɖɔɖɔ ɖenɖ laadriki miŋ lɩɣna ɖɔɖɔ yɔ. Pɩkɛna ɖɔɖɔ tɔsʊʊ kpou mbʊ pʊyɔɔ yɔ, peeɖe kɛŋna ɛsɩyɛ egbena loniye kɩpanɖɛ siŋŋŋ.
[[Fichier:Looking_over_the_brink_of_Horseshoe_Falls.jpg|vignette|Looking over the brink of Horseshoe Falls]]
[[Category:Lɩmfala]]
5cypzawwvsmoy6wb2df1lrl4q46njmg
Iguwazu lɩmfalɩyɛ
0
2892
14527
14433
2020-02-16T23:20:27Z
186.143.164.77
14527
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Iguacu-004.jpg|260px|vignette|Cataratas do Iguaçu - panoramio]]
[[Fichier:Cataratas_do_Iguaçu_(12).jpg|260px|vignette|Cataratas do Iguaçu]]
[[Arzantiini|Arzantiinii]] tɛtʊ nɛ [[Piresiili|Prezilii]] ñɩndʊ hɛkʊ taa limfalɩyɛ naɖɩyɛ wɛɛ nɛ payaɣ-ɖɩ se Iguwazu. Nɛ Iguwazu tɔbʊʊ nɛ guwaranii kʊnʊŋ taa se Lɩm sɔsɔm. Lɩmfalɩyɛ ɖɩnɛ ɖɩwada Arzantiinii tɛtʊ ɛzɩ 80 % nɛ Preezilii ñɩndʊ 20 % yeke. Lɩmfalɩyɛ ɖɩnɛ ɖɩwɛ ɖɩwɛ [[UNESCO ŋgbɛyɛ|UNESCO]] pɩlʊʊ taa ɖooo pɩnaɣ 1984.
Ɖooo pɩnzɩ mɩnɩŋ XVI taa kɛ [[Eerɔpʋ tɛtʋ wandamm|Erɔpʊ]] tʊ, Álvar Núñez Cabeza de Vaca, lɩ lɩmfalɩyɛ ɖɩn ɛ ɖɩ-yɔɔ. Ajɛya naalɛ wena a-hɛkʊ taa lɩmfalɩyɛ ɖɩnɛ ɖɩwɛɛ yɔ, paa ɛjaɖɛ nɖɩ lɛ ɖɩtʊla tɛtɛ wondu kaɖaɣ: Prezilii tɛ tɛtɛ wondu kaɖaɣ payaɣ se Iguwacu tɛtɛ wondu kaɖaɣ piyele Arzantiinii ñɩnɖɛ yɔ Iguwazu tɛtɛ wondu kaɖaɣ.
Pɛtɛkɛ lɩmfalɩyɛ siŋŋŋ ɛlɛ lɩmfala 275 kpɛndɩna nɛ pɩdaɣlakɩŋ taa talɩ ɛzɩ kilomɛtanaa naatozo yɔ. Lɩmfala ana a-taa nɖɩ ɖɩkɩla kʊyʊʊ yɔ ɖɩtalʊʊ ɛzɩ mɛtanaa 80 yɔ, nɛ nɖɩ payaɣ se Eleeu likiyuu yaa ɛspaañɔɔlɩ taa lɛ Garganta del Diablo. Lɩmfala ana a-lɩm tikuu pʊʊlʊʊ yɔ, kɛlɛm kʊɖʊmʊʊ yɔɔ lɛ pɩtalʊ ɛzɩ tɔɔnɩnaa miliyɔɔnaa looɖo yɔ yaa 360 000 000 cɛcɛyaɣ kʊɖʊmaɣ yɔɔ.
[[Fichier:Cataratas_do_Iguaçu_-_panoramio_(2).jpg|vignette|260px|Cataratas do Iguaçu]]
Lɩmfala ana acɔlɔ kpɛɛɛ kaawɛ naayɩ nɛ payaɣ-yɛ se lɩmfala lʊbɛ, nɛ aawɛ kacʊka kamaɣ fɛyɩ ɛlɛ pɩnzɩ [[1982]] taa lɩmfala ana asɔɔ yem pɩlɩɩna alɩwaatʊ ndʊ pohuyi Iitayipuu lɩŋgamʊʊ yɔ.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Lɩmfala]]
[[Category:Ameriki nɛ hadɛ kiŋ wandamm]]
[[Category:Arzantiini]]
[[Category:Pireziili]]
9w3gb8qd464oqadya9o6flvl9qd11nx
Fiktooriya lɩmfalɩyɛ
0
2893
17861
17854
2024-01-06T17:08:00Z
Gnassingbé-Gnassingbé
4636
Fichier
17861
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Zambia_-_Mosi-oa-Tunya.jpg|vignette|Zambia - Mosi-oa-Tunya]]
[[Fichier:Victoriafälle.jpg|thumb|Victoria Falls]]
Fiktooriya lɩmfalɩyɛ wɛ keteŋga kpeekpe yɔɔ lɩmfala wena akɩlɩ ɖeu yɔ a-taa. Lɩmfalɩyɛ ɖɩnɛ ɖɩwɛ pɔɔ ŋga payaɣ-kɛ se [[Sambɛzɩ pɔɔ|Sambɛɛzɩ]] yɔɔ kɔ-yɔɔ nɛ pɩwɛ [[Sambii]] ɛjaɖɛ taatɛtʊ ndʊ payaɣ-tʊ se Livingstɔnɩ yɔ nɛ [[Simbaabuwee|Simbabwee]] pɛ-hɛkʊ taa. Lɩmfalɩyɛ ɖɩnɛ ɖɩtɛ walanzɩ talʊʊ ɛzɩ mɛtanaa 1 700 yɔ nɛ pɩkpɛzʊ nɛ pɩfalʊʊ ɖenɖe yɔ ɖɩnɛ talɩ ɛzɩ mɛtanaa 108 yɔ. Lɩm pʊnɛ pʊʊ hɛɛʊ nakʊyʊ taa pɩfalʊʊ nɛ ɛyʊ ɛɛpɩzʊ nɛ ɛna-pʊ yem kpam kɛ ɛcɔlɔ, pɩkɛna-ɩ kɩjɛyʊʊ se etuzi ɛ-tɩu ɛzɩ mɛtanaa mɩnɩʊ yɔ pʊcɔ nɛ pulosi-pʊ camɩyɛ.
[[Fichier:Victoria Falls, chasm.jpg|thumb|Victoria Falls, chasm]]
Lɩmfalɩyɛ ɖɩnɛ, ɖooo lɛ payaɣ-ɖɩ se Mosioatuniya, pʊtɔbʊʊ se ñɔsɩ nzɩ si-tiluu yɔ; pʊkɔɔ pɩsɩɩna alɩwaatʊ ndʊ [[Eerɔpʋ tɛtʋ wandamm|Erɔpʊ]] ilemiye taa-tʊ, [[David Livingstone]], [[Ekɔsɩ|Ekɔɔsi]] ɛjaɖɛ taa tʊ weyi ɛkɛ tɛtʊ yɔɔ cɔyʊ nɛ ti-miidiyu yɔ ɛkɔma ɛlɩɩ ɖɩ-yɔɔ pɩnaɣ 1855 yɔ. Ɛna-ɖɩ nɛ ɛcɔna-ɖɩ camɩyɛ lɛ, ɛyaa-ɖɩ hɩɖɛ se Fiktooriya. Hɩɖɛ ɖɩnɛ pɩɩkɛna-ɩ se ɛɖʊ hɩɖɛ nɛ samtʊ kɛ [[Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ]] tɛ [[Reine Victoria|Abiɖe Victoria]] yɔ. Piyebina nɛ tɛtʊ ndʊ tɩwɛ lɩmfalɩyɛ ɖɩnɛ ɖɩcɔlɔ kpam yɔ payaɣ-ɖɩ se Livingstoonii nɛ palɩzɩ ɖɔɖɔ David Livingstone anjaʊ kɛ lɩmfalɩyɛ ɖɩnɛ ɖɩcɔlɔ kiŋ, [[Simbaabuwee|Simbabwee]] hɔɔlʊʊ.
[[Catégorie:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Catégorie:Lɩmfala]]
[[Catégorie:Afrɩka]]
[[Catégorie:Sambii]]
[[Catégorie:Simbaabuwee]]
swbi2zyk90dw5ngo7oehvo4c8tg1nlo
Tanaŋ
0
2894
14044
13676
2019-04-19T15:10:21Z
Atticmaker
127
Category Added
14044
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:A_new_morning_comes_-_Flickr_-_Stiller_Beobachter.jpg|vignette|A new morning comes - Flickr - Stiller Beobachter]]
Tanaŋ kɛna [[Alɩwaatʋ|alɩwaatʊ]] tɩyɩtʊ taa hɔɔlʊʊ nakʊyʊ. Tanaŋ paɣzʊʊna tɛbɩyɛ nɛ pʊkɔɔ pɩsɩɩna wɩsɩ siiɣu yaa ɛzɩ kpaɣna ɖooo hɛkʊ yaa cɩcɩka nɛ pɩsɩɩna wɩsɩ siiɣu. Nabʊyʊ taa lɛ, payaɣʊ se tanaŋ yɔ pacaɣ se pɛkɛdɩna se pɩpaɣzʊʊ yɔ pɩteleɖi, pʊyɔɔ kɛ nabʊyʊ taa pɔyɔɔdʊʊ se tanaŋ kʊnɛ nɛ pɩtɛ labʊ ɛzʊnɔɔ yaa tanaŋ kɩpaŋgʊ nakʊyʊ lɛ pañandʊʊ ɛyʊ lɛ. Tanaŋ kɩpaŋgʊ ɖɔɖɔ tɔbʊʊ pɩzʊ pɩwɛɛ se tɛbɩyɛ.
[[Fichier:Amanecer_sobre_las_montañas_de_Bogotá.JPG|vignette|Amanecer sobre las montañas de Bogotá]]
Tanaŋ pazɩɣna ɖoo cɩcɩka ñɩɣyʊ kpɛɖɛ cɛcɛyaɣ kpɛɖɛ kɛlɛm kɛlɛmnaa kpɛɖɛ pʊkɔɔ pɩsɩɩna wɩsɩ siiɣu ñɩɩtʊ hiu nɛ naalɛ cɛcɛyaɣ kpɛɖɛ kɛlɛm kɛlɛmnaa kpɛɖɛ. Kabɩyɛ paɣtʊ taa lɛ tanandɛɛ kɛ pɛsɛɣ kʊdɔntʊ paasɛɣ-ɩ ɖanaɣ. Pʊtɔbʊʊ se tanandɛɛ panaɣ se kʊdɔntʊ ɛnʊ eɖo ɛzɩma, eɖo camɩyɛna. Tanandɛɛn ɖɔɖɔ kɛ petendu ɛyʊ yaa panaɣ ɛyʊ tɔm sɔsɔtʊ natʊyʊ; mbʊ wɩlɩɣna se pɩkɩ tɔm sɔsɔtʊ.
[[Fichier:A_foggy_morning.jpg|vignette|A foggy morning]]
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Alɩwaatʋ]]
jov5h0g6vgtahz0y1hqxhhbz54qngkf
Taiye Selasi
0
2896
15673
15672
2022-01-11T19:44:57Z
Gnangbade
58
links, categories
15673
wikitext
text/x-wiki
Palʊla Taiye Selasi kɛ [[kamɩŋ fenaɣ]] kɩyakʊ naalɛ pɩnaɣ 1979 kɛ [[Lɔndrɩ]] tɛtʊ taa, [[Aŋgɩlɩtɛɛrɩ|Aŋglɩtɛɛrɩ]] ɛjadɛ taa. Ɛ-tʊma sɔsɔna kɔyɔ: weyi ɛmaɣ takayɩsɩ nɛ ɛkɛdʊʊ tɔm ndɩ ndɩ yɔ, weyi ɛmaɣ eseɣɖe tɔm yɔ nɛ ɛkɛ cɩmʊʊ maɖʊ ɖɔɖɔ. Ɛ-ñɩma kɛna [[Afrɩka tɛtʋ wandamm|Afrika]] mba: e-ɖoo kɛŋna [[Naajeeriya|Najeriya]] tʊ nɛ ɛ-caa kɛ [[Kana|Kanaa]] ɛjaɖɛ taa tʊ.
Ɛ-ñɩma kɛ ɖakʊtanaa ɛlɛ Taiye Selasi sukuli wona-ɩ [[Etaazuunii|Amerika]] takayɩsɩ maʊ nɛ sɩ-tɩlɩtʊ yɔɔ nɛ ɛkɔɔ ɛmʊ e-sukuli sɔsɔʊ taa ɛ-ɖamɩŋ naatozo takayaɣ ŋga payaɣ-kɛ se liisansɩ yɔ.
Ɛwɛna kɔɔ nɔɔyʊ nɛ payaɣ-ɩ se Yetsa Kehinde Tuakli. E-ɖoo, Juliette Tuakli, wɛ Kanaa ɛjaɖɛ taa nɛ ɛkɛ ɖakʊta nɛ ɛcɔŋna pɩya yɔɔ nɛ sɩ-wala yɔɔ. Ɛ-ñɩma ya ɖama lɛ, Taiye Selasi kaakɛ pɩyaɣ ɛjam. Ɛsɩm ɛ-caa kʊlʊlʊ yɔ ɛɛwɛna pɩnzɩ 12. Taiye Selasi; ma takayasɩ ndɩ ndɩ sakɩyɛ nɛ palɩsɩ-sɩ ɖɔdɔ nɛ kʊnʊmʊŋ sakɩyɛ taa.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Takayɩsɩ mayaa]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Naajeeriya]]
[[Category:Kana]]
[[Category:Halaa sɔsaa]]
hekmsw07fiz531b59uswty07jrv6e4n
Yaa Gyasi
0
2897
18545
15682
2025-09-19T21:51:13Z
Sepon terkut
5511
File
18545
wikitext
text/x-wiki
[[File:Yaa Gyasi, 9-27 (37331589016) (cropped).jpg|thumb|Yaa Gyasi (2017)]]
Palʊla Yaa Gyasi 1989 Mampong tɛtʊ taa [[Kana|Kanaa]] ɛjaɖɛ taa. Ɛ-caa kɛ wɩlɩyʊ sukuli sɔsɔʊ taa [[Etaazuunii|Amerika]] taa nɛ e-ɖoo kɛ [[ɖakʊta]]. Pakʊyɩ Kanaa ɛjaɖɛ nɛ pɛɖɛ Etaazunii lɛ, Yaa Gyasi kaawɛna pɩnzɩ naalɛ yeke. Ɛɛwɛ hɛkʊ taa sukuli taa lɛ ɛtɩla Amerika takayɩsɩ maʊ tɛ caanaʊ tɔm nɛ halʊ kɩkpɛdʊ, Toni Morrisson, takayɩsɩ taa tɔm.
Ɛ-sukuli tana-ɩ sukuli sɔsɔʊ taa nɛ 2009 ekpe Kanaa ɛjaɖɛ taa nɛ ɛtɩlɩ ɖenɖe payaɣ se Ɔɔr kideŋ yɔ (Côte de l'Or). Alɩwaatʊ ndʊ ninɖiyu kɛdaɣ-wɛ ɛzɩma ɖooo pa-caanaa nɛ po-ɖoonaa nɩwaɣ siziŋ Pritaaniki sɔɔjanaa nesi tɛɛ nɛ ɛzɩma sɔɔjanaa mba pakpakaɣ kɩkpɛdaa yɔ nɛ mbʊ pɩ-taa yoma kaawɛ pɔcɔ nɛ paakpakɩɣ-wɛ sɛ pasʊzɩ-wɛ ɛyaa kɩkpɛɛdaa mɛlɛnaa se pɛtɛzɩna-wɛ lɩm fɛɛʊ yɔ lɛ, pʊɖʊkʊna-ɩ pɩŋŋŋ nɛ ɛpaɣzɩ ɛ-kacalaɣ takayaɣ maʊ. Pɩnzɩ naanza wayɩ lɛ, ɛmʊ e-sukuli kɩtɛzʊ takayɩsɩ ndɩ ndɩ kɛ Stanfɔɔr nɛ Iyowa sukulinaa taa.
Piyebina nɛ ɛtɩhiu tʊmɩyɛ sɔsɔyɛ naɖɩyɛ Kalifɔrnii taa ɛlɛ fenasi cabɩ wayɩ lɛ ese peeɖe mbʊ pʊyɔɔ yɔ ɛɛnaɣ alɩwaatʊ camɩyɛ se ɛma takayɩsɩ. Ɛma takayaɣ nakayɩ, Homegoing, nɛ ka-taa lɛ ɛyɔɔda cejewiye naɖiyɛ tɔm pɩtalɩ ɛzɩ waɣsɩ lʊbɛ yɔ. Cejewiye nɖɩ ɖɩɩwɛ Kanaa ɛjaɖɛ taa nɛ papɩsɩ-ɖɩ taa ɛyaa kɛ yoma nɛ pɛɖɛna-wɛ Etaazunii taa nɛ pɛlɛɣzɩ pa-lɩmaɣza kpɛlɩ. Yaa Gyasi wɛ alɩwaatʊ tʊnɛ tɩ-taa kɛ Kalifɔrnii, Etaazunii taa.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Takayɩsɩ mayaa]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Kana]]
2mg0dik852yi8yqqgol5u3mnjpsr2h2
Cɛcɛyaɣ
0
2898
15725
14043
2022-01-14T18:02:25Z
Gnangbade
58
links
15725
wikitext
text/x-wiki
Cɛcɛyaɣ kɛna alɩtʊ tɛyʊ tɛ hɔɔlʊʊ cikpeluu nakʊyʊ. Alɩwaatʊ tɛyʊʊ taa lɛ, kɛlɛmkɛlɛmnaa 60 lakɩna cɛcɛyaɣ kʊɖʊmaɣ nɛ cɛcɛsɩ 60 ñlakɩna ñɩɩyʊʊ kʊɖʊmʊʊ. Tuuɖe ajɛyaa taa lɛ, pɛhɛyʊ tʊmɩlaɖaa nabɛya pɩlɩɩna cɛcesɩ nzɩ sɩ-yɔɔ palakɩ pa-tʊma yɔ. tʊmlaɖaa mba pa-taa kɔyɔ lɔɔɖa sayaa. Paɣtʊ tʊnɛ, [[Eerɔpʋ tɛtʋ wandamm|Eerɔpʊ]] lɔŋ tasɩya lɩzɩna-tʊ [[salaŋ fenaɣ]] kɩyakʊ 24 wiye pɩnaɣ 1998 taa nɛ papaɣzɩ tʊ-yɔɔ ɖɔm.
Tɔnʊʊ taa alafiya nɛ hayɩsʊʊ tɩna lakʊʊ tʊma sɔsɔna kpem yɔ, cɛcesɩ nzɩ kɩlɩʊna-wɛ tʊma labʊ. Mbʊ pʊ-yɔɔ yɔ kolokaɣ mba tɛŋ lɛ, ñɩɩtʊ yɔɔ lɛ, cɛcɛsɩ nzɩ pɛɖɛna ɖama yɔ, nzɩ tɩna lɛlʊ wabɩna ɛ-taabalʊ. Pɩtɛkɛ cɛcɛsɩ ɖeke ɛlɛ, kɛlɛmkɛlɛmnaa lakɩna tʊma sɔsɔna ɖɔɖɔ.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Alɩwaatʋ]]
2m334i0uakg5arqxucpi7a1tyzaq07w
Bluzɩ
0
2899
13868
13203
2019-04-07T20:07:20Z
Gnangbade
58
photos, audio
13868
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Karen_Carroll,Chicago_Blues_Musicians.jpg|vignette|Karen Carroll,Chicago Blues Musicians]]
[[Fichier:Abi_Wallenstein_plays_at_Blues_Celebration_2019_with_"Blues_Culture".jpg|lien=Fichier:Abi_Wallenstein_plays_at_Blues_Celebration_2019_with_%22Blues_Culture%22.jpg|vignette|Abi Wallenstein plays at Blues Celebration 2019 with "Blues Culture"]]
Bluzɩ pɩkɛ soo mabɩtʊ tʊmɩyɛ yaa mbʊ kabɩyɛ tʊ yaɣ se [[minziiki]] yɔ, pɩkɛna keɣa cɩmʊʊ pʊ-tɔbʊʊ pʊ-tʊ ɛnʊ ɛɖɩɣna yɔɔdʊʊ ɖɔɖɔ lɛ ɛɖɩɣna mabʊ, ɛyaa pɛkɛ Afrika Amerika ajɛyɛ taa ɛyaa. Bluzɩ tʊmɩyɛ ñɔ [[Etaazuunii]] nɛ hadɛ ajɛyɛ taa kpaɣ kpaɣɖʊ 19 alɩwatʊ taa. Cɩmʊʊ maɖʊ ɛnʊ ɛyɔɔdʊʊ nabʊyʊ taa kɛ ɛ-kʊñɔŋ tɔm yaa ɛ-tɩlasɩ tɔm e-fezuu caɣʊʊ taa.
Tɔmpiye Bluzɩ lɩna [[Englɩsɩɩ kʊnʊŋ|Ɛŋglɩsɩ]] yɔɔdaɣ taa se blue devils (pʊ-tɔbʊʊ se eleuu yulee tʊ), nɛ palɩzɩɣ tɔbʊʊ keekee kɔyɔ ɖɩnɩɣ se pɩkɛ lɩmaɣza kɩkpɛda. Tɔmpiye blue ɖɩ-taa peeɖe blue ñɔɔ ɖɩlɩna ɖɔɖɔ [[Fransɩɩ kʊnʊŋ|fransɩɩ]] kʊnʊŋ kɩbɩnʊʊ taa nɛ ɖɩ-tɔbʊʊ se tɩ maɣmaɣ tɔm kɛdʊʊ.
Bluzɩ wɛtʊ kɩbɩndʊ sakɩyɛ lɩna Etaazuunii nɛ hadɛ kiŋ ajɛyɛ taa kpaɣ kpaɣɖʊ 19 tɛmtʊ wɛɛ taa nɛ kpaɣɖʊ 20 paɣzɩyɛ alɩwaatʊ. Wɛtʊ tɩɩkɛ yɔɔdaɣ, nɛ nabʊyʊ taa lɛ pamakɩ kpenzelasi kɩbɩnzɩ. Pɩɩkɛ kɔzɩ kɔzɩ yɔlɩtʊ hayɩm naa taa kɛ [[Misisipii Pɔɔ|Mississipi]] fɛɛŋ taa (Senatobia nɛ Clarksdale hɛkɩŋ taa).
[[Fichier:Porch_Blues_(ISRC_USUAN1100108).mp3|vignette|Porch Blues (ISRC USUAN1100108)]]
Bluzɩ naa kaaɖɔɔ piŋ nɛ kɩwɛna cɩmɩŋ wondu sakɩyɛ, tɩ-taa kɔyɔ diddley bow, pɩkɛ nimiye cikpeɖe naɖɩyɛ padama-ɖɩ kpoŋgbolo nakʊyʊ ɛnʊ payaɣ se jug, pulone naɖɩyɛ pama-ɖɩ nɛ tɛtʊ nɛ ɖɩ-taa pahʊlaɣ. Pʊwayɩ yɔ Bluzɩ ɛsɛ naa nɛ kɩ-wondu lɩɩ ndɩ ndɩ kpaɣ ɛzɩ cɩmʊʊ kiwiwuu, [[Piyaanoo|piyanoo]] nɛ eheɣsi cɩmɩŋ.
[[Fichier:Twelve_bar_blues_in_Bb.png|vignette|Twelve bar blues in Bb]]
qyuktl55pmv8yqp2czz2092o5tcn9j0
Folk
0
2900
15727
14874
2022-01-14T18:06:44Z
Gnangbade
58
link
15727
wikitext
text/x-wiki
Folk minziiki pɩkɛ soo kɩkpɛndʊʊ, pɩkɛ mʊsɩ sakɩyɛ nzɩ sɩpaɣza kpaɣ kpaɣɖʊ 20, sɩ-nɛ sɔnzɩ mʊsɩ pɛkpɛndɩ pɛwɛɛ. Kpaɣ kpaɣɖʊ 20 hɛkʊ alɩwaatʊ, pakpaɣ-kʊ ɛzɩ kɩkɛ soul piliŋa minziiki nakʊyʊ.
Ɛyaa kpeekpe sɩm-kʊ kpaɣ pɩnzɩ 1960 alɩwaatʊ taa. Minziiki kɩfalʊʊ ŋgʊ payaa-kʊ se minziiki folk yaa nɔɔnɔɔ alɩwaatʊ taa minziiki. Kpaɣ ɖooo pɩnzɩ [[1990]] mbʊ yɔ, ɖaɣnʊʊ lʊlʊʊ kɩfam tɔm takaɣnaɣ ajɛyɛ wena aawɛ weewe tɔsʊʊ huuu nɔmɔʊ taa yɔ kɛlɛ alɛ ya-kʊ se kedeŋa kpeekpe minziiki yaa mʊsɩ yaa soo.
Pɩha nɔmɔʊ se papɩzɩɣ papaɣzɩ folk tʊmɩyɛ [[Fransɩɩ]] ɛjaɖɛ taa, [[Paarii]] tɛetʊ taa pɩnaɣ 1964 alɩwaatʊ ndʊ palakaɣ kajalaɣ hootenanny kɛ Amerika Hɛkʊ yɔ, Lionel Rocheman kaañɔɔzɩna pʊ-tʊmɩyɛ nɖɩ. Pɩkpaɣ nɛ mbʊ nɛ pɩtɩ labʊ lɔŋ lɔŋ, John Wright ɛɛkɛ evebupɩɣa yem kɛ Ɛnglɩsɩ ɛjaɖɛ taa, ɛtɩ talɩ Paarii tɛtʊ taa nɛ ɛ nɛ Catherine Perrier pɔñɔɔzɩ kajalaɣ folk minziiki tʊma, kɛlɛ payaa-wɛ folkeux pʊ-tɔbʊʊ se folk tɩnaa.
3c70a4iufhcpuwlknmqj8gkzw6sq4u6
Jazz
0
2901
14873
12887
2020-12-11T02:42:39Z
45.167.72.22
14873
wikitext
text/x-wiki
Etaazuunii nɛ Hadɛ ɛjaɖɛ taa minziiki yaa soo ana ɖɩyaɣ se jazz, papaɣzɩ-yɛ mabʊ ɖooo kpaɣɖʊ 19 tɛmtʊ wɛɛ taa nɛ kpaɣɖʊ 20 pazɩyɛ alɩwaatʊ kɛ Afrika nɛ Amerika hɛkʊ taa ajɛyɛ taa. [[Minziiki]] ŋgʊ kɩwɛɛ pɩtalɩ pɩnzɩ mɩnʊʊ mbʊ yɔ, nɛ minziiki ŋgʊ pamakɩ-kʊ ɛyaa sakɩyɛ ɛsɩnda kɛnɛ ɛzɩ kedizasi sɔsɔsɩ ɖeɖe mbʊ yɔ.
Kpaɣ nɛ kpaɣɖʊ 20 alɩwaatʊ taa jazz minziiki paɣla halɩ kɩtalɩ ajɛyɛ sakɩyɛ taa, nɛ halɩ paa ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa lɛ kɩkpaɣ wɛtʊ ɛzɩ egeetiye sɔɔlʊʊ se pɩkɛdɩna-ɖɩ yɔ. Kpaɣ sɔnɔ ɖɛ-tɛ avema anɛ a-taa jazz lɩ sakɩyɛ nɛ ɖɩpɩzɩɣ ɖɩtɩlɩ nabɛyɛ jazz afro-cubain, jazz West Coast, ska-jazz, avant-garde jazz indo-jazz soul jazz, kuduyuu tɛ jazz, latɛŋ jazz, jazz funk, loft jazz, jazz punk, acid jazz, rap jazz, M-base nɛ nu jazz.
Ɛyaa mba palaba jazz minziiki tʊmɩyɛ yɔ pɛkɛ piyanoo maɖaa pa-taa kɔyɔ Duke Ellington, Art Tatum, Thelonious Monk, Bud Powell, Oscar Peterson, Herbie Hancock nɛ Count Basie, nɛ aŋgada hʊlɩyaa kɔyɔ Louis Armstrong, Dizzy Gillespie nɛ Miles Davis, selesiyu kɔyɔ Charles Mingus, fɛtɛyɩŋ tɩnaa kɔyɔ Coleman Hawkins, Lester Young, Charlie Parker nɛ John Coltrane, cɩmʊʊ ɖeɣa tʊ Sidney Bechet nɛ hendu teyaa kɔyɔ Billie Holiday, Nina Simone nɛ Ella Fitzgerald.
Pʊcɔ pɩnaɣ 1808 alɩwaatʊ lɛ pɩtɩŋna yomtu tʊmɩyɛ yɔɔ lɛ ɛyaa kɩkpɛda kaatɛma talʊʊ Etaazuunii tɛtʊ ɛzɩ miiliiyɔɔ kʊyʊmʊʊ mbʊ yɔ palɩna sahara nɛ hadɛ kiŋ ajɛyɛ taa, kɔzɩ kɔzɩ Afrika nɛ Wɩsɩ Ɖɩlɩyɛ taa ajɛyɛ taa nɛ Koŋgoo pɔɔ fɛɛŋ taa. Kɛlɛ ɛyaa pɔkɔna pɛ-tɛ soo sɔnzɩ lona ana a-taa peeɖe.
e2eleily783y7x0qwkigv40enuv877t
Tɩlɩyɛ alɩwaatʊ taa mʊsɩ
0
2902
14872
12888
2020-12-11T02:42:16Z
45.167.72.22
14872
wikitext
text/x-wiki
Tɩlɩyɛ soo yaa cɔlɩɩ minziiki pɩkɛ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa taa kiŋ tɩlɩyɛ tɩnaa minziiki ŋgʊ kɩlɩna ɛsɔ sɛtʊ aŋgba cɔlɔ, kɩwɛɛ ndɩ ɛyaa kpeekpe tɛ ŋgʊ kpaɣ ɖooo hɛkʊ alɩwaatʊ ŋkɔɔ ŋtalɩna sɔnɔ ɖa-kɩyakɩŋ. Paya-kʊ se cɔlɩyɛ [[minziiki]] kɔyɔ pɩlɩna mbʊ kɩlɩ cɔɔlɩyɛ alɩwaatʊ taa yɔ, kpaɣ kpaɣɖʊ 18 ŋtalɩ pɩnaɣ 1820 alɩwaatʊ. Wolfgang Amadeus Mozart (pɩnzɩ 1756 ŋtalɩ 1791) kaakɛna ɛyʊ weyi ɛɛkɩlɩ minziiki ŋgʊ kʊ-tʊmɩyɛ labʊ yɔ.
Kamaɣ ŋga kaawɛ yaa katʊkaɣ cɔlɩɩ minziiki (nabʊyʊ taa payaɣa ɖɔɖɔ se minziiki sɔsɔʊ yɔ) nɛ ɛyaa tɩŋa tɛ minziiki yɔ kaawɛ mɩzɩzɩ yaa taaɖɔɔ.
Mbʊ lɛ hendu kalɩyaa nabayɛ ɛzɩ Jean-Philippe Rameau, Johann Sebastian Bach yaa Joseph Haydn maɣa pa-tʊma pɩcɛlɩna wɛɛ naayɛ keekee, (kujukasi cɔɔcɩ kɩlaŋ yaa wiyaʊ pɩɣa Esterhazy tɔɔnaɣ tɔɔʊ cɔlɔ mbʊ yɔ).
Paa nɛ nesi kɩbanzɩ yɔɔ yaa lɩmɩyɛ yɔɔ, kajalaɣ wulaɣu taa Claude Debussy, Gustav Mahler nɛ Serguei Prokofiev, naalɛ ŋgʊ Maurice Ravel, Jean Sibelius nɛ Igor Stravinski, naatozo ŋgʊ taa Maurice Ravel, Jean Sibelius nɛ Igor Stravinski.
4i0lepd09v0tu7od1nlfhybrbjkhzgb
Opera
0
2903
14871
12889
2020-12-11T02:42:04Z
45.167.72.22
14871
wikitext
text/x-wiki
Opera pɩkɛ minziiki tʊmɩyɛ nɛ tanaʊ amʊza pɩcɛlɩna soo maɖʊ nɛ payaa, pɩkɛ takayaɣ cikpelaɣ nakɛyɛ ŋga ka-taa ɛyaa ɖɔɔ nɛ paa weyi lɛ nɛ ɛ-tʊmɩyɛ nɖɩ ɛlakɩ yɔ. Pɩkɛ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa ajɛyɛ taa lɛ keɣa mʊsɩ. Ɛyaa mba peteɣ hendu ndʊ mbʊ yɔ pɩlɩna paa weyi ɛ-tʊmɩyɛ yɔɔ yɔ makɩna ɛ-cɩmʊʊ.
[[Minziiki]] ŋgʊ kɩlɛzʊʊ pɩlɩna paa ɛjaɖɛ nɖɩ lɛ ɖɩ-tɛ nɛ wɛɛ ɖɔɖɔ cɔlɔ nɛ payaɣ-kʊ hɩla ndɩ ndɩ pɩlɩna paa hɔɔlʊʊ lɛ kɩ-tɛ. Ɖeɖe nɛ sɔnɔ yɔ tʊma ana palakɩ-yɛ opera kuduyiŋ tɛɛ, pɩkɛna tanaŋ amʊʊza tʊmɩyɛ kɛ amʊʊza kuduyiŋ taa. Serge Dorny ɛlɛ ñaakɛna Lyon opera ñʊʊ tʊ ɛ-cɔlɔ lɛ se pɩlʊʊ takayaɣ yɔɔ lɛ, opera waa kpɛndɩ kudokiŋ loɖo, nɛ pa-taa peeɖe lɛ mba mba pamakɩ-wɛ tam yɔ pamaɣna mɩnʊʊ yeke koŋ.
Opera wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa ñɩŋʊ ñɔ Itaalii ɛjaɖɛ taa kɛ Florence kpaɣɖʊ 17 alɩwaatʊ taa. Pɩnaɣ 1598 kɛ Mantoue, Jacopo Peri ma Dafne, nɛ pakpaɣ-kʊ ɛzɩ kajalaɣ opera nɛ alɩwaatʊ ndʊ tɩ-taa lɛ payaɣa-kʊ se dramma per musica. Heinrich Schütz ma pɩnaɣ 1627, kajalaɣ opera nɛ Caama kʊnʊŋ taa, Dafne kɛlɛ kɩ-tɛ soo kɔɔ pile.
Angletɛɛrɩ ɛjaɖɛ taa kɛ Caama ɛjaɖɛ tʊ Georg Friedrich Haendel (pɩnzɩ 1685 ŋtalɩ 1759) kaamʊ niiye, ɛnʊ pakɩlaɣ sam. Ɛma opera waa 40 nɛ Itaalii yɔɔdaɣ taa kɛ pɩnzɩ 120 ŋtalɩ 1730, pʊwayi yɔɔ ekisana oratorio yɔɔ kiŋ.
qugq9xxlntkjq2ut6svx6yv8kzd1hx0
Weŋgalaɣ minziiki
0
2904
14870
12890
2020-12-11T02:41:48Z
45.167.72.22
14870
wikitext
text/x-wiki
Cɔlɩɩyɛ alɩwaatʊ taa [[minziiki]] wondu taa lɛ, weŋgalaɣ minziiki kɛ mʊsɩ tʊmɩyɛ, pɩkɛ ɖɔɖɔ minziiki naa ndɩ ndɩ tʊmɩyɛ wena akɛ atɩŋa weŋgalaɣ mʊsɩ yɔ. Weŋgalaɣ mʊsɩ caɣ ndɩ nɛ kuduyuu tɛ soo, pʊ-tɔbʊʊ se kʊyʊm yaa sakɩyɛ tɛ soo, ɖɔɖɔ ɛzɩ minziiki ŋgʊ kɩfɛyɩna soo wondu pʊɖɔɔ yɔ.
Kpaɣ kpaɣɖʊ 17 wɛɛ taa mbʊ yɔ, mʊsɩ wondu taafɛyɩ pʊɖɔɔ, ɖɩcɔna kɔyɔ hikasi wondu kaawɛna ɛzɩ kabɩyɛ taa ɖɩnaʊ keɣsi tɩnaa nabayɛ makɩɣ ehesi cɩmɩŋ yɔ, pɩɩkɛ hɩsɩ wondu, cɩmʊʊ pɩyʊ, pʊwayɩ aŋgada pɩɖɛʊ wobu yɔɔ wobu yɔɔ pazɩ pazɩ.
Ɖɛʊ yɔɔ ɖɛʊ yɔɔ mbʊ lɛ, minziiki naa kɩbɩma kpaɣ ɛzɩ concerto grosso, suite, sonate paɣlɩ, nɛ papazɩ pa-tɩ malɩsɩnaʊ nɛ minziiki kɩfalʊʊ kʊ nɛ yɔ.
5r4h7fhzau543r1vwe9rziemf8nwy0d
Hɩpɔpʊ
0
2905
18324
18030
2024-09-08T01:48:33Z
CommonsDelinker
130
Replacing Lil_Wayne_July_2020.jpg with [[File:Lil_Wayne_Feb._2020.jpg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · Not sure why it states July, the photographer stat
18324
wikitext
text/x-wiki
[[File:Lil Wayne Feb. 2020.jpg|thumb|Lil Wayne]]
Hɩpɔpʊ, pɩkɛ payɛ nɛ hendu teu tʊmɩyɛ, pɩkɛ minziiki ŋgʊ kɩ-taa lɛ ɖɩnaɣ se ɛyʊ kʊyʊm ɛnʊ ɛɖɩna hendu kalʊʊ nɛ ɛpaɣ ɛ-tɩ yɔɔ. Pɩkɛ ɛsakuliye tʊmɩyɛ nɛ nesi tɛɛ laɣsɩ tʊmɩyɛ nɖɩ ɖɩñɔ Etaazuunii ɛjaɖɛ taa nɛ New York, South Bronx kpaɣ pɩnaɣ 1970 alɩwaatʊ taa. Ɖɩlɩna ɛyaa kɩkpɛda mba paawɛ ageeta cikpena taa New York yɔ. Minziiki ŋgʊ kʊ-tʊmɩyɛ nɖɩ ɖɩtɩ paɣlɩ lɔŋ lɔŋ kɛ ɛjaɖɛ taa nɛ halɩ pɩtana ajɛyɛ sakɩyɛ se pɩsa nɛ pɩpɩsɩ ɛsa kuliye pɩyʊ paale. Minziiki ŋgʊ kɩ-taa peeɖe lɛ ɖɩnaɣ pilinzɩ sakɩyɛ nzɩ yɔ rap yaa Mcing, Djing, break dancing yaa b-boying, graffiti nɛ beatboxing.
Hɩpɔpʊ tɔmʊʊ lɩɣ yɔ pɛcɛla se Keit Cowboy lɩzɩna-kʊ, ɛɛkɛ payʊ kɛ Grandmaster Flash and the Furious Five. Ŋgʊ alɩwaatʊ ndʊ tɩ-taa Lovebug Starski, Keit Cowboy nɛ DJ Hollywood lakaɣna nɛ tʊmɩyɛ nɛ tɔmʊʊ ŋgʊ mbʊ pʊyɔɔ yɔ paasɩma minziiki ŋgʊ payaɣa-kʊ se disco rap.
Hɩpɔpʊ minziiki paɣtʊ tɔm paɣzɩ ɖooo pɩnzɩ [[1970]], alɩwaatʊ ndʊ ɛyaa kɩkpɛɛda paɣza ɖɔʊʊ sakɩyɛ sakɩyɛ New York ɛjaɖɛ taa yɔ, kɔzɩ kɔzɩ Bronx hɔɔlʊʊ taa Afrika nɛ Amerika evepiyaa. Kɛlɛ ɛyaa mba pa-taa peeɖe wɛɛ DJ waa mba minziiki ŋgʊ ɛyaa tɩŋa kaasɔɔla yɔ pɩkɩlɩna funk nɛ soul.
Payɛ kɩsɛyɩyɛ nɖɩ ɖɩyaɣ se rap, payɛ nɖɩ ɖɩlɩna Afrika nɛ Amerika ajɛyɛ taa kɛnɛ, kɔzɩ kɔzɩ Afrika hɔɔlɩŋ taa pɩkɔzɩna keɣsi maɖa cɔlɔ kɛ Afrika nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa ajɛyɛ taa.
9nk2zxa89dfqctqt0vu2r3qzuz68mrx
Kuduyuu tɛɛ minziiki
0
2906
14868
13724
2020-12-11T02:36:13Z
45.167.72.22
14868
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Pharos_Chamber_Music_Festival_2014_f.jpg|vignette|Pharos Chamber Music Festival [[2014]] f]]
[[Fichier:West_Cork_Chamber_Music_Festival_2018.jpg|vignette|West Cork Chamber Music Festival 2018]]
Kuduyuu tɛɛ minziiki, pɩkɛ hendu teuu tʊmɩyɛ nɖɩ ɖɩkɛ hikasi wondu pɩyʊ, ɖasɩ, kuwiviri yaa mabʊ kɛlɛ paa hɔɔlʊʊ ŋgʊ lɛ nɛ kʊ-tʊmɩyɛ tʊ. Nabʊyʊ taa tiluu nabʊyʊ ɛkpɛndɩ nabʊlɛ taa yaa nabutozo taa pɩcɛlɩna hikasi cɔlɔ kɔyɔ pɔtɔŋ se pɩkɛ kuduyuu tɛɛ soo, pɩcɛzɩ pʊyɔɔ kɔyɔ pɛtɛzɩɣ yɔɔdʊʊ yem soo.
Ɛyaa naalɛ, naatozo, nananza, kagbanzɩ, loɖo, lʊbɛ, lutozo, nakʊ nɛ hiu tʊmɩyɛ laɣsɩ kaapɔza pʊ-tʊmɩyɛ tɩnaa cɔɔlɩyɛ paɣtʊ, tiluu, mabɩtʊ pɩlɩna soo wondu cɔlɔ, kɛlɛ ɛyaa ŋñɩɩ pɩzɩna tʊmɩyɛ nɖɩ pɛ-tɛ alɩwaatʊ ndʊ tɩ-taa.
[[Fichier:Pharos_Chamber_Music_Festival_2014_e.JPG|vignette|Pharos Chamber Music Festival 2014 e]]
Tɔmpiye kuduyuu tɛɛ soo lɩ kpaɣ baroki alɩwaatʊ taa, pɩkɛ tɩ-teyaa paɣtʊ se petee-tʊ pa-taa pa-taa yeke.
dpk2gwenpu0nvy9zjm2fonvrd21ncaj
Ɛsɔ Tɔm kɩbandʊ tɩŋɩyaa ŋgbɛyɛ
0
2907
14867
12893
2020-12-11T02:35:53Z
45.167.72.22
14867
wikitext
text/x-wiki
Ɛsɔ Tɔm kɩbandʊ tɩŋɩyaa ŋgbɛyɛ, pɩkɛ Krɩstʊ Ɛsɔ sɛtʊ ŋgbɛyɛ. Tɔmpiye ɛsɔ tɔm kɩbandʊ tɩŋɩyaa ŋgbɛyɛ lɩna yʊsɩyʊ tɔmʊʊ cɔlɔ mbʊ se Ɛsɔ Tɔm kɩbandʊ tɔmpiye cɔlɔ. Pɩkɛ Ɛsɔ sɛtʊ ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩñɔɔ pɩtɩŋna pɩɣyɩyaa lɛɛzɩtʊ lɩmaɣzɩyɛ cɔlɔ pɩtɩŋna Luther yɔɔ kpaɣ pɩnzɩ 1520 wɛɛ taa nɛ kɩkɛ pɩɣyɩyaa cɔɔcɩ.
Ɛsɔ Tɔm kɩbandʊ tɩŋɩyaa ŋgbɛyɛ, ɛyaa mba pɛkɛ Ɛsɔ tɔm susiyaa kɛ agbeɣla sɔsɔna ɛsɩnda. Pa-paɣtʊ taa lɛ ŋmʊwa nɛ ŋtisi kɔyɔ pʊmʊna se pɔsɔŋ Ɛsɔ tɛ lɩm kiɖeɖem kɛlɛ pamɩsɩ-ŋ lɩŋamʊʊ taa nɛ pɩñalɩ ñɔ-yɔɔ kʊwɛkɩm tɩŋa. Pɩkɛ sɔnzɩ nzɩ ɛ nɛ cejewa lɛɛna pɛkpɛndʊʊ yɔ.
Kpaɣɖɩŋ sakɩyɛ ɖɛwa, kɛlɛ mekizaa waa mba, pʊ-tɔbʊʊ se pɩɣyɩyaa pekpeli agbeɣla sɔsɔna sakɩyɛ nɛ payaa-yɛ se Ɛsɔ Tɔm kɩbandʊ tɩŋɩyaa tɛ ɛyaa, pɛwɛɛ pa-tɩ yɔɔ fɛɛɛ, pɔ-tɔm wɛɛ ndɩ nɛ pɔsɔɔlɩ pʊtɔdɩyɛ naʊʊ tɔm pɩkɩlɩ cɔɔcɩ naa lalaa. Kpaɣ pɩnaɣ 2014 mbʊ yɔ pakalɩɣ ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩ-ɛyaa kɔyɔ patalɩ tɔm mʊyaa ɛzɩ miiliiyɔɔ waa 600 kedeŋa kpeekpe taa.
Kiɖe tɛɛ lɛ, lɛɛzɩtʊ lɩmaɣzɩyɛ taatukuna cɔɔcɩ naa yaa politiki tɔm, pɩɩkɛ ɛsɔ tɔm yɔɔ maɣzɩm piŋ tɔm. Ɛsɔ yɔɔ tisuu lɩmaɣza kaakɛna Luther (pɩnzɩ 1483-1546) ɛnʊ weyi ɛgbaɣ lila huɖe taa yɔ, huɖe nɖɩ Pierre Valdo kaatɛma ñɔɔzʊʊ yɔ kpaɣ kpaɣɖʊ 12 tɛmtʊ alɩwaatʊ taa Fransɩɩ ɛjaɖɛ taa yɔ, [[Itaalii]] nɛ Suwisi, John Wyclif (pɩnzɩ 1320 ŋtalɩ 1384), Angletɛrɩ nɛ Jan Hus (pɩnzɩ 1369 ŋtalɩ 1415) kɛ Prague nɛ Bohême. Kɛlɛ ɖacaa papa kizi cɛlʊʊ Ɛsɔ tɔɔnaɣ Luther kɛlɛ ɛlɛ nɛ ɛ-tɔm sɔɔlɩyaa papɩsɩ pa-tɩ Luther ŋgbɛyɛ tɩnaa.
25g9bstby8uy17j60qj0m8tym5yjnvr
Pantekoti ŋgbɛyɛ
0
2908
14866
13729
2020-12-11T02:10:04Z
45.167.72.22
14866
wikitext
text/x-wiki
Pantekoti ŋgbɛyɛ pɩkɛ fezuu kiɖeɖeu tibitu apostoloo waa tɛ ŋgbɛyɛ, pɩkɛ Ɛsɔ Tɔm Kibandʊ tɩŋɩyaa ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩlɩna Amerika pasɩtɔɔr waa pa nɛ yɔ pɔ-cɔlɔ yɔ Charles Fox Parham nɛ William Joseph Seymour kɛ Etaazuunii ɛjaɖɛ taa pɩnaɣ [[1906]], pʊ-tɔbʊʊ ɛyaa mba papazɩna tɔm ndʊ.
Pasɩma ɛyaa mba nɛ mbʊ yɔ mbʊ lɛ mbʊ pɛcɛlɩ pa-tɩ siŋ Ɛsɔ Tɔm Takayaɣ kiɖeɖeɣa, ɖaɣnʊʊ lʊlʊʊ kɩfam, Fezuu Kiɖeɖeu lɩm sɔʊʊ, Fezuu Kiɖeɖeu kʊjɔŋ, lɩm sɔʊʊ sɔnzɩ kɛ ɛyʊ sʊtɩyʊ se pɩwɩlɩ ɛpɩsa tɔm kiɖeɖetu aseɣɖe tʊ, tɔm sʊsuu lɩmaɣza tʊ, ɛyʊ siɣsiɣ tʊ, weyi ɛtɛtyɩɣ cɔɔcɩ nɛ Kewiyaɣ pɔ-tɔm yɔ. Pew Research Center ñɩna nɛ kɩna se kpaɣ pɩnaɣ 2011 wɛɛ taa mbʊ pakalɩɣ ɛyaa mba yɔ patalɩ ɛyaa miiliiyɔɔ waa 279 mbʊ yɔ.
Pantekoti aŋgba sakɩyɛ wɛna a-tɛ tɔm wɩlɩtʊ yaa kpɛlɛkɩtʊ ndɩ nɛ lalaa, nɛ pañɩkɩɣ niye Ɛsɔ tɔm takayaɣ tovonum yɔɔ, nɛ ɛzɩma ɛyʊ ɛlɛɣzɩ ɛ-laŋɩyɛ pɩtɩŋna Yeesuu Krɩstʊ yɔɔ tisuu. Ɖɔkɔtɔ sɔsɔ Jackie David Johns tɔŋ se siŋ lɛ pantekoti ɛyaa sɔɔlɩ pɩtɩfɛyɩ takayasɩ maʊʊ se mbʊ pʊyɔɔ yɔ fezuu kiɖeɖeu lakɩ paa ɛzɩmta lɛ tʊmɩyɛ piŋ Ɛsɔ tɔm takayaɣ taa. Ɛyaa mba pɔ cɔlɔ lɛ ŋkatɩɣ Ɛsɔ tɔm takayasi kɩmamasɩ kɔyɔ pɔ-tɔbʊʊ ŋkatɩɣ Ɛsɔ ɖɔɖɔ nɛ mbʊ yekina nɛ ɖa nɛ Ɛsɔ ɖikpɛndʊ kʊyʊm nɛ ɖɩnɩɣ ɛzɩma kedeŋa ɖɔŋ yɔ.
Ɖɩcɔna piŋ kɔyɔ ɛyaa mba pɛ-tɛ tisim kpeekpe yɔɔ kɛlɛ se pɩlɩna Yeesuu Krɩstʊ sɩm nɛ e-femtu ɛzɩ pepimi-ɩ pɩlaʊ taa yɔ lɛ ɛha waɖɛ se pekpeɣ kʊwɛkɩm, se ɛyaa tɩŋa nɛ Ɛsɔ peceɣ pɩtɩŋna Tɔm Kiɖeɖetu yɔɔ. Ŋgbɛyɛ ɖɩ-paɣtʊ kɔyɔ se pɔcɔ ŋyaa na-tɩ se ŋkɛ Krɩstʊ tʊ lɛ pʊpɔzʊʊ se paɖaɣnɩ-ɩ lʊlʊʊ.
ex5x7pqd2xoa3ekvzrpwy910go4fn6l
Karolina Hayɩ Kiŋ
0
2909
13572
13570
2019-03-24T11:40:38Z
Gnangbade
58
liens
13572
wikitext
text/x-wiki
Karolina Hayɩ Kiŋ kɛna [[Etaazuunii|Etaazunii]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ cikpetʊ natʊyʊ. Nɛ Etazuunii ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ ajɛya cikpena naayɛ nɩɩnɩwa kpɛndɩna nɛ aɖʊ nɔɔ nɛ awɛɛ ɛjaɖɛ kʊɖʊmɖɩyɛ taa kpayɩ. Etaazunii tɔbʊʊ nɛ kabɩyɛ taa se ajɛya kɩkpɛndʊʊ.
Tɛtʊ ndʊ tɩcɔ ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ nɛ tɩta yɔ ndʊ yɔ: Wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa lɛ [[Atɩlantiki Lɩŋamʋʋ|Atɩlantiki lɩŋgamʊʊ]], hadɛ kiŋ lɛ [[Zɔɔrziyaa|Zɔɔrzii]] nɛ [[Karolina Hadɛ Kiŋ]]. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛtʊ sɔsɔtʊ payaɣ se Ralee nɛ ndʊ tɩ-taa ɛyaa kɩla yɔ ndʊ lɛ Salɔtɩ. Pamaza Karolina Hadɛ Kiŋ ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ ɖɩ-walanzɩ taa lɛ, panaa se ɖɩ-walanzɩ talɩ ɛzɩ 82 965 km2 nɛ ɖenɖe tɛtʊ ñabɩ wɛɛ yɔ, peeɖe pɩtalʊʊ ɛzɩ 78 051 km2 yɔ nɛ ɖenɖe lɩm ñɛwɛɛ yɔ, peeɖe ñɛwɛʊ ɛzɩ4 915 km2 yɔ pʊtɔbʊʊ se pɩtalʊʊ ɛzɩ looɖo yɔ kɛ mɩnɩʊ yɔɔ.
Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ nɖɩ kɛŋna ɛjaɖɛ 8 ñɩnɖɛ nɖɩ ɖɩsʊ Etaazunii ajɛya kɩkpɛndʊɣ ŋgbɛyɛ taa yɔ. Ɛlɛ pɩɩkɛ [[Agoza fenaɣ|agoza fenaɣ]] kɩyakʊ 23 ŋgʊ wiye pɩnaɣ 1788. Pɩnaɣ 2010 taa paakalɩ kɩgalʊʊ kɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ paana ɛyaa ɛzɩ 4 625 364 yɔ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩkɛŋna 24 ñɩnɖɛ ɛyaa ɖɔʊ taa kɛ Etazuunii ajɛya kɩkpɛndʊʊ kpeekpe taa.
Payaɣ Karaolina Hadɛ Kiŋ ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ ɖɩ-ñʊʊdʊ seHenry McMaster piyele nɛ komina ñʊndinaa kɔyɔ: Lɩndsey Graham nɛ Tim Scott. Kʊnʊŋ ŋgʊ pakɩlʊʊ yɔɔdʊʊ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛ komina tʊma taa nɛ pawɩlʊʊ-kʊ sukulinaa taa ɖɔɖɔ yɔ, ŋgʊ lɛ yɔ aŋgilisi. Pamaza ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ ɖɩ-walanzɩ taa lɛ, panaa se ɖɩ-walanzɩ talɩ ɛzɩ 126 256 km2 nɛ ɖenɖe tɛtʊ ñabɩ wɛɛ yɔ, peeɖe pɩzʊʊ pɩtalɩ ɛzɩ 126 256 km2 yɔ nɛ ɖenɖe lɩm ñɛwɛɛ yɔ, peeɖe ñɛwɛʊ ɛzɩ 13 253 km2 yɔ pʊtɔbʊʊ se pɩtalʊʊ ɛzɩ 9,5 yɔ kɛ mɩnɩʊ yɔɔ. Peeɖe tetʊ ndʊ tɩkɩla walanzɩ yɔ lɛ Saarlɔtɩ.
Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ nɖɩ kɛŋna ɛjaɖɛ 12 ñɩnɖɛ nɖɩ ɖɩsʊ Etaazunii ajɛya kɩkpɛndʊɣ ŋgbɛyɛ taa yɔ. Ɛlɛ pɩɩkɛ [[Kamɩŋ fenaɣ|kamɩŋ fenaɣ]] kɩyakʊ 21 ŋgʊ wiye pɩnaɣ 1789. Pɩnaɣ 2017 taa paakalɩ kɩgalʊʊ kɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ paana ɛyaa ɛzɩ 10 273 419 yɔ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩkɛŋna 10 ñɩnɖɛ ɛyaa ɖɔʊ taa kɛ Etazuunii ajɛya kɩkpɛndʊʊ kpeekpe taa.
Payaɣ Karolina Hayɩ Kiŋ ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ ɖɩ-ñʊʊdʊ se Roy Cooper piyele nɛ komina ñʊndinaa kɔnɩyaa kɔyɔ: Richard Burr nɛ Thom Tillis.
Kʊnʊŋ ŋgʊ pakɩlʊʊ yɔɔdʊʊ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛ komina tʊma taa nɛ pawɩlʊʊ-kʊ sukulinaa taa ɖɔɖɔ yɔ, ŋgʊ lɛ yɔ [[Englɩsɩɩ kʊnʊŋ|Eŋgilisi]].
ll851444iye9ga2gx8zooycbmf8z2m8
Karolina Hadɛ Kiŋ
0
2910
13564
13563
2019-03-24T11:35:04Z
Gnangbade
58
liens
13564
wikitext
text/x-wiki
Karolina Hadɛ Kiŋ kɛna [[Etaazuunii|Etaazunii]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ cikpetʊ natʊyʊ. Nɛ Etazuunii ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ ajɛya cikpena naayɛ nɩɩnɩwa kpɛndɩna nɛ aɖʊ nɔɔ nɛ awɛɛ ɛjaɖɛ kʊɖʊmɖɩyɛ taa kpaɩ. Etaazunii tɔbʊʊ nɛ kabɩyɛ taa se ajɛya kɩkpɛndʊʊ.
Tɛtʊ ndʊ tɩcɔ ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ nɛ tɩta yɔ ndʊ yɔ: Wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa lɛ [[Atɩlantiki Lɩŋamʋʋ|Atɩlantiki lɩŋgamʊʊ]], wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa kiŋ nɛ hadɛ kiŋ lɛ [[Zɔɔrziyaa]]; piyele nɛ hayʊ kiŋ lɛ [[Karolina nɛ hayʊ|Karolina Hayɩ Kiŋ]]. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛtʊ sɔsɔtʊ payaɣ se Kolombiya nɛ tɩtaa ɖɔɖɔ ɛyaa kɩla ɖɔʊ.
Pamaza Karolina Hadɛ Kiŋ ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ ɖɩ-walanzɩ taa lɛ, panaa se ɖɩ-walanzɩ talɩ ɛzɩ 82 965 km2 nɛ ɖenɖe tɛtʊ ñabɩ wɛɛ yɔ, peeɖe pɩtalʊʊ ɛzɩ 78051 km2 yɔ nɛ ɖenɖe lɩm ñɛwɛɛ yɔ, peeɖe ñɛwɛʊ ɛzɩ 4915 km2 yɔ pʊtɔbʊʊ se pɩtalʊʊ ɛzɩ looɖo yɔ kɛ mɩnɩʊ yɔɔ.
Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ nɖɩ kɛŋna ɛjaɖɛ 8 ñɩnɖɛ nɖɩ ɖɩsʊ Etaazunii ajɛya kɩkpɛndʊʊ ŋgbɛyɛ taa yɔ. Ɛlɛ pɩɩkɛ [[Agoza fenaɣ|agoza fenaɣ]] kɩyakʊ 23 ŋgʊ wiye pɩnaɣ 1788. Pɩnaɣ 2010 taa paakalɩ kɩgalʊʊ kɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ paana ɛyaa ɛzɩ 4 625 364 yɔ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩkɛŋna 24 ñɩnɖɛ ɛyaa ɖɔʊ taa kɛ Etazuunii ajɛya kɩkpɛndʊʊ kpeekpe taa.
Payaɣ Karaolina nɛ hadɛ kiŋ ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ ɖɩ-ñʊʊdʊ seHenry McMaster piyele nɛ komina ñʊndinaa kɔyɔ: Lɩndsey Graham nɛ Tim Scott.
Kʊnʊŋ ŋgʊ pakɩlʊʊ yɔɔdʊʊ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛ komina tʊma taa nɛ pawɩlʊʊ-kʊ sukulinaa taa ɖɔɖɔ yɔ, ŋgʊ lɛ yɔ [[Englɩsɩɩ kʊnʊŋ|aŋgilisi]].
afx04fth7iauv962wmm0rnua8sduwq6
Burrhus Frederic Skinner
0
2911
17978
13904
2024-01-20T14:23:42Z
Gnassingbé-Gnassingbé
4636
Catégorie
17978
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:B.F._Skinner_at_Harvard_circa_1950.jpg|vignette|B.F. Skinner at Harvard circa 1950]]
Burrhus Frederic Skinner kɛ ɛyʊ weyi ɛlaba ɛyʊ fitenum sukuli yɔ ɛkɛ mazɩyʊ Amerika ɛjaɖɛ taa. Ivan Pavlove tʊma kaañaɣ ɛ-yɔɔ piŋ ɛ nɛ John Watson. Palʊla Sinner pɩnaɣ 1904 [[Pɛnsilvaanii|Pennsylvani]] kɛ [[Etaazuunii]] ɛjaɖɛ taa.
[[Fichier:Skinner_teaching_machine_07.jpg|vignette|Skinner teaching machine 07]]
Ɛmʊ sukuli sɔsɔʊ taa takayaɣ ŋga kawɩlɩɣ se ɛkɛ sukuli pɩɣa sɔsɔ yɔ lɛ kɛ ''Hamilton College'' taa [[Aŋgɩlɩtɛɛrɩ|Ɛŋglɩsɩ]] ɛjaɖɛ pɩnaɣ 1926 lɛ ɛkpaɣ lɩmaɣza mbʊ se ɛtɛzʊʊ ɛ-tɛ kpɛlɛkɩtʊ sukuli kɛ [[Harvard sukulɩ kɩtɛzʊʊ|Harvard sukuli kɩtɛzʊʊ]] taa, peeɖe ɛmʊ ɛyʊ fetenum kpɛlɛkʊʊ takayaɣ sɔsɔ pɩnaɣ 1931. Peeɖe ɛcaɣ pɩkɔɔ pɩsɩna pɩnaɣ ŋga 1936 ɛ-tɛ kpɛlɛkɩtʊ nɔmɔʊ taa. Ɛwɩlɩ sukuli [[Minesootaa|Minnesota]] sukuli kɩtɛzʊʊ taa, ɛpɩsɩ peeɖe sukuli ŋgʊ kɩ-taa takʊʊ nɛ wiluu tʊmɩyɛ ñʊʊ tʊ kɛ Indiana sukuli kɩtɛzʊʊ taa pɩnaɣ 1945.
Ɛpɩsɩ sukuli kɩtɛzʊʊ ŋgʊ kɩ-taa pɩnaɣ 1948, nɛ pɛkpɛlɛkɩ-ɩ ɛyʊ fitenum tɔm camɩyɛ nɛ ɛwɛɛ tʊmɩyɛ ndɩ ɖɩ-yɔɔ halɩ ɛkɔɔ ewolo hɛzʊʊ pɩnaɣ 1974. Ɛsɩpɩna calɩm pɩcɛɖɛ kʊdɔŋ [[Kɩyɛɛna fenaɣ|kɩyɛna fenaɣ]] kɩyakʊ 18 pɩnaɣ 1990. Pepimi-ɩ Mount Auburn pɩlaŋ yɔɔ. Burrhus Frederic Skinner kɛ ɛyʊ weyi ɛlaba ɛyʊ fitenum sukuli yɔ ɛkɛ mazɩyʊ Amerika ɛjaɖɛ taa. Ivan Pavlove tʊma kaañaɣ ɛ-yɔɔ piŋ ɛ nɛ John Watson.
[[Catégorie:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Catégorie:Maɣzʋʋ lɛɣtʋ tɩnaa]]
[[Catégorie:Etaazuunii]]
1rumbtmmyu6umhgb1mvifqqfd3wi28c
Carl Gustav Jung
0
2912
18053
13646
2024-04-28T05:11:29Z
CommonsDelinker
130
Removing [[:c:File:EDMA_-_La_psychanalyse,_Le_Livre_de_Poche,_1975_(page_22-1_crop).jpg|EDMA_-_La_psychanalyse,_Le_Livre_de_Poche,_1975_(page_22-1_crop).jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Krd|Krd]] because: No ticket permission since 28
18053
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:CGJung.jpg|vignette|CGJung]]
Carl Gustav Yung yɔɔdaɣ taa lɛ pɩlʊʊ se /ˈkarl ˈɡʊstaf ˈjʊŋ/ ɛkɛ ɛyʊ fitenum ɖɔkɔtɔ [[Suwiisi|Suwisi]] ɛjaɖɛ taa, palʊla-ɩ hasɩyaɖɛ fenaɣ 26 pɩnaɣ 1875 Kesswil (Thurgovi kantɔŋ taa) nɛ ɛsɩ mɩsɩkʊm fenaɣ kɩyakʊ 6 pɩnaɣ [[1961]] taa kɛ Küsnacht (Zurich kaŋtɔŋ taa Suwisi ɛjaɖɛ taa.
Paasɩŋ keekee Carl Gustav Jung fezuu caɣʊ tɔm sakɩyɛ. Mbʊ pʊyɔɔ yɔ ekiza se ɛɛmaɣ ɛ-maɣmaɣ ɛ-tɩ tɔm takayasɩ taa. Ɛyʊ weyi payaɣ se Aniéla Jaffé mana ɛ-yɔɔ tɔm, ɛnʊ pɩzɩna nɛ ɛñɩtɩna Jung nɛ ɛmʊ ɛ-yɔɔ tɔm takayasɩ nasɩyɛ kpaɣ pɩnaɣ [[1957]], ŋngʊ alɩwaatʊ ndʊ ɛɛwɛna pɩnzɩ 83.
Carl Gustav Jung palʊla-ɩ pɩnaɣ 1875 Kesswil, Suwisi ɛjaɖɛ taa, kɛ Caama cejewiye naɖɩyɛ liɖe taa kɛlɛ cɛjɛ hɔɔlʊʊ taa ɛ-caa kaakɛ Luther tɛ pasɩtɔr. Ɖoyo hɔɔlʊʊ taa lɛ, Jung lɩna ɖɔkɔtɔ naa sakɩyɛ tɛ. Ɛ-takayaɣ ŋga ɛya-kɛ hɩɖɛ se Me-fezuu yɔ ka-taa ɛlɩzɩ tɔbʊʊ nɛ ɛwɩlɩ ɛzɩma ɛsɔɔlɩ Ɛsɔ Tɔm kpem nɛ ɖɔkɔtɔ tʊmɩyɛ yɔ.
E-ɖoo Emilie, palʊla-ɩ Preiswerk ɛ-tɛ nɛ Nürtingen kiŋ nɛ ɛ-tɛ lʊlʊʊ taa pɛkpɛndɩ ɛyaa hiu nɛ naalɛ. Pɩkɔma [[lɛlaɣ fenaɣ]] kɩyakʊ 14 pɩnaɣ [[1903]], ɛkpaɣ halʊ Emma Rauschenbacch, ɛ nɛ-ɩ palʊlɩ piyaa kagbanzɩ. Emma tɛ mba lukaɣna waacɩ naa nɛ paawɛ ñɩm kpem nɛ pɛwɛɛ Schaffhouse kaŋtɔŋ taa.
706k4r62bhcnd6jr0iw974ft88sruun
Donald Trump
0
2913
18559
17977
2025-10-17T17:29:13Z
Boja02
5191
18559
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Official Presidential Portrait of President Donald J. Trump (2025).jpg|vignette|Donald Trump (2025)]]
'''Donald John Trump''', palʊla-ɩ [[Mɩsɩkʋm fenaɣ|mɩsɩkʊm fenaɣ]] kɩyakʊ 14 pɩnaɣ [[1946]] [[Niyuu Yɔrɩkɩ|New York]] tɛtʊ taa, ɛkɛ mansʊʊ malɩ ɛyʊ, ɛlakɩ tʊmɩyɛ kɛlɛm kɛlɛm waa tʊmɩyɛ taa ɛkɛ [[Etaazuunii|Amerika]] tʊ, ɛkɛ kpaɣ ɖooo [[kɔlaɣ fenaɣ]] kɩyakʊ 20 pɩnaɣ 2017 alɩwaatʊ kɛ Etaazuunii ɛjaɖɛ tʊ. His president term ended on January 20, 2021. Ɛlakɩ tʊmɩyɛ ɛ-caa nesi tɛɛ tʊmɩyɛ sɔsɔyɛ ɖeɖe nɖɩ payaɣ se Elizabeth Trump & Son, kɛ alɩwaatʊ ndʊ ɛlakaɣ tadɩyɛ sukuli Wharton yɔ [[Pɛnsilvaanii]] sukuli kɩtɛzʊʊ taa yɔ.
Pɩkpaɣ nɛ pɩnzɩ 1970 lɛ, ɛwɛna ɖɛsɩ sakɩyɛ nzɩ sɩ-hɩla sɛwa yɔ, ɖɩsɩ sɔsɔsɩ sakɩyɛ sakɩyɛ nɛ payaa-zɩ ɛ-hɩɖɛ. Ɛ-ɖɩsɩ nzɩ sɩ-taa peeɖe ŋga kaakɩlɩ wɛnaʊ ɛsɔda kuduyiŋ nɛ pɩkɩlɩ ɖɔʊ yɔ ŋga yɔ Trump Tower kɛwɛ New York tɛtʊ taa, nɛ ɖɩsɩ sɔsɔsɩ lɛɛsɩ sakɩyɛ kaawɛ ajɛyɛ lɛɛna taa. Pazɩ pazɩ yɔɔ ɛkɔɔ ɛpaɣzɩ politiki tɔm taa ɖʊ ɛ-nɔɔ kpaɣ pɩnaɣ [[1980]] wɛɛ taa.
Palʊla Donald Trump kɛ Jamaïka kooka taa, Queens egeetiye taa kɛ New York tɛtʊ taa. Pɔsɔ-ɩ Ɛsɔ tɛ Lɩm nɛ pakpazɩ-ɩ ɖoŋ pɩɣyɩyaa Ɛsɔ sɛtʊ ŋgbɛyɛ taa kɛnɛ kɛ e-kooka taa. Ɛ-caa nɛ e-ɖoo pɔ-cɔlɔ lɛ ɛkɛ naanza tʊ kɛ piyaa kagbanzɩ hɛkʊ taa, ɛ-caa kɔyɔ Fred Trump (palʊla ɛlɛ pɩnaɣ 1905 nɛ ɛsɩ 1999) nɛ e-ɖoo kɔyɔ Mary Anne Trump palʊla-ɩ MacLeod cejewiye taa pɩnaɣ [[1912]] nɛ ɛsɩ pɩnaɣ [[2000]]. Ɛwɛna ɖalaa naalɛ nɛ kɔɔnaa naalɛ ɖɔɖɔ Maryanne Trump Barry, Fred Jr., Elizabeth, nɛ Robert. Fred Trump Jr, ɛkɛ Donald Trump ɖalʊ sɔsɔ ɛsɩba pɩnaɣ [[1981]] pɩtɩŋna ɛ-sʊlʊm ñɔtʊ yɔɔ kɛnɛ, kɛlɛ Donald Trump kpa ɛ-tɩ nɛ ekizi sʊlʊm tɩŋa keŋkeŋ ñɔʊʊ nɛ sɩgaa naa ñɔʊʊ ɖɔɖɔ.
Donald Trump caa liɖe kɛ [[Caama]] ŋgʊ e-ɖoo liɖe kɔyɔ [[Ekɔsɩ]]. Ɛ-cɔzɔ naa kaalɩna Kallstadt. Frederick Trump, Donald Trump cɔzɔ kɛlɛ, pɩsɩ ɛ-tɩ ñɩm tʊ pɩtɩŋna ɛlakaɣ tʊmɩyɛ akɔma tɔɔnasɩ ɖɩpɛdɩyɛ taa.
[[Catégorie:!Main category]]
[[Catégorie:Etaazuunii]]
[[Catégorie:Politiki laɖaa]]
9yq6y4ccdqdy83vz9hj1xfno1xg8nlx
Elizabeth 2
0
2914
18529
18479
2025-07-12T17:48:36Z
BradyBoyer2
5436
18529
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Queen_Elizabeth_II_in_March_2015.jpg|vignette|Queen Elizabeth II in March 2015]]
Elisabeth 2 tʊ ([[Englɩsɩɩ kʊnʊŋ|Ɛŋglɩsɩ kʊnʊŋ]] taa lɛ, Elizabeth II), palʊla-ɩ [[ɖomaɣ fenaɣ]] kɩyakʊ 21 pɩnaɣ [[1926]] Mayfair tɛtʊ taa ([[Lɔndrɩ|Londres]]), ɛkɛ abiɖe ɛgbam yaa wiyaʊ halɩñɩnʊ kɛ Kewiyaɣ kɩkpɛnaɣ ɛjaɖɛ taa kɛ Bretñɩ nɛ Irland nɛ hayɩ kiŋ ɛjaɖɛ, ɛkɛ ɖɔɖɔ Commonwealth of Nations ñʊʊ tʊ, pʊ-tɔbʊʊ ajɛyɛ mɛwɛ man-tɩ yɔɔ waa wena akpɛndɩ nɩɩnɩwa nɛ naalɛ yɔ.
[[File:Hrh Princess Elizabeth in the Auxiliary Territorial Service, April 1945 TR2832.jpg|thumb|Hrh Princess Elizabeth in the Auxiliary Territorial Service, April 1945 TR2832]]
Alɩwaatʊ ndʊ ɛ-caa George 6 kpaɣ kewiyitu yɔ pɩnaɣ [[1936]] pɩlɩna mbʊ ɛ-ɖalʊ Edouard 8 kiza kpelaɣ yɔ, lɛ Elisabeth pɩsɩ peyebina-m ñɩm pɩɣa Ɛŋglɩsɩ ɛjaɖɛ taa. Pɩkɔma kedeŋga kpeekpe you naalɛ ŋgʊ alɩwaatʊ lɛ, Elisabeth sʊʊ Auxiliary Territorial Service, pɩkɛ sɔɔjɛtʊ tʊmɩyɛ kɛnɛ. Pɩkɔɔ [[kamɩŋ fenaɣ]] kɩyakʊ 20 pɩnaɣ [[1947]] lɛ, ɛwalɩ Philip Mountbatten ɛlɛ ɛlʊlʊʊna pɩyaa naananza nzɩ yɔ [[Charles 3|Charles]], Anne, Andrew nɛ Edward.
[[File:President Ronald Reagan riding horses with Queen Elizabeth II during visit to Windsor Castle.jpg|thumb|President Reagan and Queen Elizabeth II 1982]]
Elizabeth kpaɣ kewiyitu kpelaɣ [[Aŋgɩlɩtɛɛrɩ|Aŋglɩtɛɛrɩ]] ɛjaɖɛ taa [[lɛlaɣ fenaɣ]] kɩyakʊ 6 pɩnaɣ [[1952]], kɛlɛ ɛpɩsɩ lʊbɛ ajɛyɛ wena awɛ a-tɩ yɔɔ kɛ Commonwealth taa ana yɔ Afrika nɛ Hadɛ yɔɔ ɛjaɖɛ, [[Ositraalii|Ositralii]], [[Kanadaa|Kanada]], [[Sriilanka|Ceylan]], [[Seelandɩ Kɩfalʊʊ]], [[Pakisitaanɩ|Pakisitan]] nɛ Royaume-Uni. Kpaɣ pɩnzɩ [[1956]] nɛ [[1992]] hɛkʊ taa e-kewiyitu tɛtʊ naa lɛɛzɩ mbʊ pʊyɔɔ yɔ, ageeta naayɛ pɩsa awɛɛ a-tɩ yɔɔ nɛ halɩ lɛɛna pɩsɩ ajɛyɛ maɣmaɣ.
[[File:George W. Bush toasts Elizabeth II 2007.jpg|thumb|George W. Bush toasts Elizabeth II 2007]]
Pʊsɔzɩna Ositralii, Kanada, Zelande Kɩfalʊʊ nɛ Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ ɛjaɖɛ lɛ, Eliwabeth kewiyitu talɩ ajɛyɛ anɛ ɖɔɖɔ Jamaïki, Barbade, Bahamas ɛyaa tɛ, Grenade, [[Papuwazii Kinee Kɩfalʊʊ|Papouasie-Guinée Kɩfalʊʊ,]] Salomon lɩm hɛkʊ taa ajɛyɛ, Tuvalu, Lucie Kiɖeɖeu, Vincent Kiɖeɖeu nɛ Grenadine, Belize, Antigua nɛ Barbuda nɛ Kristofi Kiɖeɖeu nɛ Nivisi ajɛyɛ.
[[Category:Halaa sɔsaa]]
cvzqvwvwpdxed3wmpwttdjitvpfzfb6
Emmanuel Macron
0
2915
18473
14660
2025-05-15T03:58:31Z
Onuphriate
5375
18473
wikitext
text/x-wiki
[[File:Emmanuel Macron (cropped).jpg|thumb|Emmanuel Macron (2017)]]
'''Emmanuel Macron''', palʊla-ɩ saŋayɩŋ fenaɣ kɩyakʊ 21 pɩnaɣ 1977 kɛ Amien tɛtʊ taa, ɛyʊ ɛnʊ ɛkɛ tʊmɩyɛ tʊ sɔsɔ nɔɔyʊ nɛ ɛkɛ ɖɔɖɔ [[Fransɩɩ]] ɛjaɖɛ ñʊʊ tʊ. Ɖooo pɩnaɣ 2017 kɛ agoza fenaɣ kɩyakʊ 14 kɛ ɛpɩsɩ Fransɩɩ ɛjaɖɛ ñʊʊ tʊ.
Ɛɛkɛ samaɣ tʊma yɔɔ cɔnɩyʊ (MDC), pɩkɔma pɩnaɣ 2006 ŋtalɩ 2009 lɛ ɛsʊʊ samaɣ ñɩm lɩmaɣzɩyɛ tɩnaa ŋgbɛyɛ taa. Pɩnaɣ 2012 alɩwaatʊ lɛ pakpa-ɩ se ɛkɛ François Hollande takayaɣ taa mayʊ kɛ ɛjaɖɛ ñʊʊ tʊ tʊmɩyɛ taa Fransɩɩ taa kɛlɛ ɛ nɛ-ɩ pɩwɛɛ camɩyɛ e-kewiyitu alɩwaatʊ taa. Ɛ-ɛjaɖɛ taa ɛyaa sakɩyɛ taatɩlɩta-ɩ pʊɖɔɔ piŋ kɛlɛ, patɩkpa-ɩ se ɛpɩsɩ tɔsʊʊ huu nɛ tʊma sɔsɔna nɛ ñʊŋ kalɩyasɩ tʊma tɛ ministri.
Emmanuel Jean-Michel Frédéric Macron kɛ Jaen Michel Macron pɩyalʊ, palʊla-ɩ pɩnaɣ 1950, ɛɛkɛ ɖɔkɔtɔ sɔsɔ ɛzɩ payaʊ se tɔkɩtɛrɩ yɔ, ɛkɛ ɖɔɖɔ wɩlɩyʊ kɛ Amien CHU ɖɔkɔtɔ taa, e-ɖoo kɔyɔ François Noguès, ɛlɛ ñɛkɛ ɖɔkɔtɔ lɔŋ tasɩyʊ samaɣ tʊmɩyɛ ɖeɖe. Ɛyaa mba pɛ-tɛ kajalaɣ sɩba pʊcɔ palʊlɩ-kɛ. Pʊwayɩ yɔ palʊla naatozo papa yɔ Emmanuel, Laurent (palʊla-ɩ pɩnaɣ 1979 kɛlɛ ɛlɛ ñawalɩ Sabine Aimot, nɛ Estelle (palʊla ɛlɛ pɩnaɣ 1982 kɛlɛ ɛlɛ ñawalɩ Carl Franjou).
Macron liɖe lɩna Authie haɖaa taa, Somme tɛtʊ taa. Ɛ-cɔzɔ sɔsɔ Henri Macron kaakɛ egeetiye ñʊʊ tʊ pɩnzɩ 1953 ŋtalɩ 1964. Ɛ-caa ɖoo, pʊ-tɔbʊʊ se e-neze (palʊla-ɩ Robertson cejewiye taa) ɛlɛ tɛ kɛna Bristol Ɛnglɩsɩ ɛjaɖɛ taa. Pɔsɔ Emmanuel Macron lɩm lɛ ɛɛwɛna pɩnzɩ 12 ɖeke pɩlɩna ɛ-maɣmaɣ ɛ-sɔɔlɩm yɔɔ, kɛ alɩwaatʊ ndʊ ɛsʊɣa Yeesuu ŋgbɛyɛ tɩnaa tɛ kɔlɛɛzɩ taa yɔ kɛ Amiens tɛtʊ taa yɔ.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Politiki laɖaa]]
[[Category:Eerɔpʋ]]
[[Category:Fransɩɩ]]
p7s6cbcofcr4dx9vrrw6bs3enp1pbf8
Georges Groddeck
0
2916
13908
12904
2019-04-10T08:34:16Z
Atticmaker
127
Category added
13908
wikitext
text/x-wiki
Georg Walter Groddeck, palʊla-ɩ aloma fenaɣ kɩyakʊ 13 pɩnaɣ 1866 Bad Kösen (Saale yɔɔ) nɛ ɛsɩ mɩsɩkʊm fenaɣ kɩyakʊ 11 pɩnaɣ 1934 Knonau tɛtʊ taa, pɩñɔtɩna Zurich, ɛkɛ maɣzɩm kɔyɛ labɩnayʊ ɖɔkɔtɔ Caama ɛjaɖɛ taa.
Palʊla Groddeck Saxe, ɛ-caa kaakɛ ɖɔkɔtɔ niiye mʊyʊ nɔɔyʊ Bismarck cɔlɔ. Ɛwɛɛna ɖalaa naanza nɛ kɔɔnaa, nɛ patɩŋa pasɩbɩna tomnaɣ taa kʊdɔmɩŋ nɩɩyɛ.
Kajalaɣ lɛ, ɛɛkɛ sukuli pɩɣa Pforta sukuli taa mbʊ lɛ, Groddeck paɣzɩ kpɛlɛkʊʊ ɖɔkɔtɔ tʊmɩyɛ Berlin.
Pɩkɔɔ pɩnaɣ 1900 nɛ ɛ nɛ ɛ-kɔɔ nɛ ɛ-halʊ kajalaɣ tʊ Else von Goltz-Neumann, patʊlɩ kpeziwɩlaɣ yɔɔ tʊmɩyɛ ɖɩlaɖɛ Baden-Baden. Kedeŋa kpeekpe you kajalaɣ ŋgʊ ɖeɖe lɛ, ɛkɛ sɔɔja ɖɔkɔtɔ ñɩnʊ mbʊ lɛ, peyebina-ɩ kʊdɔntɩnaa nɛ ɛcɔŋna ɔ-yɔɔ kamɩŋaɣ kɩsɛmaɣ tʊmɩyɛ taa. Ɛyʊ ɛ nɛ yɔ ɛkɔɔ nɛ ɛsɩ Suwisi ɛjaɖɛ taa.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Maɣzʋʋ lɛɣtʋ tɩnaa]]
[[Category:Caama]]
cgtfr647li8e6cnxxbd0niwkic6labv
Jacques Lacan
0
2917
18031
17965
2024-03-23T23:42:01Z
CommonsDelinker
130
Removing [[:c:File:EDMA_-_La_psychanalyse,_Le_Livre_de_Poche,_1975_(page_30_crop).jpg|EDMA_-_La_psychanalyse,_Le_Livre_de_Poche,_1975_(page_30_crop).jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Yann|Yann]] because: per [[:c:Commons:Deletion reques
18031
wikitext
text/x-wiki
Jacques Lacan, palʊla ɛyʊ ɛnʊ [[ɖomaɣ fenaɣ]] kɩyakʊ 13 pɩnaɣ [[1901]] [[Paarii]] tɛtʊ naatozo ndʊ taa nɛ ɛsɩ [[salaŋ fenaɣ]] kɩyakʊ 9 pɩnaɣ [[1981]] Paarii tɛtʊ loɖo ndʊ taa, ɛyʊ ɛnʊ ɛɛkɛ kpaaŋ kʊdɔmɩŋ fɛɖʊ, ɛyʊ maɣzɩm tʊmɩyɛ kpɛlɛkɩyʊ [[Fransɩɩ]] tɛtʊ taa. Ɛlaba ɖɔkɔtɔ naa sukuli piŋ mbʊ lɛ, ɛsɔɔlɩ nɛ ɛcɛlɛ ɛ-tɩ kɛ kpaaŋ kʊdɔmɩŋ tʊmɩyɛ nɛ ɛmʊ takayaɣ sɔsɔ ŋga kawɩlɩ se tovonum lɛ ɛkpɛlɛka tʊmɩyɛ nɛ ɖɩ-mʊna-ɩ yɔ pɩnaɣ [[1932]].
Palaba kedeŋa kpeekpe you naalɛ ŋgʊ wayi yɔɔ ɛ-tʊmɩyɛ kpa ɖoŋ keekee. Ɛpɩɣyɩɣ pɩlɩna mbʊ se ɛyaa ɛpɩsɩ [[Sigmund Freud|Freud]] lɩmaɣza yɔɔ. Ɛɖɩna ñɩnʊʊ mbʊ lɛ, ɛyʊ kʊyʊm ɛnʊ ɛlakɩ kedizasi kpaɣ pɩnaɣ [[1953]] ŋtalɩ [[1979]] wɛɛ taa nɛ halɩ ɖɩpɩzɩɣ ɖɩtɔ se pɩkɔɔ pɩtalɩ ɛ-sɩm pɩnaɣ.
Jacques Lacan ɛnɛ, ɛkɛ kajalaɣ tʊ kɛ ɛ-caa nɛ e-ɖoo pɔ-cɔlɔ ɛlɛ paakɛ ñɩm tɩnaa. Ɛ-caa liɖe taa ɛ-cɔzɔ kaakɛ pɛdɩyʊ wondu ɖɩɣa sɔsɔ nakɛyɛ taa, ɛlɛ halʊ Julie Dessaux kaakɛ weyi ɛkpɛlɛkaɣ ɛ-cɔlɔ tʊmɩyɛ kɔɔ.
Jacques Lacan laba e-sukuli kɛ Stanislas kɔlɛɛzɩ taa pɩkɛ sukuli ŋgʊ kɩɩwɛ kɩ-tɩ yɔɔ ɛlɛ kɩkɛ katoliki ŋgʊ, peeɖe ɛlaba kpaɣ pɩnaɣ [[1907]] ɛ-tɛ ɖamɩŋ cikpeŋ nɛ hɛkʊ ñɩŋ, ŋgʊ pɩwɩɣa-ɩ paa ɛzɩmta nɛ ɛtapɩzɩɣ sukuli wobu kɩyakɩŋ tɩŋa. Palʊla ɛ-ñʊʊ yɔɔ tʊ pɩnaɣ [[1902]] nɛ ɛsɩ pɩnaɣ [[1904]] pɩlɩna hɔyɛ kʊdɔŋ yɔɔ. Ɛ-kɔɔ Madeleine Marie Emmanuelle, walɩ ɛ-ɖɛtʊ nɔɔyʊ Jacques Houlon, kɛlɛ ɛcaɣ pɔ-cɔlɔ Indochine alɩwaatʊ sakɩyɛ kpem, palʊla ɛlɛ pɩnaɣ [[1903]]. Marc Marie ɛ-tɛɛ tʊ kɛlɛ ɛlɛ wɛna pɩnzɩ lʊbɛ, ñapɩsɩ pʊwayi yɔ maacɔ nɛ ɛ-hɩɖɛ kɛlɛ François.
[[Catégorie:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Catégorie:Maɣzʋʋ lɛɣtʋ tɩnaa]]
[[Catégorie:Fransɩɩ]]
t45gf0af4vcdlkgcb1uiq7rfmyhu93d
Jean Piaget
0
2918
14661
13910
2020-08-09T14:59:16Z
Tarih
2713
+image #WPWPTR #WPWP
14661
wikitext
text/x-wiki
[[File:Jean Piaget in Ann Arbor.png|thumb|200px|right|Jean Piaget]]
Jean William Fritz Piaget, ɛyʊ ɛnʊ palʊla-ɩ kɩyɛna fenaɣ kɩyakʊ 6 pɩnaɣ 1896 Neuchatêl Suwisi ɛjaɖɛ taa nɛ ɛsɩ salaŋ fenaɣ kɩyakʊ 16 pɩnaɣ 1980 Geneve tɛtʊ taa, ɛyʊ ɛnʊ ɛkɛ wezuu kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ tʊ, ɛkɛ ɛyʊ maɣzɩm taa wiluu tʊmɩyɛ tʊ, cɔlɩyɛ tʊmɩyɛ tʊ, ɛkɛ tɩlʊʊ tɛ wazaɣ kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ tʊ Suwisi ɛjaɖɛ taa. Ɛtʊsa mʊntʊsʊʊ ŋgʊ pɩlɩna ɛyʊ fetenum yɔɔ yɔ pɩsa pɩyʊ keem mbʊ pɩtɩlɩ ɛzɩma ɛyʊ nɛ e-lone pʊmʊna ɖama yɔ, pɩlɩna ɛnɛ ɛnʊ ɛ-tɛ palaka yɔɔ kpaɣ ɖooo ɛ-pɩjatʊ, ɛzɩma pɛkpɛlɛkɩ-ɩ nɛ ɛkɔɔ ɛpaɣlɩ yɔ.
Ɛkɛ Arthur Piaget pɩɣa sɔsɔ (kpaɣ pɩnzɩ 1865 ŋtalɩ 1952), ɛɛkɛ hɛkʊ nɛ hɛkʊ alɩwaatʊ taa matʊ wɩlɩyʊ, e-ɖoo ñɛkɛ Fransɩɩ tʊ ɛlɛ payaɣ Rebecca Jackson (pɩnzɩ 1872 ŋtalɩ 1942), William Fritz Jackson pɛlɔ (James Jackson sɛyɩ kɛlɛ).
Ɛwɛna pɩnzɩ hiu nɛ kʊyʊm lɛ, Jean Piaget ɛnʊ ɛkɛ sukuli pɩɣa Neuchâtel latɛŋ kɔlɛɛzɩ taa, ɛma ntɔnjɔɔlɩyɛ tɔmʊʊ nakʊyʊ pɛcɛlɩna yovo waa yɔɔ, ɛlɛ ɛɛna ɛyʊ ɛnʊ lakʊ nakʊyʊ taa. Tɔmʊʊ ɛpaɣzɩna ɛ-lɛɣtʊ tʊmɩyɛ.
Ɛlaba fenasɩ naatozo Zurich lɛ, tɛtʊ nddʊ tɩ-taa peeɖe ɛkpɛlɛka maɣzɩm taa wiluu tʊmɩyɛ (tʊmɩyɛ nɖɩ ɛ nɛ Sabine Spielrein palaba, nɛ mba tɛzɩna-ɖɩ ɖɔɖɔ, kɛlɛ ɛɖɛɛ nɛ ɛla pɩnaɣ kʊyʊmaɣ Paarii tɛtʊ, ɖɩnɛ ɛlaba tʊmɩyɛ Alfred Binet tɛ takʊʊ nɛ wiluu kuduyuu taa. Peeɖe ɛtɩlɩ nɔmɔŋ weyi pakpaɣna nɛ patɩlɩ ɛyʊ fitenum pʊ-tɔbʊʊ ɛyʊ lɔŋ ɖeɖe.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Maɣzʋʋ lɛɣtʋ tɩnaa]]
[[Category:Suwiisi]]
ttow563rqlnpu5due4rih43ysov1wtm
Burrhus Frederic Shinner
0
2920
12912
2018-08-23T08:49:41Z
Hugo.arg
49
Hugo.arg kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Burrhus Frederic Shinner]] ñɩŋgʋ nɛ [[Burrhus Frederic Skinner]] ñɩŋgʋ yɔɔ
12912
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Burrhus Frederic Skinner]]
4gldki2irvxh4o22ouy0b7nt8pr2z5g
Milton Hyland Erickson
0
2922
17963
13909
2024-01-20T13:40:38Z
Gnassingbé-Gnassingbé
4636
Catégorie
17963
wikitext
text/x-wiki
Milton Hyland Erickson, palʊla-ɩ saŋayɩŋ fenaɣ kɩyakʊ 5 pɩnaɣ 1901 Aurum Nevada) nɛ ɛsɩ Lakɩŋ fenaɣ kɩyakʊ 25 pɩnaɣ 1980 Phoenix (Arizona tɛtʊ taa), ɛɛkɛ kpaŋ kʊdɔmɩŋ ɖɔkɔtɔ ɛkɛ ɖɔɖɔ maɣzɩm kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ tʊ Amerika ɛjaɖɛ taa, ɛlaba tʊmɩyɛ piŋ ɛyʊ ɖom lubitu hɔɔlʊʊ taa kpem. ́
Ɛ-tʊmɩyɛ labʊ alɩwaatʊ taa lɛ, ɛ nɛ ɛyaa nabayɛ palakaɣna, pʊ-tɔbʊʊ pɛkpɛnda lɩmaɣza mba yɔ Margaret Mead, Gregory Bateson, Lawrence Kubie, Aldous Huxley, John Weakland, Jay Haley nɛ Ernest Rossi. Ɛnʊ kɛna kɔɔ fɛbɩtʊ kɛlɛʊ cɛjɛ. Tʊma sakɩyɛ ñɔ pɩlɩna ɛ-tʊma yɔɔ kɔɔ labɩtʊ yaa fɛbɩtʊ sakɩyɛ lɩɩ pɩtɩŋna ɛ-yɔɔ. E-sukuli piyaa taa lɛ mba pa-hɩla pakɩlɩ sɩm yɔ mba yɔ Stephen Gilligan, William O'Hanlon, Stephen Lankton nɛ Jeffrey Zeig.
Palʊla Erickson saŋayɩŋ fenaɣ kɩyakʊ 5 pɩnaɣ 1901 Aurum, pɩkɛ tɛtʊ cikpetu natʊyʊ tɩ-taa nɛ tataa ñɩm sakɩyɛ kɛ Nevada, ɖeɖe nɛ sɔnɔ tɛtʊ nddʊ tɩmʊwaa. Ɛ-caa kɔyɔ Charles, ɛlɛ tɛ nɛ Chicago, e-ɖoo kɔyɔ Clara, ɛlɛ wɛna Ɛndɩ ɛyaa tɛ calɩm kɛ e-hola taa, pawala ɖama kɛ Wisconsin pɩnaɣ 1881.
Palʊla-ɩ kpa mbʊ yɔ ɛɛwɛna kʊdɔmɩŋ nɩɩyɛ ɛlɩna tantamtʊ cɔlɔ, ɛtanaɣ camɩyɛ ɖɔɖɔ.
Palʊla-ɩ mbʊ lɛ nɛ pɔcɔna e-ɖeɖe lɛ, ɛlɛɛzɩ e-fitenum pɩsɩ camɩyɛ pɔcɔ ɛpaɣlɩ. Erickson nɛ ɛ-kɔɔ talɩ sukuli wonaʊʊ lɛ pa-canaa wolo pacaɣ Lowell, Wisconsin tɛtʊ, peeɖe paayaba tɛtʊ leem. Erickson nɛ ɛ-kɔɔ naa lʊbɛ nɛ ɛ-ɖalʊ patɩŋa palakɩ hayɩm taa tʊmɩyɛ ɖeu.
[[Catégorie:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Catégorie:Maɣzʋʋ lɛɣtʋ tɩnaa]]
[[Catégorie:Etaazuunii]]
jql0kwa8hzghee9zepvq2tqohs122m2
Rap
0
2923
12928
2018-09-06T11:26:19Z
196.168.195.251
Creation d'une page sur Rap
12928
wikitext
text/x-wiki
Rap kɛ yɔɔdaɣ nɛ payɛ cɩmʊʊ, kɩkɛ kagbanzɩ mʊsɩ taa mʊsɩ lɛɛsɩ nzɩ sɩtɩna hɩpɔpʊ ɛsɩnda ɖɛʊʊ yɔ, ɖɩlɩ pɩnzɩ 1970 pazɩyɛ alɩwaatʊ taa kɛ Etaazuunii Yuda ɛyaa tɛ ageeta taa. Pasɩma payɛ ndɩ ɖɩ-tɛ yɔɔdaɣ wɛtʊ nɛ ɖɩ-tɛ nantaŋ ɖʊyʊʊ. Minziiki naa lalaa kaawɛ ɛwayɩ kpaɣ rege, blu, jazz nɛ rɔkɩ mbʊ lɛ, kʊ-nɛ yɔ ɛyaa sɔɔlʊʊ-kʊ sakɩyɛ kpaɣ pɩnzɩ 1980 wɛɛ taa.
Tɔmpiye rap lɩna Ɛnglɩsɩ kʊnʊŋ mbʊ se to rap, pɩkɛ lakaɣ nɛ kɔ-tɔbʊʊ se kɔkɔɖɛ yabɩtʊ, ɛyaa yɔɔ caɣʊʊ. Enzo Gonçave ñaɖanɩ lɩzɩɣ kpaɣ ɖooo pɩnaɣ 1541 alɩwaatʊ tɔbʊʊ lɛɛkʊ nɛ ɛtɔŋ pɩkɛ kañatʊ yɔɔdɩtʊ yaa tolom tolom yɔɔdɩtʊ. Amerika ɛyaa tɛ tɔm kpou American Slang de Wentworth nɛ Flexner taa lɛ pʊ-tɔbʊʊ se yɔɔdɩnaʊʊ nɛ nɔɔyʊ, sɩmtʊ, pawɩlɩɣ ɛyʊ nabʊyʊ yɔ, pɩnaɣ 1931 lɛ pɔtɔŋ se pɩkɛ kaŋ yɔɔdaɣ yaa keelee yɔɔdʊʊ.
Payaɣa se rap lɛ pɩɩkɛ ɖooo pɩnzɩ 1971 alɩwaatʊ taa yɔɔdasɩ nzɩ paaɖʊ-sɩ Isaac Hayes, Black Moses kɛlɛmɩŋ takayaɣ taa yɔ, kɔzɩ kɔzɩ ñʊŋ ɛ nɛ ɛ-yɔɔ Ike's Rap, Ike's Rap II, Ike's Rap III, nɛ pɩkpaɣ pɩɖɛɛ mbʊ. Pɩɩkɛ keekee taa lɛ yɔɔdaɣ pɩtaakɛ hendu kitetetu, pɔyɔɔdaɣ pɩlɩna nabʊ yʊ yɔɔ.
Kajalaɣ ɛyʊ weyi ɛmakaɣ nɛ ɛpaɣ rap yɔ ɛnʊ yɔ Herc, ɖɩcɔnaɣ pʊwɛ ɛzɩ rap lɩna Afrika ajɛyɛ taa kɛnɛ kajalaɣ ɖeɖe. Mbʊ pʊyɔɔ yɔɔdaɣ ŋga kaapɔza cɩmʊʊ tʊ, keɣa tʊ.
4vdj38hdvockh7kxjhrzfb3umf6xe4m
Regee
0
2924
12929
2018-09-06T11:28:08Z
196.168.195.251
Creation d'une page sur Reggae
12929
wikitext
text/x-wiki
Regee kɛ minziiki nakʊyʊ ŋgʊ kɩlɩ kpaɣ pɩnzɩ 1960 tɛmtʊ alɩwaatʊ taa yɔ, kɩkɛ minziiki ŋgʊ kɩkɩlɩ tɔyʊʊ Jamayiki ɛyaa tɛ yɔ. Pɩlɩna ɛzɩma kɩɖɛ nɛ ɛsɩnda lɔŋ lɔŋ yɔ lɛ, pakɩlɩ-kʊ sɔɔlʊʊ kadeŋa kpeekpe taa. Regee ŋgʊ kɩkɛ Jamayiki ɛyaa kɩkpɛdaa ŋgbɛyɛ naɖɩyɛ. Kɛlɛ ɛyaa kɩkpɛdaa mba ɛzɩ Bobo Shanti mbʊ yɔ taasɔɔlɩ pa nɛ yɔ papa.
Kɛlɛ paa mbʊ yɔ kɩ-yendu teyaa tɩŋa sakɩyɛ kɔhɔkaɣ pɔ-ñɔsɩ ɛzɩ kpaŋ tɩnaa nɛ payaɣ-wɛ se rasta ɛyaa, nɛ pɩkɛ mbʊ pʊyɔɔ rasta ɛyaa tɩŋaɣnaɣ nɛ pɔyɔɔdʊʊ pɔ-tɔm yɔ.
Tɔm kpou ŋgʊ ɖɩyaɣ se Larousse yɔ lɩzɩɣ regee tɔbʊʊ se ɖɩnɩɩ se pɩkɛ Jamayiki ɛyaa tɛ soo maɖɛ naɖɩyɛ, ɖɩñɔ kpaɣ pɩnzɩ 1960 tɛmtʊ wɛɛ taa, kɩ nɛ ska nɛ calypso pɛkpɛndɩna ɖama, kɛlɛ papa lɩɩna naatozo kpɛndʊʊ taa pa nɛ blu nɛ rock nɛ roll Amerika nɛ hayi kiŋ taa.
Kajalaɣ taa lɛ, ment kaakɛna ɖɛ-tɛ soo, ska nɛ rocksteady nɛ regee pamʊ mento mbʊ kiliu kaawɛɛ se kɩlakɩ yɔ, nesi taa cɩmʊʊ yaa anasaayɩ cɩmʊʊ ŋgʊ ɖɩyaɣ kitar nɛ pɛlɛɛzɩ ɖɔɖɔ hendu tetu natʊyʊ naa.
Panɩ regee taŋ Jamayiki ɛjaɖɛ kpaɣ pɩnzɩ 1960 tɛmtʊ alɩwaatʊ taa pɩtɩŋna m inziiki tʊmɩyɛ tɩnaa nabɛyɛ yɔɔ. Ŋgʊ tɩnaa ɛyaa kpeekpe kɩkpɛndʊʊ tɔm nɛ ɖama taa siduu tɔm. Ska nɛ rocksteady lɩna anasaayɩ naa cɔlɔ, pɩɩkɛ minziiki ŋgʊ yoma lakaɣnaɣ kʊ-tʊmɩyɛ yɔ (polka, mazurka, scottish, quadrille, pɩɩwɛɛ ɖɔɖɔ ɛzɩ sɔɔjanaa soo pɩ nɛ soo sɔsɔnaa).
eahtmwzzovuydf0vp8q2w8i4sa7bxaw
Rɔkɩ
0
2926
12934
2018-09-10T12:02:18Z
196.168.195.35
Creation d'une page sur Rock
12934
wikitext
text/x-wiki
Rɔkɩ kɛ cɩmʊʊ amʊza yaa pɩkɛ mʊsɩ nzɩ sɩlɩ kpaɣ pɩnzɩ 1950 alɩwaatʊ taa kɛ Etaazuunii ajɛyɛ taa kɛlɛ mʊsɩ ndɩ ndɩ lɩɩ soo anɛ a-taa kpaɣ pɩnzɩ 1960, kɔzɩ kɔzɩ Etaazuunii ajɛyɛ taa nɛ Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ ɛjaɖɛ taa. Mʊsɩ nzɩ sɩ-maɣmaɣ sɩlɩna rock 'n' roll cɔlɔ nɛ kpaɣ pɩnzɩ 1940 nɛ 1950 wɛɛ taa. Rhythm and blues nɛ country pacakanaɣ kʊ-yɔɔ. Rɔkɩ kɩnda pʊtʊnaa sakɩyɛ fɔlɩkɩ nɛ blu nɛ Jazz nɛ cɔlɩɩ tɛ minziiki cɔlɔ.
Pɩkɛ keɣa cɩmʊʊ nɛ ɛyʊ weyi ɛmakɩ keɣa yɔ ɛkɛ yɔɔdɩyʊ, nɛ ɛyʊ ɛnʊ ɛwɛʊna kɩtarɩ yaa cɩmʊʊ wonuu, yaa nabʊyʊ taa ɛpɩzɩɣ ɛwɛna piyanoo nɛ wondu naa lalaa.
Rɔkɩ lɩna rock 'n' roll, ŋgʊ kaakɩlɩna tɔyʊʊ Etaazuunii ɛyaa tɛ kpaɣna pɩnzɩ 1940 tɛmtʊ wɛɛ taa nɛ pɩnzɩ 1950 paazɩtʊ alɩwaatʊ. Ɖɩcɔna kɔyɔ kʊ nɛ ɛnʊ kʊñɔɔ pɩlɩna Afrika nɛ Amerika ɖama tɛ minziiki cɔlɔ. Ɛlɛ kʊ nɛ ɛnʊ yɔ anasaayɩ naa kɩlaɣna-kʊ mabʊ lona wena a-taa anasaayɩ naa kaawɛɛ yɔ.
Wondu teyaa mba pa-hɩla kɩla sɛʊʊ yɔ pa-taa lɛ, ɖɩnaɣ Chuck Berry, Bo Diddley, Fats Domino, Little Richard, Buddy Holly, Jerry Lee Lewis8 nɛ Big Joe Turner,ɛlɛ ñɛkɛ hendu teyuu weyi ɛ-hɩɖɛ kɩla sɛʊʊ yɔ, nɛ ɛ-hendu ndʊ pakɩlɩna-ɩ sɩm yɔ tʊ-ñʊʊ hɩɖɛ yɔ Shake, Rattle and Roll kɛ pɩnaɣ 1954.
a4u1f4ggympoj456c6tpy55p0t5s3qc
Quakers
0
2927
14040
13146
2019-04-19T15:07:41Z
Atticmaker
127
Category Added
14040
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Treaty_of_Penn_with_Indians_by_Benjamin_West.jpg|vignette|Treaty of Penn with Indians by Benjamin West]]
Ɛsɔ sɛtʊ ŋgbɛyɛ tɩnaa, payaɣ-ɖɔɖɔ se taabalɩyɛ ŋgbɛyɛ, pɩkɛ ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩñɔɔ [[Aŋgɩlɩtɛɛrɩ]] ɛjaɖɛ taa kpaɣɖʊ 17 alɩwaatʊ taa yɔ pɩtɩŋna ɛyaa mba palɩ aŋglɩkanɩ cɔɔcɩ taa yaa aŋglɩkanɩ ŋgbɛyɛ taa yɔ. Pasɩma ɛyaa mba sakɩyɛ taa nɛ hɩɖɛ ɖɩnɛ yɔ se Quakers, pa-taa peɖeke lɛ payaɣ ɖama se taabalaa abalaa ñɩma nɛ taabalaa halɩñɩma.
Ɖooo ɛzɩ ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩñɔʊʊ yɔ Aŋgɩlɩtɛɛrɩ ɛjaɖɛ taa peeɖe yɔ, ɖɩwalaa sakɩyɛ ajɛyɛ taa kɔzɩ kɔzɩ ajɛyɛ wena Ɛŋglɩsɩ ɛjaɖɛ caɣ a-yɔɔ yɔ a-taa. Kpaɣ kpaɣɖʊ 20 alɩwaatʊ taa lɛ, tɔm kakɛrɩ susiyaa tana-tʊ [[Amerika nɛ hadɛ tɛtʋ wandamm|Amerika nɛ hadʋ kiŋ]] ñŋʊ taa nɛ [[Afrɩka tɛtʋ wandamm|Afrika]] ajɛyɛ taa. Ɖeɖe nɛ sɔnɔ yɔ ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩ-taa ɛyaa talɩ kudokiŋ mɩnɩŋ naatozo nɛ nɩnɩwa mbʊ yɔ kedeŋa kpeekpe taa.
[[Fichier:Mary_dyer_being_led.jpg|vignette|Mary dyer being led]]
Kpaɣna kajalaɣ pɩnzɩ taa mbʊ yɔ, kakɛrɩ waa naɣa pa-tɩ ɛzɩ mba kɛna Krɩstʊ cejewiye kɩbanɖɛ keekee, kpaɣ ɛzɩ ɖooo papazɩ kiziɣ aŋgba lɛɛna tɔm yɔ. Ɖooo pɛ-tɛ wɛɛ taa payaɣa ɖama hɩla wena ɖɩnaɣ a-taa lɛɛna se kiɖeɖeu, Children of the Light pʊ-tɔbʊʊ se mʊntʊsʊʊ taa pɩɣa, lɛɛɖɛ kɔyɔ se Friends of the Truth ɖɩɖɩ tɔbʊʊ se taabalaa tovonum ñɩmba.
[[Fichier:Come-to-Good-CORNWALL.JPG|vignette|Come-to-Good-CORNWALL]]
Hɩɖɛ Quaker (matʊ paɣtʊ taa lɛ, pʊ-tɔbʊʊ se sɔndʊ tʊ yaa seliyu [[Englɩsɩɩ kʊnʊŋ|Ɛŋglɩsɩ kʊnʊŋ]] taa, palaba-ɖɩ nɛ tʊmɩyɛ kajalaɣ ɖeɖe pɩnaɣ 1650 alɩwaatʊ ndʊ George Fox, paaya-ɩ tɔm tɔm hʊyaa kpaŋ sɔsɔʊ taa pɩlɩna ɛzɩma ɛlɩ Ɛsɔ Tɔm wayi yɔ yaa ɛtʊ Ɛsɔ yɔ pɔyɔɔ.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Ɛsɔ sɛʋ]]
[[Category:Krɩstiyaniism]]
2wpccejrot8risfppk5xzvthb044kol
Yogaa
0
2929
12938
2018-09-11T11:29:54Z
196.168.197.37
Creation d'une page sur Yoga
12938
wikitext
text/x-wiki
Yogaa (sanskrit kʊnʊŋ taa lɛ devanāgarī : योग ; pʊ-tɔbʊʊ se ɖama kpɛndʊʊ, ñɩŋgbanzɩ, laɣsɩ, pasɩ ɖɩhɛzɩyɛ), pɩkɛ siuu siuu tɩnaa sukuli naa loɖo taa sukuli lɛɛkʊ pɩtɩŋna ɛyʊ yɔɔ lɩmaɣzɩyɛ kpɛlɛkɩtʊ tɔm Ɛndɩ ɛjaɖɛ taa.
Tɔmpiye yogaa wɛ Rig-Véda nɛ pama-ɖɩ mbʊ yɔ pɩwɩlɩɣ se matʊ tɩɩwɛ ɖooo kpaɣɖʊ 15 pʊcɔ palʊlɩ Yeesuu Krɩstʊ nɛ kpaɣɖʊ 10 ɖɔɖɔ pʊcɔ palʊlɩ Yeesuu Krɩstʊ. Pɩtɛkɛ Ɛsɔ Tɔm hɔɔlʊʊ ndʊ tɩ-tɔm ɖɩyɔɔdʊʊ cɩnɛ yɔ taa yeke pɔyɔɔdʊʊ yogaa tɔm, ɛlɛ ɖɔɖɔ sakɩyɛ taa kpaɣ ɛzɩ patamsɩɣ naŋ kɛkɛvi nɛ ɛhɔŋ yɔ. Yogaa sɔnzɩ paɣtʊ taa lɛ, nɔmɔŋ nɩnza caɣ ɖoŋ ɛnʊ yɔ jnana-yoga, bhakti-yoga, karma-yoga nɛ raja-yoga. Ɖeɖe nɛ sɔnɔ yɔ pɔyɔɔdʊʊ yogaa tɔm lɛ tɔmpiye ɖɩ nɛ yɔ hatha-yoga ɖɩ-tɔm pɔyɔɔdʊʊ, paa ɖɩɩkɛ yogaa tɛɛ piliŋa yɔ. Pɩkɔma pɩnaɣ 2014 lɛ ONU lɩzɩ evemiye mɩsɩkʊm fenaɣ kɩyakʊ 21 se ɖɩkɛ kedeŋa kpeekpe yoga evemiye.
Paa ɛzɩmta lɛ, paniné takayaɣ ŋga kawɩlɩ kiɖe lakasɩ tɔm yɔ, dhatu-patha, paha kiɖe tɔmʊʊ lɛɛkʊ YUJ nɛ kʊ-tɔbʊʊ se hɛzʊʊ, (samadhi) kʊ nɛ ɛnʊ yɔ cɔɔlɩyʊVyasa ɖɔka. Ɛzɩ pañɩɣ niiye piŋ Yoga-sutra tɔbʊʊ nɩɣ yɔɔ yɔ yogaa kɛ sɩzɩɣ (hɛzʊʊ) pʊ-tɔbʊʊ se ɛyʊ ɛhɛzɩ e-fetenum.
Pɩnzɩ 1920 alɩwaatʊ taa tɛtɛɛ kɩbɩnjaazɩ wondu yɔɔ tʊmɩyɛ tɩnaa pɔ-nɔɔ yɔɔ ɖɛyʊ kɔyɔ John Marshall, ɛyaa pa nɛ yɔ pana ŋjɛyɛ wondu natʊyʊ Ɛndus (nɔɔnɔɔ Pakistan ɛjaɖɛ payaɣ mbʊ) nɔɔ yɔɔ kpɛyɛɛ kɛ Mohenjo-Daro tɛtʊ taa pɩɩwɛɛ ɖooo pɩnzɩ talɩ kudokiŋ naatozo pʊcɔ ɖa-alɩwaatʊ tʊnɛ yɔ.
ouc2mcwt3i5gexne8eh3giwtvnjbeps
Kpɛlɛkɩtʊ ɖɛzʊʊ
0
2930
12939
2018-09-11T12:21:25Z
196.168.197.37
Creation d'une page sur transfert d'apprentissage
12939
wikitext
text/x-wiki
Kpɛlɛkɩtʊ ɖɛzɩtʊ, pɩkɛ kpɛlɛkɩtʊ nɔmɔʊ ŋgʊ kɩ-taa ɛyʊ lɛlʊ pɩzɩɣ ɛkpɛlɛkɩ lɛlʊ cɔlɔ lɔŋ yɔ. Pɩkɛ pɩzɩtʊ nɔmɔʊ ŋgʊ tɩ-taa pɩpɩzɩɣ pɩwɛɛ ɖeu yaa pɩkɔna ɖɔɖɔ tɩlɩsɩ yɔ. Kpaɣ ɛzɩ yee poluki nabʊyʊ nɛ patamaɣzɩ lɛɛbʊ mbʊ pɩɩtɛma wɛʊʊ yɔ pʊyɔɔ se pʊmʊna ɖama kɔyɔ yaa wɛtʊ lɛɛtʊ ɛɛhaɣ lɛɛtʊ nɔmɔʊ se tɩsʊʊ kɔyɔ.
Pɩlʊʊ ŋgʊ kɩ-taa nɔmɔŋ naatozo wɛna. Kajalaɣ lɛ, hɔɔlɩŋ naalɛ kpɛlɛkɩtʊ, pɩkɛ nesi tɛɛ tʊmɩyɛ nɖɩ lɛɛlʊ pɩzʊʊ kpɛlɛkʊʊ ekoobu cɔlɔ, ɛlɛ ñɛkɛʊ ɛyʊ weyi ɛkpasa yɔ. Ɖɩkpaɣ ɛzɩ ɛyʊ weyi ɛkɛ lɩmɩyɛ tʊ ɛkpɛlɛkʊʊ nesi kɩbanzɩ laɣsɩ tʊmɩyɛ ɛkaɣ pɩsɩɣ nesi kɩbanzɩ tʊ.
Hɔɔlʊʊ naalɛ, kpɛlɛkɩtʊ se ŋtɩlɩ, sakɩyɛ taa lɛ ɖɩkpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ sakɩyɛ ndɩ ndɩ, nɛ ɖɔɖɔ lɛ ɖɩtɩlɩɣ-yɛ mbʊ sakɩyɛ sakɩyɛ nɛ lɔŋ ndɩ ndɩ ɖɔɖɔ (ɖɩkpaɣ ɛzɩ kʊnʊmɩŋ kɩfaŋ kpɛlɛkʊʊ).
Hɔɔlʊʊ naatozo ñɩŋʊ ŋgʊ kɩfɛyɩ camɩyɛ yɔ kpaɣ ɛzɩ ɛyʊ weyi ɛkpɛlɛkʊʊ anasaayɩ ñɩyʊʊ ŋgʊ ɖɩyaɣ se ɔrdɩnatɛrɩ yɔ, yee ŋkpɛlɛka kɩ-yɔɔ ñɩɣ nɛ ne naalɛ kɔyɔ pɩkaŋ labʊ kaɖɛ piŋ kɛ pʊwayi se ŋpɩzɩ ŋñɩɣ nɛ ne naanʊwa.
6leg7pas9ei60t4mqdy3br19xeyjbx2
Ɖom
0
2931
15709
14078
2022-01-13T18:03:19Z
Gnangbade
58
links
15709
wikitext
text/x-wiki
[[File:Sleeping boy (Nikifor Krylov).jpg|thumb|Sleeping boy (Nikifor Krylov)]]
Ɖom, pɩkɛ pɩyʊ mbʊ pʊkɔŋa pɩ-tɩ yɔ nɛ pɩkɛ alɩwaatʊ ndʊ tɩ-taa ɛyʊ ɛɛtasɩɣ ɛ-lɩmaɣza naʊʊ yɔ (kɛlɛ pɔtɔtɔ se ɛɛnɩɣ) nɛ ɛjaɖɛ yɔɔ mbʊ pɩlakɩ yɔ, nɛ pɩkɛ alɩwaatʊ ndʊ ɛyʊ hola hɛzʊʊ ɖɔɖɔ pazɩ yɔ. Ɖom tɩtɩŋga wɛ ndɩ nɛ yee ɛyʊ ɛwɛ ɖɔkɔtɔ tɛ tʊmɩyɛ ɖɩlaɖɛ kuduyuu tɛɛ pɔsɔkɩ-ɩ ñɩmɩyɛ nɛ edou mbʊ yɔ, ɖom pʊpʊ lɛ paa ŋyaɣ ɛɛnɩɣ, ŋtukuna-ɩ pusuma, ɛɛyɔɔdʊʊ nɛ ɛɛcidiɣ.
Halaa nabayɛ ɛɛdou camɩyɛ alɩwaatʊ ndʊ pɛwɛʊ pa-fenasɩ taa yɔ (paaɖou kpem ɛzɩ abalaa yɔ) nɛ pa-taa peɖee lɛ pɩkɔzɩna halaa mba patasɩɣ fenaɣ labʊ yɔ, pʊ-tɔbʊʊ se pakpadɩyaa. Pɩwɛɛ mbʊ ɖɔɖɔ lɛ ɛyaa sʊtɩyaa yaa akpadɩyaa eedou pɩtalɩɣ evepiyaa.
[[Platon]] ñalɩzɩɣ tɔbʊʊ se kɛ fezuu lambu mʊyʊ. Ɖɔɖɔ ɛyʊ yɔɔ maɣzɩm tʊmɩyɛ tʊ Théophraste kaatɛma maʊʊ takayaɣ nakayɛ paya-kɛ se ɖom nɛ ɖoziye ([[krɛkɩ kɩbɩnʊʊ kʊnʊŋ]] taa lɛ Περὶ ὕπνου καὶ ἐνυπνίων ɖooo kpaɣɖʊ 3 pʊcɔ palʊlɩ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesuu Krɩstʊ]], keɣa maɖʊ ɛlɛ latɛŋ tʊ [[Virgile]] ɛ-takayaɣ Énéide kɛtɩna kajalaɣ nabʊyʊ, se patɩlɩ se ɖom wɛna hɔɔlɩŋ ndɩ ndɩ nɛ pɩɩwɛ ɖooo lɔŋ. Kɛlɛ pɔkɔɔ polu anasaayɩ ñɩyʊʊ nakʊyʊ kpaɣɖʊ 20 wɛɛ taa ŋgʊ yebina nɛ patɩlɩ ɖom wɛtʊ. Pɩkɔma pɩnaɣ 1937 lɛ hola tɛ maɣzɩm tʊmɩyɛ tʊ Alfred Lee Loomis ɖʊ tʊkaɣ hɔɔlɩŋ nɩnza weyi ɖom wɛna yɔ, ɛnʊ yɔ pɩtɩŋna anasaayɩ ñɩyʊ ŋgʊ kɩ-yɔɔ, A nɛ B pɩkɛ ɖomɖomuu nɛ C ñɛkɛ ɖom ŋñɩɩ nɛ D nɛ E kɔyɔ ɖom sɔsɔm.
Ñɩnɩyaa ñɔtɔŋ se pɩyʊ nɔɔyʊ fɛyɩ ɛjaɖɛ nɛ pɩ-ɛsɛ nɛ pʊtʊ ɛnʊ eeɖou kɛlɛ tɛtɛ kpɩna naayɛ ɛzɩ pɔɔ taa sumasi nɛ sumasi nzɩ sɩyɛlʊʊ kadatayaɣ yɔ tɛ lɛ pɩɩlakɩ mbʊ sɩ-sɩ eeɖou kpem. Ɛyaa nabayɛ pɛkɛ ñɩnɩyaa Californi sukuli kɩtɛzʊʊ taa kɛ [[Lɔsɩ Anzelɛsɩ|Los Angeles]] pɔ-nɔɔ yɔɔ ɖɛyʊ kɔyɔwɩlɩyʊ sɔsɔ Jerry Siegel, ñapɩzɩ nɛ ɛna se fenaɣ ŋga nɛ pʊcɔ sumasi nzɩ sɩɖʊ lɛ, halɩ ñɩnzɩ eeɖou sakɩyɛ pa nɛ pe-piyaa mbʊ pʊyɔɔ yɔ pɩsaŋ nɛ panaɣ pɔ-tɔyaa nɛ peseɣu.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category: Maɣzʋʋ lɛɣtʋ]]
psn17wbd3o3ucegy1zfovtnu91hovw0
Sigmund Freud
0
2932
17991
17990
2024-01-20T14:29:38Z
Gnassingbé-Gnassingbé
4636
Fichier, vignette; Freud pɩnaɣ 1926 taa
17991
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Sigmund Freud 1926.jpg|vignette|right|200px|Freud pɩnaɣ 1926 taa]]
Sigmund Freud (Caama yɔɔdɩtʊ taa pɩlʊʊ se ziːkmʊnt ˈfʁɔʏt, anasaayɩ ñɩŋʊ taa lɛ fʁøːd] yaa [fʁœjd), palʊla-ɩ Sigismund Schlomo Freud cejewiye taa agoza fenaɣ kɩyakʊ 6 pɩnaɣ 1856 Freiberg (Otirisi ɛjaɖɛ taa) nɔɔnɔɔ tɛ Cɛkɩ ɛjaɖɛ nɛ ɛsɩ salaŋ fenaɣ kɩyakʊ 23 pɩnaɣ 1939 Londre tɛtʊ taa, ɛɛkɛ hola maɣzɩm tʊmɩyɛ tʊ Otirisi ɛjaɖɖe taa, ɛnʊ tɩna maɣzɩm ta wiluu tʊmɩyɛ kiɖe.
Ɛɛkɛ ɖɔkɔtɔ Vienne tɛtʊ taa mbʊ lɛ, Freud nɛ ɛyaa sɔsa sakɩyɛ pakatɩ ɖama se pɛkpɛlɛkɩ nɛ maɣzɩm taa wiluu tʊmɩyɛ ɖɛɛna ɛsɩnda, kɛlɛ ɛnʊ kɛna nɔmɔŋ kpeekpe wɩlɩyʊ. Ɛgbaɣtɩyɛ nɛ Wilhelm Fliess, ɛ-tʊmɩyɛ labʊ nɛ Josef Breuer, Jean-Martin Charcot tʊmɩyɛ nɛ ɛ-laɣsɩ pɩlɩna ɛyʊ ɖom lubitu yɔɔ kɛ Salpêtre sukuli taa yɔ sɩna-ɩ sakɩyɛ taa se ɛkpaɣ lɩmaɣza piŋ ɛyʊ maɣzɩm tɔm yɔɔ.
Freud kpeɣli ɛ-cɔlɔ kpɛyɛ ɛyaa mba palakɩ maɣzɩm taa kʊdɔmɩŋ kɔɔ yɔ, ɛ nɛ-wɛ pazɩ pazɩ lɛpalakɩ maɣzɩm taa wiluu tʊmɩyɛ, papazɩna Otirisi, pɛɖɛɛ Suwisi, ŋtalɩ Berlin, pʊwayi Fransɩɩ, Londre nɛ Etaazuunii. Pʊwayi pa-taa peɖeke yotu nɛ ɖdama kɩɩnɩnaʊ sʊʊ pɛ-hɛkɩŋ taa kɛlɛ tʊmɩyɛ nɖɩ ɖɩpaɣlɩ piŋ kpaɣ pɩnzɩ 1920 paɣzɩtʊ alɩwaatʊ. Pɩkɔma pɩnaɣ 1938 lɛ, Caama politiki laɣsɩ tɔm ñɩŋɩɣna Freud kɛlɛ ese Vienne nɛ ɛkɔɔ ɛcaɣ Londre, peeɖe ɛsɩba nɛ tamaɣ pɩjɛɖɛ kʊdɔŋ pɩnaɣ 1939.
Palʊla Freud agoza fenaɣ kɩyakʊ 6 pɩnaɣ 1856. E-liɖe kɛtɩtʊ tɔm kɔyɔ se pɛ-tɛ nɛ Galicie, nɛ paasɩŋ pɔ-yɔɔ tɔm sakɩyɛ. Freud kɛ pɩɣa naadozo ŋga Jacob Freud cɔlɔ, ɛlɛ ñaakɛ tɔnaa pɛdɩyʊ, e-ɖoo kɔyɔ Amalia Nathanson (1836 ŋtalɩ 1931), pa-kajaalaɣ pɩɣa kɛlɛ ɛzɩ pacaɣʊʊ ɖama cɔlɔ yɔ yaa pɔɖɔkʊʊ nesi yɔ. Ɛwɛɛna kɔɔnaa kagbanzɩ (Anna, Rosa, Mitzi, Dolfi et Paula) nɛ ɖalaa naalɛ Julius ɛlɛ sɩ ɛɛwɛna pɩnaɣ kʊyʊmaɣ, nɛ Alexander.
[[Catégorie:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Catégorie:Maɣzʋʋ lɛɣtʋ tɩnaa]]
[[Catégorie:Otirisi]]
nwz8xub5vybx2tnen0fbsop8d2sf5z2
Alexandre Scriabine
0
2933
17922
17921
2024-01-18T22:05:58Z
Gnassingbé-Gnassingbé
4636
Catégorie
17922
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Skrjabin_Alexander.jpg|vignette|Skrjabin Alexander]]
[[Fichier:Scriabin Signature.png|vignette|Scriabin Signature]]
Palʊla Alexandre Nikolaïevitch Scriabine kɔlaɣ fenaɣ kɩyakʊ looɖo ŋgʊ wiye pɩnaɣ 1872 [[Mɔsɩkʊʊ|Mɔɔskʊʊ]] tɛtʊ taa, Rusi ɛjaɖɛ taa nɛ ɛsɩ ɖomaɣ fenaɣ naanza ŋgʊ wiye pɩaɣ [[1915]] ɖoli kʊɖʊmɖɩyɛ ɖɩ ɖi-taa ɛɛwɛa pɩnzɩ 43. Papa Grégoire fenasɩ takayaɣ taa lɛ, palʊla Alexandre Nikolaïevitch Scriabine yaa Skriabine kɛ mɩzɛma fenaɣ 25 wiye pɩnaɣ 1871 nɛ ɛsɩ [[ɖomaɣ fenaɣ]] kɩyakʊ 27 wiye.
[[Fichier:Scriabin--Sonata-Op53--Meas-263-264.jpg|vignette|Scriabin--Sonata-Op53--Meas-263-264]]
[[Fichier:Scriabin_Cord.PNG|vignette|Scriabin Cord]]
Ɛ-tʊma sɔsɔna kɔyɔ hendu lʊbʊ nɛ ti-teu, [[Piyaanoo|piyano]] maɖʊ nɛ ɛya mba peteu kamaɣ fɛyɩ yɔ pa-taa kɔyɔ Serge Diaghilev. Alexandre Nikolaïevitch Scriabine tɛ wɩlɩyaa kɔyɔ Nikolaï Zverev, Vassili Safonov, Anton Arenski nɛ Ariadna Scriabina. Ɛ-ñɩma kɔyɔ Marina Scriabine nɛ Julian Scriabine.
[[Fichier:Scriabin_keyboard.svg|vignette|Scriabin keyboard]]
[[Catégorie:Minziiki laɖaa]]
[[Catégorie:Abalaa sɔsaa]]
np83ejpbm7c2htkeablt1lkpv76so8o
Anne Brontë
0
2934
15516
14126
2022-01-07T19:22:18Z
Gnangbade
58
added category
15516
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Anne_Brontë_by_Patrick_Branwell_Brontë_restored.jpg|alt=Anne Brontë|vignette|Anne Brontë by Patrick Branwell Brontë restored]]
Palʊla Anne Brontë kɛ kɔlaɣ fenaɣ kɩyakʊ 17 ŋgʊ wiye pɩnaɣ 1820 kɛ Tɔmtonii tɛtʊ taa, Yɔrksiirii egeetiye taa nɛ ɛsɩ egeɣtiye kʊɖʊmɖɩyɛ nɖɩ ɖɩ-taa agoza fenaɣ kɩyakʊ 28 wiye pɩnaɣ 1849 ɛwɛna pɩnzɩ 29. Ɛzɩ ɛgɔɔnaa [[Emily Brontë]] nɛ [[Charlotte Brontë]] ɖɔɖɔ yɔ, Anne Brontë kɛ kakayɩsɩ kɩkalasɩ mayʊ. Ɛkɛ [[Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ|Piritaaniki]] ɛjaɖɛ taa-tʊ nɛ ɛma takayɩsɩ kɩkalasɩ nzɩ ɖɔɖɔ yɔ [[Englɩsɩɩ kʊnʊŋ|Eŋgilisi]] taa kɛ ɛmana-sɩ.
Ɛma takayaɣ nakayɩ nɛ ɛyaa-kɛ se ''Agnes Grey'' nɛ ka-taa lɛ ɛyɔɔdɩ hɔŋ weyi ɩwɛ ñɩm kamaɣ feyɩ ɩ-tɔm. Hɔŋ weyi ɩwɛ ñɩm kamaɣ fɛyɩ mbʊ yɔ ɩɩcɔŋna piya yɔɔ ɛzɩma pʊpɔzaa yɔ. Ɛ-takayaɣ aalɛ ŋga taa lɛ ɛyɔɔda Wildfell Hall tɔm. Takayaɣ kanɛ ka-taa ɛma ɛ-ɖalʊ Branwell tɔm. Branwell ɛnɛ ɛna ɛ-halʊ paya-ɖama nɛ halʊ yeke cɛyʊna ɛ-tɩ nɛ ɛcɔŋna ɛna ɛ-pʊwa pɔ-yɔɔ. Ɛ-takayaɣ kɛnɛ kɛwɛ takayasɩ kacalaɣ ñɩnzɩ nzɩ pama-sɩ halʊ waɖɛ kandayʊ yɔɔ yɔ sɩ-taa nɛ palɩzɩ takayaɣ ŋga mɩsɩkʊm fenaɣ taa pɩnaɣ 1848.
Ann kɛna tɩnɩʊ kɛ pɩya looɖo wayɩ. Ɛlɛ ɛ-kɔɔnaa naalɛ, Maria nɛ Elizabeth pasɩbɩna kpeziwɩlaɣ kʊdɔŋ. Grandɩ-Pretañɩ ɛjaɖɛ taa lɛ, pazɩma Brontë cejewiye se ɖɩ-taa ɛyaa tɩŋga kɛ takayɩsɩ mayaa siŋŋŋ. Pɩnaɣ 1821 taa kɛ e-ɖoo, Maria Branwell Brontë, sɩba Pɩcɛɣɖɛ kʊdɔŋ yɔ Haworth tɛtʊ taa. Pɩɩlaba pɩnaɣ kʊɖʊmaɣ paakpaʊ ɛ-caa, Patrick Brontë, se ɛkɛ layʊ sɔsɔ tɛɛ tʊ yɔ.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Takayɩsɩ mayaa]]
[[Category:Eerɔpʋ]]
[[Category:Aŋgilitɛɛrɩ]]
[[Category:Halaa sɔsaa]]
so8nuz9odfuouhnr26pqpjj6n28hmsb
Arthur Rimbaud
0
2935
13950
13840
2019-04-11T10:19:43Z
Atticmaker
127
Category Added
13950
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Carjat_Arthur_Rimbaud_1872.jpg|vignette|Carjat Arthur Rimbaud 1872]]
Palʊla Jean-Nicolas-Arthur Rimbaud kɛ [[aloma fenaɣ]] kɩyakʊ nɛɛlɛ ŋgʊ wiye pɩnaɣ 1854 Sarviilii tɛtʊ taa, [[Fransɩɩ|Fransɩ]] ɛjaɖɛ taa nɛ ɛsɩ Marsɛyiyɛ ñɩ̀ndʊ taa ɛjaɖɛ kʊɖʊmɖɩyɛ nɖɩ ɖɩ-taa kamɩŋ fenaɣ hiu wiye pɩnaɣ 1891 ɛɛwɛna pɩnzɩ 37.
Ɛwɛna hɩla ndɩ ndɩ: kacalaɣ taa lɛ Arthur Rimbaud, pʊwayɩ lɛ Jean Baudry nɛ lɛɛɖɛ kɔyɔ Alcide Bava. Arthur tɛkɛ ɛyʊ cikpelu: kɔɔnaɣ lɛ ɛkɛ keɣsi mayʊ, pʊwayɩ lɛ ɛkɛ ɛyʊ weyi ɛcɔʊ ajɛya lɛɛna taa se ɛtakɩyɛ yɔ, ɛkɛ ɖɔɖɔ weyi ɛlakɩ tadɩyɛ sɔsɔyɛ yɔ nɛ ɛpɛdʊ kɔfɩ ɖɔɖɔ.
[[Fichier:Rimbaud_manuscrit_Voyelles.jpg|vignette|Rimbaud manuscrit Voyelles]]
Paa eteleɖi ɛjaɖɛ yɔɔ kɔyɔ Arthur Rimbaud ma takayaɣ sɔsɔɣa ŋga yɔ, kɔ-yɔɔ lɛ ɛwɛ sɔdɩŋ sɔsɔŋ weyi ɛcala fransɩ tɔm maʊ yɔ ɩ-taa. Ɛpaɣzɩ takayaɣ maʊ lɛ ɛɛwɛna pɩnzɩ 15. Ɛ-cɔlɔ lɛ pʊwɛɛ se keɣsi mayʊ ɛkɛ weyiɛnaɣ poliŋ yɔ. Pʊyɔɔ ɖɔɖɔ ɛsɔɔla Paul Verlaine tɔm nɛ ɛsɔɔlɩ ɛ-takayɩsɩ kalɩʊ ɖɔɖɔ. Kpaagbaa mbʊ ɖɔɖɔ lɛ eyele takayɩsɩ maʊ nɛ ɛsʊ sɩ-kalʊʊ yɔɔ nɛ ɛkpɛlɛkʊ kʊnʊmɩŋ ndɩ ndɩ.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Keesi maɖa]]
[[Category:Fransɩɩ]]
azx5y1h5ju4t4dndf0zzylq4cq0gfll
Béla Bartók
0
2936
16221
15631
2023-01-21T17:17:00Z
CommonsDelinker
130
Replacing Statue_of_Béla_Bartók.JPG with [[File:Statue_of_Béla_Bartók,_Makó.jpg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: too general).
16221
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Bartok_tablo.jpg|vignette|Bartok tablo]]
Palʊla Béla Viktor János Bartók kɛ [[lakɩŋ fenaɣ]] 25 wiye pɩnaɣ 1889 kɛ Panat tɛtʊ taa Otirisii-Hɔŋgrii ɛjaɖɛ taa nɛ ɛsɩ [[salaŋ fenaɣ]] 26 wiye pɩnaɣ [[1945]] ɛɛwɛna pɩnzɩ 64. Béla Viktor János Bartók sɩba [[Niyuu Yɔrɩkɩ|Niwu-Yɔrkɩ]] tɛtʊ taa, [[Etaazuunii|Etaazunii]] taa. E-fezu caɣʊ taa lɛ, tʊma sɔsɔna wena ɛlaba yɔ akpɛnda naatozo: hendu lʊɖʊ, caanaʊ taa wendu kpɛlɛkɩyʊ nɛ tɩtɩlʊ nɛ piyano maɖʊ.
[[Fichier:Statue of Béla Bartók, Makó.jpg|vignette|Statue of Béla Bartók]]
Sukuli kɩtɛzʊʊ ŋgʊ kɩ-taa pawɩlʊ soo mabʊ nɛ payaɣ-kʊ se [[Franz Liszt]] yɔ kɩ-taa ɛlaba e-sukuli kɩtɛzʊʊ nɛ ɛna weyi pakɩlaɣ tʊma labʊ yɔ ɛnʊ yɔ Zoltán Kodály. Ɛ-cɩcaanaa kɔyɔ István Thomán nɛ László Erkel Hans von Koessler. Béla Bartók kɛŋna kacalaɣ-tʊ weyɩ ɛñɩna ethnomusicologie yɔ nɛ e-fezu caɣʊ nɛ ɛ-tʊma taa payɩ lɛ etotuu ɛtɛkɛɛ, [[Hɔŋirii|Hɔŋrii]] tɛtʊ taa kɛ ɛwɛɛ.
Payaɣ Béla Viktor János Bartók ɖoo se Paula Bartók nɛ ɛkɛ wɩlɩʊ sukuli cikpeluu nakʊyʊ taa nɛ ɛ-caa ñɛkɛ haɖaʊ sukuli cɩkpelu nakʊyʊ yɔɔ cɔnɩyʊ nɛ e-neu kɔyɔ Elza Bartók (1885–1955). Ɛ-ñɩma mba paakɛ ɖɔɖɔ hendu teyaa. E-ɖoo paɣza-ɩ [[Piyaanoo|piyano]] kpɛlɛkʊʊ lɛ Béla kaawɛna pɩnzɩ kagbaanzɩ.
[[Category:Minziiki laɖaa]]
[[Category:Abalaa sɔsaa]]
qrl6pd57z6rmbplskf08z63kdarbojf
Benjamin Britten
0
2937
17925
17924
2024-01-18T22:09:53Z
Gnassingbé-Gnassingbé
4636
Catégorie
17925
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Benjamin Britten, London Records 1968 publicity photo for Wikipedia crop.jpg|vignette|Benjamin Britten, London Records 1968 publicity photo for Wikipedia crop]]
Palʊla Edward Benjamin Britten kɛ [[kamɩŋ fenaɣ]] kɩyakʊ 22 wiye pɩnaɣ [[1913]] kɛ Suffolk, [[Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ|Kewiyaɣ kɩkpɛndaɣ]] taa nɛ ɛsɩ ɛjaɖɛ kʊɖʊmɖɩyɛ nɖɩ ɖɩ-taa [[Saŋayɩŋ fenaɣ|saŋgayɩŋ fenaɣ]] kɩyakʊ naanza ñɩŋgʊ pɩnaɣ [[1976]] ɛɛwɛna pɩnzɩ 63. Ɛ-tʊma sɔsɔna yɔ: wendu luɖu yaa tɩ-mayʊ, soo maɖa ɖɩcaɣyɛ ñʊʊdʊ nɛ [[Piyaanoo|piyano]] maɖʊ.
[[Fichier:Benjamin Britten plaque.jpg|vignette|Benjamin Britten plaque]]
Ɛna Peter Pears pakɩlɩna labʊʊ tʊma nɛ paha-ɩ samtʊ nima ndɩ ndɩ nɛ a-taa kɔyɔ: Ordre du Mérite, Ordre des compagnons d'honneur, Prix Ernst-von-Siemens. Priitaniki taa lɛ, Edward Benjamin Britten kɛŋna wendu luɖu yaa tɩ-mayʊ kɛ Kewiyaɣ kɩkpɛndaɣ taa kpaɣna [[Henry Purcell]] nɛ pɩsɩɩna sɔnɔ; ɛlɛ [[Georg Friedrich Haendel]] fɛyɩ pɩ-taa. Ɛ-caa kɛ ɖakʊta nɛ ɛlakɩ tʊmɩyɛ mba pɔcɔŋna kela kʊdɔmɩŋ yɔɔ yɔ.
Ɛwɛɛ mbʊ lɛ ɛtaasɔɔlɩ sɛ ɛ-pɩyalʊ Benjamin Britten ewelesuu radiyo yaa saawʊɖɛ ñɩɣyʊʊ mbʊ pʊyɔɔ yɔ ɛɛsɔɔla pɩŋŋŋ se Benjamin etee hendu. Pɩla mbʊ lɛ e-ɖoo ñaakɛ hendu teyu sɔsɔ nɔɔyʊ nɛ ɛkpɛlɛkʊ-ɩ piyano maɖʊ mabʊ pɩnzɩ kagbaanzɩ taa nɛ pɩnzɩ nzɩ sɩ-taa kɛ ɛlɩza ɛ-kacalaɣ tataɣ. Pʊwayɩ lɛ sukuli taa ɛtasɩ-kʊ kpɛlɛkʊ pɩnaɩ 8 taa.
[[Catégorie:Minziiki laɖaa]]
[[Catégorie:Abalaa sɔsaa]]
q5rn7d2js7bq1vxhrdwm9fugb1w30fk
Bob Dylan
0
2938
17927
15888
2024-01-18T22:13:06Z
Gnassingbé-Gnassingbé
4636
Catégorie
17927
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Joan_Baez_Bob_Dylan_crop.jpg|vignette|Joan Baez Bob Dylan crop (1963)]]
Palʊla Bob Dylan kɛ [[agoza fenaɣ]] kɩyakʊ 24 wiye pɩnaɣ [[1941]] [[Minesootaa|Minezotaa]] tɛtʊ taa, [[Etaazuunii|Etazuunii]] taa. Ɛ-hɩɖɛ siŋŋŋ kɔyɔ Robert Allen Zimmerman. E-hendu tewu hɩɖɛ yɔ Bob Dylan. Ɛwɛna hɩla kɩsɛsɛna ndɩ ndɩ nɛ a-taa kɔyɔ: Elston Gunnn, Blind Boy Grunt, Zimbo, Zimmy, Lucky Wilbury, Boo Wilbury, Elmer Johnson, Sergei Petrov, Jack Frost, Jack Fate, Willow Scarlet, Bob Landy, Robert Milkwood Thomas nɛ Tedham Porterhouse.
[[Fichier:Bob_Dylan_1991.jpeg|vignette|Bob Dylan 1991]]
Ɛ-tʊma ɖɔ yem sakɩyɛ nɛ a-taa kɔyɔ: ɛkɛ kpalahʊwa lʊyʊ, wendu luɖu yaa tɩ-mayʊ, ɛkɛ ɖɔɖɔ tɔm ɖɛzɩyʊ yaa nɔɔyʊ yɔɔ aseɣɖe tɔm heyiyu, soo maɖʊ, kɛgɛdaɣ tɛ mayʊ yaa lɩzɩytʊ tʊmɩyɛ laɖʊ nɛ keɣsi maɖʊ. Bob Dylan kɛna Amerika tʊ. Pɩnzɩ 1960 taa kɛ ɛkɩla labʊ ɛ-tʊma sɔsɔna labʊ. Ete hendu natʊyʊ ɛzɩ hendu lɛɛtʊyʊ yɔ, tɩhɛzɩ ɛyaa laŋga pazɩ nɛ peyele you ŋgʊ poyowaɣ [[Fɩyɛtɩnaam]] taa nɛ ñamñam lakasɩ sakɩyɛ alɩwaatʊ ndʊ tɩ-taa yɔ.
[[Fichier:Paparazzo_Presents_Bob_Dylan.jpg|vignette|Paparazzo Presents Bob Dylan]]
[[Catégorie:Minziiki laɖaa]]
[[Catégorie:Abalaa sɔsaa]]
qchks00vqj0x87cb9r77azco736nl2y
Charlotte Brontë
0
2939
15790
15518
2022-01-19T19:02:43Z
Gnangbade
58
link
15790
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Charlotte_Bronte_coloured_drawing.png|vignette|Charlotte Bronte coloured drawing]]
Palʊla Charlotte Brontë kɛ [[ɖomaɣ fenaɣ]] kɩyakʊ nɛɛlɛ nɛ kʊɖumʊ wiye pɩnaɣ 1816 kɛ Tɔmtonii tɛtʊ taa, [[Aŋgɩlɩtɛɛrɩ|Aŋgletɛrɩ]] ɛjaɖɛ taa. Ɛsɩba ɛjaɖɛ kʊɖʊmɖɩyɛ nɖɩ ɖɩ-taa kɛ [[lakɩŋ fenaɣ]] 31 pɩnaɣ 1855 ɛwɛna pɩnzɩ 38. Charlotte Brontë kɛ takayɩsɩ mayʊ nɛ aŋgilisi kʊnʊŋ taa kɛ ɛmaɣna. Payaɣ ɛ-caa se Patrick Brontë nɛ ɛnʊ kɛŋna naatozo-tʊ pɩya loɖo taa. Ɛ-pɩcatʊ taa kɛ e-ɖoo sɩba nɛ pɩcɛɣɖɛ kʊdɔŋ salaŋ fenaɣ kɩyakʊ 15 pɩnaɣ 1821 nɛ ɛ-kɔɔnaa naalɛ ñasɩbɩna nɛ kpeziwilaɣ kʊdɔŋ.
Ɛ-caa ɖɔkɩna-wɛ kaaka nɛ ɛkɔɔ ɛtalɩ sukuli kjɩtɛzʊʊ taa. Pɛwɛ kʊñɔŋ taa nɛ ɛfɛyɩna liidiya sakɩyɛ ɛlɛ ɛcɛyɩ ɛ-tɩ nɛ ɛpɩzɩ ɛla esusi ɛtɛ keɣsi nɛ ɛ-kɔɔna ñɩma pɩnaɣ 1846. Pɩtɩŋɛ mbʊ yɔ, abala hɩla kɛ ɛɖʊwa. Ɛma takayaɣ sɔsɔwav nakayɩ, ''Jane Eyre'', nɛ kapɩsɩ cɔlɩɩɩ takayɩsɩ kɩkalasɩ mayaa kɛ wɛɛ naayɛ taa takayɩsɩ kɩmamasɩ taa kɛ kedeŋga kpeekpe yɔɔ. Pɩsa nɛ papɩzɩ pala po-sukuli lɛ, pɩnaɣ 1824 pa-caa wona-wɛ Kowan Briiji sukuli taa.
Sukuli kʊnɛ kɩmʊʊ ɛsɔtɔm wɩlɩyaa mba pɛwɛ tanɩm taa yɔ pepiya. Sukuli ŋgʊ kɩ-taa pawɩlʊʊ camɩyɛ ɛlɛ paalakɩ tɔɔnasɩ camɩyɛ, palakɩ-sɩ nɛ kʊzɔɔtʊ kamaɣ fɛyɩ. Mbʊ yebina nɛ-kɔɔnaa nɛ ɛ-kɔɔnaa naalɛ, Maria nɛ Elizabeth, pasɩbɩna kpeziwilaɣ kʊdɔŋ. Lɛlʊ sɩba ɖomaɣ fenaɣ kɩyakʊ looɖo wiye nɛ lɛlʊ [[Mɩsɩkʋm fenaɣ|mɩsɩkʊm fenaɣ]] 15 wiye pɩnaɣ 1824. Pʊyɔɔ kɛ palɩza Charlotte nɛ [[Emily Brontë|Emily]] nɛ powona-wɛ Hawɔrtii tɛtʊ taa.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Takayɩsɩ mayaa]]
[[Category:Eerɔpʋ]]
[[Category:Aŋgilitɛɛrɩ]]
[[Category:Halaa sɔsaa]]
cpx1m37j8tf00cf6rdu9u7lw7skq0m9
Emily Brontë
0
2940
15789
15522
2022-01-19T19:01:57Z
Gnangbade
58
links
15789
wikitext
text/x-wiki
[[File:Emily Brontë by Patrick Branwell Brontë restored.jpg|thumb]]
Palʊla Emily Jane Brontë kɛ [[hasɩyaɖɛ fenaɣ]] kɩyakʊ 30 ŋgʊ pɩnaɣ 1818 kɛ Tɔmtoni tɛtʊ taa, [[Aŋgɩlɩtɛɛrɩ|Aŋgletɛɛrɩ]] ɛjaɖɛ taa nɛ ɛsɩ [[Saŋayɩŋ fenaɣ|saŋgayɩŋ fenaɣ]] kɩyakʊ 19 wiye pɩnaɣ 1848 ɛwɛna pɩnzɩ 30 kɛɛjaɖɛ kʊɖʊmɖɩyɛ nɖɩ ɖɩ-taa. Ɛkɛ keɣsɩ maɖʊ yaa si-luɖu nɛ ñʊʊda maɣzɩm takayɩsɩ kɩkalasɩ mayʊ nɛ aŋglisi kʊnʊŋ taa kɛ ɛmaɣna ɛ-takayɩsɩ. Ɛma ñʊʊda maɣzɩm takayaɣ kɩkalaɣ kʊɖʊmaɣ, ''Les Hauts de Hurlevent'', nɛ kɛkɛna nɛ kapɩsɩ cɔlɩɩɩ takayɩsɩ kɩkalasɩ mayaa kɛ wɛɛ naayɛ taa takayɩsɩ kɩmamasɩ taa kɛ Aŋgletɛɛrɩ taa nɛ kedeŋga kpeekpe yɔɔ.
Ɛlɛ keɣsɩ lɛ, ɛma-sɩ sakɩyɛ. Ɛnɛ ɛ-kɔɔ alɩ ɖɑma pɩdɩɩfɛyɩ nɛ ɛyʊ ɛna-wɛ ytɔ pɛwɛ ɛzɩ ɖoma yɔ nɛ ɛna-ɩ ɖɔɖɔ powoba Gondal hayɩsʊʊ ɖeɖe. Payaɣ ɛ-caa se Patrick Brontë nɛ ɛkɛ ɛsɔ tɔm wɩlɩyʊ nɛ ɛlʊla-wɛ ɛyaa looɖo nɛ Emily Brontë kɛŋna pʊwa kagbaanzɩ ñɩŋga. Ɛ-pɩcatʊ taa kɛ e-ɖoo sɩba nɛ hiliu taa pɩcɛɣɖɛ kʊdɔŋ salaŋ fenaɣ kɩyakʊ 15 pɩnaɣ 1821 nɛ ɛ-kɔɔnaa naalɛ ñasɩbɩna nɛ kpeziwilaɣ kʊdɔŋ.
E-ɖoo sɩm wayɩ kɛ ɛ-caa Patrick Brontë nɛ ɛ-neŋ Elizabeth Branwell pakpaɣ lɩmaɣza se papazɩ aha-wɛ waɖɛ kpem nɛpɛwɛɛ pa-tɩ yɔɔ. Piyebina pɩya sɩnɛ, [[Charlotte Brontë|Charlotte]], Emily, [[Anne Brontë|Anne]] nɛ sɩ-ɖalʊ Branwell, sɩpaɣzɩ maɣzʊʊ ɛjaɖɛ naɖɩyɛ nɖɩ ɖɩfɛyɩ kaʊ yɔ ɖɩ-yɔɔ tɔm. Sɩma tɔm ndɩ ndɩ nɛ sɩlakɩna amʊʊza. Sɩma ɖɔɖɔ kɛɖuʊ tɔm sakɩyɛ, silu keɣsɩ yaa sɩmabɩ-sɩ, sɩma aseɣla tɔm heyu ɖɔɖɔ nɛ ɖɔɖɔ amʊza maɣzʊ.
Alɩwaatʊ ndʊ Charlotte yeba-wɛ se ɛtɛzʊ e-sukuli lɛ Emily nɛ Anne peyele nɛ palɩzɩ pɛ-jaɖɛ naɖɩyɛ nɛ paya-ɖɩ se Gondal. Ɛjaɖɛ nɖɩ halʊ nɔɔyʊ, Augusta Geraldine Almeda, kɛŋna ɖɩ-ñʊʊdʊ. Takayaɣ ŋga ka-taa kɛ Emily kɩla ɛtɛ keɣsi lubu yaa sɩmabʊ maʊ.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Takayɩsɩ mayaa]]
[[Category:Eerɔpʋ]]
[[Category:Aŋgilitɛɛrɩ]]
[[Category:Halaa sɔsaa]]
dk6nk9anmjud77khl5hxcozasbswb3l
Gabriel Fauré
0
2941
15642
12966
2022-01-11T18:39:19Z
Gnangbade
58
categories
15642
wikitext
text/x-wiki
Palʊla Gabriel Fauré kɛ agoza fenaɣ kɩyakʊ 12 ŋgʊ pɩnaɣ 1845 kɛ Pamiye tɛtʊ taa, Fransɩ ɛjaɖɛ taa nɛ ɛsɩ kamɩŋ fenaɣ kɩyakʊ naanza wiye pɩnaɣ 1924 ɛwɛna pɩnzɩ 79 kɛ Paarii tɛtʊ taa ɛjaɖɛ kʊɖʊmɖɩyɛ nɖɩ ɖɩ-taa. Gabriel Fauré kɛ piyano maɖʊ, kuludaɣ ajɔɔlaɣ pee ñɩnɩyʊ nɛ wendu luɖu yaa tɩ-mayʊ. Ɛ-wɩlɩya kɔyɔ Saint-Saëns nɛ Gustave Lefèvre Paarii tɛtʊ taa nɛ peeɖe ɖɔɖɔ kɛ ɛkɛ hendu teyaa ñʊʊdʊ kɛ cɔɔcɩ kpaaŋ ŋgʊ payaɣ-kʊ se Madeleine yɔ kɩ-taa.
Pʊwayɩ lɛ paya-ɩ se ɛkɛ wendu lubu yaa tɩ-maʊ tɛ wɩlɩyʊ sɔsɔ kɛ Paarii Tɔsʊʊ ɛtaalɛzɩ lɩmayɛ taa nɛ pʊwayɩ lɛ pɩnzɩ 15 taa, 1905 nɛ 1920, ɛkɛ hɛkʊ taa sukuli nakʊyʊ ñʊʊdʊ. Ɛwɛ Fransɩ ɛjaɖɛ taa mba pɛkɛ wendu luɖa yaa tɩ-mayaa sɔsaa kɛ kpaɣ pɩnzɩ mɩnɩŋ 19 tɛnɖɛ nɛ pɩsɩɩna pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ taa yɔ. Gabriel Fauré caa kɛ payaɣ se Toussaint-Honoré Fauré nɛ ɛkɛ wɩlɩyʊ Pamiye tɛtʊ taa nɛ pʊwayɩ lɛ ɛpɩsɩ wɩlɩya ñʊʊdʊ kɛ Mɔntɩgoozii tɛtʊ taa.
Piyele e-ɖoo kɛlɛ Marie-Antoinette-Hélène Lalène-Laprade. Halʊ kʊkʊtʊ nɔɔyʊ cɔlɔ ɛɛwɛɛ nɛ pɩnaɣ 1854 ɛkʊya nɛ ewolo Paarii tɛtʊ taa se ɛpaɣzɩ ɖooo cɔlɩɩɩ wendu teu nɛ ɛsɔ wendu teu nɛ papɩsʊ ɛsɔ kpaaŋ taa yɔɔcɔnɩyaa, mba peɖiyu wendu teya lala yɔ nɛ mba pɛkpɛlɛkʊ-wɛ wendu ɖɔɖɔ yɔ. Peeɖe ɛlaba e-sukuli pɩnzɩ hiu nɛ kʊɖʊmaɣ nɛ ɛmʊ piyano mabʊ tɛ kacalaɣ nimiye nɛ wendu luɖaa tɛ kacalaɣ ñɩnɖɛ nɛ wendu kalʊ nɛtɩ-ɖam taa mʊnaʊ tɛ naalɛ ñɩnɖɛ.
Pɩnaɣ 1870 taa kɛ ɛsʊ sɔɔjɛɛtʊ alɩwaatʊ ndʊ fransɩ ɛjaɖɛ nɛ Pruseñɩnɖɛ poyowaɣ yɔ. Pɩnaɣ 1871 taa ɛɖaɣna pɩsʊʊ Paarii tɛtʊ taa nɛ ɛpɩsɩ wendu lubu nɛ ti-teu kɛ Saint-Sulpice cɔcɩ kpaaŋ taa.
[[Category:Abalaa sɔsaa]]
[[Category:Minziiki laɖaa]]
ny2wql7ish7qosfxuz30zgw64c50poh
George Eliot
0
2942
15524
14128
2022-01-07T19:28:12Z
Gnangbade
58
category
15524
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:George_Eliot_at_30_by_François_D'Albert_Durade.jpg|vignette|George Eliot at 30 by François D'Albert Durade]]
Palʊla George Eliot kɛ [[kamɩŋ fenaɣ]] kɩyakʊ 22 wiye pɩnaɣ 1819 kɛ Nuneyatonii egeetiye taa kɛ [[Lɔndrɩ]] tɛtʊ taa nɛ ɛsɩ [[Saŋayɩŋ fenaɣ|saŋgayɩŋ fenaɣ]] 22 wiye pɩnaɣ 1880 kɛ Cɛlsii, Lɔndrɩ tɛtʊ kʊɖʊmtʊ ndʊ tɩ-taa ɛwɛna pɩnzɩ 61. George Eliot kɛna hɩɖɛ nɖɩ ɛsɛ-ɖɩ kɩsɛʊ yɔ; ɛ-hɩɖɛ siŋŋŋ kɛlɛ Mary Anne Evans. Ɛ-hɩɖɛ kɩsɛsɛyɛ nɖɩ ɖɩkɛna abalɩhɩɖɛ nɛ [[Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ|Krandɩ Preetañɩ]] taa [[Abiɖe Victoria|Abɩɖɛ Victoria]] ɖɩ-tɛ alɩwaatʊ taa lɛ, George Eliot kaawɛ takayɩsɩ maya sɔsɔɣa taa.
Ɛsɛ se George Eliot yɔ, pʊwɛ nabʊlɛ taa: kɔɔnaɣ lɛ ɛɛsɔɔlaa se takayɩsɩ nzɩ ɛmaɣ yɔ papɩzɩ posusi sɩ-taa tɔm, nabʊlɛ taa lɛ ɛtaasɔɔlɩ se samaɣ ɩtɩlɩ-ɩ nɛ ɛ-hɩɖɛ maɣmaɣ nɛ pɩkɩlɩna ɖukiye nɖɩ ɖɩɩsʊ ɛnɛ ɛ-walʊ, George Henry Lewes, pɛ-hɛkʊ taa pɩnzɩ nɛɛlɛ kpem taa yɔ. Payaɣ ɛ-caa se Robert nɛ e-ɖoo kɔyɔ Christiana. Ɛ-caa kaatɛma halʊ kpaɣʊ nɛ payaɣ-ɩ se Harriet Poynton nɛ pɛwɛɛna pɩya naalɛ, halɩpʊwa nɛ abalɩpʊwa.
Tɛyɛ yɔɔ aleeya ɖaɣ sɔsɔɣa ŋga ka-taa paawɛɛ yɔ mbʊ hana George Eliot nʊmɔʊ nɛ ɛpaɣzɩ takayɩsɩ kalʊʊ nɛ pɩkɩlɩna Walter Scott nɛ [[William Shakespeare|Shakespeare]]. Ɛwɛna pɩnzɩ 13 lɛ powona-i sistaanaa tɛ sukuli nakʊyʊ taa se ɛkpɛlɛkɩ fransɩ tɔm nɛ peeɖe ɛkala Pascal takayasɩ camɩyɛ nɛ ɛtɩlɩ-ɩ ɖeu. Sukuli ŋgʊ kɩ-taa kɛ ɛsɔ tɔm lɛɛza-ɩ.
E-ɖoo sɩba pɩnaɣ 1836 nɛ pʊwɛɛ se Mary Anne pɩsɩʊ ɛ-tɛ nɛ ɛcɔna ɛ-hɔʊ yɔɔ ɛlɛ ɛwɛɛ ɛlakɩ e-sukulɩ ŋgʊ mbʊ. Ɛ-wɩlɩʊ nɔɔyʊ, Maria Lewis, cɛlaɣna-ɩ sukuli taa ndʊ pawɩlaɣ yɔ nɛ ɛkpɛlɛkʊʊ. Ɛ-tɛ kacalaɣ takayaɣ ŋga ɛmaa yɔ,ŋgalɛ Yeesu fezuu caɣʊ.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Takayɩsɩ mayaa]]
[[Category:Eerɔpʋ]]
[[Category:Aŋgilitɛɛrɩ]]
[[Category:Halaa sɔsaa]]
h27q26yhk0vfeae3s07m1loazg1vwev
Georges Brassens
0
2943
15644
13627
2022-01-11T18:41:43Z
Gnangbade
58
categories
15644
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Brassens_TNP_1966.jpg|alt=Brassens TNP 1966.jpg|vignette|Brassens TNP 1966]]
Palʊla Georges Brassens kɛ [[Aloma fenaɣ|aloma fenaɣ]] kɩyakʊ 22 wiye pɩnaɣ [[1921]] kɛ Sɛɛtɩ tɛtʊ taa [[Fransɩɩ|Fransɩ]] ɛjaɖɛ taa nɛ ɛsɩ [[Aloma fenaɣ|aloma fenaɣ]] kɩyakʊ 29 pɩnaɣ [[1981]] ɛɛwɛna pɩnzɩ 60. Ɛ-tʊmɩyɛ siŋŋŋ kɛlɛ keɣsi mabʊ yaa lubu, ɛkɛ ɖɔɖɔ kpalahusi lʊyʊ-wendu luɖu yaa tɩ-mayʊ, nɛ ɛyaa lala yɔɔ eseɣla tɔm kɛdɩyʊ yaa amaazɩyʊ. Ete hendu sakɩyɛ nɛ tɩɖɛ ɛzɩ 200 yɔ ɛlɛ ɛnaɣ nɔɔyʊ nɛ ɛlɛ makɩ-ɩ kitarɩ yaa aɖakaɣ cɩmʊʊ nɛ ɛnʊ teu. Hendu ndʊ ɛmaɣmaɣ eluki nɛ eteɣu yɔ tɩ-wayɩ lɛ, ɛkpakɩɣ de François Villon, [[Victor Hugo]], Paul Verlaine, Paul Fort, Antoine Pol, yaa ɛzɩ Louis Aragon kɛɣsi nɛ eteɣu.
Payaɣ ɛ-caa se Jean-Louis nɛ ɛkɛ kʊdʊyɩŋ mayʊ yaa mɔsɔŋ nɛ e-ɖoo kɔyɔ Elvira nɛ e-ɖoo ɛnɛ ɛɛtɛma walʊ nɛ ɛlʊlɩ Simone Comte. Ɛ-cɔzɔnaa payaɣ se Jules nɛ Marguerite. Georges Brassens ɖoo wona-ɩ sukuli lɛ ɛɛwɛna pɩnzɩ naanza nɛ pɩnzɩ naalɛ wayɩ lɛ, ɛ-caa lɩzɩ-ɩ katolika sukuli ŋgʊ kɩ-taa nɛ ewona-ɩ komina ñɩŋgʊ taa. Ɛɛwɛna pɩnzɩ hiu nɛ naalɛ lɛ ɛsʊ hɛkʊ taa sukuli taa ɛlɛ ɛtɛkɛ weyi ɛsɔɔla sukuli labʊ siŋŋŋ yɔ nɛ ɛɛkɩla sɔɔlʊ aleɣya, you, lɩm yaʊ nɛ nʊmɔŋ haʊ yaa ɖɩwa caɣʊ. Nɛ pɩsa nɛ ɛpɩzɩ ehiu sukuli taa lɛ, e-ɖoo kizina-ɩ soo mabʊ sukuli.
Pɩnaɣ 1936 taa kɛ ɛcɛla ɛ-tɩ kpem kɛ keɣsi mabʊ yaa lubu pɩtɩŋga ɛ-wɩlɩʊ weyi ɛwɩlaɣ-wɛ fransɩ kʊnʊŋ yɔ. Ɛɛwɛna pɩnaɩ 16 lɛ ɛsʊʊ kpanzɩyaa nabayɩ cɛŋga taa nɛ pamɩlʊ pazɩ pazɩ pʊkɔɔ pɩsɩna paɖʊ-ɩ salaka. Salaka ŋga ka-taa ɛlɩnaa nɛ etee ɛ-caa kɛ hendu natʊyʊ se ɛsamna-ɩ ɛlɛ eyeba nɛ ɛ-sɩm wayɩ kɛ été-tʊ.
[[Category:Abalaa sɔsaa]]
[[Category:Minziiki laɖaa]]
1ibwiqfgjdnie1y63p1a4w22z82kizd
Gustave Flaubert
0
2944
15937
15936
2022-02-19T10:08:57Z
Emojiwiki
3564
Revert [[WP:VAN]] ([[m:Special:MyLanguage/User:Jon Harald Søby/diffedit|diffedit]])
15937
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Gustave_Flaubert.jpg|vignette|Gustave Flaubert]]
Gustave Flaubert kɛna [[Fransɩɩ|fransɩ]] ɛjaɖɛ taa-tʊ nɛ ɛkɛ takayɩsɩ mayʊ. Palʊla-ɩ [[Saŋayɩŋ fenaɣ|saŋgayɩŋ fenaɣ]] kɩyakʊ 12 wiye pɩnaɣ 1821 kɛ Rouen, Fransɩ ɛjaɖɛ taa nɛ ɛsɩ tɛtʊ ndʊ payaɣ Croisset yɔ kɛ [[Agoza fenaɣ|agoza fenaɣ]] litoozo wiye pɩnaɣ 1880 kɛ Fransɩ ɛjaɖɛ taa peeɖe. Palʊla Gustave Flaubert ñɩm tɩnaa nabayɩ tɛ. Payaɣ ɛ-caa se Achille Cléophas Flaubert (1784-1846) nɛ ɛkɛ fɛɖaa mba palakɩ kʊdɔndɩna tʊma yɔ pa-ñʊʊdʊ nɛ e-ɖoo kɔyɔ Anne Justine Caroline Fleuriot (1793-1872).
Flaubert kɛna pɩɣa naatozo ŋga pɩya naanza taa nɛ pa-pɩcatʊ taa kɛ ɛ-ɖalaa sɩba nɛ pɩkazɩ ɛnɛ e-neu halɩñɩnʊ. Sukuli taa Gustave Flaubert kaakɛna weyi ɛ-ñʊʊtaa wɛlɛɛtʊ kpem yɔ, mbʊ yebina ɛkɔɔ ɛpɩsɩ ɖɔɖɔ fɛɖaa mba palakɩ kʊdɔndɩna tʊma yɔ pa-ñʊʊdʊ ɛzɩ ɛ-caa yɔ. Ɖooo ɛ-pɩcatʊ taa kɛ ɛɛsɔɔla maɣzɩm caɣyɛ kɛzɩyɛ lɩmaɣza takayɩsɩ mawʊ. Pɩla mbʊ nɛ pɩnaɣ 1834 taa ɛna Ernest Chevalier nɛ ɛna-ɩ pama takayaɣ nakayɩ, ''Art et progrès''.
Takayaɣ kanɛ ka-taa kɛ ɛcala maʊ ɛ-tɛ kɔɔnaɣ tɔm. E-ɖoo sɩba [[Ɖomaɣ fenaɣ|ɖomaɣ fenaɣ]] looɖo wiye pɩnaɣ 1872 kɛ Rouen tɛtʊ taa. Ɛ-sɩm pazɩ nɛ pɩcaɣ ɛ-yɔɔ kamaɣ fɛyɩ, piyebina ɛpɛdɩ ɛ-tɛ hayɩm nɛ ɛkʊyɩ Rouen tɛtʊ taa nɛ ɛpɩsɩ [[Paarii]].
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Takayɩsɩ mayaa]]
[[Category:Eerɔpʋ]]
[[Category:Fransɩɩ]]
gdvb1g7mi78bzs7u70a794tv8hhj5j8
Honoré de Balzac
0
2945
15761
14647
2022-01-17T21:56:31Z
Caro de Segeda
2717
15761
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:BalzacBirotteau02.jpg|vignette|BalzacBirotteau02]]
'''Honoré de Balzac''' kɛna [[Fransɩɩ]] ɛjaɖɛ taa tʊ nɛ ɛkɛna Fransɩ ɛjaɖɛ taa tʊ weyi ɛmaɣ takayɩsɩ yɔ. Ɛ-tʊma sɔsɔna ɖɔ sakɩyɛ nɛ a-taa kɔyɔ: ɛkɛ ñʊʊda maɣzɩm takayaɣ mayʊ, ɛhʊʊ tɔm nɛ takayɩsɩ mayaa nabɛyɩ matʊ, ɖɔɖɔ ɛzɩ takayɩsɩ mayaa yɔ mbʊ ɛlakɩ lɩzɩya tʊma tɩna, aseɣɖe tɔm heeyiyu ɛkɛ ɖɔɖɔ weyi pamaɣ takayɩsɩ nɛ ɛlɩzʊʊ-sɩ takayasɩ hatʊy yɔɔ yɔ. Palʊla-ɩ agoza fenaɣ kɩyakʊ nɛɛlɛ wiye pɩnaɣ 1799 nɛ ɛsɩ kɩyɛna fenaɣ 18 wiye pɩnaɣ 1850 ɛɛwɛna pɩnzɩ 51. Ɛ-hɩɖɛ kɩsɛsɛɛ kɔyɔ Lord R’Hoone Viellerglé.
[[Fichier:Musée_Rodin10_Balzac.jpg|vignette|Musée Rodin10 Balzac]]
Eyeba ɛwayɩ nɛ takayɩsɩ, maɣzɩm takayɩs, ɛma-sɩ ɛszɩ 90 yɔ nɛ aseɣla tɔm nɛ ɛkpɛndɩ nɛ ɛyaa se ''La Comédie Humaine''. Pɩtasɩɩna siyeke, ɛlɛ ɛma tanaŋ mʊya ndɩ ndɩ ɛzɩ mɩnɩʊ yɔ nɛ efebiya mʊya sakɩyɛ. Ɛma takayaɣ nakayɩ nɛ ɛyaa-kɛ se ''La Comédie Humaine'' nɛ ka-taa lɛ, ɛyɔɔda ɛzɩma ɛyaa wɛ ndɩ ndɩ yɔ ɛzɩ Buffon yaayɔɔdʊʊ tɛtɛ wondu tɔm yɔ. Ɛyɔɔda tɔm-piye naɖɩyɛ nɛ ɖɩɖʊkɩna paa anɩ; nɖɩ lɛ se: paa anɩ, ndɩɩkɛ ñɩm-tʊ yaa kʊñɔŋ-tʊ yɔ, ŋkɛ weyi ɛsɔ haa yɔ.
[[Fichier:Balzac_par_Alexandre_Falguière4.JPG|vignette|Balzac par Alexandre Falguière4]]
Payaɣ Honoré de Balzac caa se Bernard-François Balssa nɛ ɛkɛ lɔŋ pasɩyʊ wiyau ɖaɣ taa nɛ e-ɖoo kɔyɔ Anne-Charlotte-Laure Sallambier. Bernard-François Balssa lɛɣzɩ Balssa nɛ Balzac kɛ [[Paarii]] tɛtʊ taa pɩnzɩ 1771 nɛ 1783 sɩ-taa. Bernard-François Balssa kaakɩla ɛ-halʊ nɛ pɩnzɩ 32 nɛ ɛkpaɣkaɣ-ɩ lɛ, ɛlɛ ñaawɛna pɩnzɩ 18. Honoré de Balzac kɛŋna kacalaɣ pʊwa pɩya naanza hɛkʊ taa: Honoré, Laure, Laurence nɛ Henri. Ɛkɩlɩ e-neu Laure nɛ fenasɩ 16 yeke nɛ sɔɔlɩm sɔsɔm nabʊyʊ wɛɛ pɛ-hɛkɛu taa camɩyɛ. Ɛna-ɩ pamaɣna takayɩsɩ nɛ ɛlɛ ɛmana ɛ-ɖalʊ yɔɔ tɔm kpeekpe.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Takayɩsɩ mayaa]]
[[Category:Eerɔpʋ]]
[[Category:Fransɩɩ]]
7b71byk1r7vxdxr1njayk8qjq8f6epz
Jimi Hendrix
0
2946
14086
12989
2019-04-20T11:12:30Z
Gnangbade
58
Liens
14086
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Denis_Bourez_-_Madame_Tussauds,_London_(8747018021).jpg|vignette|Denis Bourez - Madame Tussauds, London (8747018021)]]
Palʊla James Marshall Hendrix kɛ kamɩŋ fenaɣ kɩyakʊ 27 wiye pɩnaɣ [[1942]] kɛ Setli tɛtʊ taa, [[Etaazuunii|Etazunii]] taa nɛ ɛsɩ salaŋ fenaɣ kɩyakʊ 18 pɩnaɣ 1970 kɛ [[Lɔndrɩ]] tɛtʊ, [[Aŋgɩlɩtɛɛrɩ|Aŋgletɛrɩ]] ɛjaɖɛ taa. Hɩɖɛ nɖɩ pakɩlɩna-ɩ sɩm yɔ lɛ Jimi Hendrix nɛ ɛ-hɩɖɛ sɔsɔyɛ kɔyɔ Johnny Allen Hendrix. Ɛkɛ Amerika taa hendu teyu sɔsɔ nɔɔyʊ, ɛkɛ ɖɔɖɔ citarɩ maɖʊ, kpalahuwa lʊyʊ, wendu luɖu yaa tɩ-mayʊ. Ɛnʊ tʊlɩna hendu teu kɩkaʊ nakʊyʊ nɛ payaa-kʊ se Jimi Hendrix lɔnzɩnɖɛ. Etetee hendu pɩnzɩ sakɩyɛ, pɩnzɩ naanza yeke ete-tʊ, (1966-1970) ɛlɛ ɛwɛ pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ taa mba paklila sɩm [[Kitaari|kitaarɩ]] ŋgʊ pamakɩna ladriki yɔ nɛ hendu teya sɔsɔɣa taa.
Ɛkɛ lɩmɩyɛ-tʊ ɛlɛ ɛmakɩ nesi kɩpanzɩ citarɩ camɩyɛ yaa ɛkɩzɩ ki-nimasi nɛ nɩmɩyɛ yɔɔ nɛ pʊcɔ ɛma. Ɛwɛna taabalaa nabayɩ nɛ ɛna-wɛ petewaɣ nɛ hendu nɛ pasɩ paɖama yɔɔ; mba yɔ: Janis Joplin, Jim Morrison nɛ Brian Jones. Johnny Allen Hendrix kɛ Afrika nɛ Amerika pɛ-hɛkʊ taa ɛyʊ. Payaɣ ɛ-caa sɛ James Allen Hendrix nɛ palaʊla-ɩ mɩsɩkʊm fenaɣ kɩyakʊ hiu wiye pɩnaɣ 1919 kɛ [[Kanadaa]] ɛjaɖɛ taa ɛsɩ ɖomaɣ fenaɣ 27 wiye pɩnaɣ 2002. Payaa e-ɖoo se Lucille Hendrix, palʊlɩ-ɩ aloma fenaɣ 12 pɩnaɣ 1925 nɛ ɛsɩ lɛlaɣ fenaɣ kɩyakʊ naalɛ wiye pɩnaɣ 1958.
[[Fichier:Jimihendrix-signatur.svg|vignette|Jimihendrix-signatur]]
Ɛ-cɔzɔnaa kɔyɔ: e-ɖoo caa kɔyɔ Zenora Rose Moore nɛ palʊla-ɩ kamɩŋ fenaɣ kɩyakʊ 19 pɩnaɣ 1883 kɛ Zɔɔrzii tɛtʊ taa nɛ ɛlɛ caa kɔyɔ Robert Moore. Payaɣ ɛ-caa caa se Bertran Philander Ross Hendrix nɛ palʊlɩ-ɩpɩnaɣ 1866. Ɛ-cɔzɔ ɛnɛ e-ɖoo, Fanny, kaakɛ ɛyʊ kɩkpɛdʊ nɛ ɛwalɩ tadɩyɛ laɖʊ kʊʊlʊm nɔɔyʊ nɛ pɛwɛɛ Urbana. Pɩlɩɩna ɛzɩma cɔzɔnaa lɩna ajɛya ndɩ ndɩ lɛ Ross Hendricks kʊyɩ egeetiye nɖɩ ɖɩ-taa paalʊla-ɩ yɔ pɩnaɣ 1896 nɛ ewolo ɛcaɣ Sikaagoo nɛ ɛlɛɣzɩ ɛ-hɩɖɛ, Hendricks nɛ Hendrix. Ross nɛ Nora kaakɛna weyi ɛɛsɔɔla tanaʊlɑbʊ nɛ ɛcɔʊ ɛtaŋ yɔ nɛ palɩɩ ɖama yɔɔ kɛ Pɔɔrtlandii nɛ Sɛtlɩ pɛ-hɛkʊ taa nɛ pɩla pakpaɣ ɖama 1912.
Fenasɩ cabɩ wayɩ kɛ powoba Kanada ɛjaɖɛ taa nɛ palʊlɩ pe-piya 5 nɛ pa-taa lɛ halɩpɩɣa kʊɖʊmaɣ nɛ abalɩpɩya naanza. Pɩya nzɩ sɩ-taa kɔyɔ Jimi Caa, James Allen Hendrix. Kamɩŋ fenaɣ 28 wiye pɩnaɣ 1922 kɛ Ross et Nora Hendrix pɩsa Kanada ɛjaɖɛ taa tɛtʊ ɛyaa siŋŋŋ. Ross sɩba pɩnaɣ 1930 nɛ Nora Hendrix ñasɩ pɩnaɣ 1984, ɛɛwɛna pɩnzɩ 100.
sb013v9lz7owrkt9rfdbjygo56bm7zt
Michael Jackson
0
2947
14607
14606
2020-05-19T21:03:06Z
Frenezulo
2588
14607
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Michael Jackson 1984.jpg|vignette|Michael Jackson]]
Palʊla '''Michael Joseph Jackson''' kɛ kɩyɛna fenaɣ kɩyakʊ 29 wiye pɩnaɣ 1958 kɛ Karii tɛtʊ taa, Ɛndiyana taa nɛ ɛsɩ mɩsɩ kʊm fenaɣ 25 wiye pɩnaɣ 2009 kɛ [[Lɔsɩ Anzelɛsɩ|Lɔsɩ Anjelɛsɩ]] kɛ [[Kalɩfɔrnii]] ɛjaɖɛ taa ɛɛwɛna pɩnzɩ 51. Michael Joseph Jackson kɛna wendu teyu, kpalahuwa lʊyʊ, wendu luɖu yaa tɩ-mayʊ, nɔɔyʊ yɔɔ aseɣɖe tɔm lɩzɩyʊ, ɛpaɣ kamaɣ fɛyɩ nɛ ɛ-naŋgbaanzɩ ɖʊʊ ɖama taa camɩyɛ nɛ ɛlakɩ tanaʊ ɖɔɖɔ. Ɛ-hɩɖɛ sɔsɔyɛ kɛlɛ The King of Pop, Bambi. Ɛkɛna pʊɣa lʊbɛ ŋga kɛ pɩya nakʊ taa. Ɛnɛ ɛ-ɖalaa papaɣzɩ hendu teu lɛ ɛɛwɛna pɩnzɩ looɖo nɛ pɩnzɩ 11 kɛ ɛpaɣzɩ hendu teu camɩyɛ ɛ-ɖalaa hɛkʊ taa kɛ Jackson Five taa.
Pɩnaɣ 1971 taa kɛ ɛpaɣzɩ hendu kalʊ nɛ lalaa tisuu. Ɛ-tɛ hendu natʊyʊ wɛ lʊbɛ nɛ keteŋga kpeekpe yɔɔ tɩwɛ ndʊ pakɩlʊ yabʊ yɔ tɩ-taa. Ɛ-hɩɖɛ kɩsɛyɛ kɔyɔ Pop tɛ wiyau nɛ mbʊ ɖɔɖɔ ɛpazaa ɛwa hendu teya sakɩyɛ nɛ tadasɩ nzɩ ɛpɛdaa yɔ sɩɖɛ ɛzɩ miliyaarɩ yɔ. Mbʊ yebina nɛ kedeŋga kpeekpe yɔɔ lɛ ɛkɛ naadozo-tʊ weyi ɛkɩla ɛ-tatasɩ pɛdɩɣ yɔ; kacalaɣ- tʊ yɔ Beatles nɛ naalɛ-tʊ yɔ Elvis Presley. Tataɣ ŋga pakɩla-kɛ pɛdɩɣ keteŋga kpeekpe yɔɔ yɔ ŋga lɛ Thriller, nɛ pɛpɛda-sɩ ɛzɩ miliyɔɔna 66 yɔ. Pɩtasɩ ɖɔɖɔ lɛ, Etazuunii taa lɛ Thriller kɛŋna tataɣ ŋga keɖeke kɔŋ RIAA, Amerika taa ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩcɔŋna hendu teu yɔɔ yɔ, sama camɩyɛ nɛ yele se palɩzɩ-kɛ tɔm 30 taa yɔ.
Lɛlaɣ fenaɣ kacalaɣ wiye pɩnaɣ 2016 taa padaɣna tataɣ kʊɖʊmaɣ ŋga lɩzʊʊ tɔm 32 taa. Michael Jackson kɩlɩna samtʊ nima ndɩ ndɩ mʊʊ hendu teu taa keteŋga kpeekpe yɔɔ nɛ pɩɩkɔma pɩtalɩ pɩnaɣ 2000 taa palakaɣ Mɔntɩ-Kaarloo hendu teyaa amʊʊza sɔsɔna lɛ, Monaakoo tɛ kewiyaɣ ñʊʊdʊ Albert II cɛla Mileniyɔm kʊjɔʊ kɛ Michael Joseph Jackson. Kʊjɔʊ kʊnɛ kɩwɩlʊ se ɛnʊ kɩlɩna tatasɩ kɛ pɛdʊ. Michael Jackson.
[[Category:!Main category]]
pik56qgfolta8hk5wxfapdj4fvmmgv4
Serge Lancen
0
2948
13138
12973
2018-12-24T14:28:08Z
Gnangbade
58
liens
13138
wikitext
text/x-wiki
Serge Lancen kɛna [[Fransɩɩ|Fransɩ]] ɛjaɖɛ taa tʊ n ɛ ɛmakɩ [[Piyaanoo|piyano]] nɛ ɛkɛ ɖɔɖɔ wendu luɖu yaa tɩ-mayʊ. Palʊla-ɩ Paarii tɛtʊ taa [[kamɩŋ fenaɣ]] kɩyakʊ kagbaanzɩ ñɩŋgʊ wiye pɩnaɣ [[1922]] nɛ ɛsɩ [[Paarii]] peɖe [[hasɩyaɖɛ fenaɣ]] kɩyakʊ hiu wiye pɩnaɣ [[2005]] ɛɛwɛna pɩnzɩ 83. Palʊla Serge Lancen kɛ hɔʊ nakʊyʊ taa nɛ kpaɣna cɔzɔnaa nɛ pɩɖɛɛ sɛyɩnaa kɛ mbʊ yɔ, ɖakʊtanaa yeke lɩʊ na. Ɖooo ɛ-pɩcatʊ taa kɛ ɛpaɣza piyano welesuu e-ɖoo cɔlɔ nɛ pʊcʊɖɩ-ɩ pɩŋŋŋ. Piyebina nɛ Serge paɣzɩ piyano kpɛlɛkʊʊ lɔŋ nɛ eeyeki e-ɖoo piyano tʊkʊnaʊ. Ɛɛsɔɔla wendu ndʊ wezŋgalɩya teu-tʊ radiyonaa taa yɔ kɛ welesuu.
Ɛɛwɛna pɩnzɩ kagbaanzɩ lɛ eluba hendu ndu papɩzʊʊ pepeɣzina pɩɣa nɛ koɖoo yɔ. Ɛzɩma Serge kaakɛ pɩɣa ɛcam kɛ yem lɛ, e-ɖoo lʊʊ hendu ndʊ nɛ ɛsɩɩ. Ɛɛwɛna pɩnzɩ 15 lɛ eluuba hendu sakɩyɛ nɛ ɛla pɩ-tɛ amʊʊzɛ Lɔndrii tɛtʊ taa. Palʊla Serge Lancen kɛ hɔʊ nakʊyʊ taa nɛ kpaɣna cɔzɔnaa nɛ pɩɖɛɛ sɛyɩnaa kɛ mbʊ yɔ, ɖakʊtanaa yeke lɩʊ na. Ɛɛwɛna pɩnzɩ kagbaanzɩ lɛ eluba hendu ndu papɩzʊʊ pepeɣzina pɩɣa nɛ koɖoo yɔ. Ɛzɩma Serge kaakɛ pɩɣa ɛcam kɛ yem lɛ, e-ɖoo lʊʊ hendu ndʊ nɛ ɛsɩɩ. Ɛɛwɛna pɩnzɩ 15 lɛ eluuba hendu sakɩyɛ nɛ ɛla pɩ-tɛ amʊʊzɛ [[Lɔndrɩ|Lɔndrii]] tɛtʊ taa kɛ pɩnaɣ [[1937]].
Pɩtaapɩzɩ piheyi nɔɔyʊ se Serge Lancen kaɣ mabʊ suye pɩkɔɔ pɩsɩɩna alɩwaatʊ ndʊ ɛ-taabalʊ weyi ɛna-ɩ palakaaɣ sukuli kɛ tɔsʊʊ sukuli taa yɔ. Ɛ-taabalʊ ɛnʊ payaɣ se Désiré Dondeyne. Ɛlɛ ñaasɔɔla se ɛla amʊʊza nɛ nɛ ɛɛsɔɔla ɖɔɖɔ se ɛnɛ ɛ-taabalaa tiŋga palabɩna-yɛ. Mbʊ yebina nɛ ɛɖʊ-ɩ pɩ-taa nɛ pɩcaŋ pɩlabɩ-ɩ liu. Serge Lancen laba nɔɔ labʊ wendu teu sakɩyɛ kpaɣna pɩnzɩ [[1971]] taa. Serge nɛ ɛ-halʊ Raphaëlle paakɛ ɛyaa mba paacaɣ tɔm yɔ, pɛwɛ yem yobi, pɔyɔɔdʊʊ teevenim yɔ nɛ pɩɩha-wɛɛ camɩyɛ ɖɔɖɔ. Pʊyɔɔ kɛ paanɩ ɛñaŋgaɣ-wɛ kamaɣ fɛyɩ. Poluba wendu sakɩyɛ ɛsɔ tɔm taa ɖɔɖɔ.
o4z1fvlswilu2298n07d4eqk27q5ql1
Serge Perathoner
0
2949
12974
2018-09-14T13:17:41Z
Shalomjonas
154
Création d'une page sur Serge Perathoner
12974
wikitext
text/x-wiki
Serge Perathoner kɛna Fransɩ ɛjaɖɛ taa tʊ nɛ palʊla-ɩ mɩsɩkʊm fenaɣ kɩyakʊ 27 wiye pɩnaɣ 1953. Ɛkɛna wendu luɖu nɛ ti-teyu, soo mabʊ taa lɛ ɛkɛ nesi ;ɖɩdamɩyɛ tʊ, ɛñɔɔzʊʊ nɛ eɖiyu wendu teya lalaa. Ɛlaba tʊma nɛ wendu teya sɔsaɣa ɛzɩ: Yves Simon, Michel Berger, Luc Plamondon, France Gall, Johnny Hallyday, Sylvie Vartan, Céline Dion…Ɛñɔɔzʊʊ mba palakɩ amʊza nɛ tanaʊ yaa films cinéma et télévision yɔ, ɛzɩ Starmania nɛ Notre-Dame de Paris ɛnʊ sɩŋnana-wɛ pɛ-tɛ Hendu ñɔɔzʊʊ taa. Serge Perathner laba e-sukuli kɛ Paarii tɛtʊ taa ɖenɖe pawɩlʊ nesi tɛɛ tʊma, amʊʊza nɛ hendu teu yɔ. Peeɖe lɛ ɛkpɛlɩka piyano, eluki wendu nɛ ɛmaɣ-tʊ nɛ ɛñɔɔzʊʊ ɖɔɖɔ wendu ndʊ tɩɩwɛɛ yɔ nɛ ɛɖaanʊʊ-tʊ teu. Ɛna mba peteɣ hendu yɔ pɔɖɔɔ pɩdɩɩfɛyɩ nɛ pa-taa kɔyɔ: France Gall, Michel Berger, Johnny Hallyday, Sylvie Vartan, Jane Birkin, Gérard Manset… Céline Dion nɛ France Gall palɩza hendu lɛ, ɛnʊ ñɔɔzɩna-wɛ tʊ.
i9ldtcg8ntwa35kw3euzvkdfv5q7e5y
Salpêtre sukuli
0
2950
14418
14077
2019-11-03T18:34:01Z
Gnangbade
58
14418
wikitext
text/x-wiki
Salpêtre sukuli, patasɩ-kʊ yaʊʊ ɖɔɖɔ [[Paarii]] sukuli, kɩkɛ kɩ-nɛ Nancii sukuli, sukuli lɛɛkʊ ŋgʊ kɩsɩna ɖom haʊʊ nɔmɔŋ taa [[Fransɩɩ]] ɛjaɖɛ taa pɩnaɣ 1882 ŋtalɩ 1892. Kɩwɛ keekee Salpêtre ɖɔkɔtɔ taa kɛnɛ. Sukuli ŋgʊ kʊ-nɔɔ yɔɔ ɖɛyʊ kɔyɔ hola yɔɔ kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ tʊ Jean Martin Charcot.
Ɛyaa mba pasɩɣana Charcot ɛzɩ ɛ-ɛyaa yɔ Salpêtre sukuli ŋgʊ kɩ-taa yɔ mba yɔ Joseph Babinski, Paul Richer, Alfred Binet, Charles Féré, Pierre Janet, Georges Gilles de La Tourette, Achille Souques, Jules Cotard, Pierre Marie, Gilbert Ballet, Paul Regnard, Désiré-Magloire Bourneville, Ferdinand Bottey, Paul Brémaud nɛ Amédée Dumontpallier. Salpêtre sukuli taa tʊma caɣ piŋ kɛ ɖɔkɔtɔ naa mɛwɛ mandɩ waa sakɩyɛ yɔɔ kɛ alɩwaatʊ ndʊ tɩ-taa kpaɣ ɛzɩ Sigmund Freud, Eugen Bleuler yaa Joseph Delboeuf.
Pɩta ɖaŋɩ ɖɔkɔtɔ naa nabayɛ se pala tʊmɩyɛ kɔzɩ kɔzɩ ɖɔkɔtɔ naa taa, pa-taa lɛ ɖɩnaɣ Charles Deslon, Jules Cloquet, Alexandre Bertrand, le Professeur Husson, Léon Rostan, François Broussais, Étienne-Jean Georget6, Didier Berna et Alphonse Teste. [[Eerɔpʋ tɛtʋ wandamm|Erɔpʊ]] ajɛyɛ naayɛ taa kpɩnɛ lɛɛɖɛ hɔm ndʊ tɩkɔna ndɔnjɔɔlɩyɛ mbʊ yɔ fɛɖaa sakɩyɛ nabayɛ labana-ɖɩ tʊmɩyɛ pa-taa kɔyɔ David Ferdinand Koreff, Christoph Wilhelm Hufeland, Karl Alexander Ferdinand Kluge, Karl Christian Wolfart, Karl Schelling, Justinus Kerner, James Esdaile nɛ John Elliotson.
Pɩnaɣ 1862 lɛ pakpa Charcot se ɛkɛ ɖɔkɔtɔ naa tɛ sɔsɔ, tʊmɩyɛ ndɩ ɖɩɩkɛna Salpêtre sukuli taa tʊmɩyɛ sɔsɔyɛ. Pɩkɔma pɩnaɣ 1860 lɛ, Joseph Babinski kɔɔ ɛ-cɔlɔ, nɛ ɛlɛ pɩsɩ e-sukuli pɩɣa ŋga ɛkɩlɩ sɔɔlʊʊ yɔ. Kpaɣ pɩnzɩ 1862 nɛ 1870 hɛkʊʊ taa lɛ, Charcot na tʊma sakɩyɛ nɛ pɩlɩna pʊ-yɔɔ nɛ ɛpɩsɩ hola yɔɔ kpɛlɛkʊʊ niiye mʊyʊ kɛ alɩwaatʊ ndʊ tɩ-taa.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category: Maɣzʋʋ lɛɣtʋ]]
2e8ex85nrytt78nja3bpt6rzy38xjib
Nancii sukuli
0
2951
14068
13668
2019-04-20T06:37:29Z
Atticmaker
127
Category Added
14068
wikitext
text/x-wiki
Nancii sukuli kɩ nɛ Salpêtre sukuli, kɩkɛ sukuli naa taa sukuli lɛɛkʊ ŋgʊ kʊɖʊ nesi piŋ ɖom haʊʊ nɔmɔʊ taa [[Fransɩɩ]] ɛjaɖɛ pɩnaɣ 1882 ŋtalɩ pɩnaɣ 1892. Kɩ-taa peeɖe ɖɩnaɣ fɛɖʊ Ambroise-Auguste Liébeault, ɖɔkɔtɔ wɩlɩtʊ tʊmɩyɛ tʊ Hippolyte Bernheim, tɔm hʊyʊ Jules Liégeois nɛ ɖɔkɔtɔ Henri Beaunis. Pasɩma Liébeault nɛ Bernheim kɔɔ laɣsɩ ɖom kɔnaʊ sɔsɔtʊ, pɩtɩŋna tɔm pɔzɩtʊ kpaagbaa nɛ tɩkɛ se pɩpaɣzɩ-ŋ nɩɣ yaa pɔtɔŋ se pɩpazɩɣ mɩ-yɔɔ wɩɣ pazɩ pazɩ.
Ɖɔkɔtɔ naa mɛwɛ mandɩ yɔɔ waa mba pa-hɩla kaakɩlɩ sɛʊʊ alɩwaatʊ ndʊ tɩ-taa, [[Sigmund Freud]] ñɩŋʊ Emile Coué kɛlɛ ŋtɩŋɩɣna Auguste Forel nɛ Joseph Delboeuf, wolo pana Bernheim nɛ Liebeault tʊmɩyɛ labʊ.
You ŋgʊ kɩɩwɛ Nancii sukuli nɛ Salpêtre sukuli ŋgʊ Jean-Martin Charcot tɩna ɛkʊ taa kɔyɔ pɔhɔŋaɣ ɖama pɩlɩna mbʊ panɩɩ ɖom haʊʊ tɔbʊʊ wɛɛ ana a-taa, ɛyaa mba paakɛ Bernheim wayi yɔ tɔŋ se pɩɩkɛ ɖom yem kɛlɛʊ. Pɩ-tɛ ntɔnjɔɔlɩyɛ nɖɩ tiyele se pañɩnɩ siŋ ɖom haʊʊ yɔɔ alɩwaatʊ ndʊ tɩ-taa kpaɣɖʊ 20, ɛzɩ aseɣɖe tɩnaa nabayɛ yɔɔdʊʊ yɔ kɔzɩ kɔzɩ Clark Leonard Hull nɛ Theodore Barber tʊma yɔɔdʊʊ yɔ.
Pɩta ɖaŋɩ ɖɔkɔtɔ sakɩyɛ nabayɛ se pala tʊmɩyɛ nɛ pʊtʊ ɛnʊ, kɔzɩ kɔzɩ ɖɔkɔtɔ naa taa, pa-taa kɔyɔ Charles Deslon, Jules Cloquet, Alexandre Bertrand, le professeur Husson, Léon Rostan, François Broussais, Étienne-Jean Georget, Didier Berna nɛ Alphonse Teste. [[Eerɔpʋ tɛtʋ wandamm|Erɔpʊ]] ajɛyɛ naayɛ taa lɛ mbʊ se kpɩnɛ lɛɛɖɛ ɛhɔ lɛɛɖɛ yɔ tɛkɛ tɔm natʊyʊ se pekizi-tʊ kɛlɛ ɖɔkɔtɔ naa sakɩyɛ la tʊmɩyɛ nɛ tɔm ndʊ, ɖɔkɔtɔ naa mba pa-taa kɔyɔ David Ferdinand Koreff, Christoph Wilhelm Hufeland, Karl Alexander Ferdinand Kluge, Karl Christian Wolfart, Karl Schelling, PJustinus Kerner James, Esdaile John Elliotson.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category: Maɣzʋʋ lɛɣtʋ]]
lfqvdckrl56xifuzxkjcqzt1rd49nxt
Hola kʊdɔŋ
0
2952
14070
13678
2019-04-20T06:37:59Z
Atticmaker
127
Category Added
14070
wikitext
text/x-wiki
Hola kʊdɔŋ yaa hola yɔɔ kpaʊʊ kʊdɔŋ pɩkɛ kpaŋ kʊdɔmɩŋ kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ ɖeɖe kɛ ñʊʊ cɔʊʊ kʊdɔŋ ɛlɛ kʊdɔŋ tʊ ɛnʊ ɛnaɣ ɛ-maɣmaɣ mbʊ pɩkɛna-ɩ yɔ nɛ ɛlakɩ kʊñɔŋ yɔ. Kɛlɛ pʊtʊ ɛnʊ ɛtɛkɛ kpaŋ keekee mbʊ pʊyɔɔ kpaŋ tʊ maɣmaɣ lɛ ɛɛnaɣ mbʊ ɛlakɩ.
Tɔmpiye nɖɩ ɖɩlɩna tɔmʊʊ neurosis ɛlɛ fɛɖʊ [[Ekɔsɩ]] tʊ William Cullen lubina-ɖɩ pɩnaɣ 1769. Ɖɩlɩna krɛkɩ kʊnʊŋ taa mbʊ se neuron pʊ-tɔbʊʊ se hola nɛ pɔsɔzɩ pʊyɔɔ kɔzɔzaɣ ose ɛlɛ ñalɩna ôsis nɛ pɩwɩlɩɣ se pɩkɛ kʊdɔmɩŋ weyi ɛtɛkɛ ñɩŋaanzɩ ñɩŋ yɔ. Pɩkɔma pɩnaɣ 1785 lɛ Philippe Pinel ɖʊ-tʊ Fransɩɩ kʊnʊŋ taa. Pɩ-tɛ alɩwaatʊ taa lɛ tɔmʊʊ kɩwɩlaɣ se pɩɩkɛ kʊdɔmɩŋ kpeekpe weyi ɛlɩna hola cɔlɔ nɛ paanaɣ kɩcɩkpʊʊ nakʊyʊ tomnaɣ yɔɔ yɔ.
Pɩkpaɣʊ nɛ nananza tɛ ɖanɩɣ wiluu takʊʊ nɛ natʊ nɛ wɩlɩtʊ takayaɣ taa pɩcɛlɩna kpaŋ kʊddɔŋ yɔɔ (DSM-IV) lɛ, tɔmpiye nɖɩ APA kizi-ɖɩ se pɩsa nɛ papazɩ pɛcɛ-ɩ pa-tɩ nɛ patɩlɩ mbʊ keekee patɩlɩna paa kʊdɔŋ ŋgʊ lɛ nɛ pañɩnɩ kʊkɔyɛ hayʊʊ.
Pɩkɔma kpaɣɖʊ 17 alɩwaatʊ lɛ, Ekɔsɩ fɛɖʊ William Cullen lɛɦ lɩzɩɣ hala kʊdɔŋ tɔbʊʊ nɛ ɛtɔŋ se mamaɣzɩɣ se ɖɩnɩɩ se pɩkɛ hola yɔɔ kpaʊʊ kʊdɔmɩŋ, pɩkɛ kpeekpe mbʊ pɩtɛkɛ sɔɔlɩm yɔɔ laɣsɩ yaa tomnaɣ miŋ saʊʊ, pɩtɛkɛ kʊdɔŋ kʊ-hɔɔlʊʊ nakʊyʊ.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category: Maɣzʋʋ lɛɣtʋ]]
346lxcqrw6cm4olznnahsufsel7fuk7
Ɛyʊ nandʊ taa hʊmʊm
0
2953
14061
12983
2019-04-20T06:35:27Z
Atticmaker
127
Category Added
14061
wikitext
text/x-wiki
Ɛyʊ nanddʊ taa hʊnʊm yaa yɔɔ kpaʊʊ, tɔmpiye nɖɩ ɖɩlɩna latɛŋ taa mbʊ se pulsio (tuzuu laɣsɩ, pellere, pulsum). Tɔmpiye nɖɩ Caama kʊnʊŋ taa palɩzɩna-ɖɩ Trieb, Freud labɩna nɛ tʊmʊʊ ŋgʊ tʊmɩyɛ se ɛkpaɣ lɩmaɣza naayɛ maɣzɩm taa wiluu tʊmɩyɛ kpɛlɛkʊʊ yɔɔ.
Laplanche nɛ Pontalis pɔ-cɔlɔ lɛ, tɔmʊʊ Trieb wɛʊʊ yɔ Freud takayasɩ taa yeke pana-tʊ pɩnaɣ 1905. Leleŋ laɣsɩ kɛ wɛtʊ natʊyʊ tɩlɩna ñʊʊ taa maɣzɩm cɔlɔ.
Ɛzɩ kpeekpe ɖɔŋɩɣ ɛyʊ ñʊʊ taa yɔ, wɛna tɔbʊʊ nɩɣ se pʊlʊkɩna mbʊ ɛyʊ tɔsɔɔlɩ yɔ nɛ tɩ ceyʊʊ wɛɛ se sɔɔlɩm ɛkɩlɩna. Pana yekina nɛ mbʊ ɛyʊ tɔsɔɔlɩ yɔ sʊʊ mbʊ lɛ leleŋ hʊzʊʊ pana, ŋgʊ leleŋ laɣsɩ kɛ tɔsʊʊ pɩyʊ, (Jean Laplanche nɛ Jean-Bertrand Pontalis pɩnaɣ 1967).
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category: Maɣzʋʋ lɛɣtʋ]]
nn7s19ei8dx3vyjbjrml6rp599npidk
Maɣzɩm kɔɔ labɩtʊ tʊmɩyɛ
0
2954
14076
12984
2019-04-20T06:39:36Z
Atticmaker
127
Category Added
14076
wikitext
text/x-wiki
Maɣzɩm kɔɔ labɩtʊ kpɛlɛkɩtʊ (/psi.ko.te.ʁa.pi/) pɩkɛ fɛbɩtʊ natɩyʊ yaa kɔɔ labɩtʊ natʊyʊ pɩtɩŋna ɛyʊ weyi ɛsɩma pɩtɩŋna kʊdɔŋ ŋgʊ kɩ-yɔɔ yɔ, kɛ ɛyʊ lɛɛlʊ yaa ɛyaa nabayɛ mba palakɩ maɣzɩm taa kʊdɔŋ ŋgʊ nɛ kɩñɔŋ yɔ, ɛlɛ nabʊyʊ taa lɛ pɔsɔzʊʊ kɔɔ lɛɛna ɛzɩ anasaayɩ kɔɔ mbʊ yɔ ŋkpaɣ ŋɖɛɛ. Ɛcɔŋna kʊdɔndɩnaa yɔɔ (piyaa yaa ɛyaa sʊtɩyaa), pɩtɩŋna ɛyʊ tɛ kʊdɔŋ ɖoŋ yɔɔ, nɛ ɛzɩma pʊwɛɛ se ɛɖʊ nesi pɩ-tɛ ɛyʊ yɔɔ yɔ, kɔɔ labɩtʊ ɖɔ sakɩyɛ nɛ laɣsɩ wɛɛ ndɩ ɖɔɖɔ pɩlɩna wɛtʊ ndɩ ndɩ yɔɔ nɛ halɩ nabʊyʊ taa pɩcaɣ kaɖɛ piŋ.
Nabʊyʊ taa pɩlɩna kʊdɔŋ tʊ nɛ kɔɔ laɖʊ pɔyɔɔdɩtʊ cɔlɔ pɩcɛlɩna ɛzɩma panɩɣna ɖama pɩlɩna kʊdɔŋ ŋgʊ kɩwɩɣ-ɩ kɩ-yɔɔ. Kɛlɛ mbʊ lɛ ɛyʊ weyi ɛzɩma pʊ-tʊmɩyɛ paɣeɩ-ɩ tʊmɩyɛ labʊ, nabʊyʊ lɩmaɣza cɔlɔ, yaa cɔɔcɩ ɛsɔ sɛtʊ cɔlɔ.
Maɣzɩm kɔɔ labɩtʊ tʊmɩyɛ tɔmpiye lɩna krɛkɩ kʊnʊŋ lila taa mbʊ se θεραπεία, therapeía (pʊ-tɔbʊʊ kɔɔ wazʊʊ) nɛ ψυχή, psykhê (pʊ-tɔbʊʊ se kalɩzaɣ, fezuu) nɛ matʊ paɣtʊ taa lɛ, pʊ-tɔbʊʊ se maɣzɩm kɔɔ fɛbɩtʊ kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ.
Alɩwaatʊ kɩfatʊ tʊ nɛ tɛ tɔbʊʊ nɩɣ lɩna kpaŋ kʊdɔmɩŋ wazʊʊ tʊmɩyɛ tʊ ɛkɛ Ɛŋglɩsɩ ɛjaɖɛ tʊ nɛ paya-ɩ se Walter Cooper Dendy, ɛnʊ lɩza nɛ tɔmpiye psychotherapeia pɩnaɣ 1853. Maɣzɩm kɔɔ labɩnaʊ tʊmɩyɛ tɔmpiye wɛʊʊ yɔ Hippolyte Bernheim lubina-ɖɩ, ɛnʊ kaakɛna Nancii sukuli ñʊʊ tʊ ɛnʊ kaasuzina takayaɣ nakayɛ tɔm ŋga payaa se Hypnotisme, suggestion, psychothérapie kɛ pɩnaɣ 1891. Ŋgʊ ɖɩcɔna kɔyɔ tɔmpiye maɣzɩm kɔɔ labɩtʊ ñɔɔ Caama ɛjaɖɛ kɛ kpaɣɖʊ 19 kɛnɛ.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category: Maɣzʋʋ lɛɣtʋ]]
c7h8jzn4b47sbr6xvbco685ulpkmzwm
Sergueï Rachmaninov
0
2955
17920
15669
2024-01-18T22:03:12Z
Gnassingbé-Gnassingbé
4636
Catégorie
17920
wikitext
text/x-wiki
Sergueï Vassilievitch Rachmaninov kɛna weyi eluki wendu yaa ɛmaɣ-tʊ yɔ, ɛsɔɔla piyano<ref>[[Jean-Pierre Thiollet]], ''88 notes pour piano solo'', "Solo nec plus ultra", Neva Editions, 2015, p.50. ISBN 978 2 3505 5192 0.</ref> mabʊ ɖɔɖɔ kamaɣ fɛyɩ nɛ ɛkɛ ɖɔɖɔ soo maɖa ɖɩcaɣyɛ taa lɛ, ɛkɛ sɔsɔ nɔɔyʊ. Eluba yaa ɛma wendu ndʊ yɔ tɩkɛna ñʊʊda maɣzɩm takayaɣ kɩkalaɣ ɖɔɖɔ nɛ wendu ndʊ tɩ-taa tɔm pee lɩna ɛwɩlɩya Frédéric Chopin, Tchaïkovski nɛ Rimski-Korsakov pɔ-cɔlɔ. Sergueï Vassilievitch Rachmaninov caa kɛ payaɣ se Arkadievitch Rachmaninov (1841–1916), nɛ ɛkɛ sɔɔja sɔsɔ Rusi ɛjaɖɛ taa.
Eɖoo kɔyɔ Lyubov (Lioubov) Petrovna Butakova (1853–1929), nɛ sɔɔja sɔsɔ, Seneral nɔɔyʊ lʊɩna-ɩ. Palʊla Sergueï Rachmaninov kɛ ɖomaɣ fenaɣ kɩyakʊ kacalaɣ ŋgʊ wiye pɩnaɣ 1873 kɛ Rusi ɛjaɖɛ taa nɛ ɛsɩ lakɩŋ fenaɣ 28 wiye pɩnaɣ 1943 Kalifɔrnii, Etazunii taa ɛɛwɛna pɩnzɩ 69. Pɩnzɩ naanza taa kɛ Anna Ornazkaïa kpaɣ ɛ-tɩ pilim nɛ ɛpaɣzɩ piyano mabʊ wɩlʊ Sergueï Rachmaninov. Pɩɩwɛɛ se powona Sergueï Rachmaninov nɛ ɛ-ɖalʊ sɔsɔ Vladmir kɛ mba paɖaŋgʊ wiyau yɔɔ yɔ ɛlɛ liidiya fɛyɩ.
Ɛzɩma ɖama nɩnaʊ taawɛɛ ɛñɩma cɔlɔ lɛ, Vassili nɛ Lioubov Rachmaninov pacɩɩ ɖama. Piyebina nɛ piya wɛɛ po-ɖoo nɛ pe-neze Sofia Boutakova (1823-1904), weyi pɛɖɛyʊ-ɩ se babouchka yɔ pɔ-cɔlɔ. Mbʊ yebina nɛ pe-neze ɛnʊ ewokina ɛzɛyɩ Sergueï Rachmaninov kɛ Cathédrale Sainte-Sophie de Novgorod ɖenɖe ɛsɔ wendu teya teu nɛ wendu teu sʊʊ e-ciyam camɩyɛ siŋŋŋ yɔ.
Eluba wendu ndʊ yɔ tɩɖɔɔ kamaɣ fɛyɩ. Ɛwɛ Etazunii tɛtʊ taa lɛ kedeŋga kpeekpe you naalɛ ñɩŋgʊ paɣza nɛ pɩwɛ-ɩ kaɖɛ se ɛpɩsɩ Erɔpʊ taa kɛ ɛpɛlɔ Tatiana cɔlɔ,weyi ɛwɛ Fransɩ ɛjaɖɛ taa yɔ. Piyebina nɛ pɩnaɣ 1941 ɛlu ɛ-tɛ kpaagbaa wendu nɛ ɛyaa-tʊ se les Danses symphoniques yaa wengalasɩ payɛ. Wendu tʊnɛ tɩ-taa lɛ ɛyɔɔda ɛyʊ wezu caɣʊ tɔm: tanadɛɛ, wɩsɩ taa nɛ ɖanɣ. Pɩla mbʊ lɛ, ɛtɛzɩ yabʊ ɖaɣ kɛ Etazunii peeɖe nɛ ɛwɛɛna peeɖe ɛjaɖɛ takayaɣ.Pɩnzɩ 1042 nɛ 1943 taa kɛ pɩcɛɣɖɛ kʊdɔŋ kpa e-hiliu nɛ lakɩŋ fenaɣ 28 wiye pɩnaɣ 1943 lɛ, etisi fezu, ɛɛwɛna pɩnzɩ 69.
[[Catégorie:Abalaa sɔsaa]]
[[Catégorie:Minziiki laɖaa]]
ba7eiczxwvupypvgfawvi0fjp9ncpqb
Stendhal
0
2956
17984
17983
2024-01-20T14:26:31Z
Gnassingbé-Gnassingbé
4636
Fichier, vignette
17984
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Stendhal.jpg|vignette]]
Palʊla Henri Beyle kɛ kɔlaɣ fenaɣ kɩyuakʊ 23 wiye pɩnaɣ 1783 kɛ Kreznoblii tɛtʊ taa Fransɩ ɛjaɖɛ taa ɖɔɖɔ ɛɛwɛna pɩnzɩ 59.Ɛ-hɩɖɛ kɩsɛsɛyɛ kɛlɛ Stendhal. Ɛkɛ ñʊʊda maɣzɩm takayɩsɩ mayʊ nɛ nzɩ pakɩlina-ɩ sɩm yɔ nzɩ lɛ Sɛmɩŋ nɛ Kpɛdɩŋ (Le Rouge et le Noir ) nɛ La Chartreuse de Parme. Ɛtaasɔɔlɩ ɛ-caa pɩtalɩ e-ɖoo ɛlɛ ɛlɛ ñasɩbɩna nɛ eyele-i nɛ ɛ-caa nɛ ɛ-cɔzɔ weyi ɛna-ɩ paasɔɔla ɖama camɩyɛ yɔ. Payaɣ ɛ-caa se Beyle nɛ e-ɖoo hɩɖɛ yɔ Henriette Gagnon. E-ɖoo sɩba kamɩŋ fenaɣ kɩyakʊ 23 pɩnaɣ 1790 nɛ pɩtɛ alɩwaatʊ lɛ Henri Beyle yaa Stendal kaawɛna pɩnzɩ lʊbɛ yeke.
E-efebutu taa kɛ ɛ-ɖɛdʊ, Daru, heyi-i se ɛsʊʊ sɔɔjɛtʊ nɛ pɩla mbʊ ɖɔɖɔ. Agoza fenaɣ pɩnaɣ 1800 taa powona-ɩ Milaŋ se ɛla you. Pɩnaɣ 1819 taa ɛma takayaɣ kɩkalaɣ nakayɩ, De l'amour, pɩlɩɩna sɔɔlɩm mbʊ pɩɩwɛ ɛna Matilde Dembowski yɔɔ pʊ-yɔɔ. Ɛɛwɛna pɩnzɩ 40 lɛ ɛcɛla ɛ-tɩɩ camɩyɛ maɣzɩm takayɩsɩ kɩkalasɩ maʊ.
Ɛma takayɩsɩ nzi yɔ sɩ ɖɔɖɔ kamaɣ fɛyɩ nɛ sɩ-taa kɔyɔ: Armance, Le Rouge et le Noir, Souvenir d'égotisme, Vie de Henry Brulard, Lucien Leuwen, Lamiel, La Chartreuse de Parme. Ɛsɩba lakɩŋ fenaɣ kɩyakʊ 23 pɩnaɣ 1842 kɛ Paarii tɛtʊ taa, Fransɩ ɛjaɖɛ taa, ɛɛwɛna pɩnzɩ 59.
[[Catégorie:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Catégorie:Takayɩsɩ mayaa]]
[[Catégorie:Eerɔpʋ]]
[[Catégorie:Fransɩɩ]]
i5w2hk5amkuuotun56sd7leb17nlx5v
Palʊla James Marshall Hendrix
0
2957
12990
2018-09-18T14:59:06Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Palʊla James Marshall Hendrix]] ñɩŋgʋ nɛ [[Jimi Hendrix]] ñɩŋgʋ yɔɔ : More commonly used name
12990
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Jimi Hendrix]]
7goyw3tfj0djf6u3y0fvkwche4macag
Edward Benjamin Britten
0
2958
12992
2018-09-18T15:00:07Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Edward Benjamin Britten]] ñɩŋgʋ nɛ [[Benjamin Britten]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Commonly used name
12992
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Benjamin Britten]]
qh1x3vrpkix5x3aj949syol2d8xdq4n
Béla Viktor János Bartók
0
2959
12994
2018-09-18T15:00:34Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Béla Viktor János Bartók]] ñɩŋgʋ nɛ [[Béla Bartók]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Commonly used name
12994
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Béla Bartók]]
6aced3iikuq1370ofw8ht439zbptmqe
Alexandre Nikolaïevitch Scriabine
0
2960
12996
2018-09-18T15:00:56Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Alexandre Nikolaïevitch Scriabine]] ñɩŋgʋ nɛ [[Alexandre Scriabine]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Commonly used name
12996
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Alexandre Scriabine]]
1rv3ukqnd7j8rrvy2v0epx8z7n1e43g
Sergueï Vassilievitch Rachmaninov
0
2961
12998
2018-09-18T16:21:31Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Sergueï Vassilievitch Rachmaninov]] ñɩŋgʋ nɛ [[Sergueï Rachmaninov]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Commonly used name
12998
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Sergueï Rachmaninov]]
jkit2jgdw8vgdneks1uvuhhp6cmn1jt
Jean-Nicolas-Arthur Rimbaud
0
2962
13000
2018-09-18T16:22:05Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Jean-Nicolas-Arthur Rimbaud]] ñɩŋgʋ nɛ [[Arthur Rimbaud]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Commonly used name
13000
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Arthur Rimbaud]]
agyv9rg0uxp3u2nxe1ecv1s52zgw79m
Emily Jane Brontë
0
2963
13002
2018-09-18T16:24:38Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Emily Jane Brontë]] ñɩŋgʋ nɛ [[Emily Brontë]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Commonly used name
13002
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Emily Brontë]]
3xxao09tna0q2fyzv5i64qsauv670zs
Michael Joseph Jackson
0
2964
13004
2018-09-18T16:40:41Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Michael Joseph Jackson]] ñɩŋgʋ nɛ [[Michael Jackson]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Commonly used name
13004
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Michael Jackson]]
sh2bsu7e7o0yl7yb4922chpvs0vs16u
Stewart Alan Paton
0
2965
13008
2018-09-19T17:33:28Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Stewart Alan Paton]] ñɩŋgʋ nɛ [[Alan Paton]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Commonly used name
13008
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Alan Paton]]
3ogzh2kaqte23niydewxyh4y851ybgr
Seɣtiyaɣ
0
2966
14080
13013
2019-04-20T06:40:37Z
Atticmaker
127
Category Added
14080
wikitext
text/x-wiki
Seɣtiyaɣ, kɛ takʊʊ tɛ maɣzɩm kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ ɖeɖe, ajɔɔla tʊmɩyɛ kpɛlɛkʊʊ ɖeɖe nɛ wezuu kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ ɖeɖe, pɩkɛ pʊtʊ nɔɔyʊ weyi palakɩ-ɩ se pehiɣ pana fezuu kpɩnɛ tɛ laɣsɩ yɔ.
Nɩŋgbaŋʊʊ taa tɛ nɩtʊ taa lɛ ɖɩnaɣ seɣtiyasi sakɩyɛ, nɩŋgbaŋʊʊ nɩʊ, alɩwaatʊ ndʊ yɔɔaɣ nakɛyɛ yeki se ɛyʊ ɛña yɔ, hɔɔlʊʊ lɛɛkʊ lɛ natʊ pɩlɩna ɛsɩyɛ yɔɔ nabʊyʊ taa ɛyʊ naɣ nabʊyʊ kɛlɛm yaa mʊntʊsʊʊ nakʊyʊ, tomnaɣ yɔɔ tukinau nabʊyʊ taa pɩyʊ ɛsɔba-ŋ ŋñaŋ, tomnaɣ taa nɩʊ ɛzɩ soŋaɣ lakʊʊ ɛyʊ yɔ nɛ ɖɔɖɔ mɔɔŋ tɛɛ nɩʊ yee ɛyʊ nɩʊ sɔŋ nɩɩyɛ yaa kpɩnɛ nɩʊ sɔŋ yɔ.
Losuu tɛ seɣtiyaɣ kɛ; alɩwaatʊ ndʊ papɩzɩɣ pala se ɛyʊ ɛpɩzɩ ɛyɔɔdɩ pɩɩtakɛ ɛ-maɣmaɣ e-fetenum cɔlɔ yɔ, kɛlɛ ɛɛpɩzɩ se ɛna mbʊ pɩlaba yɔ. Ajɔɔla tʊmɩyɛ kpɛlɛkʊʊ ɖeɖe lɛ, papɩzɩɣ polu seɣtiyaɣ (ɛzɩ ɖɩkpaɣ takʊʊ tɛ maɣzɩm kpɛlɛkʊʊ ɖeɖe mbʊ yɔ yaa pɩzɩɣ pɩwɛna pʊtʊ ɛnʊ ɛ-maɣmaɣ ɖɔɖɔ.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category: Maɣzʋʋ lɛɣtʋ]]
64i67l5ev0xbfd425l3acudam21rnth
Maɣzɩm fɛyɩ tʊ
0
2967
14063
13024
2019-04-20T06:36:01Z
Atticmaker
127
Category Added
14063
wikitext
text/x-wiki
Maɣzɩm fɛyɩ, pɩkɛ maɣzɩm taa wiluu tʊmɩyɛ kajalaɣ nɖɛ, nɛ ɖɩ-maɣmaɣ ɖɩɖʊna maɣzɩm tɔm, maɣzɩm fɛyɩ kɛ mbʊ paasɩŋ maɣzɩm cɔlɔ yɔ. Kajalaɣ ɖoli ɖoli tʊmɩyɛ labʊ kɔyɛ tɛ nɖɩ Sigmund Freud laba yɔ ɖɩ-taa lɛ, tɔmpiye nɖɩ ɖɩwɩlɩɣ se pɩkɛ maɣzɩm taa tɔmɩŋ nɩɩtozo (maɣzɩm fɛyɩ kɛ kajalaɣ ɖeɖe, nabʊlɛ mbʊ pɩɩwɛɛ pʊcɔ maɣzɩm yɔ, nabutozo lɛ maɣzɩm tɩtɩŋa) ŋgʊ ɖoli ɖoli tʊmɩyɛ labʊ kɔyɛ hɔɔlʊʊ naalɛ ŋgʊ taa lɛ pɩkɛ pɩyʊ yem, pɩkɛ ɖɔɖɔ ma nɛ mbʊ pɩkpaɖa ma yɔ. Jacques Lacan cɔlɔ lɛ, maɣzɩm fɛyɩ laɣsɩ lɩna ɛyʊ nzʊlɩmɩyɛ cɔlɔ kɛnɛ.
Maɣzɩm taa wiluu tʊmɩyɛ tɛ lɛ, maɣzɩm fɛyɩ kɛna ɛyʊ wɛtʊ yaa laɣsɩ, e-fezuu caɣʊʊ wɛtʊ naa, pɩkɛna mbʊ ɛyɩ liu sɔɔlʊʊ yɔ yaa ɛmaɣzʊʊ yɔ. Tɔmʊʊ ŋgʊ kɩ-yɔɔ laba ndɔnjɔɔlɩyɛ piŋ kɛ tʊma lɛɛna paɣtʊ taa ɛzɩ ɖɩkpaɣ maɣzɩm kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ cɔlɔ mbʊ yɔ nɛ hola wondu tʊmɩyɛ kpɛlɛkʊʊ tɛ mbʊ yɔ.
Kajalaɣ tɔmʊʊ kɩ-tɛ nɩtʊ ɛzɩ pʊwɩlɩ se pɩkɛ lɩmaɣza fɛyɩ yaa lɩmaɣza lebitu yɔ kaalɩna Ɛŋglɩsɩ kʊnʊŋ taa kɛnɛ. Ɖɩlɩna tɔm hʊyʊ nɔɔyʊ ɛkɛ Ɛŋglɩsɩ tʊ, ɛnʊ payaɣ se Henry Home Kames, pɩnaɣ 1751. Pʊwayɩ yɔ Suwiisi takayasɩ mayʊ nɔɔyʊ ɖʊ-tʊ Fransɩɩ kʊnʊŋ taa, Henri-Frédéric Amiel kpaɣ pɩnzɩ 1860 cɔlɔ mbʊ yɔ.
Pɩkɔma kpaɣɖʊ 19 alɩwaatʊ lɛ, pɩtɩŋna Schelling nɛ Arthur Schopenhauer pɔ-yɔɔ lɛ pana kpaŋ lɩmaɣzɩyɛ naɖɩyɛ kɛ ɛyʊ kalɩzaɣ taa nɛ kɩɩlakɩ mbʊ pʊwɛ ɖeu yɔ, Von Hartmann susi pɩnaɣ 1868 kɛ lɩmaɣza fɛyɩ tɛ ɛyʊ yɔɔ maɣzɩm tɔm. Pɩ-tɛ kpaɣɖʊ ŋgʊ kɩ-taa kɛ maɣzɩm kpɛlɛkʊʊ lɔŋ, kɔɔ ñɩnɩyɛ nɛ ajɔɔla tʊmɩyɛ kpɛlɛkɩtʊ lɩ piŋ, pɩtɩŋna Johan Friedrich Herbart, Hermann von Helmholtz, Gustav Fechner, Wilhelm Wundt yaa Carl Gustav Carus, mba kɛna kajalaɣ ɛyaa mba palɩzɩ kʊzʊʊ wazaɣ tɔm ɛyʊ maɣzɩm taa.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category: Maɣzʋʋ lɛɣtʋ]]
0042nvw5z45kiitp5qne0bsy25mlpey
Maɣzɩm kpɛlɛkɩyʊ
0
2968
13025
2018-10-08T08:56:38Z
196.168.192.138
Creation d'une page sur psychologue
13025
wikitext
text/x-wiki
Maɣzɩm kpɛlɛkɩyʊ yaa maɣzɩm kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ tʊ ɛkɛ ɛyʊ weyi ɛmʊ niiye maɣzɩm kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ taa yɔ, pɩkɛ tʊmɩyɛ nɖɩ ɖɩpaɣlɩ piŋ nɛ ɖɩtɛ ɖɩwalɩ yɔ. Ɛyʊ ɛnɛ yɔ ɛlakɩ tʊmɩyɛ ɛyʊ lɛɛlʊ fetenum yɔɔ pɩkɛ-ɩ lɛɣtʊ tʊmɩyɛ, nɛ ɛñɩnɩɣ ɛyʊ maɣzɩm tɔm hɔɔlɩŋ ndɩ ndɩ taa, ɖɔɖɔ ɛzɩ ɛtɩlɩ-ɩ ɛ-wɛtʊ nɛ ɛ-ɛyʊtʊ nɛ ɛ nɛ ɛyaa pɛ-wɛtʊ nɛ ɖama.
Ɛlakɩ tʊmɩyɛ cala yɔɔ nɛ wola yɔɔ pɩlɩna ɛ-tɛ sɔɔlɩm yɔɔ pɩcɛlɩna maɣzɩm lɩzɩtʊ ndɩ ndɩ yɔɔ ndʊ tɩwokina nɛ pʊ-tʊmɩyɛ yɔɔ kiŋ yɔ, hɔɔlɩŋ ndɩ ndɩ yɔɔ kɛ ɛyʊ fezuu caɣʊʊ yɔɔ (ɖɩkpaɣ ɛzɩ kpɛlɛkɩtʊ, alaafɩya, kɔɔ labɩtʊ ɛyaa, tɔm hʊtʊ, tʊma, ahelesa nɛ ŋkpaɣ mbʊ nɖɛ).
Pasɩma maɣzɩm kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ Fransɩɩ ɛjaɖɛ nɛ pakandɩɣ ɖɩ-yɔɔ kpaɣ ɖooo pɩnaɣ 1985.
Pɩlɩna lona wena a-taa palakɩ tʊmɩyɛ yɔ lɛ, maɣzɩm kpɛlɛkɩyaa pɩzɩɣ palakɩ lona ndɩ ndɩ taa kɛ tʊma, potukina ɛyaa tɩŋa kpaɣ piyaa, evebupiyaa, ɛyaa sɔsaa, akpadɩyaa, hɔŋ, nesi tɛɛ tʊma sɔsɔna tɩnaa, kʊñɔntɩnaa nɛ ŋkpaɣ mbʊ nɖɛ, potukuna ɛyaa kʊyʊm kʊyʊm yaa pekpeɣliɣ-wɛ com com.
7o1izmsz4i0yasld9z3eyj90ooc0yai
Kɩmaɣzɩnaʊ
0
2969
13026
2018-10-08T11:32:07Z
196.168.213.24
Creation d'une page sur archétype (psychologie analytique)
13026
wikitext
text/x-wiki
Maɣzɩm kiɖe yaa kɩmaɣzɩnaʊ, pɩkɛ tɔmpiye nɖɩ ɖɩlɩna maɣzɩm taa takʊʊ tʊma ndɩ ndɩ cɔlɔ yɔ, Carl Gustav Jung ɛkɛ Suwisi tʊ nɛ ɛkɛ maɣzɩm kpɛlɛkɩyʊ kpaɣ pɩnzɩ 1875 ŋtalɩ 1961) lubina tɔmʊʊ ngʊ.
Maɣzɩm kiɖe tɔm taa wɛ pɔpɔtʊ, tɩwɛɛ ɖɔɖɔ ɖoza tɩyɛ, ndʊ tɩna sɔnzɩ paɣtʊ nɛ ɛyʊ maɣzɩm tɔm nɛ puwokina nɛ ɛyʊ nɛ ɛ-paɣlaka yɔɔ kɛlɛ pɩpɩsɩ-ɩ ɛ-ɛyʊtʊ mbʊ Jung tɔŋ ɛ-tɛ maɣzɩm kpɛlɛkɩtʊ tʊmɩyɛ labʊ taa.
Krɛkɩ kɩbɩnʊʊ taa lɛ αρχέτυπον arkhêtupon pʊ-tɔbʊʊ se kiɖe tɛɛ laɣsɩ, kɛlɛ pʊsʊʊ yɔɔdasɩ kɩfasɩ taa pɩtɩŋna latɛŋ kʊnʊŋ yɔɔ archetypum yaa pʊ-tɔbʊʊ keekee tʊ mbʊ pɩkɛ pɩyʊ keem yɔ.
Murray Stein yɔɔdʊʊ maɣzɩm taa wiluu tʊmɩyɛ tɔm kpou takayaɣ (pɩnaɣ 2005 ñɩŋa taa) nɛ ɛtɔŋ se kuɖum taa Jung lɩmaɣzɩyɛ pɩlɩna kɩmaɣzɩnaʊ tɔm yɔɔ se kajalaɣ wonuu tʊmɩyɛ paɣtʊ kɛna se kɩñɔɔzɩ nɛ kɩcɔlɩ maɣzɩm nɛ pɩkpɛndɩna laɣsɩ ndɩ ndɩ pɩkɔɔ pɩtalɩ ɛ-paɣlaka alɩwaatʊ.
fgsqon0w7eeoi4v6uch6zq01i2jp73h
Kinaŋ acɛyɛ
0
2971
14071
13034
2019-04-20T06:38:13Z
Atticmaker
127
Category Added
14071
wikitext
text/x-wiki
Kinaŋ acɛɣɛ, Caama kʊnʊŋ taa lɛ, Ödipuskomplex, pɩkɛ tɔm keem natʊyʊ maɣzɩm taa wiluu tʊmɩyɛ ɖeɖe. Sigmund Freud lɩzɩna-tʊ kɛ ɛ-kajalaɣ hɔɔlɩŋ nɩɩyɛ tɛ tʊmɩyɛ labɩtʊ kɔɔ ɖeɖe, pɩkɛ maɣzɩm fɛyɩ tɛ kʊzʊʊ tɔm mbʊ se ɛyʊ nɛ ɛ-caa yaa e-ɖoo pasʊʊ yɔ (kinaŋ acɛɣɛ nɛ pɩlakɩ pʊ-tʊ ɛzɩ ɛɛkʊ ɛ-caa weyi ɛyaɣ-ɩ se ɛpaɖaa yɔ. Roger Perron cɔlɔ lɛ, siduu siduu tɛ kinaŋ kʊzʊʊ yɔ pɩkɛ kpeekpe cɩkpɛndʊʊ tɛɛ laɣsɩ nɛ ɛyaa ɖɩcɔna kɔyɔ pɛkɛ caa yaa ɖoo, kɛlɛ pʊhɔŋ. Kɛlɛ Freud cɔlɔ lɛ, yee abalɩpɩɣa ñʊʊ taa ɛfɛyɩ nɛ ɛsɔɔlɩ se ɛsʊʊna e-ɖoo nɛ ɛsɔɔlʊʊ kʊʊ ɛ-caa kɔyɔ ɛkɛ kiŋaŋ tɛ acɛɣɛ ɛyʊ.
Siduu siduu kʊzʊʊ tɔmpiye nɖɩ ɖɩkɔna ndɔnjɔɔlɩyɛ sakɩyɛ hɔɔlɩŋ ndɩ ndɩ taa kɔzɩ kɔzɩ maɣzɩm kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ ɖeɖe ɖɔɖɔ ɛzɩ tʊma pilinzi hɔɔlɩŋ nɩɩyɛ taa. Kɛlɛ tɔmpee naalɛ yɔɔ keekee kɛ pañɩɣ nesi, kajalaɣ lɛ palaba ndɔnjɔɔlɩyɛ pɩlɩna mbʊ peyeba nɛ tɔmʊʊ ŋgʊ kɩwalɩ yɔ ɛjaɖɛ kpeekpe taa nɛ naalɛ nɖɩ lɛ, ɛzɩ peyeba nɛ pekiziɣ-ɖɩ ɖɔɖɔ yɔ.
Roger Perron cɔlɔ lɛ paya mbʊ se siduu siduu kʊzʊʊ yɔ tɔm ndʊ tɩɩwɛ ɖooo lɔŋ. Lɩmaɣzɩyɛ nɖɩ ɖɩɩtɛma wɛʊʊ alɩwaatʊ ndʊ palakaɣ tʊmɩyɛ ñʊʊ taa cɔʊʊ tʊmɩyɛ pɩnaɣ 1895 yɔ peeɖe Freud ñɩnaa nɛ ɛna ñʊʊ taa cɔʊʊ kʊdɔŋ ɖɩlɩyɛ, peeɖe ɛñɩɣ niiye ɛzɩma piseɣtiɣ pɩɣa kʊzʊʊ hɔɔlʊʊ pɩtɩŋna ɛzɩma ka-caa wɛɛ yɔ.
Siduu siduu tɔm ndʊ tɩwɛʊ mbʊ yɔ tɩwɛ pɩɣa cɔlɔ alɩwaatʊ ndʊ kaɖɩna palʊʊ yɔ, mbʊ tɩna maɣzɩm kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ ɖoŋ. Mbʊ Freud cɔnɩna nɛ ɛsɛ nɛ ɛna nɛ pɩtɩŋna takʊʊ nɛ wiluu tʊmɩyɛ yɔɔ pɩcɛlɩna ɛyʊ sɔsɔ nɛ ɛtɔŋ se kajalaɣ lɛ pɩɣa kisiɣna kɔ-yɔɔ cɔnɩyaa yɔɔ nɛ ŋcɔna kɔyɔ pɛ-tɛ ɖama nɩnaʊ taa lɛ, kʊzʊʊ tɔm eekiziɣ wɛʊ kɛlɛ piwokina-ɩ nɛ ɛ-ñɩma yɔɔ kiŋ.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category: Maɣzʋʋ lɛɣtʋ]]
cg3sre3dqjdjftm0cs4kk6iuceiypxz
Fitenum pɔɔɖɛ
0
2972
14057
13035
2019-04-20T06:34:03Z
Atticmaker
127
Category Added
14057
wikitext
text/x-wiki
Fitenum pɔɔɖɛ, pɩkɛ lɩm kpʊzɩyɛɛ mbʊ pɩwɛ kpɛyɛɛ fitenum nɔsɩ yɔɔ yɔ. Ɖɩcɔna pɩ-taa kɔyɔ pɩwɛ lɩm nabʊtozo, halɩ tam loɖo nɛ pʊpʊ taa wɛɛ hola kuludasi.
Ɖooo hayi Canaʊ alɩwaatʊ taa lɛ, paakpaɣ fitenum ɛzɩ pʊyʊ mbʊ pʊ-tɔm wɛ kɩjɛyɩɣ pazɩ yɔ ɛyʊ tomnaɣ taa. Egipiti ɛyaa taakpaɣ pʊtʊ ɛnʊ ɛzɩ pɩyʊ kɛ pɛ-tɛ pawɩsɩ pa-sɩɖaa yɔ, ɛlɛ paa mbʊ yɔ Edwin Smith lɩzɩɣ tɔbʊʊ nɛ panɩɩ heŋ kʊdɔmɩŋ nɛ ɛnɛm pɛ-tɛ kazʊwa. Ɛyʊ maɣzɩm kpeekpe nɛ ɛ-sɔɔlɩm laɣsɩ tɩŋa kaawɛ ɛyʊ hɔyɛ taa, ɖeɖe nɛ sɔnɔ yɔ pɩtɛkɛ mbʊ. Pɩkɔma kpaɣɖʊ 5 pʊcɔ palʊlɩ Yeesuu Krɩstʊ pɩtɩŋna Alcmanéon takʊʊ nɛ wiluu tʊma yɔɔ lɛ papɩza pana ɛsɩyɛ lone ɛyʊ ñʊʊ taa.
Alɩwaatʊ ndʊ keekee canaʊ ɛyaa tɩla ñʊʊ pɔɔɖɛ paasɩŋ-tʊ camɩyɛ, kɛlɛ Galien, ɛlɛ ñaakɛ ɖɔkɔtɔ sɔsɔ kpaɣɖʊ 2 alɩwaatʊ, ñaasɩma-tʊ. Kɛlɛ ɛmaɣzɩ pɩlɩna Hérophile ñazɩtʊ yɔɔ mbʊ se maɣzɩm ɖɩcaɣyɛ keekee fitenum ñamɩyɛ loyaɣ taa, lɩm kʊhʊlʊmʊm nɛ kpʊzɩyɛɛ ñɩmbʊ ñaɖaŋɩɣna pa nɛ ɛnʊ yɔ pɔ-yɔɔ. Lɩmaɣzɩyɛ nɖɩ ɖɩle kpaɣ Hɛkʊ Alɩwaatʊ tɩŋa taa.
Pɩlɩna matʊ paɣtʊ ɛsɩnda wobinau yɔɔ lɛ pana se ñʊʊ pɔɔɖɛ kpaɣ alɩwaatʊ piŋ ɖooo ɛzɩ tɔmʊʊ ŋgʊ kɩlɩɣ yɔ kɛ cɔzɔ naa cɔlɔ.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category: Maɣzʋʋ lɛɣtʋ]]
94nnk5ihyr82ih14rtpbqp3pivo3ua6
Laŋgbɛzɩyɛ
0
2973
14060
13695
2019-04-20T06:35:01Z
Atticmaker
127
Category Added
14060
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Depression-loss_of_loved_one.jpg|vignette|Depression-loss of loved one]]
[[Fichier:Melancholy_2.PNG|vignette|Melancholy 2]]
Laŋgbɛzɩyɛ, ɖɔɖɔ payaɣ se nɖɩ wɛtʊ, mɛwɛ meɖeke lɩmaɣzɩyɛ tʊ yaa laŋgbɛzɩyɛ sɔsɔyɛ, pɩkɛ ɛyʊ ñʊʊ taa kiyii tɔm yaa laŋɩyɛ pɩsʊ tɔm nɛ pɩ-tɛ alɩwaatʊ nɖʊ tɩ-taa lɛ ɛyʊ ɛnʊ ɛwɛ hɛɛɛ ɛwɛɛ ɖɔɖɔ ɛzɩ ɛfɛyɩ ɛyaa taa yɔ nɛ ɛtaafɛyɩ leleŋ ɛ-tʊma taa ɛzɩ ɛtɩɩ wɛʊ yɔ.
[[Fichier:Depressed_(4649749639).jpg|vignette|Depressed (4649749639)]]
Laŋgbɛzɩyɛ kɛ ɛjandʊ tɔm nɛ nabʊyʊ taa pɩlɩna ɖom, tɔɔnaɣ nɛ alaafɩya yɔɔ kɛlɛ pɩwɛɛ kaɖɛ piŋ nɛ hali pɩ-tɛ ɛyʊ pɩzʊʊ se ɛkʊ ɛ-tɩ (kɔzɩ kɔzɩ kʊñɔŋ ɛsɛñɩŋɩyɛ alɩwaatʊ). [[Etaazuunii]] ɛjaɖɛ taa lɛ, pɩlɩna laŋgbɛzɩyɛ yɔɔ ɛyaa mba pakʊ pa-tɩ yɔ talɩ 3,4 kɛ mɩnʊʊ yɔɔ nɛ ɖɔɖɔ mɩnʊʊ yɔɔ lɛ ɛyaa 60 kʊ pa-tɩ pɩlɩna laŋgbɛzɩyɛ nɖɩ ɖɩ-yɔɔ yaa lɩmaɣza lɛɛna yɔɔ pɩlɩna mbʊ ɛyʊ fɛyɩ ɛ-tɩ yɔɔ yɔ. Ɛyaa mba pɛwɛ cɛyɩtʊ ndʊ tɩ-taa yɔ pe-fezuu caɣʊ eeleɖiɣ mbʊ pʊyɔɔ yɔ pɛfɛyɩ ɛzɩ ɛyaa lalaa yɔ, kʊdɔmɩŋ lɛɛŋ ñakpaɣ-wɛ yem yem ɖɔɖɔ lɛ pa-maɣmaɣ pakʊ pa-tɩ. Kʊdɔntɩnaa mba ɖɔɖɔ pɩtɩɩ wɛʊʊ nɛ halɩ nɛ sɔnɔ pesekiɣ-wɛ mɔɔŋ.
Kʊdɔŋ tɩnaa mba palakɩ-wɛ kɔɔ ɖɔɖɔ, nabʊyʊ taa maɣzɩm tʊmɩyɛ kpɛlɛkɩyaa lakɩ-wɛ maɣzɩm taa kʊdɔmɩŋ kɔɔ. Pɛ-tɛ sɩɣ kɛ fɛɖaa tɛ wɛ kɩjɛyɩɣ piŋ mbʊ pʊyɔɔ yɔ pakandʊʊ pɔ-yɔɔ nɛ pataa kʊ pa-tɩ ɖɔɖɔ lɛ pɩɖaŋɩɣ pa-ɖɩcaɣyɛ taa ɛyaa yɔɔ.
Ɖɩkpaɣ kpaɣɖɩŋ sakɩyɛ tɛm ɖʊ yɔ natʊ yaa ɛsɩyɛ egbena tɔm kɔyɔ kʊdɔŋ ŋgʊ kʊ-tɔm paɣla kpem nɛ pɩcaɣ ndɔnjɔɔlɩyɛ. Pekpeɣ kɩlɩna ɖenɖenaa sakɩyɛ, kɛlɛ pɔtɔŋ pɩlɩna nabʊyʊ taa fezuu kpɛlɛkʊʊ cɔlɔ, maɣzɩm kpɛlɛkʊʊ cɔlɔ nɛ ɛyaa cɔlɔ maɣzɩm yaa ɛjaɖɛ taa wɛtʊ naa cɔlɔ. Ɖɩcɔna ɖɔɖɔ kɔyɔ ɖɩnaɣ ɖɔɖɔ se nabʊyʊ kɔɔ kpaɣʊ kadatayaɣ nɛ sʊlʊm ɖoŋ ñɩmbʊ nabʊyʊ naa kɔŋna tɩlɩsɩ nzɩ.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category: Maɣzʋʋ lɛɣtʋ]]
3ny0lbxf9imw3q3vxvnjcx48hfehcev
Pana
0
2974
13037
2018-10-24T07:02:04Z
196.168.214.206
Creation d'une page sur émotion
13037
wikitext
text/x-wiki
Liu tɛɛ tomiye tam yaa hɔyɛ kuluu yaa pana (Fransɩɩ kʊnʊŋ taa lɛ pʊ-tɔbʊʊ paɣzɩyɛ, ɖɩlɩna latɛŋ kʊnʊŋ taa emovere pʊ-tɔbʊʊ ciŋisuu) pɩkɛ ajɔɔla tʊmɩyɛ kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ walaa nɛ ɖɩpaɣlɩ ɖɔɖɔ siŋ (ɖɩpaɣzɩ tuda nɛ ɖɩɩɖaɣlʊʊ) pɩlɩna ɛyʊ nɔɔyʊ. Ɛyʊ tɛ lɛ ɛ-lɩmaɣza ciituu taa pɔza ajɔɔla kpɛlɛkʊʊ paɣtʊ, maɣzɩm yɔɔdɩyʊ nɛ maɣzɩm maɣmaɣ.
René Descartes kaakɛna kajalaɣ tʊmɩyɛ laɖʊ pɩlɩna hɔyɛpɩsɩyɛ yɔɔ ɛɛkɛ ɛyʊ yɔɔ lɩmaɣzɩyɛ tʊmɩyɛ tʊ. Ɛ-kajalaɣ tʊmɩyɛ pɩlɩna ciyam kʊñɔŋ yɔɔ lɛ, Descartes pɩza ɛlɩzɩ laŋmayɛ hɔɔlɩŋ loɖo ɛnʊ yɔ kajalaɣ lɛ, samtʊ, naalɛ lɛ sɔɔlɩm, naatozo pana nananza lɛ cʊɖʊʊ kagbanzɩ taa lɛ leleŋ nɛ loɖo lɛ niikaɣ sʊtʊ nɛ lalaa naa tɩŋa lɩna pɩ-taa lɛɛtʊ naa cɔlɔ.
Hɔpɩsɩyɛ kɛ maɣzɩm taa laɣsɩ nasɩyɛ pɩcɛlɩna wɛtʊ natʊyʊ yɔɔ. Pɩpaɣzɩna ɛyʊ taa nɛ pɩcɔ pɩlɩna awayi pʊ-tɔbʊʊ ɛyʊ lɩmaɣza taa pɩwɛʊ nɛ pɩcɔ ɛla mbʊ ɛlakɩ yɔ. Pɩlɩna nabʊyʊ yɔɔ nɛ ɛyʊ pana seɣ pɩlɩna mbʊ ɛnaɣ ɛsɩndaa yɔ.
Ɖɔɖɔ ɛzɩ maɣzɩm kpɛlɛkʊʊ tɛ tɔmɩŋ sakɩyɛ tɔbɩŋ lɩzɩɣ caʊʊ kaɖɛ piŋ nɛ pɩkɔŋna ntɔnjɔɔlɩyɛ piŋ ñɩnɩyɛ hɛkɩŋ taa yɔ mbʊ ɖɔɖɔ laŋpɩsɩyɛ tɔbʊʊ lɩzɩ labɩ kaɖɛ siŋ.
6bwx8virxx09yg1ymeljmzjw2qe3t7o
Milgram lɛɣtʊ tɔm
0
2975
15695
14067
2022-01-12T18:25:43Z
Gnangbade
58
Links
15695
wikitext
text/x-wiki
Milgram lɛɣtʊ tɔm pɩkɛ maɣzɩm kpɛlɛkɩtʊ ndʊ palaba-tʊ kpaɣ pɩnzɩ 1960 nɛ 1963 hɛkʊ taa yɔ pɩtɩŋna [[Etaazuunii|Amerika]] maɣzɩm kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ tʊ Stanley Milgram yɔɔ. Lɩmaɣzɩyɛ ɖɩ-tʊmɩyɛ kaakɛ kpem pana ɛyʊ tɛ tɩ luzuu ɛ-kɩkpaɖʊ tɛɛ kamaɣ, pʊ-tɔbʊʊ ɛyʊ weyi ɛkɛ kaɖɩka yaa paɣtʊ tɛ ɛyʊ yɔ.
Pɩnaɣ yaa alɩwaatʊ ndʊ tɩ-taa palaba maɣzɩm kaawɛ kɩjɛyɩɣ mbʊ pʊyɔɔ yɔ pɩkɔma nɛ ɛsɩndaa lɛ kpaɣ pɩnzɩ 1967 nɛ 1968 lɛ, natʊyʊ ñalɩna hɔɔlʊʊ mbʊ ɛyaa ɛkpa pa-tɩ nɛ kaɖɩsɩ nzɩ. Nɔmɔʊ ŋgʊ kɩ-taa mbʊ pehiwa yɔ kɔna kɔkɔɖɛ piŋ ɛyaa cɔlɔ, paɣtʊ ndʊ paakpana ñɔkɔna ntɔnjɔɔlɩyɛ piŋ nɛ yɔɔdɩtʊ ndɩ ndɩ kɛ maɣzɩm kpɛlɛkɩyaa nɛ ɛyʊ yɔɔ lɩmaɣza labʊ lɛɣtʊ tɩnaa sakɩyɛ.
Yale sukuli kɩtɛzʊʊ ŋgʊ kɩwɛ New Haven taa yɔ yɔɔdaɣ takayaɣ kusuzaɣ nakayɛ taa mbʊ se peliu wɛɛ pehiɣ lɔŋ pɩlɩna tʊmɩyɛ kpɛlɛkɩtʊ yɔɔ. Pɩ-tɛ nesi ɖʊʊ mbʊ kpakaɣ alɩwaatʊ ɛzɩ cɛjɛyaɣ kʊyʊmaɣ mbʊ yɔ kɛlɛ nɛ pɩpɔzʊʊ se pɛhɛyɩ pɩ-tɛ kɩhɛyʊʊ kɛ tɔɔlaarɩ waa 4, nɛ pɩsɔzɩ 0,5 cts nɔmɔʊ ɖɔnɛ yɔɔ, pɩ-tɛ wɛɛ pɩɩpɩsa kɩhɛyʊʊ tʊmɩyɛ piŋ, kɛlɛ kpɩtaʊ taa kɩhɛyʊʊ pɩnaɣ 1960 pɩsɩ tɔɔlaarɩ waa nɛɛlɛ nɛ kagbanzɩ.
Agbelenaa sakɩyɛ kaalɩwa ɛlɛ sukuli kɩtɛzʊʊ kʊyʊmʊʊ ŋgʊ kɩ-taa palaba tʊmɩyɛ [[Yale sukuli kɩtɛzʊʊ|Yale]]. Ɛyaa mba paawɛ pɩ-taa kaakɛ halaa nɛ abalaa mba pa-pɩnzɩ kaasɩna nɛɛlɛ nɛ nɩnɩwa yɔ pe-kpeekpe nɛ pɩkɛ paa anɩ ŋlaba sukuli yaa ŋtala. Tʊmɩyɛ nɖɩ ɖɩɩpɔza ɛyaa naatozo, Kajalaɣ lɛ sukuli pɩɣa, ɛnʊ pʊmʊna se ɛkpɛlɛkɩ nɛ ɛɖɔkɩ tɔm ɛ-ñʊʊ taa. Naalɛ lɛ wɩlɩyʊ ɛnʊ yaɣna tɔmpee sukuli pɩɣa nɛ ewelesiɣ kɛ-tɛ cosuu cɔlɔ, naatozo tʊ kɛlɛ lɛɣtʊ tʊ ɛnʊ lɛɛzɩna kaɖɩka lone taa, esuu tokona waaa kɩwɛ kpʊzɩyɛɛ.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category: Maɣzʋʋ lɛɣtʋ]]
ip4i5mezakxm43rdtvu1eie22yp9ske
Kpɩnɛ laɣsɩ
0
2976
14064
13039
2019-04-20T06:36:15Z
Atticmaker
127
Category Added
14064
wikitext
text/x-wiki
Kpɩnɛ laɣsɩ pɩkɛ kɩɖɛzɩtʊ pɩyʊ yaa mbʊ palɩʊlɩna ɛyʊ, nɛ laɣsɩ kpeekpe wɛɛ ɛzɩ kpɩnɛ lakʊ yɔ. Tɩwɛ paa kpɩnɛ nɖɩ lɛ, ɖɩ-cɔlɔ nɛ paa nɖɩ lɛ nɛ ɖɩ-lakasɩ ɖɔɖɔ. Tɩ-kpɛlɛkɩtʊ pɔzɩ lɛɣtʊ sakɩyɛ. Ɖɩkpaɣ ɛzɩ kpɩnɛ wezuu kpɛlɛkʊʊ tɔm (kpɩnɛ ɖɔnɛ kpɛlɛkʊʊ nɛ tomnasi liɖe ñɩnʊʊ), maɣzɩm kpɛlɛkʊʊ, kpaŋ kʊdɔmɩŋ kpɛlɛkʊʊ, ɛyʊ kpɛlɛkʊʊ nɛ ɛyʊ yɔɔ maɣzɩm kpɛlɛkʊʊ.
Ɖɩlɩzɩ kpɩnɛ laɣsɩ tɔbʊʊ, pɩlɩna ɛzɩma sakɩyɛ taa palakɩ tɔmʊʊ ŋgʊ nɛ tʊmɩyɛ yɔ, laɣsɩ nasɩyɛ wɛɛ ɛyʊ taa nɛ sɩkɛ ɖooo kiɖe tɛɛ wɛtʊ e-tomnaɣ taa. Kpɩnɛ laɣsɩ tɛ tɔbʊʊ se ɖooo kiɖe tɛɛ, pɩcɔ lɩzɩɣ kɛlɛ ɛ nɛ mbʊ pɛkpɛlɛkʊʊ yaa pɔsɔzʊʊ yɔ palʊkɩna ɖama ɛyʊ cɔlɔ.
Lɛɣtʊ tʊmɩyɛ kɛlɛ se pañɩnɩ nɛ patɩlɩ kpɩnɛ wɛtʊ ɖɩ-lone taa, kiɖe tɛɛ tʊma ana Konrad Lorenz pɩnzɩ 1903 ŋtalɩ 1989, Nikolaas Tinbergen pɩnzɩ 1907 ŋtalɩ 1988 nɛ Karl von Friesch pɩnzɩ 1886 ŋtalɩ 1982 ɛyaa pa nɛ palabɩna tʊma ana kɛ kpaɣɖʊ 20 hɔɔlʊʊ kajalaɣ ŋgʊ taa. Patɩŋga pɛkpɛndɩ mʊʊ Nobel liidiye kɩhɛyʊʊ pɩlɩna ajɔɔla tʊmɩyɛ kpɛlɛkʊʊ yɔɔ pɩnaɣ 1973.
Pɩkɛ kɩjɛyʊʊ se ɖɩnɩɩ se paɖʊ-tʊ tɔm ndʊ ɛyʊ kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ taa yɔ kɛ tɩgbayɩŋ kpɛlɛkɩtʊ tɔm, palaba tʊmɩyɛ nɖɩ kɛ kpaɖʊ 20 hɛkʊ hɔɔlʊʊ naalɛ ŋgʊ taa pɩtɩŋna pʊ-tʊmɩyɛ tɩnaa pa nɛ yɔ pɔ-yɔɔ Louis Leakey (1903-1972), Jane Goodall (palʊla-ɩ pɩnaɣ 1934), Dian Fossey (1932-1985), Desmond Morris4 (palʊla-ɩ pɩnaɣ 1928) nɛ Birutė Galdikas (palʊla-ɩ pɩnaɣ 1946).
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category: Maɣzʋʋ lɛɣtʋ]]
inqcg7y422abvet1lmtgj5wz64lng2z
Ñʊʊ taa lɔŋ
0
2977
14065
13040
2019-04-20T06:36:32Z
Atticmaker
127
Category Added
14065
wikitext
text/x-wiki
Ñʊʊ taa lɔŋ yaa ñʊʊ taa maɣzɩm pɩkɛ wɛtʊ ndɩ ndɩ sakɩyɛ ndʊ tɩwɛɛ yaa tɩfɛyɩ, nɛ pɩsaŋ nɛ ɛyʊ nɩɣ, kpɛlɛkʊʊ yaa ɛmalasɩɣna ɛ-tɩ pɩcɛlɩna wɛtʊ naa kɩfama yɔɔ. Tɔmʊʊ ŋgʊ kɩ-tɔbʊʊ nɩɣ caɣ kaɖɛ piŋ nɛ hali pɩkɔna ntɔnjɔɔɩyɛ sakɩyɛ ɛyʊ yɔɔ maɣzɩm kpɛlɛkɩyaa nɛ lɛɣtʊ tʊmɩyɛ tɩnaa piŋ.
Kɛlɛ palɩzɩ tɔbʊʊ nɛ ɖɩnɩɣ ɛzɩ pɩkɛ tɩ malɩsɩɣ hɔɔlʊʊ nakʊyʊ (kpɛlɛkɩtʊ mbʊ ɛzɩ ɛyʊ nɛ ɛ-ɖɩcaɣyɛ pamʊna ɖama yɔ yaa pɩtɛkɛ mbʊ yɔ pɩpɩzɩɣ pɩkɛ ɛjaɖɛ lɛɛzɩtʊ mbʊ pɩpɩzɩ pɩkɛ wazaɣ pɩyʊ ɛyʊ cɔlɔ pɩcɛlɩna ɛ-cɛyɩtʊ yɔɔ). Tɔbʊʊ ŋgʊ kɩ-tɛ nɩɣ taa mbʊ lɛ, ɖɩkpaɣ tɩŋ, kpɩna yaa ɖɔɖɔ anasaayɩ ñɩyɩŋ wondu kɔyɔ ɖɩnaɣ tovonum lɔŋ wɛɛ.
Tɔmpiye ndɩ ɖɩlɩna latɛŋ kʊnʊŋ taa intellĕgentĭa, (hɔɔlʊʊ ɖʊʊ, ŋɖeke wɛʊ, nɩɣ, natʊ) nɔɔ yɔɔ tɔmpiye intĕr (hɛkʊ taa, taa wɛʊ) tɔmʊʊ kiɖe lĕgō (kuu, pɔzɩtʊ, lɩzɩɣ).
Pɩnaɣ 1986 alɩwaatʊ taa maɣzɩm kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ tɩnaa cɛza ɛzɩ ɛyaa nɛɛlɛ yɔɔ mbʊ yɔ takɩ kpem se palɩzɩ lɔŋ tɔbʊʊ pawɩ, mbʊ pʊyɔɔ yɔ pa-lɩmaɣza tɛkpɛndɩ. Tɔmpiye nɖɩ patapɩzɩda pehiɣ ɖɩ-tɔbʊʊ nɩɣ kɛ lɛɣtʊ tɩnaa cɔlɔ.
Maɣzɩm kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ tɩnaa nabɛyɛ ŋgbɛyɛ pɛkɛ ɛtɛlɛm waa kɛ pa-tʊmɩyɛ taa pɩlɩna ɛyʊ lɛɣtʊ yɔɔ, tɔzʊʊ se lɩmaɣzɩyɛ kɩkpɛndʊʊ pɩlɩna tɔmpiye nɖɩ ɖɩ-tɔbʊʊ nɩɣ yɔɔ pɩsa sɔɔtʊ piŋ lɛɣtʊ tɩnaa, mbʊ pʊyɔɔ yɔ pɩlaba se tɔmʊʊ nakʊyʊ ñɔɔ kɔyɔ kɔ-yɔɔ caɣ ntɔnjɔɔlɩyɛ piŋ nɛ nɩnaʊ fɛyɩ. (Scientific research rarely begins with fully agreed definitions, though it may eventually lead to them).
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category: Maɣzʋʋ lɛɣtʋ]]
gmnwj97aqxnh9xdy1ajmikcrzz1kfi4
Abraham Lincoln
0
2978
17941
17940
2024-01-19T15:39:58Z
Gnassingbé-Gnassingbé
4636
Catégorie
17941
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Abraham Lincoln
|image = Abraham_Lincoln_O-77_matte_collodion_print.jpg
|px = 190px
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = [[Etaazuunii (États-Unis)|Etaazuunii]]
|Ɛ-tʋmɩyɛ = Ɛjaɖɛ ñʋʋdʋ
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = Sinking Spring Farm, Kɛntuukii, [[Etaazuunii (États-Unis)|Etaazuunii]]
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = [[Lɛlaɣ fenaɣ]] kɩyakʋ 12, pɩnaɣ 1809
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ = Wasɩŋtɔŋ DC, [[Etaazuunii (États-Unis)|Etaazuunii]]
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ = [[Ɖomaɣ fenaɣ]] kɩyakʋ 15, pɩnaɣ 1865
|E-nesi ñɩɣʋ = Abraham Lincoln 1862 signature.svg
}}[[Fichier:Abraham Lincoln, Pres't U.S. LOC 3253742644.jpg|vignette|Abraham Lincoln, Pres't U.S. LOC 3253742644]]
Palʊla Abraham Lincoln kɛ [[lɛlaɣ fenaɣ]] kɩyakʊ 12 pɩnaɣ 1809 kɛ Hardino egeetiye taa, [[Kɛntuukii|Kɛntuki]] tɛtʊ taa nɛ pakʊ-ɩ Wasiŋtɔŋ ɛjaɖɛ taa [[ɖomaɣ fenaɣ]] 15 pɩnaɣ 1865 ɛɛwɛna pɩnzɩ 56. Ɛɛkɛ ɛyʊ weyi ɛlʊba ɛ-ɛjaɖɛ yɔɔ siŋŋ yɔ nɛ ɛnʊ kɛŋna [[Etaazuunii|Etazuni]] taa wiyau 16 tʊ. Pɔtɔʊ caca peeɖe ɛjaɖɛ taa nɛ, palɩzɩ-ɩ se ɛkɛna tɛtʊ ndʊ tɩ-ñʊʊtʊ yɔ pɩlaba tɔm nabʊlɛ lɛ. Kacalaɣ taa lɛ kamɩŋ fenaɣ 1860 nɛ nabʊlɛ taa lɛ kamɩŋ fenaɣ 1864. Ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa lɛ, Abraham Lincoln kɛŋna kacalaɣ tʊ weyi pɔtɔ caca nɛ samɣ maɣmaɣ lɩzɩ-ɩ yɔ.
[[Fichier:The_Peacemakers_1868.jpg|vignette|The Peacemakers 1868]]
Eɖii Etaazuni alɩwaatʊ ndʊ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa paɣtʊ sɔsɔtʊ kaawɛɛ tʊcɔʊ pɩkpaɣ nɛ pitiki yɔ. Pɩtɛ alɩzaatʊ ñam ñam lakasɩ kaawɛ nɛ sɔɔjanaa kpakʊʊ hɔzɩŋ ɖama yɔɔ ɖɔɖɔ. Abraham Lincoln ñaɣna pana nɛ ɛpɩzɩ ɛhɛzɩ yɔŋ ɩnʊ nɛ ɛkɔna ɖama kpeɣu nɛ ɖama nɩnaʊ. Alɩwaatʊ ndʊ ɛpɩza nɛ lanhɛzɩyɛ nɛ ɖiu ɖiu caɣʊ kɔɔ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa yɔ kɛ ɛpɩza nɛ ɛñɩʊ nesi se Etaazuni taapapaɣzɩ ɖɔm paɣtʊ hiu nɛ naatozo ñɩndʊ yɔɔ mbʊ yebina nɛ ɛpɩzɩ ɛɖɩzɩ yomtu.
[[Fichier:Lincolnassassination.jpg|vignette|Lincolnassassination]]
Alɩwaatʊ ndʊ tɩ-taa ɛlʊba kpem nɛ yomaa wɛɛ pa-tɩ yɔɔ yɔ kɛ yoma yaɖaa ɛtɛlɛmwaa nabayɩ laba nɔɔ nɛ pakʊ-ɩ kɩyakɩŋ kagbaanzɩ wayɩ. Piyebina nɛ ɛyapɩzɩ ɛtɛzɩ ɛtɛ alɩwaatʊ kɛ kewiyaɣ yɔɔ, pʊtɔbʊ se ɛkpaɣʊ kewiyaɣ yɔ ɛlaba pɩnzɩ naanza nɛ fenaɣ kʊɖʊmaɣ nɛ kɩyakɩŋ 11. Ɛsɩbʊ yɔ ɛɛwɛna pɩnzɩ 56. Weyi ɛlɛɣza-ɩ yɔ ɛnʊ lɛ Andrew Johnson nɛ weyi ɛnʊ ñaalɛɣzaa yɔ ɛlɛ lɛ James Buchanan.
[[Catégorie:Politiki laɖaa]]
[[Catégorie:Etaazuunii]]
qfsmg39jui37472a60kxz12z92ttmop
Akaŋ kʋnʋŋ
0
2979
13941
13191
2019-04-11T10:08:43Z
Atticmaker
127
Category Added
13941
wikitext
text/x-wiki
Akaŋ kɛna kawa nɛ haɖa taa kʊnʊŋ nɛ kɩkɛ tano kʊnʊmɩŋ taa kʊnʊŋ cikpeluu nakʊyʊ. Kʊnʊŋ kʊnɛ ɛya ɛzɩ 8,3 miliyɔɔ yɔ yɔɔdʊʊ-kʊ [[Kana]] nɛ [[Kootidiivʊwarɩ|Kpotidiivʋwari]] ajɛya taa nɛ mba pɔyɔɔdʊʊ-kʊ pɩnaɣ [[2004]] taa yɔ patalʊʊ ɛzɩ 8 314 600 yɔ. Kʊnʊmɩŋ weyi ɛkpɛnda nɛ ɩyɔɔdʊʊ yɔ ɛkpɛnda naalɛ: Twii nɛ Fanti.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:kʋnʋmɩŋ]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Kana]]
f5yio73fhy3seuhboq2doqkj5bclayi
Pɛteravi
0
2980
14428
13933
2019-11-03T19:25:25Z
Gnangbade
58
photos
14428
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Beet_Christmas.JPG|vignette|Beet Christmas]]
Pɛteravi kɛna tɩŋ tɔɔnasɩ nzɩ payaɣ-sɩ se marantace yɔ sɩ-tɛ pɩlɩʊ taa piliŋga nakayɩ. Pahayʊ pɛteravi yɔ ki-lila yɔɔ nɛ lila ana awɛ mʊlʊm ɛzɩ hɛɛ yaa awiihɛɛyɔ. Pahayʊ pɛteravi yɔ kɩ-wazaɣ ndɩ ndɩ yɔɔ: pɔtɔkɩ-kʊ ɛzɩ tɔɔnaɣ yɔ, palakɩ-kʊ ɖɔɖɔ sikiɖi nɛ ɖeɖe nɛ sɔnɔ pakpakʊ pɛteravi ŋgʊ pekpɛndʊ nɛ piyoetanɔlɩ nɛ pasaɣ sanzɩ. Pɛteravi pɩlɩʊ nakʊyʊ wɛɛ ɖɔɖɔ nɛ kɩkɛ tɛtɛ wondu tɔɔnasɩ.
[[Fichier:Beetroot_jm26647.jpg|vignette|Beetroot jm26647]]
Pɛteravi ŋgʊ pasaɣ sikiɖi mbʊ yɔ kʊlɩkɩna kʊdɔmɩŋ sakɩyɛ ɛzɩ tɛtʊ taa camɖɩyɛ yɔ nɛ ɖala kɩɖaaɣla kʊdɔŋ nɛ ediye taa ñɩŋ. Pɛteravɩ kʊnɛ kɩkɛ kʊlʊmʊ nɛ kʊsʊ tɛtɛɛ piliŋgi. Pɛteravɩ ŋgʊ kɩkɛ kpɩna tɔɔnaɣ yɔ kɩɩkɩlɩɣ sʊʊ tɛtɛɛ nɛ kɩ-tɔnʊ
[[Fichier:Detroitdarkredbeets.png|vignette|Detroitdarkredbeets]]
wɛna sɛmɩŋ ndɩ ndɩ.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Ɖozi]]
[[Category:Tɔɔnasɩ]]
quz5m28fhwrcnzzd3h4ka82ybfv6oqi
Cicéron
0
2981
16443
14826
2023-06-05T18:03:04Z
CommonsDelinker
130
Replacing Maccari-Cicero.jpg with [[File:Cicero_Denounces_Catiline_in_the_Roman_Senate_by_Cesare_Maccari_-_3.jpg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]:).
16443
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Cicero_-_Musei_Capitolini.JPG|vignette|Cicero - Musei Capitolini]]
Cicéron kɛna [[Room]] tɛtʊ taa ɛyʊ nɔɔyʊ nɛ ɛkɛ takayɩsɩ mayʊ. Palʊla-ɩ pʊcɔ nɛ palʊlɩ Yesu nɛ pɩɩkɛ [[kɔlaɣ fenaɣ]] kɩyakʊ naatozo pɩnaɣ 106 kɛ Arpinum tɛtʊ taa Italii ɛjaɖɛ taa nɛ ɛzɩ [[Saŋayɩŋ fenaɣ|saŋgayɩŋ fenaɣ]] kɩyakʊ lʊbɛñɩŋgʊ pɩnaɣ 43. Ɛtaasɔɔlɩ sɔɔjɛtʊ ɛlɛ ɛsɔɔla nɔɔ leleŋ yaa ɖeu yɔɔdaɣ paɣtʊ wɩlɩʊ tʊmɩyɛ mbʊ yebina pɩnaɣ 63 taa palɩzɩ-ɩ tɔm yɔɔ cɔnɩyaa tʊmɩyɛ ñʊʊtʊ.
Ɛlaba tɔm tendiya sukuli nɛ ɛñaɣbana nɛ ɛɖɩzɩ Catilina lʊwaɣ pɛ-ɛjaɖɛ nima wena yɔ. Ɛ-lʊbɩyɛ nɖɩ nɛ ɛ-wabɩtʊ ndʊ tɩɖʊ-ɩ hɩɖɛ camɩyɛ ɛlɛ pɩnaɣ 58 taa lɛpɩpɩsa-ɩ tɔm mbʊ pʊyɔɔ yɔ eyeba nɛ pakʊ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖi-nima lʊya nabayɩ yem nɛ patahʊna-wɛ tɔm se pʊcɔ. Pɩla mbʊ nɛ ese nɛ ɛɖʊ kʊyʊ ɛjaɖɛ naɖɩyɛ.
[[Fichier:Cicero Denounces Catiline in the Roman Senate by Cesare Maccari - 3.jpg|vignette|Maccari-Cicero]]
[[File:Svedomsky-Fulvia.jpg|thumb|350px]]
Ɛpɩsa ɛkɔɔ Room tɛtʊ taa pɩnaɣ 57 lɛ, pɩɩtasɩɣ-ɩ haʊ waɖɛ se ɛtasɩ komina tʊmɩyɛ sɔsɔyɛ naɖɩ labʊ. Pɩtɛ alɩwaatʊ ndʊ Pompée nɛ César pañazaɣna. Alɩwaatʊ nɖʊ you sɔsɔʊ nakʊyʊ lɩɩ nɛ samaɣ kpeekpe kpaɣ hɔzɩŋ ɖama yɔɔ. Mbʊ yebina pɩkɛna-ɩ kɩcɛyʊ se ɛna Pompée nɛ César paɖu taabalɩyɛ nɛ pʊcɔ ɛɖʊ ŋgbɛyɛ nɛ Octave nɛ ɛna Antoinɛ papɩsɩ haɣ nɛ kozoŋga. Peeɖe pɩlɩna nɛ pakʊyɩ pɩnaɣ 43.
gpae4nj8ixrim64xjev5buqt79k1qrg
David Livingstone
0
2982
14025
13647
2019-04-19T14:58:49Z
Atticmaker
127
Category Added
14025
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:David_Livingstone_by_Thomas_Annan.jpg|vignette|David Livingstone by Thomas Annan]]
Palʊla David Livingstone kɛ lakɩŋ fenaɣ kɩyakʊ 19 pɩnaɣ 1813 kɛ Platiri tɛtʊ taa, [[Ekɔsɩ]] ɛjaɖɛ taa nɛ ɛsɩ [[agoza fenaɣ]] kacalaɣ wiye pɩnaɣ 1873 kɛ [[Sambii]] ɛjaɖɛ traa ɛɛwɛna pɩnzɩ 60. David Livingstone kɛna Ekɔsɩ ɛjaɖɛ taa tʊ. Ɛ-tʊma ɖɔɔ: ɛkɛ ɖakʊta, ɛkɛ ɖɔɖɔ protɛstaŋ ɛsɔtɔm sʊsʊyʊ ajɛya lɛɛna taa ɛkɛ ɖɔɖɔ ajɛya lɛɛna feŋgiyu yaa takɩyʊ woɖu.
Ɛ-tʊma ana a-taa ɛsɩna [[Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ|Pritaniki kewiyaɣ]] nɛ kɛɖɛɛna ɛsɩntaa ɛcɛyɩ ɛtɩ nɛ [[Afrika Hadɛ Kiŋ|Afrika nɛ hadɛ kɩŋ]] hɔɔlʊʊ taa ɛsɔtɔm tɔyɩ, ɛlʊ ɖɔɖɔ nɛ peeɖe ɛyaa sakɩyɛ lɩɩ yomiye taa.
Ɛɛwɛ mba pefeŋaɣ Afrika keteŋa kpem yɔ nɛ ɛcɛba Afrika ajɛya kɛ fotonaa. Mbʊ sɩŋna tuuɖe ajɛya nɛ papɩzɩ pɛtɛyɩ Afrika ajɛya ɖama yem faaa. Ɛnʊ kɛŋna tuuɖe taa kacalaɣ-tʊ weyi [[Sambɛzɩ pɔɔ|Sambɛɛzɩ pɔɔ]] sɔsɔɣa yɔ nɛ ɛɛcɛla ɛ-tɩ nɛ ɛñɩnɩɣ se ɛna ɖenɖe pɔɔ ŋga payaɣ se [[Niili Pɔɔ|Niili]] yɔ kalɩna yɔ.
David Linvingstone kaakɛna Pritaniki kewiyaɣ taa sɔdɩŋ sɔsɔŋ kɛ abiɖe nɖɩ payaɣ se Victoria yɔ ɛ-tɛ alɩwaatʊ taa (1837-1901). Ɛ-lɩmaɣza taa kaawɛ se ɛsɩna Afrika mba nɛ paawaa Pritaniki kewiyaɣ ñɩm yɔɔ; mbʊ yebina nɛ ɛkɛ mba paacɛyɩ pa-tɩ se pakpaciyɩ Afrika keteŋa yɔ.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Wobiyaa]]
a1wg73xuwy80r5ujvmy4av0du1sinf9
Deng Xiaoping
0
2983
18248
18245
2024-07-24T09:13:11Z
A09
3850
Révocation d’une modification réalisée par [[Special:Contributions/Bwana epic|Bwana epic]] ([[User talk:Bwana epic|discussion]]) et restauration de la dernière version réalisée par [[User:Chongkian|Chongkian]]
14474
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Deng_Xiaoping_and_Jimmy_Carter_at_the_arrival_ceremony_for_the_Vice_Premier_of_China._-_NARA_-_183157-restored(cropped).jpg|vignette|Deng Xiaoping]]
'''Deng Xiaoping''' yaa Teng Hiao-Ping yaa Teng Hsiao-Ping kaakɛŋna [[Siini]] ɛjaɖɛ taa: dama nɩnaʊ politiki ŋgbɛyɛ takayaɣ mayʊ sɔsɔ. Palʊla-ɩ [[kɩyɛɛna fenaɣ]] kɩyakʊ 22 pɩnaɣ [[1904]] nɛ ɛsɩ [[kɔlaɣ fenaɣ]] 1997.
Ɛ-tʊma ɖɔɔ: ɛɛkɛ Siini taa weyi ɛcɔŋna sɔɔjana yɔɔ yɔ ɛ-ñʊʊtʊ kpaɣ mɩsɩkʊm fenaɣ looɖo pɩnaɣ 1983 nɛ pɩsɩɩna lakɩŋ frnaɣ 19 pɩnaɣ 1990; pɩtɛ alɩwaatʊ kʊɖʊmtʊ ndʊ tɩ-taa ɛkɛ ɖɔɖɔ ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖi-taa lɔnsɩnɖa yɔɔ cɔnɩyʊ; pʊwayɩ lɛ ɛnʊ ɖɔɖɔ kɛŋna ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩkɩkpɛndʊ ɖɩ-taa tɔm taa nɩya ñʊʊdʊ naatozo ñɩnʊ kpaɣ lakɩŋ fenaɣ litoozo pɩnɑɣ 1978 nɛ pɩsɩɩna mɩsɩgʊm fenaɣ 17 pɩnaɣ 1953. Pʊwayɩ lɛ ɛɛkɛna kewiyaɣ ñʊʊdʊ tɛ kacalaɣ ñɩnʊ Siini ɛjaɖɛ taa kpaɣ kɩyɛna fenaɣ kɩyakʊ lʊbɛ pɩnaɣ 1977 pɩsɩɩna salaŋ fenaɣ hiu pɩnaɣ 1980.
Ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa ɖɔɖɔ lɛ kpaɣna lakɩŋ fenaɣ 1973 nɛ pɩsɩɩna ɖomaɣ fenaɣ lʊbɛ wiye pɩnaɣ 1976 lɛ ɛɛkɛna kewiyaɣ ñʊʊtʊ tɛɛ-tʊ. Piyele salaŋ fenaɣ pɩnaɣ 1957 nɛ lakɩŋ ñɩŋga pɩnaɣ 1967 ɛɛkɛna Siini ɛjaɖɛ taa takayɩsɩ maya ŋgbɛyɛ taa takayaɣ mayʊ kacalaɣ ñɩnʊ. Ɛyɔɔda tɔm pee naayɩ nɛ acaɣ ɛyaa ñʊntaa, a-taa kɔyɔ se:
« Pɩyaʊ ŋgʊ kɩkpaɣ holaa yɔ ŋgʊ payaɣ pɩyaʊ kɩtɩɩkɛ kɩsɛmʊʊ yaa kɩkpɛdʊ kɔyɔ, pɩɩcɛyʊʊ. »
« Alɩwaatʊ ɛyʊ tʊlʊ mondoɖe se heɣlim ɛsʊʊ yɔ, heelifɛtaɣ nɛ kɔjɔsɩ pasʊʊna. »
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Politiki laɖaa]]
[[Category:Siini]]
kwjsq4o19t0q0xyrv0fys4hi1y51qfz
Francis Bacon
0
2984
13047
2018-10-27T08:25:31Z
Shalomjonas
154
Création d'une page sur Francis Bacon
13047
wikitext
text/x-wiki
Palʊna Francis Bacon kɛ kɔlaɣ fenaɣ kɩyakʊ 22 pɩnaɣ 1561 kɛ Lɔndrɩ tɛtʊ taanɛ ɛsɩ tɛtʊ kʊdʊmtʊ ndʊ tɩ-taa pɩnaɣ 1626 ɛɛwɛna pɩnzɩ 65. Francis Bacona kɛ Aŋgilisi ɛjaɖɛ taa ñɩnɩyʊ nɛ ñʊʊtaa maɣzɩm lɔnzɩɖɛ kpɛlɛkɩyʊ.
Ɛñɩnʊ taa lɛ ɛlɩza lɩmaɣzɩyɛ naɖɩyɛ pɩlɩɩnna lɔnzɩnɖɛ kpɛlɛkʊ yɔɔ nɛ ɛlʊʊ kpalaahosi nzɩ sɩ-yɔɔ pʊwɛɛ se ɛyʊ ɛtɩŋna nɛ ɛpɩzɩ ɛna mbʊ ɛñɩnʊ yɔ camɩyɛ yɔ. Kacalaɣ lɛ ɛwɛ Aŋglɩtɛɛrɩ maalikanaa tʊma ɖɩlaɖɛ pʊcɔ ɛkɛʊ ɛjaɖɩ nɖɩ ɖɩ-taa tɔmhʊya ñʊʊtʊ. Ɛɛwɛna pɩnzɩ 57 lɛ paha-ɩ samtʊ nimiye.
Payaɣ ɛ-caa se Nicholas Bacon (1509 - 1579) nɛ e-ɖoo kɔyɔ Nichalas halʊ kɩlɛlʊ nɛ payaɣ Anne Cooke.
tlu9lt1tsrytxc5iefdoqjsa7zwygi7
Jawaharlal Nehru
0
2985
15130
13892
2021-11-14T01:51:16Z
Kotkan lusija
3273
File
15130
wikitext
text/x-wiki
[[File:Nehru1920.jpg|thumb|right|Nehru (1920)]]
Jawaharlal Nehru kɛna Ɛndɩ ɛjaɖɛz ɖɔkɩyʊ nɔɔyʊ nɛ palʊla-ɩ kamɩŋ fenaɣ kɩyakʊ 14 pɩnaɣ 1889 nɛ ɛsɩ Niudeeli tɛtʊ taa kɛ agoza fenaɣ 27 pɩnaɣ 1964 ɛɛwɛna pɩnzɩ 74. Ɛɛlʊba pɩnzɩ sakɩyɛ se Ɛɛndɩ ɛjaɖɛ ɛwɛɛ ɖɩ-tɩ yɔɔ nɛ pʊkɔɔ pɩla mbʊ nɛ ɛkɛ peeɖe komina ñʊʊtʊ kpɣna kɩyɛna fenaɣ 15 pɩnaɣ 947 pʊkɔɔ pɩtalɩ ɛ-sɩm wiye.
Alɩwaatʊ ndʊ ɛɛkɛ kewiyaɣ ñʊʊtʊ mbʊ yɔ, pɩnzɩ 17 taa, ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa ñʊndɩna tɛ ketiizaɣ ñɔɔzʊ caca lɛ ɛ-tɛ hɔɔlʊʊ taa ɛjaɖɛ ñʊʊtʊ lɩʊ. Jawaharlal Nehru lʊba nɛ Ɛɛndɩ ɛjaɖɛ taa ñɩɩtʊ lubu nɛ haɖaʊ tʊmɩyɛ pazɩ pɩɖɛɛ nɛ ɛsɩnda.
Alɩwaatʊ ndʊ tɩ-taa ɛɛkɛ kewiyaɣ ñʊʊdʊ mbʊ yɔ ɛɛkɛ ɖɔɖɔ ministrɩ weyi ɛcɔŋna taabalɩyɛ nɛ ɛsɩnda wobu yɔ. Ɛɛkɛ ɖɔɖɔ ministrɩ weyi ɛcɔŋgaɣna koozaɣ nɛ liidiye yɔ pʊyɔɔ fenaɣ kʊɖʊmaɣ kpaɣna lɛlaɣ fenaɣ 1958 pɩsɩɩna lakɩŋ fenaɣ 1958. Nehru kaakɛ ministrɩ weyi ɛcɔŋna ɛjɛɖɛ yɔɔ kandɩyʊ kɛ kpaɣ aloma fenaɣ 31 pɩnaɣ 1962 pɩsɩɩna kamɩŋ fenaɣ 14 pɩnaɣ kʊɖʊmaɣ ŋga ka-taa. Pʊtɔbʊʊ se kpɩtaŋ naalɛ ɖeke ɛlaba.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Politiki laɖaa]]
[[Category:Aazii]]
[[Category:Ɛɛndɩ]]
i70lbj7qhm6pl8fletnjjqqezbc9rij
Liŋgala kʋnʋŋ
0
2986
13938
13184
2019-04-11T10:06:14Z
Atticmaker
127
Category Added
13938
wikitext
text/x-wiki
Liŋgala kɛŋna kʊnʊŋ ŋgʊ pɔyɔɔdʊʊ [[Kɔŋgo Kinsasa|Koŋgoo Kinsasa]] nɛ [[Kɔŋgo Pirazaaviili]] ajeya taa. Kɩwɛ Pantʊ tɛ kʊnʊmɩŋ pɩlʊʊ taa. Ɛyaa mba panɩʊ pɛkɛ liŋgala mba nɛ panɩʊ-kʊ yɔ patalʊʊ ɛzɩ miliyɔɔnaa naalɛ yɔ nɛ mba pɛtɛkɛ liŋgala mba nɛ panɩʊ-kʊ kɩnɩʊ yem yɔ patalɩʊ ɛzɩ miliyɔɔnaa hiu yɔ.
Yee ɛyʊ ɛcɔna camɩyɛ siŋŋ kɔyɔ pɔyɔɔdʊʊ liŋgala kɛ Koŋgoo ɛjaɖɛ taa, [[Aŋgoola|Aŋgola]] nɛ [[Santrafriki|Santraafriki]] ajɛya taa. Piyele nɛ mba liŋgala kɛwɛ pa-kʊnʊ; n yɔ pɛwɛ ɛzɩ miliyɔɔnaa 15 yɔ kpaɣna Kinsaasa tɛtʊ taa, Prazaavili, Mbandaka nɛ Kisaŋginii tɛtʊ taa. Ɛjɛyaa lɛɛna taa mba panɩ-kʊ kɩnɩʊ yɔ paytalɩʊ ɛzɩ miliyɔɔnaa 50 yɔ.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:kʋnʋmɩŋ]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Koŋgo Kinsasa]]
8b1y6s5w8txr661g0cf1ulhu1wwifo4
Margaret Thatcher
0
2987
15599
13898
2022-01-08T16:12:50Z
Gnangbade
58
category
15599
wikitext
text/x-wiki
[[File:Margaret Thatcher.png|thumb|Margaret Thatcher]]
Palʊla Margaret Hilda Roberts, baronne Thatcher kɛ [[Aloma fenaɣ|aloma fenaɣ]] 13 wiye kɛ pɩnaɣ [[1925]] kɛ Grantham tɛtʊ taa nɛ ɛsɩ [[Ɖomaɣ fenaɣ|ɖomaɣ fenaɣ]] kiyakʊ litoozo pɩnaɣ [[2013]] kɛ [[Lɔndrɩ]] tɛtʊ taa. Ɛkɛna [[Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ|Pritaniki]] ɛjaɖɛ ɖokɩyʊ sɔsɔ nɔɔyʊ. Ɛ-ñɩma tɛkɛ mba pe-nesi tɛɛ wɛɛ siŋŋ yɔ; ɛ-caa kɛ kʊtɔɔm pɛdɩyʊ nɛ e-ɖoo ñɛkɛ tɔɔla ñɛyɩyʊ. Ɛ-maɣmaɣ lɛ ɛlaba tɔm temiyaa sukuli. Pɩnaɣ 1959 kɛ ɛsʊ Kewiyaɣ kɩkpɛndaɣ taa nɛ ɛkɛ kewiyaɣ ŋga ka-taa takayaɣ taa mayʊ kacalaɣ ñɩnʊ kpaɣ pɩnzɩ 1970 pɩsɩɩna 1974.
[[File:Thatcher reviews troops.jpg|thumb|Thatcher reviews troops]]
Ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa lɛ hɔɔlʊʊ nakʊyʊ wɛɛ nɛ kɩkaɖʊ paɣtʊ kɩpɩndʊ yɔɔ kpam nɛ ɛnʊ kaakɛna kacalaɣ halɩ ñɩnʊ weyi ɛkɛ ɖɩ-nɔɔ yɔɔ ɖɛyʊ yɔ. Pɩtɩsɩɩna mbʊ yeke, kewiyaɣ ŋga ka-taa lɛ, ɛnʊ kɛŋna ɖɔɖɔ kacalaɣ halʊ weyi ɛkɛkomina nɔɔyʋ ɖɛyʊ kpaɣ [[Agoza fenaɣ|agoza fenaɣ]] naanza pɩnaɣ 1979 pɩsɩɩna [[Kamɩŋ fenaɣ|kamɩŋ fenaɣ]] 28 pɩnaɣ 1990. Margaret Thatcher tɛ alɩwaatʊ ndʊ tɩ-taa Kewiyaɣ kɩkpɛndaɣ ŋga ka-taa ñam ñam lakasɩ kaawɛ ɛlɛ ɛnʊ ñaɣna pana nɛ ɛpɩzɩ ɛɖʊ paɣtʊ natʊyʊ nɛ pɩwɛɛ hɛɛɛ.
[[File:President Reagan and Prime Minister Margaret Thatcher at Camp David 1986.jpg|thumb|President Reagan and Prime Minister Margaret Thatcher at Camp David 1986]]
Kewiyaɣ ŋga ka-taa pʊwɛ kaɖɛ se ɛyʊ ɛpɩzɩ ɛkɛ kewiyaɣ ñʊʊtʊ naputozo taa ɖama yɔɔ ɛlɛ halʊ ɛnɛ, Robert Jenkinson (1812 à 1827) wayɩ lɛ, ɛpɩzaa ɛkɛ mbʊ nɛ ɖooo [[Winston Churchill]] wayɩ wayɩ yɔ ɛkɛ weyɩ ɛ-hɩɖɛ kɩlʊʊ se ɛɖɔka kewiyaɣ ŋga camɩyɛ yɔ. Margaret Thatcher kaakɛŋna ñʊʊtʊ weyi paakɩla sɔɔlʊ nɛ weyi ɖɔɖɔ pakɩlaɣ tʊʊ yɔ. Ɛ-lakasɩ nasɩyɛ taa kɛ pɩnaɣ 1976 taa Soviyetiki sɔɔjana tʊʊ-ɩ hɩɖɛ se « Dame de fer » mbʊ pʊyɔɔ yɔ ɛkpakaɣ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-tɛ komina lakasɩ, [[Komiinism|communisme]], ɛzɩ nzɩ sitamʊna yɔ nɛ piya nzɩ sikizaɣ tʊma nayɛ kɛ labʊ yaa tɔɔnasɩ tɔɔʊ mbʊ yɔ sɩcaɣ se sɩwɩɩ ɛyaa yɔ.
Paa nɛ mbʊ yɔ ɛlʊba e-kewiyaɣ yɔɔ nɛ ɛyaba keteŋa kpeekpe ñʊʊ nɛ ɛ-lɩmaɣza ndɩ ndɩ yɔɔ. Pɩsɩna Tony Blair ɖɔɖɔ nɛ ɛlɛ pɩkzɩ ɛɖɔkɩ kewɩyaɣ ŋga camɩyɛ ɛlɛ tɛ alɩwaatʊ taa.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Politiki laɖaa]]
[[Category:Eerɔpʋ]]
[[Category:Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ]]
[[Category:Halaa sɔsaa]]
mn7aj9v3y5gt06fb7uz1jk1pg7jm3vx
Mère Teresa
0
2988
15602
15170
2022-01-08T16:14:46Z
Gnangbade
58
15602
wikitext
text/x-wiki
[[File:MotherTeresa 090.jpg|thumb|right|Mère Teresa (1986)]]
Anjezë Gonxhe Bojaxhiu hɩɖe kɩsɛsɛyɛ yaa cɔɔcɩ taa hɩɖɛ kɔyɔ Mère Teresa. Patasɩɣ-ɩ yaʊ ɖɔɖɔ se sainte Teresa de Calcutta. Ɛkɛ Albanɛɛ tɛtʊ taa pɩɣa nakayɩ. Ɛkɛ katolika tʊ weyɩ petiya-ɩ Ɛndɩ tɛtʊ taa se esusi ɛsɔtɔm yɔ. Palʊla-ɩ Masedonii ɛjaɖɛ taa kɛ kɩyɛna fenaɣ 26 pɩnaɣ 1910 nɛ ɛsɩ aloma fenaɣ kagbaanzɩ wiye pɩnaɣ 1997 kɛ Ɛndɩ ɛjaɖɛ taa ɛɛwɛna pɩnzɩ 87. Ɛkɛ halʊ weyi ɛcɛlɩ ɛ-tɩ k̂pem kɛ ɛsɔ yɔ nɛ ɛsɔɔlɩ sɛ ɛyaa ɛya pa-tɩ ñʊŋ yee palakɩ ɛ-lakasɩ kɔyɔ.
Pʊyɔɔ yɔɔ ɛtʊla ɛsɔsɛtʊ pɩulɩʊ nakʊyʊ nɛ mba pɔsɔɔlaa se pakatɩ ɛsɔ yɔ pɛwɛɛ peeɖe nɛ patɩmʊʊna Ɛsɔ ɛnʊ. Pewila ɛ-tʊma taa ɛjaɖɛ yɔɔ cɩnɛ payɩ nɛ pɔcɔna ɛ-ɖɔnɛ ɖɔɖɔ lɛ, aloma fenaɣ 19 wiye pɩnaɣ 2003 Pape Jean-Paul II nɛ ɛna mba pɔpcɔ-ɩ nɛ pata yɔ, pakpaɣ Mère Teresa se paɖʊ-ɩ ɛyaa kiɖeɖema ciŋga taa nɛ patɩmʊna-ɩ se ɛsɔ ɛmʊ-ɩ lɛ ɛwɩlɩna-wɛ nɛ hama lakasɩ. Pɩla mbʊ nɛ pana se ɛkɛ kiɖeɖeu nɛ salaŋ fenaɣ kɩyakʊ naanza wiye pɩnaɣ 2016 Pape François ɖʊ Mère Teresa de Calcutta kɛ ɛyaa kɩɖeɖema taa.
[[Category:Halaa sɔsaa]]
0yhhrb4iqifqu9r5vydvp83k3g4p9se
Moore kʋnʋŋ
0
2989
13939
13937
2019-04-11T10:07:16Z
Atticmaker
127
Category Added
13939
wikitext
text/x-wiki
Moree kɛna [[Purkina Fasoo]] ɛjaɖɛ taa kʊnʊŋ ŋgʊ egeetiye nɖɩ payaɣ-ɖɩ se Mosi yɔ ɖɩ-taa samaɣ kʊnʊŋ. Egeetiye nɖɩ ɖɩ-taa lɛ, pɩnaɣ [[2006]] taa pakalɩ klɩgalʊ lɛ ɛyaa 14 017 262 taa lɛ mba panɩɣ-kʊ yɔ pɛkpɛnda ɛzɩ 6 363 975 yɔ. Pʊtɔbʊ se ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa lɛ ɛyaa ɛzɩ 45,4 kɛ mɩnɩʊ yɔ nɩʊ moree kʊnʊŋ.
Ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa lɛ moree kɛ tada tɩna nɛ nʊmɔ woɖaa kɩlɩɣ yɔɔdʊʊ.
Moree kʊnʊŋ masɩ kpɛnda 25 nɛ nzɩ yɔ:
A ʼ B D E Ɛ F G H I Ɩ K L M N O P R S T U Ʋ V W Y Z
a ʼ b d e ɛ f g h i ɩ k l m n o p r s t u ʋ v w y z
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:kʋnʋmɩŋ]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Purkina Fasoo]]
[[Category:Kɔngo Pirazaaviili]]
7wmpohkautxd3m1lpxpecr39n5xy2uq
Neil Armstrong
0
2990
15653
13053
2022-01-11T19:23:05Z
Gnangbade
58
categories
15653
wikitext
text/x-wiki
Neil Alden Armstrong kɛna Amerika taa ñɩnɩyʊ weyi ɛcɛla ɛ-tɩ kɛ heɣlɩm taa pɔɔ wena awɛɛ yɔ a-tɩlʊ siŋŋŋ yɔ. Palʊla-ɩ kɩyna fenaɣ kɩyakʊ kagbanzɩ pɩnaɣ 1930 kɛ Ohiyo tɛtʊ taa, Etazunii ɛjaɖɛ taa nɛ ɛsɩ feznaɣ kʊɖʊmaɣ ŋga ka-taa kɩyakʊ 25 pɩnaɣ 2012 ɛɛwɛna pɩnzɩ 82. Ɛkɛ ɛsɔtaa lɔɔɖɩyɛ sayʊ nɛ wɩlɩyʊ. Ɛkɛna weyi ɛfɛyɩ e-niŋgbaŋgaɣ kɛ kacalaɣ taa kɛ fenaɣ taa yɔɔ yɔ. Ɛkpaʊ ɛsɔtaa fenaɣ taa yɔ pɩɩkɛ hasɩyaɖe fenaɣ 19 wiye pɩɩnaɣ 1969.
Ɛyɔɔdɩ tɔmpiye naɖɩyɛ nɛ ɖɩpɩsɩ tɔmpiye sɔsɔyɛ, ɖɩɖɩ lɛ se: « Pɩkɛna ɛyʊ naŋgbaŋgaɣ cikpelaɣ ñɩɩɩ kɛ yem ɛlɛ pɩkɛna keteŋa kpeekpe ɛsɩnda wobu tʊmɩyɛ ». Ɛlaba pɩnzɩ naatozo kɛ sukuli sɔsɔʊ ŋgʊ payaɣ se Purdu nɛ ɛmmʊ pɛtɛ ɖamɩŋ naatozo takayaɣ ɛlɛ ɛtapɩzɩ ɛɖɛɛ nɛ ɛsɩnda mbʊ pʊyɔɔ yɔ ɛɛsʊ sɔɔjɛtʊ taa kɛ Etazunii. Peeɖe pahayɩsa-ɩ ɛsʊtaa lɔɔɖa saʊ, pɩkɩlɩna wena asʊʊ mɩndʊ tɛɛ nɛ aɖɛʊna heɣlim taa tomnasi nzɩ sɩwɛɛ yɔ sɩ-taa. Ɛsawaɣ ɛsɔtaa lɔɔɖa camɩyɛ nɛ ɛkpakʊʊ sɔɔjana nɛ ɛɖɛɣna yoŋ pɩkɩlɩna you ŋgʊ kɩɩwɛ Koore ɛjaɖɛ taa yɔ.
Ɛ-nʊmɔŋ wobu talɩ ɛzɩ 18 yɔ nɛ putocoɖi-ɩ ɖoli. Pɩnaɣ 1955 taa ɛsʊ NACA ŋgbɛyɛ taa, nɖi payawaɣ se NASA yɔ. Pɩɩkɛ yoŋ tɛ alɩwaatʊ mbʊyɔ lɛ, ewolo nʊmɔŋ ɛzɩ 900 yɔ nɛ ewokina sɔɔjana kɛ malɩfana sɔsaɣa mba pɔyɔkɩɣ tɛtʊ yɔ. Pɩnaɣ 1966 kɛ Amstrong nɛ ɛ-taabala pakʊyɩ tɛtʊ yɔɔ nɛ pɛɖɛɣna feznaɣ taa. Pakpaɣ heɣlim taa lɔɔɖɩyɛ nɖɩ yɔ nɖɩ payaɣ se Appollo 11 nɛ hasɩyaɖɛ fenaɣ 1969 lɛ patalɩ fenaɣ ta kiya kɛlɛ.
[[Category:Abalaa sɔsaa]]
[[Category:Minziiki laɖaa]]
0sy0w4kcz6dzt7c9qsmzp1elrg4w3n1
Oromo kʋnʋŋ
0
2991
15932
15918
2022-02-19T03:19:47Z
Ladsgroup
1617
Reverting botnet vandalism attack ([[phab:T302047]])
15932
wikitext
text/x-wiki
[[File:Map of Oromo language varieties and dialects.svg|thumb|Map of Oromo language varieties and dialects]]
[[File:Oromo people.jpg|thumb|Oromo people]]
Oromo kɛna kʊsitiki kʊnʊmɩŋ pɩlʊ taa kʊgʊ nʊŋ nakʊyʊ. Pɩnaɣ 2015 taa lɛ [[Afrɩka tɛtʋ wandamm|Afrika]] niŋgoloŋga taa lɛ ɛyaa ɛzɩ miliyɔɔna 35 yɔ yɔɔdʊ-kʊ. Afrika hɔɔlʊ ŋgʊ kɩ-taa ajɛya wena a-taa pɔyɔɔdʊ oromo kʊnʊŋ yɔ ana yɔ: [[Keniya]], [[Soomaali|Somali]] nɛ [[Cibuuti|Cibuutɩ]]. Afrika taa lɛ kʊnʊŋ kʊnɛ kɩkɛŋna naatozo ñɩŋgʊ ŋgʊ pakɩlɩɣ yɔɔdʊ yɔ.
Pɩnaɣ 1875 taa ɛsɔ tɔm sʊsʊyʊ weyɩ payaɣ-ɩ se Johann Ludwig Kraft yɔ ɛlɩza takayaɣ kiɖeɖeɣa taa tɔm nɛ oromo kʊnʊŋ taa.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:kʋnʋmɩŋ]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Etiyoopii]]
0ckrthxi1j3w86egl8w823zzppp7b90
Polonɛɛ kʋnʋŋ
0
2992
13946
13171
2019-04-11T10:11:50Z
Atticmaker
127
Category Added
13946
wikitext
text/x-wiki
Polonɛɛ kɛna Slavii pɩlɩʊ taa kʊnʊŋ nakʊyʊ. Polɔñɩ ɛjaɖɛ taa lɛ kʊʊŋ ŋgʊ pawɩlɩʊ sukulinaa taa nɛ pʊyɔpɔdʊ-kʊ ɖɔɖɔ komina taa ɛlɛ keteŋga kpeekpe taa pɔyɔɔdʊ-kʊ ɖɔɖɔ pɩlɩɩna Poloñɩ taa ɛyaa ɖɔna wɛʊ ɖoli ɖoli. Slavii kʊnmɩŋ kpeekpe taa lɛ polonɛɛ kɛŋna kʊnʊŋ naalɛ ñɩŋgʊ ŋgʊ pakɩlɩɣ yɔɔdʊ yɔ, pʊtɔbʊ se kacalaɣ ñɩŋgʊ yɔ rusii nɛ ukrɛnɩ kɔyɔ naatozo ŋgʊ. Ɛyaa ɛzɩ miliyɔɔnaa 55 yɔ yɔɔdʊ polonɛɛ kɛ Polɔñɩ ɛjaɖɛ taa.
Pɩnaɣ 2011 taa pakalɩ ɛyaa mba pɩnɩʊ polonɛ yɔ kɛ Aŋglɩtɛɛrɩ taa lɛ, pɛwɛ ɛyaa ɛzɩ 546 000 yɔ. Kanada ɛjaɖɛ taa lɛ pɩnaɣ 2016 taa pakala kɩgalʊʊ lɛ, mba pɔyɔdʊʊ polonɛɛ yɔ pɛkpɛnda 191 770. Ɛyaa mba pɔyɔɔdʊ polɔnɛɛ mbaa yɔ: Etazunii taa lɛ, pɛkpɛnda 560 496; Kewiyaɣ kɩkpɛndaɣ taa lɛ pɛwɛ 546 000; Caama tɛtʊ taa pɛkpɛnda ɛyaa 241 000; Fransɩ taa 500 000 piyele Israyeli taa pɛkpɛnda ɛyaa mɩnɩʊ.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:kʋnʋmɩŋ]]
[[Category:Eerɔpʋ]]
[[Category:Pɔlɔɔñɩ]]
a7jjsmps2r0zqasshvkt2bo5iuso9iq
Robert Frost
0
2993
18046
18045
2024-04-19T13:06:56Z
AramilFeraxa
4324
Révocation d’une modification réalisée par [[Special:Contributions/Uola-Lou|Uola-Lou]] ([[User talk:Uola-Lou|discussion]]) et restauration de la dernière version réalisée par [[User:Gnassingbé-Gnassingbé|Gnassingbé-Gnassingbé]]
17969
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Robert_Frost_NYWTS_4.jpg|vignette|Robert Frost NYWTS 4]]
Palʊla Robert Frost kɛ [[Sanfransiskoo|Sanɩ Fransisko]] tɛtʊ taa, [[Kalɩfɔrnii]] ɛjaɖɛ taa kɛ [[lakɩŋ fenaɣ]] kɩyakʊ 26 wiye pɩnaɣ 1874 nɛ ɛsɩ kɔlaɣ fenaɣ 29 pɩnaɣ [[1963]] ɛwɛna pɩnzɩ 88 kɛ Pɔstonii tɛtʊ taa. Ɛkɛna [[Etaazuunii|amerika]] taa keɣsi luɖu yaa maɖʊ. Robert Frost caa kɛ payaɣ se William Prescott Frost Junior nɛ ɛkɛ Aŋgletɛɛrɩ ɛjaɖɛ taa-tʊ kɔyɔ nɛ e-ɖoo Isabelle Moodie nɛ ɛkɛ [[Ekɔsɩ]] ɛjaɖɛ taa ɛyʊ. Ɛ-caa kaakɛ wɩlɩyʊ nɛ pʊwayɩ lɛ ɛpɩsɩ aseɣɖe tɔm yeɣiyaa ñʊʊtʊ kɛ Sanɩ Fransisko.
Ɛ-tɛ hɛkʊtaa sukuli taa kɛ ɛcalɩ ɛ-kacalaɣ keeɣa lubu yaa cɩmʊ mabʊ. [[Kamɩŋ fenaɣ]] litoozo wɩye pɩnaɣ 1894 kɛ ɛpɛda ɛ-tɛ keeɣa yaa cɩmʊ, Mo-huuduhuyuu, kɛ tɔɔlaarɩnaa 15, ɛlɛ yee pɩɩkɛna sɔnɔ taa kɔyɔ pɩɩyaba ɛzɩ tɔɔlaarɩnaa 300 yɔ. Ɛ-taa laba leleŋ pɩŋŋŋ nɛ ɛ-tʊmɩyɛ nɖɩ mbʊ lɛ, esuu halɩpɩɣa nakayɩ, Elinor Miriam White (1873-1938), nɛ ɛlɛ kɔɔ ɛtɛzɩ e-sukuli kɩtɛzʊʊ nɛ pɛwɛɛ ɖama cɔlɔ kpaɣna [[Saŋayɩŋ fenaɣ|saŋgayɩŋ fenaɣ]] kɩyakʊ 19 wiye pɩnaɣ 1895. Robert Frost tanɩɩ leleŋ kɛ ɛpɩcatʊ taa.
[[Fichier:Robert Frost, 1910s.jpg|vignette|Jb modern frost 2 e]]
Ɛɛwɛna pɩnzɩ 11 lɛ ɛ-caa sɩbɩna kpeziwɩlaɣ nɛ ñɩm mbʊ eeyeba pɩtalɩɩ lɩm; pɩɩmaɣna tɔɔlaarɩnaa litoozo yeke. E-ɖoo ñasɩbɩna pɩcɛɣɖɛ kʊdʊŋ kɛ pɩnaɣ 1900. Pɩnzɩ 1897 nɛ 1899 hɛkʊ taa kɛ Robert Frost yeba ɛtɛ sukuli mbʊ pʊyɔɔ yɔ pɩwɩwaɣ-ɩ siŋŋŋ. Piyebina ɛ-caa tʊlɩ-wɛ, Robert nɛ Elior, kɛ ɖɔɖɔ kadaɣ nakayɩ kɛ Teerii tɛtʊ taa nɛ pɔɖɔʊ wondu nɛ ɛkʊyʊ tɛba tɛɛ nɛ ɛmaɣ ɛ-takayɩsɩ. Ɖɔɖɛ ɛɛɖɔŋna-wɛɛ mbʊ lɛ, eyele ɛpaɣzɩ sukuli wɩlʊʊ. Ɛsɩba pɩnaɣ [[1963]] nɛ pepimɩ-ɩ Peniŋtoonii tɛtʊ taa nɛ pama ɛ-pɩlaʊ yɔɔ se: Mɛwɛna sɔɔlɩm tɔm nɛ ɛjaɖɛ.
[[Catégorie:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Catégorie:Keesi maɖa]]
[[Catégorie:Etaazuunii]]
7lu56oigso9vgkvq0rzw2g7v7ni4fgl
Tayi Kʋnʋŋ
0
2994
16209
16077
2023-01-10T11:30:26Z
Kwamikagami
1467
16209
wikitext
text/x-wiki
[[file:Idioma tailandés.png|frameless|right|border]]
Tayi kɛna Tayi kadayi pɩlʊʊ taa kʊnʊŋ nakʊyʊ ŋgʊ pɔyɔɔdʊ [[Tayilandɩ|Tayilandi]] ɛjaɖɛ taa yɔ. Kʊnʊŋ pawɩlʊ sukulinaa taa nɛ pɔyɔɔdʊ komina tʊma taa. Tayilandi ɛjaɖɛ taa lɛ mba payaɣ-wɛ se Tayi Siyamua yɔ pɛwɛ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-hɛkʊ taa nɛ pawɛ ɛzɩ ɛyaa miliyɔoɔnaa nɛɛlɛ nɛ nɛɛlɛ nɛ kakpanzɩ pɛ-hɛkʊ taa yɔ.
Mba wɛna kewiyaɣ yɔɔ nɛ mba kpaɣna pakʊnʊŋ nɛ paɖʊ se ŋgʊ pʊwɛ se pawɩlɩ sukulinaa taa nɛ pɔyɔɔdɩ komina taa nɛ pamaɣ-kʊ ɖɔɖɔ aseɣla tɔm heyu takayɩsɩ taa. Ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa lɛ pɔyɔɔdʊ kʊnʊmɩŋ lɛɛŋ ɖɔɖɔ nɛ ɩ-daa kɔyɔ: Isaŋ, Muwaŋ, Pak tayi. Ɛjaɖɩ nɖɩ ɖɩ tɛ wɩsɩ ɖɩ-lɩkyɛ nɛ hayʊ kiŋ kɛ pɔyɔɔdʊ-kʊ nɛ mba pɔyɔɔdʊ -kʊ pɛwɛ ɛyaa ɛzɩ miliyɔɔna 15 nɛ 20 pa-taapiyele nɛ muwaŋ lɛ Tayilandi nɛ hayʊ kɩŋ pɔyɔɔdʊ-kʊ nɛ hɔɔlʊ ŋgʊ kɩ-taa pʊŋ kɩlɩna wɛʊ.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:kʋnʋmɩŋ]]
[[Category:Aazii]]
[[Category:Tayilandɩ]]
hi29fijjzq9ba1ghw6yyrvynslckio2
Thomas d'Aquin
0
2995
15704
13306
2022-01-12T18:35:29Z
Gnangbade
58
photos
15704
wikitext
text/x-wiki
[[File:St-thomas-aquinas.jpg|thumb|St-thomas-aquinas]]
[[File:Thomas Aquinas in Stained Glass crop.jpg|thumb|Thomas Aquinas in Stained Glass crop]]
'''Thomas d'Aquin''' kɛ [[Itaalii]] ɛjaɖɛ taa tʊ nɔɔyʊ. Ɛkɛ ɛsɔtɔm mʊyʊ sɔsɔ nɔɔyʊ nɛ pasɩma-ɩ camɩyɛ nɛ ɛsɔtɔm takayɩsɩ nzɩ ɛmaa yɔ nɛ lɔnɖɛ kpɛlɛkɩtʊ takayɩsɩ ɖɔɖɔ. Palʊla-ɩ pɩnzɩ 1224 nɛ 1225 pɛ-hɛkʊ taa kɛ Akino tɛtʊ taa kɛ ɖaɣ sɔsɔɣa nakɩyɩ taa nɛ ɛsɩ lakɩŋ fenaɣ kɩyakʊ lʊbɛ pɩnaɣ 1274.
Pakpa-ɩ kiɖeɖeu hasɩyaɖɛ fenaɣ 18 pɩnaɣ 1323 nɛ Pie V kpaɣ-ɩ ɖooo pɩnaɣ 1567 se ɛnaʊ ɛnʊ kɛŋna kristu mba kpaaŋ yɔɔ cɔnɩyʊ. Pɩnaɣ 1880 kɛ Léon XIII kpaɣ Thomas d'Aquin kɛŋna sukuli kɩtɛzɩŋ nɛ katolika tɔm kpɛlɛkʊ yɔɔ kandɩyʊ. Ɛnʊ ɖɔɖɔ kɛŋna takayɩsɩ kɩkalasɩ pɛdɩya yɔɔ feŋgiyu. E-tomnaɣ wɛ mɛncɛlɩmantɩ ɛsɔwaa ɖaɣ ŋga kɛwɛ Tuluzi yɔ kɛ-tɛ kɩlaʊ ndene sɔsɔyɛ tɛɛ.
q627y0xdq5lxxknxzsomyc4t906zutz
Thomas Hardy
0
2996
14125
14093
2019-04-21T05:48:18Z
Atticmaker
127
Category added
14125
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Thomas_Hardy,_by_Herbert_Rose_Barraud.jpg|vignette|Thomas Hardy, by Herbert Rose Barraud]]
Thomas Hardy kɛna keɣsi maɖʊ yaa cɩmɩŋ maɖʊ nɛ takayɩsɩ kɩkalasɩ mayʊ. Palʊla Thomas Hardy kɛ [[Mɩsɩkʋm fenaɣ|mɩsɩkʊm fenaɣ]] kɩyakʊ naalɛ ŋgʊ pɩnaɣ 1840 nɛ ɛsɩ [[kɔlaɣ fenaɣ]] kɩyakʊ 11 wiye pɩnaɣ [[1928]]. Pɩnaɣ 1910 taa paha-ɩ samtʊ nimiye sɔsɔyɛ naɖɩyɛ.
[[Fichier:Thomas_Hardy_signature.svg|vignette|Thomas Hardy signature]]
Ɖooo kiɖe tɛɛ lɛ, ɛmaɣmaɣ ɛtɔŋgaɣ ɛ-tɩ se keɣsi mabʊ nɛ si-lubu kɛŋna ɛ-tʊmɩyɛ siŋŋŋ ɛlɛ paa ɛmaɣ takayɩsɩ kɔyɔ pɩɩkɛ se ehiɣu efemiye tɔɔnaɣ. Thomas Hardy caa pɛɛ luɖu nɛ e-ɖoo ñalabɩna sukuli pazɩ nɛ ɛsɩŋna-ɩ pʊcɔ powona-ɩ sukuli pɩnzɩ litoozo taa. Pɩnzɩ 16 taa kɛ ɛlɩ sukuli nɛ ɛpaɣzɩ tʊmɩyɛ kpɛlɛkʊ kɛ John Hicks cɔlɔ. Pʊwayɩ kɛ ɛɖaɣna pɩsɩɣ King's College kɛ [[Lɔndrɩ]] tɛtʊ taa sukuli taa nɛpeeɖe paha-ɩ samtʊ nima naayɛ.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Takayɩsɩ mayaa]]
[[Category:Eerɔpʋ]]
[[Category:Aŋgilitɛɛrɩ]]
j3r0yxyikub0udzk2hp5etuo0d2jhw6
Afrika kɩkpɛndʊ ŋgbɛyɛ
0
2997
16040
15158
2022-07-01T09:00:03Z
Caro de Segeda
2717
16040
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Map_of_the_African_Union.svg|vignette|Map of the African Union]]
Afrika kɩkpɛndʊ ŋgbɛyɛ yaa nɔɔ kʊɖʊmaɣ ŋgbɛyɛ (UA) kɛna [[Afrɩka tɛtʋ wandamm|Afrika]] ajɛya ɖama nɩnaʊ, taabalɩyɛ nɛ ɛsɩnda wobu ŋgbɛyɛ. Ɖɩñɔ Turbanii tɛtʊ taa, Afrika nɛ hadɛ kiŋ ɛjaɖɛ taa pɩnaɣ 2002. Ŋgbɛyɛ ɖɩnɛ nɖɩ lɛɣzɩna nɖɩ payawaɣ-ɖɩ se OUA yɔ. Pasɩ ɖɩ-kpalɩtʊ nɛ ɖɩ-nɔsɩ yɔɔ ɖɛya kɛ hasɩyaɖɛ fenaɣ taa pɩnaɣ 2003 kɛ Maputo tɛtʊ taa mozambiki ɛjaɖɛ taa.
[[Fichier:50th_Anniversary_African_Union_Summit_in_Addis_Ababa,_Ethiopia.jpg|vignette|50th Anniversary African Union Summit in Addis Ababa, Ethiopia]]
Afrika nɔɔ kʊɖʊmaɣ ŋgbɛyɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛ kacalaɣ ñʊʊtʊ kaakɛ Afrika nɛ hadɛ kiŋ peeɖe sɔsɔ weyi payaɣ se Thabo Mbeki yɔ, nɛ ɛnʊ kaakɛŋna OUA yɔɔ cɔnɩyʊ. Ŋgbɛzyɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tamasɩ ɖɔwa nɛ sɩ-taa kɔyɔ: kɛlɛ se lɛɣzʊ kɩfam mbʊ pɩlɩwa nɛ payaɣ-pʊ se temokrasii yɔ pɩɖɛɛna ɛsɩnda ajɛya kpeekpe taa, ɛyʊ waɖɛ yɔɔ kandɩyʊ nɛ Afrika ajɛya kpeeke ɛsɩnda wobu pɩlɩɩna ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ-ɖɩ se NEPAD yɔ.
Pɩsa nɛ pʊɖɔ camɩyɛ lɛ pʊwɛɛ se kacalaɣ taa lɛ lanhɛzɩyɛ nɛ [[Temokraasii|temokrasii]] pɛwɛɛ. Kʊnʊmɩŋ weyi pɔyɔɔdʊʊ ŋgbɛyɛ ɖɩnɛ ɖi-taa ɛnʊ yɔ: [[Englɩsɩɩ kʊnʊŋ|Angilisi]], [[Arabɩɩ kʊnʊŋ|arabi]], [[Fransɩɩ kʊnʊŋ|fransɩ]], [[Ɛsɩpaañɔlɩ kʊnʊŋ|esɩpañɔɔlɩ]], [[Pɔrɩtɩgɛɛ kʊnʊŋ|pɔrtiigalɩ]] nɛ [[Suwahilii kʊnʊŋ|swahilii]].
[[Category:Kedeŋa kpeekpe aŋgba]]
[[Category:Afrɩka]]
e6llxa5chnusdeq0fop5etvwmab0ior
Sosa kʋnʋŋ
0
2998
17987
13943
2024-01-20T14:27:41Z
Gnassingbé-Gnassingbé
4636
Catégorie
17987
wikitext
text/x-wiki
Sosa kɛna [[Afrika Hadɛ kiŋ|Afrika nɛ hadɛ kiŋ]] kʊnʊŋ nakʊyʊ nɛ mba pɔyɔɔdʊ kʊyɔ pɛɖɛ ɛzɩ miliyɔɔna litoozo yɔ yaa ɛyaa 18 yɔ mɩnɩʊ yɔɔ. Mbʊ yebina kʊnʊŋ ŋgʊ kɩkɛna naalɛ ñɩŋgʊ ŋgʊ pakɩlɩɣ yɔɔdʊ peeɖe yɔ pʊtɔbʊ se Suuluu wayɩ lɛ Sosa tɩŋgʊna. Suuluu kʊnʊŋ nɛ pantʊ pɩlɩʊ taa kʊnʊmɩŋ lɛɛŋ wɛ ɛzɩ samaɣ kʊɖʊma taa ɛyaa yɔ nɛ panɩʊ ɖama tɔm pazɩ pazɩ. Afrika nɛ hadɛ kiŋ peeɖe sɔdɩŋ weyi ɩkɛ Sosa mba yɔ pɔɖɔɔ sakɩyɛ nɛ ɩ-taa kɔyɔ: [[Nelson Mandela]], Chris Hani, Oliver Tambo, Walter Sisulu, Govan Mbeki pɩtasɩna Brenda Fassie nɛ Thabo Mbeki.
[[Catégorie:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Catégorie:kʋnʋmɩŋ]]
[[Catégorie:Afrɩka]]
[[Catégorie:Afriki hadɛ kiŋ]]
4cwwicc6xotney1e6mg8cfb1egvr61i
Maɣnɛ kpaŋ
0
3000
14072
13672
2019-04-20T06:38:27Z
Atticmaker
127
Category Added
14072
wikitext
text/x-wiki
Maɣnɛ kpaŋ ([[Krɛkɩ kɩbɩnʊʊ kʊnʊŋ|krɛkɩ kʊnʊŋ]] taa lɛ παράνοια, paranoïa alɩna tɔmpee anɛ a-tɛ παρά (para) nabʊyʊ cɔlɔ, nɛ νούς (noos) pʊ-tɔbʊʊ se fezuu, kʊnʊŋ ŋgʊ kɩ-taa lɛ kiɖe tɛɛ lɛ pɔ-tɔbʊʊ yem se pɩkɛ mbʊ pɩtalɩna ɛyʊ sɔɔlɩm yɔɔ yɔ. Kpaɣnɛ kpaɣɖʊ 19, maɣzɩm kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ lɩwa lɛ, pɩwɩlɩɣ se ñʊʊ taa kpaŋ kʊdɔŋ nakʊyʊ nɛ ŋcɔŋna pɩ-tɛ ɛyʊ yɔ ɛ nɛ lalaa paakpɩtɩna ɖama, ɛwɛtʊ caɣ ɖoŋ nɛ ɛyɔɔdʊʊ yem yem tɔm ndʊ tɩfɛyɩ wazaɣ yɔ.
Ɛyaa mba pɛwɛna pɩ-tɛ kʊdɔŋ ŋgʊ yɔ pɔ-tɔm caɣ ɖoŋ piŋ pe-evebitu alɩwaatʊ taa yaa ɛsʊtɩyʊ pazɩ mbʊ yɔ lɛ, kɛlɛ paasɩma-ɩ nɛ tʊ ɖooo lɔŋ. Palakɩ kʊñɔŋ yaa nabʊyʊ taa paalakɩ tʊma sakɩyɛ.
Ɛyaa mba kʊdɔŋ ŋgʊ kɩkpaɣ yɔ talɩ ɛyaa 0,3 ŋtalɩ 2,5 mbʊ yɔ. Sakɩyɛ natʊ taa lɛ ɛyaa pʊwɛ-wɛ kaɖɛ se pasʊzɩ pa-tɩ ɛyaa taa, paayeki pa-tɩ nɛ ɛyaa lalaa yem kɛlɛ mba maɣzɩ se pɛwɛna tovonum paa ɛzɩmtaa. Ɛyaa mba pɔsɔɔlɩ ɛyaa lalaa kʊyɩnaʊ pʊ-tɔbʊʊ pɔsɔɔlɩ yoŋ kɛlɛ pɔ-yɔɔ ɛɛlazɩɣ hɛʊ.
Kpaɣ ɛzɩ pɩnzɩ 30 nɛ 40 tɩnaa kʊdɔŋ ŋgʊ kɩkpaɣ nɛ pɔyɔɔdʊʊ yem yem. Yɔɔdaɣ kɩfɛyɩ tovonum kaawazɩɣ pɩyʊ, ɛyʊ ɛsɩŋ mbʊ pɔ-tɔm ɛyɔɔdʊʊ yɔ, kɛlɛ ɛnʊ maɣmaɣ taa wɛɛ leleŋ nɛ ndʊ ɛyɔɔdʊʊ yɔ nɛ ɛtɩla ɖɔɖɔ ndʊ ɛyɔɔdʊʊ yɔ eyeke. Pɩ-tɛ ɛyʊ ɛnʊ mbʊ yɔ paa ŋheyi-ɩ se ɛcɛtɩɣ ɛ-tɩ eetisi kpem.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category: Maɣzʋʋ lɛɣtʋ]]
30jmho2lwj9hflw0y09iysvus63ylml
Hola wondu lɛɣtʊ tʊmɩyɛ
0
3001
14069
13065
2019-04-20T06:37:44Z
Atticmaker
127
Category Added
14069
wikitext
text/x-wiki
Hola wondu lɛɣtʊ tʊmɩyɛ, pɩkɛ lɛɣtʊ tʊmɩyɛ ndɩ ɖɩcɔŋna ɛyʊ ñʊʊ taa hola wondu yɔɔ, ɛzɩma awɛɛ nɛ alakɩ tʊmɩyɛ ɛzɩma yɔ, halɩ nɛ ɖooo ajɔɔla taa pɩkɔɔ pɩtalɩ ñʊʊ taa nɛ tomnaɣ kpeekpe.
Tɔmpiye hola lɛɣtʊ tʊmɩyɛ sʊ Ɛŋglɩsɩ kʊnʊŋ taa kpaɣ pɩnzɩ 1960 tɛmtʊ alɩwaatʊ nɛ pɩwɩlɩɣ se pɩkɛ piliŋa ŋga kɔcɔŋna fezuu kpɛlɛkʊʊ yɔɔ yɔ nɛ pɩcɛlɩna ñʊʊ taa maɣmaɣ ɛzɩ ɛsɩnda Nobel liidiye hɛyʊʊ tɩnaa David Hubel nɛ Torsten Wiesel.
Paa tɔmpiye ɖɩwɛɛ ɖooo kpaɣɖʊ 20 alɩwaatʊ kɔyɔ, pɛkpɛlɛkʊʊ ñʊʊ lɩna kpaagba nɛ lʊlʊʊ kɩfam tomnaɣ pilinzi ɖɔkɔtɔ tʊma cɔlɔ kɛnɛ, pa-taa kɔyɔ André Vésale. Kɛlɛ pʊcɔ mbʊ lɛ, ɖɔkɔtɔ naa sakɩyɛ kaalaba tʊmɩyɛ pɩlɩna ñʊʊ taa hola wondu yɔɔ nɛ maɣzɩm pɛ-tɛ ɖama tamsɩnaʊ.
Yee pɛkpɛndɩna hɩɖɛ cɛjɛ kɛ Hippocrate fɛbɩtʊ taa kɔyɔ ɛnɛ ɛnʊ yɔ nana fɩtɩyɩm kɛɛyʊ lɩmaɣza taa, tɔm kɛdʊʊ taa lɛ mbʊ payaɣ se hola wondu kpɛlɛkʊʊ tɔm nɛ maɣzɩm kpɛlɛkʊʊ tɔm yɔ pazɩna Egipiti kɩbɩnʊʊ ɖɔkɔtɔ naa tʊma taa nɛ pɩtɩŋna Roma (Galien) ɖɔkɔtɔ matʊ tɔm yɔɔ nɛ arabɩ nɛ malɩŋ ɛyaa (Averroès), nɛ pɩkɔɔ pɩtalɩ Descartes tʊma.
Ɛyaa pa nɛ yɔ papɩsɩ wɛɛ ana lɛɣtʊ yaa lɛɣtʊ ɛsɩnda ɖɛnaʊ wɛɛ kɛlɛ paɖʊ kondoloko nakʊyʊ kɛ maɣzɩm kpɛlɛkʊʊ nɛ tomnasi pilinzi kpɛlɛkʊʊ nɛ ajɔɔla tʊmɩyɛ pɛ-hɛkʊ taa, pɩ nɛ pɩ-tɛ kazʊwa yaa pɩ-kɩzɛsɩ pɛ-ɛsɩnda pɩlɩna ɛyʊ yɔɔ maɣzɩm kpɛlɛkʊʊ tɔm mʊntʊsʊʊ wɛɛ taa.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category: Maɣzʋʋ lɛɣtʋ]]
0x0hmbmn2v7thedxofhzwgdot90u2x0
Kalɩzaɣ kpaʊʊ
0
3002
14058
13751
2019-04-20T06:34:27Z
Atticmaker
127
Category Added
14058
wikitext
text/x-wiki
Kalɩzaɣ kpaʊʊ, ɖɔɖɔ payaa se Mesmer lɩmaɣza, pɩkɛ lɩmaɣzɩyɛ kɩlɩzɩyɛ pɩlɩna fɛbɩtʊ kɔdɔmɩŋ nɩɩyɛ hɔɔlɩŋ taa kpaɣ kpaɣɖʊ 18 tɛmtʊ alɩwaatʊ nɛ kpaɣɖʊ 19 pazɩyɛ wɛɛ kɛ Wɩsɩ Ɖɩɖʊyɛ ajɛyɛ nɛ hali pɩpazɩ pɩwazɩ piŋ ɖɔkɔtɔ naa tɛ, maɣzɩm kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ tɩnaa tɛ. [[Caama]] ɖɔkɔtɔ Franz-Anton Mesmer tɩnaa lɩmaɣzɩyɛ nɖɩ ɖɩ-tɔm pɩnaɣ 1773.
Pɩkɛ ɛyaa hɛkʊ taa tɔm piŋ, kɛlɛ kalɩzaɣ kpaʊʊ tʊmɩyɛ pazɩ pɩkɔna kɔkɔɖɛ siŋ kɔzɩ kɔzɩ [[Fransɩɩ]] ɛjaɖɛ taa, kɩ nɛ ɖɔkɔtɔ naa pɩlʊʊ ŋgʊ kizina laɣsɩ nɛ ɖɔkɔtɔ naa pɩnaɣ 1784.
Ɛyaa mba pɛkɛ kalɩzaɣ kpaʊʊ ɖɔkɔtɔ naa kpaɣɖʊ 17 alɩwaatʊ taa yɔ, nɛ pɛwɛɛ ɛzɩ ɖɔkɔtɔ naa lɔŋ tɩnaa, pɛkɛ ɛyaa mba palɩna canaa mba paakɛ maacɩka laɖaa tɛ, pa-aa kɔyɔ Paracelse, Marsile Ficin, Roger Bacon ou Pietro Pomponazzi.
Caama ɖɔkɔtɔ Franz-Anton Mesmer, weyi esusa [[Fɩyɛɛnɩ|Vienne]] pɩnaɣ 1766 ɛzɩma wɩsɩ cɔʊʊ tɩyɩnzɩ tɔm ɛyʊ yɔɔ, naɣ piŋ kalizaɣ kpaʊʊ tʊma wena paatɛma-yɛ labʊ pʊcɔ ɛnʊ alɩwaatʊ talɩ kaawisa-ɩ. Ɛ-takayaɣ taa, Mesmer kpaɣ ɖɔɖɔ [[Aŋgɩlɩtɛɛrɩ|Ɛnglɩsɩ]] ɖɔkɔtɔ weyi paya-ɩ se Richard Maed lɩmaɣza nɛ ɛlabɩna tʊmɩyɛ piŋ. Pɩkɔma pɩnaɣ 1775 lɛ, wiyaʊ pɩɣa kɩlɩzaɣ Maximilien 3 Joseph Bavière tʊ kpa ɛyaa nabayɛ se pefeŋiɣ cɛjɛ Johann Joseph Gassner alewa lɩzʊʊ tɔm yɔɔ. Ɛyaa mba paya Mesmer Munih.
[[Agoza fenaɣ]] kɩyakʊ 27 pɩnaɣ 1775 lɛ ɛwɩlɩ ɛ-tɩ mbʊ se ɛwɛ ɖoŋ se ɛpɩsɩ ɛlɩzɩ yaa ɛmʊʊzɩ laɣsɩ ndɩ ndɩ ɛlɛ ɛɛlakɩna alewa nɛ tʊmɩyɛ. Teɣfema lɛ, tɔm yɔɔ kandɩyaa ɛsɩnda nɛ sɔsaa ɛsɩnda ekuli nɛ eheyiɣ ɛyaa Gassner wazaɣ ɛ-kʊdɔndɩnaa nɛ kalɩzaɣ kpaʊʊ ɖoŋ kɛlɛ ɛtɛlɛyɩ mbʊ yaa ɛtatɩlɩ mbʊ.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category: Maɣzʋʋ lɛɣtʋ]]
dqcsct1ax34n74p5qc9wv6y0hotaf3s
Ɛyʊ yɔɔdaɣ
0
3003
18406
18393
2025-02-18T19:59:17Z
Destraak
5247
Annulation des modifications [[Special:Diff/18393|18393]] de [[Special:Contributions/2A0D:3344:200E:C210:1DE7:86E3:5AE6:F74A|2A0D:3344:200E:C210:1DE7:86E3:5AE6:F74A]] ([[User talk:2A0D:3344:200E:C210:1DE7:86E3:5AE6:F74A|discussion]])
18406
wikitext
text/x-wiki
Ɛyʊ yɔɔdaɣ pɩkɛ kpɛlɛkɩtʊ ndʊ ɛyʊ wɛna nɛ ɛpɩzɩɣ se ɛ nɛ ɛyʊ lɛlʊ panɩɩ ɖama tɔm yɔ. Yɔɔdaɣ kɛ pɩyʊ keekee weyi ɛyaa yɔɔdʊʊna ɖama ɖɩkpaɣ ɛzɩ Fransɩɩ kʊnʊŋ mbʊ yɔ. Ɛyʊ yɔɔdaɣ wɛna lʊlʊʊ nɛ ɖɛzʊʊ tɛ wɛtʊ, nɛ pɩtɩŋa payɩ mbʊ lɩna ɛyaa agbeela ndɩ ndɩ cɔlɔ nɛ kpɛlɛkɩtʊ cɔlɔ.
Lɛɣtʊ kpɛlɛkɩtʊ pɩlɩna yɔɔdaɣ ɛzɩ pɩkɛʊ ɖama nɩnaʊ kɛ kʊnʊmɩŋ yɔɔ ñɩnʊʊ piliŋa. Kʊnʊmɩŋ yɔɔ ñɩnʊʊ pɩlʊʊ ŋgʊ kɩ-taa lɛ, ɖɩnaɣ ñɩnɩyaa sɔsɔ pa nɛ yɔɔ Saussure tɛ Ferdinand nɛ Noam Chomskey. Pɩlɩŋ lɛɛŋ ñɔsɔzʊʊ yɔɔdaɣ nɛ etiziɣ taabalɩyɛ ɛzɩ ɛyʊ yɔɔ maɣzɩm kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ, maɣzɩm kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ, hola wondu lɛɣtʊ tʊmɩyɛ, takayasɩ kɩmamasɩ kpɛlɛkɩnaʊ mbʊ yɔ.
Pɛkpɛlɛkʊʊ yɔɔdaɣ yɔ pɩpazɩna ɛyʊ kɛnɛ ɖooo ɛ-pɩjatʊ taa pɩtɩŋna ɛzɩma ɛ nɛ ɛyaa yɔ. Kʊnʊŋ tʊmɩyɛ labɩnaʊ kɛ ɛsakuliye pɩyʊ siŋ ɛyʊ cɔlɔ, kɛlɛ pɩtasɩna yɔɔdaɣ yeke ɛlɛ kʊ-tʊma ɖɔ sakɩyɛ, patɩlɩ se ñɛ-tɛɛ le, ɛyʊ ɖɩcaɣyɛ lalaa hɛkʊ taa, ɛyaa hɛkʊ taa lɩmaɣza labʊ nɛ aleɣya.
Tɔmpiye yɔɔdaɣ lɩna ɖooo Ɛnɖɩ nɛ Erɔpʊ dn̥ǵʰwéh₂s, yaa dn̥g̑huhā, dn̥ǵ(h)wā- nɛ dhn̥ǵ(h)wā-, kɛlɛ pɩwɩlɩ se pɩkɛ kʊnʊŋ (ajɔɔɖɛ), tɔmʊʊ nɛ yɔɔdaɣ. Kɛlɛ ɛha latɛŋ hɩɖɛ mbʊ se lingua (ɖɩɖɩ ñalɩna ɖooo kɩbɩnjaazɩ latɛŋ taa se dingua), pʊ-tɔbʊʊ nzʊlɩmɩyɛ, kɛlɛ pɩpɩsɩ anasaayɩ kɩbɩnʊʊ taa se language.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category: Maɣzʋʋ lɛɣtʋ]]
3nzv64tm8gvha98pz7757fblpv7u5ow
Tɩlɩtʊ pɩzɩtʊ
0
3004
14059
13075
2019-04-20T06:34:42Z
Atticmaker
127
Category Added
14059
wikitext
text/x-wiki
Tɩlɩtʊ pɩzɩtʊ, pɩkɛ lɛɣtʊ ñɩnɩtʊ tʊmɩyɛ nɖɩ ɖɩñɩkɩɣ niiye lɩmaɣza yɔɔ nɛ pɔtɔŋ se ɖɩ nɛ tɔm heyuu palɩ ɖama, pɩkɛ tɔm ndʊ tɩkʊsa ɛyaa hʊzɩŋ kpaɣ pɩnzɩ 1950 alɩwaatʊ taa yɔ pɩlɩna ɛyʊ wɛtʊ tɔm yɔɔ. Lɩmaɣza tɩlʊʊ kaakɛna hɛkʊ taa tɔm keem.
Mbʊ pɛkɛdɩna yɔ pɩwɛɛ se pɩwɛɛ ɛyaa ɛsɩnda nɛ panaɣ, panaɣ ɛzɩ pɛdɩɣ yɔ pʊmʊna mbʊ pɩwɛɛ kedeŋa taa yɔ. Kpaɣ pɩnzɩ 1950 wɛɛ taa lɛ, tɩlɩtʊ yɔɔ ñɩnɩyaa laba tʊmɩyɛ naɖɩyɛ nɛ ɖɩ nɛ ɛyʊ wɛtʊ patamʊna ɖama mbʊ yɔ ɖɩɖɩ ñɔcɔŋaɣ wɛtʊ yaa laɣsɩ yeke cɔlɔ nɛ patalakɩ tʊmɩyɛ nɛ fitenum.
Anasaayɩ ñɩɣyɩŋ yɔɔ tʊmɩyɛ kɔma pɩlɩɩ nɛ pɛɖɛʊna ɛsɩndaa piŋ lɛ, mbʊ pɩsɩnɩna nɛ patɩlɩ wɛtʊ kɩbandʊ pɩlɩna yɔɔdaɣ yɔɔ, tɩlɩtʊ pɩzɩtʊ yeba nɛ patɩlɩ ɛyʊ wɛtʊ pɩtɩŋna palakaɣ kpɛlɛkɩtʊ tʊmɩyɛ pɩlɩna ɛyʊ wɛtʊ kɩbandʊ yɔɔ. Eyeba nɛ ɛpɩsɩ lɩmaɣza kpeekpe tɛ ɛjaɖɛ kpaɣ nɛ pɩnzɩ 1970 pɩcɛlɩna tɩlɩtʊ lɛɣtʊ yɔɔ nɛ fitenum yɔɔ kpɛlɛkʊʊ yɔɔ.
Pɩfɛyɩ se peyidi tɩlɩtʊ pɩzɩtʊ tɔm nɛ kpɛlɩ tɩlɩtʊ tɛ tɔm, ndʊ tɩlɩ kpaɣ pɩnzɩ 1956 nɛ 1960 alɩwaatʊ taa yɔ kɛ lɛɣtʊ maɣzɩm kpɛlɛkʊʊ tʊma ɖeɖe yɔ, kɔzɩ kɔzɩ Jerome Bruner nɛ George Armitage Miller pa-tʊma cɔlɔ kpɛyɛɛ Harvard sukuli kɩtɛzʊʊ taa. Pa nɛ ɛnʊ papa lɩza tɩlɩtʊ lɛɛtʊ pɩtɩŋna ñʊʊ taa lɔŋ kpɛlɛkʊʊ yɔɔ.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category: Maɣzʋʋ lɛɣtʋ]]
te6p4lwgvh7q8sev4bdm3jjhmnupp2g
Ɖama lɩɣʊ
0
3005
14066
13158
2019-04-20T06:36:58Z
Atticmaker
127
Category Added
14066
wikitext
text/x-wiki
Ɖama lɩɣʊ wɛnaʊ pɩkɛ lɩmaɣzɩyɛ kʊyʊmɖɩyɛ nɖɩ René Girard laba ɛ-maɣmaɣ nɛ ɖɩlakɩ tʊmɩyɛ kʊyʊmɖɩyɛ yɔ, tɩzɩnaʊ (yee pɩkɛ tʊmɩyɛ kpɛlɛkʊʊ hɔɔlʊʊ taa), se pɩsa nɛ ɛlɩzɩ tɔbʊʊ sakɩyɛ ɛzɩma ɛyʊ wɛɛ yɔ. Ɛlaba ɛ-tʊmɩyɛ nɖɩ hɔɔlɩŋ ndɩ ndɩ taa, maɣzɩm kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ ɖeɖe, ɛyʊ kpɛlɛkʊʊ, samaɣ kpɛlɛkʊʊ (kɔzɩ kɔzɩ ɖɩkpaɣ ɛzɩ Ɛsɔ sɛtʊ hɔɔlɩŋ taa), ɛsakuliye hɔɔlʊʊ taa nɛ ŋgbaɣ nɖɛ mbʊ. Palɩzɩ sukuli nakʊyʊ koŋ nɛ kɩlakɩ tʊmɩyɛ pɩcɛlɩna ɛzɩma patɩlɩ ɛyʊ wɛtʊ ndɩ yɔ politiki, tɔsʊʊ huu nɔmɔʊ taa nɛ hɔɔlɩŋ ndɩ ndɩ sakɩyɛ taa.
Ɖama lɩɣʊ pɩkɛ lʊlʊʊ pɩyʊ, [[Aristote]] kaatɛma pʊ-tɔm yɔɔdʊʊ. Ɛyʊ wɛ ndɩ nɛ kpɩna lɛɛna mbʊ pʊyɔɔ yɔ ɛwɛ lɔŋ nɛ ɛkpɛlɛkʊʊ lɔŋ lɔŋ. [[Sigmund Freud|Freud]] cɔlɔ lɛ, ɛyʊ kuɖum tɛ lɛ liu wɛʊ kɛna mbʊ keekee pɩwɛ ɖooo paama-ɩ yɔ taa.
Ndɔnjɔɔlɩyɛ naa sakɩyɛ lɩɣ pɩcɛlɩna ɖama lɩɣʊ tɛ tɔm nɛ liu wɛʊ tɛ tɔm alɩwaatʊ ndʊ yiɣduu natʊyʊ lɩɣ pɩlɩna hɔɔlɩŋ nɩɩyɛ taa ɛzɩ mbʊ ɖɩnaɣ yɔ, mbʊ ɛyʊ kɛwa yɔ, mbʊ ɛyʊ lɩmaɣza pɔyɩ-ɩ yɔ ndʊ Anthony Wilden na tɔm ndɩ ndɩ taa yɔ.
Ɛpaza ɛñɩɣ niiye ɛ-takayaɣ kanɛ ka-taa, René Girard tɔm mɔntɔŋ mbʊ yɔ, takayaɣ ŋga yɔ ''Un allumé qui se prend pour un phare'' (Kimé 2010), [[Fransɩɩ]] sukuli kɩtɛzʊʊ taa René Pommier yɔɔdʊʊ lɩɣʊ wɛʊ tɔm ɛzɩ pɩkɛ mbʊ pʊcɔɖʊʊ ɛyʊ yɔ kɛlɛ pɩfɛyɩ kpayɩ kpayɩ nɛ ekizuu René Girard lɩmaɣzɩyɛ ndɩ ɖɩɖɩ yɔɔ Don Juan yaa Don Quichotte paañɩwa yɔ.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category: Maɣzʋʋ lɛɣtʋ]]
4zr6p73pl8nbbn4g5gszpyoefs3udbm
Samaɣ tɛ maɣzɩm kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ
0
3006
17993
14079
2024-01-20T14:30:36Z
Gnassingbé-Gnassingbé
4636
Catégorie
17993
wikitext
text/x-wiki
Samaɣ tɛ maɣzɩm kpɛlɛkʊʊ pɩkɛ lɛɣtʊ tʊmɩyɛ nɖɩ ɖɩcɔŋna se ɖɩna ɛzɩma ɛyʊ maɣzɩm wɛɛ, ɛ-wɛtʊ nɛ ɛ-laɣsɩ pɩcɛlɩna mbʊ pɩwɛ ɛsɩndaa yɔ, mbʊ ɛmaɣzʊʊ yɔ nɛ lalaa. Lɛɣtʊ tɔbʊʊ nɩɣʊ mbʊ pɩ-taa, pɩcɛlɩɣ-ɖʊ se ɖɩpɩsɩ ɖooo kɩbɩnjaazɩ tɔm yɔɔ nɛ ɖɩtakɩ.
Samaɣ tɛ maɣzɩm kpɛlɛkɩyaa (Kurt Lewin, Harold J. Leavitt, Jean Maisonneuve, Serge Moscovici, nɛ ŋgbaɣ ŋɖɛyɛ mbʊ yɔ wɩlɩɣ-ɖʊ ɛzɩma ɖɩkpaɣna ɖa-tɩ ɖo-kobiyaa lalaa yɔ, nɛ papɩzɩɣ panaɣ ɖɔɖɔ alɩwaatʊ ndʊ laɣsɩ yaa wɛtʊ natʊyʊ naa lakɩ yɔ. Samaɣ tɛ maɣzɩm kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ sɔɔlʊʊ ɖɩnaɣ ɛyʊ lɩmaɣza, ɛ-wɛtʊ ɛ-laɣsɩ ɛ-ɛyɩtʊ tɩŋa kpeekpe taa nɛ panaɣ ɛzɩma ɛyaa nɛ ɖama pɛ-wɛtʊ.
Ɛyaa mba pawɩlaɣ samaɣ maɣzɩm tɔm Fransɩɩ ɛjaɖɛ taa ɖɩnaɣ pa-taa peeɖe Gustave Bon ñɩnʊ ɛlɛ ñɛkɛ samaɣ kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ tʊ nɛ ɛma takayasɩ kisuzasi sakɩyɛ pɩnaɣ 1895 alɩwaatʊ taa, Gabriel Tarde. Pɩkɔma pɩnaɣ 1900 lɛ, pala ketizaɣ 4 ŋga nakayɛ Paarii tɛtʊ taa ketizaɣ kekpelaɣ ajɛyɛ kpeekpe pɩlɩna maɣzɩm kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ yɔɔ kɛ Paarii tɛtʊ taa, Théodule Ribot kaaɖɛna kɔ-nɔɔ yɔɔ.
Etaazuunii ajɛyɛ taa lɛ William McDougall susina pɩnaɣ 1908 nɔɔ haʊ takayaɣ nakayɛ pɩlɩna samaɣ maɣzɩm kpɛlɛkʊʊ yɔɔ, takayaɣ keyebina se paɖʊ kamayʊ samaɣ maɣzɩm kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ tɩnaa taa.
[[Catégorie:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Catégorie: Maɣzʋʋ lɛɣtʋ]]
3jdmletzgzm413vhh2sh1i1clt0ll7u
Kpɛndɛ kaatɩlɩtʊ
0
3007
14081
13129
2019-04-20T06:40:55Z
Atticmaker
127
Category Added
14081
wikitext
text/x-wiki
Kpɛndɛ kaatɩlɩtʊ pɩkɛ maɣzɩm taa takɩyɛ tʊmɩyɛ naɖɩyɛ pɩlɩna ɛzɩma wɛtʊ ndɩ ndɩ wɛɛ pɩcɛlɩna ɛyʊ wɛtʊ kpeekpe yɔɔ, paa pɩɩkɛ wɛɛ wena yaa lona wena. Maɣzɩm taa kʊdɔmɩŋ fɛɖʊ [[Carl Gustav Jung]] (1875-1961), ɛnʊ lɩzɩna lɩmaɣzɩyɛ nɖɩ nɛ ɛtɔŋ se kpeekpe tɛ kaatɩlɩtʊ tɔm ndʊ tɩwɛ ɖooo ɛyʊ lɩm taa kɛnɛ, paapɩzɩɣ ɖɔɖɔ pɛlɛzɩ-ɩ nɛ tɩkɛ kʊyʊmtʊ paale.
Yee [[Sigmund Freud]] ɛnʊ weyi ɛtɩna maɣzɩm kpɛlɛkʊʊ tɔm cɔlɔ lɛ se kaatɩlɩtʊ wɛʊ yɔ pasɩma-tʊ se pɩlɩna ɛyʊ ñʊʊ taa cɔlɔ kɛlɛ Jung ñɔyɔɔdʊʊ lɛɛtʊ se hayi mbʊ yɔ pɩkɛ maɣzɩm fɛyɩ laɣsɩ.
Tɔmpiye kpeekpe kaatɩlɩtʊ (kollektives Unterbewußtsein kɛ [[Caama kʊnʊŋ]] taa) tɔbʊʊ nɩɣ kɛ Carl Gustav Jung cɔlɔ koŋ takʊʊ nɛ wiluu maɣzɩm tʊmɩyɛ ɖeɖe yeke. Patasɩm-ɖɩ maɣzɩm taa tazʊʊ ɖeɖe. Ɖɔɖɔ lɛ tɔmʊʊ ŋgʊ kiyiduu piŋ pɩlɩna ɛzɩma kɩ-tɛ tɔbɩŋ nɩɣ ɖɔ sakɩyɛ yɔ. Pɩ-tɛ yiditu ndʊ tɩtɩna nɛ ɛyaa ɛɛnɩɣ Jung tʊma tɔbɩŋ ɖeu.
Jung kɛ mbʊ lɛ [[Platon]] tɛ ŋgbɛyɛ taa ɛyʊ nɛ ɛñɔzɩ kuyu kuyu sɔnzɩ tɔm, ɖɔɖɔ [[Caama]] ɛyʊ yɔɔ keekee maɣzɩm tɔm, ɛɖanɩɣ pazʊʊ Friedrich Wilhelm Joseph von Schelling (1775–1854) nɛ Novalis (1772–1801) tʊma, ɛnʊ weyi ɛkɛ kajalaɣ tʊ weyi ɛlaba tʊmɩyɛ kaatɩlɩtʊ tɔmʊʊ yɔɔ yɔ, kɛlɛ Ernest Platner kaaɖɛyɩ nɔɔ ɛlɛ lubina tɔmpiye nɖɩ nɛ Caama kʊnʊŋ taa mbʊ se bewusstlos.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category: Maɣzʋʋ lɛɣtʋ]]
kzfhbowoa1kgxi6x3o06paudiesn44y
Wɛɛkɩtʊ tɔm
0
3008
14073
13701
2019-04-20T06:38:52Z
Atticmaker
127
Category Added
14073
wikitext
text/x-wiki
Wɛɛkɩtʊ tɔm, pɩkɛ sakɩyɛ taa lɛ, ɛzatʊ lɩmaɣza wena akɔma awɛkɩ mbʊ pɩɩwɛ ɖeu yɔ ɛyaa cɔlɔ. Tɔmʊʊ ŋgʊ kutukina piliŋ ndɩ ndɩ nɛ kɩwɛɛna tɔbɩŋ nɩtʊ sakɩyɛ. Tɔmpiye nɖɩ ɖɩlɩna lakaɣ wɛkʊʊ cɔlɔ nɛ ɖɩ-tɔbʊʊ se lɩmaɣza kɩzɩtʊ yaa mɩlɩm tɔm.
Tɔmɩŋ tɔbɩŋ lɩzɩtʊ tɛ lɛ, palaba tɔmpiye nɖɩ nɛ tʊmɩyɛ se pɛlɛzɩ ɛyaa wɛtʊ papɩsɩ ɛyaa kpaŋ sʊyaa mbʊ pɩɩkɛtɩna samaɣ yɔ, se palabina politiki tɔm yaa paɖʊna lalaa kʊñɔŋ. Sɔnzɩ paɣtʊ tɛ lɛ, wɛɛkɩtʊ tɔmpiye nɖɩ ɖɩpaɣlʊʊ wobu yɔɔ wobu pɩlɩna wɛɛ cɔlɔ, ɛsɔ sɛtʊ aŋgba cɔlɔ nɛ paɣtʊ ndɩ ndɩ cɔlɔ nɛ lɩmaɣzɛ lɛɛna naa. Hɔɔlʊʊ ŋgʊ kɩ-taa ɖɩnaɣ keekee se pañɩɣ niiye kʊzʊʊ tɔm yɔɔ kɛnɛ.
Kpaŋ kʊdɔmɩŋ tʊmɩyɛ ɖeɖe lɛ tɔmpiye nɖɩ pɔyɔɔdʊʊ ɖɩ-tɔm lɛ kʊzʊʊ yɔɔ pañɩkɩɣ niiye ɛzatʊ tɔm yɔɔ kɛnɛ mbʊ pɩfɛyɩ ɖeu yɔ yɔɔ kɛnɛ kɛlɛ tɔm hʊtʊ sakɩyɛ wɛɛ pɩcɛlɩna lɩmaɣzɩyɛ nɖɩ ɖɩ-yɔɔ. Maɣzɩm taa wiluu tʊmɩyɛ ɖeɖe lɛ, [[Sigmund Freud]] ñaɖʊ tɔm ndʊ kɛ kʊzʊʊ nɔmɔʊ taa kɛnɛ, pɩkɛ lɩmaɣzɩyɛ kɩkɛzɩyɛ nɛ pɩkɛ hɩnɛ nɛ kodiye pañɩndʊ. ɛcɔŋna lɛ pɩɣa tɛ lɩmaɣzɩyɛ ɖɩkɩlɩ wɛʊ.
Tɔmpee lɛɛna wena añɔtɩna-ɖɩ yɔ ana yɔ, pɩfɛyɩ ɖeu, kañatʊ, efeletu, ɛzaɣʊ, lɛɣʊ tʊ, kʊdɔŋ, kʊzɔɔtʊ laɖʊ, lɛgɛdɛ tʊ, kʊzɔkpɛndɩyɛ tʊ, tɔmɩŋ ɖɔ sakɩyɛ. Tɔmpiye nɖɩ ɖɩlɩna latɛŋ tɔmpee naalɛ cɔlɔ per ɖɩ-tɔbʊʊ se pɩlɩna nɛ vertere ɖɩɖɩ tɔbʊʊ se lɛɛzɩyʊ yaa kɛzɩyʊ.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category: Maɣzʋʋ lɛɣtʋ]]
q2md39kpxept74hev1nr4ho73erozrn
Maɣzɩm taa tazʊʊ tʊmɩyɛ
0
3009
15777
14074
2022-01-19T18:35:20Z
Gnangbade
58
Links
15777
wikitext
text/x-wiki
Maɣzɩm taa tazʊʊ tʊmɩyɛ, [[Sigmund Freud]] kɛna kiɖe ɖʊyʊ kɛlɛ ɛlɩzɩ tɔbʊʊ se ɖɩnɩɩ, kajalaɣ lɛ, pɩkɛ piye piye wiluu tʊmɩyɛ nɛ pɩcaɣ kaɖɛ piŋ. Nabʊlɛ lɛ, pɩkɛ ɛzɩma patɩŋna nɛ pawazɩ kpaŋ kʊdɔŋ yɔ nɛ hola kʊdɔmɩŋ.Nabʊtozo lɛ, pɩkɛ maɣzɩm kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ.
Lɩmaɣza naayɛ yaa laɣsɩ nasɩyɛ kɛ mbʊ pɩtɛkɛ ɛyʊ sɔɔlɩm cɔlɔ yɔ yaa sɩcaɣ cɩkpɛndʊʊ ɛzɩ ɖɩkpaɣ ɖoza, yiduu nabʊyʊ yaa natʊyʊ naa ndʊ tɩɩmʊna ɛyʊ yɔ, yaa mbʊ pɩtalɩna ɛyʊ maɣzɩm maɣmaɣ cɔlɔ ɛzɩ ñʊʊ cɔʊʊ kʊdɔŋ mbʊ yɔ.
Yee ɛzɩ Roger Perron wɩlɩɣ yɔ, yee maɣzɩm kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ wɛʊ yɔ paapɩzɩɣ se patʊɣʊ-tʊ nɛ tɩ-kiɖe ɖʊyʊ weyi paya-ɩ se Sigmund Freud, ɛnʊ weyi ɛkɛ ɖɔkɔtɔ, hola kʊdɔmɩŋ yɔɔ kpɛlɛkɩyʊ nɛ maɣzɩm taa tazʊʊ tʊmɩyɛ tʊ kɛ [[Otirisi]] ɛjaɖɛ taa yɔ, pɩwɛʊ kaɖɛ se patɩlɩ tɩupazɩtʊ alɩwaatʊ kɛlɛ pehiɣ natʊyʊ naa ɛzɩ pɩnzɩ 1881-1882 lɛ Josef Breuer nɛ Anna O., pɩnaɣ 1885 lɛ pɩɩkɛ Freud pɩnaɣ kɩkpɛlɛkaɣ kɛ Jean-Martin Charcot, pɩnzɩ 1893-1896 lɛ pañɩnaɣ hola yɔɔ tɔm nɛ ñʊʊ taa cɔtʊ tɔm (1895).
Maɣzɩm taa takʊʊ tʊmɩyɛ pazɩtʊ alɩwaatʊ lɛ, pʊ-tʊmɩyɛ tɩnaa kɩfama mba paakɛ Sigmund Freud piyaa yɔ pa-taa kɔyɔ [[Carl Gustav Jung]] yaa Sándor Ferenczi kajalaɣ kpaɣɖʊ kɛlɛ, yaa Melanie Klein kpaɣɖʊ naalɛ ñɩŋʊ palɩzɩ lɩmaɣza naayɛ nɛ pakʊna Freud tɔm. Pɩkɔma pɩnzɩ 1930 lɛ, maɣzɩm taa tazʊʊ tɩnaa sakɩyɛ mba paakɛ Yuda pekizi Nuremberg tʊma labʊ, kɛlɛ papazɩ-wɛ ñaŋasɩɣ, kɛlɛ pakʊyɩ [[Caama]] ɛjaɖɛ taa nɛ Otirisi hɔɔlʊʊ ŋgʊ kɩɩkɛ Caama ñɩŋʊ taa yaa ɖɔɖɔ [[Hɔŋirii|Hongrii]] nɛ [[Pɔlɔɔñɩ|Pɔlɔñɩ]] ajɛyɛ taa nɛ powolo pacaɣ [[Eerɔpʋ tɛtʋ wandamm|Erɔpʊ]] ajɛyɛ lɛɛna taa nɛ [[Etaazuunii]] ajɛyɛ taa.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category: Maɣzʋʋ lɛɣtʋ]]
se069vrf9sy5r5sod63rw5xc06y57db
Maɣzɩm taa takɩyɛ kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ
0
3010
14056
13645
2019-04-20T06:33:47Z
Atticmaker
127
Category Added
14056
wikitext
text/x-wiki
Taa takʊʊ maɣzɩm kpɛlɛkʊʊ yaa maɣzɩm taa takɩyɛ tʊmɩyɛ ([[Caama kʊnʊŋ|Caama]] nzʊlɩmɩyɛ taa lɛ ''Analytische Psychologie'') pɩkɛ maɣzɩm kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ nɖɩ kpaŋ kʊdɔmɩŋ fɛɖʊ [[Carl Gustav Jung]] kaalaba kpaɣ pɩnaɣ [[1913]]. Ɛtʊla tʊmɩyɛ se ɛɖʊ tʊkaɣ maɣzɩm kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ nɖɩ [[Sigmund Freud]] ñaalaba yɔ, pɔpɔzʊʊ-ɖɩ se ɖɩkpaɣ piye piye nɛ ɖiwiluu pɩlɩna maɣzɩm fɛyɩ tɛ nɛ ciyam, pʊ-tɔbʊʊ se ɛyʊ maɣmaɣ. Yee pakpaɣ takʊʊ tɛ maɣzɩm kpɛlɛkʊʊ tɔm kɛtɩdʊ kɔyɔ tɩtamsɩna Jung maɣmaɣ tɔm kɛtʊʊ. Kɛlɛ ɖɩnaɣ se Zurich sukuli kɩ-nɛ Eugen Bleuler, Franz Riklin, Alphonse Maeder nɛ Jung lɩzɩna-tʊ.
Jung paɣzɩ ɛ-tʊmɩyɛ ɛzɩ ɛkɛʊ maɣzɩm kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ tʊ mbʊ lɛ, ɛpaɣza-ɖɩ mɛwɛmandɩyɔɔ maɣzɩm kpɛlɛkʊʊ ɖɔkɔtɔ kɛ Zurich sukuli kɩtɛzʊʊ taa peeɖe patʊyɩ-ɩ hɩɖɛ se Burghölzli pɩnaɣ 1900. Sukuli kɩtɛzʊʊ ɖɔkɔtɔ ŋgʊ kɩ-taa kɩ-nɔɔ yɔɔɖɛyʊ kɔyɔ Eugen Bleuler ɛyʊ enʊ, pazɩ pazɩ yɔɔ lɛ ɛlakɩ ɛ-lɩmaɣza kɩfana.
Jung pazɩ nɛ ɛlɩzɩ tɔbʊʊ keekee mbʊ payaa se takʊʊ maɣzɩm kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ kɛ kpaɣ kɩyɛn fenaɣ pazɩtʊ alɩwaatʊ pɩnaɣ 1913 ɖɔkɔtɔ ketizaɣ 17 ŋga ŋga paalaba-kɛ [[Lɔndrɩ|Londrɩ]] yɔ, ŋga payaɣ se ''General Aspects of Psychoanalysis''. Ɛwɩlɩ lɛɣtʊ maɣzɩm tʊmɩyɛ nɖɩ ɛzɩɖɩlɩna takʊʊ lɛɣtʊ cɔlɔ, kɛlɛ ɛɖʊ tʊkaɣ ɖɩ nɛ Sigmund Freud ñaalaba nɖɩ yɔ nɛ Eugen Blueuler.
Jung ma ɛ-cɔlɔ kpɛɛɛ ɛ nɛ ɛ-halʊ kɛ lɔŋ sɩnɖaa sakɩyɛ pa-taa kɔyɔ Eugène Bleuler, Franz Riklin (ɛlɛ ñaalaba tʊmɩyɛ sɔsɔyɛ naɖɩyɛ nɖɩ payaa se ''Wunscherfüllung und Symbolik im Märchen'' pɩnaɣ [[1908]]), Alphonse Maeder ɛlɛ yebina nɛ maɣzɩm kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ lɩɩ [[Fransɩɩ]] ɛjaɖɛ taa), Adolf Keller, Toni Wolff, Hans Trüb nɛ Herbert Oczeret. Ekpeɣli ajɛyɛ taa ɛyaa lɔŋ ɛ-cɔlɔ ɛzɩ kpɛlɩ kpɛlɛkɩyʊ Eduard Fierz, nɛ Yuda hama laɣsɩ tʊ Siegmund Hurwitz.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category: Maɣzʋʋ lɛɣtʋ]]
928n9yr7f0o13i6ojtc50vmct26lh1h
Kpaŋ kʊɖɔmɩŋ kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ
0
3011
14075
13085
2019-04-20T06:39:22Z
Atticmaker
127
Category Added
14075
wikitext
text/x-wiki
Kpaŋ kʊdɔmɩŋ kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ (krɛkɩ tɔmpee taa lɛ, psukhê, pʊ-tɔbʊʊ se kalɩzaɣ nɛ pathos, pʊ-tɔbʊʊ kʊdɔŋ) pɩkɛ lɛɣtʊ nɛ fɛɖaa tɛ tʊmɩyɛ pɩlɩna fetenum taa kʊdɔmɩŋ yɔɔ (ñʊʊ cɔʊʊ) pɩtɩŋna maɣzɩm taa wiluu tʊmɩyɛ yɔɔ yaa kpaŋ kʊdɔmɩŋ yɔɔ.
Kpaɣɖʊ 19 wɛɛ taa pɩtɩŋna Philippe Pinel takayaɣ kisuzaɣ nakayɛ tɔm yɔɔ papɩza patɩlɩ cɛyɩtʊ ndʊ se sɩkɛ kʊdɔŋ.Piliŋa ŋga ka-tʊmɩyɛ kɔyɔ se kɔcɔna nɛ kalɩzɩ tɔbʊʊ ɛzɩma kʊdɔŋ ŋgʊ kɩpaɣza yɔ, nɛ pehiɣ patʊɣʊ mbʊ pɩwɛ ɖeu nɛ pɩfɛyɩ ɖeu yɔ. Panaɣ ɖɔɖɔ mbʊ pɩtɩna kʊdɔŋ ŋgʊ kɩ-tɛ pazɩyɛ yɔ, nɛ ɛzɩma kʊɖɔŋ yɔ mbʊ yekina nɛ papɩzɩ pañɩnɩ kɩ-kɔyɛ hayʊ nɛ pawazɩ-kʊ.
Tʊkaɣ ŋga kɩwɛ kɩbam nɛ kʊdɔŋ ŋgʊ hɛkʊ taa kɔna tɔm pɔzɩyɛ sakɩyɛ, kpaɣ paa weyi tɛ kamaɣ yɔɔ nɛ pɩwɛ kaɖɛ piŋ se palɩzɩ tɔbʊʊ. Piyaa kpaŋ kʊdɔmɩŋ kpɑlɑkʊʊ tɛ lɛ, nɛ pɩɣa evelaɣ pɛ-tɛ lɛ, pa-laɣsɩ nasɩyɛ wɛ ɛzɩ kʊdɔŋ alɩwaatʊ ndʊ ɛlɛzɩ lɛɛzɩtʊ natʊyʊ yɔ kpaɣ ɛzɩ ɛcɔŋna ɛ-tɩ se ɛkpaɖa lɛlʊ lɛ, pɩ-tɛ alɩwaatʊ ndʊ tɩ-taa mbʊ yɔ ɛɛtasɩɣ ñam ɛ-kɩkpaɖa.
Maɣzɩm kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ tɩnaa sakɩyɛ kɔna paa weyi lɛ ɛ-lɩmaɣza pɩlɩna kʊdɔmɩŋ ɛnʊ ɛ-yɔɔ mbʊ ɛzɩ mbʊ papazɩ nɛ kɩ-tɛ calʊʊ, kɩɖɔnɛ nɛ ɛzɩma pakpaɣna nɛ pawazɩ-kʊ yɔ, pɩcaɣ kaɖɛ piŋ pa-taa peeɖe ɖɩnaɣ Sigmund Freud, Daniel Widlöcher, Georges Canguilhem, Bergeret, Roussillon, Minkovski.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category: Maɣzʋʋ lɛɣtʋ]]
la86dwdot3f3kz52wqz8mfxfmwxf2pu
Kpaŋ
0
3012
13086
2018-11-21T10:13:01Z
196.168.197.220
Creation d'une page sur psychose
13086
wikitext
text/x-wiki
Kpaŋ kʊdɔŋ (pama-ɖɩ nɛ krɛkɩ kʊnʊŋ taa ψυχή, pʊ-tɔbʊʊ se fezuu, kalɩzaɣ, pɩkɛ sakɩyɛ yɔɔdaɣ taa tɔmpiye kɛ maɣzɩm kpɛlɛkʊʊ tɩnaa tɛ tʊmɩyɛ ɖeɖe, nɛ pɩwɩlɩɣ se kpaŋ kʊdɔŋ nakʊyʊ yaa ñʊʊ taa cɔʊʊ nɛ kʊdɔŋ tʊ ɛnʊ mbʊ pɩwɛ ɖeu yɔ ɛɛlakɩ-pʊ.
Kpaŋ kʊdɔŋ kɔŋna yem yem yɔɔdaɣ, lalaa lɛ pɩwɛ-wɛ maɣnɛ kʊdɔŋ tɩyɛ. Ɛyʊ ɛnʊ ɛɛsɩŋ mbʊ pɩwɛ ɖeu nabʊyʊ naa taa kɛlɛ pɩcaɣ kaɖɛ piŋ se pɛlɛzɩ-ɩ wɛtʊ ndʊ.
Ɖɩcɔna piŋ kɔyɔ mɩnʊʊ yɔɔ ɛyaa ɛzɩ naatozo mba pɛkɛ sʊlʊm ñɔyaa yɔ wɛnɩna kpaŋ kʊdɔŋ ŋgʊ alɩwaatʊ ɛñɔʊʊ ɖoŋ ñɩmbʊ nabʊyʊ yaa sʊlʊm kɩlɩ ɛnandʊ pɩɣʊ yɔ.
Ɛzɩma papɩzɩɣ pawazɩ kʊdɔŋ ŋgʊ pɩlɩna ɛzɩma pana-kʊ yɔ nɛ pʊ-tʊ weyi pana-kʊ ɛ-yɔɔ yɔ. Kajalaɣ lɛ, papɩzɩɣ pahaɣ pɩ-tɛ ɛyʊ ɛnʊ maɣzɩm taa kɔɔ naayɛ (kiliba yaa pʊtɔma kɩsɔba) nɛ nabʊyʊ taa pɩkɛ kɩjɛyʊʊ se pasɩɩ pɩ-tɛ ɛyʊ ɛnʊ fɛɖaa cɔlɔ. Kɛlɛ nabʊyʊ taa lɛ kɔɔ a-tɛ kpaɣʊʊ kɔŋna kaɖɛ piŋ kpaŋ tɩnaa mba.
ikqosmbq986magwbkos7v2w18uzv6vg
Reine Victoria
0
3015
13120
2018-12-21T04:16:57Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Reine Victoria]] ñɩŋgʋ nɛ [[Abiɖe Victoria]] ñɩŋgʋ yɔɔ : traduction
13120
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Abiɖe Victoria]]
6baygzlsqklisobwxaucx6rcd2ken2z
Kakɛrɩ (quaker)
0
3016
13143
2018-12-25T09:46:33Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Kakɛrɩ (quaker)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Quakers]] ñɩŋgʋ yɔɔ
13143
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Quakers]]
9k5hge5tm5h81pqqnkll472phebdu7k
Polonɛɛ
0
3017
13172
2018-12-26T10:42:25Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Polonɛɛ]] ñɩŋgʋ nɛ [[Polonɛɛ kʋnʋŋ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Specified 'language'
13172
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Polonɛɛ kʋnʋŋ]]
gqxsylww8dqas1wsa5jy56txw244b35
Tayi
0
3018
13174
2018-12-26T10:42:56Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Tayi]] ñɩŋgʋ nɛ [[Tayi Kʋnʋŋ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Specified 'language'
13174
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Tayi Kʋnʋŋ]]
agajnr56ncvj93il2c637vtvymk360g
Sosa
0
3019
13177
2018-12-26T10:44:42Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Sosa]] ñɩŋgʋ nɛ [[Sosa kʋnʋŋ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Specified 'language'
13177
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Sosa kʋnʋŋ]]
qrchz0kh71q6z2vcrfjqichhzuabyqk
Oromo
0
3020
13180
2018-12-26T10:46:35Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Oromo]] ñɩŋgʋ nɛ [[Oromo kʋnʋŋ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Specified 'language'
13180
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Oromo kʋnʋŋ]]
76fys5c34aqpta89io1gqrxhv1abe4r
Liŋgala
0
3021
13183
2018-12-26T10:48:55Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Liŋgala]] ñɩŋgʋ nɛ [[Liŋgala kʋnʋŋ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Specified 'language'
13183
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Liŋgala kʋnʋŋ]]
cu00cxsn4tqxuoy6ysonvgso4xexnwa
Moree
0
3022
13186
2018-12-26T10:52:01Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Moree]] ñɩŋgʋ nɛ [[Moore kʋnʋŋ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Spelling of name, and specified 'language'
13186
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Moore kʋnʋŋ]]
aqkjxutoxj8z6m9fhe60i6x5a34mitr
Akaŋ
0
3023
13190
2018-12-26T10:53:49Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Akaŋ]] ñɩŋgʋ nɛ [[Akaŋ kʋnʋŋ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : SPecified 'language'
13190
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Akaŋ kʋnʋŋ]]
kddvasarahur7aw4p34nov22t2i3aep
Création d'une page sur molécule
0
3024
16285
13193
2023-05-09T03:25:19Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Molécule]]
16285
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Molécule]]
ipkftzhpzco5w3m068jovlrmnxf519p
Molécule (titre à traduire)
0
3025
13195
2018-12-26T10:56:37Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Molécule (titre à traduire)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Molécule]] ñɩŋgʋ yɔɔ
13195
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Molécule]]
ipkftzhpzco5w3m068jovlrmnxf519p
Hendu (Chanson)
0
3026
13200
2018-12-26T11:04:07Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Hendu (Chanson)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Hendu]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Supression titre français
13200
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Hendu]]
23tii1dbx1p9xx9hrvvcjcmr13txuo9
Blu
0
3027
13204
2018-12-26T11:10:56Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Blu]] ñɩŋgʋ nɛ [[Bluzɩ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Orthographe
13204
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Bluzɩ]]
rnev02epnjo13wmjda4gwopqvh7q5o0
Orɩgɩ (Orgue)
0
3028
13206
2018-12-26T11:12:08Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Orɩgɩ (Orgue)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Orɩgɩ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Supression titre français
13206
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Orɩgɩ]]
cxukduc17y3s1vygr8382extyp0twmo
Otibuwaa (hautbois)
0
3029
13208
2018-12-26T11:14:12Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Otibuwaa (hautbois)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Oobuwaa]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Orthographe
13208
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Oobuwaa]]
hbhn5emoco6zpbd7f5ysq51m2mp3h42
Paasɔŋ (Basson)
0
3030
13211
2018-12-26T11:17:26Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Paasɔŋ (Basson)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Paasɔŋ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suprression traduction française
13211
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Paasɔŋ]]
edd2d9b9zeabirbsg30pngh3wko4p4h
Ɛgandɩyɛ (Trompette)
0
3031
13214
2018-12-26T11:19:32Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Ɛgandɩyɛ (Trompette)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Ɛgandɩyɛ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suprresion traduction frnaçaise
13214
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Ɛgandɩyɛ]]
pzweuprmlk81lgh7yfgruxhbjhowkr8
Kɔɔrɩ (Cor d'harmonie)
0
3032
13216
2018-12-26T11:20:15Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Kɔɔrɩ (Cor d'harmonie)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Kɔɔrɩ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suprression traduction française
13216
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Kɔɔrɩ]]
4pq5dr0kivtvghjamamt2aji638gu18
Kɩgbɩtɩnaʋ (Trombone)
0
3033
13218
2018-12-26T11:20:51Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Kɩgbɩtɩnaʋ (Trombone)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Kɩgbɩtɩnaʋ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suprresion traduction française
13218
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Kɩgbɩtɩnaʋ]]
lpwolyb1uvqfhb6q8cdn3g4wpyrd0sk
Fiyoolɔɣ
0
3034
13220
2018-12-26T11:21:33Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Fiyoolɔɣ]] ñɩŋgʋ nɛ [[Fiyoolɔɔ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Orthographe
13220
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Fiyoolɔɔ]]
o0hlrjcvx30l693tg82fhd8pv3hggt9
Fiyoolɔnsɩyɛɛlɩ (Violoncelle)
0
3035
13223
2018-12-26T11:23:26Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Fiyoolɔnsɩyɛɛlɩ (Violoncelle)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Fiyoolɔnsɛɛlɩ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Orthographe
13223
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Fiyoolɔnsɛɛlɩ]]
hwa558pnc59zs2oqik3tu9kaci3fx41
Kɔntrɩbasɩ (contrebasse)
0
3036
13226
2018-12-26T11:25:26Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Kɔntrɩbasɩ (contrebasse)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Kɔntrɩbasɩ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suprresino traduction frnaçaise
13226
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Kɔntrɩbasɩ]]
gw13g36oxcpt1dhd7yyoe8vqumi9jjl
Timbaalɩ (Timbale)
0
3037
13228
2018-12-26T11:25:59Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Timbaalɩ (Timbale)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Timbaalɩ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suprresion traduction française
13228
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Timbaalɩ]]
8sxm3k9sgeosmpe5zcvqin5oysgymzp
Nimasi fɛyɩ kaŋgalafu heyinau (Radiodiffusion)
0
3038
13231
2018-12-26T11:29:15Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Nimasi fɛyɩ kaŋgalafu heyinau (Radiodiffusion)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Nimasi fɛyɩ kaŋgalafu heyinau]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suprresion traduction francáise
13231
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Nimasi fɛyɩ kaŋgalafu heyinau]]
l6v301bnz6kh285fpf8kani2kx1njy8
Kpou (grenier)
0
3039
13238
2018-12-26T11:42:55Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Kpou (grenier)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Kpou]] ñɩŋgʋ yɔɔ
13238
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Kpou]]
mibesv34gllh1dc7uzyzk01o8qigenp
Loma sukuli kɩtzʊʊ
0
3040
13240
2018-12-26T11:45:09Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Loma sukuli kɩtzʊʊ]] ñɩŋgʋ nɛ [[Loma sukuli kɩtɛzʊʊ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Orthographe
13240
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Loma sukuli kɩtɛzʊʊ]]
2mjgc4tlnwktiegtm4wg23w6p33edzh
Idawoo
0
3041
13249
2018-12-26T12:04:56Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Idawoo]] ñɩŋgʋ nɛ [[Idahoo]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Orthographe
13249
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Idahoo]]
bt6eckovy7tq1gsy1jchz2najrs9o6z
Luganda
0
3043
13944
13635
2019-04-11T10:10:26Z
Atticmaker
127
Category Added
13944
wikitext
text/x-wiki
Luganda kɛna kʊnʊŋ ŋgʊ pɔyɔɔdʊʊ [[Ugandaa]] ɛjaɖɛ taa yɔ. Kɩwɛ Pantʊ tɛ kʊnʊmɩŋ pɩlʊʊ taa. Ɛyaa mba panɩʊ kʊnʊŋ ŋgʊ yɔ pɛkɛ liŋgala mba nɛ mba panɩʊ-kʊ yɔ patalʊʊ ɛzɩ miliyɔɔnaa lʊbɛ yɔ. Mba pɛtɛkɛ lugandaa mba nɛ panɩʊ-kʊ kɩnɩʊ yem yɔ patalɩɣʊ ɛzɩ miliyɔɔnaa 5,6 yɔ.
Luganda kʊnʊŋ masɩ kɔyɔ: a b c d e f g i j k l m n (ŋ ng ŋg ny) o p r s t u v w y z.
Luganga kʊnʊŋ masɩ sɩnɛ pakalɩɣ-sɩ se: /a, b, c, d, e, f, g, i, ɟ, k, l, m, n, ŋ, ɲ, o, p, r, s, t, u, v, w, j, z. Halɩ masɩ kpɛnda kagbaanzɩ: a e i o u. Tanda masɩ kpenda naalɛ: i u nɛ kiwiwaɣ kʊɖʊmaɣ nɛ ŋga lɛ: a. e nɛ o lɛ sɩwɛ hɛkʊ nɛ hɛkʊ.
Tɔm pee naayɛ tʊbʊ kɔyɔ:
{| class="wikitable"
|- style="background:#FFDEAD;"
! Kabɩyɛ
! Luganda
|-
| {{Lang|Tɛtʊ ||Ettaka
|-|-
| {{Lang|Ɛsɔta ||Eggulu
|-
| {{Lang| Lɩm ||Amazzi
|-
| {{Lang| Mi ||Omuliro
|-
| {{Lang|Abalʊ ||Omusajja
|-
| {{Lang| Halʊ ||Omukyala
|-
| {{Lang| Tɔɔʊ ||Kulya
|-
| {{Lang| Ñɔʊ ||Kunywa
|-
| {{Lang| Sɔsɔ ||-nene
|-
| {{Lang| Cikpelu ||-tono
|-
| {{Lang| ɖoo ||Ekiro
|-
| {{Lang| Efemiye ||Olunaku
|-
| {{Lang| Camɩyɛ yaa ɖeu ||Lungi
|-|}
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:kʋnʋmɩŋ]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Ugandaa]]
ifphaadjb62q7yyd344br2brvb3nrfb
Ɛyʊtʊ kpɛlɛkʊʊ (Anthropologie)
0
3044
13263
2019-01-10T10:53:44Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Ɛyʊtʊ kpɛlɛkʊʊ (Anthropologie)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Ɛyɩtʊ kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française et correction orthographe
13263
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Ɛyɩtʊ kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ]]
4acek28z7f839gyyn401we76nmi7h4d
Kɩbɩnjaazɩ tɔm kpɛlɛkʊʊ
0
3045
13265
2019-01-10T10:57:47Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Kɩbɩnjaazɩ tɔm kpɛlɛkʊʊ]] ñɩŋgʋ nɛ [[Kɩbɩnjaazɩ kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Harmonisation des domaines de la science
13265
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Kɩbɩnjaazɩ kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ]]
rz2dbar7aqe1857q4g6yemgdw8cf1cr
Empereur Frédéric Barberousse
0
3046
13268
2019-01-10T20:27:58Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Empereur Frédéric Barberousse]] ñɩŋgʋ nɛ [[Frédéric Barberousse]] ñɩŋgʋ yɔɔ : harmonisation des titres
13268
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Frédéric Barberousse]]
nudfcxdtmjg8jndndxk9plb0vx5a6q3
Gandhi
0
3047
13270
2019-01-10T20:29:51Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Gandhi]] ñɩŋgʋ nɛ [[Mahatma Gandhi]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Ajout prénom
13270
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Mahatma Gandhi]]
c99ls5qfk614htqrhaj10ccjd9zppuv
Gengis Khan
0
3048
13272
2019-01-10T20:30:38Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Gengis Khan]] ñɩŋgʋ nɛ [[Genghis Khan]] ñɩŋgʋ yɔɔ : orthographe
13272
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Genghis Khan]]
8mwslud1noyt630iqogfwgx5fxr9s3o
Empereur Guillaume 2 de l'Allemagne
0
3049
13274
2019-01-10T20:35:24Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Empereur Guillaume 2 de l'Allemagne]] ñɩŋgʋ nɛ [[Guillaume 2 (Caama tɛ wiyaʋ)]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Harmonisation des titres
13274
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Guillaume 2 (Caama tɛ wiyaʋ)]]
3uymgcuzagx3levdyvxcqwajjt9r0c3
Henri 4 de la France
0
3050
13276
2019-01-10T20:37:41Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Henri 4 de la France]] ñɩŋgʋ nɛ [[Henri 4 (Fransɩɩ tɛ wiyaʋ)]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Harmonisation des titres
13276
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Henri 4 (Fransɩɩ tɛ wiyaʋ)]]
ga1xbimlf2dythqg3832f1i9o1n7l3c
Henry 8 de l'Angleterre
0
3051
13278
2019-01-10T20:38:56Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Henry 8 de l'Angleterre]] ñɩŋgʋ nɛ [[Henry 8 (Anglɩtɛɛrɩ tɛ wiyaʋ)]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Harmonisation des titres
13278
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Henry 8 (Anglɩtɛɛrɩ tɛ wiyaʋ)]]
3yd9np0y31hsqq03aij7lfdsuthn44m
Thérèse d'Avila
0
3052
13280
2019-01-10T20:45:17Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Thérèse d'Avila]] ñɩŋgʋ nɛ [[Thérèse Avila tʋ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Traduction kabiyè
13280
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Thérèse Avila tʋ]]
lewmqqpgb0kpkv06cr950lxxezid5oi
Ñazɩyʊ sɔsɔ Gabriel kiɖeɖeu (St Gabriel archange)
0
3053
13282
2019-01-10T20:45:57Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Ñazɩyʊ sɔsɔ Gabriel kiɖeɖeu (St Gabriel archange)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Ñazɩyʊ sɔsɔ Gabriel]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suprresion traduction frnaçaise
13282
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Ñazɩyʊ sɔsɔ Gabriel]]
2bqwogwi1kyuytg6z4l18la2ftiwdaj
Thérèse de Lisieux
0
3054
13284
2019-01-10T20:46:33Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Thérèse de Lisieux]] ñɩŋgʋ nɛ [[Thérèse Lisieux tʋ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : traduction française
13284
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Thérèse Lisieux tʋ]]
ktvcn80v3491oya7a4ejef329ja62ay
Bernard de Clairvaux
0
3055
13286
2019-01-10T20:47:09Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Bernard de Clairvaux]] ñɩŋgʋ nɛ [[Bernard Clairvaux tʋ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : traduction kabiye
13286
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Bernard Clairvaux tʋ]]
o9pxuci9va6mp2nes5o6n18h0pwttjl
Ñazɩyʊ sɔsɔ Rafayeli (St Raphaël Archange)
0
3056
13288
2019-01-10T20:48:14Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Ñazɩyʊ sɔsɔ Rafayeli (St Raphaël Archange)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Ñazɩyʊ sɔsɔ Rafayeli]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suprresion traduction française
13288
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Ñazɩyʊ sɔsɔ Rafayeli]]
bx9u5irz9iloc8ifcogdwc0diqj5dem
Ñazɩyʊ sɔsɔ Mikayɛlɩ kiɖeɖeu (St Michel archange)
0
3057
13290
2019-01-10T20:49:58Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Ñazɩyʊ sɔsɔ Mikayɛlɩ kiɖeɖeu (St Michel archange)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Ñazɩyʊ sɔsɔ Mikayɛlɩ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française / harmonisation des titres
13290
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Ñazɩyʊ sɔsɔ Mikayɛlɩ]]
sg396nmpblh0xh9pmdqm3qp39yb3fsp
Ignace de Loyola
0
3058
13292
2019-01-10T20:50:37Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Ignace de Loyola]] ñɩŋgʋ nɛ [[Ignace Loyola tʋ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : traduction kabiye
13292
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Ignace Loyola tʋ]]
lb701aj47yem0f2n9cj13ccqmjgl9i6
Jérôme de Stridon
0
3059
13294
2019-01-10T20:51:12Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Jérôme de Stridon]] ñɩŋgʋ nɛ [[Jérôme Stridon tʋ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : traduction kabiyè
13294
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Jérôme Stridon tʋ]]
dvk2pxjb64zxw7rxx5ykzwzy0koh5x5
François d'Assise
0
3060
13296
2019-01-10T20:51:38Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[François d'Assise]] ñɩŋgʋ nɛ [[François Assise tʋ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : traduction kabiyè
13296
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[François Assise tʋ]]
4w849kye9xwa2xxzujvk0qetfmr1gic
Dominique de Guzmán
0
3061
13298
2019-01-10T20:52:12Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Dominique de Guzmán]] ñɩŋgʋ nɛ [[Dominique Guzmán tʋ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : traduction kabiyè
13298
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Dominique Guzmán tʋ]]
e2etdac64y4dcf8bzq1httueeb80g1z
Benoît de Nursie
0
3062
13300
2019-01-10T20:54:08Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Benoît de Nursie]] ñɩŋgʋ nɛ [[Benoît Nursie tʋ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : traduction kabiyè
13300
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Benoît Nursie tʋ]]
dwhy9vkrsm8hwgex1st0sijbq2e7nrn
Kobalti
0
3063
14270
13618
2019-05-17T15:48:49Z
Minorax
2000
png -> svg
14270
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Co-TableImage.svg|alt=Co-TableImage.png|vignette|Co-TableImage]]
Kobalti kɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ tɛ pʊtʊ weyi ɛ-yʊsaɣ matʊ kɔyɔ Ar 4s23d7 yɔ, ɛkɛ pʊtʊ naalɛ tʊ pɩlʊʊ lutozo ñɩŋʊ kɩtɩlɩsɩnaʊ tɛɛ. Ɛkɛ ñɩɣlɩm pʊtʊ kɩɖɛzʊʊ nɛ ɛ-nɛ ñɩɣyʊʊ pɛkpɛndɩ pɩlʊʊ kʊyʊmʊʊ. Ɖɩcɔna kɔyɔ ɖɩnaɣ se e-tomnaɣ wɛtʊ kɛ kʊyʊmtʊ nɛ ñɩɣyʊʊ nɛ nɩkɛlɩ. Ɛtɛkɛ cosiyaɣ ɛzɩ ñɩɣyʊʊ yɔ. Kobalti kɛ koloŋa 9 tɛ pʊtʊ kɛlɛ natozo kajalaɣ ñɩmba yɔ Co Rh nɛ Ir, mba nɛ kobalti pɛkpɛndɩna pɩlʊʊ kʊyʊmʊʊ.
[[Fichier:Electron_shell_027_Cobalt.svg|vignette|Electron shell 027 Cobalt]]
[[Fichier:Kobalt_electrolytic_and_1cm3_cube.jpg|vignette|Kobalt electrolytic and 1cm3 cube]]
Kobalti ñɩɣlɩm pʊtʊnaa mba pɛwɛ ɛzɩ tɔlɩm, ndɩ ndɩ sɛmɩŋ mbʊ yɔ palakaɣ-wɛ nɛ tʊmɩyɛ ɖooo Hayi Canaʊ alɩwaatʊ taa, kɔzɩ kɔzɩ kpaɣ ɛzɩ pɩnzɩ 2600 pʊcɔ palʊlɩ Yeesuu Krɩstʊ [[Egipiti]] ɛjaɖɛ taa yaa Mesopotami ɛyaa tɛ mbʊ lɛ Babilone ñɔñɔɔ kɛlɛ. Mbʊ lɛ canaʊ tɛtʊ wondu kɩbɩndʊ yɔɔ kpɛlɛkɩyʊ na tɔlɩm yuulee cʊʊ ñanzɩ yɔɔ yaa tɛtʊ kɩhɔbɩtʊ yɔɔ. Ñɩɣlɩm kicisi nzɩ paata sɩ-yɔɔ yuulee tɔlɩm yɔ kaakɛ kʊyʊmʊm kpaɣ pɩnzɩ 2200 pʊcɔ Yeesuu Krɩstʊ lʊlʊʊ [[Iranɩ|Iran]].
Pɩnaɣ 1735, [[Sʊyɛdɩ|Sʊyɛɛdɩ]] kpɛlɩ kpɛlɛkɩyʊ Georg Brant pɩnzɩ (1694 ŋtalɩ 1768) pɩza yɔɔdʊʊ se ɛpɩza nɛ ɛlɩzɩ ñɩɣlɩm pʊtʊ ɛnʊ ɛ-taa kɛ ñɩɣlɩm cikpem nabʊyʊ, pʊhʊlʊma caʊʊ, pɩwɛɛ ɖoŋ kɛlɛ pɩpɛlɩɣ, nɛ pʊtʊ weyi ɛtɛkɛ ñɩɣlɩm pʊtʊ ɛnʊ kɛɛkɛɛ yɔ ɛyaa se kobalti.
Tʊma wena keŋkeŋ palaba mbʊ yɔ wɛɛ tamɩyɛ tɛɛ. Ɖooo pɩnaɣ 1780 Torbern Olof Bergman ɖanɩɣ pazɩɣ ñɩɣlɩm pʊtʊ ɛnʊ ɛ-yɔɔ tʊmɩyɛ nɛ pʊcɔ panaɣ tovonum Georg Brandt kaanaʊʊ pʊtʊ ɛnʊ ɛ-yɔɔ. Pɩkɔma kpaɣɖʊ 19, kobalti yuulee ñɩŋʊ wɛʊʊ yɔ [[Nɔɔrɩvɛɛzɩ|Nɔrvɛzɩ]] Blaaforvaerket lukaɣna-kʊ (kedeŋa kpeekpe taa kiyeke kulukaɣ pɩtalɩɣ 70 nɛ 80%) kɛlɛ Prusi Benjamin Wegner cɔŋaɣnaɣ kʊ-tʊmɩyɛ yɔɔ.
ceiyeq9icbu04jduqe0dsyfgvxvvkw7
Ñɩm
0
3064
14865
14041
2020-12-11T02:09:26Z
45.167.72.22
14865
wikitext
text/x-wiki
Ñɩm, pɩkɛ pʊyʊ nɔɔyʊ tɩyʊʊ, pɩpɩzɩɣ pɩkɛ ñɩm kɩkpaɣm yaa ɛsɔdaa kuduyuŋ sakɩyɛ ɖɩɣa yaa ɖɔɖɔ ñʊʊ taa lɔŋ, pɩkɛ ùbʊ paa anɩ sɩma yɔ nɗ pakandʊʊ pɩyɔɔ pɩtɩŋna ɛyʊ sɔsɔ nɔɔyʊ yɔɔ (pɩpɩzɩɣ pɩkɛ ɛsɔ nɔɔyʊ yaa ɛyʊ maɣmaɣ), samaɣ, paɣtʊ, kpeekpe tovonum tɔm yaa ɛyaa tɩŋa sɔɔlʊʊ yɔɔ. Mbʊ Pierre-Joseph Proudon tɔŋ se pɩkɛ ɖoŋ wɛnaʊ pɩyʊ.
[[Fransɩɩ]] kpɛlɩ lɛɣzʊʊ tɔm pazɩ kɩsa siŋ ñɩm waɖɛ tɔm, paapɩzɩ pakʊyɩ nɛ tʊ halɩ pakandʊʊ tɩ-yɔɔ kɩkandʊʊ, pɩtɩŋna ɛyʊ waɖɛ yɔɔ kandɩyʊ tɔm takayɩ hayʊʊ hɔɔlaɣ 17 pɩnaɣ 1789 paɣtʊ yɔɔ.
Ñɩm, pɩkɛ pɩyʊ mbʊ ɛyʊ tɩyaa yɔ, pɩpɩzɩɣ pɩkɛ wonuu mbʊ ɛyʊ naɣ yɔ yaa pɩtɛkɛ mbʊ ɖɔɖɔ. Yee ɖɩkpaɣ mbʊ panaɣ kɔyɔ pʊpʊ ñɛkɛna kajalaɣ lɔŋ weyi ɛfɛyɩ ciidiɣ yɔ, nɛ pɩwɩlɩɣse pɩkɛ mbbʊ ɛyʊ tɩyaa ɛ-maɣmaɣ ɛ-tɩ yɔɔ nɛ ɛ-nɛ nɔɔyʊ paatɛyɩɣ-pʊ yɔ, nɛ yee ɖɩkpaɣ ɛzɩ ñʊʊ taa ñɩm hɔɔlʊʊ, ɖɩnaɣ se hɔɔlʊʊ kʊkʊ taa lɛɛzɩtʊ kɩfatʊ kɔŋna tʊ, kpaɣ ɛzɩ takayasɩ kɩmamasɩ taa tɔm yaa tʊmɩyɛ kpɛlɛkʊʊ tɛmtʊ takayaɣ yaa radiyoo tatasɩ, hendu kitetetu mbʊ yɔ pɩkɛ ñɩm ɖɔɖɔ.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Samaɣ]]
9mayxhissoja98farl9omc2z19hn8rv
Pɩɩzantɛ ampiiri
0
3065
13642
13312
2019-03-28T21:15:49Z
Gnangbade
58
liens
13642
wikitext
text/x-wiki
Pɩɩzantɛ ampiiri yaa Wɩsɩ Ɖɩɖʊyɛ taa [[Room]] ampiiri, pɛkɛ ɛyaa mba palɩ kpaɣ kpaɣɖʊ 4 ŋgʊ cɔlɔ mbʊ yɔ Room wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa tɛ ampiiri taa yɔ, alɩwaatʊ ndʊ tɩ-taa ɛnʊ ñaɖɩna ɛ-tɩ tɛƴʊʊ hɔɔlɩŋ nɩɩlɛ. Pasɩma ampiiri ŋgʊ nɛ mbʊ yɔ lɛ yɔ se kʊ-tɔm kaaleɖa piŋ. Room taa maɣmaɣ kɛ kɩñɔɔ, kɛlɛ pɔyɔɔdʊʊ kʊ-yɔɔ tɔm ndɩ ndɩ pɩlɩna paa tɔm kɛdɩyʊ weyi lɛ tɛ maɣzɩm yɔɔ.
Kɔnsɩtatɩnɔpɩlɩ ñɔɔ, kɩ-tɛtʊ sɔsɔtʊ hɩɖɛ kɛlɛ, pɩlɩna Constantin kajalaɣ tʊ pɩnaɣ 330,ɛzɩ ampiiri nakʊyʊ tɛyɩtʊ tɔm kaacaɣʊ kaɖɛ se pɔcɔna kʊ-yɔɔ nɛ kɩkɔɔ kɩpɩsɩ keem pɩnaɣ 395, pɔyɔɔda pʊ-tɔm nabʊtʊ taa. Paakpekiɣ kikpeɣu se kɩ-tɛ le ɛlɛ pasɩma se kɩ-tɛ lɛ Room, ampiiri ŋgʊ kɩ-taa ɛyaa kɛ Krɩstʊ ɛyaa nɛ pɔyɔɔdʊʊ kʊnʊŋ kʊyʊmʊʊ, ŋgʊ lɛ krɛkɩ ñɩŋʊ.
Ɖɩcɔna wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa nɛ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ kamasɩ yɔɔ, ɖɩnaɣ canaʊ wondu naa mba paakɛ [[Hɛkʊ nɛ Hɛkʊ Alɩwaatʊ (Moyen Age)|Hɛkʊ Alɩwaatʊ]] pʊtʊnaa nɛ nabʊyʊ taa pama-tʊ nɛ [[Krɛkɩ kɩbɩnʊʊ kʊnʊŋ|krɛkɩ kʊnʊŋ]] taa, ɛpɩsɩ lʊlʊʊ taa lone ndɩ ɖɩ-taa panaɣ ɛsakuliye wondu, nɛ halɩ pʊtɔyɩ pɩtalɩ ajɛyɛ lɛɛna taa, wena lalaa ñɔkɔma panaŋɩ yɔ.
Pɩkpaɣna kpaɣɖʊ 7 ŋngʊ lɛ lɛɛzɩtʊ sakɩyɛ pazaa pɩcaɣ pɩɩzantɛ ampiiri yɔɔ. Pɩkɛna-kʊ kɩjɛyʊʊ se kitisi lɛɛzɩtʊ kɩfatʊ yɔɔ mbʊ pʊyɔɔ yɔ ɛyaa paazaɣ pɩɣyɩnaʊ kʊ-tɔm kɩbɩndʊ ndʊ yɔɔ, nɛ pɩkɛna-kʊ cɛyɩtʊ se ɛɖɩzɩɣ ɛ-cɩcɩɖɩɣ tɔm natʊyʊ naa sakɩyɛ. Ɖama yonaʊʊ kakamaɣ kaakɛna-kʊ kɩjɛyʊʊ se kɩlɛɛzɩ wɛtʊ naa sakɩyɛ kɛlɛ ɖama katʊʊ you naananza ŋgʊ kɔɔ nɛ kɩtɛzɩ yɔɔkʊʊ kɔnsɩtantɩnɔpɔlɩ pɩnaɣ 1204, kɛlɛ yee aɖanɩ ñɔʊʊ kɔyɔ pɩnaɣ 1261 kɔyɔ ɛtaafɛyɩ ɖoŋ se ɛlʊbɩna e-koyondinaa Otoman mba nɛ Itaalii tɔsʊʊ huu tɔm. Kɔnsɩtantɩnɔpɩlɩ tɔlʊʊ pɩnaɣ 1453 tɩna ampiiri pɩzantɛɛ tɔlʊʊ ɖɔɖɔ.
ih7nv7ao32pw4umtutuf1jh8sxjna6z
Ɖama tʊɣʊʊ
0
3066
15143
14141
2021-12-13T14:58:10Z
Jochen Burghardt
3433
(English:) use higher resolution copy
15143
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Segregation_1938b.jpg|vignette|Segregation 1938b]]
Ɖama tʊɣʊʊ, pɩkɛ ɛzaɣtʊ lɩmaɣzɩyɛ nɖɩ ɖɩñɔ yem tuda pɩlɩna ɛyaa tɛyɩtʊ tɔm yɔɔ, pɩcɛlɩna se ɛyaa kʊhʊlʊmaa nɛ ɛyaa kɩkpɛda yɔɔ, nɛ pɔtɔŋ ɛyaa nabayɛ ñakpaɣ pa-tɩ pakɩla lalaa. Lɩmaɣzɩyɛ ndɩ ɖiyele nɛ ɛyaa nabayɛ wɛɛna ɖdoŋ lalaa yɔɔ. Tɔmpiye nɖɩ sakɩyɛ cɔlɔ ;;dikɔna ntɔnjɔɔlɩyɛ piŋ ɛyaa naa hɛkɩŋ taa, paa ɖooye you wɛɛ tɩ-tɔm taa.
[[Fichier:ApartheidParkBenchJohannesburg_(cropped).JPG|vignette|ApartheidParkBenchJohannesburg (cropped)]]
Samaɣ taa ɖama kɩɩsɔɔlʊʊ lɩmaɣzɩyɛ nɖɩ (kpaɣ paa pɩɩkɛ ɛyaa hɔɔlʊʊ taa yaa kʊnʊmɩŋ yaa tomnasi sɛmɩŋ hɔɔlʊʊ taa) pɩtɩŋna payi mbʊ yɔ pɩlɩna ɛzɩma ɛyʊ lɛlʊ ɛɛsɔɔlʊʊ ɛgɔm ɛ-tɛ yɔ yaa paa anɩ caɣ se pɔtɔ se ɛ-ɛjaɖɛ kɩlana lɛɛna. Yoŋ kaawɛ ajɛyɛ sakɩyɛ pɩlɩna ɖama kɔsɔlasɩ yɔɔ, nɔɔ nim lɛlʊ, ɖama taa ɖama tɔzʊʊ yaa ɖama tʊɣʊʊ yɔɔ.
Ɖama tʊɣʊʊ lɩmaɣzɩyɛ nɖɩ ɖɩñɔza politiki tɔm ndɩ ndɩ kpaɣ ɖama yasʊʊ, lalaa ñaa ɛyʊ kɩkpɛdʊʊ nɔɔyʊ se kʊlʊm lalaa se pɛ-tɛ hayi lalaa se pɛ-tɛ hadɛ, paa mba lɛ nɛ pakʊnʊŋ, ɛyaa kʊyʊʊ ɖama yɔɔ nɛ yoŋ halɩ ɖama kʊʊ lɩɩ. Lɩmaɣzɩyɛ nɖɩ tɩna yomaa kpaʊʊ tɔm nɛ ajɛyɛ ñʊŋ yɔɔ caɣʊʊ tɔm.
[[Fichier:Anti-Semitismus 1933.jpg|vignette|Antisemitism in Berlin 1933]]
Ɛyʊ kʊlʊm tɛ caɣʊʊ ɛyaa kpeekpe se ɛnʊ kɩlɩna yɔ kaakɛ tɔmpiye nɖɩ lɛɣtʊ kpɛlɛkɩyaa tʊmɩyɛ tɩnaa, ɛyʊ maɣzɩm tʊmɩyɛ tɩnaa nɛ politiki ɛyaa ndɩ ndɩ kpaɣɖʊ 19 alɩwaatʊ cɔɔla tɩ-yɔɔ piŋ. Ɛsakuliye tɔm ñɔkɔma pʊsʊʊ mbʊ lɛ lɩmaɣzɩyɛ ɖiyele ajɛyɛ ñʊŋ yɔɔ caɣʊʊ tɔm sʊʊ. Tɔm ndʊ tɩtaɣ nɛ ajɛyɛ naayɛ, [[Etaazuunii]] Jim Crow paɣtʊ wɛɛ (pɩnzɩ 1865 ŋtalɩ 1963), [[Afrika Hadɛ Kiŋ|Afrika nɛ Hadɛ]] mɩzasɩ yasʊʊ yaa ɖama tʊɣʊʊ (pɩnzɩ 1948 ŋtalɩ 1991), [[Caama]] (pɩnzɩ 1933 ŋtalɩ 1945).
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Samaɣ]]
i8wlp65yvaqmv01998sg6sju1eoaz7i
Ɛsɔ tɛ lɩm sɔʊ sɔnzɩ
0
3067
13614
13314
2019-03-24T17:41:42Z
Gnangbade
58
fotos, liens
13614
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:The_moment_of_Christening.jpg|vignette|The moment of Christening]]
Ɛsɔ tɛ lɩm sɔʊ sɔnzɩ pɩkɛ sacrɩmɩnʊʊ ŋgʊ palakɩ-kʊ ɛyʊ yɔ nɛ pɩwɩlɩɣ se ɛdaɣnɩ pazʊʊ fezuu caɣʊʊ lɛɛkʊ yɔ, Krɩstʊ tɩŋʊʊ nɔmɔʊ taa. Paa Ɛsɔ sɛtʊ ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩ-taa sɔnzɩ nzɩ sɩwɛɛ peeɖe, mbʊ pʊyɔɔ paa Ɛsɔ tɔm takayaɣ ŋga pɔyɔɔda pʊ-tɔm ka-taa nɛ pañɩɣ niiye tʊ-tyɔɔ piŋ. Lɩm mbʊ papɩyɩɣ-pʊ ñɔ-yɔɔ lɛ mbʊ hɩzɩnana kajalaɣ kʊwɛkɩm nɛ pɩɖanɩɣ ɛyʊ kpazʊʊ ɖoŋ lʊlʊʊ kɩfam taa kɛ wezuu kɩfalʊʊ lɛɛkʊ taa nɛ matɛŋ matɛŋ taa.
[[Fichier:Flickr_-_Israel_Defense_Forces_-_Baptism_Ceremony_in_Qasr_Al-Yahud_for_Upcoming_Easter_Holiday_(1).jpg|vignette|Flickr - Israel Defense Forces - Baptism Ceremony in Qasr Al-Yahud for Upcoming Easter Holiday (1)]]
Krɩstʊ mba kpeekpe sɩma ɖama nɛ Ɛsɔ tɛ lɩm sɔʊ sacrɛmɩnʊʊ ŋgʊ Yeesuu maɣmaɣ mʊ yɔrdaŋ pɔɔ taa Yohanɛsɩ cɔlɔ yɔ, pama-tʊ Mateu kiɖeɖeu takayaɣ. Ɛsɔ lɩm sɔʊ sɔnzɩ wɛna wɛtʊ ndɩ ndɩ, ndʊ ɖɩnaɣ yɔ. Lɩm mɩɩsʊʊ, nabayɛ tɛ lɛ ŋtiki lɩm taa pɩkpa pɩsɩna ñɛ-nɛmbɛla yaa pʊtɔma pelimsuu ña-tɩŋa mbilim. Lalaa payadʊʊ ɛyʊ yɔɔ kɩyadʊʊ, nabayɛ tɛ lɛ papɩyʊʊ-pʊ ñe-kiɖe yɔɔ kɛnɛ.
[[Fichier:An_immersion_pool_used_for_christian_baptisms.jpg|vignette|An immersion pool used for christian baptisms]]
Lɩm sɔʊ sɔnzɩ wɛ ndɩ ndɩ pɩcɛlɩna cɔɔcɩ naa ndɩ ndɩ ɖɔɖɔ mbʊ lɛ ɖɩnaɣ [[Katoliki Cejewiye|Katoliki]] taa lɛ papa pɩyɩɣ lɩm ɛyʊ kiɖe taa kɛlɛ limsuu tɔm wɛ ɖɔɖɔ pɛ-tɛ. Cɔɔcɩ ŋgʊ kʊkʊ tɔŋ kɩ-tɩ se siɣsiɣ tɩnaa tɛ lɛ pe-limsuu ñatɩŋa mbilim yaa hɔɔlʊʊ. Piyele pɩɣyɩyaa tɛ lɛ papa ñalakɩ hɔɔlɩŋ ɛnʊ ɛ-nɩɩlɛ. Evangeliki mba tɛ lɛ limsuu paɣtʊ palakɩ. Ɛsɔ tɛ lɩm sɔʊ sɔnzɩ kɛ sacrɛmɩdʊʊ lʊbɛ ndʊ tɩwɛ katoliki cejewiye taa yɔ tɛ sacrɛmɩnʊʊ lɛɛkʊ. Lɩm sɔʊ mbʊ pɩ-tɛ alɩwaatʊ taa lɛ pɩkɛna yomiye naɖɩyɛ taa lɩɣ kɛ ɛyʊ, pɩkɛ eleuu ñɩŋkpasɩ taa lɩɣ, kʊwɛkɩm hɩzɩɣ alɩwaatʊ nɛ pɩhaɣ waɖɛ se ɛyʊ ɛpɩsɩ Ɛsɔ pɩɣa.
Pɔsɔŋ Ɛsɔ tɛ lɩm lɛ ŋpɩsa Ɛsɔ cejewiye taa pɩɣa nɛ ŋpazɩɣ Krɩstʊ tɔm tʊmɩyɛ labʊ pʊ-tɔbʊʊ se ŋpazɩɣ Ɛsɔ tɔm suzuu. Mayaɣ ŋga Kacaɣʊʊ ñɔ-yɔɔ lɩm sɔʊ wiye yɔ pɩɩtasɩɣ-kɛ hɩzɩɣ wiiɖi kaʊ. Katoliki cejewiye taa ɛyaa tɔzʊʊ pɛ-tɛ lɩm sɔʊ yɔɔ paa paska alɩwaatʊ ndʊ tɩ-yɔɔ kɛ pɩnaɣ taa, nɛ yee cɛyɩtʊ kɩkpaɖɩtʊ natʊyʊ ɛtala tuda kɔyɔ pɩha waɖɛ paa anɩ se ɛpɩzɩ ɛla pɩ-tɛ sɔnzɩ nzɩ ɛyʊ weyi ɛwɛ cɛyɩtʊ taa.
rrr2bxicdt58ohj1s62ppf19x3v800c
Nollywood
0
3068
15864
14864
2022-01-25T19:16:18Z
Gnangbade
58
photos
15864
wikitext
text/x-wiki
[[File:Future Ambassadors movie onset.jpg|thumb|Future Ambassadors movie onset]]
[[File:A film set in Nollywood Awka.jpg|thumb|A film set in Nollywood Awka]]
[[File:Visual effects scene in a Nollywood movie.jpg|thumb|Visual effects scene in a Nollywood movie]]
Nollywood, Payaɣ se Nollywood lɛ kɛlɛm kɛlɛm yaa mbʊ ɖɩyaɣ filim waa tʊmɩyɛ kɛ [[Naajeeriya]] ɛjaɖɛ taa. Kpaɣ ɖooo pɩnaɣ [[2009]] Naajeeriya pɩsa ɛjaɖɛ naalɛ ñɩnɖɛ ndɩ ɖɩpɩzɩ kɛlɛm kɛlɛm waa labɩtʊ tʊmɩyɛ siŋ yɔ kedeŋa kpeekpe taa pɩlɩna filim waa mba kɩlakɩ pɩnaɣ taa yɔ pɔyɔɔ. [[Ɛndɩ]] ɛjaɖɛ wayi ([[Bollywood]]) kɛlɛ ɖɩtɔsɔɔ [[Etaazuunii]] ñɩmba yɔɔ ɖɔɖɔ ([[Hollywood]]) lɛ, Naajeeriya lɩzɩɣ paa pɩnaɣ ŋga lɛ filim waa kiciɣdiŋ kudoku naalɛ, nɛ pe-liidiye tɛcɛzɩ euro waa miiliiyɔɔ waa nɛɛlɛ. Samaɣ ŋga paɩzɩɣpakalɩ-kɛ pi-ɖeɖe alɩwaatʊ ndʊ yɔ talɩ ɛyaa miiliyɔɔ waa 150 cɔnaʊʊ hɔɔlʊʊ taa Naajeeriya ɛjaɖɛ taa.
Nollywood lɩ Laagɔɔsɩ haba yɔɔ pɩtɩŋna haba yɔɔ pɛdɩyaa kpaɣ pɩnzɩ 1980 tɛmtʊ alɩwaatʊ taa. Pʊwɛɛ ɛzɩ VHS takayasɩ kɩtɩlɩsɩ pɛdɩyaa kaapaɣzɩna kpaɣʊʊ ɛyaa mba kɛlɛm kɛlɛm kɛ raadiyoo tatasɩ mancaɣ yem waa yɔɔ se pɩsa nɛ pana tʊkaɣ pa-tʊmɩyɛ nɛ lalaa ñɩna yɔɔ.
Pɩkɔma pɩnaɣ 2009, paaa fenaɣ ŋga ka-taa palɩzɩɣ filim waa pɩtalɩ 200 kɩfama yeke, piyebina nɛ Naajeeriya pɩsɩ ɛjaɖɛ naalɛ ñɩnɖɖe kedeŋa kpeekpe taa pɩcɛlɩna sinimaɣ waa tʊmɩyɛ hɔɔlʊʊ taa pɩ-nɛ filim waa. Naajeeriya fɛyɩna sinimaɣ waa kuduyiŋ pʊɖɔɔ mbʊ lɛ palakɩ kɛlɛm kɛlɛm waa nɛ pɛpɛdɩɣ. Pɩcaɣ kaɖɛ piŋ se patɩlɩ DVD waa mba pɛpɛdɩɣ siŋ yɔ pɩnaɣ taa pɛ-ɛjaɖɛ taa peeɖe pɩlɩna ɛwadɩyɛ yɔɔ mɩlɩm, pɩkɛ laɣsɩ nzɩ sɩtɔyɩ sakɩyɛ ajɛyɛ taa yɔ pɩkɛ ɖɔɖɔ mɩlɩm nɛ mulum laɣsɩ.
Filim waa mba palaba-wɛ nɛ Afrika kʊnʊmɩŋ ndɩ ndɩ taa (mba palaba-wɛ nɛ [[Yʊrʊba kʊnʊŋ|yʊrʊba]] kʊnʊŋ taa yɔ ñakpaɣ kɩmaŋ mbilim, [[Englɩsɩɩ kʊnʊŋ|ɛnglɩsɩ]] kʊnʊŋ taa ñakpaɣ nabutozo hɔɔlʊʊ, loɖo tɛ [[Awuusa kʊnʊŋ|Awuusa]] kʊnʊŋ).
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Filimi waa]]
[[Category:Afrɩka]]
[[Category:Naajeeriya]]
s2ugk27ni2jtlexqmrad6epi6pwhcbi
Yakubu lɔkɔ ŋgbɛyɛ tɩnaa
0
3069
13655
13654
2019-03-29T12:23:07Z
Gnangbade
58
liens
13655
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:LE_CENTRE_MEDICAL_LA_SOURCE.jpg|vignette|Centre médical La Source à Sokodé au Togo - perspective extérieure]]
Yakubu lɔkɔ ŋgbɛyɛ tɩnaa, pɩkɛ ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩlɩna ɛgɔlɩmɩyɛ wezuu haɖɛ tɩnaa cɔlɔ nɛ ɖɩwɛɛ keekee Alsace tɛtʊ taa. Pamazɩna Yakubu lɔkɔ nɛ payaa ŋgbɛyɛ nɖɩ hɩɖɛ, ɖɩwɛ Ɛsɔ Tɔm takayaɣ taa pɩñɔtɩna Sichem (ɖooo alɩwaatʊ kɩfatʊ taa Naplouse cɔlɔ kpam).
[[Fichier:PERSPECTIVE_INTERIEURE.jpg|vignette|Centre médical La Source à Sokodé au Togo - perspective intérieure]]
Ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩ-tɛ paɣzʊʊ Strasbourg tɛtʊ taa, pɩnaɣ 1974, ɛyaa nabɛyɛ pazɩ kpelaɣ ɖama kɛ kpɩtaʊ naalɛ wayi sukuli pɩɣa sɔsɔ halɩñɩŋa nakɛyɛ tɛ nɛ patɩmɩɣ, halɩpɩɣa ŋga kalakaɣ ɖɔkɔtɔ sukuli Strasbourg tɛtʊ taa.
Ɛyaa naalɛ yaa natozo mʊ fezuu kiɖeɖeu kʊjɔʊ ɛgɔlɩmɩyɛ wezuu ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩ-taa nɛ pɩkazɩ lalaa. Pɩkɔma [[Aloma fenaɣ|aloma]] nɛ [[Saŋayɩŋ fenaɣ|saŋayɩŋ]] fenasɩ taa lɛ, sukuli piya sɔsɔsɩ nasɩyɛ kpaɣ mazaɣ nɛ kujuka atɩma labʊ yɔɔ. Ɛyaa sakɩyɛ lɛɛzɩ pa-laŋa nɛ sakɩyɛ hiɣ fezuu kiɖeɖeu kʊjɔŋ siŋ. Mbʊ pɩkpaɣna nɛ papɩsɩ fezuu kiɖeɖeu atɩma ŋgbɛyɛ. Kpɛdɛyɛ lɛ panaɣ se pɩkɛ-wɛ kɩjɛyʊʊ pakɩtɩɣ ɖama paa kpɩtaʊ ŋgʊ lɛ halɩ pɩtalɩ tɔm nabʊlɛ mbʊ yɔ.
[[Fichier:UN_ACTE_INFIRMIER.jpg|vignette|Centre médical La Source à Sokodé au Togo - un acte infirmier]]
Ŋgbɛyɛ ndɩ keekee lɛ, ɖɩñɔ Alsace kɛlɛ pɛcɛlɛ-ɖɩ fezuu ɖɩɣa nakɛyɛ Thumen (Plosbheim egeetiye taa). Ɖɔɖɔ lɛ ɖɩyɛla ɖɩtalɩ [[Togo]] taa kɛ [[Sɔgɔɖɛyɩ]] tɛtʊ taa, ɖenɖe ɖisiɣ ɖɔkɔtɔ tʊmɩyɛ yɔ nɛ pɩkɛ-wɛ tʊmɩyɛ piŋ pɩnaɣ 2002 pɩtɩŋna Ambroise Djoliba yɔɔ, ɛnʊ kɛna Sɔgɔɖɛyɩ episikopu.
gam406hmrmk16sl1hd73w3bdktxh4t7
Ɛsɛ ɖoziye
0
3070
13320
2019-01-31T08:32:15Z
196.168.212.236
Creation d'une page sur psyché
13320
wikitext
text/x-wiki
Ɛsɛ ɖoziye pɩkɛ wiluu nɛ takʊʊ tʊmɩyɛ lɩmaɣzɩyɛ naɖɩyɛ, nɛ pɩkɛ kpeekpe laɣsɩ nzɩ sɩlɩna ɛyʊ fitenum cɔlɔ, lɩmaɣza kɩbana yaa kɩtɛkɛda pɩlɩna ɛ-maɣzɩm cɔlɔ. Pɩkpaɣna alɩwaatʊ ndʊ pana tʊkaɣ ɛsɛ ɖoziye nɛ tɩlɩyɛ hɛkʊ taa yɔ Simund Freud yaa Carl Gustav Jung papɩza palɩzɩ kaatɩlɩtʊ tɔmpiye. Tɔmʊʊ maɣzɩm ɖɔnɛ nɛ ɛsɛ ɖozitu tɔmʊʊ pɛkɛ kʊyʊmʊʊ.
Ɛsɩyɛ ɖoziye tɔmpiye lɩna krɛkɩ kʊnʊŋ lakaɣ taa mbʊ se psukhein ɖɩ-tɔbʊʊ se hosuu, nɛ pɔyɔɔdʊʊ tɔmʊʊ ŋgʊ kʊ-tɔm pɩwɩlɩ se pɩkɛ kalɩzaɣ tɔm. Aristote cɔlɔ lɛ, tɔmɩyɛ ɛsɩyɛ ɖoziye tɔm kɛ wezuu wɛtʊ tɔm ɖɔɖɔ pɩkɛ maɣzɩm tɔm.
Jung lɩza tɔmpee ɛsɩyɛ ɖoziye nɛ maɣzɩm ɖɔnɛ se pɩsa nɛ ɛyɔɔdɩ ɛyʊ maɣzɩm tɔm nɛ ɛyʊ ñʊʊ taa fitenum tʊmɩyɛ, mbʊ pʊyɔɔ yee maɣzɩm nɛ fitenum mba tɩnaa lɩmaɣza tɔm kɔyɔ, mbʊ lɛ ɛsɩyɛ ɖoziye tɔm nɛ maɣzɩm ɖɔnɛ paɣtʊ nɔmɔʊ kɛ kʊyʊmʊʊ.
okifvcsu7u591akbjiwgmrb44jkta1u
Samaɣ ñɩm lɩmaɣzɩyɛ
0
3071
17992
13902
2024-01-20T14:30:10Z
Gnassingbé-Gnassingbé
4636
Catégorie
17992
wikitext
text/x-wiki
Samaɣ ñɩm lɩmaɣzɩyɛ pɩkɛ maɣzɩm sakɩyɛ nɛ [[Politiki tɩlɩyɛ lɩmaɣza|politiki lɩmaɣza]] tɔm, ndʊ tɩkɛ se pañɩnɩ samaɣ tɛ nɩnaʊ tɔm nɛ tɔsʊʊ tɔm pɛwɛɛ siɣsiɣ yɔ. Lɩmaɣzɩyɛ kuɖum kɛlɛ ɛyaa tɩŋa ɛwɛɛ kɩmaŋ nɔɔyʊ ɛtatɔ se ɛkɩla lɛlʊ, kɔzɩ kɔzɩ ɛzɩ [[Karl Marx]] lɩmaɣzɩyɛ tɩnaa, nɔɔyʊ ɛtaakpaɖɩ lɛlʊ. Sakɩyɛ taa lɛ papɩzɩɣ palɩzɩ lɩmaɣzɩyɛ nɖɩ ɖɩ-tɔbʊʊ pɩkɛ politiki tɔm, nɛ tɔm kɛdʊʊ taa lɛ ɖɩnɩɣ paasɩ-ɖɩ lɩmɩyɛ yɔɔ, nɛ ɛɩ-maɣzɩm keem kaakɛ paa anɩ ɛkpaɣ ɛjaɖɛ se ɖɩwɛ ɖeu. Ɛyaa pa nɛ yɔ palʊkɩna koomulum tɔm, nɛ pakandɩɣ samaɣ hɛkɩŋ taa nɩnaʊ tɔm yɔɔ.
Tɔmpiye nɖɩ ɖɩsʊʊ yɔɔdaɣ taa kpaɣ pɩnzɩ 1820 alɩwaatʊ taa, wɛɛ ana a-taa papaza kpɛlɩ tʊma sɔsɔna tʊmɩyɛ nɛ tɛtʊ naa lɩzʊʊ yaa pɩsɩtʊ tɔm. Pɩɩkɛ tɔm kuzuu nɛ ɖama kʊyɩnaʊ pɩlɩna ɛzɩma nesi tɛɛ tʊma laɖaa ɛwɛɛ weewee pe-fezuu caɣʊʊ taa yɔ, nɛ ɖɔɖɔ ɛyaa tɩŋa keŋkeŋ, mbʊ menɖeke mañɩm lɩmaɣzɩyɛ tɩnaa kaakɩla ɛyaa pa nɛ pɔyɔɔ caʊʊ.
Sukuli laɖaa sɔsaa Georges Bourgin nɛ Pierre Rimbert ñakpaɣ tɔm ndʊ ɛzɩ pɩkɛ samaɣ ŋga kalʊkɩ lɩmaɣza keem anɛ a-yɔɔ yɔ, paa anɩ ñɩm kpaɣ ɛzɩ haɖaʊ wondu yaa tʊmɩyɛ wondu, paa weyi ɛlakɩ tʊmɩyɛ wondu ɛzɩ ɛ-maɣmaɣ ɛtɩna-tʊ yɔ, pawɩlɩɣ ɖama tʊma ɛzɩma papɩzɩ pala nɛ samaɣ hiɣ hanaɣ yɔ. Tɔsʊʊ huuu nɔmɔʊ taa lɛ nɔɔyʊ ɛɛkɛyɩɣ pɩyʊ se eyeke ɛtɩna.
Tɔmpiye nɖɩ suwee ɖɩnɩɣ ɖɩ-tɔbʊʊ nɛ ɖɩlɩna le, Bertrand Russell lɩzɩ pɩnaɣ 1918 kpɛndɛ ñɩm lɩmaɣzɩyɛ tɔm, nɛ ɛtɔŋ nɛ pɩɣyɩyʊʊ tɔm pɩlɩna ɛzɩma pɩwɛɛ se tɛtʊ tiŋa ɛwɛɛ ɛyaa kpeekpe nesi tɛɛ nɛ ñɩm tɩŋa kɛ samaɣ tɩŋa pɩyʊ. Kɛlɛ tɔm ndʊ palakɩ-tʊ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa samaɣ nɩna ɖama se pɛkpeŋdɩ ñɩm yɔ a-taa kɛnɛ, naɖɩyɛ eesidiɣ.
[[Catégorie:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Catégorie:Politiki]]
3uaxh69ltfncagq17wr1hu1135zwn63
Kewiyaɣ ɛjaɖɛ
0
3072
14863
13903
2020-12-11T02:05:12Z
45.167.72.22
14863
wikitext
text/x-wiki
Kewiyaɣ ɛjaɖɛ, pɩsa nɛ palɩzɩ ɖɩ-tɔbʊʊ lɛ pañɩkɩɣ niiye tɔmpee naatozo yɔɔ, kajalaɣ lɛ samaɣ wɛtʊ, naalɛ tɛ lɛ ɛyaa caɣyɛ nɛ nabutozo tɛ lɛ paɣtʊ lɩzɩɣ tɛ.
Ɖɩkpaɣ kʊyʊm kʊyʊm kɔyɔ kajalaɣ tɛ lɛ samaɣ wɛtʊ, kewiyaɣ ɛjaɖɛ kɛ ɛyaa sakɩyɛ tɛ wɛtʊ tɔm kɛ ɛjaɖɛ kʊyʊmɖɩyɛ naɖɩyɛ taa nɛ ɖɩwɛna ɖɩ-kewiyaɣ paɣtʊ. Tɔmpiye nɖɩ paatɛma-ɖɩ katʊʊ kajalaɣ Fransɩɩ tɔmpee lɩzɩyaa tɔm kpou pɩnaɣ 1696 wɛɛ taa, nɛ pɔtɔŋ se ɛyaa nabayɛ komina kɛ wiyaʊ pɩɣa nakayɛ paɣtʊ tɛ.
Ɖɩkpaɣ samaɣ ŋga kɛ-tɛ caɣyɛ wɛtʊ taa kɔyɔ, pɩkɛ wɛtʊ ndʊ samaɣ ŋga kɛwɛna nɛ ɖama, patɩŋɩɣna ɖama nɛ pawzɩɣ-wɛ yɔ. Kewiyaɣ ɛjaɖɛ pɩzɩɣ pɩwɩlɩɣ se ɛyaa nabayɛ mba panɩna ɖama se paɖʊ ɖama paɣtʊ nɛ pɩtɩŋɩɣ-tʊ yɔ.
Paɣtʊ kpaɣʊʊ hɔɔlʊʊ taa lɛ, ɛjaɖɛ taa ɛyaa wɛna kewiyitu ndɩ ndɩ nɛ patayɩ-sɩ ɖama nɛ pɩkɛ-wɛ tʊmɩyɛ nɛ pɔcɔŋna tɩ-yɔɔ se pawazɩ paa anɩ nɛ samaɣ ŋga ka-maɣmaɣ nɛ pɩɖɛna-wɛ nɛ ɛsɩndaa.
Kewiyaɣ ɛjaɖɛ lɩmaɣzɩyɛ lɩna latɛŋ kʊnʊŋ taa status, ɖɩlɩna lakaɣ stare nɛ pʊ-tɔbʊʊ kajalaɣ se yiɣyiɣ sɩŋʊʊ, nabʊlɛ nɩɣ taa lɛ ɖɩ-tɔbʊʊ caɣyɛ. Tɔmpiye nɖɩ ɖɩlɩ [[Erɔpʊ]] ajɛyɛ taa ɖooo kpaɣɖɩŋ hiu nɛ kagbanzɩ nɛ 16 nɛ 18 wɛɛ taa, ŋgʊ tɔmpiye kʊyʊnɖɩyɛ nɖɩ ɖɩ-tɔbʊʊ ɖɔɖɔ se ɛyʊ wɛtʊ samaɣ taa. Hannah Arendt cɔlɔ lɛ ɖɩlɩna latɛŋ kʊnʊŋ taa mbilim status rei publicae (tɔmpiye tɔmpiye nɩɣ taa pɩkɛ pɩyʊ wɛtʊ ɛjaɖɛ taa) nɛ pɩwɩlɩ ɖɔɖɔ se pɩkɛ kewiyaɣ yaa komina wɛtʊ.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Politiki]]
rbrsscxa56xm0w60ceqhk1dkerz65p5
Ñʊŋ kalʊʊ tʊmɩyɛ
0
3073
13693
13692
2019-04-01T16:10:50Z
Gnangbade
58
photos
13693
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Factorisatie.svg|vignette|Factorisatie]]
[[Fichier:Algebraic_equation_notation.svg|vignette|Algebraic equation notation]]
Ñʊŋ kalʊʊ tʊmɩyɛ ([[Arabɩɩ kʊnʊŋ|ceu kʊnʊŋ]] taa lɛ, al-jabr) pɩkɛ tʊzɩtʊ tʊmɩyɛ taa piliŋa nakayɛ ŋga keyeki se ɛyʊ ɛtɩlɩ akɔnta labʊ yɔ hɔɔlɩŋ ndɩ ndɩ taa. Kpaɣ ɛzɩ ɖooo pɩɩwɛʊ nɛ kpɛlɛkɩtʊ ndɩ ndɩ ndʊ ɛyʊ sɩma yɔ taa lɛ pɩkɛ kɩjɛyʊʊ se ɛyʊ ɛtɩlɩ ñʊŋ kɩtɩlɩŋ siŋ lɩzʊʊ tʊmɩyɛ ɛzɩ Descartes labʊ yɔ.
Tɔmpiye ñʊŋ kalʊʊ lɩna takayaɣ kɩmamaɣ nakayɛ cɔlɔ pama-kɛ pɩnzɩ 825 cɔlɔ mbʊ yɔ, Kitāb al-mukhtaṣar fī ḥisāb al-jabr wa-l-muqābala (ɖɩ-tɔbʊʊ akɔnta tobi tobi matʊ pɩtɩŋna ɖaɣnɩɣ pɩsɩnaʊ nɛ tʊkaɣ ɖʊʊ pɔ-yɔɔ), ɖɩlɩna tʊzʊʊ tʊmɩyɛ tʊ ɛkɛ pɛrɩsanɩ tʊ payaɣ-ɩ se Al-Khwarizmi. Takayaɣ ŋga ka-taa maɣzɩm tɔmpee naayɛ piŋ ana yɔ se patɩlɩ ñɩm peyebinam akɔnta labʊ, tɛtʊ maɣzʊʊ nɛ tɩ-tɛyʊʊ, tadɩyɛ labʊ nɛ ŋgbaɣ ŋɖɛɛ mbʊ yɔ.
Ɖooo canaʊ [[Egipiti]] nɛ Babiloni ɛyaa tɛ lɛ paatɛma wɛnaʊ laɣsɩ nzɩ mbʊ pakpaɣna nɛ pala pa-akɔnta yɔ. Eyaa mba paasɩma kɩmaŋ tɛyʊʊ tɔm. Babiloni ɛyaa lakaɣ tʊmɩyɛ nɛ kɔyɛ labʊ nʊmɔŋ takayasɩ lɛɣtʊ halɩ pʊcɔ [[Euclid]] alɩwaatʊ. Ɛzɩ ɖɩkpaɣ Papirus Rhind (weyi paasɩ-ɩ Museum [[Lɔndrɩ|Londrɩ]] tɛtʊ taa yɔ, ɖooo pɩnaɣ 1650 alɩwaatʊ pʊcɔ palʊlɩ Yeesu Krɩstʊ ɩɩwɛɛ, taa kaawɛ tɔm tʊnɛ yɔ se pʊpɔzʊʊ se patɛyɩ kuluŋuluu kpɔnɔ naa 100 ɛyaa hiu pa-taa kɔyɔ mɛlɛ sayʊ, tʊma yɔɔ cɔnɩyʊ nɛ feŋiyu kʊyʊm, nɛ pa-taa paa weyi mʊwaɣ nabʊlɛ tɛ. Ɛzɩma pɛcɛlɛ kʊyʊm.
[[Fichier:Injektivesobjekt.png|vignette|Injektivesobjekt]]
Tɔm kɛdɩtʊ wɩlɩɣ se Pise Léonard weyi ɛsɛ hɩɖɛ se Fibonacci kɔŋna-tʊ nɛ Afrika nɔmɔŋ wobitu alɩwaatʊ taa. Paasɔ tɩ-yɔɔ kɛlɛ Gerbert Aurillac tʊ, kaalaba tɩ-yɔɔ tʊmɩyɛ Cordoue, nɛ ɛtɔ se pakpa Krɩstʊ mba nɛ pacaɣ pɔ-yɔɔ nɛ tʊ yee ɛpɩsɩ papa pɩnaɣ kudoku tɛ ŋga taa kɔyɔ pʊpʊ alɩwaatʊ taa payaɣ-ɩ se Sylvestre 2 tʊ. Papa Gerbert Arillac tʊ kaakɔŋna pɩnaɣ 1000 alɩwaatʊ kɛ mayaɣ 0, Ɛndɩ tʊzʊʊ tʊmɩyɛ tɩnaa kaalubina-kɛ Al-Khwarizmi nɛ Abu Kamil, ɛyaa pa nɛ paa-naalɛ papa ñaayeba nɛ patɩlɩ-kɛ ampiiri kpeekpe taa nɛ Cordou tɩŋa taa.
m3o1w0gbksldbjp6josvh9y2w9z312k
Akɔnta
0
3074
13815
13329
2019-04-05T17:20:54Z
Gnangbade
58
13815
wikitext
text/x-wiki
Akɔnta, tʊzɩtʊ nɔmɔʊ taa lɛ akɔnta labʊ kɛ tʊzɩyɛ lɩmaɣzɩyɛ nɖɩ pɩyʊ ɛtaakpaɖɩ lɛɛbʊ yem yɔ. Kiɖe tɛɛ lɛ pɩ-tɛ pɩyʊ kɩkpaɖɩŋ kaakɛ ñʊŋ kɩkalɩŋ. Pɩkɔma ɛjaɖɛ ɛsa feŋ lɛ anasaayɩ ñɩɣtʊ ndɩ ndɩ lɩɩ nɛ pɩsaŋ palakɩ akɔnta kɛlɛʊ.
Tɔmpiye akɔnta, nɖɩ kɛna lɛɣtʊ nɛ tɩlɩtʊ laɣsɩ kɛ nɔɔnɔɔ ɖa-alɩwaatʊ tʊnɛ tɛ kɛlɛmʊʊ, ɖɩlɩna latɛŋ se calculus nɛ ɖɩ-tɔbʊʊ kaʊʊ cikpeluu. Kaŋ cikpeŋ ɛnʊ ɛɛkɛ ɖooo kiɖe tɛɛ lɛ akɔnta kalɩtʊ natʊyʊ halɩ nɛ ɑ-alɩwaatʊ tʊnɛ yɔ. Paɖʊwaɣ kaŋ nɛ pɛkɛdɩɣ nɛ ɛyaa, kpɩna yaa tɔɔnaɣ nɛ sɔzʊʊ tɛ akɔnta yaa pasʊʊ ñɩŋʊ. Pɩɩkɛ ɛsa tɛ akɔnta nɛ ɖiɣɖiɣ ñɩŋʊ, ɛɛkɛ kajalaɣ wɩlɩyʊ paa hɔʊ ŋgʊ kɩ-taa akɔnta nɔmɔʊ taa.
Abɛɛ palakɩŋna akɔnta, Ishango mɔɔ ɖɔɖɔ ana payaɣ se Ishango ɖaŋ, pʊtʊnaa mba palakanaɣ akɔnta. Kajalaɣ akɔnta lɛ kalɩyasɩ palakanaɣ tʊmɩyɛ (pakalɩɣ wondu ñʊʊ tɩ-huɖe taa, pakalɩ sɔɔjanaa ñʊʊ kaŋ taa, pakalɩ kɩyakɩŋ ñʊŋ kɩyakɩŋ tɛŋɛlɛ yɔɔ yaa fenasɩ takayaɣ taa, liidiye hɛyʊ wondu ɖɩyaɖɛ taa yaa lambuu hɛyʊ).
Ɖooo ɖa-canaa cɔlɔ lɛ kaŋ cikpeŋ pakalanaɣ (calculi), yaa pakalaɣ nee nɔsɩ yɔɔ kɛnɛ. Kɛlɛ [[Room]] mba ñaɖanɩ ñɔɔzʊʊ laɣsɩ ɛzɩ ɛsakuliye takayaɣ kɩkalaɣ nakayɛ yɔɔdʊʊ yɔ Martianus Capella mana-kɛ pɩnaɣ 420 cɔlɔ mbʊ yɔ.
1qa3a0ncl6aq58zxxvjwvr2tyzwk2ec
Pilim ñʊʊ
0
3075
14862
13330
2020-12-11T01:29:56Z
45.167.72.22
14862
wikitext
text/x-wiki
Pilim ñʊʊ, tʊzʊʊ paɣtʊ taa lɛ, pilim ñʊʊ kɛ wazaɣ kalɩyaɣ ŋga keyeba se ɛyʊ ɛtɩlɩ kʊɖʊm kʊɖʊm kalʊʊ. Pɩsaŋ nɛ pakalɩɣ wondu kpaɣ ɛzɩ pɔtɔŋ se kaʊʊ kʊyʊmʊʊ, kaŋ naalɛ, takayaɣ kʊyʊmaɣ, takayasɩ naalɛ. Pilim ñʊʊ ŋgʊ papɩzɩɣ pama-kʊ nɛ kalɩyasɩ pɩtɛ. Paa ñʊʊ mayaɣ ŋga lɛ kɛwɛna ka-ñʊʊ ñɩŋa, nɛ kalɩyasɩ nzɩ sɩfɛyɩ kamaɣ. [[Kiɖe]] tɛɛ lɛ Richard Dekekind lɩza tɔbʊʊ nɛ ɛtɔŋ se mayaɣ kpɛɖɛ ñɩŋa fɛyɩ pɩ-taa, pʊwayɩ kɔyɔ paɖanɩɣ tɔm lɛɛtʊ lɩzɩɣ tʊtʊ ñɔtɔŋ se mayaɣ ŋga kɛwɛ pɩdaa. Tɔmpee ana a-naalɛ a-tɛ ntɔnjɔɔlɩyɛ tɔm wɛɛ halɩ nɛ sɔnɔ.
Pilim ñʊŋ yɔɔ kpɛlɛkʊʊ nɛ pɛ-tɛ ɖama taa wɛʊ, nɛ sɔzʊʊ akɔnta nɛ kɔzɩ kɔzɩ huuduu, kaakɛna ɖooo krɛkɩ kɩbɩnʊʊ alɩwaatʊ taa tʊzɩtʊ lɛɣtʊ tɔm ndʊ payaɣa se ñʊŋ kɩtɩlɩŋ kpɛlɛkʊʊ. Pekpeɣ pilim ñʊŋ maʊʊ tɔm kajalaɣ ɖeɖe pɩtɩŋna Peano nɛ Dedekind pɔ-yɔɔ kpaɣɖʊ 19 tɛmtʊ alɩwaatʊ taa. Pɩ-tɛ alɩwaatʊ ndʊ tɩ-taa padakɩ tʊmɩyɛ mayaɣ kpɛɖɛ ñɩŋa ɛzɩ mayaɣ pilim ɖɔɖɔ yɔ, (ŋgʊ lalaa ñañɩkɩɣ niiye kɔyɔ), mbʊ yebina nɛ kpeɣtu kajalaɣ ñɩndʊ tɛlɛzɩ.
Pilim kalɩyasɩ kpeekpe, kpɛɖɛ ñɩŋa wɛ sɩ-taa yaa kɛfɛyɩ, sɩ-tɩŋa payi payʊsa-sɩ mayaɣ N. Dedekind palɩzɩ mayaɣ ŋga pɩnaɣ 1888, nɛ payaɣ mayaɣ ŋga ka-hɩɖɛ lɛ pasɩma mbʊ se pɩkɛ pilim masɩ kpeekpe tɔm.
ett9ji6gcp7aglhqs9bmtix66p9fsyr
Alɩwaatʋ
0
3076
13826
13825
2019-04-05T18:39:37Z
Gnangbade
58
liens
13826
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:2010-07-20_Black_windup_alarm_clock_face.jpg|vignette|2010-07-20 Black windup alarm clock face]]
Alɩwaatʋ yekina nɛ ɖɩnaɣ se lɛɣzɩtʋ wɛ kedeŋa yɔɔ cɩnɛ. Ɛyʋ pɔsaa se ɛtɩlɩ mbʋ alɩwaatʋ kɛna kpem yɔ. Ɛyʋ pɔzʋʋ se ɛna se alɩwaatʋ kɛ kedeŋa pʋyʋ keem yaa ɛyʋ tɩŋɩna ɛ-lɔnsɩnɖɛ yɔɔ nɛ ɛmaɣzɩ nɛ ɛɖʋ-tʋ yem.
Paa ɛyʋ eecosi suwe yɔ, ɖɔm ɛɛnɩɣ. Pʋ-tɔbʋʋ se ɛyʋ ɛɛtɩlɩɣ ɖeyi ɖeyi mbʋ alɩwaatʋ kɛna kpem yɔ. Tɔm cosuu tɩŋɛ tɛkɛ lɩmaɣza lɩzʋʋ : ɛyʋ lɛɣzɩɣ alɩwaatʋ lɛɣzʋʋ mbʋ yɔ wɛ wazaɣ pɩdɩɩfɛyɩ.
Paapɩzɩɣ pamaɣzɩ alɩwaatʋ ɛzɩ tɩwɛʋ yɔ. Pʋ-tɔbʋʋ se paapɩzɩɣ pamaɣzɩ-tʋ ɛzɩ pamaɣzɩɣ pʋyʋ yem yɔ. Pʋwɛɛ se ɖɩnɩɩ tɔm ndʋ tɩkɔŋ nɛ wayɩ yɔ tɩ-taa mbʋ payaɣ se alɩwaatʋ maɣzʋʋ yɔ hɔɔlʋʋ nakʋyʋ nɛ mbʋ pɩkɛ alɩwaatʋ maɣzʋʋ yɔ ɖɩjaɣyɛ naɖɩyɛ taa.
Nabʋyʋ ɛɛlaba nɛ pɩɖɛɛ nɛ nabʋyʋ ɖɔɖɔ ñatasɩ labʋ sɔnɔ, mbʋ pɩlaba nɛ pɩɖɛɛ yɔ nɛ mbʋ pɩlaba sɔnɔ yɔ, pɩ-hɛkʋ taa maɣzɩtʋ kɛɣna kɩyakɩŋ. Pʋ-tɔbʋʋ se, ɖɩkpaɣ ɛzɩ nabʋyʋ laba [[Hodo wiye|hodo]] nakʋyʋ wiye. Lɛɛbʋ ñala mazaɣ nakɛyɛ wiye. Yee pamaɣzɩɣ alɩwaatʋ ndʋ tɩwɛ hodo nɛ [[Mazaɣ wiye|mazaɣ]] pɛ-hɛkʋ taa kɔyɔ, pɔtɔŋ se tɔm ndʋ tɩɩlaba hodo wiye nɛ ndʋ tʋtʋ ñala mazaɣ wiye yɔ, pɛ-hɛkʋ taa kɩyakɩŋ naanza wɛna.
[[Fichier:Wooden_hourglass_3.jpg|vignette|Wooden hourglass 3]]
Alɩwaatʋ maɣzʋʋ lɛɣzɩ paa ɖooye ɛyʋ wezuu caɣyʋ. Pɩlɛɣzɩ ɖɔɖɔ ɛyʋ tisuu [[Ɛsɔ]] sɛtʋ yɔɔ nɛ pɩtɛ pɩlɛɣzɩ ɖɔɖɔ ɛ-lɔnsɩnɖɛ kpɛlɛkʋʋ. Alɩwaatʋ maɣzɩtʋ lɛɣzɩ sakɩyɛ ɖɔɖɔ tɩlɩtʋ kpɛlɛkʋʋ piliŋa nʋmɔʋ taa.
Tɩlɩtʋ kpɛlɛkʋʋ piliŋa ñɔtɔŋ se alɩwaatʋ kɛna wɛtʋ natʋyʋ yaa kawɩlaɣ tɛ maɣzɩtʋ. Piyele ɖama tʋʋzʋnaʋ tɛ kɛʋ piliŋa cɔlɔ lɛ, mbʋ payaɣ se alɩwaatʋ yɔ, pɩlɩɣna paa weyi ɛnaɣ naʋ mbʋ yɔ pʋ-cɔlɔ. Piliŋa ŋga, kakaɖɩɣ kpayɩ se tomiye naɖɩyɛ wɛ alɩwaatʋ nɛ loniye pɛ-hɛkʋ taa siŋŋ.
Samaɣ ndɩ ndɩ taa ɛyaa sakɩyɛ tɔŋ se mbʋ pɩɖɛwa yɔ, pɩwɛ wayɩ nɛ mbʋ pʋkɔŋ yɔ, pʋpʋ ñɛwɛɛ ɛsɩndaa. Ɛlɛ, aymara samaɣ taa ñɩma ñɛlɛɣzɩɣ pɩtɛ alɩwaatʋ ńdʋ. Paba ñɔtɔŋ se mbʋ pɩɖɛwa yɔ, pasɩma-pʋ. Pʋwɛna ɛyʋ ɛsɩndaa kiŋ nɛ piyele mbʋ pɩtatɩɩkɔmda yɔ, paasɩ-pʋ, yee mbʋ pʋwɛna ɛyʋ wayɩ kiŋ.
[[Fichier:Standard_Time_Zones_of_the_World_(August_2013).pdf|vignette|Standard Time Zones of the World (August 2013)]]
Alɩwaatʋ wɛna tɔbʋʋ nɩʋ nabʋlɛ taa. Nabʋyʋ taa kɔyɔ, ɛyʋ ɖɔŋ nɛ ewokina alɩwaatʋ tɛ sizika cɔlɔ kiŋ ewoki you nakʋyʋ loluu. Yaa nabʋyʋ taa lɛ, pʋyʋ kɩtalɩm wokiŋna ɛyʋ yɔɔ kiŋ : nʋmɔʋ haʋ ñɔtaa kɛlɛ…
9sg8t3s7chvjsljur50w4x024xbyk26
Tomnaɣ
0
3077
13748
13334
2019-04-04T17:50:54Z
Gnangbade
58
liens, photos
13748
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Black_woman_surface_diagram_from_behind.svg|vignette|Black woman surface diagram from behind]]
Lɔnsɩnɖɛ kpɛlɛkɩyaa, mbaa payaɣ se [[Filozofii|filosɔɔfʋ]] waa, maɣzɩɣ se tomnaɣ kɛ mbʋ ɛyʋ pɩzɩɣ ɛnɩɩna maɣzɩm taa yɔ. Pañɩnaa nɛ pana se walanzɩ nɛ kɩɩkpɛndɩyʋ nɛ hɩlɩmɩyɛ pɛwɛna tomnaɣ taa. Kawɩlaɣ kpɛlɛkʋʋ tʋmɩyɛ labɩnɩyaa tɔŋ se ɛyʋ tomnaɣ wɛ ndɩ nɛ walanzɩ tomnaɣ. Ɛyʋ tomnaɣ kɛŋna cɩɖɩɖɩ tomnaɣ yaa tomnaɣ siŋŋ. Kɛkɛ tomnaɣ siŋŋ, mbʋ pʋyɔɔ yɔ, katamsɩna ka-tɩ maɣmaɣ.
Walanzɩ tomnaɣ ñɛkɛna wonuu tɔnʋʋ yem. Kɩfɛyɩna wezuu. Ɖooo caanaʋ ɛyʋ pʋzɩ ɛ-tɩ se ɛna se ɛbɛ wɛ tomnaɣ nɛ ciyam yaa kalɩzaɣ pɛ-hɛkʋ taa. Pʋ-tɔbʋʋ se ɛyʋ ñɩnaa se ɛna se ɛbɛ kɛ tomnaɣ nɛ ɛbɛ kɛ ciyam.
Lɔnsɩɖɛ kpɛlɛkɩyaa nabɛyɛ tɔŋ se tomnaɣ nɛ ciyam kpɛkpɛnda kpɛm, pɛkɛ kʋɖʋm. Se patayasɩ ɖama. Pʋ-tɔbʋʋ se alɩwaatʋ ndʋ tomnaɣ fɛyɩ yɔ, ciyam fɛyɩ ɖɔɖɔ. Mba pɔyɔɔdʋʋ mbʋ yɔ, pa-taa kɔyɔ ɖajaa Spinoza. Lalaa ñɔtɔŋ se tomnaɣ wɛ ndɩ nɛ ciyam, se pɛkɛ pʋdʋnaa naalɛ ndɩ ndɩ.
Tomnaɣ tɔbʋʋ lɩzʋʋ wɛ ndɩ ndɩ pɩlɩɩna lɔnsɩɖɛ kpɛlɛkɩyaa maɣzɩm ndɩ ndɩ cɔlɔ.
[[Fichier:Black_man_surface_diagram_from_behind.svg|vignette|Black man surface diagram from behind]]
Lɔnsɩnɖɛ kpɛlɛkɩyʋ Lucrèce ñɔyɔɔdʋʋ Ɖo-tomnaɣ kɛ ciyam tɛ kuhuzum. Filosɔɔfʋ ɛnɛ, ɛ-maɣzɩm taa lɛ, ɛtɔŋ se tomnaɣ feŋuu na ciyam yɔɔ, ŋga huuzuuna kʋ-yɔɔ.
Lɔnsɩnɖɛ kpɛlɛkɩyʋ [[Platon]] ñɔtɔŋ se alɩwaatʋ ndʋ ciyam posuuna tomnaɣ kpaagbaa kpem yɔ, kɩpɩzɩɣ nɛ kɩmaɣzɩ siŋŋ. Alɩwaatʋ ndʋʋ lɛ, tomnaɣ yɛlɩɣ.
Piyele lɔnsɩɖɛ kpɛlɛkɩyʋ [[René Descartes|Descartes]] ñɔtɔŋ se tɔm piye tomnaɣ wɛ nabʋlɛ taa. Yee pɔyɔɔdɩ yem se tomnaɣ kɔyɔ, pɩkɛ wonuu kɩlɩzʋʋ tɛ hɔɔlʋʋ nakʋyʋ nɛ mbʋ pɩtɩŋɛ pʋwɛ kedeŋa yɔɔ yɔ. Ɛlɛ, yee ɖɩyɔɔdʋʋ abalʋ yaa halʋ tɛ tomnaɣ tɔm kɔyɔ, ɖɩyɔɔdʋʋ tɔnʋʋ tɩŋa ŋgʋ kɩtamsɩna abalʋ ɛnʋ e-ciyam yɔ kʋ-tɔm.
Lɔnsɩɖɛ kpɛlɛkɩyʋ Spinoza ñɔtɔŋ se, ɛnʋ nɩʋ taa lɛ, pɔyaʋ se tomnaɣ yɔ, pɩkɛ pʋyʋ mbʋ pɩwɩlɩɣ Ɛsɔ keem yɔ.
Piyele lɔnsɩɖɛ kpɛlɛkɩyʋ Leibniz cɔlɔ lɛ, pʋyʋ wezuu tʋ tomnaɣ kɛ Ɛsɔ tɛ ñɩɣyʋʋ nakʋyʋ. Ɛtɔŋ ɖɔɖɔ se tomnaɣ kɛ tɩ-yɔɔ tɛ tʋmɩyɛ labʋ ñɩɣyʋʋ ŋgʋ kɩkɩlɩ tɩ-yɔɔ tɛ tʋmɩyɛ labʋ ñɩɣtʋ kilubitu tɩŋa payɩ yɔ.
f67g930196sjn870yno958lhg3gcezw
Kɩmaŋ wɛʊʊ
0
3078
14861
13336
2020-12-11T01:29:39Z
45.167.72.22
14861
wikitext
text/x-wiki
Kɩmaŋ wɛʊʊ, tʊzʊʊ nɔmɔʊ taa pɩkɛ lɩmaɣzɩyɛ nɖɩ ɖɩ-taa panaɣ tɔm lɛɛzʊʊ kʊyʊntʊ yaa sakɩyɛ yɔ. Pɔtɔŋ se pañɩnɩ ɖeyi ɖeyi ñʊŋ lɛ, pɩkɛ nɔmɔʊ ñɩnʊʊ mbʊ papɩzɩ pehiɣ lɛɛzɩyʊ tovonum tʊ yɔ. Lɛɛzɩyʊ ɛnʊ papɩzɩɣ paya-ɩ se paasɩŋɩ-ɩ. Ɖeyi ɖeyi wɛʊʊ pɩzɩɣ pɩwɛna wɛtʊ naa sakɩyɛ nɛ panaɣ-wɛ tʊzʊʊ pilinzi ndɩ ndɩ taa, pɩkpɛndɩna lɛɣtʊ laɣsɩ naa taa kɛlɛ pɩlaɣsɩ tɛkpɛndɩ.
Ɖɩkpaɣ ɛzɩ ndʊ palɩzɩ-tʊ Al-Khawarizmi takayaɣ taa mbʊ yɔ, ɛnʊ kɛna ñʊŋ kalʊʊ tʊmɩyɛ caa. Ɛyʊ nɔɔyʊ sɩba nɛ eyele piyaa naanaza kɛlɛ ɛtɛyɩ-wɛ ñɩm ɛzɩ pɔpɔzʊʊ yɔ.
Ɛzɩ ɖɩkpaɣ ndʊ ɖɩtɛma yɔɔdʊʊ yɔ, pamaʊ matʊ ndʊ kɩmaŋ wɛʊʊ mbʊ yɔ, pʊ-tɔbʊʊ ɖeyi ɖeyi tɛyʊʊ ɖɩkɛ kʊyʊnɖɩyɛ nɛ kajalaɣ ndʊ.
Nɔɔnɔɔ anasaayɩ ñɩɣtʊ yɔɔ taʊʊ kɩlɩ wɛʊʊ ɖeu kɩmaŋ tɛyʊʊ nɔmɔʊ taa. Wondu ndʊ palakɩna pʊ-tʊmɩyɛ yɔ yeki nɛ pehikiɣ mɛɛsaɣ tɛɛ masɩ kɩñɔzasɩ nɛ nzɩ kɛna [[kiɖe]] keem kɛ mɛɛsaɣ tɛɛ matʊ ɖeɖe nɔmɔŋ wɩlɩɣ takayasɩ ɖeɖe.
5a95qyojydpo9zj99omu9yt5s55nnyx
Norge
0
3080
13354
2019-02-24T19:56:11Z
Magnefl
1902
redirect
13354
wikitext
text/x-wiki
#redirect [[Nɔɔrɩvɛɛzɩ]]
1o76zgdya9v0nx7ix90uapvz0osxtx7
Noreg
0
3081
13355
2019-02-24T19:57:08Z
Magnefl
1902
redirect
13355
wikitext
text/x-wiki
#redirect [[Nɔɔrɩvɛɛzɩ]]
1o76zgdya9v0nx7ix90uapvz0osxtx7
Norgga
0
3082
13356
2019-02-24T19:57:53Z
Magnefl
1902
redirect
13356
wikitext
text/x-wiki
#redirect [[Nɔɔrɩvɛɛzɩ]]
1o76zgdya9v0nx7ix90uapvz0osxtx7
Abeti Masikini
0
3084
15827
15826
2022-01-23T19:25:12Z
Mykola7
3320
Undid edits by [[Special:Contribs/Turkivechhobot|Turkivechhobot]] ([[User talk:Turkivechhobot|talk]]) to last version by Gnangbade
15827
wikitext
text/x-wiki
[[File:Abéti Masikini 1989 (cropped).jpg|thumb|Abéti Masikini 1989 (cropped)]]
Abeti Masikini kɛna [[Kɔŋgo Kinsasa|Koŋgo]] ɛjaɖɛ taa hendu teyu sɔsɔ nɔɔyʊ nɛ palʊla-ɩ [[kamɩŋ fenaɣ]] kɩyakʊ nakʊ ñɩŋgʊ wiye pɩnaɣ [[1954]] kɛ tɛtʊ ndʊ payaɣ-tʊ se Stanleyivilli yɔ kɛ Kisaŋginii, Koŋgoo ɛjaɖɛ taa. Ɛsɩbɩna pɩcɛɛɖɛ kʊdɔŋ kɛ salaŋ fenaɣ kɩyakʊ 28 pɩnaɣ 1944 kɛ [[Fransɩɩ|Fransɩ]] ɛjaɖɛ taa ɛwɛna pɩnzɩ 39. Koŋgoo ɛjaɖɛ ñʊʊdʊ kacalaɣ ñɩnʊ payaɣ se Jean-Pierre Finant (1922-1961) nɛ ɛnʊ lʊlɩna Abeti Masikini.
Ɛ-tɛɛ wendu tɛu taa wɛ ɖeu nɛ payɛ nɖɩ ɛpaɣ yɔ ɖɩnɩɩzɩna Koŋgoo taa sɔnzɩ payɛ; pɩtasɩ ɖɔɖɔ lɛ hendu ndʊ eteu yɔ tɩtɔzʊ mbʊ pɩɩwɛ ɖeu nɛ pɩtɛma ɖɛʊ yɔ. Ɖɔɖɔ lɛ mbʊ mbʊ pɩwɛ ɖeu nɛ pɩsɔzʊ ɛyʊ lɔŋ camɩyɛyɔ nɖʊ eteu.
Jean-Pierre Finant nɛ e-tɛɛ asɛyʊ Marie Masikini palʊlɩna Abeti Masikini nɛ paya-ɩ se Elisabeth finant. Palʊla-ɩ kamɩŋ fenaɣ kɩyakʊ nakʊ ñɩŋgʊ wiye pɩnaɣ 1954 kɛ tɛtʊ ndʊ payaɣ-tʊ se Stanleyivilli yɔ kɛ Kisaŋginii, Koŋgoo ɛjaɖɛ taa. Palʊla-wɛ pɛkpɛnda pɩya litoozo nɛ pɛfɛyɩ kʊñɔŋ nakʊyʊ taa. Ɖooo pɩcatʊ taa kɛ ɛ-caa kpɛlɛka-ɩ piano mabʊ nɛ ɛɛwɛ ɖɔɖɔ kɛ peeɖe katolika ŋgbɛyɛ taa hendu teyaa taa.
Ɛpazʊ hendu teu camɩyɛ yɔ pɩɩkɛna alɩwaatʊ ndʊ ɛkatɩ Togo ɛjaɖɛ taa-tʊ weyi payaɣ-ɩ se Gérard Akueson yɔ (ɛlɛ ñaakɛ hendu teyu weyi payaɣ ɛlɛ se [[Bella Bellow]] yɔ ɛtɛ tatasɩ lɩzɩyʊ nɛ paawoba [[Kinsasa]] peeɖe). Powoba peeɖe mbʊ lɛ ɛsɔɔlɩ se ɛnɛ-wɛ pɛkpɛndɩ pala amʊʊzɛɛ ɛlɛ pɩɩcɔʊ. Pɩla mbʊ nɛ Gérard Akueson heyi-i se pɩwayɩ lɛ ewoki peeɖe ɛmaɣmaɣ ɛ-yɔɔ nɛ pɩla mbʊ ɖɔɖɔ. Ɛsɛʊ hɩɖɛ se Abeti Masikini yɔ pɩtɛkɛ nabʊyʊ yem: pɩɩkɛna Mobutu alɩwaatʊ taa nɛ pɩkɛna kɩcɛyʊ se ɛyʊ esɛʊ hɩɖɛ kɔyɔ pɩkɛna ɛ-tɛ kʊnʊŋ taa hɩɖɛ.
[[Category:Minziiki laɖaa]]
[[Category:Halaa sɔsaa]]
6dxe56i0vi1f76pv8xt2iq9zlfe985e
Akon
0
3085
13749
13445
2019-04-04T17:53:43Z
Gnangbade
58
liens
13749
wikitext
text/x-wiki
[[File:Akon arrives in Mumbai for Ra.One recording.jpg|thumb|Akon arrives in Mumbai for Ra.One recording]]
Akon hɩɖɛ sɔsɔyɛ kɔyɔ Alioune Badara Thiam. Palʊla-ɩ Saint-Louis tɛtʊ taa, [[Misuurii|Misurii]] tɛtʋ taa kɛ ɖomaɣ fenaɣ 16 wiye pɩnaɣ [[1973]]. Alioune Badara Thiam kɛna [[Etaazuunii|Amerika]] nɛ [[Senegaalɩ|Senegalɩ]] hendu teyu nɔyʊ. Ɛnʊ kɛŋna hendu teya taa weyi ete eɖeke nɛ ɛpɩzɩ ɛkɛ kacalaɣ-tʊ nɛ naal-tʊ kɛ Billboard Hot 100 taa yɔ.
Palʊla Akon kɛ Saint-Louis, Misurii taa nɛ ɛ-caa nɛ e-ɖoo pɛkɛ Senegali ɛjaɖɛ taa mba. Ɛ-ɖaɣ taa paa-anɩ ɛsɔɔla hendu teu kamaɣ fɛyɩ nɛ ɛnʊ ɖɔɖɔ lɛ, ɛkpɛlɛkɩ cɩmɩŋ ndɩ ndɩ mabʊ. Senegali ɛjaɖɛ taa kɛ ɛcaɣ ɛpalɩ nɛ ɛɛwɛna pɩnzɩ lʊbɛ lɛ ɛɖɛ Etazunii taa nɛ ɛwɛɛ Niujɛrsii taa. Efemiye naɖɩyɛ aseɣɖe tɔm heyiyaa posaɣ-ɩ tɔm ndɩ ndɩ lɛ, ɛkɔɔ eheyi-wɛ se siŋŋŋ taa lɛ ɛ-hɩdɛ maɣsemaɣ kɛlɛ Alioune Badara Akon Thiam ɛlɛ ɛ-tatasɩ yɔɔ lɛ pamaɣ yɛ se Aliaune Thiam.
Akon tɔbʊ kɛlɛ nɛ [[Englɩsɩɩ kʊnʊŋ|aŋgilisi]] taa se: weyi paɖʊ-ɩ salaka yɔ. Yee ɛkpaɣ hɩɖɛ nɖɩ yɔ, pɩtɛkɛ yem; paaɖɩɣ-ɩ salaka ɖɔɖɔ mbʊ pʊ-yɔɔ ɛɛmɩla lɔɔɖɩyɛ nɛ pakpa-ɩ. Salaka taa peeɖe kɛ ɛɛwɛɛ (pɩnzɩ naatozo) nɛ ɛnɩɩ pɩ-taa nɛ ɛpaɣzɩ ɛ-tɩlɩtʊ wɩlʊ. Hendu ndʊ ndʊ etewaɣ yɔ ɛɖʊ-tʊ ñɩɣyʊ yɔɔ ɛcɛlɩ ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ-ɖɩ se SRC/Universal yɔ nɛ ɖɩlɩzɩ ɛ-tɛ kacalaɣ tataɣ, Trouble, pʊtɔbʊ se: cɛyɩtʊ [[Mɩsɩkʋm fenaɣ|mɩsɩkum fenaɣ]] 29 pɩnaɣ 2004.
Akon kɛ malʊ nɛ eɖiu aseɣla paale se ɛ-ɛsɔ sɛtʊ ndʊ tɩpɩsɩna-ɩ ɛyʊ nɛ ɛwɛɛ ɛyaa taa. Ɛyɔɔdʊ aŋgilisi kʊnʊŋ nɛ wolofi nɛ ɛɛtasɩɣ [[Fransɩɩ kʊnʊŋ|fransɩ]] tɔm yɔɔdʊ mbʊ pʊyɔɔ yɔ ɛsɔ-tʊ kpaɣna alɩwaatʊ ndʊ ɛwoba ɛcaɣ Etazunii taa yɔ. Ɛsɔɔ mbʊ pʊyɔɔ yɔ ɛwɛɛna pɩnzɩ lʊbɛ yeke nɛ ewolo peeɖe. Akon luba tatasɩ sakɩyɛ.
7o5i449c4uoj8vx9dkoktk4u77rft1k
Alpha Blondy
0
3086
18247
18246
2024-07-24T09:13:11Z
A09
3850
Révocation d’une modification réalisée par [[Special:Contributions/Bwana epic|Bwana epic]] ([[User talk:Bwana epic|discussion]]) et restauration de la dernière version réalisée par [[User:Medaho|Medaho]]
16488
wikitext
text/x-wiki
[[File:Alpha Blondy 2007.07.12 003.jpg|thumb|Alpha Blondy 2007.07.12 003]]
'''Alpha Blondy''', kɛna '''Seydou Koné''' hɩɖɛ kɩsɛsɛyɛ nɛ palʊla-ɩ kɔlaɣ fenaɣ kacalaɣ wiye pɩnaɣ [[1953]] kɛ Timbokro tɛtʊ taa, [[Kootidiivʊwarɩ|Kotidivuwari]] ɛjaɖɛ taa. Ɛkɛ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖi-taa hendu teyu sɔsɔ nɔɔyʊ nɛ hɛndʊ ndʊ eteu yɔ payaɣ-tʊ se rege. Kʊnʊmɩŋ weyi ɛ-taa ɛkɩlʊ hendu teu yɔ ɩnʊ lɛ: [[Fransɩɩ kʊnʊŋ|fransɩ]], tiwula, pawule nɛ [[Englɩsɩɩ kʊnʊŋ|aŋgilisi]]. Ɛkɛna hendu teyu weyi ajɛya kpeekpe sama camɩyɛ yɔ mbʊ pʊyɔɔ yɔ ɛcɔ ajaɛya sakɩyɛ taa nɛ ɛla hendu teu amʊzzɛ sakɩyɛ.
[[File:Alpha Blondy-01.jpg|thumb|Alpha Blondy-01]]
Palʊla Seydou Koné kɛ Timbokro tɛtʊ taa kɛ pɩnaɣ 1953 nɛ pɛkpɛnda pɩya nakʊ. Seydou Koné tanɩɩ siziŋ kɛ ɛ-pɩcatʊ taa mbʊ pʊyɔɔ yɔ ɛɛwɛ e-neze cɔlɔ nɛ ɛ-cozo kɛ palɩ-ɩ nɛ ɛlɛ ñasɩba. Afrika taa lɛ, weyi palɩɣ-ŋ yɔ ɛkɛ halʊ kɔyɔ, ɛ-walʊ yaɣ-ŋ se ɛ-halʊ nɛ yee pɩkɛ abalʊ kɔyɔ, ɛ-halʊ yaɣ-ŋ se ɛ-halʊ. Mbʊ talɩna Alpha Blondy; e-neze halʊ sɩba mbʊ lɛ, e-neze ɛnʊ ɛyaɣ-ɩ se ɛ-halʊ nɛ ɛwɛ-ɩ cʊnʊʊ yɔɔ yem wɩsɩ nɛ ɖoo. Pɔtɔma se: pɩɣa ŋga kacakɩ sʊsa cɔlɔ yɔ ŋga sɩŋna lɔŋ. Mbʊ ɖɔɖɔ talɩna Seydou Koné. Ɛcaɣ akpadɩya cɔlɔ nɛ ɛpaɣlɩ nɛ pɛkpɛlɛkɩ-ɩ teevenim yɔɔdʊ: pɩwɛɛ se ɛyʊ ɛyɔɔdʊʊ teevenim paale, taacɛtɩ tɔm, paa sɩm ɛsɩnda, taaseli.
Pɩnaɣ 1962 kɛ Seydou Koné woba e-ɖoo cɔlɔ kɛ Korogo tɛtʊ taa nɛ ɛlɛ kpaɣ-ɩ nɛ ewona Odiyene tɛtʊ taa, ɖenɖe ɛ-caa lakɩ tʊmɩyɛ kɛ Fransɩ anasayɩna cɔlɔ yɔ. Seydou Koné laba pɩnzɩ hiu peeɖe lɛ ɛkɛna sukuli pɩya cikpema nɛ sukuli kɩtɛzʊ taa mba nɔɔyɔɔ ɖɛyʊ nɛ pakʊmɩ-ɩ hɩɖɛ se Elvis Blondy. Pɩnaɣ ŋga ka-taa kɛ ɛmʊ ɛ-ɖamɩŋ 11 takayaɣ nɛ ɛsʊ Korogo sukuli kɩtɛzʊ taa.
Peeɖe ɛpazɩ hendu teu. Ɛɛsɔɔla aŋgilisi kpɛlɛkʊ pʊyɔɔ kɛ ɛñaɣ pana nɛ ɛyɔɖɩ e-ɖoo nɛ ɛlɛ tisi nɛ ewolo [[Liiberiya|Liberiya]] ɛjaɖɛ taa se ɛle sukuli [[Monrooviya|Monroviya]] tɛtʊ taa. Ɛlaba fenasi 13 ɛlɛ ɛkpɛlɛ aŋgilisi kunʊŋ. Pɩla mbʊ lɛ, ɛkɔɖɛyɩ tasɩ: ɛpɩsɩ ɛ-ɛjaɖɛ taa se ɛñɔɔzɩ ɛ-tɩ nɛ ɛɖɛɛ [[Etaazuunii|Etazunii]] taa nɛ ɛla sukulɩ kɩtɛzʊ nɛ ɛkpɛlɛkɩ hendu teu camɩyɛ nɛ ɛtʊlɩ hendu teu kɩgaʊ nakʊyʊ. Ɛɛwɛ nɛ ɛcɔʊ mbʊ yɔ ɛɛwɛɛ eluki hendu sakɩyɛ ɖɔɖɔ.
Alpha Blondy caa kɛ malʊ nɛ e-ɖoo ñɛkɛ krɩstʊ tʊ ɛlɛ ɛ-neze sɩɣza-ɩ camɩyɛ se ɛsɔɔlɩ paa anɩ. Pʊyɔɔ ɖɔɖɔ kɛ e-hendu sakɩyɛ taa eteu ɖama nɩnaʊ tɔm. Kɩyɛna fenaɣ taa kɛ pɩnaɣ 218 taa kɛ ewoba maka. E-hendu natʊyʊ taa ɛlɩʊ ñʊndɩna, ɛzɩ Blaise Compaoré yɔ, pawayɩ nɛ ɛyɔɔdɩɣ ɖɔɖɔ se hɔsɩ lɩzʊ fɛyɩ ɖeu.
[[Category:Minziiki laɖaa]]
[[Category:Abalaa sɔsaa]]
[[Catégorie:Wezuu caɣʋ tɔm]]
[[Catégorie:Palʋlɩ pɩnaɣ 1953 taa]]
ehfglq7vzpzkp747dzasnx5a55z33co
Angélique Kidjo
0
3087
15623
15515
2022-01-11T18:15:45Z
Gnangbade
58
added category
15623
wikitext
text/x-wiki
[[File:25o Premio da Musica Brasileira (14004847740).jpg|thumb|25o Premio da Musica Brasileira (14004847740)]]
Palʊla Angélique Kpasseloko Hinto Hounsinou Kandjo Manta Zogbin Kidjo kɛ [[Hasɩyaɖɛ fenaɣ|hasiyaɖɛ fenaɣ]] kɩyakʊ 14 pɩnaɣ 1960 kɛ Wiida tɛtʊ taa, [[Peenɛɛ|Penɛɛ]] ɛjaɖɛ taa. Ɛ-hɩɖɛ kɩsɛsɛyɛ kɛlɛ Angélique Kidjo nɛ ɛkɛ Penɛɛ ɛjaɖɛ taa hendu teyu sɔsɔ nɔɔyʊ. Ɛwɛ keteŋga kpeekpe taa halaa mɩnɩʊ waa mba peciɣda keteŋga nɛ pa-lɩmaɣza kɩpana yɔ.
Angélique Kidjo caa kɛ Fon tʊ nɛ ɛlakɩ tʊmɩyɛ kɛ ɖenɖe peyekɩɣ yaa pamʊʊ takayɩsɩ nɛ payaɣ se postɩ yɔ nɛ e-ɖoo kɛ [[Yʊrʊba kʊnʊŋ|yʊrʊba]] tʊ nɛ ɛkɛ hala mba palakɩ amʊzɛ nɛ tanaʊ yɔ pɔ-nɔɔyɔɔ ɖɛyɔ nɔɔyʊ. Angélique Kidjo kɛna pɩɣa lʊbɛ ŋga kɛ pɩya hiu taa. Pɩya sɩnɛ sɩsɔɔla tatasɩ ɛzɩ Johnny Hallyday yaa Claude François yɔ siwelesɩɣ nɛ sɩkpɛlɛkɩɣ aŋgilisi tɔm kɛ sukuli taa. Angélique Kidjo kaawɛna pɩnzɩ looɖo lɛ ɛsʊ e-ɖoo tɛ tʊmɩyɛ taa.
Mbʊ yebina nɛ ɛ-kalɩzaɣ pazɩ kasʊʊ hendu teu nɛ pɛ-tɛ sɔnzɩ payɛ. Kacalaɣ weyi ɛɛcʊɖa-ɩ yɔ ɛnʊ lɛ Miriam Makeba nɛ [[Bella Bellow]], weyi ɛlɛ kɛ [[Togo]] tʊ yɔ. Ɛzɩma e-hendu kaawɛ ɖeu camɩyɛ yɔ, piyebina nɛ ɛcɔɔ Afrika nɛ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa ajɛya sakɩyɛ taa. Pɩnaɣ 1983 taa kɛ ewoba [[Paarii|Paari]] tɛtʊ taa, [[Fransɩɩ|Fransɩ]] ɛjaɖɛ taa nɛ pɩlaba pɩnzɩ hiu lɛ ɛlʊlɩ ɛ-kalaɣ pɩɣa. Paa ɛwɛɛ ɛlakɩ tʊmɩyɛ se ɛhɛyɩ e-sukuli yɔɔ kɔyɔ, ɛɖɩɣna hendu teu sukuli wobo.
Kidjo kɛna UNICEF taa mba palʊkɩ se ɛyʊ ɛlɩɩ tanim taa yɔ pa-taa nɔɔyʊ kpaɣ ɖooo pɩnaɣ 2002. Mbʊ sɩnna-ɩ nɛ ɛpɩzɩ ɛcɔɔ Afrika ajɛya sakɩyɛ taa. Ɛtʊla pɩlɩʊ nqkʊyʊn Batonga, nɛ kɩsɩŋna hɛkʊ taa sukuli piya se pataalɩɩ sukuli. Pɩlɩʊ ŋgʊ kɩsɩŋna wɩlɩya nɛ kɩhaɣ sukuli wondu kɛ sukuli pɩya paa ɛzɩmtaa; kukuluu paa anɩ ɛ-ɛsɛ pɩkɩlɩna halabiya sukuli wonaʊ ɖeɖe. Angélique Kidjo tee hendu sakɩyɛ.
[[Category:Halaa sɔsaa]]
[[Category:Minziiki laɖaa]]
pl4pw7thh5les1jf4cy83pcb5seg09v
Baaba Maal
0
3088
18327
18306
2024-09-24T18:07:20Z
Eurohunter
1575
capital
18327
wikitext
text/x-wiki
[[File:Baaba Maal performing at the Opening Plenary at the New Theatre.jpg|thumb|Baaba Maal performing at the Opening Plenary at the New Theatre (2011)]]
Baaba Maal kɛna [[Senegaalɩ|Senegali]] ɛjaɖɛ taa hendu teyu nɛ citaɖi cɩmʊ maɖʊ nɔɔyʊ nɛ ɛkɛ fɩlandɩ tʊ. Palʊla-ɩ [[Mɩsɩkʋm fenaɣ|mɩsɩkʊm fenaɣ]] kɩyakʊ 13 pɩnaɣ [[1953]] kɛ Podori tɛtʊ taa, pɩñɔtɩna Futa-Toro nɛ pɩwɛ pɔɔ ŋga payaɣ-kɛ se senegali yɔ ko-cɔlɔ kpam nɛ pɛkɛ kpakpasɩ kpayaa. Ɛkpelɩka Kora mabʊ nɛ cɩmɩŋ ndɩ ndɩ mabʊ ɖɔɖɔ.
Ɛnɛ ɛ-taabalʊ nɔɔyʊ ɛlɛ kɛ yʊlʊm, Mansour Seck, nɛ ɛmakɩ cɩmɩŋ nɛ keesi, pɩtasɩna hendu teya nabayɩ ɛzɩ 70 yɔ pɔcɔ Afrika wɩsɩ ɖɩɖuyɛ taa ajɛya nɛ palakɩ amʊzɛ. Eewoba [[Paarii]] tɛtʊ taa, Fransɩ ɛjaɖɛ taa nɛ ɛkpɛlɛkɩ tuuɖe taa hendu teu nɛ ɛpɩsa ekpe ɛ-tɛ lɛ ɛnɛ ɛ-taabalʊ, Mansour Seck patʊlɩ [[Taakarɩ]] tɛtʊ taa, Senegali ɛjaɖɛ taa, kɛ hendu teu ŋgbɛyɛ naɖɩyɛ kɛ pɩnaɣ 1985 nɛ paya-ɖɩ se: ''Daandele Lenol'', pʊtɔbʊ se: Samaɣ tɩŋga nɔɔ.
Pɩnaɣ 1990 ewoba [[Eerɔpʋ tɛtʋ wandamm|Erɔpʊ]] taa lɛ ɛkatɩ Peter Gabriel nɛ ɛna-ɩ palɩzɩ tataɣ nakayɩ, Passion. Kpaɣ 1990 nɛ 1993 lɛ, Baaba Maal lɩza tatasɩ naatozo: Taara, Baayo et Lam Toro. Tatasi nzɩ sɩ yɔɔ kɛ pasɩma-ɩ camɩyɛ kɛ tuuɖe ajɛya taa. Ɛlɛ tatasɩ nzɩ ɛlɩza pɩnaɣ 1994 yɔ, ''Fir' in Fouta'' nɛ ''African Woman'' (Afrika halʊ) siyebina nɛ pasɩmɩ-ɩ keteŋa kpeekpe taa. Pɩnaɣ 2018 ɛɖʊ nesi kɛ mba Ludwig Göransson sɩŋgaɣna se palɩzɩ ''Black Panther'' tɛ kɩlɛmɩŋ kanahaʊ yɔ.
[[Category:Minziiki laɖaa]]
[[Category:Abalaa sɔsaa]]
ok4bwn71h3x5fdiyebec6tnnwlx3oj8
Balla et ses balladins
0
3089
13856
13450
2019-04-07T19:36:55Z
Gnangbade
58
13856
wikitext
text/x-wiki
Balla kɛna hendu teyu nɔɔyʊ nɛ eteu taa lɛ ɛna ɛyaa nabɛyɛ paɖʊna ŋgbɛyɛ nɛ palakɩ amʊʊzɛ. Ɛnʊ teu lɛ papa ñapaɣ ɛlɛ samaɣ hɛkɩŋ taa kɛ ɛsɔɔla ɛ-faawɩyɛ yaa payɛ labʊ yaa ñɔɔzʊ. Palɩza pɩtɛ tanaŋ kʊʊ kɛ [[Kinee-Konakrii|Kiinee]] ɛjaɖɛ taa pɩnaɣ 1962 nɛ pɩtalaɣ pɩnaɣ 1984 lɛ, akpaɣ anʊmɔʊ pʊtɔbʊʊ se aɖɩ. Samaɣ hɛkɩŋ taa patʊ yaa tanaŋ kʊʊ mbʊ a-nɔɔ yɔɔ ɖɛyʊ kɛ payawaɣ se Balla Onivogui nɛ pakpaɣ-wɛ ɛzɩ Kiinee taa mba mba pakɩla hendu teu lɔŋsɩŋɖɛ yɔɔ yɔ.
Pakpaɣ-wɛ mbʊ mbʊ pʊyɔɔ yɔ patɩɩzaɣna hendu teyaa laala ɛlɛ pʊmʊʊna-wɛ ɛzɩ mba tena-tʊ yɔ.
Pɩnzɩ 1960 taa lɛ, Balla nɛ ɛ-tɛ payaa kaakɛna mba pañamsaɣ Kiinee kɛ pɩtɛ alɩwaatʊ ndʊ tɩ-taa yɔ.Tanaŋ kʊyaa yaa payaa panɛ ɖenɖe pɩkɩla-wɛ nayʊ yɔ peeɖe lɛ: N'na soba, Sakhodougou nɛ Paulette, samba nɛ kogno koura.
Mba pɛkpɛnda nɛ panɛ Balla peteu hendu nɛ pabaɣ ɛyaa hɛkɩŋ taa yaa palakɩ tanaŋ kɛ samaɣ taa yɔ, pa-taa kɔyɔ: Balla Onivogui, ŋgandɩyɛ hʊlɩyʊ, (ɛsɩba pɩnaɣ 2011), Pivi Moriba, ŋgandɩyɛ sɔsɔyɛ hʊlɩyʊ, Sekou pɛɖɛyɩ-ɩ se « Docteur » Diabaté, ɛlɛ makɩna citaɖi, Sekou Kouyaté; Fodé n'Diagne; Souleymane Sylla; Famoro Kouyaté; Kemo Kouyaté; ɛlɛ makɩna citaɖi ŋgʊ kɩwɛ hendu kalɩya taa; Nestor, hendu kalɩyʊ; Ibrahima Kouyaté, Agnero Diakité; Emile benny soumah.
Ɛyaa panɛ, mba pasɩba yɔ, mba kɩlɩna ɖɔʊ. Emile benny soumah, Chant, Agnero Diakité, Sekou Kouyaté, Nestor nɛ Kemo Kouyaté peɖeke pɩkaza.
aoznth587orr541swpcj2x8doxpk4bt
Bambeya Jazz
0
3090
15625
13857
2022-01-11T18:17:34Z
Gnangbade
58
categories
15625
wikitext
text/x-wiki
[[File:Sekou Bembeya Diabaté.jpg|thumb|Sekou Bembeya Diabaté]]
Bambeya Jazz kɛna [[Kinee-Konakrii|Kiinee]] ɛjaɖɛ taa hendu teyaa ŋgbɛyɛ nɔɔ kʊɖʊmaɣ naɖɩyɛ nɛ paɖʊ nɔɔ kʊɖʊmaɣ agbeɣla ana pɩnaɣ [[1961]]. Agbeɣla anɛ alɩ mandɩŋgɩ hendu teu kamaɣ fɛyɩ nɛ awɛɛ aɖɛʊ nɛ ɛsɩnda lɛ, pesidi [[Kitaari|kiitarɩ]] mabʊ nɛ [[Kuubaa]] ɛjaɖɛ taa salsa nɛ jaazi. Ŋgbɛyɛ ɖɩnɛ ɖɩñɔ [[ɖomaɣ fenaɣ]] kɩyakʊ 15 wiye pɩnaɣ kʊɖʊmaɣ ŋga ka-taa nɛ hɩɖɛ ɖɩnɛ lɩm pɔɔ ŋga payaɣ-kɛ se Peyila yɔ ka-hɩɖɛ. Kɩgaʊ ŋgbɛyɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛ mʊsɩ tɩna mʊ soo mabʊ kacalaɣ nimiye ɖomaɣ fenaɣ taa pɩnaɣ 2011 kɛ Tamani d'Or tɛtʊ taa kɛ [[Pamakoo]] taa, [[Maalii]] ɛjaɖɛ taa.
Pɩɩkɛna hendu teu nɛ payɛ santaɖaʊ litoozo ŋgʊ nakʊyʊ. Kpaɣ nɛ ɖooo pɩnzɩ niiniwa (50) kɛ mbʊ yɔ, Afrika taa hendu teyaa nabɛyɛ tatasɩda samdʊ nimiye nɖɩ Mʊʊ. Ŋgbɛyɛ ɖɩnɛ ɖɩñaɣ pana nɛ ɖɩɖɔŋ Maalii ɛsɩnda wobu nɛ ɖɩ-ɛsa kuliye yɔɔ camyɛ. Alɩwaatʊ ndʊ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩmʊwaɣ ɖɩ-tɩ yɔɔ wɛʊ pɩnaɣ 1958 yɔ ɖɩ-ñʊʊtʊ sɔdʊ sɔsɔʊ, [[Ahmed Sékou Touré|Sekou Touré]], maba kobuka sɔsɔɣa ɖɔɖɔ mbʊ se paa-anɩ ɛwɛɛ ɛ-tɩ yɔɔ nɛ ɛɖɔkɩ ɛ-tɛ sɔnzɩ kpam yɔ.
Pɩnzɩ 1960 nɛ 1970 taa kɩgaʊ ŋgbɛyɛ ɖɩnɛ pɩnawaɣ-ɖɩ kamaɣ fɛyɩ. Pɩnaɣ 1966 kɛ ŋgbɛyɛ ɖɩnɛ ɖɩpɩsa [[Maalii]] ɛjaɖɛ kɩgaʊ ŋgʊ paa anɩ ɛsɩuma yɔ. Pɩnaɣ 1973 taa kigiliu nakʊyʊ sʊ ŋgbɛyɛ nɖɩ nɛ nikaɣ sʊʊ pa-taa paa anɩ. Kigiliu ŋgʊ lɛ se Pa-tabalʊ hendu teyu sɔsɔ Demba Camara siba kɛkpɛtɛsaɣ nakayɩ taa yɔ. Looɖiyɛ kɛ ɛlabɩna kɛkpɛtɛsaɣ ŋga. Pɩnaɣ 1990 taa kɛ Bembeya Jazz kɩgaʊ kʊnɛ kɩɖaɣna paɣzɩʊ.
[[Category:Minziiki laɖaa]]
[[Category:Abalaa sɔsaa]]
a4vmah32wzd2450ri8lsh3vbyufh821
Bella Bellow
0
3091
15620
15517
2022-01-11T18:13:57Z
Gnangbade
58
added categories
15620
wikitext
text/x-wiki
Bella Bellow kɛna [[Togo]] ɛjaɖɛ taa pʊɣa nakayɛ nɛ kaakɛ hendu teyu. Palʊla-ɩ [[Ceviye]] tɛtʊ taa, [[kɔlaɣ fenaɣ]] kacalaɣ kɩyakʊ wiye pɩnaɣ [[1945]] nɛ ɛsɩ Lilikope tɛtʊ taa, Togo ɛjaɖɛ taa, [[Saŋayɩŋ fenaɣ|saŋgayɩŋ fenaɣ]] kɩyakʊ hiu wiye pɩnaɣ [[1973]] ɛɛwɛna pɩnzɩ nɛɛlɛ nɛ litoozo. Bella Bellow kɛna pʊɣa kacalaɣ ñɩŋga ɛ-ñma cɔlɔ nɛ palʊla-wɛ pɛkpɛnda pɩya lʊba.
Ɖooo ɛ-pɩcatʊ taa kɛ ɛpaɣza hendu teu. Ɛmʊ ɛ-ɖamɩŋ looɖo takayaɣ nɛ hɛkʊ taa sukuli ɖamɩŋ naanza takayaɣ lɛ, ɛɖɛ nɛ ewolo [[Abɩɩjaŋ|Abiijaŋ]] tɛtʊ taa, [[Kootidiivʊwarɩ|Kotidiivʊwaɖi]] ɛjaɖɛ taa se ɛla takayɩsɩ mabʊ sukuli. Peeɖe ɛñaɣ pana nɛ ɛkpɛlɛkɩ solfɛɛzɩ kɛ sonzi nɛ ɛsakuliye pɩlɩʊ taa.
Pɩnaɣ 1965 kɛ Bella Bellow woba, [[Peenɛɛ|Ɖahʊma]] ɛjaɖɛ taa nɛ etee hendu alɩwaatʊ ndʊ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩmʊ ɖɩ-yɔɔ wɛʊ nɛ payaɣ-ɖɩ se Peenɛɛ yɔ. Pɩnaɣ 1966 tɛ [[ɖomaɣ fenaɣ]] taa kɛ nɔnɔsɩ ndɩ ndɩ paɣza sɩ-tɩ tʊlʊ kɛ Beela Bellow alɩwaatʊ ndʊ ɛma ɛ-hɩɖɛ kɛ [[Taakarɩ|Takarɩ]] tɛtʊ taa, [[Senegaalɩ|Senegalɩ]] ɛjaɖɛ taa, nɛ ewolo etee hendu yɔ.
Pɩɩkɛna ɛyaa kɩkpɛda hendu teyaa kasandʊ sɔsɔtʊ natʊyʊ ɖeɖe. Ɛlakaɣ sukuli kɩtɛzʊ taa kɛ [[Sɔgɔɖɛyɩ]] tɛtʊ taa lɛ, Togo ɛjaɖɛ hɛkʊ nɛ hɛkʊ taa tɛtʊ natʊyʊ, kɛ ɛ-wɩlɩʊ weyi ɛwɩlaɣ-ɩ pɩyʊ kɩlɩzʊ yɔ nɛ payaɣ-ɩ se Paul Ahyi yɔ eyeba nɛ ɛkatɩ Gérard Akueson nɛ ɛlɛ sɩŋna-ɩ. Mbʊ yebina nɛ ɛlɛ sɩna-ɩ nɛ pañɩnɩ mba papɩ camɩyɛ hendu teu nɛ tɩ-ñɔɔzɩʊ yɔ cabɩ nɛ ɛ-na-wɛ peteu.
Ɛyaa mba pa-taa kɔyɔ: Slim Pezin, Jeannot Madingué, Ben’s nɛ Manu Dibango.
Pɩnaɣ 1969 kɛ ɛlɩza ɛ-kacalaɣ hendu teu kɩlɛmɩŋ tataɣ nɛ ɛyaa-kɛ se Rockya. Pʊwayɩ kɛ ɛmaɣmaɣ pana nɛ ɛñɩnɩ ɛ-ɛyaa nɛ ɛna-wɛ peteu hendu nɛ pɛsɛ hɩɖɛ kpayɩ se Gabada.
[[Category:Halaa sɔsaa]]
[[Category:Minziiki laɖaa]]
qf1l3qc6gn3pblskv82xqa97t3wme0r
Boubacar Traoré
0
3092
15630
13872
2022-01-11T18:19:40Z
Gnangbade
58
categories
15630
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Boubacar_Traoré_(2).jpg|vignette|Boubacar Traoré (2)]]
Palʊla Boubakar Traoré kɛ [[Maalii]] ɛjaɖɛ taa pɩnaɣ [[1942]] kɛ Kayesɩ tɛtʊ taa. Boubacar Traoré kɛ hendu teyu sɔsɔ nɔɔyʊ nɛ ɛmaɣmaɣ elukina e-hendu. Pɛɖɛɣ-ɩ se Kar-kar pʊtɔbʊ se pɔyɔkɩ pɔyɔkɩ. Ɛ-hɩɖɛ ɖɩnɛ ɖɩlɩna ɛzɩma ɛmakɩ pombo camɩyɛ nɛ ɛpɛlɩɣ lala yɔ. Ɛɛkɛ evebu kpem lɛ ɛmakaɣ pombo ŋgʊ kamaɣ fɛyɩ.
Pɩpaɣzɩɣ-ɩ naʊ camɩyɛ yɔ, pɩnzɩ 1960 taa nɛ Boubacar Traoré ɛnʊ ɛɛkɛ Maalii ɛjaɖɛ taa sɔdʊ sɔsɔʊ nakʊyʊ. Ɛyaa sɔɔlɩ e-hendu teu nɛ tʊtɔya ɖɔɖɔ. E-hendu teu taa, ɛyɔdɩ ɛ-ɛjaɖɛ tɩ-yɔɔ wɛʊ tɔm nɛ ɖɩ-ñʊʊdʊ Modibo Keïta tɔm. Eteyele nɛ palɩzɩ ɛ-hendu kɩlɛmɩŋ takayɩsɩ tataɣ nakayɩ. Mbʊ yebina nɛ pɩwɛ se abalʊ ɛnʊ pɩkɛna-ɩ kɩcɩyʊ se ɛla tʊmayɛ ɛ-yɔɔ wɩɩ nɛ ehiu nɛ ɛtɔɔ.
[[File:Womex 2011 - Day 2 (6288662367).jpg|thumb|Womex 2011 - Day 2 (6288662367)]]
Pɩnaɣ 1968 paatɔ caca Maalii ɛjaɖɛ taa lɛ, Moussa Traoré wa Modibo Keïta nɛ ɛlɛ kɛna peeɖe ɛjaɖɛ ñʊʊdʊ. Mbʊ yebina nɛ Boubar Traoré tatasɩ hendu natʊyʊ teu Pɩkɔɔ pɩsɩɩna pɩnaɣ 1987. Alɩwaatʊ ndʊ eyeba hendu teu mbʊ yɔ lɛ, ɛyaa kamazaɣ se ɛ-tɔm tɛma se ɛsɩba, ŋgʊ ɛna ɛ-ɛsa. Ɛ-halʊ Sɩba pinaɣ 1989 alɩwaatʊ ndʊ ɛcaɣ lʊlʊ yɔ.
Pɩla mbʊ lɛ, ɛɖɛ ewolo Fransɩ tɛtʊ taa nɛ ɛmaɣ kʊtʊyɩŋ nɛ ɛcalɩʊ e-piya looɖo. Efemiye naɖɩyɛ kɛ Pritaaniki tʊ nɔɔyʊ nɩ Boubacar Traoré tataɣ nakɩyɛ taŋ kɛ [[Pamakoo]] radiyo nakʊyʊ taa nɛ ɛlɛ paɣzɩ-ɩ ñɩnʊ. Pʊkɔɔ pɩsɩɩna ɛna-ɩ nɛ ɛsɩŋna-ɩ. Ɛkacalaɣ hendu teu kɩlɛmɩŋ lɩzɩɣ takayaɣ lɩ Pɩnaɣ 1990 nɛ ɛyaa-kɛ se Mariama.
Boubacar Traoré tɛ hendu teu kɩlɛmɩŋ takayɩsɩ ɖɔɔ nɛ sɩ-taa kɔyɔ: Kongo Magni (Marabi, 2005), Denhou (Lusafrica, 2010), Mbalimaou (Man-ɖalaa), (kɔlaɣ fenaɣ taa pɩnaɣ 2015), Dounia Tabolo (Lusafrica 2017).
[[Category:Minziiki laɖaa]]
[[Category:Abalaa sɔsaa]]
ixzxz7bmyv70znmtknipnnum94593yf
Cheikh Lô
0
3093
13965
13454
2019-04-13T15:05:31Z
196.170.105.166
liens
13965
wikitext
text/x-wiki
[[File:Cheikh Lo Way Out West 2013 (cropped).jpg|thumb|Cheikh Lo Way Out West 2013 (cropped)]]
Palʊla Cheikh N'Digel Lô kɛ pɩnaɣ [[1955]] kɛ Pobo Tioulaso kɛ [[Purkina Fasoo]] ɛjaɖɛ taa. Ɛ-ñɩma kɛ [[Senegaalɩ|Senegalɩ]] ɛjaɖɛ taa mba. Ɖooo e-efebutu taa kɛ ɛpaɣzɩ hendu tteu nɛ ɛlakɩ mʊsɩ ɖɔɖɔ. Pʊwayɩ yɔ kɛ ɛkɔma ɛsʊ hendu teyaŋgbɛyɛ naɖɩyɛ taa, payaɣ-ɖɩ se Volta Jazz, nɛ ɛna kɩgaʊ ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩ-taa ñɩma peteu hendu.
[[File:Cheikh Lô-Mar de Musicas-2016 03.jpg|thumb|Cheikh Lô-Mar de Musicas-2016 03]]
Pɩnaɣ 1978 taa kɛ ewoba Senegalɩ ɛjaɖɛ taa nɛ ɛpaɣzɩ Mbalax kpɛlɛkɩɣ. Pɩnaɣ 1987 taa kɛ ɛna [[Kootidiivʊwarɩ|Kotidiivuwari]] taa hendu teya kɩgaŋ aŋgba ndɩ ndɩ nɛ [[Fransɩɩ|Fransɩ]] nɔɔ kʊɖʊmaɣ angba wena alɛ wɛ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa yɔ palakɩ mʊsɩ. Mbʊ sɩŋna-ɩ nɛ ewolo Fransɩ peeɖe kɛ pɩnaɣ 1987 nɛ ɛlɩzɩ hendu teu kɩlɛmɩŋ kanahaŋ sakɩyɛ.
Alɩwaatʊ ndʊ ɛ-ŋgbɛyɛ yɔkaa yɔ, eɖeke ɛlakaɣna ɛ-mʊsɩ nɛ esidu mbalax nɛ rege yaa sukusi. Pʊwayɩ yɔ ɛna ɛ-taabalʊ Senegalɩ tʊ nɔɔyʊ, Ibrahima Sylla palɩza hendu teu kɩlɛmɩŋ kanahaŋ takayɩsɩ naatozo. Cheikh N'Digel Lô wɛ Baye Fall ŋgbɛyɛ taa pʊ-yɔɔ kɛ eyeki ɛ-ñɔsɩ nɛ sɩwɛʊ ɛzɩ mba payaɣ-wɛ se rastawaa yɔ. Ekɛ malʊ pʊ-yɔɔ ɖɔɖɔ kɛ ɛsu cabanaa.
9gwcsw3ozag74vulmkh598tfn1eeon9
Daphne
0
3094
15520
13499
2022-01-07T19:24:59Z
Gnangbade
58
category
15520
wikitext
text/x-wiki
[[File:Daphné Njiè Efunde.jpg|thumb|Daphné Njiè Efunde]]
Daphne kɛna Njie Efundem Daphne hɩɖɛ nɛ ɛna wɩsɩ kɛ [[Salaŋ fenaɣ|salaŋ fenaɣ]] kɩyakɩ nɛɛlɛ ŋgʊ wiye pɩnaɣ [[1989]]. Ɛkɛ [[Kameruni]] ɛjaɖɛ taa hendu teyu sɔsɔ nɔɔyʊ. E-hendu ndʊ pasɩmna-ɩ kpem yɔ ndʊ lɛ Kalee. Tɩ-taa lɛ ɛyɔɔdʊ halɩpʊɣa nakɩyɛ tɔm nɛ halɩpʊɣa ŋga kasɔɔla efebu nɔɔyʊ nɛ ɛnaɣ-ɩ kpa lɛ, pɩwɛ-ɩ ɛzɩ papɩɩ lɩm kɛ ɛ-yɔɔ nɛ ɛñɔɔ yɔ. Palʊla Daphne Puyeya tɛtʊ taa, Kameruni ɛjaɖɛ taa.
Ɛɛwɛ hɛkʊ taa sukuli kɛ [[Duwala|Tuwala]] tɛtʊ taa lɛ hendu teu cʊɖa-ɩ. Ɛlaba sukulɩ kɩtɛzʊ kɛ ɛyʊ waɖɛ nɛ ɛyʊ tɩlɩtʊ kɛ Tuwala tɛtʊ ndʊ tɩ-taa. Pɩnaɣ 2013 kɛ ɛpaɣza hendu teu nɛ pɩnaɣ 2014 taa kɛ ɛlɩza ɛ-kacalaɣ kɛlɛm kɛlɛm hendu teu tataɣ. Pɩnaɣ 2016 taa kɛ pakpaɣ-ɩ ɛzɩ [[Afrɩka tɛtʋ wandamm|Afrika]] taa halʊ weyi ɛkɩla hendu teu camɩyɛ. Ɛna ɖa-caa Leo nɛ Salatiel peteuna hendu. Pɩnaɣ 2017 taa ɛcɔ Afrika ajɛya sakɩyɛ taa. Ajɛya ana a-taa kɔyɔ: [[Kootidiivʊwarɩ|Kotidivuwarɩ]], [[Peenɛɛ|Penɛɛ]], [[Togo]], [[Kaabɔɔ|Kaaboŋ]] nɛ [[Kinee-Ekwatoriyaaalɩ|Kinii Ekuwatoriyalɩ]].
[[Category:Halaa sɔsaa]]
2pz5ocr4785tqolac6jifs2s5bdnpzd
DJ Arafat
0
3095
15638
14363
2022-01-11T18:34:32Z
Gnangbade
58
categories
15638
wikitext
text/x-wiki
[[File:Arafat concert vrai.jpg|thumb|Arafat concert vrai]]
Paʊla Dj Arafat kɛ [[Kɔlaɣ fenaɣ|kɔlaɣ fenaɣ]] (26 wiye pɩnaɣ [[1986]]-[[2019]]) kɛ Yopugɔŋ tɛtʊ taa, [[Abɩɩjaŋ|Abiijaŋ]] tɛtʊ taa. Ɛ-hɩla kɩsɛsɛna kɔyɔ: Beerus Sama, Daishikan InfluenMento, César, 2 Fois Kora Man, Zeus d'Afrique, Termistocle, Yôrôbô, Sao Tao le Dictateur, Commandant Zabra, Kôrô Hé Kôrô Hé, 1500 volt, Apache 8500 volt, Vladimir, Le Roi De Clash du Coupé Décalé, Commandant Baracuda, Per Favor, 3500 Volt d'animation, Bezla. Arafat hɩɖɛ sɔsɔyɛ kɔyɔ Ange Didier Huon.
[[File:Arafat Dj en prestation 4.jpg|thumb|Arafat Dj en prestation 4]]
Ɛkɛ Kotidivuwarɩ ɛjaɖɛ taa hendu teyu sɔsɔ nɔɔyʊ nɛ Afrika taa lɛ, pakpaɣ-ɩ ɛzɩ mba pakɩlɩ hendu teu yɔ. Hendu ndʊ pakɩla-ɩ sɩmnaʊ yɔ ndʊ lɛ Kʊpedekale. Arafat nɛ Debordo Leekunfa palɩzɩna hendu teu kɛlɛm kɛlɛm tataɣ nakayɩ nɛ kɛ-tɛ payɛ payaɣ se kpɔŋgɔɔ. Payaɣ Dj Arafat caa se Tina Glamour (patasɩ yaʊ ɖɔɖɔ Tina Spencer) nɛ e-ɖoo kɔyɔ Pierre Huon « Wompi ».
E-ɖoo kɛ hendu teyu sɔsɔ nɔyʊ ɖɔɖɔ nɛ ɖooo ɛ-pɩcatʊ taa (ɛɛwɛna pɩnzɩ 11 yeke) kɛ ɛsʊ tapakʊyasɩ nùɔʊ nɛ kpaanzɩtʊ labʊ mbʊ pʊyɔɔ e-ɖoo taawɛna alɩwaatʊ se ɛcɔna ɛ-yɔɔ camɩyɛ. Ɛ-ɖalaa kɔyɔ: Houon Armand Stephane a.k.a TV3 DJ, Houon Severin, Houon Marie Emmanuelle, Houon Yves Raymond et Houon Franck Olivier Prince. Dj Arafat caa kɛ Kere tʊ nɛ e-ɖoo kɛ Pete nùɩnʊ.
[[Category:Abalaa sɔsaa]]
[[Category:Minziiki laɖaa]]
o0di3oe6gnarv6a3awsx3xyvzlor9t2
Djeli Moussa Diawara
0
3096
15639
13497
2022-01-11T18:35:11Z
Gnangbade
58
categories
15639
wikitext
text/x-wiki
Djeli Moussa Diawara na wɩsɩ pɩnaɣ [[1962]] kɛ [[Kinee-Konakrii|Kiinee]] ɛjaɖɛ taa. Patasɩɣ-ɩ yaʊ ɖɔɖɔ se Jali Musa Jawara nɛ ɛ-hɔʊ taa mba kɛna keeɣsɩ yayaa. Ɛ-caa yaɣ ŋgandɩyɛ nɛ e-ɖoo kɛna hendu teyu cɔɔcɩ nakʊyʊ hendu teya taa. Ɛpɩcatʊ taa kɛ ɛɛsɔɔla se ɛpɩsɩ mbʊ payaɣ nɛ pɛtɛ madɛŋgɩ kʊnʊŋ taa se « jali » yaa « djeli » yɔ, pʊtɔbʊ se keeɣa maɖʊ.
Pɩnaɣ 1970 taa kɛ Djeli Moussa pɩsa [[Abɩɩjaŋ|Abɩjaŋ]], [[Kootidiivʊwarɩ|Kootidivuwari]] ɛjaɖɛ taa nɛ ɛnɛ ɛ-ɖalʊ hɔʊ taa tʊ papaɣzɩ hendu teu. Pʊwayɩ lɛ ɛnɛ Djenne Doumbia peteʊ ɖɔɖɔ. Pɩnaɣ 1983 ɛlɩza ɛ-kacalaɣ hendu teu kilɛmɩŋ kanahaʊ nɛ ɛyaa-kʊ se LP Yasimika. Ɛ-tɛ hendu teu kanahaʊ kʊnɛ, halɩ nɛ sɔnɔ mbʊ yɔ Afrika kpeekpe taa kɩɩñɩɩzɩɣʊ nɔɔyʊ.
Pɩnaɣ 1990 kɛ ɛlɩza ɛ-tɛ hendu kanahaʊ nɛ ɛyaa-kʊ se Fimenkora piyele pɩnaɣ 2000 taa lɛ ɛnɛ ɛ-taabalʊ Bob Brozman palɩzɩ tataɣ ŋga payaɣ-kɛ se Ocean Blues - from Africa to Hawaï. Pʊwayɩ yɔ ɛnɛ Abdoulaye Diabaté nɛ Moussa Cissoko patʊla ɖamanɩnaʊ hendu teu ŋgbɛyɛ naɖɩyɛ, kora Jazz. Sina sɔnɔ mbʊ yɔ, palɩza hedu teu kɩlɛmɩŋ kanahaŋ naatozo. Pɩnaɣ 2011 taa kɛ ɛl;:i pɛ-ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩ-taa yem nɛ nɔɔyʊ ɛɛsɩŋ se ɛpɛ laba.
[[Category:Abalaa sɔsaa]]
[[Category:Minziiki laɖaa]]
90hxazqcedvp7bv0ci10zjsw9l5bshy
Emmanuelle Yacoubi
0
3097
15640
15523
2022-01-11T18:37:25Z
Gnangbade
58
category
15640
wikitext
text/x-wiki
Emmanuelle Yacoubi kɛna hendu teyu, amʊzɛ laɖʊ nɛ tanaʊ kʊyʊ nɔɔyʊ. Ɛkɛ [[Fransɩɩ|Fransɩ]] nɛ [[Togo]] ajɛya taa tʊ. Ɛlaba sukuli kɛ Tuluuzi tɛtʊ taa, Fransɩ ɛjaɖɛ taa tɔsʊʊ nɛ kɛdaɣ yɔ kɩ-taa.
Emmanuelle Yacoubi sʊ ɖama nɩnaʊ ŋgbɛyɛ naɖɩyɛ taa nɛ payaɣ-ɖɩ se Les Petites Faibelesses, (Ɛjandʊ cikpetu). Pʊwayɩ lɛ Dick Annegarn nɛ Ella Fitzgerald, Billie Holiday, Anita O'Day, Nancy Wilson, nɛ hendu teyaa sakɩyɛ pɛkpɛndɩ nɛpeteʊ hendu nɛ papaɣ, palakɩ tanɑʊ nɛ pɛhɛzɩɣʊ ɛyaa laŋga.
[[Category:Halaa sɔsaa]]
[[Category:Minziiki laɖaa]]
rssv373fl4wra76am2e21l7sf5c4vv9
Ernesto Djédjé
0
3098
15641
13656
2022-01-11T18:37:50Z
Gnangbade
58
categories
15641
wikitext
text/x-wiki
Palʊla Ernesto Djédjé Taloa tɛtʊ taa, [[Kootidiivʊwarɩ|Kotidivuwari]] ɛjaɖɛ taa kɛ pɩnaɣ [[1947]]. Ɛkɛ haɖaa mba payaɣ-wɛ se Peetee yɔ peeɖe pɩɣʊ. Pɛɖɛyɩ-ɩ se « Gnoantré national », « l'Épervier » yaa ɖɔɖɔ ɛzɩ « le Roi du ziglibithy ». Ɛsɩba [[Mɩsɩkʋm fenaɣ|mɩsɩkʊm fenaɣ]] kɩyakʊ nakʊ ŋgʊ wiye pɩnaɣ 1983 kɛ [[Yamusukro]] tɛtʊ taa, ɛɛwɛna pɩnzɩ 35 yeke.
Ernesto Djédjé kɛna hendu teyu, kɛtʊ tʊ yaa keeɣa maɖʊ, payʊ, kɩlɛmɩŋ kanahaŋ lɩzɩyʊ nɛ kiitarɩ maɖʊ. Ɛlɩza payɛ kɩfaɖɛ naɖɩyɛ nɛ payaɣ-ɖɩ se ziglibiti. Payɛ kɩfaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-yɔɔ kɛ pɩtɩŋgʊna nɛ pɩnzɩ 1990 taa zuguluu lɩɩ pɩnɛ kupee tekale ñalɩɩ 2003 taa.
Pɔtɔzɩɣ-ɖʊ se Ernesto Djédjé hɩɖɛ maɣmaɣ kɔyɔ se Ernesto Djédjé Blé Loué nɛ palʊla-ɩ Pete tɛtʊ taa, Tahiraguhe egeetiye taa nɛ peeɖe ñɔtɩna Taloa tɛtʊ taa. Ɛ-caa kɛna [[Senegaalɩ|Senegalɩ]] ɛjaɖɛ taa tʊ nɛ payaɣ ɛlɛ se Touré. Ɛ-caa ɛnɛ ñɛkɛ mansʊʊ malɩɩ nɛ ɖooo Ernest Djédjé Blé Loué pɩcatʊ taa kɛ ɛ-caa yeba-ɩ nɛ ɛɖɛɛ ewolo [[Santrafriki]] ɛjaɖɛ taa nɛ ɛlakɩ tʊmɩyɛ kɛ Bokossa tɛ ɛzɩ [[Paŋgii|Paŋgi]] taa Imaam yɔ. Ernesto caa sɩba pɩnaɣ 1971 kɛ Senegalɩ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa.
Alɩwaatʊ ndʊ ɛ-caa yeba-ɩ mbʊ lɛ, ɛɖɛ ewolo eegbeŋnaa nɛ ɛwɛɛ. E-ɖoo kɛ payaɣ se Dapia Blé nɛ ɛlakɩ tʊmɩyɛ kɛ Paptisti kpaaŋ taa piyele e-ekpele kɔyɔ Blé Loué. E-ekpeŋna hɩla kɛ ɛkpaɣa nɛ Djédjé tɔbʊʊ kɛlɛ se « Sinjau ». Petee ɛsakuliye nɛ sɔnzɩ taa lɛ sinjau kɛna tɩʊ tɩʊ ŋgʊ pañalɩɣna nɛ hadɛ tɩna hʊʊzɩɣ ɛyaa yɔɔ yɔ.
Ɛɛwɛna pɩnzɩ looɖo lɛ, palabayɩ sɔnzɩ nzɩ payaɣ-sɩ se Tuhuroo yɔ nɛ pʊtɔbʊʊ se kɛtɩ-m caanaʊ taa tɔm. Sɔnzɩ sɩnɛ sɩtɩna nɛ payɛ nɖɩ payaɣ-ɖɩ se ziglibiti yɔ ɖɩlɩɩ.
[[Category:Abalaa sɔsaa]]
[[Category:Minziiki laɖaa]]
bj5sqm9gh5asyjunmgfm4ccmzaoem2d
Fally Ipupa
0
3099
14637
13496
2020-06-20T16:32:41Z
77.198.215.66
14637
wikitext
text/x-wiki
[[File:Fally Ipupa en 2014.jpg|thumb|Fally Ipupa en 2014]]
Palʊla Fally Ipupa kɛ [[Saŋayɩŋ fenaɣ|saŋgayɩŋ fenaɣ]] kɩyakʊ 14 wiye pɩnaɣ [[1977]] kɛ [[Kinsasa]] tɛtʊ taa, Koŋgo ɛjaɖɛ taa. Ɛ-hɩɖɛ maɣmaɣ kɛlɛ se Fally Ipupa Nsimba. Ɛkɛna hendu teyu, payʊ, hendu luɖu nɛ hendu teya lala maɣzɩyʊ. Haba yɔɔ kɛ etewaɣ hendu nɛ ɛnɛ ɛ-taabala pabaɣ pʊkɔɔ pɩsɩoɩna evemiye nɖɩ hendu teyu sɔsɔ weyi payaɣ-ɩ se [[Koffi Olomidé]] na-ɩ yɔ nɛ ɛya ɛ-ñʊʊ yɔ.
Ɛna-ɩ mbʊ lɛ ɛkpaɣ-ɩ nɛ ɛsʊzɩ-ɩ ɛ-ŋgbɛyɩ taa nɛ ɛna-ɩ palɩzɩ kɩlɛmɩŋ tatasɩ kanahaŋ ɛzɩ looɖo yɔ. Pɩnaɣ 2006 kɛ ɛwoba ɛna Obouo nɛ ɛlɛ sɩna-ɩ nɛ palizɩ ɛkacalaɣ kɩlɛmʊ tataɣ ŋga payaɣ se Droit Chemin yɔ, pʊtɔbʊʊ se Nʊmɔʊ kʊtʊzʊʊ. Pɩnaɣ 2014 taa kɛ ɛlɩzahendu teu kɩlɛmɩŋ kanahaʊ nakʊyʊ nɛ ɛyaa-kʊ se ''Original''. Ɛlɩza-kɛ agoza fenaɣ kɩyakʊ 5 wiye pɩnaɣ 2014.
[[File:Prestation de Fally 3.jpg|thumb|Prestation de Fally 3]]
Pʊcɔ nɛ ɛlɩzɩɣ-sɩ lɛ, ɛɛlɩza nabɛyɩ nasɩyɛ nɛ sɩ-taa kɔyɔ: ''World'', ''Chaise électrique'', ''Sexy Dance'' nɛ ''Sweet Life''. Ɛ-tɛ kɩlɛmɩŋ kanahaŋ tataɣ kagbaanzɩ ŋgalɩ kamɩŋ fenaɣ kɩyakʊ naalɛ ŋgʊ wiye pɩnaɣ 2018. Pɩnaɣ kʊɖʊmaɣ ŋga ka-taa aseɣɖe ŋgbɛyɛ cɔnaa pɩŋŋŋ lɛ, yee pañɩnɩɣ hendu teya kɩpama mba pañamsa Afrika keteŋga kɔyɔ, Fally Ipupa wɛ hendu teya nɩɩnʊwa taa.
sqblrtx5dtd419kxa21jxce1jw66xkr
Famoudou Konaté
0
3100
18321
14594
2024-08-29T20:49:37Z
Aboubacarkhoraa
2089
18321
wikitext
text/x-wiki
[[File:Famoudou Konaté in Gambia 1995.jpg|thumb|Famoudou Konaté (Gambia, 1995)]]
[[Fichier:Famoudou konate.jpg|vignette]]
Famoudou Konaté kɛna [[Kinee-Konakrii|Kiinee]] ɛjaɖɛ taa keeɣa maɖa yaa hendu teyu sɔsɔ nɔɔyʊ nɛ palʊla-ɩ pɩnaɣ [[1940]] kɛ Sangbarala egeetiyee taa, Kurusa taa. Kurusa wɛ Hoti Kiinee taa. Mba pasima Mamady Keïta yɔ, pasɩma-ɩ; mbʊ pʊyɔɔ yɔ, ɛ-na-ɩ pɔ-tɔm wɛ ɖama yɔɔ. Afrika taa hendu teya kɔma nɛ patɩlɩ-ɩ lɛ, pamʊ-ɩ pɛ-ŋgbɛyɛ taa. Pɩtɛ alɩwaatʊ lɛ, ɛɛwɛna pɩnzɩ 19.
Pɩlaba mbʊ lɛ, ɛnɛ Kinee ɛjaɖɛ taa hendu teya sʊsa sʊsa palakɩ amʊzɛ ketɛŋga kpeekpe nɛ pɔcɔʊ pataŋ pɩtalɩ ɛzɩ pɩnzɩ 26 yɔ kɛ mbʊ yɔ. [[Caama]] ɛjaɖɛ lɩwaɣ pa-sʊsɔ weyi payawaɣ-ɩ se [[Karl Marx]] yɔ ɛ-tɛ tɔsʊʊ hʊʊ paɣtʊ yɔɔ lɛ, ɛ-ɛyʊ ɛsɩm nɔɔyʊ, Johannes Beer, yaa-ɩ [[Caama]] ɛjaɖɛ taa se ɛwolo ɛsɩna peeɖe hendu teyaa nɛ ɛla amʊʊzɛ naayɛ ɖɖɔ nɛ pɩla mbʊ ɖɔɖɔ.
Famoudou Konaté wɛ Malɩnke ɛsakuliye yaa sɔnzɩ taa weyi paakpɛlɛkɩɣ-ɩ nabʊyʊ kɩkpɛlɛkʊ yɔ. Ɛzɩma ɛ-tɛ peeɖe mʊsɩ soo mabʊ camɩyɛ. Ɛmʊsɩ labʊ taa lɛ, pɩfɛyɩna-ɩ kɩjɛyʊ se lala ɛsɩna-ɩ pʊcɔ pɩwɛɛ ɖeu. Ɛzɩma Famoudou Konaté sɔɔla ɛ-ɛjaɖɛ lɛ, paa ɛzɩ ewoki tuuɖe kɔyɔ, tʊmɩyɛ naɖɩyɛ wona-ɩ, ɛtɛŋ-ɖɩ lɛ ekpeŋ ɛ-tɛ Kiinee taa. Famoudou Konaté soo mabʊwɛna a-ndɩ: ɛyɔɔdʊʊ tɔm e-soo taa.
ma0obz06yyjc9xb2p1cp0o0z7vaxxf1
Farafina
0
3101
13494
13458
2019-03-23T19:11:10Z
Gnangbade
58
liens
13494
wikitext
text/x-wiki
[[File:Farafina20090919A.jpg|thumb|Farafina20090919A]]
Farafina kɛŋna [[Purkina Fasoo|Purkinaa Fasoo]] ɛjaɖɛ taa hendu teyaa kɩgaʊ ŋgbɛyɛ naɖɩyɛ nɛ ɖɩñɔ peeɖe kɛ pɩnaɣ [[1978]]. Farafina weyi payaɣ-ɩ se Mahama Konaté yɔ, ɛmakɩ ɖoŋaɣ kamaɣ fɛyɩ. Ɛ-wayɩ lɛ Souleymane Sanou wɛŋna nɛ ɛcɔŋna pɛ-ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩ-yɔɔ. Souleymane Sanou ɛnɛ, ɛñaɣ pana nɛ ɛcɔɔ ajɛya sakɩyɛ nɛ ɛla maamaacinaa nɛ pɩkɛdɩna ɛyaa.
[[File:الرقص الأفريقي 123.jpg|thumb|الرقص الأفريقي 123]]
Hendu teyaa ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ ɖɩɖɩ se Rolling Stones yɔ, ɖɩɩya-yɛ nɛ patɩŋga pɛkpɛndɩ nɛ palɩzɩ hendu teu kɩlɛmɩŋ kanahaʊ nakʊyʊ nɛ payaɣ-kʊ se Continental Drift, pʊtɔbʊʊ se: ɛjaɖɛ tɛma. Pʊwayɩ lɛ, Jon Hassell tasɩɩ yaʊ nɛ ɛna-ɩ palɩzɩ kɩlɛmɩŋ kanahaʊ ŋgʊ payaɣ-kʊ se ''Flash of the Spirit'' kɛ pɩnaɣ 1987.
[[File:الرقص الأفريقي 987.jpg|thumb|الرقص الأفريقي 987]]
Pɩnaɣ 1988 taa kɛ Farafina cala labʊ amʊʊzɛ kɛ Wɛmbley tɛtʊ taa nɛ ɛɖʊ [[Nelson Mandela]] hɩɖɛ. Ɖooo ɛzɩ palɩzɩɣ Farafina kɩgaʊ ŋgbɛyɛ ɖɩnɛ kɛ pɩnzɩ 1980 waa taa yɔ, mba pawɛ pɩtaa yɔ pa-taa kɔyɔ: Souleymane Sanou, Chekere, Soungalo Coulibaly. Sɔnɔ mbʊ yɔ, pɩnaɣ 2012 taa 2012 taa ɛyaa mba pɔsɔza pɔ-yɔɔ yɔ paba yɔ: Fatoumata Dembele, Moussa Sanou, Seydou Dembele, Salif Ouattara, Lamoussa Sanou, Boakary Dembele.
ss919qiubdd3nzysim3lhgr3mauqwq1
Ferré Gola
0
3102
17955
15771
2024-01-20T08:43:54Z
CommonsDelinker
130
Removing [[:c:File:Ferre_Gola_sur_scène.jpg|Ferre_Gola_sur_scène.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Krd|Krd]] because: No permission since 12 January 2024.
17955
wikitext
text/x-wiki
Ferré Gola hɩɖɛ sɔsɔyɛ kɔyɔ Hervé Gola Bataringe nɛ palʊla-ɩ [[lakɩŋ fenaɣ]] kɩyakʊ naatozo wiye pɩnaɣ 1976 kɛ [[Kinsasa|kɩnsasa]] tɛtʊ taa. Ɛkɛ hendu teyu, ti-luɖu, lala hendu maɣzɩyʊ nɛ ɛpaɣ ɖɔɖɔ kamaɣ fɛyɩ. Ɛ-hɩla kɩsɛsɛna yɔ: Jésus de Nuances, Chair de Poule, Le Padré, Nika boronina Hervé Gola Bataringe hendu teu taa kɛ hendu teyaa ŋgbɛyɛ naɖɩyɛ nɩɩ ɛ-taŋ nɛ pamʊ-ɩ pa-taa ɛlɛ ɛɛwɛna pɩnzɩ hiu nɛ nakʊ.
Ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ se Werrason nɛ pʊkɔma pɩtalɩ [[saŋayɩŋ fenaɣ]] lʊbɛ wiye pɩnaɣ 1977 lɛ, ɖɩyɔkɩ. Pɩlaba mbʊ lɛ, ɛsʊʊ ŋgbɛyɛ kɩfaɖɛ naɖɩyɛ taa nɛ payaɣ-dɩ se Wenge Musica Maison Mère. Ɛwɛ pɩ-taa pɩzɩɩna ɛzɩ pɩnzɩ lʊbɛ yɔ. Ɛ-ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩ-taa ɛyaa kɔyɔ Werrason, Adolphe Dominguez nɛ Didier Masela.
Hendu teu kanahaʊ ŋgʊ payaɣ -kʊ se Vita-Imana yɔ, ŋgʊ ɛlɩza Solola Bien taa nɛ pɩla ɛ-hɩɖɛ tasa kʊyʊ ɛsɔta. Ɛlɩza-kʊ pɩnaɣ 1999 taa. Pɩnaɣ 2004 taa Ferré, Bill Clinton Kalonji nɛ J.D.T. Mulopwe panana ɖama nɛ palɩzɩ hendu teu kanahaʊ nakʊyɔʊ nɛ payaa-kʊ se Miracles, pʊtɔbʊʊ se hama lakasɩ. Palɩza-kʊ nɛ pɩlakaɣ ɛzɩ pɩnaɣ kʊɖʊmaɣ yɔ lɛ, paya ɖama ɖɔɖɔ ɛzɩ pɩdɩɩ yɔ.
pgo7bdtfest67kr9fbwso5y4mghcv67
Franco Luambo
0
3103
13493
13459
2019-03-23T19:09:17Z
Gnangbade
58
liens
13493
wikitext
text/x-wiki
[[File:Franco Luambo Makiadi.jpg|thumb|Franco Luambo Makiadi]]
Palʊla François Luambo Luanzo Makiadi kɛ [[Hasɩyaɖɛ fenaɣ|hasɩyaɖɛ fenaɣ]] kɩyakʊ loɖo ŋgʊ wiye pɩnaɣ [[1938]] kɛ Sona-Bata tɛtʊ taa, Koŋgo Pɛɛlɩzɩ ɛjaɖɛ taa nɛ ɛsɩ [[Aloma fenaɣ|aloma fenaɣ]] kɩyakʊ 12 wiye pɩnaɣ [[1989]] kɛ Mɔn-Godini tɛtʊ taa kɛ [[Pɛliziki|Pɛɛlɩziki]] ɛjaɖɛ taa ɛɛwɛna pɩnzɩ 51. Ɛ-hɩla kɩsɛsɛna kɔyɔ: Franco de Mi Amor, Le Sorcier De La Guitare, Grand Maître Yorgho.
[[File:Statue of Franco Luambo Makiadi unveiled in Kinshasa.jpg|thumb|Statue of Franco Luambo Makiadi unveiled in Kinshasa]]
François Luambo Luanzo Makiadi kɛ Koŋgo ɛjaɖɛ taa hendu teyu, payʊ nɛ ti-luɖu nɔɔyʊ.Palʊla François Luambo Luanzo Makiadi kɛ Sona Pata tɛtʊ taa kɛ [[Kɔŋgo Kinsasa|Koŋgoo Kinsasa]] ɛjaɖɛ taa. Payaɣ ɛ-caa se Joseph Emongo nɛ ɛlakɩ tʊmɩyɛ kɛ sulukuŋ kpayaɣ tʊmɩyɛ taa. E-ɖoo ñɔhɔkɩ kpɔnɔnaa nɛ ɛpɛdɩɣ kɩyakɩŋ nɩɩyɛ taa.
[[File:Passi ya boloko.tif|thumb|Passi ya boloko]]
Ɖooo ɛ-pɩcatʊ kɛ ɛ-ñɩma kʊya powolo Leopoldvili taa nɛ pacaɣ peeɖe. Ɛ-ɖalʊ, Bavon Nsiongo, ñɛkɛna hendu teyu sɔsɔ nɔɔyʊ ɛzɩ ɛnʊ yɔ. Pɩnaɣ 1956 taa alɩwaatʊ ndʊ patʊla kɩgaʊ ŋgʊ payaɣ TP OK Jazz yɔ kɛ Franco paɣzɩ hendu teu kazandʊ kɩyakɩŋ wiye.
jotzk31xobw3f6mrvo65eaq0qy088lf
Grand Kallé
0
3104
13492
13393
2019-03-23T19:04:24Z
Gnangbade
58
liens
13492
wikitext
text/x-wiki
Joseph Athanase Kabasele Tshamala na wɩsɩ kɛ [[Saŋayɩŋ fenaɣ|saŋgayɩŋ fenaɣ]] kɩyakʊ 16 wiye pɩnaɣ [[1930]] kɛ Matadi tɛtʊ taa, [[Kɔŋgo Kinsasa|Koŋgo]] ɛjaɖɛ taa nɛ ɛsɩ [[Lɛlaɣ fenaɣ|lɛlaɣ fenaɣ]] kɩyakʊ 11 wiye pɩnaɣ [[1983]] kɛ [[Paarii]] tɛtʊ, [[Fransɩɩ|Fransɩ]] ɛjaɖɛ taa ɛɛwɛna pɩnzɩ 53. Pepema-ɩ Kombe naŋ yɔɔ kɛ [[Kinsasa]] tɛtʊ taa. Ɛ-hɩɖɛ nɖɩ pakɩla-ɩ sɩmnaʊ yɔ, nɖɩ lɛ Le Grand Kallé.
Ɛkɛna Koŋgo ɛjaɖɛ taa weyi pakpaɣ ɛzɩ etu wendu kɩfatʊ yɔ. Hendu aŋgba wena a-taa Joseph Athanase Kabasele Tshamala wɩlɩ ɛ-calɩm taa camɩyɛ yɔ, a-taa kɔyɔ: rumba africaine nɛ cha-cha-cha, Grand Kallé nɛ African [[Jazz]]. Hendu teya sɔsaa nabɩyɛ kaawɛ African Jazz taa pa-taa kɔyɔ Pepe Kalle, [[Tabu Ley Rochereau]] nɛ [[Caama]] taa tʊ weyi payaɣ se Manu Dibango yɔ.
Pɩnaɣ 1960 taa kɛ Grand Kallé luba ɛmaɣmaɣ e-hendu teu kɩfatʊ nɛ payɛ kɩfaɖɛ naɖɩyɛ. Lɛɣzʊʊ kɩfam pʊnɛ pɩzɩna Franco Luambo tɛ ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ se TP OK Jazz yɔ. Mbʊ yebina nɛ palɩzɩɣʊ hendu teu kanahaŋ kɩlɛmɩŋ camɩyɛ nɛ pɩsaŋ pɛpɛdɩɣ tuuɖe ajɛya taa.
gzfkbcb2cnydwrzbm9h4gnm4td79h3t
Ismaël Lô
0
3105
13491
13394
2019-03-23T19:00:21Z
Gnangbade
58
liens
13491
wikitext
text/x-wiki
Ismaël Lô kɛna [[Senegaalɩ|Senegalɩ]] ɛjaɖɛ taa hendu teyu sɔsɔ nɔɔyʊ nɛ palʊla-ɩ [[Kɩyɛɛna fenaɣ|kɩyɛna fenaɣ]] kɩyakʊ 30 ŋgʊ wiye pɩnaɣ [[1956]] kɛ Tugɔnduci tɛtʊ taa. Ismaël Lô caɣ Rufiskii tɛtʊ taa nɛ ɛpaɣlɩ, pɩñɔtɩna [[Taakarɩ|Takarɩ]] kpam. Ɛyʊ ɛnɛ, e-hendu teu taa caɣ maamaacɩ mbʊ pʊyɔɔ yɔ, ɛ-hɔʊ taa nɔɔyʊ eteu hendu. Mbʊ yebina nɛ ɛsaɣ ɛmeɣmaɣ kɛ cɩmɩŋ nɛ ɛnɛ ɛ-ɖɛtɩnaa pamakɩ.
Pɩnaɣ 1970 taa kɛ ɛ-caa sɩba pʊyɔ kɛ Ismaël Lô kʊyaa ɛɖɛɛ [[Taakarɩ|Takarɩ]] tɛtʊ taa nɛ ɛtasɩ hendu tetu teu camɩyɛ. Efemiye naɖiyɛ kɛ Pana-ɩ nɛ e-hendu teu taa kɛ kɛlɛm kɛlɛm taa. Kpaagbaa mbʊ lɛ, ɛ-hɩɖɛ paɣzɩ sɛʊ nɛ ɛsʊʊ hendu teya sɔsa nabɩyɛ ŋgbɛyɛ taa nɛ ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ se Super Diamono. Pɩnaɣ 1984 taa kɛ ɛlɩ Super Diamono.
Ngbɛyɛ taa nɛ ɛtʊlɩ ɛmaɣma ɛñɩnɖɛ nɛ ɛlɩzɩ hendu teu kɩlɛmɩŋ kanahaŋ kagbaanzɩ. Hendu teyu sɔsɔ weyi payaɣ-ɩ se Faye yɔ, ɛlɛ tasɩna-ɩ hayɩsʊ camɩyɛ nɛ ɛtezɩ ɖoŋ kpaʊ cɩŋ kɛ e-hendu teu taa. Pɩnaɣ 1988 kɛlɛmɩŋ kanahaʊ ŋgʊ payaɣ-kʊ se Camp de Thiaroye yɔ, palɩzaɣ-kʊ lɛ, ɛnʊ tena kɩ-taa hendu nɛ ɛnʊ hʊlaɣna saŋgʊ.
Pʊwayɩ yɔ ɛkpaɣ Idrissa Ouedraogo tɔm ndʊ payaɣ tʊ se Afrika, mona Afrika yɔ ka-taa tɔm nɛ eteena hendu pɩnaɣ 1995. Ɛkpaɣ ɖɔɖɔ Moussa Sene Absa ñɩndʊ, Tableau ferraille, nɛ etee hendu pɩnaɣ 1996. Pɩnaɣ 1990 e-hendu teu lɛzɩ lɛɛzɩɣʊ nabʊyʊ. Ɛna Barclay nɛ ɛlɛ sɩna-ɩ nɛ palɩzɩ ɛ-tɛ hendu teu kɩlɛmɩŋ kanahaʊ looɖo ñɩŋgʊ nɛ ɛyaa-kʊ se Tajabone.
Pɩnaɣ 1994 ɛɛlɩza tataɣ nakɩyɩ nɛ payaɣ-kɛ se Dibi Dibi Rek. Tataɣ kɛnɛ nɛ ɛ-tɛ saŋgʊ yaʊ yebina nɛ pakpakɩɣ-ɩ se Afrika taa [[Bob Dylan]] yɔ. Pɩnaɣ 2002 taa kɛ paha-ɩ samtʊ nimiye sɔsɔyɛ naɖɩyɛ kɛ [[Fransɩɩ|Fransɩ]] ɛjaɖɛ taa.
8s16undrih0w82mn4vo7cpn4kexvd4p
Issa Bagayogo
0
3106
15922
15920
2022-02-19T02:30:03Z
1997kB
1452
Révocation des modifications de [[Special:Contributions/31.25.131.22|31.25.131.22]] ([[User talk:31.25.131.22|discussion]]) vers la dernière version créée par [[User:Gnangbade|Gnangbade]]
15776
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Issa_Bagayogo_kamale_ngoni.jpg|vignette|Issa Bagayogo kamale ngoni]]
Palʊla Issa Bagayogo kɛ pɩnaɣ [[1961]] kɛ Korin tɛtʊ taa, piposina Bugunii tɛtʊ ɛzɩ kilomɛtanaa 65 yɔ nɛ pɩkɛna [[Maalii|Malii]] ɛjaɖɛ taa. Ɛsɩba [[Aloma fenaɣ|aloma fenaɣ]] kɩyakʊ nakʊ ŋgʊ wiye pɩnaɣ 2016, ɛɛwɛna 55. E-hendu teu kpaɣ tilila kɛ Malii ɛjaɖɛ sɔŋzɩ taa, pop, rɔɔkɩ nɛ funki pa-taa. Ɛnɛ Ali Farka Touré nɛ Toumani Diabaté pɛ-hendu teu nɩɩzɩma ɖama.
Ɛmakɩ sɔo wena payaɣna Malii taa se kamélé n'goni yɔ camɩyɛ kamaɣ fɛyɩ. Pɩnaɣ 1991 kɛ ɛlɩza ɛ-kacalaɣ hendu teu tataɣ ɛlɛ ɛyaa tasam-kɛ siŋŋŋ. Pɩnzɩ naalɛ taa ɛtasɩ naalɛ ŋga lɩzɩɣʊ, mbʊ ɖɔɖɔ. Ɛtɛzɩ yebʊ pɩtɩŋga nɛ ɛsaɣ lɔɔɖɩyɛ kɛ Pamako tɛtʊ sɔsɔtʊ taa. Pɩlaba mbʊ lɛ, Yves Wernert weyi ɛkalɩza-ɩ ɛ-kacalaɣ tataa yɔ kɛ ɖenɖe payaɣ se Malii K7 yɔ, etosu yem. Ɛya-ɩ nɛ ɛsɔzɩ-ɩ lɔŋ.
Pɩla mbʊ nɛ ɛsɩna-ɩ hɛɛ hɛɛ nɛ ɛlɩzɩ tataɣ nɛ ɛyaa-kɛ se Sya. Tataɣ kɛnɛ ɛyaa pazɩ pɔsɔɔlɩ-kɛ kamaɣ fɛyɩ nɛ pakʊmɩ-ɩ hɩɖɛ se Tɛkno Issa. Pɩnaɣ 2000 ewoba Seine-Saint-Denis, [[Fransɩɩ|Fransɩ]] ɛjaɖɛ taa. Mbʊ yebina nɛ papaɣzɩɣ-ɩ. Pɩnaɣ 2002 taa kɛ ɛlɩzɩ ɛ-tataɣ naalɛ ŋga, Timbuktu. Tataɣ ŋga ka-taa ete hendu nɛ ɛyɔɔdɩɣʊ tɔm ndɩ ndɩ ɛzɩ kpaɣʊ nɛ kpeyu yaa efebiya tabakʊyasɩ tɔm.
[[Category:Abalaa sɔsaa]]
[[Category:Minziiki laɖaa]]
e97fkhdj40vw4i2x7hn4fyhxnti653y
Julie Akofa Akoussah
0
3107
15536
15535
2022-01-07T19:44:02Z
Gnangbade
58
links
15536
wikitext
text/x-wiki
Palʊla Julie Akofa Akoussah kɛ [[ɖomaɣ fenaɣ]] 12 wiye pɩnaɣ 1950 kɛ [[Ceviye]] tɛtʊ taa, [[Togo]] ɛjaɖɛ taa. Payɣ-ɩ nabʊyʊ taa yem se Julie, Mamy yaa Akofa. Ɖooo ɛ-pɩcatʊ kɛ ɛkpaɣ-ɛtɩ kpem nɛ ɛcɛlɩ hendu teu. Weyi ɛɛkɩla-ɩ kɛdɩnaʊ hendu teʊ taa yɔ, ɛnʊ [[Bella Bellow]].
Pɩla mbʊ lɛ e-hendu sakɩyɛ taa ɛnʊ ɛwɛɛ ɛɖɛyʊ. Julie Akofa Akoussah kɛna Togo ɛjaɖɛ taa hendu teyu sɔsɔ nɔɔyʊ nɛ ɛsɩ [[Paarii|Parii]] tɛtʊ taa, [[Fransɩɩ|Fransɩ]] ɛjaɖɛ taa, kɛ pɩya wiye, [[ɖomaɣ fenaɣ]] kɩyakʊ 25 wiye pɩnaɣ 2007. Ɛsɩbʊ yɔ ɛɛwɛna pɩnzɩ 57. Ɛ-sɩm mbʊ TVT sʊsɩna-tʊ tɛʊ kɩfemuu cɩla wiye.
Ɛ-sɩm takayaɣ kɛna posusa kɔ-tɔm TVT taa wɩsɩ taa. Julie Akofa Akoussah ɛnɛ ɛsʊwaɣ ɛ-pɩnzɩ 40 kɛ ɛpaɣzɩɣ hendu teu yɔ pɩ- kasanʊ nɛ kʊtɔŋ nakʊyʊ tii ɛ-yɔɔ kpiɖi nɛ kpaagbaa mbʊ yɔ pɛɖɛna-ɩ Fransɩ ɛjaɖɛ taa se tɛtɛ ɛsɔ ɛwɛɛ kɔyɔ, paalɛɣ-ɩ nɛ pɛlakɩ pɩɩcɔʊ mbʊ yɔ.
[[Category:Halaa sɔsaa]]
6bc6tgunr6qcsosrhn4ihongg1fffz1
Koffi Olomidé
0
3108
15647
13490
2022-01-11T19:14:37Z
Gnangbade
58
Categories
15647
wikitext
text/x-wiki
[[File:Koffi-bercy-medium.jpg|thumb|Koffi-bercy-medium]]
Koffi Olomidé kɛŋna Antoine Christophe Agbepa Mumba hɩɖɛ kɩsɛsɛyɛ. Palʊla-ɩ hasɩyaɖɛ fenaɣ kɩyakʊ 13 wiye pɩnaɣ [[1956]] kɛ Kisaŋginii tɛtʊ taa, [[Kɔŋgo Kinsasa|Koŋgoo Kinsasa]] ɛjaɖɛ taa. Ɛkɛ Koŋgo ɛjaɖɛ taa hendu teyu sɔsɔ nɔɔyɔ. Eluki hendu, ɛmaɣmaɣ ɛcɔlɩɣna-tʊ mɩɩka yɔɔ nɛ ɛyaa pɩzɩɣʊ pewelesɩɣ-tʊ paale, eluki hendu ɖɔɖɔ nɛ ɛmaɣzɩɣʊ hendu teya lalaa ɖɔɖɔ pe-hendu teu taa. Ɛnʊ kɛnɛ Quartier Latin international et Ex agent de la Génécamine tɩkɩɖe-tʊ.
Koffi Olomidé luba ɛmaɣmaɣ ɛ-hendu nɛ ɛnɛ ɛ-taabalaa nabɛyɛ naalɛ nɛ payaɣ-tʊ se Synza. Ɛyaa naalɛ mba yɔ: Papa Wemba nɛ King Kester Emeneya. Pɩlaba mbʊ wayɩ lɛ, esu ɛzɩ ɛɛtasɩɣʊ natʊyʊ teu yɔ pʊkɔɔ pɩsɩɩna été Ngobila, Henriquet, Elle et moi.... Hendu ndʊ etewa nɛ ɛ-hɩɖɛ pazɩ pɩsɛɛ camɩyɛ. Ɛnʊ kɛŋna ɛzɩ Koŋgo ɛjaɖɛ taa nɛ Afrika kpeekpe taa weyi ɛkɛ sɔɖʊ sɔsɔʊ hendu teu taa yɔ nɛ ɛnʊ kɛŋna ɖɔɖɔ kacalaɣ-tʊ weyi été Parsi taa mbʊ pɩfɩyɩ ɖeu yɔ.
Afrika hendu teya kpeekpe taa lɛ, ɛwɛ hendu teya sɔsɔɣa hiu nɛ naalɛ waa taa nɛ eyeke, Koŋgo taa, weyi pakɩla-ɩ ɛ-hɩɖɛ ɖɛyɩʊ yɔ. Pɛɖɛya-ɩ ɛzɩ tatasɩ 1001 yɔ taa. Pɩnzɩ 40 taa yeke ɛlɩzɩ tatasɩ ɛzɩ nɛɛlɛ nɛ litoozo yɔ sɩ-taa hendu loyisi ɖɛ ɛzɩ 300 yɔ. E-hendu teu ha-ɩ samtʊ nima ɛzɩ lʊbɛ yɔ. [[Aloma fenaɣ]] kɩyakʊ 13 wiye pɩnaɣ 2015 ɛlɩza tataɣ ŋga payaɣ se 13ième Apôtre yɔnɛ ka-taa hendu loyisi tala ɛzɩ 40 yɔ. Tata kɛnɛ kɛɛlɩzaa nɛ ɛtɔ size ɛkpaagbaa tataɣ. Evemiye kʊɖʊmɖɩyɛ nɖɩ ɛlɩza ɖɔɖɔ tataɣ ŋga payaɣ se Selfie. Selfie kɛnɛ ɛyaa pazaa pɔsɔɔlɩ-kɛ [[YouTube|Youtube]] yɔɔ kamaɣ fɛyɩ.
[[Category:Abalaa sɔsaa]]
[[Category:Minziiki laɖaa]]
ahumbse1j3ddtakv5ryp3rg7c5u9vn6
Madilu System
0
3109
15714
13398
2022-01-13T18:15:36Z
Gnangbade
58
links
15714
wikitext
text/x-wiki
Palʊla Jean de Dieu Madilu Bialu Makiese Wabulakombe kɛ [[agoza fenaɣ]] 28 wiye pɩnaɣ 1950 kɛ Kisantu ɖoŋgiye taa, Paa-koŋgo ɛgetiye taa [[Kɔŋgo Pirazaaviili|Koŋgo]] ɛjaɖɛ taa nɛ ɛsɩ [[Kɩyɛɛna fenaɣ|kɩyɛna fenaɣ]] taa kɩyakʊ 11wiye pɩnaɣ 2007 kɛ [[Kinsasa|Kɩnsasa]]. Ɛkɛna Koŋgo taa hendu teyu sɔsɔ nɔɔyʊ.
Palʊla-ɩ [[aloma fenaɣ]] kɩyakʊ 28 wiye pɩnaɣ 1950 kɛ Kisantu tɛtʊ taa kɛ Paa Koŋgo egeɣtiye, Kinsasa hɔɔlʊʊ taa RDC ɛjaɖɛ taa. Ɛ-hɩla kɩsɛsɛna ɖɔwa nɛ a-taa kɔyɔ: "Madilu System", "Madilu Multi System", "Grand Ninja" ou "Le Grand Pharaon".
Ɛpaɣza hendu teu pɩnaɣ 1970 kɛ Bamboula taa. Puwayɩ yɔ ɛnɛ Yosha nɛ Pindu paɖʊ kɩgaʊ ŋgbɛyɛ naɖɩyɛ nɛ payaa-ɖɩ se Makuba Mayopi. Pɩnaɣ 1975 taa kɛ ɛkpaɣ lɩmaɣza se ɛtʊlɩ ɛmaɣmaɣ e-hendu teu pɩlɩʊ, Pamba Pamba.
Koŋgo ɛjaɖɛ taa hendu teyu sɔsɔ ɛnɛ ɛsɩba Kinsasa ɖakʊta nakʊyʊ taa mazaɣ nakayɩ wiye kɛ [[kɩyɛɛna fenaɣ]] kɩyakʊ 11 wiye pɩnaɣ 2007 kɛ tanandɛ ñɩɩtʊ lʊbɛ yɔɔ ɛɛwɛna pɩnzɩ 57. Ɛ-halʊ wɛ Muwasi-Gramayɛlɩ tɛtʊ taa, [[Fransɩɩ|Fransɩ]] ɛjaɖɛ taa.
3nsdu825woclk4623q7g2mtbyffbh29
Mani Bella
0
3110
15648
13726
2022-01-11T19:18:50Z
Gnangbade
58
categories
15648
wikitext
text/x-wiki
Mani Bella hɩɖɛ maɣmaɣ kɛlɛ Véronique Mani Bella. Palʊla-ɩ [[aloma fenaɣ]] kɩyakʊ 29 wiye pɩnaɣ [[1987]] kɛ [[Yawunde|Yawʊnde]] tɛtʊ taa [[Kameruni]] ɛjaɖɛ taa. Pɩnaɣ 2010 kɛ pasɩma-ɩ se ɛkɛna weyi eteɣ hendu yɔ ɛlɛ ŋga ɛya-kɛ se Pala Pala nɛ ɛlɩza-kɛ 2014 yɔ, ŋga hana-ɩ haɖɛ se patɩlɩ-ɩ yaa ɛka lila hendu teu taa.
Ɛlɩza tatasɩ nalɛ. Alɩwaatʊ ndʊ ete tataɣ ŋga ɛya-kɛ se Pala Pala yɔ, pɩtɛ alɩwaatʊ paha-ɩ samtʊ nima ndɩ ndɩ: [[Purkina Fasoo|Purkina-Faso]] ɛjaɛɖɛ taa ɛmʊ nimeye nɖɩ payaɣ-ɖɩ se Kunde d'or yɔ, [[Pɩrazaviili|Prazavili]] taa lɛ, ɛmʊ nɖɩ payaɣ ɖɩɖɩ se ''Africa Music Awards'' yɔ. Pɩnaɣ 2015 kɛ papala hendu teya taa nɛ palɩzɩ-wɛ pɛkpɛndɩ naatozo se polu Afrika ajɛya pombo mabʊ hayɩsʊ kanɖaʊ hendu. Pombo ŋgʊ pamakaɣ-kʊ [[Kinee-Ekwatoriyaaalɩ|Kinee Ekuwatorial]] ɛjaɖɛ taa nɛ hendu teyaa mba yɔ: Singuila, Fally Ipupa, Toofanwaa nɛ pɩtasɩna ɛmaɣmaɣ.
Palʊla Mani Bella kɛ Yawunde tɛta taa aloma fenaɣ taa. Ɛ-hɔʊ taa mba tɩŋga kɛ hendu teyaa. Payaɣ ɛ-caa se Mani Léon, ɛsɛɛ hɩɖɛ se Pilatus nɛ ɛmakɩ fanfarɩ suye sɔsɔyɛ nɛ ɛ-cɔzɔ, Apollinaire Owona, patasɩ- ɖɔɖɔ yaʊ se Cherami; ɛlɛ ɖɔɖɔ kɛ fanfarɩ maɖʊ. Yawunde peeɖe ɛcaɣ ɛpaɣlɩ nɛ ɛla e-sukili nɛ ɛkɔɔ ɛmʊ sukuli kɩtɛzɩɣ takayaɣ. Pʊwaɩ yɔ ewoba [[Ɛsɩpaañɩ|Ɛsipañɩ]] nɛ [[Itaalii|Italii]] ajɛya taa. Pɩnaɣ 2010 taa ɛpɩsa Kameruni ɛjaɖɛ taa ɛlɛ eteleɖi peeɖe nɛ ɛcaŋ ewolo [[Fransɩɩ|Fransɩ]] ɛjaɖɛ taa nɛ ɛcaɣ. Ɛwala nɛ ɛwɛna piya naatazo halɩ pɩɣa kʊɖʊmaɣ. Ɛwɛ [[Paarii|Parii]] tɛtʊ taa.
[[Category:Halaa sɔsaa]]
[[Category:Minziiki laɖaa]]
qpgqu7i5s3k002rceq2g24r1xkbn8ka
Mbilia Bel
0
3111
15970
15651
2022-03-25T14:09:51Z
CapitainAfrika
3638
15970
wikitext
text/x-wiki
Mbilia Bel hɩɖɛ kɩsɛsɛyɛ kɔyɔ Marie-Claire Mboyo Moseka nɛ palʊla-ɩ pɩnaɣ 1956 kɛ Koŋgo ɛjaɖɛ taa. Ɛkɛna ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa hendu teyu sɔsɔ nɔɔyʊ. Ɛɛwɛna pɩnzɩ hiu nɛ lʊbɛ lɛ ɛpaɣzɩ hendu teu. Ɛle ɛɛpaɣzɩna patʊ nɛ lala, ɛzɩ Abeti Masikini yɔ pe-hendu maazɩɣ. pUwayɩ yɔ ɛnɛ Sam Mangwana papaɣzɩ hendu teu panaalɛ.
Pɩkpaɣʊ nɛ pɩnzɩ 1980 taa mbʊ yɔ, pañɩnɩɣ Koŋgo taa kɛ hendu teya sɔsɔ kɔyɔ, ɛwɛ pa-taa,pɩkɩlɩna aliwaatʊ ndʊ ɛzʊ l'Afrisa International de Tabu Ley Rochereau ŋgbɛyɛ taa yɔ. Ɛɛlʊla ɛ-pɩɣa kacalaɣ ŋga lɛ ɛsɩŋ pazɩ se ɛhɛzɩ. Pʊwayɩ lɛ ɛnɛ Tabu Ley palɩza tataɣ nakayɩ pɩnaɣ 1987. Palɩza-kɛ nɛ pɛtɛ lɛ, ewolo Paarii tɛtʊ taa nɛ ɛcaɣ peeɖe. Pɩnzɩ 1989 nɛ 1990 taa ewoba nʊmɔŋ sakɩyɛ. Ewoba Etazunii, Kewiyaɣ-Kɩkpɛndaɣ taa nɛ Afrika nɛ wɩsɩ ɖɩɖʊiyɛ hɔɔlɩŋ taa.
[[Category:Halaa sɔsaa]]
[[Category:Minziiki laɖaa]]
tg3vpxdkj98ikxdw5oheeczvigh0u5y
Mdou Moctar
0
3112
15652
13489
2022-01-11T19:21:29Z
Gnangbade
58
categories
15652
wikitext
text/x-wiki
[[File:Mdou Moctar (15609545012).jpg|thumb|Mdou Moctar (15609545012)]]
Mdou Moctar yaa M'dou Mouktar kna [[Nizɛɛrɩ|Niizɛɛrɩ]] ɛjaɖɛ taa hendu teyu sɔsɔ nɔɔyʊ. Eluki ɛmaɣmaɣ e-hendu nɛ eteɣu-tʊ nɛ ɛpaɣ. Ɛkɛna Tuwarɛgɩ-tʊ nɛ palʊla-ɩ pɩnaɣ [[1986]] kɛ Agadɛsɩ tɛtʊ taa. Ɛwɛ kacalaɣ mba mba papɩza nɛ ɛma Pɛrɩbɛrɩ taa kɛ hendu kɩfatʊ ndʊ tɩlɩwa nɛ peteɣu-tʊ nɛ nɛ pamakɩ kitaarinaa mba patramna-wɛ nɛ laadiriki nimasi yɔ.
[[File:Mdou Moctar Milhões de Festa 2014.jpg|thumb|Mdou Moctar Milhões de Festa 2014]]
Ɛ-kacalaɣ tatasɩ lɩɣʊ nɛ patɩlɩ-sɩ yɔ, pɩlɩna ñɩɩtʊ nimasi nzi sɩ-yɔɔ pataŋ tatasɩ nɛ paɖʊ-sɩ [[Kaŋgalaafu|kaŋgalafunaa]] taa nɛ payaɣ-sɩ se kartɩ meemuwari yɔ sɩ-yɔɔ. Lakasɩ sɩnɛ Afrika nɛ wɩsɩ ɖɩ-ɖʊyɛ taa kiŋ kɛ sɩwɛɛ. Kpaɣ ɛzɩ nesi ɖɔkʊʊ yaa kazandʊ ndɩ ndɩ taa mbʊ yɔ, Mdou Moctar lakɩ amʊza nɛ eteɣu hendu nɛ pʊkʊyʊ paanɩ lɛ ɛ-yɔɔ. E-hendu sakɩyɛ taa lɛ, ɛyɔɔda malɩŋ tɔm, sukuli tɔm, sɔɔlɩm tɔm nɛ laŋhɛzɩyɛ tɔm. Ɛmakɩɣʊ cɩmʊ yɔ nɩmɩyɛ ɛmakɩna-kʊ.
Ɛ-tatasɩ taa kɔyɔ: Anar, ɛlɩza-kɛ Sokoto ([[Naajeeriya|Naajeriya]] tɛtʊ taa) pɩnaɣ 2008; Sahel Sounds, (Amerika-tʊ weyi payaɣ-ɩ se Christopher Kirkley yɔ ɛsɩŋna-ɩ nɛ palɩzɩ-kɛ); Afelan.
[[Category:Abalaa sɔsaa]]
[[Category:Minziiki laɖaa]]
r7rs14rd94nz8bri2uttbs3mz2nx27l
Mory Kanté
0
3113
13488
13402
2019-03-23T18:54:29Z
Gnangbade
58
liens
13488
wikitext
text/x-wiki
Palʊla Mory Konté kɛ [[Lakɩŋ fenaɣ|lakɩŋ fenaɣ]] kɩyakʊ 29 wiye pɩnaɣ [[1950]] kɛ Albadariya tɛtʊ taa, [[Kinee-Konakrii|Kiinee]] ɛjaɖɛ taa. Ɛkɛ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa hendu teyʊ sɔsɔ nɔɔyʊ nɛ tataɣ ŋga pasɩmna-ɩ yɔ, ɛlɩza-kɛ pɩnaɣ 1988 nɛ ŋga lɛ Yéké yéké.
Mandɩŋgɩ kewiyaɣ tɛ alɩwaatʊ kɛ palʊla Moty Kanté. Peeɖe wɛ Albadariya tɛtʊ taa nɛ pɩñɔtɩna Kisidougu haɖaa taa, pɩwɛna Kiinee ɛjaɖɛ nɛ hadɛ kiŋ. Payaɣ ɛ-caa se El Hadj Djeli Fodé Kanté nɛ pɩya 38 taa lɛ, Mory Kanté kɛna tɩnɩʊ. Kanté hɔʊ taa mba payɩ kɛna hendu teya, keeɣsi maya nɛ sɩ-maɖa, hendu teya, caanaʊ taa tɔm kɛdɩya nɛ ɖɔɖɔ aseɣla tɔm kɛdɩya.
Pa-lɩmaɣza kɛlɛ se pɛkɛdɩ ɛyaa kɛ ɖooo pe-kewiyaɣ caanaʊ taa tɔm nɛ hendu teu taa, cimɩŋ nɛ agandɛɛ taa. Mory ñɩma tɩŋga kɛna keɣsi maɖa nɛ hendu teya, pʊtɔbʊʊ se pa-calɩom taa pɩwɛ. E-ɖoo caa yaa ɛ-cɔzɔ kaakɛna kɛɣa maɖʊ sɔsɔ nɔɔyʊ. Mbʊ yebina nɛ pɩɩɖɩɣzʊ nɔɔyʊ nɛ Mory Kanté tɔm, yee étéɣu hendu nɛ ɛmakɩ keeɣsi kɔyɔ. Calɩm taa pɩwɛɛ, paakpaɣna ɖoŋ.
Payaɣ e-ɖoo se Fatouma Kamissoko nɛ ɛkɛ [[Maalii]] ɛjaɖɛ taa tʊ. Mory Kanté kaawɛna pɩnzɩ lʊbɛ lɛ, powona-i [[Pamakoo|Pamako]] tɛtʊ sɔsɔtʊ taa kɛ e-neŋ weyi payaɣ-ɩ se Maman Ba Kamissoko yɔ, keeɣa maɖʊ sɔsɔ nɔɔyʊ. Ɛɛwɛna pɩnzɩ 15 lɛ, palabɩ-ɩ pe-keɣtiye taa sɔnzɩ nɛ pɩha-ɩ waɖɛ se ɛpɩzɩɣʊ ɛpaɣzɩ hendu teu nɛ ɖoŋgaɣ mabʊ. Mbʊ yebina nɛ pa-haɖa taa yee palakɩ sɔnzɩ nasɩyɛ kɔyɔ, ɛpɩzʊ ɛla amʊza nɛ pʊkʊyɩ ɛyaa yɔɔ.
Pɩnaɣ 2001 taa, keteŋga kpeekpe ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ-ɖɩ [[ONU ŋgbɛyɛ|ONU]] yɔ, ɖi-piliŋga ŋga kɔcɔŋna haɖaʊ nɛ tɔɔnaɣ yɔɔ yɔ, ɖɩya-ɩ se ɛkɛna pɩ-tɛ camɩyɛ laɖaa yɔɔ cɔnɩyʊ kɛ ɛ-ɛjaɖɛ taa. Ɛlɩza tatasɩ nzɩ yɔ sɩɖɔɔ kamaɣ fɛyɩ nɛ sɩ-taa kɔyɔ: Tatebola, pʊtɔbʊʊ se nabʊyʊ yɔɔ cikpalu cibu,Yéké yéké, Tamala yaa nʊmɔ woɖu.
Ɛɛwɛna pɩnzɩ 21 lɛ, Tidiani Koné tɩla-ɩ se ɛkɛna keeɣsi maɖʊ nɛ hendu teyʊ nɛ ɛlabɩ-ɩ hɛɛɛ hɛɛɛ nɛ ɛsʊna-ɩ ɛ-ŋgbɛyɛ taa. Ɛpɩsa mʊsɩ laɖʊ sɔsɔ mbʊyɔ lɛ ɛɖɛɛ nʊmɔŋ sakɩyɛ nɛ ɛcɔɔ tuuɖe ajɛya sakɩyɛ taa. Pɩnaɣ 2004 kɛ ɛlɩza tataɣ ŋga ɛya-kɛ se Sabou.
nocbrk5d7awd8glywep58m7bnw06m69
Oliver N'Goma
0
3114
15665
14391
2022-01-11T19:38:41Z
Gnangbade
58
Categories
15665
wikitext
text/x-wiki
Olivier Ngoma kɛna [[Kaabɔɔ|Kaabɔŋ]] ɛjaɖɛ taa hɛndu teyu nɛ cimiŋ yaa keeɣsi maɖʊ sɔsɔ nɔɔyʊ. Palʊla-ɩ [[lakɩŋ fenaɣ]] kɩyakʊ 23 ŋgʊ wiye pɩnaɣ [[1959]] kɛ Mayumba tɛtʊ taa nɛ ɛsɩ [[Mɩsɩkʋm fenaɣ|mɩsɩkʊm fenaɣ]] kɩyakʊ lʊbɛ wiye pɩnaɣ [[2010]] kɛ [[Libreeviili|Librevili]] tɛtʊ taa ɖakʊta nakʊyʊ taa.
Palʊla-ɩ Mayumba tɛtʊ taa nɛ tɛtʊ ndʊ tɩwɛna Kaabɔŋ ɛjaɖɛ nɛ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ nɛ hadɛ kiŋ. Ɛ-caa kɛ weŋgalɩyʊ nɛ ɖooo ɛ-pɩcatʊ, ɛwɛɛna pɩnzɩ litoozo taa kɛ ɛmalasɩna-ɩ nɛ ɛ-tɩ nɛ ɛkpɛlaka-ɩ hendu teu.
Pɩnaɣ [[1971]] kɛ ɛ-hɔʊ taa mba kʊyɩ Kaabɔŋ nɛ powolo Librevili ɛjaɖɛ taa. Peeɖe pɛwɛɛ nɛ powona-i akɔntaa sukuli kɛ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa. Sukuli ŋgʊ kɩ-taa lɛ Olivier N'Goma kɛŋna weyi ɛmakɩ-wɛɛ soo, Capo Sound, kɛ camɩyɛ yɔ. Akɔnta sukuli ɛɛɖɔŋna-ɩ lɛ, mbʊ pʊ yɔɔ yɔ ɛɛtaasɔɔlɩ-ɛ, eyele ɛma nɔkɔyʊ kɛ e-hendu teu nɛ mʊsɩ labʊ.
Pʊwayɩ lɛ ɛkpɛlɛkɩ fotonaa lɩzɩʊ kɛ Librevili ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa nɛ pamʊ-ɩ peeɖe poliŋdaa kɩlɛmɩŋ naʊ tʊmɩyɛ taa.
Pɩnaɣ [[1988]] kɛ ñʊʊ leleŋ laba nɛ ɛkatɩ Manu Lima, weyi ɛɛkɛna Cabo Verde Show nɔɔ yɔɔ tʊ yɔ, nɛ ɛlɛ sɩna-ɩ nɛ palɩzɩ tataɣ ŋga payaɣ-kɛ se BANE yɔ. Ɛ-tataɣ kɛnɛ paɖʊwaɣ-kɛ siŋŋŋ kɛ RFI nɛ Africa N°1 radiyoonaa taa.
Ɛ-tataɣ kɛnɛ kɔyɔɔ pɩtɩŋna nɛ ɛtasɩ lɩzɩʊ lɛɛsɩ nzɩ ɛyaɣ-sɩ se Icole nɛ Lusa yɔ. Pɩnaɣ [[1995]] taa kɛ ɛlɩza tataɣ lɛɛka, ADIA, nɛ pʊwɛ ɛzɩ kaka kɩla kacalaɣ ŋga yɔ. Pɩnzɩ looɖo wayɩ kɛ ɛlɩza lɛɛka, SEVA. Pɩnaɣ [[2006]] taa kɛ ɛlɩza ɛ-tɛɛ tataɣ naanza ŋga, SAGA. Ɛ-tatasɩ tɩŋga wɛɛ ɖeu camɩyɛ.
[[Category:Abalaa sɔsaa]]
[[Category:Minziiki laɖaa]]
3a2i9rz7s8tv276edocx8ylyhlfng3j
Papa Wemba
0
3115
15666
13487
2022-01-11T19:39:09Z
Gnangbade
58
Categories
15666
wikitext
text/x-wiki
[[File:Papa Wemba.jpg|thumb|Papa Wemba]]
Papa Wemba hiɖɛ sɔsɔyɛ kɛlɛ Jules Shungu Wembadio Pene Kikumba. Ɛ-hɩla kɩsɛsɛna ɖɔɔ nɛ a-taa kɔyɔ: Mwalimu, M'zée, Jules Presley, Chef Coutumier, Bakala dia Kuba, Fula Ngenge, Kolo Histoire, Kuru Yaka, Vieux Bokul, le Grand Mayas, Ekumani, Elombe, Formateur des idoles, Kema Fumbe, Notre Père, Maître d'École, Le Roi de la Sape, Le Rossignol, Le Roi de la Rumba Congolaise.
Papa Wemba kɛna hendu teyu, takayɩsɩ mayʊ nɛ tatasɩ lɩzɩyʊ. Palʊla-ɩ [[Mɩsɩkʋm fenaɣ|mɩsɩkʊm fena]]ɣ kɩyakʊ 14 wiye pɩnaɣ [[1949]] kɛ Labefu tɛtʊ taa, [[Kɔŋgo Kinsasa|Koŋgoo]] ɛjaɖɛ taa nɛ ɛsɩ [[Ɖomaɣ fenaɣ|ɖomaɣ fenaɣ]] kɩyakʊ 24 wiye pɩnaɣ 2016 ɛɛwɛna pɩnzɩ 66 kɛ [[Abɩɩjaŋ|Abiidjaŋ]] tɛtʊ taa. Ɛ-sɩm laba pʊtɔdɩyɛ mbʊ pʊyɔɔ yɔ alɩwaatʊ ndʊ ɛɛɖɩɩna amʊza labʊ nɛ pɩkɛdʊ nɛ ɛyaa lɛ, pɩlaba-ɩ yɔɔɔ nɛ ɛɖɛ kɩɖɛʊ kɛlɛ mbʊ yɔ, pʊtɔbʊ se ɛsɩba. Ɛtʊla hendu teu ŋgbɛyɛ naɖɩyɛ nɛ paya-ɖɩ se Viva Musica nɛ ɛnɛ ɛ-asɛyʊ kɩpɩnʊ Shagi Sharufa.
Ɛna-ɩ palaba tʊmɩyɛ pɩtalɩ ɛzɩ pɩnzɩ 35 yɔ. Ɛ-ŋgbɛyɛ nɖɩ, ɛmʊ ɛya sakɩyɛ nɛ ɛhayɩ-wɛ Koŋgoo ɛsakuliye nɛ sɔnzɩ payɛ pɩtasɩna [[Afrɩka tɛtʋ wandamm|Afrika]] kpeekpe hendu teu. Mba ɛhayɩsɩ wɛ yɔ pa-taa kɔyɔ: King Kester Emeniya, Awilo Longomba, pɩtasɩna Jonkill. Pɩtɛkɛ ɛnʊ lɩzɩna Koŋgoo ɛjaɖɛ taa payɛ nɖɩ payaɣ-ɖɩ se rumba yɔ ɛlɛ ɛɛwɛ kacalaɣ kpalahuwa lʊya taa. Payɛ nɖɩ payaɣ-ɖɩ se zuk yɔ été hendu nztʊyʊ mbʊ tɩyɛ. Ɛlɛ patʊ ndʊ ɛkɩla sɔɔlʊ yɔ, roks, ndombolo nɛ world music.
Pɩnaɣ 1969 ɛna Jossart N'yoka Longo, Evoloko, Pépé Felly nɛ Andy Bimi Ombalé patama nɔɔ nɛ palɩzɩ payɛ nɖɩ payaɣ-ɖɩ se de Zaïko Langa Langa. Ɛkaɣ lɩɣʊ pa-taa kɛ pɩnaɣ 1974 nɛ ɛlɩzɩ ɛmaɣ ɛ-ŋgbɛyɛ taa patʊ nɛ ɛyaa-ɖɩ Isifi Lokolé, pɩnɛ Yoka lokole. Ɛna Mavuela nɛ Mbuta Mashakado patʊlɩna-ɖɩ. Ɛkpaɣ ɛzɩ pɩnzɩ nɩɩnɩwa nɛ eteena hendu nɛ ɛkɛna Koŋgoo ɛjaɖɛ taa nɛ Afrika keteŋa kpeekpe taa hedu teya taa sɔdʊ sɔsɔʊ nakʊyʊ.
[[Category:Abalaa sɔsaa]]
[[Category:Minziiki laɖaa]]
8b3v2xqcpfjfey5wb7arrmyw19w5lqr
Reniss
0
3116
13486
13463
2019-03-23T18:36:27Z
Gnangbade
58
liens
13486
wikitext
text/x-wiki
[[File:Reniss Performing at Dschang, Cameroon, November 5, 2016.jpg|thumb|Reniss Performing at Dschang, Cameroon, November 5, 2016]]
Palula Reniss kɛ ɖɛ [[Ɖomaɣ fenaɣ|ɖomaɣ fenaɣ]] kɩyakʊ 24 ŋgʊ wiye pɩnaɣ [[1988]] kɛ Mankoni kɛ [[Kameruni]] ɛjaɖɛ taa. Ɛ-hɩɖɛ maɣmaɣ kɛlɛ Kien Rennise Nde nɛ ɛkɛna hendu teyu, tu-luɖu nɛ ɛlɩzʊ tatasɩ ɛmaɣmaɣ. Kʊnʊmɩŋ weyi ɩ-taa étéɣ e-hendu yɔ ɩ-taa kɔyɔ: Fransi, Angilisi, ŋgemba nɛ nabʊyʊ taa ɖɔɖɔ lɛ esidu kʊnʊmɩŋ ndɩ ndɩ nɛ eteɣu.
Pɩnaɣ 2016 taa kɛ pɑsɩma-ɩ se ɛkɛ hendu teyu, ɛlɛ pɩɩkɛna alɩwaatʊ ndʊ eluba ɛ-kacalaɣ tataɣ ŋga ɛya-kɛ se la sauce yɔ yaa ɖozɩ yɔ nɛ ɛlɩza-kɛ agoza fenaɣ taa pɩnaɣ kʊɖʊmaɣ ŋga ka-taa. Reniss paɣla Mabanda haɖaa taa nɛ pɩkɛna Tuwala tɛtʊ taa, Kameruni ɛjaɖɛ taa.
Peeɖe ɛɛwɛɛ nɛ ɛɛwɛna pɩnzɩ hiu nɛ naatozo lɛ ɛpaɣza hendu teu kɛ ɛsɔsɛtʊ kpaamɩŋ taa. Ɛñɩɩza cɔʊ ɛsɔsɛtʊ aŋgba taa lɛ ɛñɩna nɛ ɛkɔɔ ehiu hendu ñɔɔzɩʊ nɛ kɛlɛm kɛlɛm kanahaʊ yɔɔ ɖʊyaɣ-ɩ nɔɔ nɛ pahaɣ-ɩ se Jovi. Jovi ɛnɛ ɛsɩŋna-ɩ nɛ ɛlɩzɩ ɛ-kacalaɣ tɛtasɩ sɩnɛyɔ: Fire, pɩnaɣ 2022 nɛ Holy Wata kɛ pɩnaɣ 2012. Pɩnaɣ kʊɖʊmaɣ ŋga ka-taa kɛ ɛlɩza "H.I.V".
Pɩnaɣ 2013 taa lɛ ɛlɩza Afrkan Luv. Tataɣ kɛnɛ ka-taa été kʊnʊmɩŋ ndɩ ndɩ: Fransɩ, Angilisi, negumba (ɛ-maɣmaɣ ɛ-kʊnʊŋ) nɛ kʊnʊmɩŋ lɛɛŋ ndɩ ndɩ. Ɛ-tataɣ lɛɛka kɛlɛ C'est La Vie, pʊtɔbʊʊ se Wezuu caaɣʊ kɛlɛ mbʊ yɔ, Milkish, [[Agoza fenaɣ|agoza fenaɣ]] 2016 taa kɛ ɛlɩza La Sauce. Pʊwayɩ lɛ ɛlɩza tatasɩ lɛɛsɩ sakɩyɛ.
1jx5eseb861oa02vrpwbub33e2inmd2
Salif Keïta
0
3117
13485
13465
2019-03-23T18:34:05Z
Gnangbade
58
liens
13485
wikitext
text/x-wiki
[[File:Salif Keita.JPG|thumb|Salif Keita]]
Palʊla Salif Keïta kɛ Joliba tɛtyʊ taa, [[Maalii|malii]] ɛjaɖɛ taa kɛ [[Kɩyɛɛna fenaɣ|kɩyɛna fenaɣ]] kɩyakʊ 25 ŋgʊ wiye pɩnaɣ [[1949]]. Ɛkɛna Malii ɛjaɖɛ taa hendu teyu sɔsɔ nɔɔyʊ. Salif Keïta liɖe taa mba yɔ ɖooo Maali kewiyaɣ ñazɩyaa taa mba tɛ cejewiye nɖɩ pa-anɩ ɛzɩma-ɖɩ nɛ payaɣ nɔɔyʊ se Soundiata Keïta yɔ. Ɛzɩma ɛnʊ ɛzɩ Salif Keïta kaakɛna kpaaja lɛ, nɔɔyʊ taatɩɩsɔɔlɩ ɛ-tɔm. Ɛbɛ yɔɔ kɛ pataasɔɔlɩ-ɩ, mbʊ pʊyɔɔ yɔ, pɛ-tɛ ɛsakuliye nɛ sɔnzɩ taa lɛ, pakpakaaɣ kpajana ɛzɩ pɛkɛna ɛyaa mba ɛzɩ pɛha-wɛ nɛ pɛwɛna ɖɔɖɔ feziŋ kɩdɛkɛdɩŋ sakɩyɛ yɔ.
[[File:Les Ambassadeurs TFF 05.JPG|thumb|Les Ambassadeurs TFF 05]]
Ɛtɛmsa e-sukuli lɛ, ɛsɔɔlɩ se ɛkɛna wɩlɩyʊ, ɛlɛ pekizi-i mbʊ pʊyɔɔ yɔ, pakpaɣ-ɩ se ɛkɛna kpaaja, ɛtaakɔɔ nɛ ɛɖɛzɩ e-sukuli pɩya. Peeɖe ɛmaɣza ɛ-ñʊʊtaa nɛ ɛkpaɣ lɩmaɣza se ɛpɩsɩ hendu teyu. Ɛlɛɛza lɩmaɣza ana mbʊ lɛ, e-cejewiye taa mba taa wɩzɩ pazɩ. Peeɖe tɛ sɔnzɩ taa lɛ, pɩtaha waɖɛ kɛ pa-anɩ lɛ se ete hendu yee ɛtalɩɩna keeɣsi maɖaa yaa weŋgaliyaa liɖe taa ɛyʊ kɔyɔ. Pɩtasɩ ɖɔɖɔ lɛ, pasɩmna Keïta cejewetaa mba se pɛkɛna kewiitu taa ɛyaa.
[[File:Salif Keita at Womad 2010 - Charton Park.jpg|thumb|Salif Keita at Womad 2010 - Charton Park]]
Pɩla mbʊlɛ, ɛɖɛ ewolo [[Pamakoo]] tɛtʊ taa nɛ ɛcaɣ peeɖe pɩnaɣ 1968. Pɩla mbʊ nɛ ɛsʊ hendu teya ŋgbɛyɛ naɖɩyɛ taa. Pɔtɔma se Ɛsɔ ɛɛsɔʊ nɔɔyʊ yɔɔ. Pɩla mbʊ nɛ e-hendu teu taa pɩpazɩ pɩkɛna ɛyaa siŋŋŋ, mbʊ pʊyɔɔ ete e-hendu ndʊ nɛ esidina peeɖe sɔnzɩ nɛ hendu kɩfatʊ lɛɛtʊ taa. Pɩnaɣ 1973 kɛ ɛɖaɣna sʊʊ ŋgbɛyɛ kɩfaɖɛ lɛɛɖe taa nɛ ewolo ɛwɛɛ [[Abɩɩjaŋ|Abiijaŋ]], [[Kootidiivʊwarɩ|Kotidiivuwarɩ]] ɛjaɖɛ taa.
Ɛ-pɛlɔ labɩ [[Fransɩɩ|Fransɩ]] ɛjaɖɛ taa takayaɣ nɛ pɩha-ɩ haɖɛ se ɛkɛna peeɖe-tʊ nɛ payaɣ-ɩ se Nantenin Keïta. Ɛzɩ peseɣu kolokasi kɛ mɛtanaa 400 kɛ mbʊ yɔ, pɛlɔ ɛnɛ nɔɔyʊ ɛɛɖɛɣʊ ɛ-yɔɔ. Tɩmʊʊ tɩŋgʊna liɖe, ɛlɛ ɖɔɖɔ mbʊ yɔ ɛkɛna kpaaja. Ɛlɛ pɩnzɩ 2008 nɛ 2016 kɛ mbʊ yɔ, ɛnʊ kɛŋna kolokaɣ seya taa kɔɔnaɣ-tʊ.
t1imdlzpw82558ksj38gzb5zhltgrva
Sékouba Bambino
0
3118
15670
13484
2022-01-11T19:41:07Z
Gnangbade
58
categories
15670
wikitext
text/x-wiki
[[File:Sékouba Bambino au festival nuits d'Afrique 2018.jpg|thumb|Sékouba Bambino au festival nuits d'Afrique 2018]]
Palʊla Sekouba Diabaté kɛ [[Kinee-Konakrii|Kinee]] ɛjaɖɛ taa pɩnaɣ [[1964]]. Ɛkɛna ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa hendu teyu sɔsɔ nɔɔyʊ nɛ ɛ-hɩɖɛ kɩsɛsɛyɛ kɔyɔ Bambino. Palʊla-ɩ Kintiniya tɛtʊ taa, pɩñɔtɩna egeetiye nɖɩ payaɣ-ɖɩ se Sigiri yɔ nɛ pɩkɛna Kinee ɛjaɖɛ taa. Ɛ-hɔʊ taa mba tɩŋga kɛna keeɣsi maɖa nɛ hendu teya.
E-ɖoo kɛ payaɣ se Mariama Samoura nɛ ɛlɛ kɛna hendu teyu sɔsɔ nɔɔyʊ. Ete tataɣ nakayɩ nɛ ɛyaa-kɛ se Apollo.
Eete kɛ lɛ, ɛ-hɩɖɛ pazɩ ɖɩsɛ siŋŋŋ nɛ tataɣ kʊɖʊmaɣ ŋga ɛ-pɩyalɔ Sekouba Diabaté kaɣ ɖaanɩɣʊ nɛ ɛtasɩ teu nɛ pɩla sɔsɩŋ pɩŋŋ ɖɔɖɔ. Aliwaatʊ ndʊ pɩɣa kɛnɛ kɛwɛɛ kɛjɛyʊ ka-tɩ se kapɩɩ hendu teu taa lɛ, ɛ-caa ɖɩɣna-ɩ kisu. Ɛna-ɩ pɛwɛɛ pɔhɔŋ ɖama pɩkɔɔ pɩsɩɩna alɩwaatyʊ ndʊ pɔkɔma pana-ɩ se pɩnaɣ 1979 lɛ Kinee taa lɛ ɛnʊ kɩlɩɣna soo wena paya-ɛ se Sigiri yɔ, a-mabʊ.
Pɩla mbʊ nɛ paha-ɩ soo ana a-samtʊ nimiye. Pʊwayɩ lɛ peeɖe ɛjaɖɛ ñʊʊdʊ, Ahmed Sékou Touré, ma-ɩ takayaɣ nɛ etendi-i se ɛsʊʊ hendu teu ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ-ɖɩ se Bembeya Jazz yɔ ɖɩ-taa nɛ etisi ɖɔɖɔ. Peeɖe ɛsɛ ɛ-hɩɖɛ nɖɩ se Bambino mbʊ pʊyɔɔ yɔ pɛ-tɛ soo wena pamakɩyɔ, a-hɩɖɛ wokaɣna ɛ-hɩɖɛ nɖɩ ɖɩ-yɔɔ.
E-hendu teu siŋŋ pazɩna Senegali ɛjaɖɛ taa weŋgaliyu weyi payaɣ-ɩ se Ibrahima Sylla yɔ. Ibrahim ɛnɛ ɛkpaɣna-ɩ nɛ palɩzɩ tataɣ ŋga payaɣ-kɛ se Faso des fils de Sory Kandia Kouyaté yɔ. Ɛlɛ sɩŋna-ɩ nɛ ɛlɩzɩ ɛ-kacalaɣ tataɣ ŋga payaɣ se Kassa yɔ. Ɛ-tataɣ kɛnɛ kɔyɔɔ kɛ ɛlɩza Cinéma Wondo nɛ Bonya. Ɛlɩza ɖɔɖɔ tatasɩ lɛɛsɩ ɛzɩ: Sinikan nɛ Soro.
[[Category:Abalaa sɔsaa]]
[[Category:Minziiki laɖaa]]
mfnm0tfb9ccq5vzvw2uxn2z2jwbz3bw
Serge Beynaud
0
3119
15751
13408
2022-01-17T18:48:47Z
Gnangbade
58
links
15751
wikitext
text/x-wiki
Palʊla Serge Beynaud kɛ [[salaŋ fenaɣ]] kɩyakʊ 19 wiye pɩnaɣ 1987 kɛ Yopungɔŋ tɛtʊ taa, pɩñɔtɩna [[Abɩɩjaŋ|Abiijaŋ]] tɛtʊ sɔsɔtʊ, [[Kootidiivʊwarɩ|Kotidivuwarɩ]] ɛjaɖɛ taa. Nabʊyʊ taa lɛ, pɛsɛtʊ ɛ-hɩɖɛ nɖɩ nɛ payaɣ-ɩ yem se Beno, Beno. Serge Beno ɛnɛ ɛ-hɩla kɩsɛsɛna ɖɔɔ nɛ a-taa kɔyɔ: L’ambassadeur du coupé-décalé, Le King et anciennement Le mannequin des arrangeurs et L'arrangeur sexinini. Ɛ-hɩɖɛ maɣmaɣ kɛlɛ se Guy Serge Beynaud Gnolou.
Ɛkɛna hendu teyu, keeɣsɩ luɖu nɛ si-teyu nɛ soo maɖʊ nɛ payʊ ɖɔɖɔ. Ɛyaa cɔŋna-ɩ ɛzɩ ɛnʊ kɩlɩɣna Afropop hendu teya taa ñʊʊdʊ yɔ nɛ payɛ nɖɩ payaɣ-ɖɩ se Kupedekale yɔ ɖɩ-taa lɛ paanɩ ɛñaŋgɩ-ɩ. Pɩnaɣ 2007 kɛ hendu teyu weyi payaɣ-ɩ se Douk Saga yɔ, ɛna-ɩ se ɛkɛna hendu teyu. Ɛna-ɩ mbʊ lɛ ɛya-ɩ nɛ etendi-i se ɛna-wɛ pɛkpɛndɩ nɛ palɩzɩ tataɣ nakayɩ nɛ etekizi.
Pɩnaɣ 2009 taa lɛ ɛmaɣmaɣ ɛɖʊ tambaɣyɛ se ɛpaazʊ e-hendu teu. Ɖeɖe nɛ sɔnɔ yee pañɩnʊ kupedekale hendu teya yaa tɩ-payaa siŋŋ kɔyɔ, nɔɔyʊ ɛɛɖɛʊ Serge Beynaud yɔɔ. Kupedekale kɛ ɛpaɣ yaa pɩtɛ hendu kɛ ɛkɩlʊ teu, ɛlɛ ekizu sidu kɛ Afropop kɛ pɩ-taa. Ɛ-caa kɛ sɔɔja nɛ pɛkɛ Pete mba. Ɖooo ɛ-pɩcatʊ taa kɛ ɛpaɣza hendu teu. Kotidivuwaɖi taa kɛ ɛpaazɩ hendu teya hendu ñɔɔzʊ nɛ pʊcɔ palɩzʊ tɩ-tatasɩ.
Pɩnaɣ 2009 kɛ ɛmaɣmaɣ été e-hendu nɛ ɛlɩzɩ tataɣ ŋga ɛya-kɛ se Kouma lébé yɔ. Pɩnaɣ 2012 kɛ ɛlɩza ŋga payaɣ se Seul Dieu yɔ yaa Ɛsɔ ɖeke yɔ. Serge Beynaud cɔʊ kupedekale nɛ Afropop pɛ-hɛkʊ taa. Mbʊ yebina nɛ ɛpɩzʊ eluki hendu sakɩyɛ ndɩ ndɩ nɛ ɛhaɣ hendu teya lalaa ɛzɩ: DJ Arafat, Debordo Leekunfa, Bebi Philip, DJ Mix 1er, Molare yɔ.
Ɛ-kalaɣ tataɣŋga payaɣ-kɛ se Ɛsɔ ɖeke yɔ, ɛɛlɩza-kɛ saŋgayɩŋ fenaɣ kɩyakʊ hiu ŋ,gʊ wiye pɩnaɣ 2010. [[Mɩsɩkʊm fenaɣ]] kɩyakʊ 27 wiye pɩnaɣ 2014 kɛ ɛtasa lɛɛka lɩzʊ nɛ ɛyaa-kɛ se Talehi. Pʊwayɩ kɛ ɛtasa lɩzɩʊ nakayɩ nɛ ɛyaa-kɛ se Seul le taf paye.
mu0a9s5yhvao7phkzgyy7gfvdgvtky4
Tabu Ley Rochereau
0
3120
17919
16475
2024-01-18T22:00:54Z
Gnassingbé-Gnassingbé
4636
Catégorie
17919
wikitext
text/x-wiki
Tabu Ley Rochereau kɛna [[Kɔŋgo Kinsasa|Koŋgo]] ɛjaɖɛ taa hendu teyu, mʊsɩ laɖʊ nɛ manzʊmalɩ sɔsɔ nɔɔyʊ. Palʊla-ɩ [[Kamɩŋ fenaɣ|kamɩŋ fenaɣ]] kɩyakʊ 13 wiye pɩnaɣ [[1940]] kɛ Pagata tɛtʊ taa. Ɛsɩba kamɩŋ fenaɣ kɩyakʊ 30 wiye pɩnaɣ [[2013]] kɛ [[Prukisɛɛlɩ|Pruksɛɛlɩ]] tɛtʊ taa. Payaɣ ɛ-caa se Pascal Emmanuel Tabu Ley.
Pascal Emmanuel Sinamoyi Tabu halʊ kɛ payaɣ se Georgette Mowana (ɛsɛɛ se« Tété »). Pa-naalɛ pɛwɛna pɩya kagbaanzɩ nɛ mba yɔ: Blackson Matthieu, Mireille-Esther, Colette, Gisèle nɛ Isabelle. Ɛɛsɔɔla halaa tɔm kpem nɛ ɛtasɩ nɔɔyʊ kpaɣʊ, ɛlɛ yɔ [[Siirii|Sayiri]] ɛjaɖɛ taa pɩnaɣ 1969 taa palɩza pɛlaa taa pɛlɔ maŋgbaɖa weyi payaɣ-ɩ se Jeanne Mokomo yɔ. Ɛna-ɩ paɖʊ hɔʊ nɛ pɩwɛɛna pɩya looɖo. Pɩya nzɩ, nzɩ yɔ: Carine, Laty, Bob, Abel, Pegguy nɛ Flore.
[[Paarii]] aseɣɖe tɔm heyiya aseɣɖe takayaɣ nakayɩ taa tɔm yɔɔdʊ size: hendu teyu Youssoupha tɔŋ se tɩmʊ tɩŋgʊna liɖe; koŋgoo ɛjaɖɛ taa hendu teyu weyi payaɣ-ɩ se Tabu Ley Rochereau yɔ, ɛ-caa kɛ ɛkpaɣa. Ɛwɛɣna pɩya ɛzɩ 35 yɔ. Pɩla mbʊ nɛ Yousoupha lɩzɩ tataɣ nakayɩ nɛ emuku-wɛ nɛ ɛyaa-kɛ "Les Disques de mon père".
[[Agoza fenaɣ]] kɩyakʊ lʊbɛ ŋgʊ wiye pɩnaɣ 2012 taa Yousoupha nɛ Tabu Ley pete hendu kɛ santaɖaʊ ŋgʊ payaɣ-kʊ se Olimpia yɔ kɩ-taa. Papy MBoma naʊ taa siŋŋŋ lɛ, Tabu Ley pɩya wɛʊ ɛzɩ 120 kɛ mbʊ yɔ. Tabu Ley Rochereau sɩba [[Kamɩŋ fenaɣ|kamɩŋ fenaɣ]] kɩyakʊ 30 wiye, mazaɣ nakayɩ wiye pɩnaɣ 2013 kɛ [[Prukisɛɛlɩ|Pruksɛɛlɩ]] tɛtʊ taa ɛɛwɛna pɩnzɩ 73.
[[Catégorie:Abalaa sɔsaa]]
[[Catégorie:Minziiki laɖaa]]
6h023md9m9kwkla80ealu5bucztx4se
Tiken Jah Fakoly
0
3121
15680
15679
2022-01-11T19:52:50Z
Gnangbade
58
spelling
15680
wikitext
text/x-wiki
[[File:Tiken Jah Fakoly-IMG 5370.jpg|thumb|Tiken Jah Fakoly-IMG 5370]]
Tiken Jah Fakoly na wɩsɩ kɛ [[Mɩsɩkʋm fenaɣ|mɩsɩkʊm fenaɣ]] kɩyakʊ 23 wiye pɩnaɣ [[1968]] kɛ tɛtʊ ndʊ payaɣ-tʊ se Odiyene yɔ tɩ-taa, [[Kootidiivʊwarɩ|Kotidivuwarɩ]] ɛjaɖɛ taa. Ɛ-hɩɖɛ maɣmaɣ kɔyɔ: Doumbia Moussa Fakoly. Ɛkɛna hendu luɖu , ti-teyu nɛ ɛkpakʊ lalaa hendu ɖɔɖɔ nɛ ɛtasʊ-tʊ ñɔɔzʊ nɛ eteu. Ɛ-tɛ hendu payɩ lɛ rege kɛ ɛmaba. Tiken Jah Fakoly cejewiye taa mba tɩŋga kɛna luɖa ɛlɛ Fakoly yɔ, pɩkɛza-ɩ nɛ mʊsɩ labʊ nɛ hendu teu. Pʊyɔɔ kɛ pɩnaɣ [[1987]] ɛtʊla ɛ-kacalaɣ hendu teu ŋgbɛyɛ nɛ ɛyaa-ɖɩ se Djelys. Ɛpaaza aleɣya yɔɔ aleɣya yɔɔ pɩkɛdaa lɛ, Kotidivuwarɩ ɛjaɖɛ tɩŋga sɩma-ɩ se hendu teyu sɔsɔ nɔɔyʊ kɛ ɛkɛna.
[[File:Tiken Jah Fakoly-IMG 5365.jpg|thumb|Tiken Jah Fakoly-IMG 5365]]
Pɩnaɣ 1998 taa kɛ ɛcalɩ ɛ-kacalɣ mʊsɩ labʊ kɛ [[Eerɔpʋ tɛtʋ wandamm|Erɔpʊ]] taa, [[Paarii|Parii]] tɛtʊ taa, Fransɩ ɛjaɖɛ taa. Pɩnaɣ 2003 palabɩ ɛ-yɔɔ kɛ kɔŋgɔmtʊ se pakʊ-ɩ nɛ patapɩzɩ nɛ ɛna mbʊ lɛ, ese nɛ ewolo ɛɖʊ kʊyʊ kɛ Malii ɛjaɖɛ. Pɩnaɣ kʊɖʊmaɣ ŋga ka-taa kɛ ɛlɩza tataɣ nakayɩ nɛ ɛyaa-kɛ se Françafrique, Reggae/Ragga/World. Ŋga ɛtɛma teu nɛ pakpaɣ-ɩ se ɛnʊ kɛŋna mʊsɩ laɖa yaa hendu teyaa nɔɔyɔɔ ɖɛyʊ. Pɩnzɩ 2002, 2005 nɛ 2015 taa alɩwaatʊ ndʊ keteŋga kpeekpe kaatɔkɩ Ɛyʊtʊ kazandʊ lɛ, ɛte hendu ndɩ ndɩ nɛ amʊza sakɩyɛ nɛ ɛɖʊna hɩɖɩ mba pɔsɔɔla lanhɛzɩyɛ nɛ pɔtɔsɔɔlɩ yam yam nɛ ɛyaa heziŋ lɩzʊ yɔ.
[[File:Tiken Jah Fakoly-IMG 5341.jpg|thumb|Tiken Jah Fakoly-IMG 5341]]
[[Saŋayɩŋ fenaɣ|Saŋgayɩŋ fenaɣ]] taa pɩnaɣ 2007, palaba amʊza naayɛ, rap, kɛ [[Taakarɩ|Takarɩ]] tɛtʊ taa, [[Senegaalɩ|Senegalɩ]] ɛjaɖɛ taa. Peeɖe Fakoly, ɛ-hɔyɛ ɛɛtɔʊ nɛ nɔɔyʊ, été hendu nɛ eheyu ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-ñʊʊdʊ Wad se yee ɛsɔɔla ɛ-ejaɖɛ camɩyɛ kɔyɔ, ɛkʊyɩ kpelaɣ yɔɔ. Ɛyɔɔdaɣ ɖɔɖɔ mbʊ pʊwɛɛ nɛ pɩtalʊ Senegalɩ ɛjaɖɛ tɛndɛŋga tɛɛ ɖɔɖɔ yɔ. Eté hendu ndʊ nɛ pɩtɛ lɛ, Senegalɩ komina ñɩnɩ se pʊwɛ ɛzɩma kɔyɔ pakʊ-ɩ. Tɛʊ femaɣ kpa lɛ, Fakoly kʊyɩ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa. Paaɖaŋga-ɩ ɖɔɖɔ se ɛtaatasɩ peeɖe wɛʊ. Pɩnzɩ naalɛ nɛ hɔɔlʊʊ wayɩ lɛ Wad maɣmaɣ ya-ɩ se ɛpɩsɩ.
Ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-ñʊʊdʊ Wad maɣmaɣ mʊna-ɩ hasɩyaɖɛ fenaɣ 31 wiye pɩnaɣ 2010. Paya-ɩ hɔɔlɩŋ sakɩyɛ taa kɛ amʊzɛ ndɩ ndɩ ɖeɖe: pɩnaɣ 2008, Solidays, Emmaüs; [[Hasɩyaɖɛ fenaɣ|hasɩyaɖɛ fenaɣ]] taa lɛ, ewoba Paleo Festival kɛ Nyon; piyele kɩyɛna fenaɣ taa lɛ pɩɩkɛna ''Festival du Bout du Monde''. Fakoly kɛna weyi ɛlʊkɩ se ɖama nɩnaʊ nɛ lanhɛzɩyɛ nɛ ɛsɩndaa wobu ɛwɛɛ yɔ. Piyebina pɩnaɣ 2010 ɛlɛiza tataɣ nakayɩ, African Revolution. Pɩɩkɛna alɩwaatʊ ndʊ yoŋ lakaɣ Kotidivuwarɩ nɛ [[Tuniizii|Tunizii]] ajɛya taa yɔ. Ɛmʊ samtʊ nima wena yɔ atalʊ ɛzɩ 12 yɔ.
[[Category:Abalaa sɔsaa]]
[[Category:Minziika laɖaa]]
h5dqtjts6ho1hgbvrzagayiobs1pb1z
Toofan
0
3122
16464
13481
2023-07-25T04:35:48Z
CommonsDelinker
130
Removing [[:c:File:2Fan.jpg|2Fan.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Krd|Krd]] because: No permission since 17 July 2023.
16464
wikitext
text/x-wiki
Toofan tɛkɛna ɛyʊ nɔɔyʊ hɩɖɛ ɛlɛ pɩkɛna hendu teyaa ŋgbɛyɛ naɖɩyɛ. Ŋgbɛyɛyɛ nɖɩ, ɖɩñɔ [[Togo]] ɛjaɖɛ pɩnaɣ 2005. Payɛ nɖɩ pabaɣ peeɖe yɔ ɖɩkɛna kɩfaɖɛ Afrika wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa nɛ payaɣ-ɖɩ se Kulikace. Payɛ ɖɩnɛ ɛyʊ ɛna ɛtɔŋ se ɖɩwɛ kaɖɛ ɛlɛ pɩtɛkɛ mbʊ. Pabaɣ-ɖɩ yɔ, ŋpɛlʊ ño-pondone kɛ hɔɔlʊ ŋgʊ yɔ, pɩtɛkɛ hɔɔlʊ ŋgʊ ŋɖɛzɩɣna ña-nanɩŋgbanzɩ nɛ ñe-nisi; mbʊ mbʊ nɛ pɛɖɛʊ. Payɛ ɖɩnɛ France 24 kpaɣ-ɖɩ nɛ kʊɖʊ kɩ-tɛ kɛlɛm kɛlɛmnaa kanahaŋ nimasɩ yɔ.
Pɩnaɣ 2023 taa ɖɔɖɔ Toofanwaa ɖaɣna lɩzʊ payɛ kɩfaɖɛ naɖɩyɛ nɛ paya-ɖɩ se "gweta". Payɛ ɖɩnɛ palɩza-ɖɩ se potuu ɛsɩsɛma tɩnaa kɛ atuwa. Ŋgbɛyɛ ɖɩnɛ ɖɩnɔɔ yɔɔ ɖɛyaa kɔyɔ Masta Just nɛ Barabas. Afrika kpeekpe taa pombo maɖa lakaɣ kɛgbɛyaɣ pɩnaɣ 2012 nɛ 2015 lɛ, mba pana nɛ polu pɩtɛ kɛgbɛyaɣ ŋga ke-hendu. Toofanwaa ŋgbɛyɛ ɖɩnɛ ɖɩkɛŋna Afrika hendu teya kpeekpe nɔɔ ɖɛya nɛ [[OIF ŋgbɛyɛ|Frankofoni]] hendu teyaa kacalaɣ mba pɩnaɣ 2018, alɩwaatʊ ndʊ Afrimma awards kalaba pɩ-tɛ kɛkpɛyɩsɩ ndɩ ndɩ yɔ. Ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɔɖɔ ɖɩkɛŋna kacalaɣ ñɩnɖɩ kɛ pop afrikani kɛ pɩnaɣ 2017.
50py2wz8jpttikhppw2kas1cf3a6tdc
Toumani Diabaté
0
3123
15681
13480
2022-01-11T19:53:06Z
Gnangbade
58
categories
15681
wikitext
text/x-wiki
[[File:Toumani Diabaté.jpg|thumb|Toumani Diabaté]]
Toumani Diabaté kɛna [[Maalii|Malii]] ɛjaɖɛ mʊsɩ laɖʊ sɔsɔ nɔɔyʊ peeɖe lɛ, pakpaɣ-ɩ ɛzɩ mba pakɩlʊ mabʊ pa-cɩmʊ ŋgʊ payaɣ-kʊ se kora yɔ. Palʊla-ɩ [[Pamakoo|Pamako]] tɛtʊ taa, Malii ɛjaɖɛ taa kɛ kɩyɛna fenaɣ kɩyakʊ hiu wiye pɩnaɣ 1956. Ɛ-pɩyalʊ payaɣ se Sidiki Diabaté, ɛlɛ ɖɔɖɔ kɛna mʊsɩ laɖʊ sɔsɔ nɔɔyʊ. Afrika nɛ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa payɩ lɛ, ɛnʊ pakpaɣ ɛzɩ cɩmʊ ŋgʊ payaɣ-kʊ se kora yɔ ki-wiyaʊ. Ɛ-ɖɛtʊ payaɣ se Mamadou Diabaté. Pʊtɔbʊʊ se se e-cejewiye kpeekpe taa mba kɛna mʊsɩ laɖaa.
[[File:Toumani Diabaté - 2009.jpg|thumb|Toumani Diabaté - 2009]]
Toumani Diabaté paɣzɩ kpɛlɛkʊ kɛ kora mabʊ lɛ, ɛɛwɛna pɩnzɩ kagbaanzɩ ɖeke. Ɛkɔma nɛ ɛwɛna pɩnzɩ 13 lɛ, ɛnɛ hendu teu ŋgbɛyɛ nɖɩ paɣ-ɖɩ se Koulikoro yɔ, powolo kɛgbɛyaɣ nakayɩ ɖeɖe Malii ɛjaɖɛ taa. Kɛgbɛyaɣ ŋga palakɩ-kɛ paa pɩnzɩ naalɛ nzɩ lɛ sɩ-wayɩ. Peeɖe mba mʊna kacalaɣ kʊjɔʊ. Kpaagba mbʊ lɛ pasʊzɩ-ɩ Malii ɛjaɖɛ kpeekpe taa mʊsɩ laɖa sʊsa ŋgbɛyɛ taa. Toumani Diabaté nɛ kora maɖa sʊsa sʊsa palaba amʊʊza ɛzɩ: Kandia Kouyaté, Taj Mahal nɛ Ali Farka Touré, weyi ɛna-ɩ palɩza tataɣ kɛ pɩnaɣ 2005 nɛ payaa-kɛ se ''In the Heart of the Moon''.
[[File:Kayhan Kalhor - Persian musician & Toumani Diabate - Malian musician AMS 2016.jpg|thumb|Kayhan Kalhor - Persian musician & Toumani Diabate - Malian musician AMS 2016]]
[[Category:Abalaa sɔsaa]]
[[Category:Minziika laɖaa]]
a4ouzutey990hprx7db1a6u2fjcxvp1
Wally Badarou
0
3124
13479
13472
2019-03-23T18:20:32Z
Gnangbade
58
lien
13479
wikitext
text/x-wiki
[[File:Wally Badarou Pop Montreal 2016.jpg|thumb|Wally Badarou Pop Montreal 2016]]
Wally Badarou kɛna [[Peenɛɛ]] ɛjaɖɛ taa ɛyʊ ɛlɛ ɛlaba takayaɣ nɛ ɛpɩsɩ [[Fransɩɩ|Fransɩ]] ɛjaɖɛ-tʊ. Palʊla-ɩ [[Paarii|Parii]] tɛtʊ taa kɛ [[Lakɩŋ fenaɣ|lakɩŋ fenaɣ]] kɩyakʊ 22 wiye pɩnaɣ [[1955]]. Ɛnɛ hendu teya mba palaba tʊma yɔ pɔɖɔɔ kamaɣ fɛyɩ nɛ pa-taa kɔyɔ: Chris Blackwell, Sly and Robbie, Joe Cocker, Mick Jagger, Grace Jones, Black Uhuru, Gwen Guthrie, Jimmy Cliff, Gregory Isaacs, Robert Palmer, Marianne Faithfull, Herbie Hancock, Talking Heads, Foreigner, Melissa Etheridge, Manu Dibango, Miriam Makeba, Fela Kuti, Salif Keita, Wasis Diop, Trilok Gurtu, Carlinhos Brown, Dickie Jobson, d'Hector Babenco. Pɩtasɩ ɖɔɖɔ lɛ, ɛnɛ hendu teyaa aŋgba wena palaba tʊma yɔ ɛlɛ ɖɔɔ ɖɔɖɔ: de Island Records, Power Station, Level 42.
9rfbk39yfsq1639kdlbaroeabsnz4r5
Lɛɛzɩyʊ
0
3126
14860
13416
2020-12-11T01:28:03Z
45.167.72.22
14860
wikitext
text/x-wiki
Lɛɛzɩyʊ
Kiɖe tɛɛ tʊʊzʊʊ alɩwaatʊ taa lɛ, lɛɛzɩyʊ kɛ yuŋ pɩyʊ weyi patatɩɩ sɩmta-ɩ yɔ, kɛlɛ ɛ-yɔɔ pataŋ [[akɔnta]] naa nɛ ñʊŋ maalɛɛzɩɣ waa yaa nabʊyʊ pɩpɩzɩɣ pɩkɛ lɛɛzɩyaa. Paakaŋ ñʊʊ keekee nɛ lɛɛzɩyʊ, nɛ ɛ-tɛ yuŋ ɖɔɖɔ papɩzɩɣ paasɩŋɩ-ɩ, kɛlɛ ɛwɛ kpeekpe wɛtʊ natʊyʊ taa. Yee palakɩ tʊmɩyɛ nɛ lɛɛzɩyaa ɛzɩ ñʊŋ maɣmaɣ kɔyɔ pɩwɛ ɖeu mbʊ pʊyɔɔ pɩsaŋ nɛ tɔm kʊyʊm taa lɛ paanɣ tɔm naa lalaa kɔɔ hatʊ.
Paa ɛzɩmtaa lɛ payʊsʊʊ lɛɛzɩyʊ nɛ mayaɣ nakayɛ, nabʊyʊ taa latɛŋ masɩ kpata taa mayaɣ nakayɛ ɛzɩ x yaa y. Lɛɛzɩyʊ matʊ tʊnɛ yɔ y=f(x) pɔza lɛɛzɩyaa naalɛ, ñʊʊ kɩsʊsʊʊ xakʊyʊ x nɛ kɩlɩlʊʊ lɛɛkʊ y ɛlɛ kɛna palaba akɔnta lɛ mbʊ pehiɣa yɔ pɩlɩna sʊyʊ lɛɛzɩyʊ yɔɔ. Tɔmpiye lɛɛzɩyʊ lɩna ɛzɩma ɛwayɩ tʊ x ɛlɛza matʊ taa mbʊ ɖɔɖɔ ɛ-lɛzʊʊ y lɛɛzɩɣ ɖɔɖɔ.
Palakɩ akɔnta nɛ pehikiɣ mbʊ yɔ pʊ-lona taa lɛ, nabʊyʊ taa nɛ pɩlɛzʊʊ yɔ lɛ pakpaɣ lɩmaɣza mbʊ se polu kulubu nɛ paya-wɛ lɛɛzɩyaa kɛlɛ pɛwɛna yʊsaɣ masɩ. Babylone tʊʊzʊʊ tʊmɩyɛ tɩnaa kpeɣ masɩ sɩnɛ V lɛ ɖɔʊ, h lɛ kʊkʊyʊmɩŋ, d tʊkaɣ kɛ ɖaɣlakɩŋ L nɛ walanzɩ l.
Tʊʊzʊʊ tʊmɩyɛ tʊ Moses Schönfinkel tɔŋ se papɩzɩɣ palɩzɩ tʊʊzʊʊ tʊma cɔɔlɩyɛ naɖɩyɛ yɔɔ nɛ lɛɛzɩyaa ɛɛwɛʊʊ pɩ-taa. Pɩlɩna pɩ-yɔɔ nɛ ɛlɩzɩ laɣsɩ nasɩyɛ yem nɛ paya-sɩ tamsʊʊ cɔlɩyɛ. Laɣsɩ nzɩ paɖanɩ-sɩ paɣzʊʊ nɛ pɛtɛzɩ-sɩ pɩtɩŋna Haskell Curry yɔɔ. Wɛtʊ ndʊ tɩtaa fɛyɩ kaɖɛ piŋ lɛɛzʊʊ hɔɔlʊʊ taa kɛlɛ pilesaɣ natʊ pʊ-tɔbʊʊ pɩtasaŋ se pakalɩ camɩyɛ.
fohfcm9w9ckinh88exh7ewgkvnr9b2p
Kegbeɣlasi lɩmaɣzɩyɛ
0
3127
14859
13417
2020-12-11T01:27:29Z
45.167.72.22
14859
wikitext
text/x-wiki
Kegbeɣlasi lɩmaɣzɩyɛ
Kegbeɣlasi lɩmaɣzɩyɛ kɛ tʊʊzʊʊ piliŋa nakayɛ, tʊʊzʊʊ tʊmɩyɛ tʊ [[Caama]] ɛyʊ Georg Cantor lɩzana tʊ kpaɣɖʊ 19 tɛmtʊ alɩwaatʊ. Ɖɩcɔna kɔyɔ kegbeɣlaɣ lɩmaɣzɩyɛ tɔm pɩsa kiɖe kpeɣluu nɛ tɩɣyʊʊ lɩmaɣza cɔlɔ, pɔ-yɔɔ yɔ pama pʊtʊnaa mba palakɩna tʊmɩyɛ tʊʊzʊʊ nɔmɔʊ taa kpaɣ ɛzɩ kɩlabɩm, taabalɩyɛ lɩmaɣzɩyɛ, pilim ñʊŋ, kamaɣ wɛʊ ñʊʊ, tʊʊzɩyɛ tɛ, siŋ ñʊŋ nɛ ndɩ ndɩ ñʊŋ ŋgbaɣ mbʊ ŋɖɛɛ. Mbʊ tɩna nɛ pɔtɔŋ se kegbelaɣ lɩmaɣzɩyɛ kɛ keem kɛlɛ Hilbert pɩzɩ yɔɔdʊʊ se tɩkɛ ɛsɔdaa koboyaɣ ŋga Cantor lɩza tʊʊzʊʊ tɩnaa yɔ.
Mbʊ ɛlaba yaa kiɖe nɖɩ ɛsɩ tʊʊzʊʊ tʊmɩyɛ tɩnaa yɔ wayi lɛ, Cantor pɩlɩna kegbelaɣ lɩmaɣzɩyɛ yɔɔ ɛɖanɩɣ labʊ lɩmaɣza kɩfana lɛɛna kɔzɩ kɔzɩ lɩmaɣzɩyɛ nɖɩ ɛtɔŋ se maatɛŋ ñʊŋ wɛɛ yɔ ɛyʊ pɩzɩɣ ɛkɛdɩ nɛ ɛmaɣzɩ pɩlɩna ñʊŋ kɩfaŋ yɔɔ (kʊyʊm kʊyʊm kalʊʊ nɛ naalɛ naalɛ kalʊʊ).
Cantor kɛna kajalaɣ tʊ weyi ɛlɩza kegbelaɣ lɩmaɣzɩyɛ kɛ pɩnzɩ 1880 pazɩtʊ alɩwaatʊ taa. Ɛlakaɣ tʊmɩyɛ kʊyʊm kɛtʊ yɔɔ pɩlɩna kɔlɔmɩŋ naatozo tʊ pilinzi mazʊʊ yɔɔ kɛ pɩnaɣ 1870 lɛ pɩwɩla Cantor se ɛlɩzɩ taa lɩyʊ lɩmaɣzɩyɛ tɔm nɛ ɛma maatɛŋ waa kpaɖʊʊ yɔɔ kpaɖʊʊ yɔɔ, kʊyʊm kʊyʊm kalʊʊ nɛ naalɛ naalɛ waa kalʊʊ. Matʊ ndʊ pekizi-tʊ ɛ-tɛ alɩwaatʊ pɩtɩŋna keziyaa nɔɔ yɔɔ ɖɛyʊ ɛkɛ tɛzɩyʊ payaɣ-ɩ se Leopold Kronecker kɛlɛ sɔnɔ yɔ tʊʊzɩyaa sakɩyɛ tisa tɔm ndʊ tɩ-yɔɔ.
Kpaɣɖʊ ŋgʊ kɩ-taa, Cantor kaahiɣ ɛjandʊ pɩlɩna ñʊʊ taa hola kʊdɔŋ yɔɔ, kɛlɛ ɛ-maɣzɩm pɩlɩna kiliŋili tɔm yɔɔ kaawɛ tɩɖɩna yɛlʊʊ pɩlɩna ɛ-takayasɩ kiyekasi yɔɔ nɛ pasɩm-sɩ, kpaɣ kpaɣɖʊ 19 tɛmtʊ alɩwaatʊ pɩtɩŋna Richard Dedekind nɛ Göttigen nɛ David Hilbert nɛ Ernest Zermelo pɔ-yɔɔ.
3voug5iu0gfz1ph2qvv8780gnnuhgjl
Pʊtɔma kalʊʊ
0
3128
13612
13611
2019-03-24T17:34:02Z
Gnangbade
58
lien
13612
wikitext
text/x-wiki
Pʊtɔma kalʊʊ, tɔmpiye nɖɩ ɖɩwɛna tɔbɩŋ nɩɣ ndɩ ndɩ, tɔm kɛdʊʊ-ɖʊ se ɖɩlɩna [[Latɛŋ kʊnʊŋ|latɛŋ kʊnʊŋ]] tɛ kɛnɛ probabilitas, kɛlɛ ɛha siɣye nɛ tɔmpiye ndɩ ɖɩɖɩ paya-ɖɩ se tovonum yɔ, pɩkɛ kpeɣʊʊ tʊmɩyɛ. Kpeɣʊʊ tʊmɩyɛ nɖɩ ɖɩpɩsɩ piliŋa sɔsɔ nakayɛ kɛ tʊʊzʊʊ hɔɔlʊʊ taa kɛlɛ paya se kpeɣʊʊ lɩmaɣzɩyɛ.
Wɛɛ kpeɣʊʊ tɔm kɛ ñʊʊ siŋ ŋgʊ kɩwɛ kpaɣ 0 ŋtalɩ 1. Yee ñʊʊ ŋgʊ kɩkpaɣla, mbʊ ɖɔɖɔ ɖʊzɩm pɩzɩɣ kɩpaɣlɩ yaa ñʊʊ leleŋ ɖɔʊ, nɛ mbʊ ɖɔɖɔ wɛɛ paɣlʊʊ. Akpeɣ tʊmɩyɛ ɖɩtatɩɩ leɖɩta tʊʊzʊʊ tʊmɩyɛ tɩnaa cɔlɔ. Kpeɣʊʊ tʊmɩyɛ nɖɩ ɖɩpaɣlɩ lɔŋ lɔŋ kpaɣ kpaɣɖʊ 18 wɛɛ taa pɩtɩŋna yem kpɛlɛkɩtʊ yɔɔ kɔzɩ kɔzɩ putoyidaa aleɣya yɔɔ. Mbʊ yebina nɛ tʊʊzʊʊ tʊmɩyɛ tɩnaa ka ñʊʊ piŋ lɩmaɣzɩyɛ nɖɩ ɖɩ-yɔɔ kɛlɛ pɩkɔɔ pɩwazɩɣ hɔɔlɩŋ lɛɛŋ ndɩ ndɩ taa ɛzɩ ɛsɔkaɣ taa ɖɔnɛ kpɛlɛkʊʊ, liidiye hɔɔlʊʊ taa yaa kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ hɔɔlʊʊ.
Ɖʊzʊʊ tɔmʊʊ lɩwa, kajalaɣ kɛ kpɛɣʊʊ kpɛlɛkɩtʊ ɖeɖe lɛ, ɖɩlɩ kpaɣɖʊ 12 wɛɛ taa, se pɩsa nɛ patakɩ tadɩyɛ nɩnaʊ tɔm nɛ Pierre Jean Olivi nɩnaʊ tɔm, nɛ ɖɩpaɣlɩ kpaɣɖʊ 16, alɩwaatʊ ndʊ pekpeɣli nesi ñɩɣ takayasɩ kpeekpe pɩlɩna teŋuu nɔɔ tɔm yɔɔ. Maɣzɩm cikpem nabʊyʊ pɩlɩna Girolamo Cardano yɔɔ kpaɣ kpaɣɖʊ 16 wɛɛ taa, nɛ Galilée kpaɣɖʊ 17, keekee tɛ kpaɣʊʊ lɩmaɣzɩyɛ tɔm lɩ kpaɣ Pierre de Fermat nɛ [[Blaise Pascal]] pɛ-ɛgbaɣdɩyɛ alɩwaatʊ ɖooo pɩnaɣ 1654.
Pɩkɔma kpaɣɖʊ 17 hɛkʊ naalɛ ŋgʊ wɛɛ taa pɩlɩna Blaise Pascal, Pierre Fermat ñɩnʊ nɛ Christian Huygens tʊma yɔɔ pɩlɩna pɩfɛyɩ camɩyɛ hɔɔlɩŋ tɔm labɩtʊ yɔɔ kɛ pʊtɔma kalʊʊ tɔmpiye ñɔɔ pazɩ pazɩ wobu yɔɔ, nɛ ɖɔɖɔ tʊʊzʊʊ ɛsɩndaa wobu yɔɔ kɛ pʊtʊ yɔɔ pɩtɩŋna Jacob Bernouilli yɔɔ. Kpaɣɖʊ 18 lɛ Gabriel Cramer wɩlɩ tɔm natʊyʊ pɩlɩna cɔlɩyɛ pʊtɔma kalʊʊ nɛ tɩpɩsɩ kiɖe Diderot ɛsakuliye takayaɣ cɔlɔ, pama-kɛ kpaɣɖʊ kʊyʊmʊʊ ŋgʊ kɩ-tɛ tɛmtʊ alɩwaatʊ taa.
Haŋ tɛɛ kpazɩyʊ sɔsɔ kɔyɔ Pascal, kɛlɛ Christian Huygens susi ''De ratiociniis in ludo aleae tɔm'' (pʊ-tɔbʊʊ se mɩkaɣ yɔɔ tʊmɩyɛ labʊ) pɩnaɣ 1657. Takayaɣ kɩkalaɣ ŋga kiɖe piŋ kɛ pʊtɔma kalʊʊ ɖeɖe.
8qdga24f77zb5wv84o9972rzj0kgnjq
Ñʊʊ (tʊʊzʊʊ)
0
3129
13419
2019-03-19T10:19:02Z
Siraq123
74
Creation d'une page sur nombre
13419
wikitext
text/x-wiki
Ñʊʊ (Tʊʊzɩtʊ)
Ñʊʊ pɩkɛ lɩmaɣzɩyɛ nɖɩ ɖiyeki se pakalɩ nɛ pɛkɛdɩna wondu yaa tɔm ɖalakɩŋ yɔɔ yɔ, nɛ pɩsa nɛ patɩlɩ paa pʊtʊ weyi ɛ-ñʊʊ mayaɣ. Sakɩyɛ taa lɛ pamaɣna mayaɣ kajalaɣ ñɩŋa yaa masɩ sakɩyɛ pɩzɩɣ sɩwɛɛ, sɩwɛɛ ɖama taa nɛ papɩzɩ palakɩ-sɩ nɛ tʊma ndɩ ndɩ pɩtɩŋna akɔnta yɔɔ.
Yee patapɩzɩda palɩzɩ tɔmpiye nɖɩ ɖɩ-tɔbʊʊ keekee kɔyɔ lɛɣtʊ yaa tʊzɩyaa tʊmɩyɛ tɩnaa maɣmaɣ lɩza ñʊŋ ndɩ ndɩ se pɩsa nɛ pawɩlɩna mbʊ panaɣ yɔ tɛ mazɩtʊ, kɩmaŋ tɛyʊʊ, nɛ halɩ pamazɩ pɩfɛyɩ kamaɣ yɔɔ.
Ñʊŋ tɔmpiye lɩna kiɖe tɛɛ lɛ, naalɛ naalɛ kpeɣlitu cɔlɔ, pʊ-tɔbʊʊ se pekpeɣla com com pʊtʊnaa nabɛyɛ (kpaɣ ɛzɩ pazɩ ɛyaa hɔɔlʊʊ nɛ pasɩɩ namɩŋ hɔɔlʊʊ). Yee ɛyʊ ɛmaɣza se ɛtɛyɩɣ-wɛ halʊʊ nɛ abalʊ paa hɔɔlʊʊ ŋgʊ kɩ-taa kɔyɔ pɩwɛʊ ɛzɩ pasakʊ hɔɔlʊʊ nakʊyʊ taa pʊtʊnaa pakɩlɩɣ ɖɔʊ yaa pɩɩtalɩɣ yaa pɩkpaɖɩɣ. Pɩ-tɛ laɣsɩ nzɩ pakpaɣna nɛ pɛtɛyɩɣ wondu yɔ ɛɛlɛɛzɩɣ nabʊyʊ.
Ɖɔʊʊ lɩmaɣzɩyɛ nɛ mbʊ papɩza nɛ paɖʊ mɛɛsaɣ tɛ mayaɣ kɩnanaɣ yɔ kaakɛ ɖooo hoohoo tɔm pʊ-tɔbʊʊ ɖoo alɩwaatʊ ndʊ matʊ kaalɩwa yɔ. Nɔmɔŋ sakɩyɛ kaawɛɛ pɩlɩna kalɩtʊ yɔɔ se pɩsa nɛ patɩlɩ kaŋamaɣ taa wondʊ ñʊʊ nɛ patɩlɩ tɩ-tɩ huuu, se patɩlɩ fenaɣ ɖɔnɛ yaa kɩyakɩŋ paɣtʊ nɛ patɩlɩ tɔɔnasɩ ɖomasi alɩwaatʊ yaa tɛʊ paɣtʊ.
es3t8dbwxwm3jlj3ys0gip8100xc462
Siŋŋ ñʊŋ (tʊʊzʊʊ)
0
3130
14858
13420
2020-12-11T01:18:30Z
45.167.72.22
14858
wikitext
text/x-wiki
Tʊʊzʊʊ hɔɔlʊʊ taa lɛ, siŋŋ ñʊʊ kɛ ñʊʊ mayaɣ ŋga pama-kɛ mbilim. Siŋŋ ñʊŋ ñɔɔ pɩlɩna ɛzɩma pɛkɛdaɣ tɔm ndɩ ndɩ siŋŋ lɩzɩtʊ hɔɔlʊʊ taa ɛlɛ tɩcaɣ ndɩ nɛ ndʊ keekee masɩ nzɩ ɖooo paalakaɣ-sɩ nɛ tʊmɩyɛ Eudoxe Cnide cɔlɔ kpaɣɖʊ 4 alɩwaatʊ taa pʊcɔ palʊlʊʊ Yeesuu krɩstʊ. Kɛlɛ pasɩm siŋŋ ñʊŋ tɔbʊʊ nɩɣ tɔm pɩtatɩɩtalɩda kpaɣɖɩŋ sakɩyɛ kɔyɔ pɩtɩŋna Dedekind nɛ Cantor nɛ Méray pamatʊ yɔɔ.
Palakɩ siŋŋ ñʊŋ nɛ tʊmɩyɛ paa mbʊ pɩ-taa kpaɣ ɛzɩ wondu [[liidiye]], wɛɛ ɖalakɩŋ, kʊkʊyʊmɩŋ, pɩyʊ kɔtɩɩ waa yuŋ, tɩyɩnka ŋga kakɩlɩ-ɖʊ ñɔtɩnaʊ yɔ tɛ posinau nɛ ɛyaa. Palakɩ tʊmɩyɛ nɛ siŋŋ masɩ paa ɖooye kpaɣ ɛzɩ tɔsʊʊ huu nɔmɔʊ taa, anasaayɩ ñɩɣtʊ yɔɔ tʊma taa, tʊʊzʊʊ hɔɔlʊʊ taa,tomnasi ɖɔnɛ nɔmɔʊ taa yaa tʊma sɔsɔna tambasɩ lɩzɩyaa hɔɔlɩŋ taa.
Pɩkpaɣ nɛ kpaɣɖʊ 17 hɔɔlʊʊ kɩlɛlʊ alɩwaatʊ taa kɛ Isaac Newton nɛ Gottfried Wilhelm Leibniz poluba tʊʊzʊʊ hɔɔlʊʊ lɛɛkʊ. Paya-ɩ mbʊ lɛ se wiluu nɛ takʊʊ tɛ, ŋgʊ ɖooo paayaɣa-ɩ kpaagbaa ŋñɩɩ akɔnta. Pɩ-tɛ piliŋa ŋga katɩ caŋ kapaɣlɩ lɔŋ lɔŋ nɛ kapɩsɩ nɔmɔŋ kɩwɩlɩɣ nakʊyʊ siŋ kadeŋa kpeekpe taa, Newtone lɩmaɣzɩyɛ tɔm. Pɩ-tɛ nɔmɔʊ ŋgʊ kɩ-taa tɔm pɔzɩtʊ yeba nɛ pehiɣ lɩmaɣzɩyɛ kɩbanɖɛ naɖɩyɛ mbʊ se pana se tɛtʊ cɔʊna wɩsɩ naa yaa pɩtɛkɛ mbʊ.
qk6ap0gmefst4ewtphd97cu5ohcqdwu
Ndɩ ndɩ ñʊŋ
0
3131
14857
13421
2020-12-11T01:17:17Z
45.167.72.22
14857
wikitext
text/x-wiki
Ndɩ ndɩ ñʊŋ
Tʊzʊʊ hɔɔlʊʊ, palaba ndɩ ndɩ ñʊŋ ɛzɩ siŋ ñʊŋ walanzɩ kpeekpe, ɛlɛ sɩ-taa peeɖe wɛɛ mayaɣ kikpeɣa nakayɛ payaa-kɛ se i ɛzɩ pamaʊ i2 = −1. Ɛsɔtaa mayaɣ kikotaɣ ŋga pokota-kɛ nɛ i yɔ wɛ ɖɔɖɔ ɛzɩ pamaʊ ɖɔɖɔ −1 : (−i)2 = −1. Papɩzɩɣ pama ndɩ ndɩ ñʊŋ kpeekpe se a + i b peeɖe lɛ a nɛ b pɛkɛʊ ñʊŋ siŋ siŋ. Tʊzʊʊ tʊmɩyɛ pa nɛ yɔ lɩzɩna ndɩ ndɩ ñʊŋ Jérôme Cardan, Raphaël Bombelli, Nicolo Fontana, dit Tartaglia, nɛ Ludovico Ferrari pɛkɛ Itaalii ɛjaɖɛ tɩnaa kpaɣɖʊ 15.
Pɩkpaɣ nɛ kpaɣɖʊ 19 wɛɛ taa pɩtɩŋna cɔjɔ layʊ Buée nɛ Jean-Robert Argand pɔ-ɖoŋ taa, nɛ pɩtasɩna Gauss nɛ Cauchy pa-tʊma yɔɔ kɛ siŋ lɩzʊʊ ndɩ ndɩ ñʊŋ tʊma kpa ɖoŋ.
Pɩ-tɛ matʊ ndʊ keekee taa lɛ pɩkɛ ñʊŋ kalʊʊ kpabɩtʊ lɩmaɣzɩyɛ nɖɩ lɛɣtʊ tʊmɩyɛ tʊ William Rowan Hamilton kaalaba yɔ ɖooo pɩnaɣ 1826 yɔ, kɛlɛ ɛtana-tʊ Irɩlandɩ tɔmɩŋ lɩzɩyaa ɛsɩndaa pɩnaɣ 1833, nɛ esusi-ʊ pɩnaɣ 1835. Carl Friedrich Gauss ɖɔɖɔ ñala tɩ-yɔɔ tʊmɩyɛ nɛ ɛna kʊyʊmtʊ ndʊ pɩnaɣ 1831 kɛlɛ ɛlɛ ñosusi ɛ-ñɩndʊ ndʊ pɩnaɣ 1837. Euler ɖɔɖɔ pɛcɛlɩɣ matʊ tʊ nɛ yɔ i kɛ √-1 [[pɩnaɣ]] 1777.
Papaza tʊmɩyɛ labɩnaʊ nɛ ñʊŋ ɛnʊ tomnasɩ ɖɔnɛ nɔmɔʊ taa lɛ ɖooo kpaɣɖʊ 19 alɩwaatʊ taa kɛ Augustin Fresnel tʊma taa pɩnaɣ 1823. Laatiki miŋ hɔɔlʊʊ taa lɛ, Arthur Edwin Kennelly, kpaɣ pɩnaɣ 1893, nɛ ɛwɩlɩɣ ɛzɩma papɩzɩɣ pekpeɣli Ohm waa paɣtʊ yɔ. Kɛlɛ Carl Friedrich Gauss yyebina nɛ tɔmpiye nɖɩ ɖɩtɔyɩ ɛyaa cɔlɔ.
knbj8t4opd5ng2iznidzs6fidem5zwv
Cɔlɩyɛ
0
3132
18564
13649
2025-11-02T02:52:55Z
Kagawan
5600
18564
wikitext
text/x-wiki
'''Cɔlɩyɛ''', [[Krɛkɩ kɩbɩnʊʊ kʊnʊŋ|krɛkɩ kʊnʊŋ]] taa lɛ λογική / logikê, ɖɩkɛ tɔmpiye nɖɩ ɖɩlɩna λόγος / lógos nɛ ɖɩ-tɔbʊʊ se tovonum, yɔɔdaɣ nɛ hʊhɩyɛ pɩkɛ kajalaɣ taa lɛ, yɔɔdaɣ kpɛlɛkɩtʊ, tɔm ndʊ tɩmɩna yɔ ndʊ tɩwɛ ɖeu paɣtʊ kpeekpe ɛsɩndaa yɔ. Tɔmpiye nɖɩ Xénocrate kaalɛɣna-ɖɩ labɩnaʊ nɛ tʊmɩyɛ kajalaɣ ɖeɖe. Cɔlɩyɛ tɔmpiye nɖɩ ɖooo kɩbɩnjaazɩ alɩwaatʊ taa ɖɩkɛ ɛyʊ yɔɔ maɣzɩm kpɛlɛkʊʊ piliŋa sɔsɔ nakɛyɛ, pɩnɛ maɣzɩm ɖɔnɛ kpɛlɛkʊʊ (ɛyʊ yɔɔ maɣzɩm kpɛlɛkʊʊ) nɛ tomnasi ɖɔnɛ kpɛlɛkʊʊ (kedeŋa kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ).
Kpaɣ ɖooo [[Hɛkʊ nɛ Hɛkʊ Alɩwaatʊ (Moyen Age)|Hɛkʊ alɩwaatʊ]] taa lɛ, tɔmʊʊ ŋgʊ kɩ-taa fɛyɩ keekee kɛ tɩ yɔɔ keɖeɣa wondu lʊbɛ taa (trivium pʊ-tɔbʊʊ yɔɔdaɣ paɣtʊ yaa tɔm tʊzʊʊ paɣtʊ, quadrivium pʊ-tɔbʊʊ ñʊŋ kɩtɩlɩŋ kpɛlɛkʊʊ, siŋ lɩzʊʊ kpɛlɛkʊʊ, tɩyɩnzɩ kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ nɛ [[minziiki]] tʊmɩyɛ).
Kpaɣ ɖooo kpaɣɖʊ 17 wɛɛ taa, Leibniz ñɩna siŋ kɛ cɔlɩyɛ tɔm yɔɔ ndʊ palɩna piŋ [[Aristote]] cɔlʊʊ tɔm. Ɛñɩkɩɣ nesi Aristote tɔmpee naatozo naayɛ yɔɔ mbʊ se ɛyʊ ɛwɛɛ ɛtɛŋna se ɛkaɣ sɩbʊ kɛlɛ ɛtakɩɣ se ɛɖʊ-tʊ ɛ-maɣmaɣ ɛ-laɣsɩ taa. Ɛnʊ kɛna kajalaɣ tʊ weyi ekpeɣa nɛ eyele kpayi kpayi cɔlɩyɛ lɩɩ. [[Emmanuel Kant]] ñalɩzɩɣ cɔlʊʊ tɔmpiye nɩɣ nɛ ɛtɔŋ se pɩkɛ lɛɣtʊ kpayi kpayi nɛ paɣtʊ nɛ siɣsiɣ caɣʊ kɛ paa mbʊ pɩ-taa.
Pɩnaɣ 1847 posusa takayaɣ nakɛyɛ tɔm George Boole mana-kɛ payaa-kɛ se ''Mathematical Analysis of Logic'', nɛ ''An Investigation Into the Laws of Thought, on Which are Founded the Mathematical Theories of Logic and Probabilities''. Ka-taa peeɖe Boole yɔɔdʊʊ cɔlɩyɛ kɩfaɖɛ naɖɩyɛ tɔm, ɖɩwɛna kɛlɛmɩŋ nɛ tʊʊzʊʊ paɣtʊ.
Tɔm kɛdʊʊ taa lɛ, ɖɩnaɣ pɩkɛdɩna ɛyaa sakɩyɛ nɛ cɔlɩyɛ tɔm kɔzɩ kɔzɩ Aristote paɣtʊ naatozo ndʊ nɛ ɛzɩma pataka ɖooo Leibniz cɔlɔ se pɩsa nɛ palabɩna akɔnta nɛ kʊyʊm kʊyʊm kalɩnaʊ. Tɔm kɛdɩtʊ lɩmaɣzɩyɛ nɖɩ ɖɩpaza ɖɩwɛ ɖeu piŋ ɛyʊ yɔɔ maɣzɩm kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ taa mbʊ pʊyɔɔ yɔ ɛzɩ Aristote yaa Stoïci ɛyaa tɛ mbʊ yɔ yaa Leibniz waa pɛ-tɛ mbʊ yɔ palaba ɛyʊ yɔɔ maɣzɩm kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ nɛ cɔlɩyɛ tʊmɩyɛ piŋ.
8l5td2fhkqckbu896x6fjf7s77pdmv3
Ajɛyɛ ñʊŋ yɔɔ caɣʊʊ lɩmaɣzɩyɛ tɔm
0
3133
16041
14087
2022-07-01T09:00:21Z
Caro de Segeda
2717
16041
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Decolonization_of_Africa_PL.PNG|vignette|Decolonization of Africa PL]]
'''Ajɛyɛ ñʊŋ yɔɔ caɣʊʊ lɩmaɣzɩyɛ tɔm''', pɩkɛ politiki tɔm ndʊ ɛyaa lakaɣ se pɩsa nɛ pɛ-tɛ ampiiri waa paɣlɩ yɔ pʊ-tɔbʊʊ pacakɩ ajɛyɛ lɛɛna yɔɔ nɛ pɛkpɛndɩ nɛ pɩpɩsɩ kewiyaɣ kʊyʊmaɣ ɛjaɖɛ nɛ payaa se ampiiri. John Atkinson Hobson cɔlɔ lɛ, ajɛyɛ ñʊŋ yɔɔ caɣʊʊ lɛɛzɩtʊ kpaɣ kpaɣɖʊ 19 tɛmtʊ alɩwaatʊ nɛ kpaɣɖʊ 20 paɣzɩtʊ wɛɛ taa kɛlɛ se lɩmaɣzɩyɛ nɖɩ pɩtatasɩ pɩkɛ ampiiri tɔm ɛzɩ pɩɩkɛʊ Pax Romana alɩwaatʊ yɔ.
Marx lɩmaɣzɩyɛ tɩnaa kɔzɩ kɔzɩ Rudolf Hilferding, Rosa Luxemburg, nɛ Lénine ɛ nɛ ɛ-takayaɣ ŋga ɛmaa nɛ ɛtɔŋ ka-taa se lalaa ñʊŋ yɔɔ caɣʊʊ, pɩkɛ menɖeke ma-ñɩm ɖoŋ alɩwaatʊ (pɩnaɣ 1916), ɛɖanɩɣ kpaɣʊʊ Hobson tɔm nɛ eyele nɛ tɩtɔyɩ ɛyaa tɩŋa cɔlɔ. Marx lɩmaɣzɩyɛ tɩnaa cɔlɔ lɛ, lalaa ñʊŋ caɣʊʊ lɩmaɣzɩyɛ tɔm kɛ alɩwatʊ ndʊ menɖeke ma-ñɩm tɩnaa kpa ɖoŋ piŋ yɔ, nɛ ɖɩcɔna kɔyɔ tɔsʊʊ huuu lɩmaɣza yeke koŋ yɔɔ pamazɩɣ pɩtɛkɛ politiki tɔm.
Lalaa ñʊŋ yɔɔ caɣʊʊ lɩmaɣzɩyɛ tɔm ñɔza mɩzasɩ yasʊʊ tɔm ndʊ [[Caama]] ɛjaɖɛ ɛyaa kaalaba yɔ. Pɩtɩŋna Versaille tɛ ɖama nɩnaʊ tɔm yɔɔ lɛ [[Ositraalii|Ositralii]] mʊ Kinee Kifalʊʊ tɛtʊ Caama mba nesi tɛɛ nɛ pɩtasɩna Bougainville lɩm hɛkʊ taa tɛtʊ nɛ pɩkɛ ajɛyɛ kɩkpɛndʊʊ tindimiye C nɖɛ.
Versaille tɛ ɖama nɩnaʊ yebina nɛ [[Afrika Hadɛ Kiŋ|Afrika nɛ Hadɛ]] yɔɔ ɛjaɖɛ mʊ ajɛyɛ kɩkpɛndʊʊ takayaɣ ŋga kɛkɛ pɩlʊʊ kɛ Afrika nɛ Hadɛ Wɩsɩ Ɖɩɖʊyɛ taa. Waɖɛ takayaɣ ŋga se ɛcɔna ajɛyɛ yɔɔ halɩ nɛ [[Namibi|Namibii]] ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩkaɣ ñɔʊʊ yɔ yɔɔ kpazɩ ɖoŋ piŋ Afrika nɛ Hadɛ yɔɔ ɛjaɖɛ kɛ Afrika nɛ hadɛ yɔɔ kiŋ ajɛyɛ pɩkɔɔ pɩtalɩ pɩnaɣ 1990. Zelande kɩfalʊʊ mʊ waɖɛ takayaɣ C ŋga kɛ ajɛyɛ kɩkpɛndʊʊ ŋgbɛyɛ cɔlɔ pɩlɩna Caama Samoa ɛyaa yɔɔ.
[[Category:Politiki]]
e5qkj66h4wtj9mq9mq88ps1pjudusm1
Siiŋ lɩzʊʊ
0
3134
14856
13424
2020-12-11T01:16:36Z
45.167.72.22
14856
wikitext
text/x-wiki
Siiŋ lɩzʊʊ
Siiŋ lɩzʊʊ kɛ kiɖe tɛɛ lɛ tʊzʊʊ tʊmɩyɛ hɔɔlʊʊ nakʊyʊ ŋgʊ kɩlakɩ siiŋ lɩzʊʊ tʊmɩyɛ yɔ (tʊmɩyɛ ndɩ payaɣ Euclide tʊmɩyɛ). Kpaɣ ɖooo kpaɣɖʊ 18 wɛɛ taa, siiŋ lɩzʊʊ tʊmɩyɛ takaɣnaɣ hɔɔlɩŋ lɛɛŋ (siiŋ lɩzʊʊ kiyebinam, siiŋ lɩzʊʊ mbʊ pɩtɛkɛ Euclide ñɩmbʊ yɔ).
Tɔmpiye nɖɩ ɖɩlɩna krɛkɩ kʊnʊŋ mbʊ se γεωμέτρης (geômetrês) nɛ ɖɩ-tɔbʊʊ se siiŋ lɩzɩyʊ, tɛtʊ mazɩyʊ nɛ ɖɩlɩna γῆ (gê) pʊ-tɔbʊʊ se tɛtʊ nɛ μέτρον (métron) pʊ-tɔbʊʊ mazʊʊ. Kɛlɛ pɩtɩŋna payi mbʊ yɔ pekpeɣla kɔyɔ pɩpɩsɩ se tɛtʊ mazʊʊ lɛɣtʊ tʊmɩyɛ.
Tɔmʊʊ ŋgʊ kɩ-tɔbʊʊ lɩzɩɣ wɛ ndɩ ndɩ pɩcɛlɩna paa ɛyʊ weyi lɛ. Keekee taa lɛ siiŋ lɩzʊʊ kɛ tʊmɩyɛ nɖɩ ɖɩmaɣzʊʊ wɛtʊ naa ɖaɣlakɩŋ nɛ walanzɩ. Kɛlɛ tɔbʊʊ lɩzɩɣ mbʊ pɩcaŋ puyozina ɛsakuliye tɔm mbʊ lɛ ɖɩtɩpɩsɩ lɛɣtʊ tʊmɩy krɛkɩ ɛyaaa tɛ cɔlɩɩ wɛɛ taa. Jean-Pierre Kahana takayaɣ nakayɛ taa, ɖɩ-tɔbʊʊ nɩɣ mbʊ pɩcaŋ pɩkpɛndɩna ɛyaa maɣzɩm mbʊ ɛzɩ siiŋ lɩzʊʊ tʊmɩyɛ ɖɩpɩsɩ pɩyʊ mbʊ pawɩlɩɣ sukuli taa yɔ. Peeɖe papɩzɩɣ pɛkpɛlɛkɩ ɛzɩma pamaɣzɩ tɛtʊ yɔ.
[[Pɩnaɣ]] 1739 lɛ Leonhard Euler kpɛlɛkɩ Königsberg tɛ kondoloko naa lʊbɛ tɔm, pakpaɣ ɛ-tʊma ana ɛzɩ kajalaɣ siiŋ lɩzʊʊ kazʊwa ŋga katalɩna maɣzɩtʊ natʊyʊ cɔlɔ yɔ, pɩ-tɛ kazʊwa ŋga payaa se maalɛzʊʊ wiɖi kaʊʊ.
Ɖooo pitihiɣ, siiŋ lɩzɩtʊ nɛ tɩyɩnzɩ taa tʊmɩyɛ pɛkɛ kʊyʊm. Yem taa lɛ, pamazaɣ fenaɣ ɖalakɩŋ, wɩsɩ ɖalakɩŋ nɛ ɖɔɖɔ pɛ-tɛ ɖama posinau nɛ tɛtʊ mbʊ lɛ lɩmaɣzɩyɛ nɖɩ ɖɩtɔzɩ Thalès ñɩnɖɛ yɔɔ.
dpy5lylh2blcm0d5elu0q1an96ysgvy
Kɩlabɩm
0
3135
14855
14854
2020-12-11T01:15:29Z
45.167.72.22
14855
wikitext
text/x-wiki
Kɩlabɩm
Tʊzʊʊ nɔmɔʊ taa lɛ payaɣ se kɩlabɩm pɩyʊ lɛ pɩkɛ [[akɔnta]] labɩtʊ tɔm ndɩ ndɩ ndʊ pɛkpɛnda se pɩha pɩyʊ weyi ɛwazɩɣ yɔ pɩtɩŋna kiɖe mbʊ paasɩma yɔ pʊyɔɔ. Kɩlabɩm mbʊ pɩpɩzɩɣ pɩkɛ nɔmɔŋ wɩlɩɣ takayaɣ kɩɖʊɖaɣ kɛ anasaayɩ ñɩɣtʊ taa. Wiluu nɛ takɩɣ hɔɔlʊʊ taa lɛ, pɔyɔɔdʊʊ pʊ-tɔm lɛ pɩkɛ ñʊŋ kalɩtʊ pʊ-tɔbʊʊ se paa ɛzɩmta lɛ panaɣ ñʊʊ.
Wiluu nɛ takɩɣ nɔmɔʊ keekee taa lɛ, kɩlabaa wɛna lɛɛzɩyaa keekee, kɛlɛ ñʊŋ nɩɩyɛ wɛɛ paapɩzɩɣ palabɩ-sɩ nɛ tʊmɩyɛ keekee nɛ payaa-sɩ se pekizina-m waa. Ɖɩcɔna kɔyɔ sɩ-taa kɔyɔ mayaɣ kpɛɖɛ ñɩŋa mbʊ pʊyɔɔ yɔ paapɩzɩɣ pɛtɛyɩ mayaɣ ŋga nɛ mabʊyʊ.
Papɩzɩɣ nɛ palɩzɩɣ tɔmʊʊ ŋgʊ kʊ-tɔbʊʊ pɩtɩŋna Leibniz yɔɔ ɖooo kpaɣɖʊ 17 tɛmtʊ wɛɛ taa. Pɩɩkɛ se paɖʊ paa lone nɖɩ lɛ ɖɩ-yɔɔ kɛ pɩyʊ, ɛzɩ ɖoli kʊyʊm tukunayʊ. Mbʊ se patɩlɩ paa lone nɖɩ mbʊ yɔ kɛ Jean Bernouilli nɛ Euler paɖanɩɣ tɔbɩŋ lɛɛŋ lɩzɩɣ keekee.
bzh6we7tdj2fdxrdyvkm3dv0mzww63q
Kpɛŋgbɛzɛmɩtʊ
0
3136
14853
13900
2020-12-11T01:12:58Z
45.167.72.22
14853
wikitext
text/x-wiki
Kpɛŋgbɛzɛmɩtʊ
Fransɩɩ kʊnʊŋ ñɩm kpou cɔlɔ lɛ, kpɛŋgbɛzɛmɩtʊ kɛ kewiyaɣ lɩmaɣzɩyɛ nɖɩ ɖɩ-taa lɛ ɛyʊ kʊyʊm yeke koŋ tɩyɩna kewiyisi ɖoŋ tɩŋa, ɛyɔɔda nɔɔyʊ eecosuu, nɔɔyʊ ɛɛtɔŋ se hayɩ, nɛ paɣtʊ natʊyʊ ɛɛɖaŋɩɣ-ɩ kaʊ, ɛlɛ e-kewiyaɣ ŋga ka-taa ɛwɛna paɣtʊ, yaa paɣtʊ lɩzɩyaa kewiyaɣ mba ɛlɩza kɔyɔ, pa nɛ yɔ nɔɔyʊ fɛyɩ ɛ-tɩ yɔɔ nɛ nɔɔyʊ ɛɛpɩzɩɣ ɛkʊyɩ nɛ e-kpelaɣ. Politiki lɩmaɣzɩyɛ paa ɛzɩmta ɛyaa kʊyʊna-ɖɩ kiɖi kiɖi, peeɖe Hannah Arendt tɔŋ se paɣtʊ ndʊ palɩzɩ mbʊ yɔ fɛyɩ ɖeu, pa-paɣtʊ tamʊna ɛyaa.
Tɔmpiye nɖɩ ɖɩlɩna latɛŋ kʊnʊŋ taa mbʊ se dictatura, nɛ ɖooo hoohoo taa kɛ Roma ɛjaɖɛ taa pɩkɛ kewiyaɣ madana mana ŋga ka-taa ɛyʊ kʊyʊm koŋ tɩyɩna kewiyisi (ɛnʊ payaɣ kpaŋgbasɛmʊʊ, nɛ pʊ-tɔbʊʊ se weyi ɛyɔɔdʊʊ yɔ). Tɔm ndʊ ɛyaa cɔna-tʊ se tɩfɛyɩ ɖeu nɛ papazɩ-tʊ ɖɩzɩɣ kpaɣ kpaɣɖʊ 3 tɛmtʊ alɩwaatʊ taa pʊcɔ palʊlʊʊ Yeesuu Krɩstʊ, kɛlɛ Sylla nɛ Jules César paɖanɩ-ʊ paazʊʊ kɛlɛ pa nɛ ɛnʊ pasɩba kpa lɛ tɔm ndʊ tɩɖɩ.
Pɩtɛ lɛ, sɔnɔ avema anɛ a-taa ñazɩtʊ tɔm ndʊ tɩwɛɛ, kɛlɛ ɖɩcɔna kɔyɔ pɩkɩlɩna Afrika nɛ Azii ajɛyɛ taa kɛnɛ. Erɔpʊ taa lɛ, Biélorussi nɛ Azerbaïdjan ajɛyɛ taa pamazɩɣ se tɔm tɩwɛɛ. Erɔpʊ nɛ Azii pɛ-hɛkʊ taa lɛ Turkii ɛjaɖɛ taa panaɣ se samaɣ waɖɛ lɩmaɣzɩyɛ kewiyitu wɛɛ pɩmʊkɩ.
Ɛyaa sakɩyɛ pɩza nɛ pala filim waa nɛ pɔyɔɔdʊʊ pa-taa kɛ pɩ-tɛ ɛzaɣtʊ tɔm ndʊ ɛzɩ Charlie Chapin filim yɔɔdʊʊ kpɛŋgbɛzɛmɩtʊ tɔm (pɩnaɣ [[1940]]) kɔzɩ kɔzɩ ɛyʊ weyi paya-ɩ se Hitler yɔ (Hynkel) nɛ Mussolini –Napoleooni). Barbet Schroeder tɛ aseɣɖe kɛlɛm kɛlɛm Général Idi Amin Dada : Autoportrait (pɩnaɣ 1974), yɔɔdʊʊ Ugandaa kpɛŋgbɛzɛmʊʊ laŋgbɛzɩyɛ tɔm. Ecosse kpaakpaa wiyaʊ (pɩnaɣ 2006) wɩlɩɣ Ougandaa kpɛŋgbɛzɛmɩtʊ laŋgbɛzɩyɛ tɔm ɛnʊ lɛ Idi Amin Dada.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Politiki]]
c6j88crqibzor8413egbbrqw3z00oqo
Kewiyaɣ fɛyɩ lɩmaɣzɩyɛ
0
3137
15724
14852
2022-01-13T18:38:47Z
Gnangbade
58
corrections
15724
wikitext
text/x-wiki
Kewiyaɣ fɛyɩ lɩmaɣzɩyɛ tɩnaa (krɛkɩ kʊnʊŋ taa lɛ ἀναρχία / anarkhia, pama-ɖɩ nɛ an kajalaɣ pɛmtʊ mayaɣ, pʊ-tɔbʊʊ se arkhe, kewiyaɣ, sɔsɔtʊ, ñazɩtʊ tɔm fɛyɩ), pɩwɩlɩɣ se pɩkɛ ɛyaa mba pɛ-tɛ nɔɔyʊ ɛɛñazɩɣ nɔɔyʊ yɔ yaa kewiyaɣ paɣtʊ fɛyɩ yɔ, ɛyaa mba pɛ-tɛ [[wiyaʊ]] fɛyɩ, nɔɔyʊ ɛɛtɩyɩɣ eyeke sɔsɔtʊ, pʊ-tɔbʊʊ ɖɔɖɔ se nɔɔyʊ ɛɛñazɩɣ lɛlʊ. Ɛlɛ papɩzɩɣ panɩna ɖama, pala politiki paɣtʊ natʊyʊ naa yaa halɩ tɩɖɔɔ kɛlɛ kʊyʊm ɛɛtɩyɩɣ-tʊ eyeke nɛ ɛñazɩna.
Ɛyaa sakɩyɛ tɛ nɩɣ taa, kewiyaɣ fɛyɩ lɩmɣzɩyɛ tɔm ɖɔ paa weyi ɛ-tɛ nɩɣ taa, nɛ pɩtasɩna pɩwɛɛ ndɩ ndɩ ɛlɛ pɩcaɣ kaɖɛ. Ɖɩcaɣ eniiziye mbʊ lɛ, ɛyaa tɛ nɩɣ taa lɛ pɩkɛ fiti fiti tɔm ɛyaa hɛkɩŋ taa nɛ kɩbandʊ natʊyʊ fɛyɩ samaɣ hɛkʊ. Pɩnaɣ 1840 Pierre-Joseph Proudhon kaalɛɣ ɛ-laŋɩyɛ taa mabʊ nɛ ɛtɔ se ɛkɛ pɩ-tɛ ɛyʊ pʊ-tɔbʊʊ se etisa pʊ-yɔɔ.
Kewiyaɣ fɛyɩ lɩmaɣzɩyɛ tɩnaa cɔlɔ lɛ, pɔ-tɔŋ tɔm ndʊ tɩ-tɛ ɛyaa kɛnɛ paɣtʊ tɛ samaɣ, mbʊ papɩza nɛ peyele nɛ ɛyaa nɩɩ nɛ petisi se pɛkpɛndʊʊ pa-ñɩm tɩŋa nɛ pɩpɩsɩ pe-kpeekpe pa-pɩyʊ kpaɣ ɛzɩ kɩlabɩm wondʊ mbʊ pʊyɔɔ lalaa ñɔtɔŋ se hayi matɩna ma-ñɩm. Agbelenaa tɔm kpou pɩlɩna tʊmɩyɛ nɖɩ ɖɩcɔŋna kʊnʊŋ ɖama tɔm nɩɣ cɔlɔ kɛ Caen Basse-Normandie lɛ pɔtɔŋ se pañɩna lɛ tɔmpiye nɖɩ ɖɩ-tɛ agbelenaa 9 yɔɔ lɛ lʊbɛ lɩzɩɣ se lɩmaɣzɩyɛ nɖɩ ɖɩfɛyɩ ɖeu (cɔlɩyɛ fɛyɩ, siduu siduu tɔm yeke, yiduu tɔm yeke, wɛɛkɩtʊ tɔm yeke, kɩɩnɩnaʊ tɔm yeke, ɖama kʊyɩnaʊ nɛ aleɣwondu tɔm yeke) kɛlɛ politiki tɔm ndʊ polosa ɛyaa mba pɛ-tɛ yɔ kɛlɛ se (pa-tɩŋa pɛwɛ kɩmaŋ nɛ paa weyi ɛwɛɛ pɛɛɛ taa).
Pɩkɔma pɩnaɣ 1869, samaɣ ɛsakuliye takayaɣ kɩkalaɣ ŋga pama-kɛ pɩtɩŋna Louis Asseline yɔɔ yɔ ñɩkɩɣ niiye tɔm tʊ nɛ tɩ-yɔɔ nɛ kɔtɔŋ se lalaa cɔlɔ lɛ pɩkɛ komina paɣtʊ fɛyɩ tɔm, sɔsɔtʊ fɛyɩ tɔm, nɔɔyʊ ɛɛwɩlɩɣ nɔɔyʊ nɔmɔʊ nakʊyʊ, paɣtʊ fɛyɩ, ŋgʊ peeɖe yɔ panaɣ yiki yiki tɔm sakɩyɛ ɛyaa fetenum taa nɛ pa-laɣsɩ taa. Lalaa ñɔtɔŋ se pɩkɛ palɩzɩɣ politiki paɣtʊ natutozo ñɩndʊ natʊyʊ yɔ, cɔɔcɩ tɔm fɛyɩ, pɔyɔkɩ kewiyaɣ tɔm, pa-maɣmaɣ palakɩna pa-lɩmaɣza nɛ pa-tʊma, ɛkɔm ɛkɔŋna-wɛ kɩfatʊ natʊyʊ nɛ ɖoli.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Politiki]]
0ygnw9nwd04tdk5ajgdl7lump40fcuu
Sʊmaɣ Taataa
0
3138
17980
14007
2024-01-20T14:25:02Z
Gnassingbé-Gnassingbé
4636
Catégorie
17980
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:BIRD_PARK_8_0189.jpg|vignette|BIRD PARK 8 0189]]
Sʊmaɣ Taataa kɛna sumaɣ sɔsɔ nakayɩ. Ɛ-hʊdʊ ɖaɣlaa kamaɣ fɛyɩ nɛ alɩwaatʊ ndʊ eposu-tʊ yɔ, ɛpaɣlɩ kamaɣ fɛyɩ nɛ ɛɛcɔzʊ ɛ-hʊndʊ ndʊ kpɛɛɛ kpɛɛɛ lɛ, pɩwɛ ɛzɩ ɛsɛ wɛɛ tʊ-yɔɔ yɔ. Kpagbasɩ nasɩyɛ wɛɛ ɖɔɖɔ nɛ payaɣ-sɩ se taataanaa mbʊ pʊyɔɔ yɔ si-keŋ wɛ ɛzɩ taataanaa keŋ ɖɔɖɔ yɔ. Pʊwayɩ ɖɔɖɔ lɛ, payaɣ huduhuyiŋ nɩɩyɛ ɖɔɖɔ se taataanaa mbʊ pʊyɔɔ yɔ, i-keŋ ɖɔɖɔ ɖaɣla nɛ pɛkɛdʊ-ɩ nɛ taataanaa. Huduhuyiŋ ɩnʊ, ɖoo taa ɖoo taa kɛ ɩlɩɣ.
Taataanaa wɛ ndɩ ndɩ sakɩyɛ: nabayɩ wɛɛ lɛ pa-hundu tɔlɩm wɛ ɛzɩ ɛsɔtaa mɩndʊ yɔ, taataanaa pʊlɔɔ mba wɛɛ, taataanaa nabayɩ wɛɛ nɛ payaɣ-wɛ se [[Kɔŋgo Kinsasa|Koŋgo]] taataa nɛ taataa kʊnɛ kɩ-tɔlɩm wɛ ɛzɩ tɩŋ hɛtʊ yɔ. Taataanaa kʊhʊlʊmaa wɛɛ, Afrika taataanaa ñɛwɛɛ ɖɔɖɔ, nabayɩ ñɛwɛɛ ɖɔɖɔ nɛ payaɣ-wɛ se ɖaɣ taataanaa, taataanaa nabayɩ wɛɛ nɛ payaɣ-wɛ se ndamaa, kisidaa wɛɛ, tɩŋ hɛtʊ taataanaa ñɛwɛɛ ɖɔɖɔ, nabayɩ yɔɔ nɛ takɩŋ takɩŋ, toyi toyi ñɩmba wɛɛ. Taataanaa ñʊn-taa wɛna kaɖɩyɛ naɖɩyɛ nɛ abalɩ ñɩŋ pɩzʊ iposi i-suŋ nɛ pɩwalɩ taŋgalam ɛzɩ kpɩyʊʊ hatʊ yɔ.
[[Fichier:Paon1.jpg|vignette|Paon1]]
Ɛzɩ sumasɩ lɛɛsɩ taa abalaa wɛʊ ndɩ nɛ halaa yɔ, pɩtɛkɛ mbʊ pʊwɛna taataanaa cɔlɔ. Tɛyɩtʊ ndʊ tɩwɛʊ abalɩ ñɩŋgʊ nɛ halɩ ñɩŋgʊ pa-taa yɔ, tɩfɛyɩ. Ɖooo pɩnzɩ naalɛ wayɩ kɛ patɩlɩɣ abalɩ ñɩŋgʊ yaa halɩ ñɩŋgʊ. Ɛlɛ pɩcatʊ taa lɛ, halɩ ñɩŋgʊ suu taɖaɣlɩ ɛzɩ abalɩ ñɩŋgʊ yɔ nɛ kɩ-yɔɔ ɖɔɖɔ takɩŋ ɛɛɖɔʊ. Mbʊ sɩŋna-kʊ nɛ kɩpɩzʊ kɩpabʊ taataa kɩ-yala yɔɔ pɩɩnaɣ-kʊ.
[[Fichier:Peacock.jpg|vignette|Peacock]]
Taataanaa abalɩñɩmba kalɩhʊndʊ pɩzʊ pɩtalɩ ɛzɩ mɛta kʊɖʊmʊ nɛ hɔɔlʊ yɔ. Ɛlɛ koŋgo taataanaa hʊndʊ ɩɩtalʊ mbʊ. Koŋgo taataanaa caɣa wɛʊ ɛzɩ tolotolonaa yɔ. Yee patalɩ pɩnzɩ naatozo lɛ, peeɖe pa-kalɩhʊndʊ pɩzʊ pɩtalɩ mbʊ. Taataa ekoo, pɩpɩzʊ pɩtalɩ ɛzɩ kilomɛta yɔ. Sumasɩ sɩnɛ sɩtɔsɔɔlɩ cɩkpɛndʊ paa ñɩɩɩ.
[[Catégorie:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Catégorie:Wezuu lɛɣtʋ]]
[[Catégorie:Sumasɩ]]
4lk0wbct5bm3otl9fl5wymy6whzxcrt
Ronald Reagan
0
3139
17960
13885
2024-01-20T13:34:02Z
Gnassingbé-Gnassingbé
4636
Catégorie
17960
wikitext
text/x-wiki
Ronald Reagan kɛna Amerika taa sɔdʊʊ nakʊyʊ. Ɛ-hɩɖɛ sɔsɔyɛ kɔyɔ Ronald Wilson Reagan. Ɛkɛna Etazunii ɛjaɖɛ ñʊʊdʊ nɔɔyʊ. Palʊla-ɩ kɔlaɣ fenaɣ kɩyakʊ looɖo wiye pɩnaɣ 1911 kɛ Tampiko egeetiye taa, Ilinuwa tɛtʊ taa nɛ ɛsɩ mɩsɩkʊm fenaɣ kɩyakʊ 5 wiye pɩnaɣ 2004 ɛɛwɛna pɩnzɩ 95. Kpaɣna kɔlaɣ fenaɣ kɩyakʊ nɛɛlɛ wiye pɩnaɣ 1981 nɛ pɩsɩɩna kɔlaɣ fenaɣ nɛɛlɛ wiye pɩnaɣ 1989 kɛ ɛɛkɛna Etazunii tɛtʊ ñʊʊdʊ.
Ronald Reagon paɣlɩ Tiksɔŋ tɛtʊ taa, Ilinuwa taa nɛ peeɖe ɛlabɩ e-sukuli sɔsɔʊ nɛ ɛmʊ takɩyɩsɩ nzɩ payaɣ-sɩ se liisansɩ yɔ kɛ akɔnta taa nɛ samaɣ tɩlɩtʊ(sociologie) taa. Pʊwayɩ lɛ ewolo Iyowa tɛtʊ taa nɛ ɛlakɩ tʊmɩyɛ kɛ aradiyo nakʊyʊ taa. Pʊwayɩ lɛ ɛpaɣzɩ maŋzʊmalɩɩ yaa politiki tʊmɩyɛ. Pɩnaɣ 1950 taa kɛ ɛsʊ Parti démocrate taa nɛ pɩnaɣ 1962 lɛ, ɛlɩɩ nɛ ɛsʊ Parti républicain taa.
Pɩnaɣ 1964, alɩwaatʊ ndʊ pacaɣ lɩzʊʊ peeɖe tɛtʊ ñʊʊdʊ, Barry Goldwater yɔ, ɛcɔnaa se ɛnʊ ɖɔɖɔ ɛpɩzʊ ɛkɛ Kalifɔrnii tɛtʊ yɔɔ cɔnɩyʊ. Pɩla mbʊ nɛ palɩzɩ-ɩ pɩnaɣ 1966 nɛ ɖɔɖɔ 1970 ɛlɛ ɛñaɣ pana se paalɩzɩ-ɩ se ɛkɛna ɛjaɖɛ ñʊʊdʊ pɩnzɩ 1968 nɛ 1976 taa ɛwɩɩ. Jimmy Carter alɩwaatʊ tɛma se ɛtatasɩ kɛnaʊ Etazunii tɛtʊ ñʊʊdʊ lɛ, Ronald sɩɩ ɛ-takayaɣ se ɛkɛna peeɖe tɛtʊ ñʊdʊ.
Pɩla mbʊ ɖɔɖɔ nɛ pɩnaɣ 1980 taa powoba caca ɖɩ-tɔyɛ yɛ lɛ, Ronald Reagon wa nɛ ɛkɛna Etazunii tɛtʊ ñʊʊdʊ 40 ñɩnʊ. Alɩwaatʊ ndʊ ɛɛkɛna Etazunii tɛtʊ ñʊʊdʊ yɔ, ɛñaɣ pana nɛ tɛtʊ ndʊ tɩ-taa mbʊ mbʊ pɩtaaɖɔŋ camɩyɛ yɔ, ɛñɔɔzɩ nɛ alɩwaatʊ ndʊ tɛtʊ ndʊ tɩɖʊwaɣ kʊñɔŋ pɔʊ taa yɔ, ɛlɩzɩ lɩmaɣza naaayɛ nɛ palɩ pɩ-taa. Ɛ-tɛ keyiitu tɛma lɛ, paɖaɣnɩ caca tɔʊ se pɑlɩzɩ ɛjaɖɛ ñʊʊdʊ kɩfalʊ nɛ ɛnʊ ɖɔɖɔ ɛ-yɔɔ ɛyaa tasɩ ɖʊʊ sɔɔlɩm nɛ lidau.
[[Catégorie:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Catégorie:Politiki laɖaa]]
[[Catégorie:Etaazuunii]]
hqfk1da0z0iiezqcyw2t4bh1wtzicbs
Werrason
0
3140
15049
13478
2021-09-26T21:04:51Z
2A01:E0A:26:3D0:91BB:626E:18BF:9320
Bonsoir Ceci est à traduire en Kabyle s'il vous plait.
15049
wikitext
text/x-wiki
[[File:Werrason.jpg|thumb|Werrason]]
Noël Ngiama Makanda kɛna kɛna [[Kɔŋgo Kinsasa|Kɔŋgoo]] ɛjaɖɛ taa hendu teyu, tu-luɖu nɛ mʊsɩ laɖʊ sɔsɔ nɔɔyʊ.Palʊla-ɩ [[Saŋayɩŋ fenaɣ|saŋayɩŋ fenaɣ]] kɩyakʊ 25 wiye pɩnaɣ 1965 kɛ Kikwit ɖoŋgiye taa. [[Afrɩka tɛtʋ wandamm|Afrika]] taa lɛ, ɛkɛna hendu teyu weyi e-hendu teu kɛdɩna paa-anɩ yɔ. Paatɛma-ɩ sɩm se ɛkɛna hendu teyaa ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ-ɖɩ se Wenge Mussika yɔ pa-taa sɔdʊʊ nakʊyʊ. Pɛ-ŋgbɛyɛ-ɖɩ nɖɩ ɖɩ-yɔɔ kɛ Ndombolo lɩwa. Ndombolo ŋgʊ kɩkɛna Koŋgoo ɛjaɖɛ taa amʊsa wena aciida Afrika ɛjɛyɛ nɛ Ka-samaɣ ŋga kɛwɛna ajɛyɛ lɛɛna taa pɩnzɩ 1990 taa yɔ.
[[File:Werrason et innoss'b.jpg|thumb|Werrason et innoss'b]]
Ɛnɛ Mpiana pɛkpɛndaa nɛ palɩzɩ tataɣ nakɛyɩ nɛ payaa-kɛ se Mulolo nɛ Kin É Bougé pɩtasɩna Kala-Yi-Boeing. Ŋgbɛ anɛ pʊkɔma pɩtalʊ saŋgayɩŋ fenaɣ kɩyakʊ lʊbɛ wiye pɩnaɣ 1997 lɛ, ɖɩyɔkɩ, mbʊ pʊ-yɔɔ yɔ, ɖama kɩɩnɩnaʊ kaa wɛ Werra nɛ JB Mpiana pɛ-hɛkɩŋ taa. Pɩla mbʊ lɛ, pɛ-ŋgbɛyɛ nɖɩ lɛ ɖɩcɩɩ tɔm nabʊlɛ taa: kacalaɣ hɔɔlʊʊ lɛ, Wenge Musica Maison Mère nɛ Werrason, Didier Masela, Adolphe Dominguez, Christian Mabanga, Japonais Maladi, Ali Mbonda nɛ Ferré Gola; nabʊlɛ taa lɛ, Wenge BCBG Les Anges Adorables nɛ JB Mpiana, Alain Prince Makaba nɛ Blaise Bula nɛ pʊsɔzɩna kɩbɩma lɛlaa.
[[File:Goma, Nord Kivu, RD Congo. L'artiste Werrason chante pour la paix lors de la troisième édition du festival Amani. (24698364760).jpg|thumb|Goma, Nord Kivu, RD Congo. L'artiste Werrason chante pour la paix lors de la troisième édition du festival Amani. (24698364760)]]
Pɩnzɩ naatozo wayɩ, pɩnaɣ 1991 kɛ palɩza pɛ-tɛ tataɣ naalɛ ŋga, Kin E Bougé. Ɛzɩ tatasɩ lɛɛsɩ yɔ, Kin E Bougé tataɣ kɛnɛ ka-taa nɛ hendu ndɩ ndɩ: Ngoma Maguy, Wunda Ekokota, Princesse Pathy, Kaskin nɛ Eve Sukali. Pʊcɔnɛ pɩnaɣ 1990 talɩ nɛ se palɩzɩ pa-kacalaɣ tataɣ lɛ, pala tambaɣ se powoki [[Prukisɛɛlɩ|Pruksɛɛlɩ]] nɛ se patɩŋgʊna [[Paarii|Parii]] tɛtʊ taa pa-kacalaɣ tɩŋgʊ, ɛlɛ pɛtɛɖɛɛ poliŋ, mbʊ pʊyɔɔ yɔ pakpa-wɛɛ Kinsasa tɛtʊ taa, pataawɛɛna takayɩsɩ nzɩ sɩpɩzɩ nɛ sɩha-wɛɛ nʊmɔʊ se pɛɖɛɛ nʊmɔŋ ɩnʊ yɔ.
En septembre 2021, La préfecture parisienne en france. avait affirmé que le grand concert de Werrason qui devait se tenir aux Zénith de paris présentait des « risques de troubles graves à l'ordre public et d'atteinte à la sécurité des spectateurs », notamment avec des menaces des manifestations d’opposants radicaux au régime en place. Werrasob a fait part de sa colère envers la France.
75qf9pekrd766mmzeqvp7gx7wii20mt
Youlou Mabiala
0
3141
15686
13477
2022-01-11T20:01:41Z
Gnangbade
58
Categories
15686
wikitext
text/x-wiki
Youlou Mabiala yaa « Le Prince » yaa ɖɔɖɔ « YM » kɛna [[Kɔŋgo Pirazaaviili|Koŋgo Brazavili]] ɛjaɖɛ taa hendu teyu sɔsɔ nɔɔyʊ nɛ rumba kɛ eteɣ. Palʊla-ɩ [[Lakɩŋ fenaɣ|lakɩŋ fenaɣ]] kɩyakʊ loɖo wiye pɩnaɣ [[1947]] kɛ Prazavili tɛtʊ taa. Ɛ-hɩɖɛ sɔsɔyɛ kɔyɔ Gilbert Youlou Mabiala. Hendu teu ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ-ɖɩ se Les Mains blanches yɔ, ɖɩ-taa kɛ ɛpaɣzae-hendu teu pʊcɔ ɛkɔɔ ɛsʊʊ nɖɩ payaɖɩ se Les griots yɔ ɖɩ-taa. Pɩnaɣ 1963 kɛ Franco mʊ-ɩ ɛnɛ Celi Bitsou kɛ TP OK Jazz, Léopoldville taa. Peeɖe kɛ hendu teya sɔsa pɛnɛ, Simaro nɛ Vicky Longomba, pahayɩsa-ɩ camɩyɛ nɛ ɛkpa ɖoŋ.
Ɛ-nɔɔ taa nɛ leleŋ ɛzɩ sʊmaɣ ŋga payaɣ-kɛ se ɛdɛyɛ yɔ. Kpaɣna pɩnaɣ 1966 kɛ ɛpaza ɛlɩzɩ tatas; ikamaɣ fɛyɩ. Obimi mbwe, Babotoli ngai yo, Mpungu ya bolingo, Nakoluka yo ba nzela nioso, Dodo tuna motema, Nakopesa yo motema, Billy ya ba fiancées.
Pɩnaɣ 1972 taa kɛ ɛna hendu teya sakɩyɛ lɩ OK Jazz ŋgbɛyɛ taa nɛ patʊlɩ nɖɩ payaɣ-ɖɩ se Lovy du Zaïre, ŋgbɛyɛ nɖɩ Vicky Longomba kɛŋna ñʊʊdʊ yɔ. Pɩnaɣ 1974 taa kɛ ɛna hendu teya pɛnɛ Jean Kwamy Munsi, Diatho Lukoki, Djuke, Master mwana Kongo nɛ Nona Simon paɖʊ hendu teu ŋgbɛƴɛ naɖɩyɛ nɛ payaa-ɖɩ se Somo-SDomo. Pɩnaɣ 1976 kɛ e-hendu teu kpaɣ ɖoŋ camɩyɛ nɛ ɛ-tataɣ ŋga ɛlɩza nɛ ɛyaa-kɛ Kamikaze. Pʊwayɩ ɛlɩza lɛɛsɩ ɖɔɖɔ ɛzɩ Bisalela, Radio-trottoir, Fariya.
[[Category:Abalaa sɔsaa]]
[[Category:Minziiki laɖaa]]
cakfla51ogv1vdw94h53ausug245nwr
Youssou N'Dour
0
3142
17915
17914
2024-01-18T21:56:29Z
Gnassingbé-Gnassingbé
4636
Catégorie
17915
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:YoussouNdour20090913.jpg|vignette|YoussouNdour20090913]]
Youssou Madjiguène N'Dour kɛna [[Senegaalɩ|Senegalɩ]] ɛjaɖɛ hendu teyu sɔsɔ nɔɔyʊ, ɛkɛ hendu luɖu, tɩ-mayʊ, keesi maɖʊ, maŋzʊmalɩ yaa politki tʊma laɖʊ nɛ ɛpɩzʊ ɖɔɖɔ ɛkpaɣ nɔɔyʊ hendu nɛ ɛtasɩ-tʊ ñɔɔzʊ nɛ ete. Palʊla-ɩ [[Taakarɩ]] tɛtʊ taa, Senegalɩ ɛjaɖɛ taa kɛ [[Aloma fenaɣ|aloma fenaɣ]] kɩyakʊ kacalaɣ ŋgʊ wiye pɩnaɣ 1959.
[[Fichier:Youssou N´Dour at TFF 03.JPG|vignette|Youssou N´Dour at TFF 03]]
Youssou Madjiguène N'Dour kɛ payaɣ se mbalax wiyao nɛ ajɛya kpeekpe sɩma-ɩ nɛ e-hendu teu taa. Kpaɣ pɩknaɣ 2003 kɛ ɛpɩsa Senegalɩ ɛjaɖɛ taa aseɣde tɔm heeya nabayɩ takasɩ mayaa nɔɔyɔɔ-tʊ. Komina taa, ɛlaba tʊma ndɩ ndɩ: kpaɣ [[Ɖomaɣ fenaɣ|ɖomaɣ fenaɣ]] kɩyakʊ naanza wiye pɩnaɣ 2012 lɛ ɛkɛ minisri weyi ɛcɔŋna ɛsakuliye nɛ ɛsɩyɛ egbena, kpaɣ [[Aloma fenaɣ|aloma fenaɣ]] kɩyakʊ 29 pɩnaɣ 2012 pɩsɩɩna [[Salaŋ fenaɣ|salaŋ fenaɣ]] 2013 ɖɔɖɔ, ɛkɛna minisri weyi ɛcɔŋna ɛsɩyɛ egbena nɛ ɛsɩnda wobu yɔ, pʊwayɩ lɛ ɛkɛna Senegalɩ ɛjaɖɛ ñʊʊdʊ weyi payaɣ-ɩ se Macky Sall yɔ, ɛ-tɛ lɔŋ tasiyɩʊ.
[[Fichier:Youssou N'Dour.jpg|vignette|Youssou N'Dour]]
Youssou N'Dour kɛŋna kacalaɣ pɩɣa nɛ palʊla-ɩ Medina egeetiye taa kɛ Takarɩ tɛtʊ taa. Ɛ-caa kɛ payaɣ se Eliman N'Dour nɛ ɛlɛ kɛ Serɛre-tʊ piyele e-ɖoo yɔ, ɛlɛ ñɛkɛna wolof-tʊ. E-ɖoo kɛ keesi maɖʊ sɔsɔ nɔɔyʊ nɛ payaɣ--ɩ se Ndeye Sokhna Mboup. Ɛkɛna malʊʊ nɛ ɛwɛ ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ-ɖɩ se muridi yɔ ɖɩ-taa. Ɛɛwɛna pɩya naalɛ nɛ halaa ndɩ ndɩ halɩ pɩɣa nɛ abɩlɩ pɩɣa, Birane nɛ Thioro. Pʊwayɩ kɛ ɛkpaɣ Mami Camara nɛ ɛna-ɩ pɛwɛɛna pɩya naanza pɩnzɩ 17 taa. Pɩnzɩ 17 sɩwayɩ kɛ Youssou Madjiguène N'Dour nɛ ɛ-halʊ Mami Camara paya-ɖama. Pɩla mbʊ lɛ, ɛkpaɣ halʊ naaza-tʊ nɛ payaɣ ɛlɛ Aïda Coulibaly. Aïda ɛnɛ ɛñɩma ɛ-ñɩnʊ lɛlʊ kɛna Senegalɩ-tʊ nɛ lɛlʊ Fransɩ-tʊ. Aïda Coulibaly nɛ Youssou N'Dour palʊla piya naanza ɖɔɖɔ nɛ tɩnɩʊ ñʊʊtaa ñɩnʊ payaɣ se [[Nelson Mandela]].
Ɛpaɣza hendu teu ɛlɛ ɛɛwɛna pɩnzɩ 19 nɛ ɛtapɩzɩ ɛsʊ sukili kɩtɛzʊ taa.Senegalɩ ɛjaɖɛ taa weyi payaɣ-ɩ se Ibrahima Sylla yɔ, ɛnʊ lɩzɩna ɛ-kacalaɣ tataɣ kɛ Studio Golden Baobab taa. Ɛna hendu teya sɔsɔ sɔsɔ ɛzɩ Peter Gabriel, Paul Simon, Manu Dibango, Alan Stivell yɔ palaba tʊma. Ɛtataɣ ŋga ka-hɩɖɛ kɩla sɛʊ yɔ, ŋgalɛ 7 Seconds, nɛ ɛna Neneh Cherry petena-kɛ.
[[Catégorie:Abalaa sɔsaa]]
[[Catégorie:Minziiki laɖaa]]
0ttgkpra86imrkl5db2mhnbno59u55t
Zaïko Langa Langa
0
3143
17916
15954
2024-01-18T21:58:07Z
Gnassingbé-Gnassingbé
4636
Catégorie
17916
wikitext
text/x-wiki
Payaɣ Zaïko Langa Langa ɖɔɖɔ se Zaiko Langa Langa Nkolo Mboka. Pɩtɛna ɛyʊ nɔɔyʊ hɩɖɛ ɛlɛ pɩkɛna hendu teyaa ŋgbɛyɛ naɖɩyɛ. Palɩza-ɖɩ pɩnaɣ [[1969]] kɛ [[Kɔŋgo Kinsasa]] ɛjaɖɛ taa alɩwaatʊ ndʊ payawaɣ Sayiri ɖɔɖɔ se Koŋgo yɔ. Pɩnzɩ 1970 taa kpem kɛ ŋgbɛyɛ ɖɩnɛ ɖɩtɛ miŋ taa nɛ hendu teya sɔsɔ sɔsɔ kaawɛ ɖɩ-taa. Pa-taa kɔyɔ: [[Papa Wemba]], Pépé Felly, Evoloko Jocker, Jossart N'yoka Longo, Bimi Ombalé. Pɩtasɩ ɖɔɖɔ lɛ, hendu teu aŋgba ndɩ ndɩ ñɔɔ ɖɩ-yɔɔ yɔɔ. Aŋgba ana a-taa kɔyɔ: Isifi Lokole (en), Yoka Lokole, Langa Langa Stars, Choc Stars, Le Grand Zaiko Wawa, Quartier Latin International, Viva La Musica.
Zaïko tɔbʊʊ nɛ [[Liŋgala kʋnʋŋ]] taa kɛlɛ se: Sayiri ɛjaɖɛ caanaʊ taa mba. Langa Langa ñɛkɛna Ekuwatɛɛrɩ hɔɔlʊ taa samaɣ nakayɩ. Paanɛ pɩnzɩ 1980 taa ɖama kɩɩnɩnaʊ ɛɛsʊ ŋgbɛyɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa nɛ paya ɖama yɔ, Zaïko payɛ yaa ɖɩ-wɛtʊ wɛɛ paa-anɩ ɛ-calɩm taa. Kpaɣ pɩnzɩ 1980 nɛ 1988 taa Zaiko Langa Langa lɩza tatasɩ sakɩyɛ: ''Non Stop'', ''Tala modèle échanger'', ''Hé Ngoss'', ''Bongama Kamata position'', ''On gagne le procès'', ''Nippon Banzai''. Pɩnaɣ 1986 taa alɩwaatʊ ndʊ Zaiko Langa Langa kaawoba Zaapɔŋ taa kɛ palɩza tata ŋga payaɣ se Nippon Banzai yɔ.
Pʊcɔ nɛ ŋgbɛyɛ ɖɩnɛ ɖɩcɩɩ yeli lɛ, ɖɩlɩza tataɣ nakayɩ kɛ pɩnaɣ 1987 nɛ payaa-kɛ se ''Subissez les Conséquences'', pʊtɔbʊʊ se, mbʊ ŋɖʊ yɔ ŋgʊŋ-pʊ kɛɛkɛɛ. Pɩnaɣ 1988 kɛ ŋgbɛyɛ ɖɩnɛ ɖɩyaa pɩlɩɩna Nyoka Longo nɛ Lengi Lenga pa-ɖama kɩɩnɩnaʊ yɔɔ. Pataa paa-anɩ ɛñɩnaɣ se ɛnʊ ɛkɛŋna ɖɩ-ñʊʊdʊ. Pa-kpaagbaɣ tataɣ kɔyɔ ''Poison'' pʊtɔbʊʊ se kʊdɔŋ. Lɔŋsɩnɖʊ nɔɔyʊ ñama ŋgbɛyɛ ɖɩnɛ ɖɩ-yɔɔ kɛ tɔm se: Zaïko Langa Langa kɛna ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩsɔɔla tʊmɩyɛ kɩpanɖɛ labʊ camɩyɛ yɔ.
[[Catégorie:Minziiki laɖaa]]
f7nfkqvs4q3hpvvghf7kxai7jvc27xj
Yannick Noah
0
3144
15683
14223
2022-01-11T19:58:38Z
Gnangbade
58
Categories
15683
wikitext
text/x-wiki
[[File:Yannick Noah 2011.jpg|thumb|Yannick Noah 2011]]
Yannick Noah na wɩsɩ kɛ [[Agoza fenaɣ|agoza fenaɣ]] kɩyakʊ 18 wiye kɛ pɩnaɣ 1960 Ardɛnɩ tɛtʊ taa, [[Fransɩɩ]] ɛjaɖɛ taa. Ɛ-tʊma ɖɔɔ: ɛkɛ hendu teyu, pombo maɖʊ nɛ pombo ŋgʊ pamakɩ-kʊ nɛ paabaanaa yɔ kɩ-maɖʊ ɖɔɖɔ. Ɖooo ɛzɩ ɛpaɣzʊ mabʊ teenisi yɔ, ɛnʊ kɛŋna kacalaɣ-tʊ kɛ kɛgbɛyaɣ ŋga paalabɩ-kɛ pɩnaɣ 1983 nɛ payaa-kɛ se Roland-Garros yɔ keɖeeɖe. Mbʊ yebina nɛ halɩ nɛ sɔnɔ e-yeke ɛ-hɩɖɛ sɛɣʊna Fransɩ ɛjaɖɛ tɩŋga taa se ɛmʊ nimiye nɖɩ payaɣ-ɖɩ se Grand Chelem yɔ. Ɛmʊ samtʊ nima wena yɔ, atalɩ ɛzɩ 23 yɔ. Ɛ-yɔɔ yɔ kɛ Fransɩ ɛjaɖɛ pɩzaa nɛ ɖɩkɛna kalalaɣ-tʊ kɛgbɛyɩsɩ ndɩ ndɩ taa, ɛzɩ pɩnzɩ 1991 nɛ 1996.
[[File:Pause Guitare 2015 ven 0331.jpg|thumb|Pause Guitare 2015 ven 0331]]
Mbʊ ɖɔɖɔ ɛnɛŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ-ɖɩ se Fransɩɩ de Fed Cup kɛ pɩnaɣ 1997. Ɛwɛ pombo ŋgʊ pamakɩna-kʊ nɛ paabaanaa yɔ pɩ-ŋgbɛyɛ taa ɖooo pɩnaɣ 2005; nɛ payaɣ-ɖɩ se International Tennis Hall of Fame. [[Salaŋ fenaɣ]] taa pɩnaɣ 2015 taa kɛ ɛlɛɣzɩ Arnaud, ɛlɛ ñaakɛna Fransɩ pombo maɖaa nɔɔ yɔɔ tʊ, nɛ kɛgbɛyaɣ ŋga paañɔɔza nɛ payaɣ-kɛ se Coup Davis yɔ, ɛhayɩsɩ camɩyɛ e-koobiya nɛ pɛkɛna kacalaɣ mba pɩnaɣ 2017. [[Saŋayɩŋ fenaɣ]] pɩnaɣ 2016 taa ɖɔɖɔ kɛ ɛlɛɣzɩ Amélie Mauresmo nɛ ɛkɛna ɖɔɖɔ France de Fed Cup nɔɔyɔɔ ɖɛyʊ pʊkɔɔ pɩsɩɩna ɖomaɣ fenaɣ 2018.
[[File:Yannick Noah (Davis Cup).jpg|thumb|Yannick Noah (Davis Cup)]]
Ɖooo pɩnaɣ 1991 kɛ ɛpaɣzɩ hendu teu nɛ ɛtɛŋgaɣ ɛ-taa ɖɔɖɔ camɩyɛ nɛ ɛmʊwaɣ kʊjɔŋ ndɩ ndɩ kɛgbɛyɩsɩ sakɩyɛ taa ɖɔɖɔ. Pʊwayɩ yɔ ɛpɩsa Fransɩ pombo maɖaa nɔsɩ yɔɔ ɖɛyaa ndɩ ndɩ. Ɛ-caa kɛ Kameruni ɛjaɖɛ taa pombo maɖʊ sɔsɔ nɔɔyʊ nɛ payaɣ-ɩ se Zacharie Noah. Ɛ-pɛlɔ kɛŋna Joakim Noah, nɛ ɛekɛ Fransɩɩ nɛ ɛlɛ makɩ nesi pombo.
[[Category:Abalaa sɔsaa]]
[[Category:Minziiki laɖaa]]
jtr6wema41p22uwk1nmuclomozkigzt
Balla nɛ e-hendu teyaa
0
3146
13451
2019-03-23T17:10:26Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Balla nɛ e-hendu teyaa]] ñɩŋgʋ nɛ [[Balla et ses balladins]] ñɩŋgʋ yɔɔ : On ne traduit pas les noms
13451
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Balla et ses balladins]]
b584u6qi9lhd3ne3rl9pr85atmtqvav
Salif Keïta (musicien)
0
3147
13466
2019-03-23T17:45:55Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Salif Keïta (musicien)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Salif Keïta]] ñɩŋgʋ yɔɔ : pas besoin de préciser son métier
13466
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Salif Keïta]]
808q575gx6399ip6bkutpcj4w6i1oeg
Findɔkɩ
0
3148
13524
2019-03-24T10:35:23Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Findɔkɩ]] ñɩŋgʋ nɛ [[Windɔkɩ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Spelling correction
13524
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Windɔkɩ]]
kkw4ar8ofgpyngnh75f30uzeh4icgq5
Kiivi
0
3149
13527
2019-03-24T10:37:41Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Kiivi]] ñɩŋgʋ nɛ [[Kiyɛɛvɩ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : orthographe
13527
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Kiyɛɛvɩ]]
eseazuugpcfkuhvgeskklzli4n9ozw0
Duwala
0
3150
13532
2019-03-24T10:42:06Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Duwala]] ñɩŋgʋ nɛ [[Tuwala]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Orthographe
13532
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Tuwala]]
iz45fq6yx98ckah81ewc1y86tz9p6nd
Televisiyɔɔ
0
3151
13534
2019-03-24T10:54:49Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Televisiyɔɔ]] ñɩŋgʋ nɛ [[Televiziyɔɔ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Orthographe
13534
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Televiziyɔɔ]]
lymbb0nhslzhqwjaekago0gke4evlk9
Tominiika ɛjaɖɛ
0
3152
13542
2019-03-24T11:14:58Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Tominiika ɛjaɖɛ]] ñɩŋgʋ nɛ [[Tominiika]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Corrected title
13542
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Tominiika]]
4swarvq18dgie7srsdtu7qzgp5tauy2
Kooree nɛ Hayʊ Kiŋ
0
3153
13544
2019-03-24T11:16:17Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Kooree nɛ Hayʊ Kiŋ]] ñɩŋgʋ nɛ [[Kooree Hayɩ Kiŋ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Regularized spelling of "North/South" countries
13544
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Kooree Hayɩ Kiŋ]]
ch2t8r5h0bm1rvxn43o08f7gz3io08k
Irlandɩ nɛ hayɩ kiŋ
0
3154
16309
13546
2023-05-09T03:29:20Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Irlandɩ Hayɩ Kiŋ]]
16309
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Irlandɩ Hayɩ Kiŋ]]
ggw3zom6be1cv5eglho8qkit1k9badt
Afrika Hadɛ kiŋ
0
3155
13548
2019-03-24T11:18:31Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Afrika Hadɛ kiŋ]] ñɩŋgʋ nɛ [[Afrika Hadɛ Kiŋ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : majuscule
13548
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Afrika Hadɛ Kiŋ]]
c49pgz035abh8b6yps5qw30ilp7spdv
Irlandɩ Hayɩ kiŋ
0
3156
13550
2019-03-24T11:19:49Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Irlandɩ Hayɩ kiŋ]] ñɩŋgʋ nɛ [[Irlandɩ Hayɩ Kiŋ]] ñɩŋgʋ yɔɔ
13550
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Irlandɩ Hayɩ Kiŋ]]
ggw3zom6be1cv5eglho8qkit1k9badt
Niwu Yɔrkɩ (État)
0
3157
13555
2019-03-24T11:28:06Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Niwu Yɔrkɩ (État)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Niwu Yɔrkɩ (Tɛtʋ cikpetu)]] ñɩŋgʋ yɔɔ : translation
13555
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Niwu Yɔrkɩ (Tɛtʋ cikpetu)]]
ldvzoo0cqnvhjvd9b66j3y42ev1higi
Takota nɛ hadɛ kiŋ
0
3158
13557
2019-03-24T11:29:00Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Takota nɛ hadɛ kiŋ]] ñɩŋgʋ nɛ [[Takota Hadɛ Kiŋ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Regularising South/North titles
13557
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Takota Hadɛ Kiŋ]]
9vf23isv0y216t4wfj0bormjel3y5qy
Karolina nɛ hadɛ
0
3159
16318
13559
2023-05-09T03:30:50Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Karolina Hadɛ Kiŋ]]
16318
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Karolina Hadɛ Kiŋ]]
07psqyh65a5i91j1ahy6fse5zhd23nm
Karolina nɛ Hadɛ Kiŋ
0
3160
13561
2019-03-24T11:30:31Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Karolina nɛ Hadɛ Kiŋ]] ñɩŋgʋ nɛ [[Karolina Hadɛ Kiŋ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : regularising "South/North" state names
13561
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Karolina Hadɛ Kiŋ]]
07psqyh65a5i91j1ahy6fse5zhd23nm
Takotaa nɛ hayʊ kiŋ
0
3161
16385
13566
2023-05-09T03:42:00Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Takotaa Hayɩ Kiŋ]]
16385
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Takotaa Hayɩ Kiŋ]]
0gdssvknf4p08vvzck6zwtpasu3b9dx
Takotaa hayɩ kiŋ
0
3162
13568
2019-03-24T11:35:54Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Takotaa hayɩ kiŋ]] ñɩŋgʋ nɛ [[Takotaa Hayɩ Kiŋ]] ñɩŋgʋ yɔɔ
13568
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Takotaa Hayɩ Kiŋ]]
0gdssvknf4p08vvzck6zwtpasu3b9dx
Karolina nɛ hayʊ
0
3163
13571
2019-03-24T11:37:34Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Karolina nɛ hayʊ]] ñɩŋgʋ nɛ [[Karolina Hayɩ Kiŋ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Regularising South/North state names
13571
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Karolina Hayɩ Kiŋ]]
anap2iyd0n4ov27t2u97tsp8xjetop7
Wasɩŋtɔŋ
0
3165
13577
2019-03-24T11:43:11Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Wasɩŋtɔŋ]] ñɩŋgʋ nɛ [[Wasɩŋtɔŋ (Tɛtʋ cikpetu)]] ñɩŋgʋ yɔɔ : To distinguish it from Washington DC
13577
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Wasɩŋtɔŋ (Tɛtʋ cikpetu)]]
6v7nofbld23u75cwvxwzjfbt26sleb4
Ñɩtʊ kʊtɔɔtʊ (chou-fleur)
0
3166
13579
2019-03-24T11:50:10Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Ñɩtʊ kʊtɔɔtʊ (chou-fleur)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Sufɩlɛɛrɩ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Transliteration
13579
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Sufɩlɛɛrɩ]]
a2nff69hl20flxig5tjfa5po4cxo93l
Bahɩsɩmɩ
0
3167
13584
2019-03-24T14:55:30Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Bahɩsɩmɩ]] ñɩŋgʋ nɛ [[Bahayɩsɩm]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Orthographe
13584
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Bahayɩsɩm]]
kda9ym0xj31n8wza1m5hvll5drmphvw
Ɛyaa kɩkpɛɛda pɛdʊʊ (Traite nègrière)
0
3168
13681
2019-04-01T09:00:59Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Ɛyaa kɩkpɛɛda pɛdʊʊ (Traite nègrière)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Ɛyaa kɩkpɛdaa pɛdʊʊ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Correction de l'orthographe et suppression du titre français
13681
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Ɛyaa kɩkpɛdaa pɛdʊʊ]]
ey5cjbgz14p4yngerxu4m1imluk0juk
Cannes tɛtʋ taa silimaɣ ciŋgaayi
0
3169
13686
2019-04-01T09:08:33Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Cannes tɛtʋ taa silimaɣ ciŋgaayi]] ñɩŋgʋ nɛ [[Cannes silimaɣ ciŋgaayi]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Correction
13686
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Cannes silimaɣ ciŋgaayi]]
dvqqnstjj1fzbmasbhfkl1189yhp1qa
Ñɩɣlɩm nɩɣyʊʊ (métal)
0
3170
13704
2019-04-01T16:40:48Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Ñɩɣlɩm nɩɣyʊʊ (métal)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Ñɩɣlɩm nɩɣyʊʊ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : suppression titre français
13704
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Ñɩɣlɩm nɩɣyʊʊ]]
4p6tmfzw1k00xj7r0komytto3541cfq
Pantekoti ŋgbɛyɛ yaa Fezuu Kiɖeɖeu ŋgbɛyɛ tɩnaa
0
3171
13730
2019-04-02T07:14:25Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Pantekoti ŋgbɛyɛ yaa Fezuu Kiɖeɖeu ŋgbɛyɛ tɩnaa]] ñɩŋgʋ nɛ [[Pantekoti ŋgbɛyɛ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Shortened title
13730
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Pantekoti ŋgbɛyɛ]]
eemm89w90pzyaa4vq3xdr0bkpq70m3b
Kɩyʋsʋnaʋ
0
3172
13734
2019-04-02T16:01:44Z
Gnangbade
58
Création d'un article sur l'adjectif (Emmanuel)
13734
wikitext
text/x-wiki
Kʋnʋŋ maʋ paɣtʋ taa lɛ, kʋyʋsɩnaʋ kɛ tɔmpiye nɖɩ ɖɩsɔzʋʋ hɩɖɛ yɔɔ nɛ ɖɩsamna-ɖɩ yɔ. Kʋyʋsɩnaʋ yekina nɛ hɩɖɛ wɛɛna tɔbʋʋ nɩʋ tɔm loyaɣ taa.
Kʋyɩsɩnaʋ wɛ ɛzɩ tɔmbiye cɔlɩyɛ nɛ yʋsʋʋ tɔmbiye tɔm loyaɣ taa yɔ. Payaɣ kɩyʋsʋnaʋ ɖɔɖɔ se yʋsaɣ pʋyʋ alɩwaatʋ ndʋ ɛtʋŋ tʋmɩyɛ lɛɛɖɛ tɔm loyaɣ taa yɔ.
Kɩyʋsɩnɩyaa mba payʋsʋʋ yɔ, pa nɛ paɣtʋ loyisi pɛkpɛndɩɣ nɛ ɛyʋ pɩzɩ eɖizina yʋsɩyaa pɩlɩʋ. Kɩyʋsɩnɩyaa panɛ pɛwɛ ndɩ nɛ kɩyʋsɩnɩyaa lalaa.
Tɔmɩŋ kikpiyiŋ kʋnʋmɩŋ nɩɩyɛ taa lɛ, kɩyʋsʋnaʋ kpiliɣ. Yee kʋnʋmɩŋ ɛnɩ, ɛfɛyɩnɩ kazuyɛɛlɩ lakasɩ yɔ, pɔyɔɔdʋʋ se kɩyʋsɩnaʋ wɛtʋ lɩɣna hɩɖɛ nɖɩ kɩyʋsʋʋ yɔ kʋ-cɔlɔ. Pʋ-tɔbʋʋ se, kɩyʋsʋnaʋ ɖaɣnɩɣ wɛnaʋ tɔm maʋ paɣtʋ cáńzɩ ɛzɩ wɛtʋ yaa ñʋʋ.
2j231alxp724kmhn7tmloobqc7xip8f
Yʋsʋyʋ maalɛɣzɩɣ
0
3173
13735
2019-04-02T16:03:08Z
Gnangbade
58
Création d'un article sur l'adverbe (Emmanuel)
13735
wikitext
text/x-wiki
Fransɩɩ kʋnʋŋ taa lɛ, mbʋ payaɣ se yʋsʋyʋ maalɛɣzɩɣ yɔ, pɩkɛ tɔmpiye naɖɩyɛ pɩlɩʋ. Pɩpɩzɩɣ pɩkɛ ɖɔɖɔ tɔmpiye hɔɔlaɣ nakɛyɛ. Tɔmpiye hɔɔlaɣ ŋga pɔsɔzʋʋ lakaɣ yɔɔ yaa kɩyʋsʋnaʋ yɔɔ nɛ pɩlɛɣzɩ-wɛ tɔbʋʋ nɩʋ. Papɩzɩɣ ɖɔɖɔ pɔsɔzɩ tɔmpiye hɔɔlaɣ ɖɔɖɔ yʋsʋyʋ maalɛɣzɩɣ yɔɔ nɛ pɩwɩlɩ yʋsʋyʋ maalɛɣzɩɣ ɛnʋ ɛ-tɔbʋʋ nɩʋ.
Yʋsʋyaa maalɛɣzɩɣwaa taa nabɛyɛ kɔyɔ : lɛɛlɛɛ (Ali ɖɔŋ lɛɛlɛɛ ), ɖɛfɛɛ (ɛlakɩ tʋmɩyɛ ɖɛfɛɛ ), tɛmm (Kpacaa ɖɔŋ tɛmm ), hɛɛɛ (sɔnɔ me-neze maɣzɩ lɩʋ hɛɛɛ) …
Yʋsʋyʋ maalɛɣzɩɣ pɩzɩɣ ɖɔɖɔ ɛkɛna lɩmaɣzɩyɛ naɖɩyɛ tɛzɩyʋ. Ɛpɩzɩɣ ɛkɛ ɖɔɖɔ tɔmloyaɣ tɛzɩyʋ yaa hɩɖɛ tɛzɩyʋ. Ɖɩkpaɣ tɔmloyaɣ kanɛ fransɩɩ kʋnʋŋ taa nɛ ɖɩna : « Ñɔɔsɩ wɩwaɣ-ɩ siŋŋ, ɛlɛ, pizaɖeɣmaɣ, ewoŋaɣ. » Tɔmpiye « pizaɖeɣmaɣ » kɛ yʋsʋyʋ fransɩɩ kʋnʋŋ taa.
Tɔmpiye pizaɖeɣmaɣ fɛyɩ kabɩyɛ kʋnʋŋ taa. Yee pɛɖɛzɩɣ tɔmloyaɣ ŋga nɛ kabɩyɛ taa kɔyɔ, pɔtɔŋ se : « Ñɔɔzɩ wɩɣwaɣ-ɩ siŋŋ, ɛlɛ, pɩɖɩɣzɩ ɛyaa se ewoŋaɣ. » Yee mbʋ, tɔmloyaɣ kanɛ, ka-taa tɔmpiye naɖɩyɛ tɛkɛ yʋsʋyʋ tɔmpiye.
Tɔmpiy hɔɔlaɣ « ɛɛɛ » fɛyɩ yʋsʋyaa taa. Tɔmpiye « aayɩ » ɖɔɖɔ fɛyɩ yʋsʋyaa taa. Tɔmpiye « paa pɩɩkɩlɩ we yaa « pʋtɔma » fɛyɩ ɖɔɖɔ yʋsʋyaa taa. Tɔmpe wena ɖɩya-yɛ mbʋ nɛ ɖɩtɔŋ se afɛyɩ yʋsʋyaa taa yɔ, akɛ yʋsʋyaa modalisatɛɛrɩwaa.
Yʋsʋyaa ɛɛlɛɣzɩ kaʋ. Yʋsʋyaa kɛŋna tɔmpiye tɛ piye. Ɖɩkpaɣ tɔmloyaɣ kanɛ nɛ ɖɩna : « Kolu talɩ ñɩɣyʋʋ ŋkʋ kʋ-yɔɔ ɛɖʋwa se ɛtalɩɣ yɔ. »
grthim26241sg4bec3oemu96e7h9jh8
Nɔɔ taa pɔʋ fuwa abalɩmayaɣ
0
3174
13736
2019-04-02T16:04:59Z
Gnangbade
58
Article sur "Consonne alvéolaire"
13736
wikitext
text/x-wiki
Kabɩyɛ masɩ kpɛndɩ niidozo nɛ naanza (34). Sɩ-taa lɛ, payaɣ masɩ nasɩyɛ se abalɩmasɩ nɛ lɛɛsɩ se halɩmasɩ. Abalɩmasɩ wɛ tindima ndɩ ndɩ taa pɩlɩɩna nɔɔ taa hɔɔlɩŋ ndɩ ndɩ weyi ɛ-taa payaɣ sɩ-hɩla yɔ.
Ndoma tɛɛ abalɩmasɩ. Nzɩɩ yɔ : b, p nɛ m. Abalɩmasɩ lɛɛsɩ ñɛwɛɛ nɛ payaɣ sɩsɩ se kela yɔɔ abalɩmasɩ. Sɩsɩ yɔ : f nɛ v. Payaɣ lɛɛsɩ ɖɔɖɔ se nɔɔ pɔʋ fuwa taa abalɩmasɩ. Sɩsɩ yɔ : t, d, n, l nɛ ɖ.
Payaɣ ɖɔɖɔ lɛɛsɩ se nɔɔ kolaɣ cɔlɔ abalɩmasɩ. Sɩsɩ yɔ : c, j, ñ nɛ y. Payaɣ ɖɔɖɔ nasɩyɛ se nɔɔ ñalʋʋ tɛɛ cɔlɔ abalɩmasɩ. Sɩsɩ yɔ : k, g nɛ ŋ. Payaɣ abalɩmayaɣ nakɛyɩ se nɔɔ wiluu nɔɔnɔɔ kʋsʋʋ abalɩmayaɣ. Ŋgaa lɛ mayaɣ h. Payaa nasɩyɛ ɖɔɖɔ se ndoma tɛɛ nɛ nɔɔ ñalʋʋ tɛɛ cɔlɔ abalɩmasɩ. Sɩsɩ yɔ : kp, gb nɛ w.
Abalɩmasɩ nzɩ, paɖʋ-sɩ huwa ndɩ ndɩ taa pɩlɩɩna ɛzɩma sɩlɩɣ ɛyʋ nɔɔ taa lɩʋ mbʋ yɔ.
Payaɣ abalɩmasɩ huuye naɖɩyɛ se plosifi waa huuye. Masɩ nzɩ, nzɩɩ yɔ : b, p, t, d, ɖ, k, c, j, k, g, kp nɛ gb. Hʋlʋʋ tɛ abalɩmasɩ huuye ñɛwɛɛ ɖɔɖɔ. Ɖɩ-taa abalɩmasɩ yɔ : f, v, s, z nɛ h. Mɔɔŋ tɛɛ abalɩmasɩ huuye taa ñɩnzɩ yɔ : m, n, ñ nɛ ŋ. Liu tɛɛ abalɩmasɩ huuye ñɛwɛɛ. Ɖɩɖɩ taa ñɩnzɩ yɔ : l, y, w nɛ r. Nnsʋlʋmɩyɛ kpɛnzɩ yɔɔ abalɩmayaɣ kɔyɔ mayaɣ.
h19j4crid7hvea5d7mb68803dce6gh4
Hɩla pɩlɩŋ
0
3175
14238
14184
2019-05-06T08:21:00Z
Hugo.arg
49
Annulation des modifications 14184 de [[Special:Contributions/76.21.114.155|76.21.114.155]] ([[User talk:76.21.114.155|discussion]])
14238
wikitext
text/x-wiki
Kʋnʋmɩŋ ndɩ ndɩ kpɛlɛkʋʋ piliŋa hɔɔlʋʋ taa lɛ, hɩla wɛna pɩlɩŋ ndɩ ndɩ taa. Kabɩyɛ hɩla hɔɔlʋʋ taa lɛ, pɩlɩŋ hiu (10) wɛna. « E » pɩlɩʋ wɛɛ. Kɩkɛ ɛgbamɩyɛ taa. Ɛzɩ : ɛyʋ ɛnʋ ɛkɔma. « E » pɩlɩʋ sakɩyɛ taa kɛlɛ « pA ». Ɛzɩ ɛyaa mba pɔkɔma.
« Ki » pɩlɩʋ ñɛwɛɛ. « Ki », wɛ ɛgbamɩyɛ taa. Sakɩyɛ pɩlɩʋ kɛlɛ « I ». Ɛzɩ : Maŋgʋ ŋgʋ kɩsɛwa. Maŋgɩŋ ɛnɩ ɩsɛwa. « KA » pɩlɩʋ » wɛɛ, kɩkɛ ɛgbamɩyɛ taa. « KA » pɩlɩʋ sakɩyɛ taa kɛlɛ « sI ». Ɛzɩ : Haɣ ŋga kasɩba. Hasɩ nzɩ sɩsɩba.
« ɖI » pɩlɩʋ ñɛwɛɛ ɖɔdɔ ; « ɖɩ » pɩlɩʋ sakɩyɛ taa kɛlɛ « a ». Ɛzɩ : Kelimiye nɖɩ ɖileba. Kelima ana aleba. Pɩlɩʋ « tI » wɛɛ. Kɩɩlɛɣzɩɣ, pʋ-tɔbʋʋ se kɩfɛyɩ sakɩyɛ taa. Ɛzɩ : Mʋtʋ ndʋ tɩsɩba. Pɩlɩʋ « pI » wɛɛ. Kʋkʋ ɛɛlɛɣzɩɣ ɖɔɖɔ. Ɛzɩ : Lɩm mbʋ, pikiletaa.
Ɖɩɖɔkɩ ɖeu : « E » pɩzɩɣ pɩkɛ « e » ; pɩpɩzɩ pɩkɛ « ɛ » pɩlɩɩna tɔm ndʋ pamaɣ yɔ tɩ-cɔlɔ.
« A » pɩzɩɣ pɩkɛ « pa, pe, pɛ, o yaa ɔ » pɩlɩɩna tɔm ndʋ pamaɣ yɔ tɩ-cɔlɔ ɖɔɖɔ.
« I » pɩzɩɣ pɩkɛ « i, ɩ » pɩlɩɩna ɖɔɖɔ tɔm ndʋ pamaɣ yɔ tɩ-cɔlɔ.
Takayɩsɩ mayaa nabɛyɛ tɔŋ se mbʋ payaɣ se hɩɖɛ pɩlɩʋ yɔ, pɩkɛ ɖɔɖɔ yʋsaɣ tɔmpiye. Ɛlɛ, takayɩsɩ mayaa lalaa ñɔtɔŋ se hɩɖɛ pɩlɩʋ nɛ yʋsaɣ tɔmpiye pɔ-tɔbɩŋ nɩʋ wɛ ndɩ ndɩ. Pɩfɛyɩ se pakpaɣ hɩla pɩlɩŋ nɛ pesidina cɔlɩyaa.
5ylxmje6hibd3sx01od1sn2p2q9z0ye
Epistemolozii (épistémologie)
0
3176
13740
2019-04-03T11:07:12Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Epistemolozii (épistémologie)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Epistemolozii]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression titre français
13740
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Epistemolozii]]
mcghdonctsft270z9thi9puy3lretx4
Kɔlɔmɩŋ naadozo tʊ pilinzi mazʊʊ
0
3177
14851
13756
2020-12-11T01:11:09Z
45.167.72.22
14851
wikitext
text/x-wiki
Kɔlɔmɩŋ naadozo tʊ pilinzi mazʊʊ.
Kɔlɔmɩŋ naadozo tʊ pilinzi mazʊʊ (krɛkɩ kʊnʊŋ taa lɛ τρίγωνος / trígonos, pʊ-tɔbʊʊ se kɔlɔmɩŋ naadozo tʊ tɛ, nɛ μέτρον / métron, pʊ-tɔbʊʊ mazɩtʊ) pɩkɛ tʊʊzʊʊ piliŋa nakayɛ ŋga kalakɩ kɔlɔmɩŋ naadozo tʊ tɛ ɖalakɩŋ nɛ nɛ kɔlɔmɩŋ tʊmɩyɛ nɛ kɔlɔmɩŋ naadozo tʊ tɛ pilinzi mazʊʊ tʊmɩyɛ ɛzɩ kpaɣ mɔɔyɛ kujomuu, kɔsɩnɩsɩ nɛ kɔlɔmʊʊ tɛ ɖoli kʊyʊm tukunayʊ. Kɔlɔmɩŋ naadozo tʊ pilinzi mazʊʊ lɩ ɖooo Egipiti kɩbɩnʊʊ ɛyaa cɔlɔ, Mesopotami nɛ Indus fɛɛʊ taa, pɩtalɩɣ ɛzɩ pɩnzɩ 4000 mbʊ yɔ.
Pʊwɛ ɛzɩ Babilione ɛyaa sɩ kɔlɔmɩŋ naadozo tʊ pilinzi mazʊʊ ñʊŋ kɩkalɩŋ tɩyɛ kɛlɛ ñʊʊ mayaɣ kɛna kiɖe. Lagadha (ca -1350 ; ca -1200) kaakɛna kajalaɣ tʊʊzʊʊ ɛyʊ weyi ɛpaɣza siŋ lɩzʊʊ kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ nɛ kɔlɔmɩŋ naadozo tʊ pilinzi mazʊʊ tʊmɩyɛ kɛ tɩyɩnzɩ kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ ɖeɖe nɛ panaɣ ɖɔɖɔ tɔm kɩmamatʊ natʊyʊ, kɔyɔ sakɩyɛ taa ɖɩnaɣ sɔnɔ se ɛ-tʊma taa lɛɛna leba, kɛlɛ ɛ-tɛ Vedanga Jyotisha ɖaɣnɩ-ɖʊ pɩsʊʊ.
Tɩyɩnzɩ nɛ tʊʊzʊʊ tʊmɩyɛ Hipparque Nicée tʊ ɛkɛ krɛkɩ tʊ (pɩnzɩ -190 ; -120) labɩna kajalaɣ kɔlɔmɩŋ naadozo tʊ pilinzi mazʊʊ kpata nɛ pɩcaɣ ɛzɩ taabɩlɩ nɩma yɔ. Pɩwɛɛ mbʊ lɛ, Hipparque taabɩlɩ naa tatalɩ ɖɔ-cɔlɔ mbʊ lɛ krɛkɩ ɛyaa yeke sɩmna Ptolemee waa tɔm kɛlɛ mba susina tɩ-tɔm kpaɣ pɩnaɣ 150 cɔlɔ, pɩ nɛ pɩmatʊ laɣsɩ kɛ Almageste taa.
[[Erɔpʊ]] ajɛyɛ taa lɛ, kɔlɔmɩŋ naadozo tʊ pilinzi mazʊʊ tɔm paza kpaɣ kpaɣɖʊ 14 ŋgʊ hɛkʊ taa, papazɩna palɩzɩɣ nɛ latɛŋ kʊnʊŋ Ptolemee tɔm yɔ. Kajalaɣ ñɩmba yɔ Georg von Purbach nɛ kɔzɩ kɔzɩ e-sukuli pɩɣa sɔsɔ Regiomontanus. Pʊwayi yɔ kpaɣ nɛ kpaɣɖʊ 16 pazɩyɛ wɛɛ taa Oronce Finé, Pedro Nunes nɛ Joachim Rheticus. Silisi tʊʊzʊʊ tʊmɩyɛ tʊ Bartholomäus Pitiscus susa kɔlɔmɩŋ naadozo tʊ pilinzi mazʊʊ tɔm sɔsɔtʊ natʊyʊ pɩnaɣ 1595 nɛ takayaɣ ka-ñʊʊ kiɖe tɔm kɔyɔ se Trigonometria.
pujnhkkqda1gh3bw4mt0b5ktfx7tbxk
Mɛ-ɛjaɖɛ yɔɔ lʊbɩyɛ lɩmaɣzɩyɛ
0
3178
18432
18430
2025-04-06T14:42:53Z
Ppolar bear
4619
Reverted 1 edit by [[Special:Contributions/96.9.213.120|96.9.213.120]] ([[User talk:96.9.213.120|talk]]) (TwinkleGlobal)
18432
wikitext
text/x-wiki
Mɛ-ɛjaɖɛ yɔɔ lʊbɩyɛ lɩmaɣzɩyɛ
Mɛ-ɛjaɖɛ yɔɔ lʊbɩyɛ lɩmaɣzɩyɛ tɔm (Caama kʊnʊŋ taa lɛ Nationalsozialismus), pɩkɛ politiki lɩmaɣzɩyɛ nɖɩ ɖɩlʊkɩ ɛjaɖɛ taa samaɣ ñɩm yɔɔ yɔ nɛ pɩkɛ Caama ɛjaɖɛ taa tʊma laɖaa (NSDAP), pɩkɛ ɛjaɖɛ hɔɔlʊʊ nɩwaŋ yɔɔ ŋgʊ kɛ Caama taa palɩzɩ-ɖɩ pɩnaɣ 1920 nɛ Adolf Hitler kaakɛna ɖɩ-ñʊʊ tʊ. Politiki lɩmaɣzɩyɛ nɖɩ ɖɩ-taa peɖe lɛ, ɖɩnaɣ se ɛyaa kɩla ɖama tɛyʊʊ tɔm wɛ ɖɩ-taa pɩlɩna paa anɩ kɛ mbʊ yɔ, ɛyaa tɔndʊʊ wɛɛ peeɖe ɖɔɖɔ, kɔzɩ kɔzɩ yudaa mba, sɩlavɩ ɛyaa, tsigane mba, nɛ payaɣ-wɛ ɛyaa cikpema Caama kʊnʊŋ taa lɛ Untermensch.
Ɖɩcɔna ɖɩna yɔ yudaa mba kaɖɩnaʊ lɩmaɣzɩyɛ tɔm paɣtʊ takayaɣ lɩwa kalaa Caama ɛyaa tɛ lɛ, pɩlɩna se pakʊ ajama yaa pɩlabam waa, palɩzɩ mba paatisiɣ politiki ŋgʊ kɩ-yɔɔ weziŋ, pakʊ abala yeke yaa hala yeke halɩ kpayɛ tɩnaa, nɛ Room mba, ŋgbaɣ nɖɛ mbʊ yɔ pazɩ tɩlɩ keelee pɩnaɣ 1933, pɩlɩna ɛzɩma palɩza tɛyɩtʊ ɛyaa hɛkɩŋ taa yɔ pɩcɛlɩna kɔzɩ kɔzɩ mɩzasɩ yasʊʊ tɔm. Politiki tɔm nɖʊ tiseɣtina kedeŋga kpeekpe you sɔsɔʊ naalɛ ŋgʊ, alɩwaatʊ ndʊ sowaa malɩfa pɛɛ ŋgʊ lɩwa nɛ palɩzɩ lona wena taa pɔtɔyɩtɩɣ ɛyaa lalaa mba pɛtɛkɛ Caama mba yɔ, pɩkɔɔ pɩsɩna Caama sɔɔjanaa tɔlaa yɔ pɩnaɣ 1945. Pɩkpaɣʊʊ nɛ alɩwaatʊ ndʊ pɩkɔɔ pɩsɩna pɩnaɣ ŋga mbʊ yɔ pakʊ yudaa mba patalɩ miiliiyɔɔ loɖo halɩ pɩcɛzɩ pɩyɔɔ mbʊ yɔ pɩtɩŋna Caama ɛyaa yɔɔ nɛ pe-nesi ɖʊyaa yɔɔ. Caama azawaa kaamaza se po-politiki tɔm ndʊ tɩkaɣ ɖalɩɣ pɩtalɩ pɩnzɩ kudoku kɔyɔ hayi pɩsɩna pɩnzɩ hiu nɛ naalɛ yeke kɛlɛ pɩsaɣ Erɔpʊ halʊmɩ lalayɩ nɛ Caama nɛ kɩmɩyɛ mankazɩ.
Ɛjaɖɛ yɔɔ lʊbɩyɛ lɩmaɣɩyɛ tɔm Caama kʊnʊŋ taa lɛ Nazismus, ɛlɛ tobi matʊ taa kɛlɛ mbʊ yɔ pɩtɛkɛ mbʊ yɔ ɖɩ-kpeekpe maʊʊ taa lɛ pamaɣ se Nationalsozialismus, pʊ-tɔbʊʊ se ɛjaɖɛ taa yeke ñɩm yɔɔ lʊbɩyɛ. Lɩmaɣzɩyɛ politiki ñɩnɖɛ nɖɩ ɖɩha ɛsɛ nɛ ajɛyɛ kpeekpe ñɩm kpɛndʊʊ tɔm ɛzɩ Marx lɩmaɣzɩyɛ mbʊ yɔ, Hitler ñacaɣ mbʊ.
Caama politiki tɔm ndʊ tɩpalaɣ ɛyaa pɩlɩna calɩm pɔza mbʊ yɔ, Tzigane waa, Azii ɛyaa, nɛ kɔzɩ kɔzɩ ɛyaa kɩkpɛdaa, pa nɛ yɔ paaɖʊ-wɛ lone ndɩ ɖɩ-taa paasɩɣ ɛyʊ yɔ, pʊwayi yɔ yuda mba nɛ sɩlavɩ mba nɛ Afrika ɖooo hayi hayi ɛyaa pɔ-tɔbʊʊ lɩm ɛwadɩyɛ yɔɔ ɛyaa.
gk8xcnu7xqiy5e6lb8x7f4zeik1kxdz
Ɛjaɖɛ yɔɔ ɛhʊyɛ lɩmaɣzɩyɛ tɔm
0
3179
14849
14848
2020-12-11T01:10:35Z
45.167.72.22
14849
wikitext
text/x-wiki
Ɛjaɖɛ yɔɔ ɛhʊyɛ lɩmaɣzɩyɛ tɔm
Ɛjaɖɛ yɔɔ ɛhʊyɛ yaa lʊbɩyɛ lɩmaɣzɩyɛ tɔm, pɩkɛ politiki tɔm ndʊ tɩñɔ kpaɣɖʊ 18 wɛɛ tɛmtʊ taa, ndʊ tɩ-lɩmaɣzɩyɛ kaakɛ se paa ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩwɛ ɖɩ-lone taa paa ɛyʊ weyi lɛ tɛ (kiɖe tɛɛ lɛ pataasɔɔlɩ ajɛyɛ kpɛndʊʊ tɔm). Lɩmaɣzɩyɛ nɖɩ pɩkɔna-ɖɩ kaɖɛ piŋ [[Erɔpʊ]] ajɛyɛ kpaɣ kpaɣɖɩŋ 19 nɛ 20 wɛɛ taa. Tɔm kɛdɩyaa ñatakpaɣ-tʊ ɛzɩ pɩkɛ lɩmaɣza sɔsɔna piŋ mbʊ pʊyɔɔ yɔ lɔŋ sɩnɖaa siŋ wa ɛɛyɔɔdʊʊ pʊyɔɔ natʊyʊ sakɩyɛ.
Tɔmpiye nɖɩ ɖɩkɛ politiki ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩsɔɔlʊʊ se palɩzɩ ajɛyɛ hɔɔlɩŋ ndɩ ndɩ nɛ wɛtʊ kpeekpe taa (ɛjaɖɛ, ɛsakuliye, ɛsɔ sɛtʊ, kʊnʊŋ, tɔm kɛdɩtʊ, liu ñɩmbʊ pɩcɛlɩna tʊma hɔɔlʊʊ ŋ ŋgbaɣ nɖɛɛ mbʊ). Lɩmaɣzɩyɛ ɖɩɖɩ ñaɖɩ kpaʊʊ ɖoŋ piŋ kpaɣɖʊ 19 wɛɛ taa, pɩñɔtɩna pɩnaɣ 1870 alɩwaatʊ, yʊlʊnzɩ kʊndɩnayʊ nɛ pɩtɛkɛ ñɛ-tɛ yɔ cɩna waa lɩmaɣza, kɛlɛ pɩlabam waa cɔlɔ pakɩlaɣ-tʊ naʊ.
Raoul Girard cɔlɔ lɛ, tɔmpiye nɖɩ pʊwɛ ɛzɩ keekee taa ɖɩlɩna piritaniki ɛjaɖɛ taa (yʊsʊʊ tɔmʊʊ nationalist wɛʊʊ yɔ pama-ɖɩ Ɛŋglɩsɩ kʊnʊŋ taa lɛ pɩnaɣ 1715 alɩwaatʊ), nɛ ɖɩlɩɩ keekee kɛ kpaɣ ɖooo kpaɣɖʊ 18 tɛmtʊ wɛɛ taa nɛ pɩwɩlɩɣ ɛzɩma Jacque ɛsɔ sɛtʊ ŋgbɛyɛ tɩnaa sɔɔlɩ pɛ-ɛjaɖɛ yɔ.
0ryldsymjmtrzt7amcsxua60k7jn74x
Ajɛyɛ kpɛndʊʊ
0
3180
15806
14847
2022-01-20T18:56:17Z
Gnangbade
58
links
15806
wikitext
text/x-wiki
Ajɛyɛ kpɛndʊʊ tɔmpiye, pɩkɛ lɩmaɣzɩyɛ nɖɩ ɖɩ-paɣtʊ kɛ se pɔcɔna nɛ pana ɛzɩma ɛyaa paa ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa pɩzɩɣ nɛ pɛlɛdɩɣ ɖama taa tadɩyɛ nɔmɔʊ taa, pʊ-tʊʊ tobi taa se ɖama hɛkɩŋ taa sʊʊ, liidiye lɛɛzʊʊ nɛ ɖama, tʊma, ɛyaa tɩtɩŋga taa ɖama sʊʊ, lɛɣtʊ kpɛlɛkʊʊ nɛ ɖama cɔlɔ welesiɣ. Pɩkɛ nɔmɔʊ ɛzɩma pɩtɩŋna nɛ ɛyaa sʊʊ ɖama hɛkɩŋ paa le tʊ yɔ, kpaɣ kɔzɩ kɔzɩ tadɩyɛ tɔm taa, ɛyaa ɖama cɔtɩnaʊ, mbʊ pɩkɛ se paa weyi lɛ ɛ-laŋɩyɛ ɛtaamaa nɛ lɛɛlʊ tɛ ɛjaɖɛ taa wobu, se pɩsa ɖɔɖɔ nɛ pɔcɔna haba yɔɔ ɖɔnaa ɖeɖe ɛyaa nɛ pa-kɩyakɩŋ wondu ɖeɖe.
Fransɩɩ kʊnʊŋ taa lɛ, tɔmpiye nɖɩ palaba-ɖɩ nɛ kajalaɣ ɖeɖe lɛ Pierre Courbertin tʊ kaalɛna-ɖɩ labɩnaʊ tʊmɩyɛ, kɛ Figaro takayɩ hɔɔlaɣ taa ŋga pama-kɛ pɩnaɣ [[1904]] [[saŋayɩŋ fenaɣ]] kɩyakʊ 13 yɔ, ɖɔɖɔ ɛzɩ [[Fransɩɩ]] tɔm kɛdɩyʊ kaayɔɔdʊʊ yɔ ɛnʊ payaɣ Vincent Capdepuy. Tɩlɩɩ ɖɔɖɔ Paul Otlet takayaɣ nakayɛ taa pɩnaɣ 1916. Tɔmpiye nɖɩ ɖɖi-tɔbʊʊ nɩɣ keekee kɛlɛ mbʊ se ɛyaa ɛsʊʊ ɖama taa paa hɔɔlɩŋ weyi taa paa ajɛyɛ wena lɛ taa kɛ you sɔsɔʊ wayi mbʊ pʊyɔɔ pɩɩwɛ sɔndʊ ɛyaa nɛ lalaa tɛ tɛzʊʊ.
Tɔmpee naalɛ naayɛ anasaayɩ kʊnʊŋ taa kɛlɛ kabɩyɛ taa akɛ kʊyʊm ana kpɛm tɛ nɛ kpeekpe kpɛndʊʊ. Kajalaɣ taa lɛ tɔmɩŋ ɖɩlɩyɛ tʊmɩyɛ tɩnaa cɔlɔ lɛ, ɖɔɖɔ ɛzɩ kpeekpe tɛ nɩɣ taa lɛ ɛjaɖɛ (palɩzɩɣ tɔmpiye nɖɩ nɛ [[latɛŋ kʊnʊŋ]] mundus pʊ-tɔbʊʊ kedeŋga kpeekpe) nɛ globus ɖɩɖɩ tɔbʊʊ se kpeekpe nɩɣ taa) yebina nɛ papɩzɩɣ pɔtɔ se awɛʊʊ yɔ akɛ kʊyʊma anasaayɩ taa kɔyɔ mondialisation nɛ Ɛnglɩsɩ kʊnʊŋ taa kɔyɔ globalization.
Yee tɔmpiye ajɛyɛ kpɛndʊʊ nɖɩ ɖɩkɛ kɩfaɖɛ yɔ, tɔm kɛdʊʊ paɣtʊ taa lɛ ɖɩɩwɛɛ halɩ ɖooo hoho. Ajɛyɛ kpɛndʊʊ tɔmʊʊ, pɩkɛ nɔmɔʊ ŋgʊ kiyeba se ɛyaa ɛsʊʊ ɖama taa nɛ kedeŋa paɣlɩ pɩlɩna tʊma ndɩ ndɩ labɩtʊ taa ɛzɩ tɔm kpoŋ lɩzɩɣ ɖɔɖɔ tɔbɩŋ ndɩ ndɩ yɔ, ɖɩcɔna kɔyɔ tɔm ndʊ tɩɩwɛɛ pileɖa. Pɩnzɩ kaaɖɔ sakɩyɛ sakɩyɛ pɩcɔ papazɩ nɩɣ ɖɩtaŋ wayi wayi wɛɛ anɛ a-taa.
9nbh3p6y5k5in893pur71tswrskvbm3
Wiyaʊ kʊyʊm kewiyitu
0
3181
15923
15921
2022-02-19T03:17:30Z
Ladsgroup
1617
Reverting botnet vandalism attack ([[phab:T302047]])
15923
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Map_of_monarchies.png|vignette|Map of monarchies]]
Wiyaʊ kʊyʊm kewiyitu ([[Krɛkɩ kɩbɩnʊʊ kʊnʊŋ|krɛkɩ kʊnʊŋ]] taa mono pʊ-tɔbʊʊ se yeke, arke pʊ-tɔbʊʊ ɖoŋ nɛ pɩtɩŋa payi pʊ-tɔbʊʊ se kʊyʊm yeke kewiyaɣ ɖoŋ) pɩkɛ [[Politiki tɩlɩyɛ lɩmaɣza|politiki]] lɩmaɣzɩyɛ nɖɩ ɖɩ-taa ɖɩnaɣ se ɛyʊ kʊyʊm yeke tɩɣya kewiyaɣ ɖoŋ tɩŋa, ɛnʊ payaɣ se monark pʊ-tɔbʊʊ menɖeke matɩna kewiyaɣ. Siŋŋ taa lɛ pɩtɛkɛ kewiyitu ɖɔɖɔ pɩtɛkɛ peyebinam kewiyaɣ, kaawɛ ɖooo lɔŋ menɖeke men-kewiyaɣ kɩlɩzasɩ tɛ, kpaɣ ɛzɩ Gaulois waa awiyaa tɛ mbʊ yɔ, yaa [[Feeniizi]] awiyaa tɛ ɖɔɖɔ. Montesquieu tɔm kpou cɔlɔ lɛ pɩtɛ kewiyaɣ pasɩma-kɛ nɛ mbʊ yɔ se ɛyʊ kʊyʊm koŋ ñazɩna, kɛlɛ e-kewiyaɣ ŋga kɛwɛna paɣtʊ nɛ pamakɩ-ɩ.
[[Fichier:Portrait_of_King_Rama_X.jpg|vignette|Portrait of King Rama X]]
Menɖeke men-kewiyaɣ pɩsɩ ɛjaɖɛ kewiyaɣ paɣtʊ sɔsɔtʊ tɛ lɛ pɩkɛ alɩwaatʊ ndʊ wiyaʊ kʊyʊm kewiyitu sʊʊ ɛjaɖɛ paɣtʊ taa, palɩzɩɣ lɩmaɣza nɛ paɣtʊ wɛɛ nɛ ɛyaa cɔŋna tɩsɩndaa mbʊ pʊyɔɔ yɔ patayɩɣ peeɖe paa weyi lɛ nɛ ɛ-paɣtʊ kpaɣ ɛzɩ yee ɛjaɖɛ ɛsʊʊ you nɛ ɛjaɖɛ lɛɛɖɛ kɔyɔ yaa you nakʊyʊ ɛwɛ ɛyaa hɛkɩŋ taa yaa Mars paɣtʊ natʊyʊ haɣ-ɩ kewiyitu kpeekpe yɔ, mbʊ lɛ wiyaʊ kʊyʊm ɛnʊ e-kewiyitu pɩsɩɣ kɩbɩndʊ nɛ payaɣ-tʊ se kpɛŋgbɛzɛmɩtʊ (ɛzɩ [[Room]] sɔdɩŋ kaalakʊ tɔm naa sɔsɔtʊ ɖeɖe yɔ).
Wiyaʊ kʊyʊm kewiyitu pɩsɩɣ paɣtʊ lɩzɩyaa ñɩŋa lɛ yee kewiyaɣ ñʊʊ tʊ weyi ɛjaɖɛ ñʊʊ tʊ ñalɩza ɛwɛɛ kɔyɔ, kɛna paɣtʊ lɩzɩyaa nɔɔ yɔɔ ɖɛyʊ, pɩ-tɛ alɩwaatʊ ndʊ tɩ-taa lɛ, kpɛŋgbɛzɛmʊʊ ŋgʊ kɛʊna ɛjaɖɛ ñʊʊ, tɔm yasɩyʊ nɛ tɔm yɔɔ kandɩyʊ ɛsɩndaa wobinau yɔɔ lʊɖaa yeke tɩyɩɣna paɣtʊ tɔm (kpaɣ ɛzɩ [[Aŋgɩlɩtɛɛrɩ|Aŋglɩtɛɛrɩ]] nɛ [[Ɛsɩpaañɩ|Ɛsɩpañɩ]] nɛ [[Pɛliziki|Pɛlɛzɩɩkɩ]] ajɛyɛ taa mbʊ yɔ.
[[Fichier:King of Eswatini.jpg|vignette|King of Swaziland]]
[[Fichier:Elizabeth_II_in_Berlin_2015.JPG|vignette|Elizabeth II in Berlin 2015]]
Tʊkaɣ ŋga kɛwɛ kpɛŋgbɛzɛmɩtʊ kewiyaɣ nɛ menɖeke me-kewiyaɣ paɣtʊ ñɩŋa yɔ lɛ se keekee taa lɛ payaɣ kpɛŋgbɛzɛmɩtʊ ñɩŋa lɛ ɛyʊ kʊyʊm ñazɩna paa ndʊ tɩ-taa ɛnʊ tɩna kewiyitu kpeekpe kpaɣ ɛzɩ paɣtʊ lɩzʊʊ kewiyaɣ ɖoŋ, paɣtʊ tʊmɩyɛ labɩnaʊ kewiyaɣ nɛ tɔm hʊtʊ paɣtʊ kewiyaɣ ɛtɩya tɩ-tɩŋna payi. Eɖiyuu ɛjaɖɛ ɛ-maɣmaɣ ɛ nɛ ɛ-ɛjaɖɛ taa ɛ-lɩm ɖʊyaa nɛ pɩtasɩna ɛ-lɔŋ tasɩyaa, ɛhʊʊ tɔm nɛ kʊjɔmɩŋ taa paɣtʊ naa nɛ kpamɩŋ taa paɣtʊ naa (mbʊ payaɣ se tɔm hʊtʊ kɩtɛyɩtʊ, paa nɩgbaŋʊʊ hɔm tɔm ndʊ yɔ wiyaʊ lɩzɩna pɩ-paɣtʊ, nɛ ɛlɩzɩɣ paɣtʊ naa lalaa naa mba kpaɣ ɛyaa weewee tɩnaa, hɛkʊ nɛ hɛkʊ tɩnaa nɛ pɩkɔzɩnam waa pa-tɩŋa payi pɔcɔŋna kedizasɩ sɔsɔsɩ ɖeɖe yɔ.
2kqwnrkm7aggi6ongxmi4alsugknhto
Tɩ-yɔɔ wɛʊʊ tʊmɩyɛ labʊ lɩmaɣzɩyɛ
0
3182
15796
14846
2022-01-20T18:33:42Z
Gnangbade
58
links
15796
wikitext
text/x-wiki
Tɔm kɛdɩtʊ taa lɛ, tɩ-yɔɔ wɛʊʊ tʊmɩyɛ labʊ lɩmaɣzɩyɛ kɛ ɛyʊ yɔɔ politiki lɩmaɣzɩyɛ tɔm pɩlɩna ɛyʊ tɩ yɔɔ wɛʊʊ tɔm nɛ mbʊ patɩlɩ ɛyʊ kɛ pɩyʊ e-fezuu caɣʊʊ taa yɔ. Maɣzɩm mbʊ pɩ-tɛ kiɖe tɔm kɛlɛ paa weyi ɛtɩlɩ lɛlʊ wɛna ɖooo lʊlʊʊ taa waɖɛ pʊcɔ ɛlɩɩ nɛ ɛmaɣna ɛjaɖɛ yɔɔ ñɩndʊ, nɛ paɣtʊ natʊyʊ fɛyɩ se tɩpɩzɩɣ tɩñazɩ-ɩ, nɛ tɩsɔɔlɩ ɖɔɖɔ se paa pɩzɩɣ ɛyɔɔdɩ ndʊ ɛmaɣzʊʊ yɔ. Tɔsʊʊ huu nɔmɔʊ taa lɛ, tɩcaɣ paa anɩ ɛwɛɛ ɛ-tɩ yɔɔ nɛ ɛlakɩ mbʊ ɛpɩzɩɣ yɔ, ña-ñɩm ɛkɛ ña-ñɩm kɛlɛ ɖɩcɔŋna lɛ ɛ nɛ menɖeke mañɩm tɩnaa lɩmaɣzɩyɛ pacaɣ palɩɩ ɖama. Samaɣ ɛsɩnda nɛ politiki lɩmaɣza naa ndɩ ndɩ ɛsɩndaa pɩfɛyɩ paɣtʊ natʊyʊ ɛɖaŋ ɛyʊ yaa tɩma ɛyʊ.
Tɩ yɔɔ wɛʊʊ lɩmaɣzɩyɛ tɔbʊʊ nɩɣ tɔm wɛ ɛyʊ yɔɔ kandɩyʊ waɖɛ takayɩ hɔɔlaɣ 4 ŋga taa pɩnaɣ 1789, mbʊ lɛ pɔtɔŋ tɩ yɔɔ wɛʊʊ kɛ wɛtʊ kpeekpe ndʊ yee ɛyʊ lɛlʊ ɛlakɩ pɩyʊ yɔ pɩtaa cɛyɩ lɛlʊ yɔ yaa pɩtaa kayɩ-ɩ kaʊʊ, mbʊ lɛ tɩlabʊ taa fɛyɩ kamaɣ pɩyɛ naɖɩyɛ yee pɩtɛkɛ mbʊ se pɩkɛna lɛlʊ kɔyɔ. kɛlɛ mʊntʊsʊʊ alɩwaatʊ taa ɛyʊ maɣzɩm tʊmɩyɛ tɩnaa nabayɛ ñɔtɔŋ tɩ yɔɔ wɛʊʊ tɔm kɛ paɣtʊ ndʊ tɩtaha nɔmɔʊ ɛgɔm ñɩndʊ natʊyʊ kaʊʊ yɔ yee tɩtɛkɛ ndʊ mɔnsɔɔla yɔ. Kɛlɛ pɩ-tɛ lɩmaɣzɩyɛ tɩ-tɔm tɩcaɣ kpaagbaa kpem ɛyaa nabayɛ naalɛ, mba yɔ Jeremy Bentham nɛ John Stuart Mill.
Tɔmpiye tɩ yɔɔ wɛʊʊ lɩ [[Fransɩɩ kʊnʊŋ]] taa lɛ, ɖooo pɩnaɣ 1818 wɛɛ taa kɛ Maine Biran tʊ cɔlɔ. Pɩtasɩɩna piyeke yʊsɩyʊ tɩ yɔɔ kaawɛɛ pʊcɔ tɔmɩŋ kɩfaŋ alɩwaatʊ nɛ ɖɩ-tɔbʊʊ kaakɛ se kpaɣʊʊ nɛ kpeɣuu lɩmaɣza kɛ Ɖooo kɩbɩnjaazɩ wɛɛ nɛ Hɛkʊ Hɛkʊ alɩwaatʊ taa, palʊkaɣ ɛyʊ waɖɛ tɔm yɔɔ nɛ kpɛŋgbɛzɛmɩtʊ tɔm yɔɔ kpaɣ mʊntʊsʊʊ kpaɣɖɩŋ wɛɛ taa.
Pɩkɔma kedeŋga kpeekpe you naalɛ ŋgʊ wayi lɛ, tɩ yɔɔ wɛʊʊ lɩmaɣzɩyɛ ɖaɣnaɩ ɖoŋ kpaɣʊʊ pɩtɩŋna Alain, Bertrand de Jouvenel, Raymond Aron yaa Karl Popper nɛ Benedetto Croce pɔyɔɔ. Mbʊ lɛ papaza-tʊ labʊ Erɔpʊ ajɛyɛ taa ɛzɩ pɩkɛ ɛyaa kpeekpe tɔsʊʊ kɩyakʊ, ɛzɩ Caama tʊ Wilhelm Röpke yɔ. Piritaniiki tɩ yɔɔ hɔɔlʊʊ taa lɛ William Beveridge kɛ Insurance and Allied Services laba lɩmaɣza piŋ mbʊ pasɩɩ Welfare State yɔ nɛ samaɣ yɔɔ kandʊʊ kɛ [[Erɔpʊ]] nɛ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ ajɛyɛ taa yɔ. Ɖeɖe nɛ sɔnɔ yɔ tɩ yɔɔ wɛʊʊ maɣzɩm wɛna seɣtiyaa piŋ ɛyaa mba pɛkɛ tʊsʊʊ tʊmɩyɛ tɩnaa pa-taa kɔyɔ Amartya Sen, samaɣ tʊmɩyɛ tɩnaa ɛzɩ Raymond Boudon, nɛ takayasɩ kɩkalasɩ mayaa ɛzɩ Mario Vargas Llosa nɛ [[Gabriel García Márquez]].
ogyc5r9bgx6tmf610krqttg79oiq6kr
Kañaɣ kewiyaɣ
0
3183
14845
13763
2020-12-11T01:09:05Z
45.167.72.22
14845
wikitext
text/x-wiki
Kañaɣ kewiyaɣ.
Kañaɣ kewiyaɣ, pɩkɛ kpaŋɩyɛ politiki lɩmaɣzɩyɛ nɖɩ ɖɩkpɛndɩɣ samaɣ lɩmaɣzɩyɛ, nɛ ɛjaɖɛ yɔɔ lʊbɩyɛ lɩmaɣzɩyɛ nɛ ɖɩwɛna kpaŋɩyɛ kewiyaɣ tɛ ɖoŋ yɔ. Pɩkɛ kpɛlɩ pɩsʊʊ ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩhaɣ ɛsɛ nɛ tɩ yɔɔ wɛʊ tɔm yɔ nɛ samaɣ taa fɛyɩna hɛzʊʊ paa ŋñɩɩɩ. Tɩlɩna ɛyʊ yɔɔ maɣzɩm kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ tɩnaa cɔlɔ kɛ Erɔpʊ ajɛyɛ taa kpaɣ kpaɣɖʊ 19 alɩwaatʊ taa, kɛlɛ kewiyaɣ ŋga kañaɣ kewiyaɣ kpa ɖoŋ kpaɣ tɔsʊʊ huuu nɔmɔʊ taa kedeŋa kpeekpe you kaanaɣ ŋgʊ wayi ɛlɛ Itaalii ɛjaɖɛ taa pɩnzɩ 1920 wɛɛ taa Mussolini nesi tɛɛ, pʊwayi pɩkpa ɖoŋ kpaagbaa kpem kɛ Caama ɛjaɖɛ taa pɩkpɛndɩna sɔɔjɛtʊ ɖoŋ pɩnzɩ 1930 wɛɛ taa kɛlɛ Hitler alɩwaatʊ taa kɛlɛ mbʊ.
Alɩwaatʊ kʊyʊmtʊ ndʊ tɩ-taa mbʊ yɔ kewiyaɣ kekiziɣ kɩmaŋ wɛtʊ tɔm, pɔtɔŋ se ɛyaa kɩla ɖama, palɩzɩɣ sɔsɔtʊ lɩmaɣza, palɩzɩ ɛyaa ajama lalaa hɛkɩŋ taa, ajɛyɛ lɛɛna wena awɛ ɖoŋ yɔ se añazɩ wena alɛ ñɛfɛyɩ ɖoŋ yɔ, pɛtɛyɩ ɛyaa kɩkpɛɛdaa nɛ kʊhʊlɩma.
Tɔmʊʊ ŋgʊ kɩlɩna le nɛ ŋna pɔyɔɔdʊʊ-kʊ mbʊ ɖɩnaɣ cɩnɛ yɔ, yɔɔdaɣ taa lɛ pɔtɔŋ se fa.ʃism, patɩzɩna Itaalii mba yɔɔdaɣ faˈʃizmo. Tɔmʊʊ Itaalii kʊnʊŋ taa fascismo lɩna Itaalii ɛjaɖɛ taa fascio nɛ ɖɩ-tɔbʊʊ se minimini pɩyʊ yaa hɔɔyɛ pɩyʊ, nɛ pɩkɛ fasces lictoriae, pɩwɩlɩɣ se pɩkɛ Roma ɛyaa sɔsaa pɩyʊ, pʊwayɩ yɔ pɩɖanɩ ɖoŋ kpaʊʊ kɛ Fransɩɩ kpɛlɩ lɛɛzʊʊ wɛɛ taa, nɛ pɩnaɣ [[1919]] pɩtɩŋna Benito Mussolini sɔɔjɛtʊ seɣtuu yɔɔ, ɛnʊ weyi eekpeɣla sɔɔjanaa kɩbɩma kedeŋa kpeekpe you kajalaɣ ŋgʊ wɛɛ taa nɛ pakpa-wɛ nɛ pɔtɔɔ fɛɛ piŋ yɔ.
Kajalaɣ taa lɛ, pɩkɛ Mussolini ŋgbɛyɛ tɩnaa hɩɖɛ mbʊ se kañasɩ kewiyaɣ. You sɔsɔʊ kajalaɣ ŋgʊ tɛma lɛ papaza tɔm ndʊ pɩtɩŋna Mussolini ɛnʊ ɛ-yɔɔ, pɩlɩna Fasci italiani di combattimento ŋgbɛyɛ tɩnaa cɔlɔ pʊ-tɔbʊʊ Itaalii sɔɔjanaa hɔɔyɛ.
alqqt4wqbutaxa15ux614a52mdiqpxc
Ajɛyɛ hɛkɩŋ taa tabalɩyɛ kpɛlɛkʊʊ
0
3184
14828
13764
2020-12-11T01:00:20Z
45.167.72.22
14828
wikitext
text/x-wiki
Ajɛyɛ hɛkɩŋ taa tabalɩyɛ kpɛlɛkʊʊ
Ajɛyɛ hɛkɩŋ taa tabalɩyɛ kpɛlɛkʊʊ, pɩkɛ ɖama nɩnaʊ, ɖama yɔɔdɩnaʊ pɩtɩŋna ɛgbaɣdɩyɛ yɔɔ pɩcɛlɩna ɛyaa hɛkɩŋ yaa agbeela nddɩ ndɩ yaa ajɛyɛ ɛzɩma panɩna ɖama nɛ you ɛtaawɛɛ yɔ. Pɩpaɣzɩ pazɩ pazɩ nɛ ajɛyɛ kpeekpe tɔm nɔɔnɔɔ, ɛzɩma tabalɩyɛ ɛwɛɛ ɛjaɖɛ kpeekpe taa ɛyaa hɛkɩŋ taa pɩtɩŋna ajɛyɛ hɛkɩŋ taa egbaɣɖɩyɛ tamsʊʊ tʊmɩyɛ tɩnaa yɔɔ. Ajɛyɛ hɛkɩŋ taa tabalɩyɛ tɔm nɛ ɛjaɖɛ taa politiki tɔm tʊkaɣ nakayɛ wɛ pɛ-hɛkʊ taa, paa yee tɔmpee ana añɔtɩna ɖama ɛzɩ a-nɔmɔʊ kɛ kʊyʊmʊʊ nɛ a-tʊmɩyɛ caɣ pɩkɛ kʊyʊm kɔyɔ pɩwɛ ndɩ ndɩ.
Ɛjaɖɛ taa politiki tɔm lɩɣna ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa paɣtʊ nɛ politiki pɩlɩna ɖɩ-taa sʊsaa yɔɔ. Kpaɣ ɛzɩ [[Fransɩɩ]] ɛjaɖɛ mbʊ yɔ tɩlɩna ɛjaɖɛ ñʊʊ tʊ cɔlɔ, ɛjaɖɛ minisi ñʊʊ cɔlɔ nɛ minisi weyi ɛcɔŋna ajɛyɛ lɛɛna tabalɩyɛ tɔm yɔɔ yɔ kɛ Erɔpʊ ajɛyɛ taa. Ajɛyɛ kpɛndʊʊ tɔm kɛ politiki nɔmɔʊ ŋgʊ kɩtamsɩɣ ajɛyɛ nɛ ɖama pɩtɩŋna pʊ-tʊmɩyɛ tɩnaa yɔɔ. Saint-Siège ajɛyɛ kɩkpɛndʊʊ tʊmɩyɛ kɛ lɛɛɖɛ kɛ tʊma ana a-taa nɛ nɖɩ kɩlɩna pɩnʊʊ kedeŋga kpeekpe taa, ɖɩpaza ɖɩ-tʊmɩyɛ ɖooo kpaɣɖʊ 5, ɖɩkpaɖdɩya kpaagbaa kpem Erɔpʊ ɛjaɖɛ taa.
Ajɛyɛ wena anɩna ɖama nɛ añɔtɩ ɖama ñʊŋ aɖʊ ɖama paɣtʊ pɩlɩna nɩnaʊ takayɩ hɔɔlaɣ 3 ŋga pɩnaɣ 1961 kɛ Vienne tɛtʊ, paɣtʊ nɛ pʊ-tʊma ana ɖɩnaɣ yɔ. kajalaɣ lɛ, kɩkpɛndʊʊ ajɛyɛ paa nɖɩ lɛ ɖɩwɛʊna ɖɩ-lone taa caɣyʊ, naalɛ taa lɛ pakandɩɣ ɛjaɖɛ ñɩm yɔɔ pɩlɩna paɣtʊ ndʊ paɖʊ ɖama yɔ tɩ-yɔɔ, nabutozo lɛ patɩlɩ ɖama yɔɔdɩnaʊ nɛ ɖama midinau, naananza lɛ peheyiɣ ɖama takayasɩ taa tɔm kpayi kpayi pɩlɩna pa-tʊma labʊ hɔɔlʊʊ taa, kpaagbaa ɖeɖe lɛ ɖama nesi ɖʊʊ nɛ sɔɔlɩm, ɖama nesi ɖʊʊ tɔsʊʊ nɔmɔʊ taa ɛsakuliye hɔɔlʊʊ taa nɛ lɛɣtʊ nɔmɔʊ taa.
Ɛzɩma ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩsʊza ɖɩpɩzɩ nɛ ɖɩla tʊmɩyɛ nɖɩ keekee yɔ kaakɛna kɩjɛyɩɣ piŋ, tɔmʊʊ ŋgʊ kɩpaza ɖooo ɛsakuliye alɩwaatʊ. Mbʊ pɩwɩlɩɣ keelee se tovonum tɔm ndʊ ɛyaa ɖɔŋ tɩ-yɔɔ yɔ mbʊ lɛ kʊjɔŋ sɔsɔŋ liidiye ñɩŋ weyi palakaɣ yɔ ɛ-yɔɔ. Pɩkɔma pɩnaɣ 1455 lɛ sɔsɔ Milan Francesco Sforza la kajalaɣ ɖeɖe tʊmɩyɛ sɔsɔyɛ naɖɩyɛ, ewoba pɩlɩna ajɛyɛ ɛgbaɣdɩyɛ yɔɔ kɛ Gêne ɛjaɖɛ taa. Kpaɣ pɩnaɣ ŋga mbʊ yɔ lɛ Itaalii sɔsaa lalaa tɩzɩna-ɩ halɩ nɛ pɩkpɛndɩna Erɔpʊ kpeekpe.
2yg41xfhyfoqyyzi1lg0zkrmoan14nl
Feniisɩ (Vénus)
0
3185
13766
2019-04-05T14:59:44Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Feniisɩ (Vénus)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Feniisɩ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression titre français
13766
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Feniisɩ]]
eqmns3q4jf8ajxf79m3h6xajqwnun3a
Maarɩsɩ (Mars)
0
3186
13768
2019-04-05T15:00:16Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Maarɩsɩ (Mars)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Maarɩsɩ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
13768
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Maarɩsɩ]]
c6eg0cgaevoxuafzj52qomuxr01wbh0
Mɛɛrkiiri (Mercure)
0
3187
13770
2019-04-05T15:00:34Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Mɛɛrkiiri (Mercure)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Mɛɛrkiiri]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
13770
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Mɛɛrkiiri]]
tvmtnsgej7y3m6y12xqvt4s7vfkmj9i
Satirini (Saturne)
0
3188
13772
2019-04-05T15:00:51Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Satirini (Saturne)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Satirini]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
13772
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Satirini]]
jxiwtzxk7r46kxw19knxpz5b88pjhtc
Siipitɛɛrɩ (Jupitère)
0
3189
13774
2019-04-05T15:01:09Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Siipitɛɛrɩ (Jupitère)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Siipitɛɛrɩ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
13774
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Siipitɛɛrɩ]]
sooyxy3ztp6n1yf7jhe273zsrw32n90
Augustin d'Hippone
0
3190
13777
2019-04-05T15:15:18Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Augustin d'Hippone]] ñɩŋgʋ nɛ [[Augustin Hippon tʋ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Traduction kabiye
13777
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Augustin Hippon tʋ]]
rnx0etkwqedg81hjibb8wy5uled8uqp
Sɛŋkɩ (zinc)
0
3191
16381
13787
2023-05-09T03:41:20Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Zɩŋkɩ]]
16381
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Zɩŋkɩ]]
f8a9lbx9s72f2p5361fllg9zratlo1n
Sɛŋkɩ
0
3193
13791
2019-04-05T15:42:20Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Sɛŋkɩ]] ñɩŋgʋ nɛ [[Zɩŋkɩ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Orthographe
13791
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Zɩŋkɩ]]
f8a9lbx9s72f2p5361fllg9zratlo1n
Abasidi (Abbasside)
0
3195
13806
2019-04-05T16:56:18Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Abasidi (Abbasside)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Abasidi]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression titre français
13806
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Abasidi]]
linwl39ramrelhpwxy6zt4jnxqqh9ew
Ajɛyɛ ñʊŋ yɔɔ caɣʊ tɔm ɖɩzʊʊ (La décolonisation)
0
3196
13814
2019-04-05T17:19:20Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Ajɛyɛ ñʊŋ yɔɔ caɣʊ tɔm ɖɩzʊʊ (La décolonisation)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Ajɛyɛ ñʊŋ yɔɔ caɣʊ tɔm ɖɩzʊʊ (Décolonisation)]] ñɩŋgʋ yɔɔ
13814
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Ajɛyɛ ñʊŋ yɔɔ caɣʊ tɔm ɖɩzʊʊ (Décolonisation)]]
qh5x19lhtahmeqsqe9ja4gh6nqor3eg
Alɩwaatʊ kɩfatʊ yaa wɛɛ kɩfana (Période moderne)
0
3197
13821
2019-04-05T17:30:35Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Alɩwaatʊ kɩfatʊ yaa wɛɛ kɩfana (Période moderne)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Alɩwaatʊ kɩfatʊ (Période moderne)]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Deleted alternative title
13821
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Alɩwaatʊ kɩfatʊ (Période moderne)]]
2nbm3yczsq7ko4a4jcqwlfqoq2j5jut
Anɩza kʊdɔŋ (Dysenterie)
0
3198
13834
2019-04-07T08:42:06Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Anɩza kʊdɔŋ (Dysenterie)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Anɩza kʊdɔŋ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suprression traduction française
13834
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Anɩza kʊdɔŋ]]
g59u7kdy6x66rn7jxi2ugam8up4es63
Luwiiziyaaana
0
3199
13839
2019-04-07T08:53:27Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Luwiiziyaaana]] ñɩŋgʋ nɛ [[Luwiiziyaana]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Orthographe
13839
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Luwiiziyaana]]
ng5mt0hzj9ffd80lv5pcws0cg4r7xhb
Azɩtɛkɩ (Aztèques)
0
3200
13845
2019-04-07T16:18:01Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Azɩtɛkɩ (Aztèques)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Azɩtɛkɩ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Supression ttitre français
13845
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Azɩtɛkɩ]]
qf0i71neiz7j264odfd7110ivdwdnlh
Aŋŋwana (Matière plastique)
0
3201
13850
2019-04-07T19:26:35Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Aŋŋwana (Matière plastique)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Aŋŋwana]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
13850
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Aŋŋwana]]
epfmy8sii9mglsm0z5dh9io4epl40x1
Bilbao tɛ ɖeɖe wondu kuduyuu Guggenheim (musée Guggenheim de Bilbao)
0
3202
13866
2019-04-07T20:03:59Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Bilbao tɛ ɖeɖe wondu kuduyuu Guggenheim (musée Guggenheim de Bilbao)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Ɖeɖe wondu kuduyuu Guggenheim]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Simplification du titre
13866
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Ɖeɖe wondu kuduyuu Guggenheim]]
94rmjvjy4sh0qrlibace1ny9o4g3av7
Ɔkɩsɩfɔtɩ sukuli kɩtɛzʊʊ
0
3203
13877
2019-04-07T20:26:21Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Ɔkɩsɩfɔtɩ sukuli kɩtɛzʊʊ]] ñɩŋgʋ nɛ [[Oxford sukuli kɩtɛzʊʊ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Orthographe
13877
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Oxford sukuli kɩtɛzʊʊ]]
7gomg6cvsd5lccv9ycp5pyukuelzmsh
Canatʊ kʊdɔŋ (Lèpre)
0
3204
13881
2019-04-07T20:32:39Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Canatʊ kʊdɔŋ (Lèpre)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Canatʊ kʊdɔŋ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suprression titre français
13881
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Canatʊ kʊdɔŋ]]
kbcsh60ns571u54a06fe9l0537x83j3
Catégorie:Maɣzʋʋ lɛɣtʋ tɩnaa
14
3205
13905
2019-04-10T08:32:11Z
Atticmaker
127
Page vide créée
13905
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Takayɛsɩ
14
3206
13912
2019-04-10T08:41:46Z
Atticmaker
127
Page vide créée
13912
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Filimi waa
14
3207
13932
2019-04-10T15:13:08Z
Atticmaker
127
Page vide créée
13932
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Sukulinaa kɩtɛzaa
14
3209
14050
2019-04-19T15:14:54Z
Atticmaker
127
Page vide créée
14050
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Iguwazu
0
3210
16305
14099
2023-05-09T03:28:40Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Iguwazu lɩmfalɩyɛ]]
16305
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Iguwazu lɩmfalɩyɛ]]
4cpkvz1wcyjy24qcftm2kewbkmfc079
Salto Anjɛɛlɩ
0
3211
16369
14102
2023-05-09T03:39:20Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Salto Anjɛɛlɩ lɩmfalɩyɛ]]
16369
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Salto Anjɛɛlɩ lɩmfalɩyɛ]]
3337r5606r328ykzt4uvn3bklyr0scr
Fiktooriya lɩmwadɩyɛ
0
3212
14107
2019-04-20T11:59:08Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Fiktooriya lɩmwadɩyɛ]] ñɩŋgʋ nɛ [[Fiktooriya lɩmfalɩyɛ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Regularised title to match other waterfalls
14107
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Fiktooriya lɩmfalɩyɛ]]
ld3193lcmns5exnkffqpedoin7jh25l
Catégorie:Lɩmfala
14
3213
14108
2019-04-20T11:59:28Z
Gnangbade
58
Page vide créée
14108
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Iguwazu Limfalɩyɛ
0
3214
14111
2019-04-20T12:01:11Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Iguwazu Limfalɩyɛ]] ñɩŋgʋ nɛ [[Iguwazu lɩmfalɩyɛ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : spelling
14111
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Iguwazu lɩmfalɩyɛ]]
4cpkvz1wcyjy24qcftm2kewbkmfc079
Salto Anjɛɛlɩ Lɩmfalɩyɛ
0
3215
14113
2019-04-20T12:01:35Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Salto Anjɛɛlɩ Lɩmfalɩyɛ]] ñɩŋgʋ nɛ [[Salto Anjɛɛlɩ lɩmfalɩyɛ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : minuscule
14113
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Salto Anjɛɛlɩ lɩmfalɩyɛ]]
3337r5606r328ykzt4uvn3bklyr0scr
Tɩ yɔɔ tɔm matʊ
0
3216
14139
2019-04-21T16:23:11Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Tɩ yɔɔ tɔm matʊ]] ñɩŋgʋ nɛ [[Tɩ-yɔɔ tɔm matʊ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : spelling
14139
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Tɩ-yɔɔ tɔm matʊ]]
fw3ajmkcd43a3zcmg3itinmf6eqxlit
Sompoɖe
0
3217
14147
2019-04-21T16:46:37Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Sompoɖe]] ñɩŋgʋ nɛ [[Somboɖe]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Orthographe
14147
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Somboɖe]]
nst8syoczp0iu30rbkcskf7gbavpy0h
Petro kajalaɣ tʊ
0
3218
18358
14844
2024-10-30T10:56:26Z
Andre Engels
844
merge
18358
wikitext
text/x-wiki
{{merge|Pierre Ier le Grand}}
Petro kajalaɣ tʊ
Petro kajalaɣ tʊ (Rusii kʊnʊŋ taa lɛ, Пётр Алексеевич Романов, Piotr Alekseïevitch Romanov), sakɩyɛ sɩma-ɩ nɛ hɩɖɛ ɖɩnɛ kɛnɛ Petro Sɔsɔ (Russii kʊnʊŋ taa lɛ, Пётр Великий, Piotr Veliki), palʊla-ɩ agoza fenaɣ kɩyakʊ 30 pɩnaɣ 1672 (Grégoir waa tɛ fenasɩ kpata lɛ pɩkɛ mɩsɩkʊm fenaɣ kɩyakʊ 9 pɩnaɣ 1672) kɛ Moscou tɛtʊ taa nɛ ɛsɩ kɔlaɣ fenaɣ kɩyakʊ 28 pɩnaɣ 1725 (Gregoir ñɩma tɛ lɛlaɣ fenaɣ kɩyakʊ 8 pɩnaɣ 1725), kɛ Pétersbourg Kiɖeɖeu tɛtʊ taa, ɛpɩsɩ Rusii tɛ tsar pɩnaɣ 1682 nɛ ɛmʊ kewiyaɣ Rusii ɛyaa kpeekpe tɛ pɩnaɣ 1721.
Ɛ-caa kɔyɔ Alexis kajalaɣ tʊ (pɩnzɩ 1629 ŋtalɩ 1676), ɛcaɣ kewiyaɣ kpelaɣ yɔɔ ɛ nɛ ɛ-pɩyalʊ cikpelu Ivan 5 ñɩnʊ kpaɣ e-kewiyaɣ hɔɔlʊʊ kajalaɣ ŋgʊ mbilim (pɩnzɩ 1682 ŋtalɩ 1696). Ɛnɛ ɛnʊ ɛsɩba lɛ, ɛnʊ pazɩ yɛlʊʊ siŋ Erɔpʊ ajɛyɛ taa, peeɖe ɛpɩza ɛna se ɛ-ɛjaɖɛ caɣ wayi piŋ nɛ Erɔpʊ ajɛyɛ lɛɛna. Kɛlɛ ɛkpaɣ lɩmaɣza mbʊ se ɛñɔtɩna ɛ-ɛjaɖɛ nɛ Erɔpʊ ajɛyɛ lɛɛna wɛtʊ, kɛlɛ ɛkʊyɩ ɛlaa ɛ-tɛtʊ kɩlʊlʊtʊ taa sɔnzɩ naa sakɩyɛ. Pɩlɩna ɛ-maɣmaɣ ɛ-sɔɔlɩm yɔɔ lɛ ɛkpaɣ lɩmaɣza se ɛɖɩzɩ sɔsɔtʊ nɛ kɩlɩtʊ pɔ-tɔm mbʊ lɛ ɛpɩsɩ ɛyaa kpeekpe lɩmaɣza sɩʊʊ, sɩʊʊ ŋgʊ kɩlɛza kpɛlɩ pɛ-ɛjaɖɛ yɔ, kɛlɛ pɩkpana mbʊ nɛ Rusii sʊʊ kʊyʊm kewiyaɣ wɛɛ taa.
Ɛsɩba lɛ, pɩnaɣ 1676 Alexis kajalaɣ tʊ wɛna piyaa naananza nzɩ yɔ Fedor 3 weyi ɛmʊ e-kewiyaɣ yɔ, Ivan nɛ Sophie Alexeïvna, patɩŋa payi mbʊ yɔ ɛ-kajalaɣ halʊ lʊlɩna-wɛ, Maria Miloslavskaïa, nɛ Pierre, halʊ naalɛ tʊ pɩɣa, Natalie Narychkina (pɩnzɩ 1651 ŋtalɩ 1694). Ivan kaawɛna pɩnzɩ 16 nɛ Pierre ñɛwɛna pɩnzɩ 10 lɛ Fedor 3 ñasɩba pɩnaɣ 1682, ɛlɛ ñɛfɛyɩna pɩɣa.
Moscou tɛtʊ taa ɛyaa ɖama kʊyɩnaʊ pɩnaɣ 1682 yeba nɛ kʊkʊʊ you sɔsɔʊ nakʊyʊ lɩɩ, nɛ halɩ kɩ-tɛ siziŋ tɔm caɣ Pierre yɔɔ piŋ pɩkɔna kaɖɛ e-fetenum. Halɩ pɩɣa Sophie Alexeïevna lɩzɩ Natalia pe-kewiyaɣ taa, kɛlɛ ɛ-maɣmaɣ ɛɖɔkɩ-kɛ kpaɣ pɩnaɣ 1682 ŋkɔɔ ŋtalɩ 1689. Peeɖe ɛñɩɣ nesi nɛ Pologne-Lituanie kɩkpɛndʊʊ ɛlɛ pɩkɛ nɩnaʊ maatɛŋ takayaɣ pɩnaɣ 1686, pɩtɩŋna pɩyɔɔ nɛ Rusii walanzɩ kɩ-ɛjaɖɛ nɛ halɩ pɩkpɛndɩna [[Otirisi]], Pologne nɛ Vevise ɛjaɖɛ, mbʊ tɩnaa pa nɛ Turk waa you.
4gksiecquw6t71sg08oiqvyl5472639
Pʊʊ haɣ
0
3219
14843
14152
2020-12-11T01:06:37Z
45.167.72.22
14843
wikitext
text/x-wiki
Pʊʊ haɣ kɛ kpɩnɛ nɖɩ ɖɩ-yuŋ talɩ kiloo waa kpaɣ 130 ŋtalɩ 700 mbʊ yɔ. Pɩkɛ kpɩnɛ nɖɩ paɖaɣnɩ ɖɩ-tɔm paɣzʊʊ kɩpaɣzʊʊ kɔzɩ kɔzɩ Fransɩɩ ɛjaɖɛ taa, ŋgʊ kpɩnɛ nɖɩ paɖɩzɩɣ-ɖɩ Liban nɛ Suwisi ajɛyɛ taa nɛ ɖɔɖɔ ajɛyɛ sakɩyɛ taa Erɔpʊ ɛjaɖɛ taa, ɛzɩ ɖɩkpaɣ Luxembourg, Pɛlɛziiki, Peeyiibaa, ɖooo kpaɣɖɩŋ ɖɔ piŋ kɔyɔ. [[Kpɩnɛ]] nɖɩ keekee taa lɛ ɖɩɩwɛ Rɔpʊ ajɛyɛ kpeekpe taa nɛ Afrika nɛ hayi kiŋ ajɛyɛ taa.
Kpɩnɛ nɖɩ ɖɩwɛ lakʊ taa ɛzɩ tɛtɛ kpɩnɛ kɔyɔ ɖɩpɩzɩɣ ɖɩla ɖɩ-fezuu caɣʊʊ pɩtalɩ ɛzɩ pɩnzɩ 30 ŋgʊ yee pɔɖɔ-ɖɩ kɩɖɔʊ kɔyɔ ɖɩtalɩ ɛzɩ pɩnzɩ 40. Kpɩnɛ nɖɩ ɖɩ-tɔnʊʊ yɔɔ hʊndʊ caɣ yɔɔlɩɩ, kpʊzɩyɛɛ pɩwɛɛ kpɛdɩŋ tɩyɛ, yaa ɖɩpɩzɩɣ ɖɩtɔ se ɛ-yɔɔ tɔlɩm hʊndʊ ɖɔɔ. Pʊʊ haɣ kpeɣtɩna hayi kiŋ gazasɩ tɛɛ mbʊ haɣna-ɩ ɖoŋ se ɛpɩzɩɣ ehuyuu tɛtʊ. Ɖɩ-ñʊʊ paɣlaa, kʊwɛɛ kulukulu, nɛ ɛsɩndaa kiŋ wɛɛ tokom tɩyɛ. Ɖɩkʊkʊyʊmɩŋ talɩɣ ɛzɩ mɛta naa 1,5 halɩ ŋtalɩ 3,5. Ɖɩpaɣlʊʊ mbʊ yɔ ɖɩpɩzɩɣ ɖise pɩtalɩ kilomɛta ɛzɩ kpaɣ 55 mbʊ yɔ ñɩɣyʊʊ kʊyʊmʊʊ yɔɔ. Pʊʊ haɣ ɖɔŋ ɛ-cɩkpaŋ yɔɔ nɛ ɛsɩndaa acɩyaa yɔɔ kɛlɛ wayi ñɩnzɩ yɔɔ lɛ ɛsɩɣ ɛ-naatalɩŋ. Pʊ-tɔbʊʊ se kajalaɣ taa lɛ, esiki ɛ-cɩkpaŋ nɛ pʊcɔ nantaka nɛ wayi naŋgbanzɩ potukina tɛtʊ.
Polosa ɖɔɖɔ se abalaa naalɛ you halʊʊ kʊyʊm yɔɔ yaa nabʊyʊ taa ɖɩcaɣyɛ yɔɔ. Waɖʊ wakɩ lɛ ɛkpa halɩ ñɩnʊ kɛlɛ ɛlɛ ñaɖʊ piyaa, ŋgʊ ɛlɛ ɛɛpɩzɩɣ ɛcaɣ ɖiɣɖiɣ eyeke ɛ-cɔlɔ nɛ ɛpɩzɩ ɛcɔna e-piyaa. Ɛwɛna hɩla loɖo nɛ awɛ ɛ-laŋɩyɛ taa nɛ e-lotu taa, nɛ ɛhaɣ hɩlɩm kɩbam nɛ leleŋ ñɩmbʊ mbʊ pɩ-taa yaɖɛ nɛ ñɩm tɩŋa nɛ nʊm nɛ katamɩnɩ naa tɩŋa yɔ. Halɩ ñɩnʊ ɛnʊ ɛɖaŋɩɣ e-piyaa nɛ kpentɔyasɩ ɛɛtɔkɩ-sɩ kɛlɛ pɩwɛɛ se ɖɩnɩɩ ɖɔɖɔ se abalɩ ñɩma pɩzɩɣ ɖɔɖɔ se pakʊ-sɩ mbʊ pʊyɔɔ pacaɣ pakpa po-ɖoo naa, tɔm ndʊ tɩwɛ ɖɔɖɔ tɔyɩŋ cɔlɔ nɛ lakɩŋ taa hasɩ lɛɛsɩ naa cɔlɔ.
Pɩpɔzɩ-ɩ se sɔŋaɣ alɩwaatʊ taa lɛ, ɛpɩzɩ ɛwɛna tomnaɣ taa num pɩtalɩ kiloo waa kpaɣ 180 ŋtalɩ 200 mbʊ yɔ nɛ ɛkapɩzɩ ɛwɛɛ ɖoŋ nɛ ɛɛlʊbɩna niikaɣ, pɩ-tɛ alɩwaatʊ ndʊ tɩ-taa eɖou pɩwɛɛ ɛzɩ ɛsɩba yɔ. Kpɩnɛ nɖɩ ɖɩsɔɔlɩ caɣʊʊ ɖɩmɛlɩyɛ taa ɛzɩ pɔŋ taa nɛ kaŋ tɛɛ niikaɣ alɩwaatʊ naa taa. Ɛkɛ kpɩnɛ nɖɩ ɖɩktɔkɩ pɩtɩŋa yɔ, ɛtɔkɩ tɩŋ hatʊ, tɩŋ lila, nɛ tɩŋ anɛɣda, kpɛŋgbɛsɩ, nɛ kɔzɩ kɔzɩ kpakpasɩ, tɛtɛ ñɩtʊ nɛ kpina cikpena lɛɛna.
5xjurndm079e1xor7odoxmv3p1p8q8v
Sɛmʊʊ
0
3220
14842
14153
2020-12-11T01:06:10Z
45.167.72.22
14842
wikitext
text/x-wiki
Sɛmʊʊ.
Sɛmʊʊ kɛ tɛtɛ kpɩnɛ ndɩ ɖɩkɛ kagbanzɩ nɖɛ kpɩna hɩla ñɩna taa, pʊ-tɔbʊʊ se sɛmʊʊ haɣ hɩlɩm kɩ-piyaa. Ɛkɛ kpɩnɛ nɖɩ ɖɩ-nɛ ɖɩ-cɩkpaŋ nɛ ɖɩkayɩɣ yaa ɖɩwɛkɩɣ wondu yɔ. Ɖɩkɛ kpɩnɛ nɖɩ ɖoo yeke koŋ kɛ ɖɩlɩɣ nɛ ɖɩ-kubuka kɛna-ɩ ɛ-mʊntʊsʊʊ cɩkpɛndʊʊ ŋgʊ kɩ-taa nɛ ɛpɩzɩɣ ɛɖɛɣ. Ɛmakɩ kubuka lɛ, yee pɩyʊ nɔɔyʊ ɛwɛ ɛsɩndaa kɔyɔ pʊtʊ ɛnʊ e-fefeku pɩsɩɣ nɛ ɛ-yɔɔ kiŋ kɛlɛ ɛmɛɣ. Ɛkɛ sumaɣ ŋga kakʊyʊʊ ɛsɔdaa pʊ-tɔbʊʊ se ɛwɛna keŋ nɛ ɛ-yɔɔ wɛɛ hʊndʊ, keŋ ɛnʊ ɛ-hɛkɩŋ taa ɛ-cɩkpaŋ wɛ haŋ ŋñɩɩ ŋñɩɩ waa nabayɛ yɔɔ nɛ ɛzɩ sumasi lɛɛsɩ caɣkɩɣ tataa yɔ, sɛmʊʊ wɛʊʊ yɔ kaŋkalaŋ nɛ ŋna-kʊ tataa, ɛsɔdaa esusuu nɛ ɛ-ñʊʊ pa ɛsɛ nɛ tɛtʊ kɛlɛ ɛdɔkɩ pilinzi nɛ ɛ-cɩkpaŋ.
Lona wena a-taa pakɩlɩ hayʊʊ, yaa ɖenɖe ɛyaa ɛkɩlɩ ɖɔʊʊ yaa lona wena a-taa tɩŋ fɛyɩ yɔ ŋnaɣ sɛmʊʊ peeɖe yaa paa ŋna-ɩ ɛtɔɖɔɔ. Sumasi tɩŋa taa payi lɛ sɛmʊʊ koŋ yeke pɩzɩna kʊyʊʊ tɔm, ɛyɛlɩɣ pɩfɛyɩ yɔɔdʊʊ, ɛnʊ kɩlɩna-sɩ ɖɛʊʊ poliŋ nɛ pɩtɩnɩ-ɩ kaʊʊ ɖɔɖɔ. Ɛtɛkɛ sumaɣ ŋga kɛwɛ hʊndʊ siŋ, ɛ-hʊndʊ caɣ kpɛlɛmɛɛ ɛ-yɔɔ, ɛ-tɛ kʊyʊʊ taa ɛpɩzɩɣ ɛkpa ɛsɔdaa ɖeɖe ɛyʊ ɛtasɩɣ naʊ helim yɔ ɛlɛ piteheyi-ɩ natʊyʊ. Sɛmʊʊ wɛʊʊ kuɖum yɔ ɛwɛna ñʊʊ, ɛsɛ wɛɛ, nɩgbaŋɩŋ wɛɛ, ɛwɛɛ hɔɔyɛ, ɛ-cɩkpaŋ kɛna ɛ-naŋgbanzɩ nɛ ɛfɛyɩ hʊndʊ ɛzɩ sumasi lɛɛsɩ yɔ, ɛ-nɔɔ wɛɛ kela ɛzɩ haɣ yɔ pɩ nɛ ɛ-sʊnlɩmɩyɛ. Ɛ-tɔɔnaɣ kɛlɛ tɩŋ pee nɛ pɩ-hatʊ naa nabayɛ. Ɛɛɖʊʊ yalaa ɛzɩ sʊmaɣ yɔ ɛlɛ ɛɖʊʊ piyaa kpaagbaa ɛzɩ haɣ yɔ nɛ sɩmʊzɩ-ɩ. Ɛwɛ ɛsɛ nɛ mɔɔŋ kɛlɛ ɛ-ɛsɛ ɛɛnaɣ [[wɩsɩ]] taa. Mbʊ lɛ ɖɩɩpɩzɩɣ ɖɩtɔɔ se sɛmʊʊ kɛ yʊlʊm ɖɔɖɔ yooo.
Sɛmʊʊ lakɩ pɩnzɩ ɛzɩ naalɛ yaa naadozo ɛtala ɖʊʊ pɩɣa, ɛɛɖʊʊ lɛ ɖoyo ñʊʊ ñosusa nɛ hadɛ kiŋ kɛlɛ pɩɣa ñalɩna hayi kiŋ nɛ ɛɖɔkɩ ɖoyo nɛ ɛ-cɩkpaŋ nɛ yee ɛtapɩzɩɣ ɖɔkʊʊ kɔyɔ ɛtɔlʊʊ tataa nɛ pɩcɔ ɛɛpɩzɩɣ ɛɖɔɔ nɛ ɛtalɩ tɩŋ kiɖe nɛ ɛɛkpa. Ɖoyo wɛna hɩla naalɛ ana ɛmʊzʊna-ɩ ɛ-pɩɣa kpaɣ alɩwaatʊ ndʊ mbʊ yɔ halɩ ñɩŋʊ fɛyɩna abalʊ kɛɖɛɖaɣ. Ɛtɔkɩ tɩŋ pee nɛ tɛtɛ ñɩtʊ cikpetu ɛzɩ kpaɣ pɔtʊ, kayɩmasɩ nɛ fɩŋfɩŋ waa mbʊ yɔ. Sɛmʊʊ wɛna wazaɣ piŋ, ɛtɔkɩ tɛtɛ ñɩtʊ nɛ lɛɛtʊ naa mba paawazɩɣ pɩyʊ yaa pɛwɛkɩɣ yɔ. Ɛzɩ ɖɩkpaɣ Floride (Gainesville) sukuli kɩtɛzʊʊ, pɔtʊ kaahu kɩ-yɔɔ pɩnaɣ 1990. Pɩkɔma pɩnaɣ 1991 salaŋ fenaɣ taa lɛ pama kuduyuu nakʊyʊ kɩ-taa pɩzɩɣ pɩcaɣ sɛmɩŋ 200000 kɛlɛ pɔtʊ tɩmʊʊ peɖe.
mi0nwid2f9u70ylomshnollhg2860th
Bob Marley
0
3221
16074
15633
2022-09-13T21:34:17Z
Fools' target
3910
16074
wikitext
text/x-wiki
[[File:Bob-Marley 3.jpg|thumb|Bob-Marley 3 (1980)]]
Bob Marley (palʊla-ɩ Robert Nesta Marley cejewiye taa), palʊla-ɩ lɛlaɣ fenaɣ kɩyakʊ 6 pɩnaɣ 1945 Nine Miles (Jamayiki ɛjaɖɛ taa), nɛ ɛsɩbɩna pɩjɛɖɛ kʊdɔŋ agoza fenaɣ kɩyakʊ 11 pɩnaɣ [[1981]] kɛ Miami (Etaazuunii ɛjaɖɛ taa), ɛɛkɛ takayasɩ mayʊ, hendu lɩzɩyʊ, tɔm ɖɛzɩyʊ, hendu teɣyu nɛ ɛkɛ minziiki maɖʊ Jamayiki ɛjaɖɛ taa. Ɛkʊyʊʊ ɛjaɖɛ yɔɔ yɔ ɛwaba siŋ, nɛ halɩ nɛ sɔnɔ kedeŋa kpeekpe sɩma-ɩ nɛ pasaŋ-ɩ sakɩyɛ regee minziiki mabʊ taa. Ɛpɛda ɛ-tɛ kasɛtɩ tatasɩ naa ɛjaɖɛ kpeekpe pɩtalɩ miiliiyɔɔ waa 200 mʊ yɔ pɩcɛzɩ pɩyɔɔ. Ɖɩtɛma yɔɔdʊʊ se palʊla-ɩ lɛlaɣ fenaɣ kɩyakʊ 6 pɩnaɣ 1945 ɛ-caa ɖɩɣa taa Bob Marley Rhoden Hall tʊ, pɩñɔtɩna Nine Miles kɛ Anne Kiɖeɖeu Krɩstʊ cɔjɔ kpaŋ sɔsɔʊ taa.
Bob Marley ɖooo kɛ ɛyʊ kɩkpɛɖʊʊ ɛ-tɛ Jamayiki ɛjaɖɛ taa, ɛ-wala lɛ ɛɛwɛna pɩnzɩ 18 yeke, ɛnʊ payaɣ Cedella Booker, ɛ-walʊ kɔyɔ Marley Booker (pɩnzɩ 1926 ŋtalɩ 2008), ɛ-caa kaakɛ anasaayɩ Ɛŋglɩsɩ tʊ kɛlɛ palʊ-ɩ Jamayiki ɛjaɖɛ taa, ɛnʊ payaɣ Norval Sinclair Marley (pɩnzɩ 1885 ŋtalɩ 1955) ɛlɛ lʊkaɣ se ɛkɛ sɔdʊʊ sɔɔja kɛ Royal Navy, kɛlɛ eyele ɛpɩsɩ nesi tɛɛ tʊma tɩnaa nɔɔ ɖɛyʊ hayɩm naa taa. Ɛtatɩlɩ ɛ-caa pʊɖɔɔ mbʊ pʊyɔɔ ɛlɛ wokaɣ nɔmɔŋ ɖoŋ ɖoŋ ɛlɛ ɛcɔŋnaɣ ɛ-halʊ yɔɔ ɖeu nɛ ɛ-pɩɣa.
[[File:Bob Marley Live - Painting by Steve Brogdon1992.jpg|thumb|Bob Marley Live - Painting by Steve Brogdon1992]]
Ɛkʊyɩ e-evebiɖe kpa lɛ, Bob Marley tɩ yebu ɛ-haŋa ɛgeetiye nɛ ɛsʊʊ nɩnʊʊ taa Yudaa ɛyaa egeetiye naɖɩyɛ taa Trenchtown kɛ Kingston. Eyeba sukuli lɛ ɛwɛna pɩnzɩ 14 yeke, kɛlɛ ɛñɔtɩna ɛ-ɛgbaɣ tʊ nɔɔyʊ Kingstone Neville Livingston ɛlɛ pɛɖɛyaɣ se Bunny Wailer, ɛɛsɩma-ɩ ɖooo pɩcatʊ ɛnɛ-ɩ peteɣana keɣsi hendu ndʊ naa pewelesaɣa raadiyoo naa taa yɔ Miami. Hendu tɣu Joe Higgs kpɛlɛkʊʊ-wɛ hendu teɣuu. Bob Marley yeɣ ɛ-kajalaɣ tataɣ Judge Not
Ɛkpaɣ halʊ Rita Anderson lɛlaɣ fenaɣ kɩyakʊ 11 pɩnaɣ 1966 wayi lɛ, Bob Marley ɖoo pɔzɩ ɛ-yɔɔ ŋgʊ ɛlɛ ñaɖanɩ walʊ Jamayiki tʊ nɔɔyʊ ɛlɛ payaɣ Booker ɛɛwɛ Wilmington Delaware ɛjaɖɛ taa, kɛlɛ ɛɖɛɛ ewolo e-ɖoo cɔlɔ peeɖe Etaazuunii ɛjaɖɛ.
[[File:Bob Marley - Statue - Kingston - Jamaica.jpg|thumb|Bob Marley - Statue - Kingston - Jamaica]]
Ɛtalaa lɛ ɛlakɩ tʊmɩyɛ Dupont akɔma ɖɩɣa taa, kɛlɛ eteyele e-hendu teuu tʊmɩyɛ, ɛwɛɛ maʊʊ yɔɔ. Constantine Dream Walker ɛɛmʊ tʊmɩyɛ pazɩ. Pɩsa nɛ ɛpɩzɩ ɛwɛɛ ɛ-tɩ yɔɔ nɛ ɛlakɩ ɛ-tʊma lɛ, ɛpɩsɩ ɛ-lɩm hɛkʊ taa tɛtʊ ɛjaɖɛ taa pɩnaɣ 1966. Eyele ɛsɔɔlɩ ɛyaa kɩkpɛɛdaa tʊma mba ɖɩyaɣ-wɛ se rasɩta tɩnaa yɔ Ɛŋglɩsɩ ajɛyɛ taa, papa ñakʊyɩ kpaka Jamaiyiki ɛjaɖɛ taa kpaɣ pɩnzɩ 1930, kɛlɛ palɩzɩ pa nɛ Peter Tosh nɛ Bunny Livingston tɩ yɔɔ wɛʊʊ tɔm kɩbandʊʊ Wail'n Soul'm.
Ɛkpaɣʊʊ ɛ-halaa nɛ ɛlʊlɩ e-piyaa yɔ piyaa kpɛnda ɛyaa 11 nɛ sakɩyɛ tɩŋɩ ɛ-nɔmɔʊ pʊ-tɔbʊʊ minziiki tʊmɩyɛ. Piyaa nzɩ sɩ-hɩla yɔ kajalaɣ tʊ Sh, Sharon Marley palʊla-ɩ aloma fenaɣ kɩyakʊ 8 pɩnaɣ 1964 Rita lʊlɩna-ɩ, naalɛ tʊ Cedella Marley kɩyɛna fenaɣ kɩyakʊ 23 pɩnaɣ 1967 Rita ɖɔɖɔ lʊlɩna-ɩ, David aloma fenaɣ kɩyakʊ 17 pɩnaɣ 1968 Rita ñɩnʊ, Stephane ɖomaɣ fenaɣ kɩyakʊ 20 pɩnaɣ 1972 rita ñɩnʊ, Robert agoza fenaɣ kɩyakʊ 16 pɩnaɣ 1972, Rohan agoza fenaɣ 19 pɩnaɣ 1972, palʊlɩ Rohan nɛ Janet Hunt agoza fenaɣ kɩyakʊ 1972, Karen pɩnaɣ 1973, Stephanie kɩyɛna fenaɣ kɩyakʊ 17 pɩnaɣ 1974, Julian mɩsɩkʊm fenaɣ kɩyakʊ 4 pɩnaɣ 1975 ,e nɛ Lucy Pounder, Ky-Mani lɛlaɣ fenaɣ kɩyakʊ 26 pɩnaɣ 1976 ɛ nɛ Anita Belnavis, Damian palʊla-ɩ hasɩyaɖɛ fenaɣ kɩyakʊ 21 pɩnaɣ 1978 ɛ nɛ Cindy Breakspeare.
[[Category:Minziiki laɖaa]]
[[Category:Abalaa sɔsaa]]
0ng2q8mvku1wbclas9z9eq6sxunbcft
Makɩyɛ
0
3222
14840
14155
2020-12-11T01:05:36Z
45.167.72.22
14840
wikitext
text/x-wiki
Makɩyɛ
Makɩyɛ nabayɛ tɛ lɛ payaɣ se keziye pɩkɛ hɩɖɛ nɖɩ ɛyaa kpeekpe sɩma yɔ, pɩkɛ kpeluu ɛzɩ ɖɩsɩm pʊtʊ weyi paya-ɩ se kpeluu yɔ. Sumasi hɩla pɩlʊʊ nɔmɔʊ taa lɛ hɩɖɛ ɖɩ-pɩlʊʊ taa pɛkpɛnda sumasi 38, nɛ com com kpeluu taa palɩɩ hiu nɛ naalɛ (ŋgʊ ɖeɖe nɛ sɔnɔ yɔ sakɩyɛ leba).
Makɩyasɩ kɛ sumasi nzɩ sɩsɔɔlɩ nandʊ tɔm kpem, pakʊyɩɣ ɛsɔdaa ɛzɩ pamazɩ-wɛ nɛ ɛsɔdaa lɔɔɖaa ɛlɛ pa nɛ ɛnʊ yɔ [[wɩsɩ]] taa yeke pɔɖɔŋ, pa-naŋgbanzɩ caɣ ɖoŋ piŋ nɛ pa-cɩkpaŋ wɛɛ ɖɔɖɔ ɖoŋ nɛ lɔŋ pɛfɛyɩ yɔɔdʊʊ mbʊ pakpaɣ nɛ pa-nandʊʊ yaa pɔ-tɔɔnaɣ. Panaɣ ɖooo poliŋ paa pɩwɛ cululuu mbʊ yekina nɛ panaɣ paa lee nandʊ, paa ɖooo poliŋ taa le. Sumasi nzɩ si-keŋ ɖalaa pɩtɛ pɩwalɩ pɛ nɛ kpelɩŋ maɣmaɣ pɩfɛyɩ kɩmaŋ.
Ɛ-hɩɖɛ lɩɣ anasaayɩ taa yɔ ɖɩtɩŋna latɛŋ yɔɔ aquila, pɩlɩna kɩbɩnjaazɩ kʊnʊŋ yɔɔ aigla (mbʊ yebina nɛ pama-ɖɩ nɛ anasaayɩ kʊnʊŋ taa lɛ mayaɣ g wɛɛ pɩ-taa). Ɛŋglɩsɩ kʊnʊŋ taa lɛ eagle. Caama kʊnʊŋ taa lɛ, Aar yaa Adler (kɩbɩnʊʊ taa lɛ adelar, matʊ taa pʊ-tɔbʊʊ makɩyɛ kɩbanɖɛ) nɛ krɛkɩ kʊnʊŋ taa (grc) (aetós) ɖɩwɛna ɖɔɖɔ hɩla ndɩ ndɩ kʊnʊmɩŋ lɛɛŋ taa ɖɔɖɔ.
Ɛwɛɛ mbʊ lɛ ɛyaa sakɩyɛ nɛ ajɛyɛ sakɩyɛ mazɩna-ɩ nɛ palɩzɩ kɛlɛmɩŋ nɩɩyɛ. Nabayɛ tɛ lɛ pawɩlɩɣna pa-lɩmaɣza keɖeɣa, nabayɛ papa wɩlɩɣ se pɛwɛ ɖoŋ piŋ ɛzɩ ɛnʊ ɛ-maɣmaɣ yɔ yaa lalaa tɛ hɩɖɛ ɖʊʊ pɩkɛna-wɛ. Roma mba tɛ papa mazɩna-ɩ nɛ payaa hɩɖɛ pɔ-sɔɔjanaa. Liidiye naayɛ yɔɔ palɩza-ɩ ɛzɩ ɖɩkpaɣ nɖɩ payaɣ se Eroo mbʊ yɔ palɩza-ɩ nɛ pɔcɔzɩ tɩyɩnzɩ pɩtamɩ-ɩ. Mbʊ ɖɔɖɔ pɩwɛ Caama ɛyaa tɛ.
h4svg9ufptz5m3thmp30pkusvkftu0t
Catégorie:Koreehadɛ kiŋ
14
3223
14157
2019-04-30T16:42:37Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Catégorie:Koreehadɛ kiŋ]] ñɩŋgʋ nɛ [[Catégorie:Koree hadɛ kiŋ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : orthographe
14157
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[:Catégorie:Koree hadɛ kiŋ]]
4mreidr8pdrdsd2hzoyoc1n0if9ruef
Kooree nɛ Hadɛ Kiŋ
0
3224
14159
2019-04-30T16:43:18Z
Gnangbade
58
Gnangbade a déplacé la page [[Kooree nɛ Hadɛ Kiŋ]] vers [[Kooree Hadɛ Kiŋ]] par-dessus une redirection : Orthographe
14159
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Kooree Hadɛ Kiŋ]]
kgqa0yzp9tz63x60p826o71dgxu1dam
Kpɩna wena atuu a-lotu yɔɔ yɔ
0
3227
14916
14839
2021-01-01T22:34:05Z
Armas Eesti
2876
File
14916
wikitext
text/x-wiki
[[File:Reptile003d.jpg|thumb]]
Kpɩna kɩkala yaa kpɩna wena atuu a-lotu yɔɔ yɔ,
Kpɩna kɩkala yaa kpɩna wena atuu a-lotu yɔɔ yɔ, pɩkɛ tataa kpɩna wena aɖaɣlaa nɛ a-yɔɔ wɛɛ pɔɔya yɔ. Paa pɛwɛna tɔnɩŋ ɖɔɖɔ ɛzɩ kpɩna lɛŋa kɔyɔ nɛ pɔ-yɔɔ wɛɛ ɖɔɖɔ pɔɔya yɔ, nɔɔnɔɔ kpɩna kɩkala, kpaɣ ñɩŋ, caafela mbʊ yɔ pɛwɛ ndɩ sumasi. Ɛlɛ ñɩŋ pɩlʊʊ kɔyɔ papa nɛ sumasi nasɩyɛ palɩ ɖama nɛ pɛwɛɛ ndɩ nɛ kpaɣ ɛzɩ kamasɩ nɛ caafela mbʊ yɔ. Mbʊ ɖɔɖɔ ɖɩkpaɣ kpɩna kɩkala ana a-tɩŋa yɔ pɛfɛyɩ ɖɔɖɔ pa-tɩŋa ɖeyi ɖeyi, pɩwɛ ndɩ ndɩ.
Kajalaɣ kpɩna wena paɖʊ-yɛ pɩlʊʊ ŋgʊ kɩ-taa yɔ alɩ tɛtʊ yɔɔ ɖooo malaa yaa akaa wɛɛ taa, nɛ pɩkpɛndɩna ɖɔɖɔ ɖooo pɩdaa coluu huɖuu wɛɛ. Kajalaɣ sɩɣlɛŋgbɛm mɔɔ tɩnaa mba papɩza pacaɣ tɛtʊ yɔɔ cɩna, pɛtɛyɩ pa-tɩ nɛ palɩɩ kpɩna ndɩ ndɩ sakɩyɛ. Sɔnɔ kpɩna wena atuu a-lotu yɔɔ atalɩ kpɩna 9000 mbʊ yɔ pɩnaɣ [[2011]]. Kpɩnɛ nɖɩ ɖɩ-hɩɖɛ tɔbʊʊ se pʊtʊ weyi etuu e-lotu yɔɔ yɔ. Yatʊ ndʊ tɩwɩlɩɣ se pɩkɛ Kiɖe tɛɛ ɖʊm nɛ ɖɩlɩna latɛŋ kʊnʊŋ taa mbʊ se reptare pʊ-tɔbʊʊ se lotu yɔɔ tuu.
Pɩcɔ nɛ pɔyɔɔdʊʊ pɛ-tɛ pɩlɩtʊ tɔm lɛ, Aristote kaatɛma lɩzɩɣ kpɩna hɔɔlɩŋ 50 nɛ paya-yɛ kpɩna kitutunaa (ερπετόν). Ɛlɩzɩɣ-yɛ com com a-taa kɔyɔ, kamasɩ ñɩnzɩ nɛ sɩ-hɔɔlʊʊ, ñɩŋ nɛ ɛ-hɔɔlʊʊ, ɖʊmaa ñɛwɛɛ nɛ sayɛɛ wɛɛ ɖɔɖɔ. Ɛɖʊ tʊkaɣ pa-nɛ kpakpasɩ, sumasi nɛ naŋgbanzɩ naanaza tɩnaa lalaa. Ɛ-tɛ pɩlʊʊ paɣtʊ taa lɛ, sɩɣlɛŋgbɛm kpɩna ana nɛ calɩm ñɩnaa ana wɛ ndɩ pɩlɩna a-tomnasi taa wondu natʊyʊ naa cɔlɔ (kpaɣ hʊzʊŋ, piyuu huɖuu, loyuu tiku huɖuu mbʊ yɔ) nɛ ɖɔɖɔ pɛ-tɛ wɛtʊ pɔ-yɔɔ pɔɔya, pa-nsʊlɩmɩyɛ nɛ pɛ-tɛ yalaa ɖʊʊ.
Caafeɖe kɛ kpɩna kututunaa taa kpɩnɛ kɩbɩnɖɛ, ɖeɖe nɛ sɔnɔ yɔ patalɩ pe-tiiye taa ɛzɩ 330 mbʊ yɔ nɛ pekpeɣli-wɛ com com hɔŋ 14. Pɛwɛ ndɩ nɛ pasɩma-wɛ nɛ pɔ-pɔyɩŋ weyi ehuuza pɔ-yɔɔ yɔ nɛ pɔ-tɔɔyaa ɛpɩzɩ se pɔtɔɔ-wɛ yɔ. Ɛ nɛ ɛnʊ yɔ ɛwɛna pɔɔɖɛ laŋɩyɛ taa nɛ siɣye taa nɛ pɔɔyaa ana a-naalɛ atamsɩna ɖama nɛ mɔɔ kondoloko naa naalɛ. Pɔɔyaa ana a-naalɛ a-yɔɔ wɛ cikpenaa naayɛ tayi tayi kɛ kpɩnɛ yɔɔ. Caafelaa fɛyɩna kela kɛlɛ ɛwɛ njʊyɛ nɛ ɖɩ-taa pʊtʊ weyi ɛsɛtɩɣ ɛ-tɔɔnasɩ yɔ. Caafelaa wɛ paalee, mbʊ pʊyɔɔ yɔ ɖɩnaɣ se naayɛ wɛ tɛtʊ yɔɔ, lɛɛna ñɛwɛɛ lɩm taa, lɛɛna ñɛwɛɛ pɔsɩ nɔsɩ kpɛɛɛ paa ɛzɩmta kɛlɛ pʊcɔ ŋna-yɛ tɛtʊ maɣmaɣ yɔɔ ɛlɩ yalaa ɖʊʊ.
kdqxauk81c4nxbp22ap2kbax8t7oyaw
Tɩŋ
0
3228
14838
14258
2020-12-11T01:04:34Z
45.167.72.22
14838
wikitext
text/x-wiki
Tɩŋ
Tɩŋ (Plantae), pɩkɛ pʊtʊnaa mba pefezuu yɔ nɛ pacalɩɣ pa-tɩ yɔ, nɛ pasɩŋ-wɛ nɛ pa-hatʊ. Pɛkɛ pee tɩŋ ñɩna wena a-taa wɛ mʊtʊ yɔ. Tɩŋ ɛnʊ ɛ-taa kɔyɔ ɖɔɖɔ weyi ɛwɛ kedeŋa yɔɔ yɔ, aɖɔnɖɔlɛɛ kɩkpɛda, aɖɔnɖɔlɛɛ kɩsɛma nɛ klɩkɔfɩtɩ waa. Pɩcaɣ kaɖɛ se patɩlɩ tɩŋ kpeekpe, kɛlɛ pɩwɛɛ ɛzɩ (pɩnaɣ 2015) lɛ pana tɩŋ ɛtalɩ 400000, ɛ-taa sakɩyɛ kɛ hɛtʊ tɩŋ (ɛtalɩ ɖɔɖɔ ɛzɩ 369000 mbʊ yɔ), nɛ panaɣ paa pɩnaɣ ŋga lɛ tɩŋ kɩfaŋ ɛtalɩɣ ɛzɩ [[2000]] mbʊ yɔ.
Pɩkɔma Hɛkʊ nɛ Hɛkʊ kpaɣɖʊʊ taa lɛ lɩ tɩŋ yɔɔ ñɩnʊ lɛɣtʊ tʊma taa tɔmɩŋ ɛnɛ yɔ se planta nɛ vegetabilis kajalaɣ tɔmpiye wɩlɩɣ se pɩkɛ tɩŋ hatʊ pɩlɩna mbʊ palakɩ-ɩ nɛ tʊmɩyɛ yɔ, pʊ-tɔbʊʊ se pilinzi nzɩ pɔsɔʊʊ yɔ, pɛkɛdɩɣ naalɛ ñɩndɛ nɛ lakaɣ vegetare palakaɣ ɖɩɖɩ nɛ tʊmɩyɛ ɛsɔ sɛtʊ tɔmɩŋ lɩzɩɣ nɔmɔʊ taa nɛ ɖɩ-tɔbʊʊ ɖoŋ kpazʊʊ, wezuu wɛnaʊ, palɩtʊ lɩmaɣzɩyɛ. Pɩkpaɣʊʊ nɛ kpaɣɖʊ 16 yɔ pɛkpɛnda tɔmpee an a-naalɛ nɛ payaɣ se tɩŋ pɩyʊ mbʊ pɩɩɖɔŋ yɔ. Pɩ-tɛ wɛɛ ana a-taa tɩŋ yɔɔ kpɛlɛkʊʊ lɛɣtʊ tɩnaa kɔzɩ kɔzɩ ɖalaa Jean nɛ Gaspard Bauhin paɣza kpaɣʊʊ lɩmaɣzɩyɛ pɩlɩna tɩŋ pɩlʊʊ yɔɔ.
John Ray (pɩnzɩ 1628 ŋtalɩ 1705) ɛkɛ kedeŋa kpɛlɛkɩyʊ, lɩzɩ lɩmaɣzɩyɛ ɛzɩma paɖanɩ lɩzɩɣ pɩlʊʊ lɛɛbʊ kɩfam ñɩndʊ pɩcɛlɩna hɛtʊ wɛtʊ, tɩŋ piye yaa hayʊ yɔɔ. Kɛlɛ Pierre Magnol (pɩnzɩ 1638 ŋtalɩ 1715), ɛlɛ ñolubina kpeluu tɔmpiye ɛzɩ payaʊ se famiyii yɔ, ɛlɛ ñalɩzɩ tɩŋ hɔŋ 76. Tournefort tɛ Joseph Pitton (pɩnzɩ 1656 ŋtalɩ 1708) ɛlɛ ñalɩzɩ tɩŋ pɩlɩtʊ kɩfatʊ pɩlɩna ɛ-hɛtʊ yɔɔ nɛ ɛɖʊ tʊkaɣ hɛkɩŋ taa pɩlɩna se abalʊ kɔyɔ yaa halʊ kɔyɔ.
Wayi wayi yɔ Carl von Linné (pɩnzɩ 1707 ŋtalɩ 1778), ɛkɛ tɩŋ tʊmɩyɛ tʊ Sʊyɛdɩ wiyaʊ cɔlɔ, ñalɩzɩ wɛtʊ kɩfatʊ tɩkɛ lɛɣtʊ ndʊ pɩlɩna pɩ-tɛ pɩlɩyɛ yɔɔ kɛlɛ ɛɖʊ mayaɣ kɩkaɖaɣ kɛ tɩŋ nɛ kpɩna wena awɛna hɩla naalɛ naalɛ yɔ tɛ hɩla yɔɔ. Fezuu kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ tʊ Marc-André Selosse maɣzɩ cɔkɔyɛ tɔm lɩzɩɣ kɛlɛ pɩcaɣ ndɔnjɔɔlɩyɛ nɛ pɩɩɖɔŋ paɣtʊ yɔɔ.
85bx9qdana7mzl2avrwpzc8v48fdqzi
Kʊdɔŋ sɔtʊ
0
3229
15708
14837
2022-01-13T17:58:10Z
Gnangbade
58
links
15708
wikitext
text/x-wiki
Kʊdɔŋ sɔtʊ, pɩkɛ pɩyʊ kɩɖɛɖɛʊ nɛ pɩpɔzɩɣ ɛyʊ caɣzɩɣ, nabʊyʊ taa kuludaɣ, peeɖe ɛlakɩ tʊmɩyɛ nɛ tomnaɣ yɔkʊʊ nɛ maʊʊ laɣsɩ nɛ ɛ-tɛ pʊtʊnaa se ɛñɔɔzɩ ɛ-tɩ camɩyɛ. Tɔmpiye nɖɩ ɖɩkɛ kɩkɩndɩyɛ, ɖɩlɩna [[latɛŋ kʊnʊŋ]] taa kɛnɛ, ([[lɩm]], sɔzɩŋ lɩm, sɔtʊ, kɔyɛ yaa kʊdɔŋ, sɔŋ lɩɣ, ɖazʊʊ sɔŋ, kɩɖɛɖɛʊ). Lɩmaɣzɩyɛ naɖɩyɛ lɩɣ nɛ ɖɩtɔŋ se yee kʊdɔŋ sɔtʊ tɩnaa kɛ ɖɛzɩya, kɛlɛ nabayɛ ŋñɩɩɩ yem kɛna kʊdɔŋ kɔnɩyaa. Pɛkpɛnda 3600 kɛlɛ pa-taa peeɖe lɛ 129 yeke kɛna kɔdɔŋ kɔnɩyaa. Ndɔnjɔɔlɩyɛ pɩlɩna kʊdɔŋ sɔtʊ tɩnaa mba pɔ-yɔɔ (mb apefezuu yaa paafezuu yɔɔ) yɔ wala sakɩyɛ nɛ halɩ nɛ sɔnɔ mbʊ yɔ tɩtɛmda.
Kʊdɔmɩŋ kɩɖɛzɩŋ ɛzɩ kpaŋ haɣ kʊdɔŋ, kɩnamɩyɛ yaa ɛsɔ kʊdɔŋ mbʊ kpaɣ ɛyaa ɖooo kpaɣɖɩŋ ɖɔɔ kɔyɔ. [[Egipiti]] kɩbɩnʊʊ taa takayasɩ mayaa kaayɔɔda kalɩkatʊ kʊdɔŋ tɔm, [[Krɛsɩ|Krɛkɩ]] nɛ [[Room]] nɛ ɖooo [[Wɩsɩ ɖɩlɩyɛ|Wɩsɩ Ɖɩlɩyɛ]] taa mba takayasɩ nasɩyɛ ñaayɔɔda kɔdɔmɩŋ kɩɖɛzɩŋ nɩɩyɛ tɔm ɖɔɖɔ. Ɖɔkɔtɔ takɩyʊ nɛ wiliyu Jean Hameau kaalaba ɛ-kajalaɣ lɩmaɣzɩyɛ pɩlɩna kɩɖɛzɩyaa mba pɔ-yɔɔ kɛ Bordoo ɖɔkɔtɔ kewiyaɣ ŋgbɛyɛ ɛsɩndaa pɩnaɣ 1837, ɛla lɩmaɣzɩyɛ lɛɛɖɛ ɖɩɖɩ yɔ se pamaɣzɩ ɖɛzɩyaa mbapɔ-tɔm kɛ ɖɔkɔtɔ paɣtʊ lɩzɩyaa ɛsɩndaa pɩnaɣ 1843.
Pɩ-tɛ alɩwaatʊ ndʊ tɩ-taa lɛ lɛɣtɛ tʊmɩyɛ tɩnaa lɩzaɣ pʊtʊnaa kɩɖɛzaa pɩtɩŋna cʊ wondu kɩcatɩŋ yɔɔ nɛ palɩzɩɣ ŋñɩɩ cɛkasɩ. Pɩkɔma pɩnzɩ 1887 nɛ 1892 hɛkʊ taa lɛ tɩŋ kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ tʊ Mimitri Ivanovski pɩzɩ ɛna cɔkɔyɛ naɖɩyɛ kʊdɔŋ, sɛmɩŋ ndɩ ndɩ kʊdɔŋ, nɛ ɛwɩlɩɣ se tɩŋ cɩyɩm taa kaawɛ kʊdɔŋ nakʊyʊ nɛ patapɩzɩɣ pacatɩɣ-kʊ. Ivanovski maɣzɩ se pɩkɛʊ sɔtʊ kʊdɔŋ nakʊyʊ yaa pɩpɩzɩɣ pɩkɛ kpaagbaa ŋñɩɩ cɛkaɣ tʊ nɔɔyʊ.
Holandi kpɛlɩ tʊmɩyɛ kpɛlɛkɩyʊ Martinus Beijerinck tasɩna kpazʊʊ ɖoŋ tʊma ana nɛ, pɩnaɣ 1898 lɛ ɛtɛyɩ ŋñɩɩ cɛkaɣ tɛ tɔm nɛ pɩtasɩna piyeke ɛlɛ ɛyɔɔdɩ ɖɔɖɔ sɔtʊ tɔm, ɛpasɩ cɩyɩm mbʊ pɩ-taa tɛma wɛʊ kʊdɔŋ yɔ nɛ ɛɖʊ tɩŋ lɛɛkʊ taa kɛlɛ kʊkʊ paɣlɩna kʊdɔŋ, ɛla mbʊ ɖɔɖɔ sakɩyɛ sakɩyɛ taa tɩŋ yɔɔ kʊdɔŋ kɩtɔyɩna tɩŋ sakɩyɛ kɛlɛ ɛtɔŋ se kʊdɔŋ ŋgʊ kɩwɛ ɖoŋ piŋ ɛzɩ kajalaɣ ñɩŋʊ yɔ. Beijerick ya pʊtʊ ɛnʊ se Contagium vivum fluidum (pʊ-tɔbʊʊ añɔm fezuu ŋgʊ kɩyɔɔlʊʊ). Alɩwaatʊ kʊyʊmntʊ tɩ-taa pana nɔɔ heŋ kʊdɔŋ kɩɖɛzʊʊ ɛlɛ Friedrich Löffler nɛ Paul Frosch labɩna tʊmɩyɛ nɖɩ. Tuutu, kelema kɩsɩkʊ, ɛsɔ cɔyʊ, kpizim kʊdɔŋ pɛkɛ ɛyʊ cɔlɔ kʊɔmɩŋ kɩɖɛzɩŋ weyi ɛlɩna sɔtʊ kʊdɔŋ cɔlɔ. Kʊdɔmɩŋ lɛɛŋ wɛɛ ɛlɛ tɔm caɣ kaɖɛ ɖɔɖɔ nɛ ɛɖɛʊʊ piŋ kpaɣ sidaa, SRAS, ɖiziye kʊdɔŋ, ɛsɔ kʊdɔŋ, mɔɔŋ tɛɛ calɩm kpemtu, [[Ebola]] mbʊ yɔ pɛkɛ kʊdɔmɩŋ kɩɖɛzɩŋ.
9cqmwsrppcmqz0c7gq48o5ggl0in949
Module:TNT
828
3230
18020
14588
2024-03-02T19:13:08Z
ExE Boss
3195
Update from [[d:Special:GoToLinkedPage/mediawikiwiki/Q28132212|master]] using [[mw:Synchronizer| #Synchronizer]]
18020
Scribunto
text/plain
--
-- INTRO: (!!! DO NOT RENAME THIS PAGE !!!)
-- This module allows any template or module to be copy/pasted between
-- wikis without any translation changes. All translation text is stored
-- in the global Data:*.tab pages on Commons, and used everywhere.
--
-- SEE: https://www.mediawiki.org/wiki/Multilingual_Templates_and_Modules
--
-- ATTENTION:
-- Please do NOT rename this module - it has to be identical on all wikis.
-- This code is maintained at https://www.mediawiki.org/wiki/Module:TNT
-- Please do not modify it anywhere else, as it may get copied and override your changes.
-- Suggestions can be made at https://www.mediawiki.org/wiki/Module_talk:TNT
--
-- DESCRIPTION:
-- The "msg" function uses a Commons dataset to translate a message
-- with a given key (e.g. source-table), plus optional arguments
-- to the wiki markup in the current content language.
-- Use lang=xx to set language. Example:
--
-- {{#invoke:TNT | msg
-- | I18n/Template:Graphs.tab <!-- https://commons.wikimedia.org/wiki/Data:I18n/Template:Graphs.tab -->
-- | source-table <!-- uses a translation message with id = "source-table" -->
-- | param1 }} <!-- optional parameter -->
--
--
-- The "doc" function will generate the <templatedata> parameter documentation for templates.
-- This way all template parameters can be stored and localized in a single Commons dataset.
-- NOTE: "doc" assumes that all documentation is located in Data:Templatedata/* on Commons.
--
-- {{#invoke:TNT | doc | Graph:Lines }}
-- uses https://commons.wikimedia.org/wiki/Data:Templatedata/Graph:Lines.tab
-- if the current page is Template:Graph:Lines/doc
--
local p = {}
local i18nDataset = 'I18n/Module:TNT.tab'
-- Forward declaration of the local functions
local sanitizeDataset, loadData, link, formatMessage
function p.msg(frame)
local dataset, id
local params = {}
local lang = nil
for k, v in pairs(frame.args) do
if k == 1 then
dataset = mw.text.trim(v)
elseif k == 2 then
id = mw.text.trim(v)
elseif type(k) == 'number' then
params[k - 2] = mw.text.trim(v)
elseif k == 'lang' and v ~= '_' then
lang = mw.text.trim(v)
end
end
return formatMessage(dataset, id, params, lang)
end
-- Identical to p.msg() above, but used from other lua modules
-- Parameters: name of dataset, message key, optional arguments
-- Example with 2 params: format('I18n/Module:TNT', 'error_bad_msgkey', 'my-key', 'my-dataset')
function p.format(dataset, key, ...)
local checkType = require('libraryUtil').checkType
checkType('format', 1, dataset, 'string')
checkType('format', 2, key, 'string')
return formatMessage(dataset, key, {...})
end
-- Identical to p.msg() above, but used from other lua modules with the language param
-- Parameters: language code, name of dataset, message key, optional arguments
-- Example with 2 params: formatInLanguage('es', I18n/Module:TNT', 'error_bad_msgkey', 'my-key', 'my-dataset')
function p.formatInLanguage(lang, dataset, key, ...)
local checkType = require('libraryUtil').checkType
checkType('formatInLanguage', 1, lang, 'string')
checkType('formatInLanguage', 2, dataset, 'string')
checkType('formatInLanguage', 3, key, 'string')
return formatMessage(dataset, key, {...}, lang)
end
-- Obsolete function that adds a 'c:' prefix to the first param.
-- "Sandbox/Sample.tab" -> 'c:Data:Sandbox/Sample.tab'
function p.link(frame)
return link(frame.args[1])
end
function p.doc(frame)
local dataset = 'Templatedata/' .. sanitizeDataset(frame.args[1])
return frame:extensionTag('templatedata', p.getTemplateData(dataset)) ..
formatMessage(i18nDataset, 'edit_doc', {link(dataset)})
end
function p.getTemplateData(dataset)
-- TODO: add '_' parameter once lua starts reindexing properly for "all" languages
local data = loadData(dataset)
local names = {}
for _, field in ipairs(data.schema.fields) do
table.insert(names, field.name)
end
local numOnly = true
local params = {}
local paramOrder = {}
for _, row in ipairs(data.data) do
local newVal = {}
local name = nil
for pos, columnName in ipairs(names) do
if columnName == 'name' then
name = row[pos]
else
newVal[columnName] = row[pos]
end
end
if name then
if (
(type(name) ~= "number")
and (
(type(name) ~= "string")
or not string.match(name, "^%d+$")
)
) then
numOnly = false
end
params[name] = newVal
table.insert(paramOrder, name)
end
end
-- Work around json encoding treating {"1":{...}} as an [{...}]
if numOnly then
params['zzz123']=''
end
local json = mw.text.jsonEncode({
params=params,
paramOrder=paramOrder,
description=data.description,
})
if numOnly then
json = string.gsub(json,'"zzz123":"",?', "")
end
return json
end
-- Local functions
sanitizeDataset = function(dataset)
if not dataset then
return nil
end
dataset = mw.text.trim(dataset)
if dataset == '' then
return nil
elseif string.sub(dataset,-4) ~= '.tab' then
return dataset .. '.tab'
else
return dataset
end
end
loadData = function(dataset, lang)
dataset = sanitizeDataset(dataset)
if not dataset then
error(formatMessage(i18nDataset, 'error_no_dataset', {}))
end
-- Give helpful error to thirdparties who try and copy this module.
if not mw.ext or not mw.ext.data or not mw.ext.data.get then
error(string.format([['''Missing JsonConfig extension, or not properly configured;
Cannot load https://commons.wikimedia.org/wiki/Data:%s.
See https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:JsonConfig#Supporting_Wikimedia_templates''']], dataset))
end
local data = mw.ext.data.get(dataset, lang)
if data == false then
if dataset == i18nDataset then
-- Prevent cyclical calls
error('Missing Commons dataset ' .. i18nDataset)
else
error(formatMessage(i18nDataset, 'error_bad_dataset', {link(dataset)}))
end
end
return data
end
-- Given a dataset name, convert it to a title with the 'commons:data:' prefix
link = function(dataset)
return 'c:Data:' .. mw.text.trim(dataset or '')
end
formatMessage = function(dataset, key, params, lang)
for _, row in pairs(loadData(dataset, lang).data) do
local id, msg = unpack(row)
if id == key then
local result = mw.message.newRawMessage(msg, unpack(params or {}))
return result:plain()
end
end
if dataset == i18nDataset then
-- Prevent cyclical calls
error('Invalid message key "' .. key .. '"')
else
error(formatMessage(i18nDataset, 'error_bad_msgkey', {key, link(dataset)}))
end
end
return p
r7hn49mbqg5sfa9i7l9l3ts62h7gy7u
Kpɩna kɩkala yaa kpɩna wena atuu a-lotu yɔɔ yɔ
0
3231
14265
2019-05-14T12:23:34Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Kpɩna kɩkala yaa kpɩna wena atuu a-lotu yɔɔ yɔ]] ñɩŋgʋ nɛ [[Kpɩna wena atuu a-lotu yɔɔ yɔ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Supression d'un titre alternatif
14265
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Kpɩna wena atuu a-lotu yɔɔ yɔ]]
44ddd00envuqxox82aphqg6u5ol87f4
Modèle:Shared Template Warning
10
3232
14269
2019-05-17T04:54:24Z
Capankajsmilyo
1991
copied from enwiki
14269
wikitext
text/x-wiki
<noinclude>{{ {{PAGENAME}}|Template:Shared Template Warning|Shared Template Warning}}{{Documentation}}</noinclude><includeonly><table
cellspacing="0" cellpadding="0" border="0"
style="background:transparent; margin:0.5em auto; padding:0.5em; background-color:#fee7e6; border:1px solid #aaa;"
><tr><td nowrap="nowrap" valign="top"><!--
--><span style="position:relative; top:-2px;"><!--
-->[[File:OOjs_UI_icon_notice-destructive.svg|18px|warning|link=]]<!--
--></span> '''{{#invoke:TNT|msg|I18n/Shared Template Warning.tab|warning}}'''</td><!--
--><td valign="top" style="padding-left:0.5em;"><!--
-->{{#ifeq:{{SITENAME}}|MediaWiki<!--
-->|{{#invoke:TNT|msg|I18n/Shared Template Warning.tab|be-careful}}<!--
-->|{{#invoke:TNT|msg|I18n/Shared Template Warning.tab|no-edit|{{{1}}}}}<!--
-->}}{{#if:{{{2|}}}|<br>{{#invoke:TNT|msg|I18n/Shared Template Warning.tab|translate|c:Data:I18n/{{{2}}}.tab}}<!--
-->}}</td></tr></table></includeonly>
n3c1lasii8zjoggzfgsarlzuwrc20s1
Cɔkɔyɛ
0
3233
14835
14279
2020-12-11T01:03:08Z
45.167.72.22
14835
wikitext
text/x-wiki
cɔkɔyɛ
Pɩlɩna cɔlɩɩ wɛɛ taa pɩlɩyaa cɔlɔ lɛ, cɔkɔyɛ kɛ pɩyʊ mbʊ pɩ-tɛ nɛ pʊtʊnaa mba pe-fezuu yɔ pɛ-tɛ, pʊ-tɔbʊʊ pɛkɛ feziyaa, pɔtɔkɩ, papaalʊʊ ɖɔɖɔ ɛzɩ tɩŋ yɔ. Sakɩyɛ tɛ nɩɣ taa yaa tɩlʊʊ taa lɛ payaʊ se cɔkɔyɛ yɔ pɩtɛkɛ mbʊ pɩkɛ tɩŋ yɔ yeke. Yee ɛyʊ ɛpɩzɩɣ yɔɔdʊʊ se tɩŋ kpeekpe kɛ hatʊ pɩyʊ ɛ-taa peeɖe wɛ aɖɔnɖɔlɛɛ kɩkpɛɛda nɛ tɛtʊ yɔɔ tɩŋ. Pɔ-yɔɔ ɖɩsɔzʊʊ aɖɔnɖɔlɛɛ kɩsɛma, kpʊzɩyɛɛ ñɩna ɖɔɖɔ nɛ kpɛŋgbɛɛsɩ nɛ patɩŋa payi mbʊ yɔ payaɣ-wɛ se tɩŋ.
Cɔka kpeekpe kɛ mʊntʊsʊʊ wezuu tɩnaa pɩyʊ. A-taa peeɖe ɖɩnaɣ awɛ naalɛ hɔɔlʊʊ kajalaɣ ŋgʊ lɛ aɖɔnɖɔlɛɛ nɛ naalɛ ŋgʊ lɛ tɛtʊ yɔɔ tɩŋ. Pɩnaɣ [[1969]] Robert Harding Whittaker kpeɣ pɩlɩtʊ tɔm natʊyʊ hɔɔlɩŋ kagbanzɩ kɛlɛ halɩ nɛ sɔnɔ mbʊ yɔ ndɔnjɔɔlɩyɛ wɛ tɩ-yɔɔ.
Ɛyʊ lakɩ cɔkaa nɛ tʊmɩyɛ lɛ pɩkɛ mbʊ ɛcalɩɣna kpɩna yɔ, kpaɣ ɛzɩ heŋ, pʊŋ, naŋ kozonzi, afanaa, nɛ kpɩna lɛɛna sakɩyɛ wena ɛyʊ ɖɔʊ yɔ nɛ ɖɩnaɣ sɔnɔ se karɩbɔnɩ tɛ yuŋ cɛza tɔm nɛɛlɛ mbʊ yɔ kɛ kpɩna lɛɛna wena awɛ ñɩtʊ taa yɔ (ɛzɩ kelema kɩlɩɣ ɖɔʊ sumasi lɛɛsɩ yɔ).
e0w3vkntwtkn0v82vq9ita7zcf48gce
Kaŋgbɩsɩ
0
3234
14834
14286
2020-12-11T01:02:35Z
45.167.72.22
14834
wikitext
text/x-wiki
Kaŋgbɩsɩ
Kaŋgbɩsɩ kɛ kuludasi tomnasi tɩnaa sɩwɛɛ ndɩ ndɩ yaa sɩkɛ kʊyʊmaɣ. Ɛkɛ pʊtʊ weyi pɔtɔkɩ-ɩ yɔ. Ɛnʊ yɔ lone nɖɩ ɖɩ-taa ɛñɔʊʊ yɔ ɖɩ-taa peeɖe mʊzɩŋ ɛtɔkɩ. Ɛkɛ tɩŋ ŋgʊ kɩfɛyɩna kpɛdɩŋ kpanjaɣ yɔ, ɛ-tɔɔnasɩ wɛ ndɩ ndɩ. Ɛ-tɛ ñɔʊʊ ɛzɩ payaɣ-ɩ se kaŋgbɩka yɔ ɛtɛkɛ tɩŋ ɛfɛyɩna hatʊ ɛfɛyɩna ɖɔɖɔ lila ɛfɛyɩ mɔɔyɛ. Lɛɣtʊ piliŋga nakayɛ wɛɛ nɛ kalakɩ kaŋgbɩsɩ kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ.
Ɛyaa sakɩyɛ wɛna yatʊ sakɩyɛ pɩcɛlɩna kaŋgbɩka yɔɔ, kɛlɛ ɖooo hoohoo canaʊ ɛyaa tɩŋa tɔtɔkɩ camɩyɛ kaŋgbɩsɩ. Mbʊ lɛ, palɩ pɩnaɣ [[1991]] kɛ Ötzi yɔɔ lɛpanaɣ se pɩ-tɛ ɛyʊ ɛnʊ, ɛɛwɛɛ ɖooo pɩnaɣ 2500 pʊcɔ palʊlɩ Yeesuu Krɩstʊ, kpeŋanaɣ e-huyuu taa kaŋgbɩsɩ naalɛ, kʊlʊmaɣ pɔŋ kifeziŋ sakɩyɛ tɛ ñɩŋa ŋga palakɩna ɖɔkɔtɔ tɛ kɔɔ nɛ ŋga payaɣ se amadou kʊkʊ paɖʊɣanaɣ miŋ, mbʊ wɩlɩna se pɩ-tɛ alɩwaatʊ taa ɛyaa mba patɔkaɣnaɣ lakʊ nɛ tɩŋ pee yɔ pɔtɔkaɣ ɖɔɖɔ kaŋgbɩsɩ, ɖɔɖɔ ɛzɩ sɔnɔ wɛɛ anɛ taa ɛyaa sakɩyɛ lakʊʊ ɖɔɖɔ yɔ.
Hɩɖɛ champignon pʊ-tɔbʊʊ kabɩyɛ taa kaŋgbɩka lɩna Fransɩɩ kɩbɩnʊʊ kʊnʊŋ taa ɖooo kpaɣɖʊ 13 wɛɛ taa champignuel (pɛlɛɛza pʊyɔɔ tɩnɩyʊ -on) pɩlɩna latɛŋ kʊnʊŋ taa se campinolius nɛ pʊ-tɔbʊʊ se lakɩŋ taa caɣyaa tɔɔnaɣ cikpelaɣ yaa ŋga kɩñɔʊʊ hayɩm naa taa yɔ (ɛlɩna –ŏlu campania), ɛlɛ maɣmaɣ ñalɩna latɛŋ taa campus, pʊ-tɔbʊʊ se lakʊ, ŋgʊ haɣna hayɩm, kɛdɛnzɩ.
Ɛyaa kaaɖɔ sakɩyɛ mba palakaɣ tʊmɩyɛ kaŋgbɩsɩ yɔɔ yɔ. Pa-taa kɔyɔ Persoon, Rudolphi (pɩnaɣ 1807), Link, Nees, Unges (pɩnaɣ 1833) nɛ Naegeli (pɩnaɣ 1842) nɛ E.M.Fries. Elias Magnus Fries kʊyʊm ɛnʊ (pɩnzɩ 1794 ŋtalɩ 1878) pɛɖɛyɩ-ɩ se kaŋgbɩsɩ Linné, kaalɩzɩna kajalaɣ kɛ kaŋgbɩsɩ cɔlɩtʊ tɔm mycologicum (1821-1832) pɛ-tɛ alɩwaatʊ ndʊ kaŋgbɩsɩ yɔɔ kpɛlɛkɩtʊ tɔm paaza.
8difqgejjhgqm7c9s7ztq09vkr9jtky
Kpataayala
0
3235
14833
14287
2020-12-11T01:02:17Z
45.167.72.22
14833
wikitext
text/x-wiki
Kpataayala.
Kpataayala pɩkɛ kpɩna wena awɛna naŋgbanzɩ naanaza yɔ. Pɩ-tɛ kpɩna naanaza tɩnaa mba pɛfɛyɩna ɖooo pɩtaa coluu huɖuu. Kpɩna ɖɩsɩm-yɛ yɔ awɛ ndɩ mbʊ yɔ [[kpɩna]] nɖɩ ɖɩlakɩ fezuu caɣʊʊ lona naalɛ taa, ɛwɛ lɩm taa ɛwɛ ɖɔɖɔ awayi helim taa, a-taa kɔyɔ saɖɛ.
Kpataayala wɛna a-ɖɩsʊyɛ sakɩyɛ yem ɛjaɖɛ yɔɔ cɩna, nabʊyʊ taa pɛwɛ lɩm leleŋ ñɩmbʊ taa nabʊyʊ taa pɛwɛɛ tɩŋ yɔɔ. Pʊɖʊ-ɩ lɩm lɛ ɛkɛ yaɖɛ ɛlɛ ɛɖɔŋ, kɛlɛ avema ɖɛʊ nɛ ɛpalɩɣ lɛɛzʊʊ yɔɔ lɛɛzʊʊ yɔɔ ɛlɛ a-taa kpɩna lɛɛna ñɛfɛyɩ mbʊ, yaa lɛɛna lɛ ɛzɩ ɛwɛʊʊ ŋñɩɩ yaɖɛ tɩyɛ mbʊ yɔ mbʊ ɛwɛʊ ɛɛtasɩɣ nabʊyʊ lɛɛzɩɣ. Pʊtʊ ŋñɩɩ yaɖɛ tɩyɛ tʊ ɛnʊ ɛlɛ lɛ lɩm taa ɛwɛɛ mbilim, nɛ efezuuna kɛjɛkasɩ ŋgʊ sɔsɔ ñɩnʊ lɛ ɛlɛ wɛna hʊzɩŋ nɛ efeziɣna helim.
Nabʊyʊ taa kɛnɛ pɩtɛkɛ mbʊ yɔ ɖɩpɩzɩɣ ɖɩtɔɔ se kpataayala tɩŋa kɛ nandʊ tɔɔyaa, mbʊ keŋkeŋ piciduu nɛ papazɩɣ se peli-pʊ yɔ pɔtɔkɩ. Pɔ-tɔɔnaɣ kɛlɛ tɛtɛ ñɩtʊ cikpetu ndʊ tɩɩpɩzɩɣ seu yɔ, kpaɣ ɛzɩ sonzoo, kpalaacɩnjɩnzɩ, ajakoŋgoo naa mbʊ yɔ. Kpɩna ana a-taa naayɛ tɔkɩ pɔɔ taa tɩŋ hatʊ pɩkpɛndɩna tɛtɛ kpɩna lɛɛna ɖɔɖɔ pɩtɩŋna pɛwɛna nsʊlɩma wena keeke ɛsɔ hawɛ se pakpana pa-nandʊ yɔ ndʊ kɛmasɩ nɛ ŋgbam.
Kpataayala fezuuna po-tomnasi pʊ-tɔbʊʊ pɛwɛna ɖoŋ nɛ pɛfezuuna hʊzɩŋ nɛ tomnaɣ, nɛ hali kpɩna naayɛ ɛzɩ kɩlakʊ nɛ saɖɛ mbʊ papa kpem po-tomnasi pefezuuna nɛ pɛfɛyɩna hʊzɩŋ. Pa nɛ kpɩna wena atuu a-lotu yɔɔ yɔ taa naayɛ palɩ ɖama, ɛlɛ papa wɛna ɖooo pɩ-taa coluu huɖuu, ɛzɩ sumasi nasɩyɛ nɛ kpɩna wena amʊzʊʊ a-piya yɔ fɛyɩna lɩm kɛdɛɖaɣ se pʊcɔ alʊlɩ.
Kpɩna naŋgbanzɩ naanaza ñɩna ana awɛ tindiŋma naanaza ɖɔɖɔ, a-taa kɔyɔ wena atuu a-lotu yɔɔ yɔ, sumasi nɛ wena amʊzʊʊ a-piya yɔ, pɛwɛna pɩ-taa coluu huɖuu, naayɛ lʊlʊʊ, lɛɛna ɖʊʊ yalaa ɛlɛ hala ñɩmba nɛ yalaa ana a-yambɔyɩŋ caɣ kpɩzɩŋ nɛ halɩ lɩm ɛɛsʊʊ lɛɛna. Pa nɛ ɛnʊ yɔ pɛfɛyɩna yambɔyɩŋ mbʊ lɛ, papa ɖʊ pa-yalaa lɩm taa. Kpɩna ana akpaɣ ɖama kɛlɛ pɩtɛkɛ lotu taa pɩlakɩ pɩɣa mbʊ yɔ halʊ kaaɖʊʊ yalaa lɛ abalʊ ñɩnʊ kpɛdɩɣ ɛ-hɩm yalaa yɔɔ.
8dg31vwa68wos5tmput6paquin1aok7
Kpɩnɛ
0
3236
14832
14289
2020-12-11T01:01:55Z
45.167.72.22
14832
wikitext
text/x-wiki
Kpɩnɛ (latɛŋ kʊnʊŋ taa lɛ animalis pʊ-tɔbʊʊ wezuu tʊ), kɛ wezuu kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ tɛ, cɔlɩɩ cɔlɩtʊ wɛɛ taa pʊtʊ weyi ɛwɛna wezuu nɛ ɛtɔkɩ yɔ. Pɩwɛɛ mbʊ kpɩna ɖɔɔ piŋ nɛ paa ŋgbaɣ tiiye nɖɩ yɔ ŋnaɣ se naayɛ kpaɣ lɩ ɖama nɛ awɛ mbʊ com com. Kpɩna yɔɔ kpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ tʊ Paul Bert (pɩnzɩ 1833 ŋtalɩ 1886), lɩzɩna ɖooo kpaɣɖʊ 19 alɩwaatʊ taa nɛ ɛwɩlɩ mbʊ pɩwɛ kpɩnɛ taa yɔ. Kpɩnɛ wɛna lotu, ɛwɛna kifezinau, ɛwɛna hɩm hɩyaɣ, ɛwɛna calɩm ɖɔnɛ hola, ɛwɛna ñʊʊ. Ɖɔɖɔ ɛzɩ kpɩna lɛɛna yɔ paa kpɩnɛ nɖɩ ɖɩwɛna lɩm kɛtɛɖaɣ, helim nɛ tɔɔnaɣ.
Ɖooo pɩwɛ lɔŋ pɩlɩna wɛɛ cɔlɔ, ajɛyɛ wɛtʊ, sɔnzɩ nɛ kpɩnɛ kɛ mbʊ yɔ pʊtɔma kpaŋ kpɩnɛ yaa ɖɩɣa ñɩnɖɛ, kpɩnɛ nandʊ ñɩnɖɛ nɛ kpɩnɛ kɩtɩŋɩyɛ ɛzɩ haɣ mbʊ yɔ yaa lakʊ haɣ halɩ pɩkɔɔ pɩsɩna ɖɩɣa tʊŋ.Fransɩɩ ɛjaɖɛ wɛʊ yɔ kpɩnɛ kɩɖɔɖɔyɛ wɛna tʊ nɛ ɛlɛ cɔŋna ɖɩ-yɔɔ. Ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa peeɖe paɣtʊ takayaɣ taa pama se yee ɛyʊ ɛɖʊ nesi kpɩnɛ naɖɩyɛ yɔɔ yem nɛ ɛlabɩ-ɖɩ kpɛʊ kpɛʊ kɔyɔ pɔhɔŋ ɛ-naŋgbaŋʊʊ ɛzɩ patʊ pɔzʊʊ yɔ. Pɩkɔma pɩnaɣ [[1976]] lɛ, paɣtʊ yɔɔdʊʊ se kpɩnɛ wɛ ɖɔɖɔ ɛzɩ ɛyʊ mbʊ yɔ lɛ pɩpɔzʊʊ se pɔcɔna ɖɩ-yɔɔ ɛzɩ paɣtʊ pɔzʊʊ yɔ.
Wɩsɩ ɖɩlɩyɛ ajɛyɛ taa lɛ Aristote ñɛtɛyɩ kedeŋa taa kpɩna hɔɔlɩŋ naalɛ pɩ nɛ tɩŋ. Lɩmaɣza ana a-taa ɖɩcɔna kɔyɔ kpɩna kaawɛʊ aawɛɛ se awazɩ ɛyʊ ɛnʊ weyi ñazɩɣ-yɛ yɔ kpaɣ patɩɩ lɩzɩɣ ɛjaɖɛ yɔ.
i5bb58yjut2t1jkb4ttjoqf9c5dfb1g
Voyager 1
0
3238
14831
14830
2020-12-11T01:01:37Z
45.167.72.22
14831
wikitext
text/x-wiki
Voyager 1 pɩkɛ ɛsɔdaa takɩnaʊ ñɩɣyʊʊ agbaba ñɩŋʊ, pɩkɛ ɛsɔdaa tʊma lɩmaɣzɩyɛ nɛ paya-kʊ se Voyager kɛ NASA, pɔtɔ-kʊ salaŋ fenaɣ kɩyakʊ 5 pɩnaɣ [[1977]] se pɩsa nɛ pana ɛsɔdaa tɛlɛnzɩ lɛɛsɩ wɩsɩ wɛtʊ taa, nzɩ pataatɩɩ nada-sɩ wiɖii kaʊ yɔ pɩtɩŋna tataa cɩnɛ ñɩɣyɩŋ weyi panana-ɩ ɖooo poliŋ taa yɔ yɔɔ kɔzɩ kɔzɩ Jupiter nɛ Saturne pɛ-wɛtʊ.
Ɛsɔdaa luuyu tɔm leɖaa piŋ nɛ kpaɣ ɖooo pɩnaɣ 2015 mbʊ yɔ ɛwɛna ñɩɣyɩŋ kɩbaŋ nɛ ɛpɩzɩɣ ɛlakɩ tʊmɩyɛ siŋŋ, ɛpɩzɩɣ ɖenɖe ɛtɛzɩɣna yɔ ɛna lona ana a-taa mbʊ pʊɖɔŋ yɔ. Ɛkʊyʊ-ɩ kɩyɛɛna fenaɣ pɩnaɣ 2012 lone nɖɩ ɖɩ-taa wɩsɩ ɖoŋ lakaɣna-ɩ tʊmɩyɛ yɔ nɛ ɛɖɛʊ hɛyɛ hɛyɛ nɛ tɩyɩnzɩ hɛkʊ taa kiŋ, paa yee e-wondu kpaɣna pɩnaɣ 2020 kaa ɖɩm wobu yɔɔ wobu yɔɔ se pɩsa nɛ paha ɛsɛ nɛ ɖenɖe ɛ-laatriki ɖoŋ yɔ. Voyager 1 ɛɛkaɣ tasɩɣ labʊ tʊmɩyɛ piŋ kpaɣ nɛ pɩnaɣ 2025. Pɩkɔma saŋayɩŋ fenaɣ kɩyakʊ 4 pɩnaɣ 2018 lɛ luuyu ɛnʊ eeposina wɩsɩ pɩtalɩ kilomɛta naa 21557059600 nɛ eposina tɛtʊ kilomɛta naa 21677578330.
Voyager tʊmɩyɛ kɛlɛ ɛpɩzɩ ɛlɩzɩɣ aseɣɖe lɛɣtʊ tɔm kɛ tɛlɛnzɩ lɛɛsɩ yɔɔ nzɩ yɔ (Jupiter, Saturne, Uranus nɛ Neptune) pa nɛ yɔ ɖooo canaʊ patana-wɛ wiɖii kaʊ. Voyayer 1 kaawɛ pɩcɔ e-ɖom wɛɛ nɛ ɛ-lɩmaɣzɩyɛ kaakɛ se papɩzɩ powolo patɩlɩ tɛlɛnzɩ Jupiter nɛ Saturne. Pɩcɔ ɛpɩzɩ ɛtalɩ lɛ pɩpɔsa-ɩ ɛkʊyɩ ɛsɔdaa kɛlɛ ɛkɩlɩɣ posinau nɛ Titan, ɛnʊ kɛna kajalaɣ tʊ Saturne fenaɣ tɛ. Pɩtɩŋna pɛ-tɛ camɩyɛ tʊmɩyɛ labʊ yɔɔ pɩlɩna pa-kajalaɣ tiyitu pɩnaɣ 1989 wɛɛ taa lɛ, palɩzɩ maɣzɩm naa pɩlɩna pɛ-tɛ kʊyʊʊ pɛcɛzɩɣ ɛsɔdaa tɛlɛnzɩ lɛɛsɩ. VIM pʊ-tɔbʊʊ se(Voyager Interstellar Mission tiyitu tʊmɩyɛ kaakɛ se papɩzɩ patɩlɩ camɩyɛ lona wena a-taa wɩsɩ ñakɩ pɩsɩɣna yɔ).Pɔtɔ voyager 1 kɩtakɩnaʊ salaŋ fenaɣ kɩyakʊ 5 pɩnaɣ 1977 pɩtɩŋna Titan 3E yɔɔ, kpɩtaŋ naatozo wayi pʊcɔ pɔtɔ e-ɖom kɩtakɩnaʊ.
2my3spde5acza4ftlzqnbfzg3gsufl5
Kpɩnɛ hɩɖɛ ñɩnɖɛ
0
3239
14829
14300
2020-12-11T01:01:08Z
45.167.72.22
14829
wikitext
text/x-wiki
Kpɩnɛ hɩɖɛ ñɩnɖɛ, akɛ ɖɔɖɔ sɩlɛŋgbɛlɛm mɔɔ kpɩna. [[Kpɩna]] ana pasɩma-yɛ nɛ mbʊ yɔ kɛna se pamʊzʊʊ pe-piyaa cikpesi nɛ hɩlɩm. Piya nzɩ paɖʊʊ yɔ pɩpɔza piŋŋ sɩ-ɖoonaa nɛ sɩ-caanaa pɔcɔna sɩ-yɔɔ nɛ hɩlɩm mbʊ pʊyɔɔ si-lotu tɛcɛyɩta (kɛlɛ pɩkɛ kɩjɛyɩɣ se hɩlɩm pɔcɔna nɛ sɩ-yɔɔ). Wɛtʊ naa lalaa sakɩyɛ wɛɛ nɛ patɩlɩɣ nɛ kpɩnɛ lɛɛna, pɩkpɛndɩna tɛtɛɛ wondu kɩbɩndʊ.
Ɖɩcaɣyɛ kpɛlɛkʊʊ paɣtʊ paɣlʊʊ taa lɛ, kajalaɣ kpɩna hɩla ñɩna ana tɛtʊ yɔɔ aawɛɛ. Kpɩna ana acaŋ ahuu lɔŋ lɔŋ nɛ a-taa peeɖe ɖɩnaɣ kajalaɣ hɔɔlʊʊ nakʊyʊ (sɛmʊʊ) kʊkʊ ñakʊyʊʊ ɛsɔdaa. Tɩmɩŋ ɛnʊ ɛ-taa peeɖe sakɩyɛ pɩsɩ lɩm taa ñɩna hɔɔlʊʊ yɔ. Ñɩtʊ taa kpɩna hɩla ñɩna sakɩyɛ pɩlɩna pɩlɩna palɩzɩ paɣtʊ ndʊ se pakandɩ a-yɔɔ yɔ, sakɩyɛ wɛ takayasɩ kɩsɛmasɩ yɔɔ wena pañaŋasɩɣ-yɛ yɔ (kɔzɩ kɔzɩ wena atɔkɩ nandʊ) palakɩ a-taa lɛɛna nandʊ. Ɖɔɖɔ tiiye naayɛ taa kpɩna wena ɛyʊ ɖɔɣa yɔ kpaɣ ɖooo kpaɣɖʊ 19 alɩwaatʊ taa yɔ (pɩlɩna kpɩnɛ hɔm, nandʊ, naalɩm, kpɩnɛ nɖɩ pakʊwa yɔ tɔnʊʊ) mʊwa yaa pasa siŋŋ pɩlɩna pɔtɔza sakɩyɛ pɩcɛlɩna pɛ-tɛ lʊlʊʊ yɔɔ.
Po-tomnasi mɔɔ tɩŋa taa lɛ pe-kela kɩlana ɖoŋ, mbʊ labɩna nɛ patɩlɩ tɛtɛɛ kɩbɩnjaazɩ kpɩna hɩla ñɩna, pe-kela yɔɔ nɛ nabʊyʊ pɩkpɛdɩna tamasɩ yaa ñʊʊ pɔyɩŋ. Paa kpɩnɛ nɖɩ lɛ nɛ ɖɩ-kela kɛlɛ pɩsaŋ nɛ papɩzɩɣ patɩlɩɣ paa kpɩnɛ nɖɩ lɛ ɖɩ-tɔɔnaɣ. Ɖooo krɛtasɩ alɩwaatʊ, Maastrichti wɛɛ taa, pakalɩ kpɩna hɩla ñɩna lɛ aatalɩ 150 halɩ 300 kɛlɛ pekpeeli-yɛ tindima nɛɛlɛ nɛ lʊbɛ.
Pɩlɩna wɩyaʊ Maor kpɛlɛkɩtʊ natʊyʊ yɔɔ kɛ Tel Aviv sukuli kɩtɛzʊʊ taa ndʊ posusa tɩ-tɔm yɔ yɔɔ lɛ, kpɩna hɩla ñɩna anɛ aakɛ cɩkpɛndʊʊ taa kpɩna ɖooo kiɖe tɛɛ nɛ papaɣzɩ labʊ pa-tʊma wɩsɩ kpaɣ nɛ alɩwaatʊ ndʊ kpɩna sɔsɔna wena atuu a-lotu apaɣza ɖɩm yɔ, alɩwaatʊ talɩ ɛzɩ pɩnzɩ miiliiyɔɔ naa 66 mbʊ yɔ. Kpɩna hɩla ñɩna ana a-taa lɛ ɖɩnaɣ sɔndʊ ñɩna, pʊ-tɔbʊʊ se ɛyʊ cɔzɔnaa.
4553maxj1b0ncoyyvqfv4wtwnnfwze9
Lakaɣ
0
3240
14308
14307
2019-06-08T12:33:35Z
Kamazina
92
14308
wikitext
text/x-wiki
Paa kʋnʋŋ ŋgʋ kɩ-taa, lakaɣ kɛŋna tɔm loyaɣ ñʋʋ. Papɩzɩɣ pɔyɔɔdɩ se lakaɣ kɛŋnɩ tɔm loyaɣ taa tɔmpiye nɖɩ ɖɩkɩlɩ wazaɣ kpem yɔ. Lakaɣ yekina nɛ ɛyʋ nɩɩ tɔm loyaɣ tɔbʋʋ.
Kabɩyɛ tɔm yɔɔdaɣ taa lɛ, tɔm loyaɣ yaa tɔm caŋga ŋga kɛwɛ tobi yɔ, kɛwɛna tʊkasɩ naadozo.
Ɖɩcɔnɩ tɔm loyaɣ kanɛ nɛ ɖɩna:
Abalʋ /tɔkɩ/ mʋtʋ.
Abalʊ =laɖʊ
tɔkɩ =lakaɣ
mʊtʊ =lakaɣ tɛzɩyʊ yaa lɩmaɣzɩyɛ tɛzɩyʊ
Yee pɔɔyɔdɩ yem se « Abalʋ, mʋtʋ. » Tɔm loyaɣ kanɛ kataawɛɛnɩ tɔbʋʋ nɩʋ. Pʋ-yɔɔ paa tɔm loyaɣ ŋga lɛ, pʋwɛɛ se kɛwɛɛnɩ « lakaɣ ».
Ɖɩtasɩ cɔnaʋ tɔm loyisi sɩnɛ kanɛ nɛ ɖɩna
Kolaa nɛ ɛ-taabalaa pamakɩ pombo sukuli kadaɣ taa.
Mon-ɖoo sɔkɩ kpamla sɔɔyɛ taa.
Pɔyɔɔdɩ yem se « Kolaa nɛ ɛ-taabalaa pombo sukuli kadaɣ taa », ɛyʋ ɛɛpɩzɩɣ ɛnɩɩ ndʋ pacaɣ yɔɔdʋʋ yɔ.
Ɖɔɖɔ lɛ, paatɔma yem se « Mon-ɖoo kpamla sɔɔyɛ taa », pɩɩwɛɣ tɔbʋʋ nɩʋ.
Yee mbʋ, lakaɣ kɛŋnɩ tɔmpiye keem paa tɔm loyaɣ ŋga ka-taa.
'''Paɣtʊ'''
Laɖʊ nɛ lakaɣ paakpɩtɩɣna ɖama, pɛwɛ nɖeke nɖeke.
r4uhmz9xnoe7wf4d98hdshft6r9j5ef
Liu
0
3241
14309
2019-06-08T12:38:13Z
Kamazina
92
Création d'un article intitulé 'le ton"
14309
wikitext
text/x-wiki
Kabɩyɛ kʋnʋŋ tɔmpe wɛna liŋ ndɩ ndɩ. Pʋ-tɔbʋʋ se pakalɩɣ tɔmpiye naɖɩyɛ lɛ, ɖi-witu kpa ɛsɔdaa. Pakalɩɣ naɖɩyɛ ɖɔɖɔ lɛ, ɖɩɖɩ witu ɛɛkpa ɛsɔdaa.
Ñɩnɩyʋ nɔɔyʋ ñɩnaa nɛ ɛna se kabɩyɛ kʋnʋŋ tɔmpe wɛna liŋ loɖo ndɩ ndɩ.
Liu kʋkʋyʋʋ wɛɛ. Tɔmpe wena awɛna liu kʋkʋyʋ yɔ, a-taa lɛ, ɖɩnaɣ tɔmpiye « fétíyé ». Yee pɛhɛ tɔmpiye naɖɩyɛ halɩmasɩ tɩŋa ñʋŋ taa cɛcɛsɩ kɩwɛlɛsɩ yɔ, pɩwɩɣlɩɣ se tɔmpiye ńɖɩ ɖɩwɛnɩ liu kʋkʋyʋʋ.
Tɔmpe lɛɛna ñɛwɛnɩ liu kitibuu. Tɔmpe wena awɛnɩ liu kitibuu yɔ, a-taa lɛ, ɖɩnaɣ tɔmpiye « kozoŋa ». Tɔmpe wena paahɛɣ paa ɖɩ-halɩmayaɣ nakɛyɛ ñʋʋ taa cɛcɛyaɣ yɔ, pɔtɔŋ se tɔmpiye ńɖɩ, ɖɩwɛnɩ « kozoŋa »liu.
Tɔmpe lɛɛna ñɛwɛnɩ « kpáŋaɣ » liu. Pʋ-tɔbʋʋ se pɛhɛɣ cɛcɛyaɣ tɔmpe ana a-kajalaɣ halɩmasɩ ñʋŋ taa cɛcɛsɩ.
Tɔmpe lɛɛna ñɛwɛnɩ « kpeluú » liu. Tɔmpe alɛ yɔ, a-kpaakpaa halɩmayaɣ ñʋʋ taa pɛhɛɣ cɛcɛyaɣ.
Tɔmpe lɛɛna ñɛwɛɛnɩ « nákaʋ́ » liu. Pʋ-tɔbʋʋ se tɔmpe ana lɛ, pɛhɛɣ a-kajalaɣ nɛ a-kpaagbaa halɩmasɩ ñʋŋ taa cɛcɛsɩ ɛzɩ pɛhɛʋ tɔmpiye nákaʋ́ ñɩnzɩ ñʋŋ taa yɔ.
Tɔmpe lɛɛna lɛ, awɛnɩ « kɩlákʋ » liu. Pʋ-tɔbʋʋ se, tɔmpe ana, a-hɛkɩŋ taa halɩmasɩ ñʋŋ taa pɛhɛɣ cɛcɛsɩ ɛzɩ pɛhɛʋ tɔmpiye « kɩlákʋ » ñɩŋa ñʋʋ taa yɔ.
Abalɩmasɩ taa lɛ, masɩ sɩnɛ yɔ : n, ŋ nɛ m pa-ñʋŋ taa ɖeke papɩzɩɣ pɛhɛɛ cɛcɛsɩ yee si-liŋ ɛkʋyɩ ɛsɔdaa tɔmpe naayɩ taa kɔyɔ.
m73k5xphkxl4m3cnu738xbje406asf1
Hʊʊlʊʊ abalɩmayaɣ
0
3242
14312
2019-06-15T08:15:06Z
Kamazina
92
Création d'un article intitulé 'lconsonne fricative"
14312
wikitext
text/x-wiki
Hʋlʋʋ abalɩmayaɣ (consonne fricative)
Nɔɔ wiluu kpɛlɛkʋʋ piliŋa hɔɔlʋʋ taa lɛ, hʋlʋyʋ abalɩmayaɣ kɛ abalɩmayaɣ ŋga ke-witu wɛ ndɩ kpem nɛ abalɩmasɩ lɛɛsɩ witu yɔ. Pɔyɔɔdʋʋ-kɛ lɛ, Feziŋ lɩɣna kela hɛkɩŋ taa kɛnɛ. Ɩɩlɩɣna nɔɔ tɩŋa taa waaa ɛzɩ payaʋ mayaɣ « a » yɔ.
Abalɩmasɩ nasɩyɛ wɛɛ nɛ payaɣ-sɩ se kɩɖɩɣyʋ tɛ abalɩmasɩ. Sɩ-yatʋ wɛ ɖɔɖɔ ɛzɩ hʋlʋʋ tɛ abalɩmasɩ yɔ. Ndoma nɛ nzʋlʋmɩyɛ nɛ kela nɛ liŋ tɛ koŋgo pa-tɩŋa palakɩ tʋmɩyɛ nɛ pʋcɔ papɩzɩ payaa hʋlʋʋ abalɩmasɩ ńzɩ.
Payaɣ hʋlʋʋ abalɩmaɣ lɛ, hayi ndomiye nɛ hadɛ ñɩnɖɛ pɔñɔtɩɣna ɖama. Kabɩyɛ masɩ taa lɛ, hʋlʋʋ abalɩmasɩ kpɛndɩ naanza. Masɩ ńzɩ, nzɩɩ yɔ : f, j, s nɛ v.
Pɩfɛyɩ se ɛyʋ ɛkpaɣ hʋlʋʋ abalɩmayaɣ nɛ ɛkɛdɩna abalɩmasɩ lɛɛsɩ. Sɩsɩ yatʋ wɛ ndɩ kpem nɛ hʋlʋʋ abalɩmasɩ. Ɖooo caanaʋ lɛ, kʋnʋmɩŋ ndɩ ndɩ kpɛlɛkʋʋ piliŋa cɔlɔ lɛ, tokaɣ nakɛyɛ taawɛɛ abalɩmasɩ hɛkʋ taa. Paakpaɣ sɩ-tɩŋa se sɩ-yatʋ kɛ kʋɖʋmtʋ.
qdm3tebbkqxw0n57xomqc4l63uml8u6
Nɔɔ kolaɣ tɛɛ abalɩmayaɣ
0
3243
14313
2019-06-15T08:18:41Z
Kamazina
92
Création d'un article intitulé 'lconsonne palatale"
14313
wikitext
text/x-wiki
Nɔɔ kolaɣ tɛɛ abalɩmayaɣ (consonne palatale)
Nɔɔ witu kpɛlɛkʋʋ piliŋa yɔɔdʋʋ se nɔɔ kolaɣ tɛɛ abalɩmasɩ kɛna abalɩmasɩ nzɩ pɔyɔɔdʋʋ-sɩ nɛ nɔɔ ñalʋʋ tɛɛ yɔ. Nzʋlʋmɩyɛ siɣye yekina nɛ ɛyʋ pɩzɩ ɛyɔɔdɩ-sɩ.
Fransɩɩ kʋnʋŋ masɩ wɛ nɔɔ kolaɣ tɛɛ abalɩmasɩ naalɛ ɖeke : hɛkʋ nɛ hɛkʋ halɩmayaɣ [j] tɔmpiye « yourte » ɖɩpaɣzɩyɛ nɛ mɔɔʋ tɛɛ mayaɣ [ɲ], tɔmpiye « gnon » ɖɩpaɣzɩyɛ.
Kedeŋa kpeekpe nɔɔ witu kpɛlɛkʋʋ piliŋa ñɩnaa nɛ kana nɔɔ kolaɣ tɛɛ abalɩmasɩ ndɩ ndɩ. Sɩ-taa nasɩyɛ payaɣ se
- Kɩɖɩɣyʋ tɛ abalɩmaɣ : [c], nɔɔ kolaɣ tɛɛ abalɩmayaɣ tandam.
Ɖɩkpaɣ kooree kʋnʋŋ masɩ, ɖɩnaɣ tɔmpiye 잘 [jal]. Tɔmpiye ńɖɩ ɖɩ-tɔbʋʋ kɛlɛ se « pʋwɛ ɖeu ».
- Kɩɖɩɣyʋ tɛ abalɩmayaɣ [ɟ], nɔɔ kolaɣ tɛɛ abalɩmayaɣ kiwiwaɣ.
Ɖɩkpaɣ hɔŋgrʋwa kʋnʋŋ masɩ, ɖɩnaɣ tɔmpiye nagy [nɑɟ]. Tɔmpiye ɖɩnɛ, ɖɩ-tɔbʋʋ kɛlɛ se « sɔsɔ ».
- Mɔɔŋ tɛɛ abalɩmasɩ [ɲ]
Ɖɩkpaɣ Ɛspañɔɔlɩ kʋnʋŋ masɩ yɔ, ɖɩnaɣ tɔmpiye mañana [ma'ɲana]. Tɔmpiye ɖɩnɛ, ɖɩ-tɔbʋʋ kɛlɛ se « cee ».
Ɖɩkpaɣ Pɔɔrɩtigɛɛ kʋnʋŋ masɩ, ɖɩnaɣ tɔmpiye minhoca [mi'ɲokɐ]. Ɖɩ-tɔbʋʋ kɛlɛ se « ataɣ nikaɣ »
- Hʋlʋyaa abalɩmasɩ [ç], hʋlʋyʋ abalɩmayaɣ tandam. Ɖɩkpaɣ Caama kʋnʋŋ masɩ, ɖɩnaɣ tɔmpiye ich [ɪç]. Ɖɩ-tɔbʋʋ se « ma, mo, me, mɔ… ».
[ʝ], hʋlʋyʋ abalɩmayaɣ kiwiwaɣ
- Abalɩmasɩ nasɩyɛ wɛɛ nɛ payaɣ-sɩ se « sipirantɩ » abalɩmasɩ. Ɛzɩ [j], mbʋ yɔ. Ɖɩkpaɣ Angɩlɛɛ kʋnʋŋ masɩ, ɖɩnaɣ tɔmpiye « yes [jɛs] ; ɖɩ-tɔbʋʋ se « ɛɛɛ ».
[ʎ], kpɛŋga yɔɔ abalɩmayaɣ. Ɖɩcɔnɩ Itaalii kʋnʋŋ masɩ taa, ɖɩnaɣ tɔmpiye gli [ʎi].
21xvdh39t73awfwbe82tgskw7d02a2v
Abalɩmayaɣ
0
3244
14314
2019-06-15T08:21:42Z
Kamazina
92
Création d'un article intitulé 'consonne"
14314
wikitext
text/x-wiki
Abalɩmayaɣ (consonne)
Paa kʋnʋŋ ŋgʋ, kɩwɛna masɩ. Masɩ nasɩyɛ wɛɛ nɛ payaɣ-sɩ se abalɩmasɩ. Lɛɛsɩ wɛɛ nɛ payaɣ sɩsɩ se halɩmasɩ. Kʋnʋmɩŋ tɛkpɛndɩ masɩ. Paa kʋnʋŋ ŋgʋ nɛ kɩ-masɩ. Fransɩɩ kʋnʋŋ wɛnɩ masɩ nɛɛlɛ nɛ loɖo. Kabɩyɛ kʋnʋŋ ñɛwɛnɩ masɩ niidozo nɛ naanza.
Sɩ-taa lɛ, abalɩmasɩ kpɛndɩ nɛɛlɛ nɛ kagbaanzɩ nɛ halɩmasɩ ñɛkpɛndɩ nakʋ. Abalɩmayaɣ witu wɛ ndɩ nɛ halɩmayaɣ witu. Panɩɣ abalɩmayaɣ witu kʋnʋŋ yɔɔdʋʋ taa.
Pɩpɩzɩɣ pɩlɩɩnɩ tɔmpiye yɔɔ nɛ panɩɩ abalɩmayaɣ witu.
Payaɣ abalɩmayaɣ lɛ, heelim lɩɣnɩ kela nɛ nzʋlʋmɩyɛ pɛ-hɛkɩŋ taa. Abalɩmayaɣ witu wɛ ndɩ kpem nɛ halɩmayaɣ ñɩndʋ. Kʋnʋŋ kɛ Ɛsɔ kʋjɔʋ. Paa samaɣ ŋga nɛ ka-kʋnʋŋ. Pʋ-yɔɔ pʋwɛɛ se paa samaɣ ŋga lɛ, kalʋ nɛ ka-kʋnʋŋ ɖɛɛnɩ ɛsɩndaa. Ɖɔɖɔ lɛ, kʋnʋŋ nakʋyʋ takɩlɩ lɛɛkʋ ɖeu yaa nakʋyʋ takɩlɩ lɛɛkʋ yuŋ.
Kʋnʋŋ nakʋyʋ takɩlɩ lɛɛkʋ ɖɔɖɔ ñɩm.
Fransɩɩ kʋnʋŋ abalɩmasɩ nzɩ pamaɣ yɔ, sɩkpɛndɩ nɛɛlɛ. Nzɩɩ yɔ : B, C, D, F, G, H, J, K, L, M, N, P, Q, R, S, T, V, W, X nɛ Z.
Fransɩɩ kʋnʋŋ wɛnɩ ɖɔɖɔ nɔɔ wiluu masɩ. Sɩsɩ ñɛkpɛndɩ hiu nɛ lutozo. Nzɩɩ yɔ : b, d, g, v, z, ʒ, p, t, k, f, s, ƒ, m, n, ŋ, l…
Fransɩɩ kʋnʋŋ wɛnɩ ɖɔɖɔ masɩ nasɩyɛ nɛ payaɣ-sɩ se hɛkʋ nɛ hɛkʋ nɔɔ wiluu abalɩmasɩ. Sɩsɩ kpɛndɩ naadozo. Nzɩɩ yɔ : j, h nɛ w.
myhjczfz6tz1zc1llwbbnxqloejmhy7
Catégorie:Lɛtonii
14
3245
14334
2019-06-20T17:11:17Z
Laurent Jerry
33
Création de la catégorie
14334
wikitext
text/x-wiki
[[Category:Eerɔpʋ]]
75ny3bgq10otrwy550g1nqpqxft795e
Lone taa caɣyʊ
0
3246
14336
2019-06-21T11:35:29Z
Kamazina
92
Création d'un article intitulé 'le pronom"
14336
wikitext
text/x-wiki
Kabɩyɛ kʋnʋŋ taa lɛ, lona taa caɣyaa wɛ nabʋlɛ taa. Laɖʋ lone taa caɣyʋ wɛɛ nɛ lɩmaɣzɩyɛ tɛzɩyʋ lone taa caɣyʋ ñɛwɛɛ.
Ɖɩcɔna tɔm loyisi sɩnɛ nɛ ɖɩna :
1. Sama makɩ pombo.
2. Nɛmɛ hiliɣ ɖozi.
Sama=laɖʋ; makɩ=lakaɣ; pombo=lakaɣ tɛzɩyʋ yaa lɩmaɣzɩyɛ tɛzɩyʋ
Sama kɛ hɩɖɛ; Nɛmɛ kɛ hɩɖɛ. Yee mɛlɛɣzɩ hɩla "Sama" nɛ "Nɛmɛ" nɛ hɩɖɛ lone taa caɣyʋ yɔ, pɩpɩsɩɣ :
1. Ɛmakɩ pombo. "Ɛ" caɣ hɩɖɛ "Sama" lone taa.
2. Ehiliɣ ɖozi. "E" caɣ hɩɖɛ "Nɛmɛ" lone taa.
Yee mbʋ, "Ɛ" nɛ "E" pacaɣ hɩla lona taa. Pɛkɛ ɖɔɖɔ laɖaa ɛzɩ hɩla wena pacaɣ a-lona taa yɔ.
Paɣtʋ
Maʋ taa lɛ, hɩɖɛ lone taa caɣyʋ nɛ lakaɣ pamalɩna ɖama yaa pakpɩtɩna ɖama, caŋga fɛyɩ pɛ-hɛkʊ taa.
LƖMAƔZƖYƐ TƐZƖYƱ LONE TAA CAƔYƱ
(le pronom complément)
Exemples :
1. Kolaa makɩ pombo.
2. Nɛmɛ hiliɣ ɖozi.
3. Wɩlɩyaa lakɩ kediizaɣ.
Pombo =lakaɣ tɛzɩyʊ
ɖozi =lakaɣ tɛzɩyʊ
kediizaɣ = lakaɣ tɛzɩyʊ
Yee ɖɩlɛɣzɩ lakaɣ tɛzɩyaa mba nɛ po-lona taa caɣyaa kɔyɔ, pɩpɩzɩɣ :
1. Kolaa makɩ-kʊ.
2. Nɛmɛ hiliɣ-sɩ.
3. Wɩlɩyaa lakɩ-kɛ.
Paɣtʊ (règle)
Pɛhɛɣ caŋga (-) lakaɣ nɛ lakaɣ tɛzɩyʊ pɛ-hɛkʊ taa.
76ibpbqr9qxuhjd3o9oy7zk74huxqgs
Koronaalɩ
0
3247
14337
2019-06-21T11:41:34Z
Kamazina
92
Création d'un article intitulé 'coronal"
14337
wikitext
text/x-wiki
Mbʋ payaɣ se koronaalɩ yɔ, pʋtɔzʋʋ ɛyʋ hɛtʋ tiku yɔɔ. Piyele mbʋ payaɣ se periyantɩ koronaalɩ yɔ, pʋbʋ ñohuuzuni abalɩtʋ yaa halɩtʋ po-hosi yɔɔ. Periyantɩ koronaalɩ huuzuu abalɩtʋ yaa halɩtʋ yɔɔ lɛ, kɩ-wɛtʋ wɛɛ ɛzɩ kokooye yɔ pʋ-yɔɔ. Pɩpɩzɩɣ pʋwɛɛ ɖɔɖɔ ɛzɩ hɛtʋ tiku yɔ. Takayaɣ ŋga payaɣ se « Besch » yɔ, ka-taa pɛkɛdɩ-tʋ. Palɩzɩ takayaɣ ŋgaa pɩnaɣ 1845.
Patasɩ tɔm tʋnɛ tɩ-yɔɔ nesi ñɩɣʋ takayaɣ ŋga payaɣ se « Lar » yɔ ka-taa. Pama kaka pɩnaɣ 1892 taa.
Payaɣ ɛyʋ mɔɔyɛ naɖɩyɛ ɖɔɖɔ se koronaalɩ mɔɔyɛ. Mɔɔyɛ ńɖɩ, ɖɩwɛ ɛyʋ ñʋtaka nɛ pɩ-tɛɛ. Mɔɔyɛ ńɖɩ, ɖikota pazɩ. Payaɣ mɔɔyɛ ńɖɩ ɖɔɖɔ se kiɖe tɛ mɔɔyɛ yaa ɛsɩndaa mɔɔyɛ. Ɛyʋ ñɔsɩ wɛ wɛɖʋʋ ŋgʋ ɛyʋ ñʋʋ taa yɔ, pɩɩpɩzɩɣ pɩcɛzɩ caŋga nakɛyɛ. Ɛyʋ ñɔsɩ cɔ koronaalɩ nɛ pɩta.
Takayaɣ ŋga payaɣ se « Pommier, Athéisme » yɔ, ka-taa pâma tɔm tʋnɛ. Palɩzɩ takayaɣ kanɛ pɩnaɣ 1857 taa. Ka-taa lɛ, 1177 hayʋʋ yɔɔ pâma tɔm tʋnɛ.
Payaɣ kpabɩtʋ natʋyʋ ɖɔɖɔ se koronaalɩ kpabɩtʋ. Koronaalɩ kpabɩtʋ kpakɩna koronaalɩ mɔɔyɛ hɔɔlɩŋ naalɛ. Kpabɩtʋ koronaalɩ ɖɔɖɔ payaɣ se kiɖe tɛ kpabɩtʋ yaa ɛsɩndaa kpabɩtʋ. Kaɣɖɛ mɔɔyɛ tɛ tɛyɩɣna ñʋʋ tadaka taa mɔɔ. Kiɖe tɛ kpabɩtʋ fɛyɩ poliŋ nɛ kʋ-hɔɔlʋʋ ñʋʋ yɔɔ ñɩ̃ŋgʋ.
6lucmpnklge579bb8b9jm9rjzpcuisg
Naalɩm mayaɣ
0
3248
14338
2019-06-21T11:46:09Z
Kamazina
92
Création d'un article intitulé 'galaxie"
14338
wikitext
text/x-wiki
Naalɩm mayaɣ, ɛbɛ payaɣ ḿbʋ ? Pʋdʋnaa sakɩyɛ kpɛndɩna nɛ payaɣ se naalɩm mayaɣ. Wondu ndʋ tɩkpɛndaa nɛ payaɣ se naalɩm mayaɣ yɔ, tɩ-taa kɔyɔ : tɩnzɩ nɛ heɣlimaɣ nɛ mʋzʋʋ. Kpɛɖɛ wɛ pa-taa ɖɔɖɔ. Cʋʋ kɩkpɛdʋʋ kɩlɩna wɛʋ sakɩyɛ naalɩm yayaɣ taa. Nabʋyʋ taa kɔyɔ, pɔʋ kɩkpɛdʋʋ wɛ pʋdʋnaa ḿba paa weyi ɛ-hɛkʋ taa.
Mbʋ payaɣ se ɖɩɖɔmɩyɛ nʋmɔʋ, naalɩm mayaɣ ŋ́ga ka-taa wɩsɩ wɛtʋ wɛɛ. Tɩnzɩ miiliyaarɩ waa mɩnɩŋ mɩnɩŋ wɛ ɖɩɖɔnɛ nʋmɔʋ taa. Naalɩm mayaɣ nʋmɔʋ walanzɩ talɩ 80 000 mʋntʋsʋʋ-pɩnaɣ. Ɛsɔdaa pʋdʋnaa tɩlɩyaa ŋgbɛyɛ payaɣ se ‘Gaia’. Anasaayɩnaa ajɛya taa ŋgbɛyɛ ɖɩnɛ ɖɩñɔɔ. ‘Gaia’ ŋgbɛyɛ ñɩnaa nɛ ɖɩna takayaɣ nakɛyɛ nɛ kosusi ka-taa tɔm agoza fenaɣ kɩyakʋ nɛɛlɛ nɛ kagbaanzɩ (25) ñɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 2018 taa. Pama pa-takayaɣ ŋ́ga ka-taa se tɩnzɩ 1 692 919 135 wɛnɩ ɖɛ-tɛ naalɩm mayaɣ taa.
Ɛsɔdaa pʋdʋnaa ndɩ ndɩ tɩlɩyaa ñɩnɩ tɛtʋ putuuɖe kpeekpe yɔɔ nɛ pala akɔnta nɛ patɩ tɩnzɩ kpeekpe ñʋʋ. Pakaɖaa se, tɩnzɩ mɩnʋʋ yɔɔ lɛ, tɩŋa kʋɖʋmaɣ kɛ ɖɛ-tɛ naalɩm mayaɣ tɩŋa.
Tɩnzɩ nzɩ sɩwɛʋ naalɩm masɩ nzɩ sɩwɛ ɖɔɖɔ ɛzɩ ɖɛ-tɛ naalɩm mayaɣ yɔ, sɩlɩ ɖama. Ɛlɛ, naalɩm masɩ cikpesi wɛɛ ɖɔɖɔ. Sɩsɩ taa tɩnzɩ ñamakɩɣna ɛzɩ miiliyaarɩ waa hiu mbʋ yɔ. Piyele, naalɩm masɩ sɔsɔsɩ taa tɩnzɩ ñatalɩɣ miiliyaarɩ waa ɛgbɔŋ ɛgbɔŋ. Ɛsɔdaa pʋdʋnaa ndɩ ndɩ tɩlɩyaa ñɩnaa nɛ pakaɖɩ kpayɩ se, naalɩm masɩ miiliyaarɩ waa mɩnɩŋ mɩnɩŋ wɛnɩ tɛtʋ putuuɖe kpeekpe yɔɔ. Pɔyɔɔdɩ ɖɔɖɔ se, naalɩm masɩ nzɩ sɩwɛ tɛtʋ putuuɖe kpeekpe yɔɔ yɔ, sɩpaɣlɩ pɩdɩɩfɛyɩ nɛ sɩtɛ sɩwɛɛ yuŋ hɩlɩmaaɣ.
Samaɣ ndɩ ndɩ ŋga kɛwɛ naalɩm masɩ cikpesi taa yɔ, pɩwɛ kaɖɛ pɩdɩɩfɛyɩ se patɩlɩ ka-ñʋʋ. Pɩwɛ kaɖɛ, mbʋ pʋyɔɔ yɔ, wɩsɩ tatɩɩfɛyɩ ɖoŋ naalɩm masɩ nzɩ sɩ-taa. Pɩwɛ kaɖɛ se patɩlɩ samaɣ ŋ́ga ka-ñʋʋ pɩlɩɩnɩ sɩ-hɩlɩmɩyɛ cɔlɔ.
hck0ir92qjb0lyxuy0r334ex9fggevq
Samaɣ ñʊʊ tɩlʊʊ
0
3249
14343
2019-06-29T07:12:36Z
Kamazina
92
Création d'un article intitulé 'statistique"
14343
wikitext
text/x-wiki
Samaɣ ñʋʋ tɩlʋʋ tʋmɩyɛ. Pañɩnɩɣ nɛ patɩlɩ samaɣ cikpelaɣ nakayɛ ñʋʋ. Patɩŋɩɣna kʋ-yɔɔ nɛ pamaɣzɩ nɛ pekpeɣ egeetiye naɖɩyɛ ñʋʋ. Kɩkalʋʋ palakɩ nɛ pʋcɔ patɩlɩ samaɣ nakɛyɛ ñʋʋ. Pʋcɔna patɩlɩ ɛjaɖɛ naɖɩyɛ ñʋʋ lɛ, pacalɩɣna kɩkalʋʋ labʋ ageeta cikpene ndɩ ndɩ taa. Pɩtɛŋ lɛ, pâla kɩgalʋʋ ageeta sɔsɔna sɔsɔna taa.
Pɩtɛŋ payɩ lɛ, pɛkpɛndɩ palaba kɩkalʋʋ ndɩ ndɩ nɛ pɩlɩ mbʋ yɔ. Yee pɔtɔʋ caca nakʋyʋ, pʋpɔzʋʋ se pala kɩkalʋʋ nɛ patɩlɩ samaɣ ñʋʋ nɛ pʋcɔ pɔtɔ caca ŋ́gʋ. Pɛtɛŋ-kʋ laba lɛ, pɩha nʋmɔʋ nɛ pɔtɔ caca ŋgʋ pɔtɔʋ yɔ.
Cacanaa wɛ ndɩ ndɩ. Pʋcɔ palɩzɩ ɛjaɖɛ Ñʋʋdʋ lɛ, pɔtɔʋ caca. Pʋcɔ palɩzɩ paɣtʋ lɩzɩyaa lɛ, caca ɖɔɖɔ pɔtɔʋ. Pʋcɔ palɩzɩ maalika lɔŋpasɩyaa lɛ, caca ɖɔɖɔ pɔtɔʋ. Pʋcɔ palɩzɩ haɖaa awiya lɛ, caca ɖɔɖɔ pɔtɔʋ.
Piyele kaɖasɩ lɛɛsɩ lɛ, kewiyaɣ cakɩna nɛ kɩmaɣzɩ camɩyɛ pɩŋŋ nɛ kʋcɔna nɛ kɩlɩzɩ-sɩ nɛ kasɩɩ-sɩ si-lona ndɩ ndɩ taa. Kaɖɩsɩ nzɩ kewiyaɣ sɩɣna-sɩ kɩsɩʋ si-lona ndɩ ndɩ taa yɔ, sɩ-taa lɛ, ɖɩnaɣ minisiwaa ndɩ ndɩ. Tʋma sɔsɔna ndɩ ndɩ ñʋŋ tɩnaa. Sukulinaa cikpema ndɩ ndɩ ñʋŋ tɩnaa. Sukulinaa sɔsaa ndɩ ndɩ ñʋŋ tɩnaa. Nesi tɛɛ tʋma cikpene nɛ sɔsɔna ndɩ ndɩ ñʋŋ tɩnaa. Kantɔnaa ndɩ ndɩ awiya.
Kɩkalʋʋ labʋ wɛ ndɩ ndɩ. Samaɣ ñʋʋ tɩlʋʋ yem kɩkalʋʋ wɛɛ. Akɔnta kɩkalʋʋ ñɛwɛɛ. Akɔnta kɩkalʋʋ maɣzɩɣ nɛ ɛsɩyɛ nɛ kikpeɣ samaɣ nakɛyɛ ñʋʋ.
23le7ezfnrn3xveii61e82f35jhnqup
Siɣlɛŋgbɛm fɛyɩ tʊ
0
3250
14344
2019-06-29T07:16:40Z
Kamazina
92
Page créée avec « Kpɩna naayɛ wɛɛ, afɛyɩna siɣlɛŋgbɛm waa. Kpɩna ana payaɣ se siɣlɛŋgbɛm fɛyɩ tɩnaa. A-taa sakɩyɛ fɛyɩnɩ ɖɔɖɔ mɔɔ a-tomnasɩ taa. S... »
14344
wikitext
text/x-wiki
Kpɩna naayɛ wɛɛ, afɛyɩna siɣlɛŋgbɛm waa. Kpɩna ana payaɣ se siɣlɛŋgbɛm fɛyɩ tɩnaa. A-taa sakɩyɛ fɛyɩnɩ ɖɔɖɔ mɔɔ a-tomnasɩ taa.
Siɣlɛŋgbɛm fɛyɩ waa tuu tataa kutuu. Ɛlɛ, kpɩna wena azɛnɩ siɣlɛŋgbɛm waa yɔ, alɛ ɖɔŋ a-nɩŋgbanzɩ yɔɔ. Tɛtɛ kpɩna ɖɔŋ naŋgbanzɩ naanza yɔɔ. Ɛyʊ n̂ɔɖɔŋ naŋgbanzɩ naalɛ yɔɔ. Sumasɩ ñakʊyʊʊ ɛsɔdaa.
Siɣlɛŋgbɛm fɛyɩ waa taa lɛ, ɖɩnaɣ mukuuliŋ, atanikasɩ nɛ sonzoo ndɩ ndɩ. Tɛtʊ siɣlɛŋgbɛm waa mʊʊ nɛ pacakɩ wewuu. Wezuu kpɛlɛkʊʊ tɩlɩyʊ sɔsɔ, ɖajaa Jean-Baptiste de Lamarck n̂ɩnɩnɩ nɛ ɛna se siɣlɛŋgbɛm waa tomnasɩ wɛ ndɩ kpem nɛ kpɩna lɛɛna. Po-tomnasɩ wɛ ɖɔɖɔ ndɩ nɛ ɛyʊ tomnaɣ. Ɖajaa Jean-Baptiste de Lamarck kɛ Fransɩɩ tʊ.
Pɩnaɣ 1806 taa ɖajaa Jean-Baptiste de Lamarck yɔɔdɩ tɔm nɛ pɩlɩɩnɩ tɛyɩtʊ ndʊ tɩwɛ siɣlɛŋgbɛm fɛyɩ tʊ nɛ ɛyʊ pɛ-hɛkʊ taa yɔ tɩ-yɔɔ. Ɛma takayaɣ nakɛyɩ nɛ ɛkɛdɩ ka-taa tɛyɩtʊ ndʊ tʊ-tɔm. Pɩnzɩ lutozo mpilim kɛ ɖaɖaa Jean-Baptiste de Lamarck kpaɣ nɛ ɛmanɩ ɛ-takayaɣ ŋga. Pʊ-tɔbʊʊ se ɛma ɛ-kɛ kpaɣnɩ pɩnaɣ 1815 nɛ puwolo pɩsɩɩnɩ pɩnaɣ 1822 ñɩŋga taa. Ɛma ka-taa ɖɔɖɔ se tɛtɛ kpɩna wena afɛyɩnɩ siɣlɛŋgbɛm waa yɔ, aka liɖe.
Ɛyʊ wɛnɩ silɛŋgbɛm. Kpɩna sakɩyɛ lɛɛna wɛnɩ ɖɔɖɔ siɣlɛŋgbɛm. Ɖɔɖɔ ɛzɩ ɛyʊ yɔ, mbʊʊ kpɩna ana awɛnɩ mɔɔ a-tomnasɩ taa.
Pɩnaɣ 2005 ñɩŋga taa pañɩnaa nɛ patɩlɩ tɛtɛ kpɩna ndɩ ndɩ ñʊʊ. Pañɩnaa lɛ, pana se atalɩ ɛgbɔʊ 1,7 halɩ pɩtalɩ ɛgbɔʊ 1,8 mbʊ yɔ. Tɛtɛ kpɩna ana a-taa lɛ, siɣlɛŋgbɛm waa fɛyɩ tɩnaa talɩ ɛzɩ 990 mbʊ yɔ. Kedeŋa kpeekpe yɔɔ tɛtɛ kpɩna wena afɛyɩnɩ mɔɔ cikpena nɛ hosi ndɩ ndɩ a-tomnasɩ taa yɔ, atalɩ ɛzɩ 360 000 mbʊ yɔ.
Piyele tɛtɛ kpɩna wena alɛ wɛnɩ mɔɔ sɔsɔna nɛ cikpena nɛ hosi ndɩ ndɩ nɛ lila ndɩ ndɩ yɔ, a-tomnasɩ taa yɔ, alɛ kpɛndɩ ceeka 45 000.
egdcxyyfi2lgiok23uobtd5n5s6l420
Ɖɩjaɣyɛ kpɛlɛkʊʊ
0
3251
14350
2019-07-08T09:24:16Z
Kamazina
92
Création d'un article intitulé ',,écologie"
14350
wikitext
text/x-wiki
Ɛyʋ tɛkɛ kpakpayaɣ se ɛsʋʋ lɩm tɛɛ. Ɛtɛkɛ sumaɣ se ɛsʋʋ tɩŋ yɔɔ. Ɛyʋ ɖɔŋ tataa. Paa weyi ɛwɛnɩ lone naɖɩyɛ nɛ ɛcakɩ ɖɩ-taa. Lone nɖɩ ɖɩ-taa ɛyʋ cakɩ yɔ, lɛɣtʋ piliŋa nakɛyɛ nɛ kañɩnɩɣ se katɩlɩ ɛyʋ nɛ e-lone nɖɩ ɖɩ-taa ɛcaɣ yɔ siŋŋ. Pʋ-tɔbʋʋ se kañɩnɩɣ se kana mbʋ pɩtamsʋʋ ɛyʋ nɛ e-lone nɖɩ ɛcaɣ ɖɩ-taa yɔ. Lɛɣtʋ piliŋa ŋga payaɣ se ɖɩjaɣyɛ kpɛlɛkʋʋ.
Ɖɩcaɣyɛ kpɛlɛkʋʋ lɛɣtʋ pikliŋa ñɩnɩɣ se katɩlɩ ɛyaa siŋŋ po-lona ndɩ ndɩ wena a-taa pacaɣ wezuu yɔ. Pɩtɩŋɩɣna ɛyʋ tɛ lakasɩ yɔɔ nɛ pʋcɔ ɖɩcaɣyɛ kpɛlɛkʋʋ lɛɣtʋ piliŋa taa ñɩnɩyaa pɩzɩ patɩlɩ mbʋ pɩtamsʋʋ ɛyʋ nɛ e-lone nɖɩ ɖɩ-taa ɛcaaɣ yɔ.
Pɩtɩŋa payɩ pɩ-tɩlʋʋ, pʋ-tɔbʋʋ se ɛyaa wezuu tɩnaa tɩlʋʋ nɛ po-lona ndɩ ndɩ wena a-taa pacaɣ wezuu yɔ pɩ-tɩlʋʋ nɛ mbʋ pɩtamsʋʋ-wɛ nɛ po-lona yɔ pɩ-tɩlʋʋ payaɣ se ekosizitɛm. Ɖɩcaɣyɛ kpɛlɛkʋʋ lɛɣtʋ piliŋa wɛ lɛɣtʋ piliŋa sɔsaɣ nakayɛ taa. Lɛɣtʋ piliŋa kɩwalaɣ ŋga ka-taa ɖɩjaɣyɛ kpɛlɛkʋʋ lɛɣtʋ piliŋa wɛɛ yɔ, ŋgaa lɛ mbʋ pʋcɔ-ɖʋ nɛ pɩta yɔ, pɩ-lɛɣtʋ piliŋa.
Ɖɩcaɣyɛ kpɛlɛkʋʋ lɛɣtʋ piliŋa kɛ ɖizobiye lɛɣtʋ piliŋa. Pɩnaɣ 1866 taa ɖizobiye lɛɣtʋ piliŋ ñʋʋ. Wezuu kpɛlɛkʋʋ tɩlɩyʋ sɔsɔ, ɖajaa Ernst Haeckel lɩzɩna ɖɩcaɣyɛ kpɛlɛkʋʋ lɛɣtʋ piliŋa. Ɖajaa ɛnɛ, ɛkɛ Caama tʋ. Ɛma takayaɣ nakɛyɛ nɛ ɛyaa-kɛ se « Morphologie générale des organismes ». Ɛ-takayaɣ ŋga ka-taa ɛmaa se ɖɩjaɣyɛ lɛɣtʋ piliŋa kɛ lɛɣtʋ piliŋa ŋga kañɩnɩɣ se katɩlɩ mbʋ pɩtamsʋʋ ɛyaa nɛ po-lona ndɩ ndɩ wena a-taa pɛcaɣ wezuu yɔ.
sdc1is3d896al0zaf9ydxf64nzawp57
Fransɩɩ tɛ kpɛlɩ lɛzʊʊ (Revolution française)
0
3254
14369
2019-08-31T07:59:31Z
Hugo.arg
49
Hugo.arg kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Fransɩɩ tɛ kpɛlɩ lɛzʊʊ (Revolution française)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Fransɩɩ tɛ kpɛlɩ lɛzʊʊ]] ñɩŋgʋ yɔɔ
14369
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Fransɩɩ tɛ kpɛlɩ lɛzʊʊ]]
fpfu41nro8r7c3kc0otmyzhtqmyxzqa
Suwazilandɩ
0
3255
14371
2019-09-05T06:46:15Z
Metropolis123456789
1945
Metropolis123456789 kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Suwazilandɩ]] ñɩŋgʋ nɛ [[Eswatini]] ñɩŋgʋ yɔɔ
14371
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Eswatini]]
jjxhspj0cliws7maswerkiu21l6arln
Ɖoomu Krɩstʊ samaɣ Ɛsɔ tɔm
0
3257
14423
2019-11-03T19:08:07Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Ɖoomu Krɩstʊ samaɣ Ɛsɔ tɔm]] ñɩŋgʋ nɛ [[Room Krɩstʊ samaɣ Ɛsɔ tɔm]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Correction orthographe
14423
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Room Krɩstʊ samaɣ Ɛsɔ tɔm]]
jzcwosk6x14fhjwfpf97u4kp8ayef90
Hɔzʋʋ (Arme)
0
3258
14432
2019-11-03T19:30:32Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Hɔzʋʋ (Arme)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Hɔzʋʋ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
14432
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Hɔzʋʋ]]
qd9jeebtsyxm5bupupu3hjnbnmq3bhx
Bing Crosby
0
3279
17926
15627
2024-01-18T22:10:32Z
Gnassingbé-Gnassingbé
4636
Catégorie
17926
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Bing Crosby 1930s.jpg|vignette|317x317px|Bing Crosby ]]
Harry Lillis Crosby (Tacoma, [[Etaazuunii]], Mee 3, 1903-Alcobendas, Spain, Ọktọba 14, 1977), onye akpọrọ akpọrọ Bing Crosby, bụ onye America na-agụ egwú (crooner) na onye na-eme ihe nkiri na ọkara ọrụ narị afọ. Kpakpando kpakpando mbụ, Bing Crosby bụ onye kacha ere ma na-eme nke ọma na egwu egwu na narị afọ nke 20 n'ụwa niile.
Crosby bụ onye ndu na ndekọ ndekọ, ọnụego redio, na nnukwu ihe nkiri na - enweta - otu n'ime ihe ndị kachasị mkpa ma nwee mmetụta na narị afọ nke 20 n'ụwa niile. Ọ bụ otu n'ime ndị mbụ na-ese ihe nkiri. N'agbata 1934 na 1954, Crosby nwere onye na-akwụsi ike imeri ya na album ya, nnukwu ọkwa na redio, na fim ndị ama ama n'ụwa. A na-elekarị ya anya dị ka otu n'ime ndị na-eme ihe nkiri kachasị ewu ewu na akụkọ ntanetị ma bụrụ ụda olu mmadụ ka edekọtara nke ọma taa. Ndị na-eme arụrụala ụmụ nwoke ndị mụpụtara ya, dị ka Frank Sinatra, Perry Como, Dean Martin, John Lennon, Elvis Presley, Michael Bublé ịgụta aha ole na ole.
Bing Crosby erewo ihe karịrị otu ijeri nde na ụwa niile ruo taa, ikekwe onye na-ere ndekọ kachasị ukwuu na akụkọ ntanetị, yana abụ kacha mma ere n'ụwa a akpọrọ ekeresimesi White, ya na ndị ọzọ E rere 50,000,000 erere n'ụwa niile.5 Crosby bụ onye ama ama ma bụrụ onye ama ama n'etiti etiti narị afọ nke 20 na ụwa nke na nnyocha e mere laa azụ n'oge ahụ kpughere na Crosby bụ onye a ma ama na nsọpụrụ karịa Pope Pius XII n'oge ahụ. Ọganiihu nke eserese ya ka bụ ihe dị egwu: kaadị 396 dị iche iche, gụnyere 41 Nke 1. Ọ bụrụ na ị gụọ ọtụtụ oge "akara ekeresimesi", nke ahụ ga-eweta ọnụ ọgụgụ ahụ ruru 43, karịa. Beatles na Elvis Presley jikọtara ọnụ. Crosby nwere usoro eserese dị iche iche n'afọ ọ bụla n’agbata 1931 na 1954, gbakwunyere na ya nwere 24 dị iche iche na-ewu ewu na-alụ ọhụrụ na 1939 naanị. Bing Crosby dere ihe ndekọ 2,000 nke ihe ndekọ azụmahịa na ihe dị ka ihe ngosi redio anọ dị 4,000, gbakwunyere ndepụta sara mbara nke ihe nkiri na ihe nkiri telivishọn, ọ bụ ya bụ onye kachasị ede akụkọ egwu na akụkọ ntanetị. Bing Crosby gbara ihe ndekọ 41 Nke 1 na eserese (43 gụnyere isi nke abụọ na nke atọ maka "White ekeresimesi"), karịa Beatles nwere (24) na Elvis Presley nwere (18) ndekọ. Edekọ ya ruru na eserese 396 ugboro, karịa Frank Sinatra (209) na Elvis Presley (149) jikọtara ọnụ.
Crosby kwupụtara abụ Oscar a họọrọ 13, nke anọ meriri Academy Award maka Song kacha mma: "Leilani ụtọ" (agbamakwụkwọ Waikiki, 1937), "White Christmas" (Holiday Inn, 1942), "Swinging na Kpakpando ”(ingga Myzọ M, 1944), na“ Na Jụụ, Cool, Cool of the Night ”(Lee Abịa na Nwunye, 1951).
Enyerela Bing Crosby kpakpando atọ na Hollywood Walk of Fame: otu maka ndekọ, otu maka redio, otu maka fim.
Bing Crosby bụ onye omenkà kacha edekọ akụkọ ihe mere eme nwere ihe ruru narị abụ anọ na-ere ere n'ụwa, ihe mmeri nke na onweghị onye gụnyere Frank Sinatra, Elvis Presley, Beatles na Michael Jackson abịala nso maka ịha.
Crosby edeela ihe anọ a na-eme na Grammy Hall of Fame, nke bụ onyinye pụrụ iche e guzobere na 1973 iji sọpụrụ ndekọ nke "tozuru oke na akụkọ ihe mere eme".
[[Catégorie:Minziiki laɖaa]]
[[Catégorie:Abalaa sɔsaa]]
87epsmc3r1jxdy1z413kcu1jqxl228a
Chris Tucker
0
3280
15634
14612
2022-01-11T18:28:29Z
Gnangbade
58
orthographe et liens
15634
wikitext
text/x-wiki
Chris Tucker kɛ Amerikatʋ, ɛkɛ kɛlɛm kɛlɛmna. Palʋlɩ-ɩ pɩnaɣ 1971 [[kɩyɛɛna fenaɣ]] kɩyakʋ 31. Atlanta, [[Etaazuunii|Amerika]] ɛjaɖɛ taa. Ɛɛkɛ ɖɔɖɔ [[Michael Jackson]] taabalʋ.
046d7rjycwhh4i4pz5qt0nh6169ib47
Ɛndɩ kʊnʊŋ
0
3282
16416
14643
2023-05-09T03:47:10Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Hindi kʊnʊŋ]]
16416
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Hindi kʊnʊŋ]]
qn8a424c3gevxyobfrioj3qvr67scpn
Hɩndɩ kʊnʊŋ
0
3283
14645
2020-06-23T16:53:21Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Hɩndɩ kʊnʊŋ]] ñɩŋgʋ nɛ [[Hindi kʊnʊŋ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : +ATR vowels
14645
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Hindi kʊnʊŋ]]
qn8a424c3gevxyobfrioj3qvr67scpn
Ɛdiirinɛ
0
3284
16225
14652
2023-02-10T17:17:31Z
YiFeiBot
4136
Retrait de 182 lien(s) interlangue(s), désormais fourni(s) par [[d:|Wikidata]] à la page [[d:q43387]]
16225
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Edirne mosque outside.jpg|vignette|Edirne]]
'''Ɛdiirinɛ''' ({{lang-tr|Edirne}}; {{lang-el|Αδριανούπολη}}; {{lang-bg|Одрин}}; {{lang-la|Hadrianopolis}}) kɛna [[Tuurkii]] ɛjadɛ tɛtʊ sɔsɔtʊ natʊyʊ. Ɛdiirinɛyɩ kɛ Tuurkii hɛkʊ nɛ hɛkʊ taa egeetiye tɛtʊ sɔsɔtʊ. Tɛtʊ tʊnɛ tiposina [[Kiirikilarɛɛlɩ]], tɛtʊ ɛzɩ kilomɛtanaa 844 yɔ nɛ wayɩ nɛ wayɩ kigalʊʊ ŋgʊ pakalaa yɔ, pinaɣ [[2018]], ɛyaa tala ɛzɩ 180.327 yɔ.
[[Category:Tuurkii]]
[[ak:Edirne]]
[[be-x-old:Эдырне]]
[[bi:Edirne]]
[[inh:Edirne]]
tlorl3bsz6lub5xnol6y8s3p4sar1z9
Kolaɣ
0
3286
14698
2020-10-28T10:02:37Z
Shalomjonas
154
arche
14698
wikitext
text/x-wiki
Kolaɣ kɛ wonu ŋgʋ kuduyuŋ maya maa nɛ kɩwɛ konɖaŋ kɛ tɔʋ tɩyɛ. Tɔʋ kɛ ɖaʋ kikotuu nakʋyʋ ŋgʋ patama-kʋ nimiye hayʊ nɛ hadɛ yɔ. Kuduyuŋ sɔsɔŋ kpalahusi lʊya cɔɔ lɛ, kolaɣ kɛna mbʊ pɩwɛ ɖɔŋ camɩyɛ se pɩpɩzɩ pɩsɩɩlɩ mbʊ pɩwɛ yʊŋ kamɣ fɛyɩ yɔ. Kolaɣ lɩna ajɛɛ sakɩyɛ taa. Ajɛɛ wena a-taa kolaɣ tʋmɩyɛ kɩla ɖɛʊ nɛ ɛsɩndaa siŋŋ a-taa kɔyɔ : Mezopotamii, Asirii, Egipiti nɛ Etruri.
Kajalaɣ taa lɛ, kondolokonaa tɛɛ kɛ pamaɣwaɣ nɛ pɩwɛʊ kolaɣ tɩyɛ. Pʊkɔɔ lɛ, papazɩ kɛ maʊ ɖɔɖɔ kɛ kuduyuŋ nɔnɔsɩ ɖʋʋ ɖeɖe, pɔɔyɩŋ nɛ mondola ɖɔɖɔ. Kolaɣ pɩsa lɛɛlɛɛ alɩwaatʋ tʋnɛ tɩ-taa kɛ lɛɣtʋ siŋŋ pɩlɩɩna kuduyuŋ maʊ ɖeɖe.
Ɖooo caanaʊ taa kɛ Roma tɛtʊ taa lɛ, kolaɣ kaakɛna acana wonu nakʊyʊ nɛ pɩɩkɛna ɖɔɖɔ kuduyuŋ maʊ taa mbʊ pɩkɛna kajʊka nɛ mbʊ pɩwɛɛ se pɔcɔŋna nɛ pɔtɔzʊʊ pʊyɔɔ yɔ. Pʊ-yɔɔ kɛ pama kuduyuŋ sɔsɔŋ nɩɩyɛ kɛ kolaɣ tɩyɛ nɛ pɔtɔzʊ lakasɩ nazsɩyɛ yɔɔ. Payaɣ kacalaɣ ñɩŋga se karusɛlɩ wabɩtʊ kolaɣ, lɛɛka se ɛsɔtaa tɩŋga wabɩtʊ kolaɣ nɛ kpaagba ŋga kɔyɔ yɔɔ kandʊ kolaɣ.
cb7a6p205hj6r4tomwtzomrkuyy67an
Malɩfa
0
3287
15797
14699
2022-01-20T18:38:17Z
Gnangbade
58
bulleted list, photos
15797
wikitext
text/x-wiki
[[File:Classic Walther PPK.jpg|thumb|Classic Walther PPK]]
[[File:M1 Garand rifle USA noBg.jpg|thumb|M1 Garand rifle USA noBg]]
[[File:Mendoza Bulldog 380.jpg|thumb|Mendoza Bulldog 380]]
Malɩfa kɛna wonuu ŋŋʊ pakʊna nabʊyʊ yɔ. Kɩpɩzʊ kɩkɩna mbʊ panaɣ yaa mbʊ paanaɣ yɔ. Malɩfa kɛna ɖɔɖɔ ñɩkɩyʊ ñɩbɩtʊ ndʊ paɖʊ-tʊ nabʊyʊ nʊmɔʊ taa se pakpa-pʊ yɔ. Malɩfa kɛna ɖɔɖɔ wenu ŋŋʊ pakpakʊ-kʊ palakɩna ɛzaɣtʊ, tɛtɛ lakasɩ, wondu wɛɛkʊ nɛ kʊʊ yɔ. Malɩfana wɛ ndɩ ndɩ: hozɩŋ wɛɛ, kpacana, nimasi tam yaa ɛzɩ ladriki nimasi ñɩbʊ ɖɔɖɔ.
Lona sɔosɔna nanza taa kɛ pakɩlɩɣʊna malɩfana labɩnaʊ tʊmɩyɛ, nɛ ana yɔ:
* [[Lakʊ|Lakɩŋ]]: ɛyʊ lakɩ lakʊ se ɛkʊ awayɩ [[nandʊ]] nɛ ɛtɔɔ yaa anazɩ-tʊ nɛ tɩtaawɛɛkɩ ɛtɔɔnaɣ yaa tɩtaakʊ ɛyaa. Nabʊyʊ taa ɖɔɖɔ lɛ nabayɩ lakɩ lakʊ se panɩɩ leleŋ.
* Ɖiuɖiu caɣʊ: ɛyʊ ɖɔkʊ malɩfa se ɛɖaŋna ɛ-tɩ yɔɔ nɛ tɛtɛ ceɣsi ɛtaa ñamsɩ-ɩ.
* Ñamñam lakasɩ: ɛyaa nabayɩ wɛ kpem lɛ pɔsɔɔlɩ malɩfana ɖɔkʊ mbʊ pʊyɔɔ yɔ pɔtɔsɔɔplɩ lanhɛzɩyɛ kɛ lala hɛkʊ taa yaa ajɛya naayɛ taa. Pʊyɔɔ lɛ paa; sɩmtaa pɔɖɔkʊ hɔzɩŋ.
* Tɔnʊ taa hayɩsɩɣ yaa aleɣya: tɔnʊ taa hayɩsɩɣ ɖeɖe lɛ ɛyaa ɖokɩɣ hɔzɩŋ nɛ pahasɩɣna pa-tɩ mbʊ pʊyɔɔ yɔ alɩwatʊ ntʊ tɩyɔɔ peseɣ kolokaɣ nɛ malɩfana yɔ pɩsaŋ nɛ pɛwɛ ɖɔŋ camɩyɛ potomnasi taa. Nabayɩ sɔɔlɩ malɩfana tɔʊ mbʊ pʊyɔɔ yɔ pañɩnɩɣ se pe-nesi ɛtʊʊzɩ camɩyɛ nɛ pa-ñʊnta ɖɔ camɩyɛ.
Ajɛya naayɛ taa lɛ hɔzɩŋ kɛŋna pɛtɛ aseɣɖe tɔm natʊyʊ heyu. Pɔtɔ hɔzʊʊ pacaɣ se ɛyaa samaɣ ɛnɩɩ se nabʊyʊ laba. Naayɛ taa lɛ pɩkɛna sɔnzɩ pʊyʊ.
osklmqi4tv1lzqxbe796oibhpcthttj
Pierre kiɖedeu kpaaŋ
0
3290
15716
15715
2022-01-13T18:21:42Z
Gnangbade
58
corrected link
15716
wikitext
text/x-wiki
[[File:St.PetersBasilica.JPG|thumb|St.PetersBasilica]]
[[File:Rome - St. Peters Dome (2912120343).jpg|thumb|Rome - St. Peters Dome (2912120343)]]
[[File:St Peters Basilica Rome.jpg|thumb|St Peters Basilica Rome]]
Pierre kiɖedeu kpaaŋ wɛ [[Fatiikaŋ]] tɛtʊ taa nɛ ŋgʊ kɩlɩna wɛʊ kɩcɛyʊ kɛ [[Katoliki Cejewiye|katoliki]] kudsuyɩŋ kpeekpe taa. Wiyao sɔsɔ weyi payaɣ-ɩ Constantin 1er yɔ ɛ-sɔɔlɩm yɔɔ kɛ pama-kʊ. Pɩɩkɛna alɩwatʊ ndʊ tɩ-taa nɔmɔɖɔnaa sakɩyɛ wokaɣ Pierre kiɖeɖeu tɛ nɛ pɛsɛɣ-ɩ. Pierre kiɖeɖeu kuduyu kʊnɛ paɖʊ-kʊ kedɛna kpeekpe ɛsɩyɛ egbena wondu taa nɛ ŋgʊ kɩlɩna mbʊ mbʊ ɛyʊ mana e-nesi yɔ. Kuduyu kʊnɛ ŋgʊ ɖɔɖɔ ɛyaa kɩlɩʊ ñɩnɩʊ se pana. Pazɩ kuduyu kʊnɛ kɩ-kacalaɣ pɩyɛ nɛ papaɣzɩ-kʊ maʊ kɛɖomaɣ fenaɣ kɩyakʊ 1506 nɛ pɛtɛm-kʊ maʊ pɩnaɣ 1626.
Pierre kiɖedeu kpaaŋ maya sɔsa taa kpem kɔyɔ: Bramante, [[Michel-Ange]], Maderno et Le Bernin. Paa kɔzɔɖɔ ŋgʊ ɛsɔ kpaaŋ sɔsɔʊ kʊnɛ kɩ-taa pakɩlʊ ɛyaa kɔyɔ pɛdɛʊ ɛzɩ 150 000 yɔ. Paziliki kʊnɛ kɩtɛkɛ [[Room]] tɛ diyosɛzɩ taa katedralɩ nakʊyʊ ɛlɛ Papa tɛ Kpaaŋ. Paziliki kʊnɛ kɩ-taa kɛ pepima [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu]] tɛ apostolo weyi payaɣèɩ se Simon Pierre yɔ. Room tɛtʊ kpeekpe taa lɛ Pazilikinaa sɔsɔ kpɛndɩ nanza nɛ kacalaɣ ñɩŋgʊ yɔ Saint-Jean-de-Latran nɛ Saint-Pierre tɩnaŋ nɛ pa-wayɩ kɛ Sainte-Marie-Majeure nɛ Saint-Paul-hors-les-Murs.
Paziliki kʊnɛ kɩ-tɛ walanzɩ taa makɩɣna ɛzɩ ɛkɩtaarɩnaa ɛzɩ naalɛ nɛ hɔɔlʊ yɔ nɛ ɛyaa ɛzɩ 60 000 yɔ pɩzɩʊ pacaɣ kɩ-taa. Katolokinaa kpeekpe kɛ ɛjaɖɛ yɔɔ lɛ, Paziliki Saint-Pɩerre kɩlɩna walanzɩ. Kristʊ aŋgba tɩŋa taa kɛ keteŋa kpeekpe yɔɔ lɛ, peɣɖe wɛ lona wena akɩlɩɖeu kelekele yɔ, mbʊ pɩwɩlɩʊ yɔ lɛ se peeɖe ppima Pierre kiɖeɖeu, weyi ɛɛkɛ kacalaɣ evɛkɩ Antioki tɛtʊ taa yɔ nɛ Room tɛtʊ taa kɛ kacalaɣ papa lɩwa.
j9utmjgkld1b06t2l7eo228p6awgxmy
Ŋgandɩyɛ
0
3291
14703
2020-10-28T10:12:52Z
Shalomjonas
154
Basson
14703
wikitext
text/x-wiki
Ŋgandɩyɛ (basson) kɛna hɩlaɣ ŋga pahʊlʊ yɔ. Hɩlaɣ lɩwa pɩtɛkɛ sɔnɔ. Ɖooo pɩnzɩ mɩnɩŋ XVI taa hɩlaɣ lɩ Italii ɛjaɖɛ taa nɛ payaɣ-kɛ se Fagoto. Basson kʊkʊyɩmɩŋ taa maɣna ɛzɩ mɛtanaa nalɛ nɛ hɔɔlʊ yɔ (2,50) nɛ kɔkɔɖʊ konɖaaŋ nakʊyʊ kpɩtɩna-kʊ nɛ kɩtɛ ɖaalakɩŋ ñatalɩɣ ɛzɩ mɛta kʊɖʊmʊ nɛ naatozo yɔ. Ɖenɖe pahʊlʊna yɔ ɖaʊ lɛɛkʊ ñɛwɛ kɩ-taa nɛ pɔʊ ɖɔɖɔ nɛ kɩ-taa pohosiɣu nɛ pɩlɩɣʊna ɖooo pɩdɛ. Piyel taŋgayɩ lɩɩɩ nɔɔyʊ pɛlɛkɩɣ kɔkɔɖʊ ŋgʊ kɩ-taa pohosɩɣu yɔ nɛ kɩmakɩ nɛ kɩlɩzʊ heelim.
Ŋganda wena awɛna ŋzʊlɩma yaa pɔŋ ndɩ ndɩ yɔ papaɣzɩ-yɛ hʊlʊ kɛ Egipiti ɛsɛ kuliye taa, Mʊwayɛŋ Oriyaŋ nɛ Azii taa. Ɛlɛ hɛkʊ nɛ hɛkʊ tɛ alɩwaatʊ taakpem kɛ panaɣ camɩyɛ kɛ ɖenɖe kacalaɣ aŋganda lʊɩna yɔ.
Kacalaɣ ŋgandɩyɛ nɖɩ pacala lubu yɔ, Itali kɛ pana-ɖɩ camɩyɛ pɩnanɣ 1602 nɛ paya-ɖɩ se fagoto. Payaʊ-ɖɩ se fagoto yɔ pɩlɩna ɛzɩma ɖaŋ tɩŋa kpɩtɩna ɖama yɔ. Pʊtɔbʊ se p̂ɩwɛ ɛzɩ pɔh;àokʊ. Ɖeɖe nɛ sɔnɔ aŋganda wɛ nabʊlɛ taa: Caama aŋgandɩyɛ nɛ Fransɩ ñɩnɖɩ ɛlɛ payaɣ atɩŋ. Ɖeɖe nɛ sɔnɔ aŋganda wɛ nabʊlɛ taa: Caama aŋgandɩyɛ nɛ Fransɩ ñɩnɖɩ ɛlɛ payaɣ atɩŋ.
kb5pepeuqmkedn22sdifajlzh3evdps
Ɛgagaɖɩyɛ
0
3292
15748
14704
2022-01-17T18:44:02Z
Gnangbade
58
spelling
15748
wikitext
text/x-wiki
Ɛgagaɖɩyɛ kɛna kɔɔka ŋga paɖʊ ka-taa kɛ tɩm yɔ. Ɛgagaɖɩyɛ kɛna ɖɔɖɔ malɩfa tɛ lotu yaa hɛŋga ŋga paɖʊ tɩm nɛ pɛɛ yɔ nɛ pɔtɔʊ yɔ. Malɩfana hŋzɩ ɖɔɔ nɛ sɔsɔsɩ, kɩmaɣnasɩ nɛ cikpesi pɛwɛ. Pɩtasɩ ɖɔɖɔ lɛ, ɛsɔtaa, tataa nɛ lɩmdɛɛ hɛŋzɩ ñɛwɛ ɖɔɖɔ.
Hɛnzɩ nzɩ sɩ-tʊmɩyɛ kɛ payaɣ se kpimm kpimm tʊmɩyɛ nɛ mba palakɩ-ɖɩ yɔ mba lɛ gbimm gbimm sɔɔjana ya yoya. Yee pɛkpɛnda gbimm gbimm wa kɔyɔ, payaɣ pɩtɩŋga se gbimm wa. Sɔɔjana mba pɔcɔŋna gbimm wa yɔɔ payaɣ-wɛ se cɔʊʊ gbimm gbimm sɔɔjana. Malɩfana mba pɛwɛna hɛnzɩ sɔsɔsɩ kɛ mbʊyɔ yɔ payaɣ-wɛ se yuŋ gbimm gbimm hɛnzɩ. Hɔzɩŋ weyi ɛwɛna ɖoŋ se ɛla mbʊ sɔɔjana mba palakɩ pɩ-tʊmɩyɛ yɔ, paya-ɩ se nɔmɔʊ wɩlʊ gbimm gbimm.
Ɖoo lɛ sɔɔjana ɖeke ɖɔkaɣna hɔzɩŋ ɩnʊ nɛ pɔtɔʊ ɛlɛ ɖeɖe nɛ sɔnɔ yɔ, ɛsɔtaa lɔɔɖɑ naayɛ wɛna ɖoŋ se paka a-yɔɔ kɛ hɔzɩŋ ɩnʊ nɛ ɩtɔ-ɩ. Weŋdu teu taa lɛ, pɔyɔɔda wendu natʊyʊ se kɔɔka kɔyɔ, pʊtɔbʊʊ se tɩkɛna ñʊʊ leleŋ wendʊ yaa wendu mahɩɖɛ sɛwa.
46lnplexule96zmnmsfi02bapondzs4
Lakʊ
0
3293
15547
14705
2022-01-08T15:24:38Z
Gnangbade
58
Added photos/categories
15547
wikitext
text/x-wiki
[[File:Champ's Elk.jpg|thumb|Champ's Elk]]
[[File:Field dressing a deer 2.jpg|thumb|Field dressing a deer 2]]
Lakʊ kɛna tɛkpɩna kpaʊ nɛ a-kʊʊ. Alɩwaatʊ ndʊ ɛyaa kʊ tɛtɛ kpɩna yɔ, nabʊyʊ taa lɛ pacaɣ-yɛ tɔɔʊ yaa pacaɣ se pɔɖɔɔ-yɛ. Pɩtasɩ ɖɔdɔ lɛ agbama sɔɔla se pɔɖɔɔnɩ-yɛ nɛ ataañɔtɩna ɖɩsɩ yaa hayɩm. Palakɩ lakʊ yem, paɣtʊ wɛɛ nɛ alɩwaatʊ ndʊ lakʊ laɖa ɩɩñaŋ paɣtʊ ndʊ kominana ɖʊwa yɔ pɩtɛ lakasɩ payaɣ se milɩm lakʊ yaa mɛɛsaɣ tɛɛ lakʊ. Weyi ɛlakɩ mɩlɩm ɛgbandʊ ndʊ yɔ, payaɣ-ɩ se mɩlɩm ɛgbam. Agbama wɛ agbama taa, pakɩlɩ ɖama.
Ɖoo lɛ pɛla kɛ palakaɣna ɛgbandʊ. Pɩkɔɔ lɛ, pɩjɔla; nɛ lɛɛlɛ yɔ malɩfana kɛ palakɩna- Tɔm hʊʊ paɣtʊ taa lɛ, lakʊ labʊ kɛna lakayaɣ ŋga pɩha waɖɛ kɛ paa anɩ se ɛtɩɩ tɛtɛ kpɩna wena afɛyɩna tɩnaa yɔ. Pʊyɔɔ kɛ tɔm hʊyʊ sɔsɔ J. Perrève tɔma se yee lakʊ ɛkɛna pɩyʊ tɩyʊ kɔyɔ, kɩkpaɣm siŋŋŋ kɔyɔ pʊwɛ se ɛyʊ ɛcɛyɩ ɛ-tɩ nɛ nɛ ɛsʊʊ lakʊ nɛ ɛñɩnɩ lakʊ wendu tɩŋga nɛ ɛkpa-tʊ nɛ ɖoŋ, paa pɩkɛna kpacana ɖʊʊ, lɛɛtʊ, wendu maɣma ndʊ ɛɖoɣa yaa malɩfanaa kɔyɔ, pʊwɛɛ se ɛkpa awayɩ wendu nɛ ekpena ɖɩɣa nɛ tɩwazɩ-ɩ.
[[Category:!Main category]]
dw988zcl93h7a241gl4zdguk2reo407
Ñʊʊ kalʊʊ
0
3294
14706
2020-10-28T10:28:08Z
Shalomjonas
154
Chiffre
14706
wikitext
text/x-wiki
Ñʊʊ kalitʊ kɛna mayaɣ ŋga pamaɣ nɛ pɩwɩlɩɣ nabʊyʊ ñʊʊ yɔ.Masɩ kpɛnda hiu nɛ nzɩ yɔ: 0123456789. Pama-sɩ palɩka yɔɔ. Yee pɩkɛ kabɩyɛ massi taa kɔyɔ, pamaɣ-sɩ se: kpɛɖɛ, kʊɖʊm, naalɛ, naatozo, naanza kagbanzɩ, looɖo, lʊbɛ, litoozo, nakʊ. Papɩzʊ pama ñʊʊ kɛ kɩ-taa keɖe yaa pakpɩtɩna lɛɛzɩ nɛ pɩwɩlɩ kaalɩtʊ ndʊ pɩlɩwa yɔ. Ñʊŋ wɛ sakɩyɛ. Papɩzʊ pɛkpɛndɩ ñʊŋ naalɛ nɛ pɛtɛyɩ ɩtaa nɛ tɩɖaʊ mayaɣ. Hiu hoye ñʊŋ wɛɛ pɩna hiuhoyewonduu. Alɩwatʊ ndʊ pama ñʊŋ nɛ hiu hoye tɛ tɛ ñʊʊ ŋgʊ kɩkɩli paɣlʊ yɔ, ŋgʊ lɛ ñʊʊ cɩkpelʊ. Ñʊŋ ɛɖɔɔ pɔtɔŋ se ñʊŋ wadaɣ yaa ñʊŋ wiii.
Panɩzɩna ɛzɩ pamaɣ se « 27 » kɔyɔ, panaɣ se nʊŋ naalɛ nɛ nʊʊ lʊbɛ kɛ pamana (2 nɛ 7) nɛ pakɩlɩ se « nɛɛlɛ nɛ lʊbɛ ». Ñʊʊ ŋgʊ kɩkɛna ñʊŋ nɛɛlɛ nɛ lubɛ ŋgʊ kɛ naɓʊyʊ ɖeɖe. Ɛzɩ pɔtɔŋʊ se kɔlaɣ fenaɣ nɛɛlɛ nɛ lʊbɛ yɔ, pɩkɛna kɔlaɣ fenaɣ ŋga kɛtɛ kɩyakɩŋ nɛɛlɛ nɛ lʊbɛ ŋgʊ.
Ɖooo kiɖe tɛɛ lɛ padɛkpɛndʊ masɩ naalɛ naalɛ ɛlɛ mayaɣ kʊɖʊmaɣ kʊɖʊmaɣ. Pɩtassɩ ɖɔɖɔ lɛ ɖaŋ kɛ pakalaɣ. Kabɩyɛ taa lɛ papɩzʊ pakalɩ kʊɖʊm kʊɖʊm, naalɛ naalɛ yaa waasɩ (kagbaanzɩ kagbaanzɩ). Naalɛ naalɛ kalɩʊ lɛ, pakalɩʊ se: piiye, naalɛ, nodozo, nanaza, naanʊwa nɛ pɩkpaɣ pɩɖɛɛ.
9wohhry9qn9ugnac2egfzjrmihvj3ax
Kɩnaʊ
0
3295
14707
2020-10-28T10:36:27Z
Shalomjonas
154
Clairvoyance
14707
wikitext
text/x-wiki
Kɩnaʊ kɛ ñʊʊ taa lɔŋ nɩyɛ. Pɩkɛna ɖoŋ weyi pɩha ɛyʊ se ɛpɩzɩ ɛna mbʊ paanaɣna ɛsɛ yɔ. Hɔyɛ yɔɔ kpɛlɛkɩtʊ taa lɛ, ɛsɩyɛ taa natʊ kɛna pɩzɩtʊ ndʊ ɛyʊ pɩzʊ ɛwɛɛna nɛ ɛna lɛɛzɩtʊ natʊyʊ ndʊ ɛyʊyem ɛɛpɩzʊ nɛ ɛnana ɛsɛ anɛyɔ. Kɩnatʊ pɩzɩʊ ɛtʊsɩ ɛ-kɩnaʊ nɛ ɛna poliŋ. Ɛpɩzɩʊ ɖɔɖɔ ɛtʊsɩ-kʊ nɛ ɛna ɛyʊ kalɩzaɣ yaa ɛ-ciyam. Weyi ɛ-sɩyɛ taa naɣ yɔ, ɛpɩzɩɣ ɛlɩ e-tomnaɣ taa nɛ ɛlɩɩ ɖoo taa. Alɩwatʊ ndʊ tɩ-taa ɛlɩ e-tomnaɣ taa mbʊ yɔ, papɩzɩɣ panaɣ-ɩ nɛ ɛsɛ anɛ ɛlɛ paa poɖukina-ɩ kɔyɔ, eeciidiɣ. Nayaa mba, papizɩɣ patʊsɩ nɛ pana alewa nɛ pana-wɛ pɔyɔɔdɩʊ. Weyi ɛwɛna kɩnaʊ yɔ, ɛsɔɔla ɛpɩzʊ eke aleewaa nɛ ɛtɩɩ yaa ɛɛtɩyʊ. Nɔɔyʊ ñapɩzʊ ɛvɛyɩna kɩnaʊ ɛlɛ aleewaa ɛsɔɔla-ɩ kɔyɔ papɩzʊ patɩŋgɩ-ɩ ɛlɛ ɛɛnaɣ-wɛ. Kɩnaʊ wɛɛ nɛ hama wɛɛ. Hama-tʊ pɩzʊ ɛla mbʊ kɩnatʊ lakɩ yɔ yaa ɛla ɛkɩlɩ kɩnatʊ. Pɩpɩzʊ pɩwilɩ hamatʊ kɔ ndɩ ndɩ nɛ ɛla ɛzɩ kɩnatɩnaa nabayɩ lakʊ kɔ nɛ paèkɩnaŋ yɔ.
qa8nlzxf4cqx7breamzlmdfptagayc6
Klarinɛɛtɩ
0
3296
15703
15702
2022-01-12T18:33:54Z
Gnangbade
58
link
15703
wikitext
text/x-wiki
[[File:Clarinet.jpg|thumb|Klarɩnɛɛtɩ]]
[[File:Picswiss BL-55-37.jpg|thumb|Abalaa naadozo hɔlʋʋ klarɩnɛɛtɩnaa]]
[[File:Clarinet range.svg|thumb|Klarɩnɛɛtɩ étendue]]
Klarinɛtɩ kɛna hɩlaɣ nakɛyɩ nɛ kaɖaʊ ɖalaɣ lʊʊʊ nɛ kɛwɛ kulukulu ɖaalakɩŋ yɔɔ yee patakɩlɩ-kɛ canʊʊ ɛzɩ lɛɛsɩ yɔ yɔ. Weyi payaɣ-ɩ se Johann Christoph Denner (1655-1707) yɔ, ɛnʊ lubina-kɛ Nurambɛrgi tɛtʊ taa ([[Caama]]) pɩnaɣ 1690.
Ɛlɛ hɩlaɣ nakayɩ kɛ ɛcɔna nɛ ɛsaɣ-kanɛ ɛnʊ. Hɩlaɣ ŋga ɛcɔnaa yɔ, payaɣ-kɛ se luuja yaa tɛyɛ hɩlaɣ yaa ɖɔɖɔ feɖe.
Hɩlaɣ kanɛ hendu tewu siŋŋŋ taa lɛ, ka-yaʊ taa lɛ, mayaɣ ŋga payaɣ se si♭ yɔ ŋga pakɩlɩʊ labɩnaʊ tʊmɩyɛ. Hɩsɩ nzɩ payaɣ-sɩ nɔɔ yɔɔ yɔ, sɩ-taa payɩ lɛ klarinɛtɩ kɩlɩʊ wiluu hoŋŋhoŋŋ nɛ kɩwɛna hola ɛzɩ nanaza yɔ nɛ hola yaa cɛcɛsɩ kiwiwisi cikpesi ɛzɩ looɖo yɔ yaa ɛzɩ wendu masɩ ɛzɩ 45 yɔ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Minziiki]]
[[Category:Minziiki wondu]]
t5xi2573lzzzncc38jh3ugi5g3glq1b
Kolize
0
3297
14709
2020-10-28T10:42:34Z
Shalomjonas
154
Colisée
14709
wikitext
text/x-wiki
Kolizee kɛna Roma taa kpaaŋ ŋgʊ kɩ-taa palakɩ amʊsa ndɩ ndɩ nɛ kɩ-taa nɛ ndema sakɩyɛ ɖɔɖɔ yɔ. Kɩwɛ kuluŋgulu yaa ɖaalʊ yɔɔ. Pɩkɛna kʊjɔŋ ŋgʊ wiɖii nɔɔyʊ tama-kʊ yaa ɛtana ɛna yɔ. Kaaŋ kʊnɛ kɩɖaɣlakɩŋ taa wɛna mɛtanaa 187,75 walanzɩ taa lɛ pɩmaɣna mɛtanaa ɛzɩ 155,60 piyele nɛ kʊ-kʊyɩmɩŋ taa lɛ, pɩtalʊ mɛtanaa 50,75.
Papaɣzɩ:aèk:u maʊ kɛ pɩnzɩ 7° nɛ 72 taa kɛ Yesu kristu lʊlʊ wayɩ. Papaɣzɩ-kʊ maʊ kɛ wiyau Vespasion nɛ pɛtɛm-kʊ siŋŋ kɛ pɩnaɣ 80 kɛ wiyau Titus kewiitu taa. Pɩla mbʊ lɛ wayɩ lɛ, pɛwɛɛ pɛlɛɣzʊ hila ndɩ ndɩ. Kacalaɣ taa lɛ se Flavien kaaŋ nɛ palɩna Domiten kewiitu taa lɛ, pɛlɛɣzɩ-kʊ hɩɖɛ.
Kʊjɔŋ kʊnɛ, paaɖa-kʊ maʊ lɛ, kɩ-taa ɛyaa ɛzɩ kutokiŋ nɩɩnɩwa yaa nɩɩnaza yɔ paapɩzaɣ se pacaɣ kɩ-taa. Kolizenaa yaa kaamɩŋ ɩnʊ pakpaɣkaɣ-ɩ ɖɔɖɔ nɛ paɖɩkɩ tɛtɛ wendu nɛ tiyou nɛ pɩkɛdʊna ɛyaa. Pɩɩkɛna ɖɔɖɔ ɖenɖe pawilʊ ɖooo lɔŋ taa yoŋ sɔsɔŋ ndɩ ndɩ yɔ, yaa ɛzɩma paɖʊ ɛyaa mba pakpa-wɛ yɔ sɩm yɔ pɩnɛ ɖooo Roma caanaʊ taa pɔbɔtʊ nɖʊ pɛcɛtaɣ sɩɩnbaa yɔɔ yɔ pɩ-tɔm nɛ mʊyaa mʊyʊʊ. Kolize kʊjɔŋ kʊnɛ, kɩɩwɛ mbʊ pɩtalɩ ɛzɩ pɩnzɩ 500 yaa ɛzɩ pɩnz; i mɩnɩŋ VI yɔ.
81k4qyeht48vhg79dnbk5do9a3ez895
Kontrebasɩ
0
3298
14710
2020-10-28T10:46:12Z
Shalomjonas
154
Contrebasse
14710
wikitext
text/x-wiki
Cɩmʊ ŋgʊ payaɣ-kʊ se kontrebasɩ yɔ, poluba-kʊ lubʊ nabʊyʊ nɛ kɩwɛ ɛzɩ nabʊlɛ taa yɔ. Kɩkpaɣna hayɩ kɩŋ nɛ kɩtɩɩ nɛ hadɛ. Pamakɩ-kʊ lɛ, pitilu pɩkɩlɩ cɩmɩŋ lɛɛŋ nɛ nimasɩ; ɖɔɖɔ pamakɩ nɛ piwiu. Cimɩŋ weyi pamakɩ-ɩ nɛ nimasi yɔ ɩ-taa lɛ, cimʊ kʊnɛ ŋgʊ kaakɩlɩna ɖaalʊ nɛ kɩtalaɣ ɛzɩ mɛta 1 nɛ cɛjɛsɩ 60 nɛ mɛtanaa 2 nɛ cɛjasɩ 05 yɔ.
Cimɩŋ ɩnʊ ɩtɩŋga ɩtaa lɛ, kontrebasɩ yaa nimasi cɩmʊ kʊnɛ kɩwɛna kɩ-ndɩ. Ɛzɩ pamakʊ lɛɛŋ nɛ pesidu kisidu yɔ, kʊnɛ yɔ, kɩpaazʊ wiu tilu yɔɔ nɛ pɩkɔɔ pitii tipu yɔɔ ɛzɩ kaakʊʊ wilu yɔ. Peyeba polubu-kʊ mba se kɩ-tɛ mabʊ ɛtaawɛ kaɖɛ. Papɩzʊ pamapɩna-kʊ nɛ pɔɔyɔɔ yaa nee ɖeke ɛlɛ nimasi nzi papamɩna-kʊ yɔ, sɩ-yɔɔ kɛ pamakɩ mbʊ nɛ piwuu.
Pamakɩ kontrebasɩ kɛ ɖooov lɔŋ taa cɩmɩŋ taa nɛ ɖeɖe nɛ sɔnɔ ɖɔɖɔ kɛ mbʊ yɔ, kɩɖɩɣna wazʊ kamaɣ fɛyɩ.
8gv8ez2zgqrkprfcge5m3y2kaw2c6ri
Nondɔʊ yaa ŋgandɩyɛ
0
3299
14711
2020-10-28T10:48:36Z
Shalomjonas
154
Cor d'harmonie
14711
wikitext
text/x-wiki
Nondɔʊ yaa ŋgandɩyɛ kɛna hɩlaɣ ŋga pohosu ka-taa kujosu nɛ heelim lɩʊ nɛ piwiu yɔ. Ɛlɛ ŋgandɩyɛ ɖɩnɛ poluba-ɖɩ nɛ ñɩɩyʊ ŋgʊ payaɣ-kʊ se kiwiviri yɔ. Tɛyɩtʊ ndʊ tɩwɛ ŋgandɩyɛ ɖɩnɛ nɛ aŋganda lɛɛna yɔ, mbʊ lɛ nɔɔ yɔɔ kaɖɩyɛ nɖɩ pahʊlʊna yɔ. Pɩtasɩ ɖɔɖɔ lɛ pɔŋ weyi patʊla yɔ ɩwɛ kuluŋgulu nɛ paahʊlʊ nɛ pɛlɛɣzʊ-ɩ lɛ, heelim mbʊ pɩlɩɣna ɩ-taa yɔ ɩwɛ leleŋ kɛ nɩʊ yaa welesu taa.
Mbʊ ɖɔɖɔ pɩtɛyʊ kɩna aŋganda lɛɛna yɔ lɛ kɩ-naŋgbaŋgɩŋ weyi ɛlɛ wɛ fekeduu yɔ. Kɩ-pɔ weyi patʊla yɔ ɩwɛ camɩyɛ kɛlɛʊ kɛlɛʊ nesi ñɩɩʊ taa. Mbʊ sɩŋnana cɩmʊ maɖʊ se ɛlɛɣzɩ lɛɛlɛɛ kɛ pɔŋ weyi ɛsɔɔla yɔ nɛ etee ɖɔɖɔ lɔŋ lɔŋ wendu ndʊ ɛsɔɔla teu yɔ. Weyi ɛyaɣ ŋgandɩyɛ ndɖɩ yɔ, payaɣ-ɩ se ŋgandɩyɛ yayʊ yaa nɔndɔʊ yayaa.
Ŋgandɩyɛ kɩfaɖɛ ɖɩnɛ payaɣ-ɖɩ wendu ndɩ ndɩ kalʊ taa yaa papɩzʊ payaa-ɖɩ nɛ pala kɛlɛm kɛlɛm kanahaŋ, kɩlɩzɩm kɛ kɛlɛm kɛlɛmna taa kɩɖɔmaa yaa ɛzɩ kɛlɛm kɛlɛmna taa nɔɔ mazɩtʊ taa. Paakɩlʊ-kʊ hʊlʊ kɛ wendu ndʊ payaaɣ-tʊ se jaazi yɔ tɩ-taa.
ownx51fjvrdsnv4nduzqoznfvhppuxp
'Nimiye
0
3300
14712
2020-10-28T10:53:23Z
Shalomjonas
154
Corde
14712
wikitext
text/x-wiki
Nimiye kɛna tɔndʊ ndʊ pakpaɣ nɛ pamɩlɩtɩ mɩlɩlɩ nɛ paɖalɩ camɩyɛ yɔ. Palʊ nima yɔ, palʊ se pɔhɔkɩna nabʊyʊ ɛzɩ ɖasɩ yɔ yaa mbʊ ɛyʊ sɔɔla se pɩwɛkpɛm yɔ. Mbʊ papɩzʊ palʊna nima yɔ pʊɖɔɔ nɛ pɩ-taa kɔyɔ: tatʊ, tɔbɔtɔ taya, kaalɔka, tɛtɛ kpɩna tɔna, ansayɩ kpaakpa hatʊ, pɩsatʊ pɔtɔʊ nɛ malʊ nima ɖɔɖɔ, pɩñtʊ, tɩŋ pɔɔya lɛŋ ñɩna. Mbʊ palʊɣana nima ɖooo caanaʊ taa yɔ pɩɩkɛ mbʊpotolu yɔ, mbʊ pɩwɛ keteŋga yɔɔ yɔ. Teŋgu yɔɔ tɔmlaɖa cɔlɔ lɛ nima sɔsɔna naayɛ wɛɛ nɛ payaɣ alɛ se mɛlɛ nima nɛ lɛɛna lɛ kihɔkɩnaʊ. Weyi ɛlʊ nima yɔ payaɣ-ɩ se nima lʊyʊ.
5g9rtkkdw5kxsehjqqn1ecljlh7u2jt
Tɔnɛ
0
3301
14713
2020-10-28T10:57:44Z
Shalomjonas
154
Cuir
14713
wikitext
text/x-wiki
Tɔnɛ kɛna awayɩ tɛtɛ kpɩnɛ huyuŋ nɛ mbʊ pakɩlʊna-yɛ labɩnaʊ yɔ mbʊlɛ naakomna, huyiŋ, hulasi, tokonaa, waacinaa, kɔɔkasɩ, sɩsɩ huyiŋ, kpacanaa tola, tɔŋ nimasi mbʊ payaɣ se hikasi yɔ yaa ɛzɩ mba palakɩ fadɩŋ yɔ pɛ-tɛ alɩfaatʊ wendu yaa pɛñɛyɩ tɔna ana nɛ pacanɩna nabʊyʊ. Calaɣ taa lɛ, tɛtɛkpɩna wena a-tɔna pakɩlʊ labɩnaʊ yɔ anaa lɛ wena apaɣlɩ camɩyɛ yɔ ɛzɩ tɛyɛ naŋ yaa yaa tɛyɛ namɩŋ yɔ. Pɩtasɩ ɛlɛ pɩtɛkɛ tɛyɛ namaɩŋ yeke tɔna palakɩna, palakɩna tʊma ana ɖɔɖɔ nɛ ɖɩɣa wondu ɖɔɖɔ. Paakpakʊ-yɛ yem nɛ papaɣzɩ tʊma kɛ labɩnaʊ. Pakʊ pɩtɛ kpɩna ana ɛlɛ, pelitu a-tɔnɩŋ nɛ pɔhɔɔ camɩyɛ nɛ pɩwɛɛ tɔnɩɩɩ yaa ɛzɩ powona menziininaa taa nɛ pɔhɔɔ. Tokonaa nɛ pantalɔna mba pɛñɛyʊ na tɔna ana yɔ, pʊlʊkɩna nikaɣ kamaɣfɛyɩ. Pɩwɛɛ mbʊ lɛ, tɔna wɛ ndɩ ndɩ pɩlɩɩna kpɩnɛ nɖɩ pelita ɖɩtɔnʊ, pɔhɔɔ nɛ size palabɩna yɔ a-yɔɔ.
4uqgsr5voct385hoffz8pudr58hc6xz
'Payɛ
0
3302
14714
2020-10-28T11:00:20Z
Shalomjonas
154
Danse
14714
wikitext
text/x-wiki
Payɛ kɛna ɛyʊ tomnaɣ cɔzʊ kpɛɛ kpɛɛ nɛ tam taa lɛ pɩkɛna ɖɔnɛ kʊɖʊmɖɛ. Ɛyʊ paɣʊ yɔ, pamakɩ soo yaa cɩmɩŋ nɛ pizetiɣ-ɩ nɛ pɔcɔ ɛpaɣzɩ paʊ. Paʊ kɛna ɖɔɖɔ wɛyʊ ndʊ tɩwɩlʊ se ɛyʊ taa wɛ leleŋ yɔ yaa pɩpɩzʊ pɩkɛna lakayaɣ ŋga ɛyʊ wɩlʊna sɔnzɩ nasɩyɛ yɔ. Patʊ wɛ ndɩ ndɩ nɛ paa patʊ ndʊ lɛ tɩna tʊ-tɔbʊ. Patʊ natʊyʊ lɛ, pɛkɛna ɛyʊ tomnaɣ taa hayɩsʊ mbʊ pʊyɔɔ ɛyʊ ciidu ɛ-tɔmnaɣ tɩŋgɛ se ɛ-toma ɛwɛɛ alaafɩya tam nɛ naayɛ wɛɛ lɛ, poluba-yɛ kulubu nɛ naayɛ lɛ, nɔɔyʊ pamaazʊ. Paa sɔnzɩ nzɩ sɩ-taa, patʊ wɛ nɛ sɔnzɩ nzi lɛ sɩna sɩ-payɛ.
Kabɩyɛ taa ɖɔɖɔ lɛ soo paʊ wɛɛ nɛ papaɣ-tʊ alɩwaatʊ ndʊ ɛyʊ akpadɩyʊ sɩkɩ yɔ. E-ɖipinɖeyɔɔ nɛ alɩwaatʊ ndʊ paalakɩ ɛ-lɛɣ yɔ. E-ɖipinɖe yɔɔ soo wena pamakɩ yɔ, lɛɣ yɔɔ pɩtɛkɛ kʊɖʊma anaa pamakɩ. Ɖɔɖɔ lɛ habɩyɛ soo wɛɛ, waaɣ soo wɛɛ, pɩtasɩ lɛ maɣlɛ patʊ wɛɛ. Patʊ ndʊ lɛ tɩkɛna laaza taa mbʊ payaɣ se kɔndɔtʊ yɔ. Patʊ ndʊ paɖʊ akpenu yɔ, payaɣ-tʊ se cɩmʊʊ. Patʊ tɩŋga taa lɛ, yee ɛkɔm ɛpaɣna kɔyɔ ɛɛsɩŋ camɩyɛ nɛ pɔtɔŋ se eyotu kuyotu.
Patʊ lɩʊ yɔ pɩtɛkɛ sɔnɔ. Tɩlɩ ɖooo caanaʊ taa. Ɛlɛ tɩɩwɛna tɔbɩŋ ndɩ ndɩ. Kacalaɣ lɛ, papawaɣ se pɔɖɔɔnɩ kʊdɔŋ nakʊyʊ yaa kigiluu nakʊyʊ. Tʊtʊ wayɩ lɛ, papawaɣ se pɩha yaa pɩwɩlɩ ɛyʊ abalɩtʊ. Patʊ ndʊ tɩ-taa kɔyɔ lakʊ patʊ. Papawaɣ ɖɔɖɔ se pɩkɛdɩna agɔlɔma yaa sɩwaa sɔsɔɣa nabayɩ.
7lgs3jw8sf0iwlrljszmm8oaq6x5phw
'laɖɩyɛ
0
3303
14715
2020-10-28T11:04:16Z
Shalomjonas
154
Hache
14715
wikitext
text/x-wiki
Laɖɩyɛ kɛna hʊnʊʊ ŋgʊ pakpakʊ-kʊ nɛ pɛsɛtɩna yaa pekeɖina nabʊyʊ yɔ. Lala wɛ taŋgalam nɛ patʊʊ yɛ ɖaʊ yɔɔ nɛ pʊcɔ pɩsa nɛ palabɩna tʊma. Yee ɖeɖe nɛ sɔnɔ poluki lala nɛ ñɩɩtʊ kɔyɔ, ɖooo lɛ pɩɩkɛna tɩŋ weyi ɩwɛ ɖoŋ camɩyɛ yɔ pasakaɣ nɛ pɔhɔkʊ ɖaʊ nakʊyʊ yɔɔ nɛ pekeɖuna tɩŋ, ɖasɩ yaa mbʊ ɛyʊ sɔɔla keɖu yɔ. Pɩtɛkɛ ɖasɩ ɖeke palakɩna laɖɩyɛ nɛ tʊmɩyɛ ɛlɛ powokina lakʊ ɖɔɖɔ.
Lala wena pacala lubu yɔ, Afrika taa kɛ pana-yɛ nɛ apɩzʊ atalɩ ɛzɩ pɩnzɩ miliyɔɔ kʊɖʊmʊ nɛ looɖo kɛ mbʊ yɔ. Kacalaɣ lala wena polukaɣ nɛ pɩcakpalama yɔ, pɛyʊ-yɛ kɩsɛyʊ nɛ pɩwɛʊ lɔŋ pɩdɩɩfɛyɩ nɛ pakpaɣ ɖaŋ weyi ɩwɛ ɖɔŋ camɩyɛ yɔ naalɛ nɛ pɔhɔkɩ laɖɩyɛ nɖɩ ɩ-hɛkʊ taa nɛ mɔndɔndʊ pɩcɛyɩ cɩŋcɩŋ.
Lala wena alɩ lɛɛlɛɛ yɔ, pɩkɛna alɩwaatʊ ndʊ palɩ ñɩɩtʊ ndʊ tɩwɛ cɩŋjɩnaaɣ yɔ. . Lala kɩfana wena aw,e lɛɛlɛɛ yɔ, poluki-yɛ lɛ ah,ek,u taa n,e pɔʊ n;;e peeɖe patʊ haɖaʊ.Naayɛ ɛlɛ awɛ yem lʊʊʊ nɛ patʊ-yɛ haɖaʊ hɛkʊ taa kɛnɛ.
gbmwvppafdydq9n7yjdk7yt8z8wdn1w
Lʊŋgɩyɛ heɣlim
0
3304
15598
14716
2022-01-08T16:10:15Z
Gnangbade
58
photos, categories
15598
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Ho,_Ghana.JPG|vignette|Ho, Ghana]]
[[Fichier:Dusty_road_in_Ouagadougou,_Burkina_Faso,_2010.jpg|vignette|Dusty road in Ouagadougou, Burkina Faso, 2010]][[Fichier:MosqueinAbuja.jpg|vignette|MosqueinAbuja]]
Lʊŋgɩyɛ heɣlim kɛna heɣlim mbʊ pɩlɩʊna Afrika nɛ hayʊ kiŋ ɖenɖe payaɣ se Sahara yɔ nɛ Afrika nɛ hɛkʊ nɛ hɛkʊ nɛ pʊkɔɔ pɩtalɩ ɖooo Afrika wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa ajɛya kpeekpe tɩŋga taa. Pɩkɛna heɣlim mbʊ pɩmakɩna hʊyʊ kiŋ nɛ pɩfalɩɣʊna wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa yɔ. Lʊŋgɩyɛ heɣlim pʊinɛ pɩtɛe alɩwaatʊ lɛ, wɩsɩ taa lɛ sʊŋgaɣ wɛ pazɩ piyele nɛ ɖooo taa lɛ nikaɣ wɛ fɩnɩnɩnɩ.
Heɣlim pʊnɛ pʊkɔɔna wɩlɩŋ nɛ m:ʊzʊ. Afrika taa ɖekɛ kɛ Lʊŋgɩyɛ heɣlim pʊnɛ pɩmakɩ. Nabayɩ yaɣ-pʊ ɖɔɖɔ se lakɩŋ heɣlim mbʊ pʊyɔɔ yɔ pɩtɛ alɩwaatʊ kɛ heɣlim pʊnɛ pɩmakɩ. Yee salaŋ heɣlim yaa helikagbaɣ ɛmakɩna hadɛ kiŋ nɛ pɩkpaɣna hayʊ kiŋ kɔyɔ, lʊŋgɩyɛ heɣlim pʊnɛ pʊbʊ ñamakɩna hayʊ nɛ pitikina hadɛ kiŋ.
Pɩpaɣzɩʊ ɛzɩ kamɩŋ fenaɣ taa yɔ nɛ pɩsɩɩna ɛzɩ lakɩŋ fenaɣ taa yɔ. Pɩtɛ alɩwaatʊ taa kɛ mbʊ yɔ ɛyaa hʊlʊmʊʊ nɛ pɔ-yɔɔ haɣ pɩtazmna ɛyʊ ndoma. Pɩtasɩ ɖɔɖɔ lɛ, mʊzʊʊ lɩʊ nɛ pɩɩnaɣ poliŋ siŋŋŋ. Tɩŋ hatʊ natʊyʊ tɔʊ nɛ pɩkazɩ pilinzi ɖeke yɔɔɔ. Tɛʊ ɛɛnɩʊ lakɩŋ heɣlim tɛ alɩwaatʊ taa. Lʊŋgɩyɛ heɣlim lɩʊ lɛ, Sahara taa ɛsɔtaaz lɔɔɖa ɛtasɩʊ kɩlɩʊ kɛ ɖɔm mbʊ pʊyɔɔ yɔ pɩ-taa nɛ mʊzʊʊ, kañɩŋga nɛ pɩɩsaŋ se ɛsɔtaa ɛtʊ kpayɩkpayɩ nɛ ɛyʊ na poliŋ taa.
[[Category:!Main category]]
deascfmf3rawunjo3p4z4352wh23sz6
Hoobuwa
0
3305
14717
2020-10-28T11:12:40Z
Shalomjonas
154
Hautbois
14717
wikitext
text/x-wiki
Hoobuwa kɛna wendu tewu hilaɣ hilaɣ nakayɩ. Hilaɣ ŋga pahʊlʊ-kɛ nɛ ndoma ɛzɩ payaaʊ ŋgandɩyɛ yɔ yaa hɩsɩ nzɩ pohosu si-taa kuhosu nɛ feziŋ weyi ɛlɩʊna nɔɔ taa yɔ ewuu nɛ pɩwɛʊ leleŋ kɛ nɩʊ taa yɔ yaa piseɣtu eyʊ yɔ.
Hilaɣ kɛnɛ kɛwɛ hɩsɩ nzi pasakɩ-sɩ kɩsaʊ nɛ kpoŋglolonaa yɔ sɩ-pɩlɩʊ taa. Hɩlaɣ kɛna kɛna kandɩ nɛ lɛɛsɩ mbʊ pʊyɔɔ yɔ, payaɣ-sɩ naalɛ kɛ ɖama yɔɔ. Ɖenɖe hoobuwa nɛ lɛɛsɩ pɛkpɛndʊ yɔ kɛlɛ se hoobuwa kʊnɛ kɩɖaʊ ɖalaɣ lʊʊʊ nɛ kɛwɛ kulukulu ɖaalakɩŋ yɔɔ ɖɔɖɔ ɛzɩ hɩsɩ lɛɛsɩ yɔ.
Ɖooo lɔnda aseɣla takayɩsɩ sakɩyɛ taa lɛ, Egipti ɛyaa kɛ palɩza se mba kɛŋna kacalaɣ mba mba pacalɩ hoobuwa kɛ hʊlʊʊ yɔ. Fransɩ ɛjaɖɛ taa, ɖooo lɔnda hobuwa kɛ pahʊlaɣ awiya kpaamɩŋ taa nɛ pɩlakɩ awiya nɛ abila leleŋ. Pɩwɛ ɛzɩ wiyau weyi payaɣ-ɩ se Louis XII yɔ, ɖanasɩ tɩŋga payaɣ hɩlaɣ kɛnɛ nɛ pɩkɛdʊna-ɩ.
er4v0tuyrxi9dnqtxbr3dl820vu8f7r
Hu Jintao
0
3306
15286
15285
2022-01-01T17:03:32Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Hu Jintao.]] ñɩŋgʋ nɛ [[Hu Jintao]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Deleted stop
15285
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Hu_Jintao_during_a_defense_meeting_held_at_the_Pentagon,_May_2002,_cropped.jpg|vignette|Hu Jintao]]
Hu Jintao kɛna Kpɛndɛ Ŋgbɛyɛ Kewɩtu taa takayaɣ mayʊ. Palɩza-ɩ [[kamɩŋ fenaɣ]] kɩyakʊ 15 pɩnaɣ 2002 nɛ ɛ-tʊmɩyɛ tɛ pɩnzɩ hiu wayɩ kɛ kamɩŋ fenaɣ 15 pɩnaɣ 2012. Pɛcala-ɩ ɛ-tɛ kcalaɣ waɖɛ kɛ kamɩŋ fenaɣ kɩyakʊ 15 pɩnaɣ 2002 nɛ ɛ-tɛ ɖɔŋ haʊ ɛnʊ ɛtɛ kamɩŋ fenaɣ kɩyakʊ 15 pɩnaɣ 2007. Ɛzɩma ɛ-tʊmɩyɛ labʊ cɔla camɩyɛ yɔ lɛ, patasɩ-ɩ lɩzɩʊ kɛ aloma fenaɣ kɩyakʊ 22 pɩnaɣ kʊɖʊmaɣ ŋgʊ kɩ-taa. Ɛ-tɛɛ tʊ yɔ Jiang Zemin. Ɛ-tɛ kewitu ɖoŋ haʊ tɛma pɩnaɣ 2012 ɛlɛ XI Jinping lɛɛzɩna-ɩ.
Palʊla-ɩ [[Saŋayɩŋ fenaɣ|saŋgayɩŋ fenaɣ]] kɩyakʊ 21 pɩnaɣ 1942 kɛ Taizhou, Jiangsu egeetiye peeɖe wɛna [[Shanghai]] nɛ wɩsɩ ɖɩɖʊuyɛ taa ɛzɩ kilomɛtnaa 300 kɛ mbʊ yɔ, taa [[Siini]] ɛjaɖɛ taa. Ɛ-tɛ politiki ŋgbɛyɛ kɔyɔ Siini ɛjaɖɛ taa Kpɛndɛ Lɩmaɣzɩyɛ Kewiyaɣ Ŋgbɛyɛ taa. Ɛwɛna halʊ kʊɖʊm nɛ piya naalɛ. Ɛ-halʊ payaɣ se LiuYongking nɛ ɛ-kacalaɣ pɩɣa yɔ Hu Haifeng, piyele nɛ tɩnɩʊ kɔyɔ Hu Haiqing. Ɛlaba sukuli ɖɩwɩlɩyɛ sɔsɔyɛ taa kɛ Tsinghua Zhognanhai taa kɛ Siini ɛjaɖɛ taa peeɖe.
Ɛkɛna Siini ɛjaɖɛ taa Kpɛndɛ Kewiyaɣ Ngbɛyɛ ñʊʊtʊ [[lakɩŋ fenaɣ]] 15 pɩnaɣ 2003 nɛ ɛ-tɛ kewiyaɣ ɖoŋ haʊ sɩɩna lakɩŋ fenaɣ 14 pɩnaɣ 2013. Pʊtɔbʊ se ɛ-ɖɔŋ haʊ kɛtɛma ɛlɛ, nɛ ɛzɩma paañɔya-ɩ ɛ-tʊmɩyɛ labʊ ɛzɩma ɛlɛ, Siini ɛjaɖɛ taa paɣtʊ lɩzɩya tasɩ-ɩ lɩzʊ lakɩŋ fenaɣ kɩyakʊ 15 pɩnaɣ 2008.
Ngbɛyɛ sɔsɔyɛ naɖɛyɩ wɛna nɛ paa pɩnaɣ ŋga ka-taa lɛ, ɖɩlɩzʊ keteŋga kpeekpe taa kɛ ɛyʊ weyi ɛkɩla ɖoŋ yaa keveŋga wɛnaʊ yɔ nɛ ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩlɩza Ju Jintao tɔm nabʊnaza kpem.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Politiki laɖaa]]
[[Category:Siini]]
fjynguegzmit2hljwmcr2zkctgnfobz
Igor Stravinsky
0
3307
17905
17904
2024-01-17T14:24:09Z
Gnassingbé-Gnassingbé
4636
Catégorie
17905
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Igor Stravinsky
|image = Igor Stravinsky LOC 32392u.jpg
|px = 190
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = [[Ruusii (Russie)|Ruusii]]
|Ɛ-tʋmɩyɛ = Minziiki mayʋ
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = [[Ruusii (Russie)|Ruusii]]
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = Mɩsɩ kʋm fenaɣ 17 wiye, pɩnaɣ 1882
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ = Ɖoma fenaɣ 6 wiye, pɩnaɣ 1971
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ = New York, [[Etaazuunii (États-Unis)|Etaazunii]]
|E-nesi ñɩɣʋ = Stravinsky Signature.svg
}}
Palʊla Igor Fiodorovitch Stravinsky kɛ mɩssɩ kʊm fenaɣ kiyakʊ 17 pɩnaɣ 1882 kɛ Oraniyanbom kɛ Rusii ɛjaɖ taa nɛ ɛsɩ ɖomaɣ fenaɣ kɩyakʊ looɖo wiye pɩnaɣ 1971 kɛ Niu Yɔrki tɛtʊ taa, Etazunii taa ɛɛwɛna pɩnzɩ 88.
[[Fichier:Igor Stravinsky, New York City (1946).png|vignette|Igor Stravinsky, New York City (1946)]]
Payaɣ ɛ-caa se Feodor Stravinski nɛ ɛlɛ ñaakɛ tanaʊ laɖʊ sɔsɔ nɔɔyʊ kɛ Marinskɩ pɩlɩʊ taa. Igor Stravinsky kɛna pɩɣa naatozo ŋga pɩiya naanza taa nɛ paawɛ kʊñɔŋ sɔsɔʊ nakʊyʊ taa. Ɛ-ñɩma kaawɛ mʊzʊŋ nɛ wɛ piyena nɛ Igor Stravinsky ma se: « Ɛwɩlaɣ-m ɛ-sɔɔlɩm nɛ e-leleŋ kɛ alɩwaatʊ ndʊ pɩwɩɣ-m yɔ tiɖeke».
[[Fichier:Passport chord.png|vignette|Passport chord]]
Ɛkɛ wendu luɖu, mʊsɩtɩnaa ñʊʊtʊ, piyano maɖʊ yaa hʊlʊyʊ. Ɛpɩsa ɛ-tɩ Fransɩ ɛjaɖɛ tʊ pɩnaɣ 1934 nɛ Amerika tʊ pɩnaɣ 1945. E-wendu teu taa lɛ eeeteu kɩpɩndʊ ɛlɛ lɛɛlɛ taa wendu etu. Igor Fiodorovitch Stravinsky wɛ keteŋga kpeekpe taa mba poluki wendu nɛ ɛya mba pakɩla ɖoŋ yaa keveŋga wɛnaʊ yɔ kɛ pɩnzɩ mɩnɩŋ XXe taa yɔ.
Ɛ-weendu ndu eluba yɔ, ɛ-tatasɩ nɛ ɛ-payɛ wandɩ ajɛyɛ kpeekpe nɛ waɣsɩ nɛ waɣsɩ waɣsɩ mbʊ pʊyɔɔ yɔ ɛlakasɩ e-wendu teu taa ɛ-wɛtʊ nɛ ɛ-payɛ wɛna ndɩ kpem. Pɩnzɩ 1920 taa ɛlɛɣzɩ ɛlakasɩ nɛ e-wendu teu wɛtʊ nɛ tiyele tɩnɩɣzɩna kɩpam lɩmaɣza kɩfaɖɛ nɛ esidiɣna sɔsɔ sɔnzɩ. Pɩnzɩ 1950 taa ɛlɛ Igor Fiodorovitch Stravinsky ɖaɣna lɛɣzɩ e-wendu teu wɛtʊ ɩñɩnʊ nɔmɔŋ weyi ɛtɩŋna nɛ e-wendu pɩzɩ nɛ tɩtɩŋ ɖama camɩyɛ lɔɔɔ yɔ.
[[Catégorie:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Catégorie:Abalaa sɔsaa]]
[[Catégorie:Ɛyaa sɔsaa]]
[[Catégorie:Minziiki laɖaa]]
[[Catégorie:Yendu lubiyaa]]
[[Catégorie:Ruusii]]
hpwdtb8ivnwl86ix38gckti1b1qvc5q
Lɩm wadʊʊ
0
3308
15798
15589
2022-01-20T18:39:48Z
Gnangbade
58
links
15798
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Granite_Falls_26437.JPG|vignette|Granite Falls 26437]]
[[Fichier:Cars_over_the_water.JPG|vignette|Cars over the water]]
[[Fichier:Stillaguamish_River_26673.JPG|vignette|Stillaguamish River 26673]]
Lɩm wadʊ kɛna alɩwaatʊ ndʊ lɩm sʊʊ ɛyaa yɔɔ kɛ alɩwaatʊ natʊyʊ yɔ. Lɩm wadʊtʊ ndʊ, pɔyɔɔdʊ tɩ-tɔm lɛ pacaɣ se pawɩlɩ wɩlɩyʊ ndɩ ndɩ ɛzɩ:
* [[Pɔɔ|Pɔsɩ]] sɔsɔsɩ taa lɩm wadʊ nɛ pɩsʊʊ ɛyaa yɔɔ yɔ.
* Lemeɣsi lɩm kpem kpeŋgʊ kpolo kpolo yɔ. Pɩpɩzʊ pɩkɛna tɛtʊ ndʊ nd,u pahayɩ tɩ-yɔ yaa ɖenɖe tɛtʊ wɛ ɖoŋ nɛ tɩɩñɔʊ lɩm camɩyɛ yɔ.
* Pɩpɩzʊ pɩkɛna alɩwaatʊ ndʊ lɩm wadʊ nɛ lɩŋgamɩŋ weyi ɛyʊ maɣmaɣ hʊyaa yɔ yaa alɩwaatʊ ndʊ azuuma wɛʊ nɛ cɩɖɩcɩɖɩ wɛtʊ ɛɛtalʊ yɔ, pɩɖɩkɩ lɩm nabʊyʊ nɛ pɩkɛna mbʊ payaɣ se lɩm wadʊ yɔ. Pɩdɛ lɩm mbʊ pɩpɩzʊ pɩlɩɩna kolonzi nzɩ pamaɣ se pɩɖɔkɩ lɩm yɔ sɩɖabɩna yaa lɔɔŋ weyi palazɩ-ɩ se mɛlɛna ɩɖɔŋ yɔ, ɩkɩlɩna sʊʊ nɛ ɩ-taa lɩm wadʊʊ.
* Lɩm wadʊ pɩzʊ ɖɔɖɔ pɩkɛna lɩɩna lɩm kañaɖaɣ.
* [[Teŋgu|Teŋguna]] taa lɩm pizʊ pɩwadɩ nɛ pʊzʊ ɛyaa mba pɛwɛ pɩcɔlɔ kpɛɛ yɔ.
* Lɩm wadʊ kɛŋna kacalaɣ taa wɛtʊ ndɩ ndɩ ŋtʊ tɩpɩzʊ tɩkɔna azɛʊ kɛ ɛyaa kɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-yɔɔ yɔ.
Kɩkɛna azɛʊ ŋgʊ kɩkɩlʊ kɔnaʊ kɛkpɛdasɩ yɔ. Kpaɣna pɩnzɩ 1996 nɛ 2005 yɔ, kɛkpedasɩ nzɩ sɩlaba keteŋga kpeekp taa yɔ mɩnɩʊ yɔɔ lɛ, nɛɛlɛ fɛyɩ mɩnɩʊ kɛŋna lɩm wadʊ kɛkpɛdasɩ. Pɩnzɩ 1973 nɛ 1997 taa lɩm wadʊ kɛkpɛdasɩ kɔna azɛŋ ɛzɩ ɛyaa miliyɔɔna ɛzɩ 66 yɔ. Ñɩnɩyaa ñɩna lɛ, pana se lɩm wadʊ kɛkpɛdasɩ pɩzʊ pʊkɔna ɛyaa nɛ pɛwɛɛkɩ ɛzɩ miliyariwaa ɛzɩ kutiku yɔ kɛ pɩnaɣ taa kpaɣna pɩnaɣ 2010 nɛ 2050 yɔ.
[[Category:!Main category]]
7gbrws7ewdvkwtcd2o3y1dt5vge13u1
Jacques Cartier
0
3309
15775
15774
2022-01-19T18:31:23Z
Gnangbade
58
Categories
15775
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Jacques_Cartier_1851-1852.jpg|vignette|Jacques Cartier 1851-1852]]
[[File:Jacques Cartier (Statue).JPG|thumb|Jacques Cartier (Statue)]]
Palʊla Jacques Cartier kɛ [[salaŋ fenaɣ]] kɩyakʊ 23 pɩnaɣ 1491 kɛ Sɛŋ Malo tɛtʊ taa nɛ ɛsɩ peeɖe kɛ salaŋ fenaɣ kɩyakʊ kacalaɣ ŋgʊ wiye ɛɛwɛna pɩnzɩ 65. Payaɣ ɛ-halʊ se Catherine, Jacques des Granches pɛlɔ lɛ. Ɛ-hɔʊ taa mba yɔ: Jehan Cartier Lucas Cartier, N… Cartier, Berteline Cartier, Jehanne Cartier.
Ɛ-tʊmɩyɛ kajalaɣ ñɩŋɖɛ kɛlɛ se ɛtakɩ camɩyɛ kɛ Sɛŋ Laurent pɔɔ nɛ ɛtɩlɩ-kɛ. Ɛñɩnaɣ ɖɔɖɔ se ɛna se ñɩm nabʊyʊ tɛmɛlɩ ka-taa. Ɛñɩnaɣ ɖɔɖɔ se ɛna se papɩzʊ patɩŋga lɔm pɔɔ ŋga kɔyɔɔ nɛ pɛɖɛɛna [[Aazii tɛtʋ wandamm|Azii]] yaa we. Pɩwayɩ lɛ ɛkɛna tadɩyɛ laɖʊ, ɛɖɛzʊ fransɩ kʊnʊŋ nɛ pɔrtgal ñɩgʊ taa pɩtasɩ ɖɔɖɔ lɛ ɛkɛna aseɖe tɔm heeyu. Mba pɛwɛna ɛ-yɔɔ kɛ keveŋga siŋŋ yɔ mba lɛ amet Cartier nɛ Jesseline Jansart.
Jacques Cartier kɛna [[Fransɩɩ]] ɛjaɖɛ taa lɩm yɔɔ nʊmɔɖɔnʊ, ɛjaɖɛ takɩyʊ nɛ takayɩsɩ mayʊ. Ndʊ ɛmaɣ yɔ, ndʊ lɛ ndʊ ɛna ɛ-nʊmɔŋ taa yɔ. Wiyao François 1er hana-ɩ pɩtɛ ɖɔŋ nɛ pɩnaɣ 1534 ewolo Laurent kiɖeɖeu pɔɔ kpɛɛɛ nɛ ɛnʊ yana-kɛ hɩɖɛ se [[Kanadaa|Kanada]], mbʊ pʊyɔɔ yɔ pɩɩkɛna kanada haɖa nabɩyɛ taa.
Jacques Cartier kɛna tɛtʊ lɩzɩyʊ takayɩsɩ kɩkpɩndasɩ yɔɔ kɩlɛmɩŋ lɩzɩyʊ nɛ pɩlɩɩna ɛtaapalɩyɛ yɔɔ lɛ, ɛnʊ kɛŋna kacalaɣ tʊ weyi ɛtʊza Laurent Kiɖeɖeu lim pɔɔ camɩyɛ yɔ, ɛyaa sɩ-lɩm pɔsɩ cikpisi hɩla nɛ sɩ-ɛɛya hɩla. Pɩtasɩɩna peeɖe ɖeke, ewoba nʊmɔŋ nɩɩyɛ ɖɔɖɔ. Naalɛ ñɩŋgʊ lɛ pɩɩkɛna pɩnzɩ 1535 nɛ 1536 pa-taa nɛ naatozo ñɩŋgʊ lɛ 1541-1542 pa-taa.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Ɛyaa sɔsaa]]
[[Category:Abalaa sɔsaa]]
[[Category:Wobiyaa]]
[[Category:Fransɩɩ]]
kt6agg65312nfrey5sfbm8jonszlvvr
James Cook
0
3310
15299
15298
2022-01-01T17:13:55Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[James Cook.]] ñɩŋgʋ nɛ [[James Cook]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Deleted stop
15298
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Captainjamescookportrait.jpg|vignette|Official portrait from the National Maritime Museum]]
Palʊla James Cook kɛ kamɩŋ fenaɣ kɩyakʊlʊbɛ wiye pɩnaɣ 1728 kɛ Marton tɛtʊ taa nɛ ɛsɩ lɛɛlaɣ fenaɣ kɩyakʊ 14 pɩnaɣ 1779 Hawayi tɛtʊ taa ɛwɛna pɩnzɩ 51. Palʊla-ɩ hɔʊ ŋgʊ kɩ-taa yɔ, ñɩm takɩlɩ ɖɔʊ. Ɛnʊ kɛŋna pɩɣa naalɛ ñɩŋga piya litozo taa. Ɛkɛna Ekosi tʊ. James Cook kɛna lɩm yɔɔ nʊmɔɖɔnʊ, ɛjaɖɛ takɩyʊ nɛ takayɩsɩ mayʊ. Ndʊ ɛmaɣ yɔ, ndʊ lɛ ndʊ ɛna ɛ-nʊmɔŋ taa yɔ.
[[Fichier:James_Cook_Signature.svg|vignette|James Cook's signature]]
Ewoba Pasifiki lɩm fɛɛʊ taa tɔm naatozo nɛ ɛnʊ kɛrŋna Erɔpʊ taa kacalaɣ-tʊ weyi ɛfɛyɩ naŋgbangaɣ kɛ Osɩtralii taa yɔ; ewoba ɖɔɖɔ Nuvɛlɩ Kaledoni, lɩm hɛkʊ taa tɛtʊ ndʊ payaɣ-tʊ se Sandiwici yɔ tɩ-taa nɛ Hawayi tɛtʊ taa. Ɛnʊ kɛŋna ɖɔɖɔ kacalaɣ-tʊ weyi ɛcɔ Antartiki kpɛɛɛ nɛ ɛta yɔ nɛ ɛnʊ ɛlɩzɩna Tɛrɩ-Neevi nɛ Nuvɛlɩ-Zelandi aŋjaŋ kɛ takayasɩ hatʊ yɔɔ.
[[Fichier:Cooks_erste_Reise.png|vignette|First journey of Cook with native names]]
Ɛ-kacalaɣ nomɔʊ lɛ pɩɩkɛna pɩnaɣ 1768 nɛ 1771 taa kɛ Pasiki lɩm fɛɛʊ taa. Tambaɣ sɔsɔɣa kɛlɛ se pañɩnɩ nɛ pana se keteŋga nakayɩ fɛyɩ ɖoli nɛ patanada-kɛ. Ɛ-nɔmɔʊ naalɛ ñɩŋgʊ lɛ pɩnzɩ 1772 nɛ 1774 taa kɛ Ostralii keteŋga taa. Ɛlɩna ɛ-kacalaɣ nɔmɔʊ nɛ ɛkɔɔ lɛ, paha-ɩ sɔɔjɛtʊ taa samtʊ nimiye sɔsɔyɛ nɖɩ payaɣ-ɖɩ se kapitɛŋnɩ yɔ nɛ pɩwɛ se eɖii mɛlɛ nɛ pañɩnɩ Ostrali keteŋga.
James Cook tɛ nɔmɔʊ ɖɛʊ kpaagba ñɩŋgʊ lɛ, pɩɩkɛ pɩnzɩ 17776 nɛ 1779 taa. Ɛ-nɔmɔʊ kʊnɛ lɛ kʊ-tɔɔbʊʊ kɛlɛ se powona Omekɛ Tahiti taa. Ɛnʊ kɛŋna Eropʊ taa kacalaɣ -ʊ weyi ɛfɛyɩ naŋgbaŋga kɛ hawayi tɛtʊ taa yɔ, pɩɩkɛna pɩnaɣ 1778.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Wobiyaa]]
[[Category:Aŋgilitɛɛrɩ]]
9nguj93excycpmw0eapttq42idix7uk
James Joyce
0
3311
17907
17906
2024-01-17T14:25:06Z
Gnassingbé-Gnassingbé
4636
Fichier, vignette
17907
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = James Joyce
|image = Djuna Barnes - Joyce.gif
|px = 190
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = [[Irɩlandɩ(Irlande)|Irɩlandɩ]]
|Ɛ-tʋmɩyɛ = Takayɩsɩ mayʋ
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = Dublin, [[Irɩlandɩ(Irlande)|Irɩlandɩ]]
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = Lɛlaɣ fenaɣ 2 wiye, pɩnaɣ 1882
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ = Zurich, [[Suwiisi(Suisse)|Suwiisi]]
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ = Kɔnaɣ fenaɣ 13 wiye, pɩnaɣ 1941
|E-nesi ñɩɣʋ = James Joyce signature.svg
}}
Palʊla James Joyce kɛ Tublɩŋ tɛtʊ taa kɛ lɛlaɣ fenaɣ kɩyakʊ naalɛ wiye pɩnaɣ 1882 nɛ ɛkʊyɩ ɛjaɖɛ yɔɔ kɔlaɣ fenaɣ kɩyakʊ 13 pɩnaɣ 1941 kɛ Zurisi. Joyce kɛna Irlandɛ tɛtʊ taa ɖomaŋ mayʊ nɛ keesi mayʊ. Ɛkɛna ɛyʊ weyi ɛwɛna keveŋga tʊ pɩnzɩ mɩnɩŋ XX taa pɩlɩɩna ndʊ ndʊ ɛ-ma yɔ tɩu-yɔɔ. Ɛ-takayɩsɩ sɔsɔsɩ taa kɔyɔ: aseɣla tɔm, romaŋwaa nɛ takayɩsɩ lɛɛsɩ ndɩ ndɩ. Paa ɛsɩ ɛtacaɣ ɛ-ɛjaɖɛ taa kɔyɔ, ndʊ ɛma yɔ tɩ-taa nɛ Irlandɛ wɛtʊ sida pɩtaa.
[[Fichier:Joyce - Dubliners, 1914 - 3690390 F.jpg|vignette|''Dubliners'', 1914]]
James Augustine Joyce kɛ pɩɣa kacalaɣ tʊ pɩya looɖo taa. Ɛ-ñɩma kɛ katolika mba. E-ɖoo (1859-1903) tɔlɩ hɔsɩ ɛzɩ tɔm 15 yɔ pɩnzɩ 17 taa nɛ pɩɩwɛʊ. Pɩmaba ɛtɩnaɣ yɔɔ tɔm sakɩyɛ, pɩya naalɛ ñasɩbɩna tɔbʊlutiye. James Augustine Joyce kaawɛna pɩnzɩ looɖo (1888) lɛ ɛpazɩ e-kɔɔnaɣ sukuli kɛ Zezuwiti sukuli taa. Kpaagbaa mbʊ lɛ, James wɩlɩ se ɛ-ñʊʊtaa ɖoŋ pɩkɩlɩ lalaa, halɩ pɩtamna tɔnʊʊ taa haƴɩsʊ ɖeɖe. Ɛlabɩ peeɖe pɩnzɩ kagbaanzɩ lɛ ɛlɩ peeɖe mbʊ pʊyɔɔ yɔ, ɛ-caa tatasɩɣ pɩzʊ se ɛhɛyɩ ɛ-ɖaŋ yɔ. Ɛlɩ peeɖe lɛ ɛlɛɣzɩ sukili.
[[Catégorie:!Main category]]
[[Catégorie:Takayɩsɩ mayaa]]
[[Catégorie:Ɛyaa sɔsaa]]
[[Catégorie:Abalaa sɔsaa]]
[[Catégorie:Irɩlandɩ]]
pn4mlo1fdgcs4dnr2hphvbyqqz4s8ll
James Watt
0
3312
15851
15850
2022-01-25T18:48:41Z
Gnangbade
58
Links
15851
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = James Watt
|image = J Watt head.jpg
|px = 190
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = [[Ekɔsɩ]]
|Ɛ-tʋmɩyɛ = Kpɛlɛ ɖɔnɛ laɖʋ
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = Greenock, Renfrewshire, Ekɔsɩ, [[Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ]]
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = Kɔnaɣ fenaɣ 19 wiye, pɩnaɣ 1736
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ = Handsworth, Birmingham, [[Aŋgɩlɩtɛɛrɩ]], [[Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ]]
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ = [[Kɩyɛɛna fenaɣ]] 25 wiye, pɩnaɣ 1819
|E-nesi ñɩɣʋ = James Watt Signature.svg
}}[[Fichier:Watt_James_von_Breda.jpg|vignette|Watt James von Breda]]
James Watt kɛ ɛjaɖɛ nɖɩ payaɣ-ɖɩ size [[Ekɔsɩ]] yɔ, ɖɩ-ɛjaɖɛ taa tʋ. Ɛkɛ abalʋ sɔsɔ nɔɔyʋ Ekɔsɩ ɛjaɖɛ taa peeɖe. Palʋla-ɩ [[kɔlaɣ fenaɣ]] taa evemiye hiu (19) nɛ nakʋ n̄ɩŋgʋ wiye. Egeetiye nɖɩ ɖɩ-tɛtʋ taa palʋla-ɩ yɔɔ payaɣ size Greenock tɛtʋ Ekɔsɩ ɛjaɖɛ taa.
[[Fichier:James_Watt_Memorial_College.jpg|vignette|James Watt Memorial College]]
[[Fichier:James_Watt's_Workshop.jpg|vignette|James Watt's Workshop]]Ɛsɩba [[kɩyɛɛna fenaɣ]] taa evemiye nɛɛlɛ nɛ kagbanzɩ (25) n̄ɩŋgʋ wiye pɩnaɣ 1819 n̄ɩŋga taa.
Palʊla James Watt kɛ kɔlaɣ fenaɣ kɩyakʊ 19 wiye pɩnaɣ 1736 kɛ Greenock tɛtʊ taa, Ekɔsɩ ɛjaɖɛ taa nɛ ɛsɩ kɩyɛɛna fenaɣ 25 pɩnaɣ 1819 ɛwɛna pɩnzɩ 83 [[Aŋgɩlɩtɛɛrɩ|Aŋgletɛɛrɩ]] ɛjaɖɛ taa. Ɛkɛna tomnasɩ lɛɣzɩtʊ ñɩnɩyʊ, kpɛlɩ kpɛlɩ pɩsɩʊ kpɛlɛkɩyʊ nɛ ŋgbɛyɛ ñʊʊtʊ nɔɔyʊ.
James ɖoo kɛ payaɣ se Agnes Muirhead nɛ ɛ-halaa kɔyɔ Ann MaGregor nɛ Peggy Miller nɛ e-piya kɔyɔ Margeret Watt nɛ Gregory Watt. Ɛnʊ kaawɛna ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ-ɖɩ se Lunar Society nɛ ɖɩwɛ Birmingham yɔ. Ɛzima ɛlaba tʊma sɔsɔna kɛ kpɛlɩ kpɛlɩ ñɩnɩʊ yɔɔ yɔ, nɛ pɩsa nɛ ɛ-hɩɖɛ ɖɛɛna ɛsɩnda ɖɔɖɔ yɔ kɛ pakpaɣa ɛ-hɩɖɛ se ɖɩkɛ keteŋga kpeekpe ɖoŋ ñɩnɩʊ kɩmaɣzʊ nɛ payaɣ-kʊ se Watt.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Lɩzɩyaa]]
[[Category:Ɛyaa sɔsaa]]
[[Category:Abalaa sɔsaa]]
[[Category:Eekɔɔsɩ]]
qlbyn9z3mqdvn3z3evyx4ezs765oqkv
Kofi Annan
0
3313
17952
17951
2024-01-19T15:55:27Z
Gnassingbé-Gnassingbé
4636
Catégorie
17952
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Kofi Annan
|image = Kofi Annan 2012 (cropped).jpg
|px = 190
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = [[Kana (Ghana)|Kana]]
|Ɛ-tʋmɩyɛ = Ɛjaɖɛ ñʋʋdʋ
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = Kumasi, [[Kana (Ghana)|Kana]]
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = Ɖomaɣ fenaɣ 8 wiye, pɩnaɣ 1938
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ = Bern, [[Suwiisi (Suisse)|Suwiisi]]
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ = Kɩyɛɛna fenaɣ 18 wiye, pɩnaɣ 2018
|E-nesi ñɩɣʋ = Kofi Annan signature.svg
}}
[[Fichier:Kofi Annan.jpg|vignette|Kofi Annan]]
Palʊla '''Kofi Atta Annan''' kɛɖomaɣ fenaɣ kɩiyakʊ litoozo ŋgʊ wiye pɩnaɣ 1938 kɛ Kumasi tɛtʊ taa, Kana ɛjaɖɛ taa nɛ ɛsɩ Pernii tɛtʊ taa, Suwisi ɛjaɖɛ taa kɛ kɩyèɛna fenaɣ 18 pɩnaɣ 2018, ɛɛwɛna waɣsɩ hiu nɛ naalɛ (pɩnzɩ 80). Ɛ-hɩɖɛ siŋŋŋ kɔyɔ: Kofi Atta Annan. Ɛlaba sukuli camɩyɛ nɛ ɛmʊ e-sukuli tɛm takayɩ sakɩyɛ. Ɛnʊ kɛŋna keteŋga kpeekpe ajɛya ɖama nɩnaʊ ŋgbɛyɛ takayaɣ taa mayʊ lʊbɛ ñɩnʊ nɛ ɛnʊ ɖɔɖɔ ɛkɛŋna kacalaɣ tʊ weyi ɛlɩ ajɛya kɩkpɛndʊ ana a-taa yɔ.
[[Fichier:Kofi Annan4 2007 04 20.jpg|vignette|Kofi Annan4 2007 04 20]]
Palɩza-ɩ se ɛkɛ takayaɣ ŋga kamayʊ kɛ saŋgayɩŋ fenaɣ kɩyakʊ 17 wiye pɩnaɣ 1996 nɛ ɛpaɣza ɛ-tʊmɩyɛ nɖɩ kɛ kɔlaɣ fenaɣ kacalaɣ wiye pɩnaɣ 1997. Ɛtɛma ɛ-tɛ kacalaɣ ɖoŋ weyi ɛɛwɛna se ɛma takayaɣ taa yɔ lɛ, pɔñɔ-ɩ nɛ patasɩ-ɩ lɩzɩʊ kɛ mɩsɩkʊm fenaɣ 29 wiye pɩnaɣ 2001 nɛ ɛtɛm-ɖɩ saŋgayɩŋ fenaɣ kɩyakʊ kʊkʊyʊ ŋgʊ wiye. Weyi ɛlɛɣza yɔ ɛnʊ lɛ Boutros Boutros-Ghali nɛ weyi ɛlɛɣza ɛnʊ Koffi yɔ ɛlɛ lɛ Ban Ki-moon. Paha Kofi Atta Annan kɛ Lanhɛzɩyɛ Lʊɖʊ samtʊ Nimiye pɩnaɣ 2001.
[[Catégorie:!Main category]]
[[Catégorie:Ɛyaa sɔsaa]]
[[Catégorie:Abalaa sɔsaa]]
[[Catégorie:Politiki laɖaa]]
[[Catégorie:Kana]]
[[Catégorie:Kedeŋa kpeekpe aŋgba]]
sd8wp5ykeu3oxsp6vqcze03y9abr8fw
Le Corbusier
0
3314
17938
17937
2024-01-19T15:30:02Z
Gnassingbé-Gnassingbé
4636
Catégorie
17938
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Le Corbusier
|image = Le Corbusier (1964) Stedelijk Museum Sikkensprijzen 916-9288 (cropped).jpg
|px = 190
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = [[Fransɩɩ (France)|Fransɩɩ]]
|Ɛ-tʋmɩyɛ = Keɖeyaɣ laɖʋ
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = La Chaux-de-Fonds, [[Suwiisi (Suisse)|Suwiisi]]
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = Aloma fenaɣ 6 wiye, pɩnaɣ 1887
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ = Roquebrune-Cap-Martin, [[Fransɩɩ (France)|Fransɩɩ]]
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ = Kɩyɛɛna fenaɣ 27 wiye, pɩnaɣ 1965
|E-nesi ñɩɣʋ = Le Corbusier signature.svg
}}[[Fichier:Weissenhof Corbusier 03.jpg|vignette|Weissenhof Corbusier 03]]
[[Fichier:United Nations Chrysler and Empire State Building.jpg|vignette|United Nations Chrysler and Empire State Building]]
[[Fichier:2023-0323-Harvard-Carpenter_Center_for_the_Visual_Arts-04-NW_view.jpg|vignette|Carpenter Center]]
Palʊla Le Corbusier kɛ aloma fenaɣ kɩyakʊ looɖo wiye pŋaɣ 1887 kɛ Laso-de-Fɔŋ, Suwisi ɛjaɖɛ taa nɛ ɛsɩ kɛyɛna fenaɣ kɩyakʊ nɛɛlɛ nɛ lʊbɛ Rɔkebruni-Kapɩ-Martɩŋ. Ɛ-hɩɖɛ sɔsɔyɛ kɔyɔ Charles-Edouard Jeanneret-Gris nɛ Le Corbusier kɛ ɛyaa sɩmna-ɩ. Ɛkɛ Suwisi ɛjaɖɛ taatʊ ɛlɛ ɛpɩsa ɛ-tɩ Fransɩ tʊ. Ɛyʊ ɛnɛ kpalawʊwa lʊyʊ sɔsɔ nɔɔyʊ, tɛtʊ sɔsɔtʊ maʊ tʊ, tɔlɩm tayʊ, wendu cʊnʊyʊ, saayʊ nɛ takayasɩ mayʊ. Le Corbusier kɛna mba pɛkɛ ɖɔnɛ kɩfaɖɛ yɔɔ ñɩniya taa tʊ, ɛzɩ Ludwig Mies van der Rohe, Walter Gropius, Alvar Aalto et Theo van Doesburg yɔ.
Lɛ Corbusier nɛ Robert Mallet-Stevens pacakaɣ ɖoli kʊɖʊm nɛ panaɣ ɖamaa taa. Ɛyʊ ɛnɛ ɛlaba tʊmɩyɛ sakɩyɛ kɛ tɛtʊ sɔsɔtʊ maʊ taa nɛ ɖɩcaɣyɛ kɩpanɖɛ mʊnaʊ tʊmɩyɛ. Payaɣ ɛ-caa se Georges-Édouard Jeanneret-Gris nɛ pɛkɛna tɩ yɔɔ nesi tɛɛ tʊmiyɛ laɖa nɛ paɖʊ kʊyɔɔ kɛ Fransɩ ɛjaɖɛ. Payaɣ e-ɖoo se Marie-Charlotte-Amélie Perret. Ɛ-tʊmɩyɛ nɖɩ pakɩla-ɩ sɩmnaʊ yɔ nɖɩ lɛ ɛyʊ kʊɖʊm caɣʊ kʊdʊyʊ kʊsʊsʊ tɛɛ tɔm nɛ tʊm piye ɖɩnɛ ɛpaɣza ɖɩ-yɔɔ kɛ maɣzʊ pɩnzɩ 1920 taa.
[[Catégorie:!Main category]]
[[Catégorie:Ɛyaa sɔsaa]]
[[Catégorie:Abalaa sɔsaa]]
[[Catégorie:Kpalahosi lʋyaa]]
[[Catégorie:Suwiisi]]
6pqok2dchas9t61gib3hdbyfirhq8z4
Veliko Tarnovo
0
3316
14731
14730
2020-10-29T17:31:04Z
Powerfox
2818
14731
wikitext
text/x-wiki
'''Veliko Tarnovo''' dwg si [[Puligari]](1185 - 1393).
<gallery>
Ruins on Trapezitsa North part,Bulgaria.jpg|
Sveta gora - panoramio (1).jpg|
Veliko Tarnovo , Bulgaria (22859206153).jpg|
Bulgarian parliament building Veliko Tarnovo.jpg|
20140620 Veliko Tarnovo 394.jpg|
Паметникът на Асеневци и Художествената галерия.jpg|
Panorama - panoramio (195).jpg|
Tzar Ferdinand at proclamation of Bulgarian-independence.jpg|
</gallery>
[[Catégorie:Puligari]]
gt4lzl0adjl5yny6891irhzjebhbimu
Léonard de Vinci
0
3318
17946
17945
2024-01-19T15:47:15Z
Gnassingbé-Gnassingbé
4636
Catégorie
17946
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Léonard de Vinci
|image = Leonardo-da-vinci-posible-autorretrato-del-artista-galeria-de-los-uffizi-florencia 1c92d9d7 2.png
|px = 190
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = [[Itaalii (Italie)|Itaalii]]
|Ɛ-tʋmɩyɛ = Keɖeyaɣ laɖʋ
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = Vinci, Republic of Florence, [[Itaalii (Italie)|Itaalii]]
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = Ɖomaɣ fenaɣ 15 wiye, pɩnaɣ 1452
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ = Amboise, [[Fransɩɩ(France)|Fransɩɩ]]
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ = Agoza fenaɣ 2 wiye, pɩnaɣ 1519
|E-nesi ñɩɣʋ = Leonardo Da Vinci signature from Forster codex.svg
}}
Palʊla Léonard de Vinci kɛ [[ɖomaɣ fenaɣ]] kɩyakʊ 15 wiye pɩnaɣ 1452 kɛ Vinsi tɛtʊ taa nɛ ɛsɩ [[agoza fenaɣ]] kɩyakʊ naalɛ ŋgʊ wiye pɩnaɣ 1519 kɛ Tʊrɛɛnɩ tɛtʊ taa, [[Itaalii|Italii]] ɛjaɖɛ taa. Ɛ-hɩɖɛ sɔsɔyɛ kɔyɔ Leonardo di ser Piero da Vinci. Alɩwaatʊ ndʊ tɩ-taa ɛsɩkaɣ mbʊ yɔ ɛɛwɛna pɩnzɩ 67.
Sɔdʊ kʊnɛ kɩkɛna weyi ɛ-lɩmaaza wɛ paa tʊmɩyɛ nɖɩ lɛ ɖɩ-taa. Ɛkɛna ñɩnɩyʊ, manzʊmalɩɩ nɛ wendu teyʊ, tamaɣ lɩzɩyʊ, tomnasɩ ñɩnɩʊ tʊ, tomnasɩ ɖɔnɛ kpɛlɛkɩyʊ, weyi ɛñɔɔzʊ ɛsɩyɛ egbena nɛ kazandu ñɔɔzɩtʊ tʊ, ɛkɛna ɖɔɖɔ soo maɖʊ. Pɩtasɩɩna piɖekɛ, ɛkɛna lakɩŋ nɛ tɩŋ sɔʊ yɔɔ cɔnɩyʊ, tɛtʊ sɔsɔtʊ ɛsɩnda wobu tʊ, luɖu, tɔlɩm tayʊ, ñʊʊ taa maazɩm ɛyʊ, saayʊ, kpalahʊwa lʊyʊ, keesi maɖʊ, ɛlaba sukuli ŋgʊ kɩ-taa pɛkpɛlɛkʊ ɛyʊ tomnaɣ tɔm yɔ nɛ ɛkɛ ɖɔɖɔ roomamaŋ zʊlɩmɩyɛ taa takayaɣ kɩkalaɣ mayʊ.
Ɛ-pɩcatʊ taa ɛɛwɛ Vinsi tɛtʊ taa, Italii ɛjadɛ taa nɛ ɛla sukuli kɛ sɔdʊ ŋgʊ payaɣèkʊ se Andrea del Verrocchio kɛ Florantɛŋ tɛtʊ taa. Ɛlɛ ñɛkɛna sayʊ nɛ tɔlɩm tayʊ sɔsɔ nɔɔyʊ.
<gallery widths="150px" heights="150px" align="center">
Leonardo self.jpg|thumb|Léonard de Vinci
Leonardo da Vinci statue outside the Uffizi Gallery.jpg|thumb|Léonard de Vinci
Mona Lisa, by Leonardo da Vinci, from C2RMF retouched.jpg|thumb|La Gioconda
</gallery>
[[Catégorie:!Main category]]
[[Catégorie:Ɛyaa sɔsaa]]
[[Catégorie:Abalaa sɔsaa]]
[[Catégorie:Lɛɣtʋ tɩnaa]]
[[Catégorie:Itaalii]]
p5fbkycd3cvncfi0wf1w8avzbuo7kyh
Li Bai
0
3319
15554
15553
2022-01-08T15:29:22Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Li Bai.]] ñɩŋgʋ nɛ [[Li Bai]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Deleted stop
15553
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Li_Bai.png|vignette|Li Bai]]
[[Fichier:A_Painting_of_Li_Bai_with_his_poetry.jpg|vignette|A Painting of Li Bai with his poetry]]
[[Fichier:Li_Bai_Chanting_Poetry,_by_Que_Lan.jpg|vignette|Li Bai Chanting Poetry, by Que Lan]]
Palʊla Li Bai kɛ pɩnaɣ 701 kɛ Suyii tɛtʊ taa, Sinii kewiyaɣ taa nɛ ɛsɩ pɩnaɣ 762 kɛ Taŋtʊ tɛtʊ taa. Ɛ-hiɖɛ kɩsɛsɛyɛ kɛna keesi maɖa sɔsa taa nɔɔyʊ kɛ Sinii ɛjaɖɛ taa. Nɔɔyʊ ɛɛsɩŋ camɩyɛ Li Bai tɛ evebutu yaa ɛ-kʊyɩmɩŋ ɛlɛ ndʊ pasɩma yɔ tʊtʊ lɛ se ɛlɩna hɔʊ ŋgʊ kɩ-taa yɔ kɩ-taa nɛ sɔɔja sɔsɔ nɔɔyʊ nɛ ɛwɛ Han liɖe taa. Ɛ-maɣmaɣ nɛ ɛ-caa powoba Sijuaŋ tɛtʊ taa lɛ ɛɛwɛna pɩnzɩ 5.
E-sukuli labʊ taa lɛ, lɩmaɣza wena payaɣ-yɛ se kɔnfiziyʊsɩ nɛ maɣzɩm kɩdɩsɩm kpɛnaʊ pazɩna palɛɣzɩ-ɩ. Ɛpaɣzɩ e-keesɩ mabʊ ɛlɛ ɛɛwɛna pɩnzɩ 14 ɖeke. Ɛkɔma nɛ ɛkatɩna weyi paya-ɩ se Zhao Rui yɔ kɛ Emeyi pʊʊ yɔ lɛ pɩtɛsa-ɩ malɩnaʊ nɛ lɩmaɣzɩyɛ nɖɩ payaɣ-ɖɩ se tawoyisti yɔ. Ɛɛwɛna pɩnzɩ 25 lɛ ɛɖʊ ɛ-taa se ɛpaɣzɩʊ cɔʊ ajɛyɛ taa nɛ ewolo tɛtʊ ndʊ payaɣ-tʊ se Yaŋzou yɔ tɩ-taa nɛ peeɖe ɖɔɖɔ kɛ ɛpazaa ɛwɛɛkɩ ɛ-ñɩm sakɩyɛ. Pinaɣ 726 taa kɛ ɛkpaɣ ministri nɔɔyʊ pɛlɔ kɛ Anlʊ, Hubeyi tɛtʊ taa.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Keesi maɖa]]
[[Category:Siini]]
3gqwzfq4mdd6853h4ahn868jgcg8d6s
Louis Armstrong
0
3320
15562
15561
2022-01-08T15:32:52Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Louis Armstrong.]] ñɩŋgʋ nɛ [[Louis Armstrong]] ñɩŋgʋ yɔɔ : deleted stop
15561
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Louis Armstrong
|image = Louis Armstrong NYWTS2.jpg
|px = 190
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = [[Etaazuunii (États-Unis)|Etaazuunii]]
|Ɛ-tʋmɩyɛ = Minziiki laɖʋ
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = New Orleans, Luwiiziyaaana (Louisiana), [[Etaazuunii (États-Unis)|Etaazuunii]]
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = Kɩyɛɛna fenaɣ 4 wiye, pɩnaɣ 1901
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ = Corona, Queens, Niyuu Yɔrɩkɩ (New York), [[Etaazuunii (États-Unis)|Etaazuunii]]
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ = Hasɩyaɖɛ fenaɣ 6 wiye, pɩnaɣ 1971
|E-nesi ñɩɣʋ = Louis Armstrong signature.png
}}[[File:Louis Armstrong restored.jpg|thumb|Louis Armstrong restored]]
[[File:Louis Armstrong, between 1938 and 1948 (William P. Gottlieb 09601) cropped.jpg|thumb|Louis Armstrong, between 1938 and 1948 (William P. Gottlieb 09601) cropped]]
[[File:Louis Armstrong and Grace Kelly on the set of "High Society", 1956.jpg|thumb|Louis Armstrong and Grace Kelly on the set of "High Society", 1956]]
Palʊla Louis Armstrong kɛ Nʊvɛlɩ-Ɔɔrɩleansɩ, Luyiziyani tɛtʊ taa kɛ ɖomaɣ fenaɣ kɩyakʊ naanzawiye pɩnaɣ 1901 nɛ ɛsɩ Niwu Yɔrkɩ tɛtʊ taa hasɩyaɖɛ fenaɣ taa kɩyakʊ looɖo ŋgʊ wiye.
Palʊla-ɩ Nʊvɛlɩ-Ɔɔrɩleansɩ tɛtʊ taa nɛ pɩɩkɛna hɔʊ ŋgʊ kɩ-taa nɛ tanɩm kpem yɔ. Kʊñɔŋ wayɩ lɛ pɩkɛna ɖɔɖɔ hɔʊ ŋgʊ kɩ-taa nɛ ñamñam lakɑsɩ nɛ acɛya wɛ yɔ. Payaɣ Louis Armstrong caa se William Armstrong (1881–1922) nɛ ɛlɛ lakaɣ tʊmɩyɛ kɛ ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩ-taa pasaɣ sanzɩ nɛ kɔɔ wena palakɩna tɔlɩm ɖɩ ndɩ yɔ. E-ɖoo kɔyɔ Mary Mayann Albert (1886–1942) nɛ ɛlɛ nalakaɣ tɩzɩyʊ tʊmɩyɛ kɛ anasayɩnaa cɔlɔ. Louius Armstrong ɛnɛ ɛ-caa ɖoo Josephine cɔlɔ kɛ ecaɣ nɛ ɛpɩɩ.
Ɛ-hɩla kɩsɛsɛna ɖɔɔ nɛ a-taa kɔyɔ: Dippermouth, Satchmo nɛ Pops. Louis Armstrong kɛ weŋgalɩyʊ nɛ e-liɖe sɔsɔyɛ kɔyɔ Afrika ɛlɛ palʊla-ɩ Amerika tɛtʊ taa. E-wendu teu taa lɛ, ɛsɔ wendu nɛ sɔnzɩ, ñɩndʊ pezida nɛ ɖama. Wendu ndʊ ɛkɩlz sɔɔlɩʊ yɔ, ndʊ lɛ jazɩ nɛ eteu taa lɛ, ɛcɔʊ tɔm yaa ɛlmɩlɩtʊ tɔmbe sakɩyɛ. Louis Armstrong cɔ ajɛyaa sakɩyɛ nɛ ɛpɩsɩ jazɩ wendu teyaa taa sɔdʊ sɔsɔʊ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Abalaa sɔsaa]]
[[Category:Ɛyaa sɔsaa]]
[[Category:Minziiki laɖaa]]
[[Category:Etaazuunii]]
h83l1c4l1c1hzvuof01gwy6gqr22l9s
Ludwig van Beethoven
0
3321
17895
17894
2024-01-17T14:13:42Z
Gnassingbé-Gnassingbé
4636
Catégorie
17895
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Ludwig van Beethoven
|image = Beethoven18045JosephMähler.jpg
|px = 190
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = [[Otirisi (Autriche)|Otirisi]]
|Ɛ-tʋmɩyɛ = soo maɖʋ sɔɔ
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = Bonn, Electorate of Cologne, [[Caama (Allemagne)|Caama]]
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ =
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ = [[Fɩyɛɛnɩ (Vienne)|Fɩyɛɛnɩ]], [[Otirisi (Autriche)|Otirisi]]
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ = Lakɩŋ fenaɣ 26 wiye, pɩnaɣ 1827
|E-nesi ñɩɣʋ = Signature Van Beethoven.svg
}}
[[Fichier:Beethoven.jpg|vignette|Beethoven]]
[[Fichier:Beethovenhome.JPG|vignette|Beethovenhome]]
[[Fichier:Beethoven sym 6 script.PNG|vignette|Beethoven sym 6 script]]
[[Fichier:Ludwig van Beethoven - symphony no. 5 in c minor, op. 67 - i. allegro con brio.ogg|vignette|Ludwig van Beethoven - symphony no. 5 in c minor, op. 67 - i. allegro con brio]]
[[Fichier:Beethoven Piano Concerto No 5 Movement 3.ogg|vignette|Beethoven Piano Concerto No 5 Movement 3]]
Palʊla Ludwig van Beethoven kɛ Bɔnɩ tɛtʊ taa, [[Caama]] ɛjaɖɛ taa kɛ [[saŋayɩŋ fenaɣ]] 15 yaa 16 wiye pɩnaɣ 1770 nɛ ɛsɩ [[Fɩyɛɛnɩ|Viyɛnɩ]] tɛtʊ taa, [[Otirisi|Otrisi]] ɛjaɖɛ taa ɛɛwɛna pɩnzɩ 56. Ludwig van Beethoven kɛna weŋgalɩyʊ nɛ cɩmʊ maɖʊ. Viyɛnɩ tɛtʊ taa lɛ ɛnʊ lɛ kpaagbaa tʊ weyi ɛwɛ lɩmaɣza cɔlʊʊ pɩlɩʊ taa yɔ. Pʊcɔ nɛ pɩɖɩkʊna-ɩ lɛ, Gluck, [[Haydn]] nɛ [[Wolfgang Amadeus Mozart|Mozart]] kɛ pɩɩɖɩʊna. Ɛ-tʊmɩyɛ labʊ taa kɛ evemye naɖɩyɛ ɛ-taabalʊ Haydn heya-i se ɛkɛna ɛyʊ weyi papɩzʊpɔtɔmɩ-ɩ se ɛwɛna ñɔŋ sakɩyɛ, laka sakɩyɛ nɛ ciyamna sakɩyɛ yɔ. E-wendu wɛ ndɩ ndɩ nɛ natʊyʊ wɛ tɛmm.
Patalʊlɩ Ludwig van Beethoven kɛ hɔʊ ŋgʊ kɩ-taa nɛ ñɩm nɛ leleŋ yɔ. Ɛ-cɔzɔ kɛ payaɣ se Ludwig van Beethoven nɛ ɛnʊ lɩna-ɩ. Palɩna Flamandi tɛtʊ taa nɛ ɛlɛ ñɛkɛ wendu teyu sɔsɔ nɔɔyʊ. Ɛ-caa, Johann van Beethoven (1740-1792), kɛna wenkalɩyʊ nɔɔyʊ. Ɛ-caa ɛnʊ ɛkɛna kʊñɔndʊ nɔɔyʊɛlɛ ɛñɔyʊ sʊlʊm kamaɣ fɛyɩ. Ɛwɛna pana ɖɔɖɔ ɛlɛ ɛcɛyɩ ɛ-tɩ nɛ ɛpazɩ ɛcɔna e-piya yɔɔ camɩyɛ nɛ e-tenezi nakayɩ yɔɔ.
[[Catégorie:!Main category]]
[[Catégorie:Abalaa sɔsaa]]
[[Catégorie:Caama]]
[[Catégorie:Ɛyaa sɔsaa]]
[[Catégorie:Minziiki laɖaa]]
[[Catégorie:Yendu lubiyaa]]
jmwwxnybdaeo2pe73mn2ibwotawcdfo
Machu Picchu
0
3322
15343
15342
2022-01-01T17:43:39Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Machu Picchu.]] ñɩŋgʋ nɛ [[Machu Picchu]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Deleted stops
15342
wikitext
text/x-wiki
Masu Pisu kɛna pʊʊ nakʊyʊ nɛ kɩwɛ [[Peruu|Peeru]] tɛtʊ taa nɛ ŋgʊ tamna Macʊ picʊ nɛ Huwɛna Picu pɛ-hɛkʊ taa. Wilɩyʊ sɔsɔ weyi ɛwalaɣ Yale sukuli sɔsɔʊ taa kɛ Amerika caanaʊ tɔm nɛ payaɣ-ɩ se Hiram Bingham yɔ, ɛyɔɔdaa se Machu Picchu kɛna sɔdʊʊ ŋgʊ payaɣ-kʊ se Pasakʊtɛckɩ yɔ ɛ-ɖɩcayɛ. Aŋja wena awɛ peeɖe yɔ, awɩlʊ se peeɖe ɖooo cɔɔcɩnaa coka kaawɛɛ.
Ŋjɛyɛ ɖɩnɛ ɖoo kewiyaɣ ŋga payawaɣ-kɛ se Inka yɔ kaalɩwatʊ taa kɛ kaawɛɛ. Alɩwaatʊ ndʊ weyi payaɣ-ɩ se Bingham yɔ ɛɛwɛɛ ɛkalʊ takayaɣ nakayɩ lɛ ɛnaa se cokiye naɖɩyɛ wɛ nɛ pɔkɔɔ pañɩ-ɖɩ na palɩɩ ɖɩ-yɔɔ. Kɩ-tɛ kajʊka nɛ ɛzɩma takayɩsɩ maya ma ku-yɔɔ kɛ tɔm sɔsɔtʊ yɔ piyebina nɛ keteŋga kpeekpe yɔɔ kɩkɛna ɛsɩyɛ egbena loniye sɔsɔyɛlona tɩŋga ɛsɩndaa. Piyebina nɛ kpaɣ ɖooo pɩnaɣ 1983 kɛ mbu yɔ, keteŋga kpeekpe ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩcɔŋna ɛsɩnda wobu, tɔsʊʊ nɛ ɛsɩyɛ egbena nɛ payaɣ-ɖɩ [[UNESCO ŋgbɛyɛ|UNESCO]] yɔ, ɖɩkpaɣ Masu Pisu nɛ kɩɖʊ-ɖɩ kɩ-pɩlɩʊ taa.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Matʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Amerika]]
[[Category:Ameriki nɛ hadɛ kiŋ wandamm]]
[[Category:Peruu]]
oh5spo9lmwl8nmzu8s3qcgil4uhyfgu
Mao Zedong
0
3323
18504
18503
2025-05-15T05:39:51Z
Onuphriate
5375
18504
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Ɖajaa Mao Zedong
|image =
|px = 190
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = [[Siini (Chine)|Siini]]
|Ɛ-tʋmɩyɛ = Ɛjaɖɛ ñʋʋdʋ
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = Shaoshan, Hunan egeetiye taa
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = 26 wiye, Saŋayɩŋ fenaɣ, 1893
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ = 9 wiye, Salaŋ fenaɣ, 1976
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ =
|E-nesi ñɩɣʋ = 漢字2.jpg
}}
'''Mao Zedong''' kɛna [[Siini]] ɛjaɖɛ taa sɔdʊʊ nakʊyʊ nɛ sɔɔjanaa ñʊʊtʊ. Palʊla-ɩ saŋgayɩŋ fenaɣ kɩyakʊ 26 pɩnaɣ 1893 kɛ Sinii ɛjaɖɛ taa nɛ ɛsɩ salaŋ fenaɣ kɩyakʊ nakʊ pɩnaɣ 1976 kɛ [[Peekɛɛ]] tɛtʊ taa, ɛɛwɛna pɩnzɩ 82. Ɛnʊ lɩzɩna ŋgbɛyɛ ndɩ payaɣ-ɖɩ se Sinii ɛjaɖɛ kɩkpɛndɩyɛ yɔ nɛ ɛkɛna ɖɔɖɔ ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩ-ñʊʊdʊ kpaɣna pɩnɑɣ 1949 pʊkɔɔ pɩsɩɩna ɛ-sɩm pɩnaɣ 1976.
Sinii ɛjɖɛ taa ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ-ɖɩ se Kpɛndɛ ŋgbɛyɛ lɩmaɣzɩyɛ ŋgbɛyɛ kewitu yɔ, ɛwɛ nɔɔ yɔɔ lɩzɩyaa taa. Mao Zedong yaa '''Mao Tsé-Toung''' kɛna weyi ɛmaba ɛ-laŋgɩyɛ taa nɛ ɛtɔ se Sinii ɛjaɖɛ lɛ, ɖɩkɛna samaɣ lɩzʊ ɛjaɖɛ kɛ aloma fenaɣ kacalaɣ wiye Pekɩŋ tɛtʊ taa pɩnaɣ 1949. Pɩla mbʊ ɖɔdɔ lɛ, ɛnʊ kɛŋna kacalaɣ tʊ weyi ɛɖɔka Sinii ɛja:d:e nɛ payaɣ se ɛjaɖɛ ñʊʊtʊ yɔ kpaɣ pɩnaɣ 1954 nɛ 1959.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Ɛyaa sɔsaa]]
[[Category:Abalaa sɔsaa]]
[[Category:Siini]]
[[Category:Politiki laɖaa]]
4ppjiyqwhjs27hns3eb8svlc0z17j18
Ñiɣlɩm lubu tʊmɩyɛ
0
3324
14739
2020-10-30T09:59:13Z
Shalomjonas
154
Métallurgie
14739
wikitext
text/x-wiki
Ñiɣlɩm yaa ñɩɩtʊ lubu tʊmɩyɛ kɛna lɔnzɩnɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa pañɩnʊ nɩɩtʊ ɖɩlɩyɛ, tɩ-wɛtʊ, tulubu, tu-ɖoŋ, tɩ-laasɩ nɛ tɩ-cʊndʊlʊ. Pɩɖɛʊ poliŋ kɔyɔ, tʊmɩyɛ nɖɩ ɖɩ-taa poluki ñɩɩtʊ mbʊ yɔ, pɩcakɩ ñɩɩtʊ ndʊ tu-lubu yɔɔ ɖeke.
Ɛyʊ weyi ɛlakɩ ñɩɩlɩm lubu tʊmɩyɛ yɔ, paya-ɩ se ñɩɣlɩm tʊmɩyɛ laɖʊ yaa ñɩɣlɩm yɔ tʊmɩyɛ laɖʊ. Ɖooo pɩnzɩ mɩnɩʊ fɛyɩ pɩnzɩ mɩnɩŋ nɛɛlɛ kɛ mbʊ yɔ, mbʊ payaɣ se ñɩɣlɩm lubu yɔ, pʊ-tɔbʊʊ lɩzʊ lɛɣza pazɩ. Pɩkpaaʊ nɛ kolaa nɛ pɔ-lɔnzɩnɖɛ kɛ nɩɣtʊ yɔɔ yɔ, nɩɣlɩm tʊmɩyɛ pɩsa lɔnsɩnɖɛ tʊmɩyɛ kɛ alɩwaatʊ ndʊ nɩɣtʊ ndʊ ti-lubutu lɛɛzɩ yem kpɛlɩ yɔ.
Pɩla mbʊ lɛ, tʊmɩyɛ nɖɩ ɖɩpɩsɩ kaɖaɖa yaa kpababa nɩɣla tʊma, nɩɣtʊ kihilitinau ñɩnɖɛ nɛ nɩɣlɩm pɩsatʊ tɔʊ pʊkɔɔ pɩtalɩ mbʊ payaɣ lɛɛlɛɛ se nɩɣtʊ sɩm tʊma labʊ yɔ. Pɩkpaaʊ nɛ mbʊ yɔ, ñɩɣtʊ tʊmɩyɛ ɖɩnɛ ɖɩkaŋ nʊʊ nɛ ñɩma lubutu lɔnzɩnɖɛ taa, ñɩɣtʊ mɛɛdʊʊ tʊma sɔsɔna, ɛsɔtaa lɔɔɖa tʊma, ladiɖiki tʊma ndɩ ndɩ, kuduyiŋ maʊ, lɔɔɖa nɛ kpokponaa lubutu nɛ pɩtaa pee ñɩnʊ tʊma.
47h0wloajcqxrcxv9dyi25b7pwb80o0
One World Trade Center
0
3325
15356
15355
2022-01-01T18:19:38Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[One World Trade Center.]] ñɩŋgʋ nɛ [[One World Trade Center]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Deleted stop
15355
wikitext
text/x-wiki
[[File:OneWorldTradeCenter.jpg|thumb|OneWorldTradeCenter]]
[[File:One WTC construction 16 June 2013.JPG|thumb|One WTC construction 16 June 2013]]
[[File:1 WTC Feb 2013 (3).jpg|thumb|1 WTC Feb 2013]]
One World Trade Center kuduyu sɔsɔʊ nakʊyʊ nɛ kɩwɛ [[Etaazuunii]] ɛjaɖɛ taa, [[Niyuu Yɔrɩkɩ]] tɛtʊ taa. Patasʊ-kʊ yaʊ ɖɔɖɔ se laŋhɛzɩyɛ (Freedom tower). Kuduyiŋ sɔsɔŋ tɛ kpalahusi lʊya mba pama One World Trade Center kʊnɛ yɔ pa-taa kɔyɔ: David Childs (Skidmore, Owings and Merrill nɛ kɩ-tɛ tamaɣ laɖʊ kɔ yɔ WSP Cantor Seinuk.
Papaɣzɩ kʊduyu kʊnɛ maʊ [[ɖomaɣ fenaɣ]] kɩyakʊ 27 pɩnaɣ 2006 nɛ pɛtɛm-kʊ maʊ [[agoza fenaɣ]] hiu ŋgʊ wiye pɩnaɣ 2013. Ɛlɛ [[kamɩŋ fenaɣ]] kɩyakʊ naatozo ŋgʊ wiye pɩnaɣ 2014 kɛ patʊla kɩ-nɔnɔsɩ. Liidiye nɖɩ pamana-kʊ yɔ, patɩma ɖɩ-ñʊ kɛ ɖomaɣ fenaɣ 2012 ɛlɛ panaa se pɩtalʊ ɛzɩ tɔɔlarɩnaa kɛ miliyarinaa 3,9 yɔ.
Kʊdʊyʊ sɔsɔʊ kʊnɛ palakɩ kɩ-taa tʊma sakɩyɛ nɛ a-taa kɔyɔ: ansayɩ tʊma ndɩ ndɩ ɖɩlaɖɛ, keteŋga kpeekpe yɔɔ dɔm tʊma yaa ɛzɩ ɖamalaŋgata lɩmaɣza ndɩ ndɩ naʊ nɛ kuduyiŋ sɔsɔŋ kpalahusi. Wondu ndʊ pamana kuduyu ŋgʊ yɔ ɩnʊ yɔ: kaɖaɖa ñɩɣla, ñɩɣla wona awɛ ɖoŋ camɩyɛ yɔ nɛ a-taa fɛyɩ pɔŋ yɔ nɛ alʊmɩnɩyɔm.
Kuduyu kʊnɛ kɩ-kʊyɩmɩŋ taa talɩ ɛzɩ mɛtanaa 417 yɔ nɛ sizika ɖalakɩŋ taa ñamaɣna mɛtanaa 546. Kpaagba kuduyu kʊkʊyɩmɩŋ taa wɛ ɛzɩ mɛtanaa 541,3 piyele kɩ-tɛ walanzɩ kɛlɛ 325279 m2. Ɛsɔtaa nʊmʊŋ kpɛnda 104 piyele tɛtɛɛ kkuduyiŋ ñɛwɛ kagbnzɩ. Ñɩɩtʊ kɩkpazɩŋ wɛ 73.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Matʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Amerika]]
[[Category:Etaazuunii]]
aqwn0zroz3xsl0fjo91l5r98gomruiu
Ɔrgɩ
0
3326
14741
2020-10-30T10:18:49Z
Shalomjonas
154
Orgue
14741
wikitext
text/x-wiki
Ɔrgɩ kɛna cɩmʊ ŋgʊ pamakɩ-kʊ nɛ wondu lɩʊna heelim taa yɔ. Polukuu-kʊ yɔ pakpakʊ kɛŋgɛnaa yaa kɔɔkasɩ sakɩyɛ ndɩ ndɩ nɛ pɛkpɛndɩna wendu teu tɛlɛnzɩ cabɩ pɩtasɩna nesi ɖɩtamɩyɛ nɛ naŋgbanzɩ ɖɩmabɩyɛ poyozi nɛ polubu-kʊ. Ɔrgɩ kɛna ɖɔɖɔ wendu teu wonu ŋgʊ pamakɩ-kʊ nɛ kɩlɩzʊ witu ndɩ ndɩ yɔ. Ɔrgɩ naa nabayɩ wɛɛ ɛlɛ papa mabɩtʊ wɛna ndɩ mbʊ pʊyɔɔ yɔ pɩtɛkɛna nesi nɛ naŋgbanzɩ ɖeke pamakɩna-wɛ.
Nabʊyʊ taa lɛ peziduna hɩsɩ yaa ñɩɩtʊ ndʊ pataŋ tɩ-yɔɔ kɛ wendu ndɩ ndɩ ndʊ pɛtɛma teu yɔ ti-nimasi yɔ. Nabayɩ wɛɛ ɖɔɖɔ lɛ pɛtɛ tɛlɛnzɩ wala wandam wandam pɩkɩlɩ lɛɛna. Pɔcɔna siŋŋ kɔyɔ kacalaɣ ɔrgɩ lɛ Kirɛkɩ tɛtʊ taa-tʊ, Alexandrie, Ctésibios calɩna-kʊ lubu ɖooo pɩnzɩ mɩnɩŋ naatozo taa taa pʊcɔ palʊlʊʊ Yesu. Kacalaɣ ñɩŋgʊy ŋgʊ lɛ lɩm kɛ ɛɖʊwaɣ nɛ alɩwaatʊ ndʊ ɛma lɛ lɩm mbʊ piyeki nɛ pitilu camɩyɛ.
Tʊkaɣ ŋga kɛwɛ ɔrgɩ nɛ wendu teu wondu ndɩ ndɩ yɔ tɩɖɔwa mbʊ pʊyɔɔ yɔ, papɩzʊ polu ɔrgɩ nɛ kɩpaɣlɩ ɛzɩ kuduyu yɔ. Nimaɣ kɩmabaɣ ŋga kɛwɛna nimaɣ wayɩ yɔ kɩpɩzʊ katalɩ ɛzɩ mɛtana naalɛ nɛ cɛjɛsɩ lʊbɛ yɔ nɛ kɩwayɩ nɛ kɩ(taa ñabɩzʊ pɩtalɩ mɛtanaa lʊbɛ nɛ hɔɔlʊʊ yɔ. Ɔrgɩ ɖeke pɩzʊna kɩhɛzɩ wendu teyaa sɔsa laŋga mbʊ pʊyɔɔ yɔ kɩwɛ tɛlɛnzɩ pɩɖɛɛ; naalɛ yɔɔ nɛ sɩzʊ sɩtalɩ ɛzɩ lʊbɛ yɔ. Pɩtasɩ ɖɔɖɔ lɛ ɔrgɩ ɖekɛ kɛŋna ɖeɖe nɛ sɔnɔ tɛlɛŋga ŋga kɛwɛna nesɩ nɛ naŋgbanzɩ ɖɩmaɖɛ yɔ.
15wglgnty85w6fbqwjgdbmlrc23i20n
Orville nɛ Wilbur Wright
0
3327
18530
17970
2025-07-13T16:24:08Z
JayCubby
5402
([[c:GR|GR]]) [[File:Wright-Glider-LC-DIG-ppprs-00571.jpg]] → [[File:1901 glider being flown as a kite (cropped).jpg]] higher quality
18530
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Orville nɛ Wilbur Wright
|image = Orville Wilbur Wright.jpg
|px = 190
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = [[Etaazuunii (États-Unis)|Etaazuunii]]
|Ɛ-tʋmɩyɛ =
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ =
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ =
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ =
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ =
|E-nesi ñɩɣʋ =
}}[[Fichier:Orville_Wright.jpg|vignette|Orville Wright]]
[[Fichier:Wilbur_Wright.jpg|vignette|Wilbur Wright]]
[[Fichier:Kitty_hawk_gross.jpg|vignette|Kitty hawk gross]]
[[Fichier:1901 glider being flown as a kite (cropped).jpg|vignette|Wright-Glider-LC-DIG-ppprs-00571]]
Ɛyaa nabɛyɩ wɛna naalɛ nɛ pañɩɩna ɖama nɛ pala tʊmɩyɛ sɔsɔyɛ naɖɩyɛ. Payaɣ kacalaɣtʊ se Orville Wright nɛ palʊla-ɩ [[kɩyɛɛna fenaɣ]] kɩyakʊ 19 pɩnaɣ 1871 nɛ ɛsɩ [[kɔlaɣ fenaɣ]] 30 wiye pɩnaɣ 1948, ɛɛwɛna pɩnzɩ 76. Naalɛ tʊ yɔ Wilbur Wright. Palʊla ɛlɛ kɛ [[ɖomaɣ fenaɣ]] kɩyakʊ 16 pɩnaɣ 1867 nɛ ɛsɩ [[agoza fenaɣ]] 30 wiye pɩnaɣ 1912 ɛɛwɛna pɩnsɩ 45. Panaalɛ mba kɛna [[Etaazuunii|Amerika]] taa [[ɛsɔdaa lɔɔɖɩyɛ|ɛsɔdaa lɔɔɖa]] lubu nɔsɩ yɔɔ mba. Pɛkɛ ñɩnɩyaa, tamasɩ lɩzɩya, lɩmaza lɩzɩya, tigila sɩya nɛ ɛsɔdaa lɔɔɖa saya. Ɛsɔdaa lɔɔɖa wena poluba yɔ avɛyɩ ɛzɩ wena awɛ nɛ panaɣ yɔ.
Lɔɔda ana ayɔɔ tosuli kʊɖʊ kʊɖʊ ɛlɛ a-yɔɔ wɛ haaa. Pɩnaɣ 1900 kɛ papaɣza ɛsɔdaa cɔʊ kpɛɛɛ kpɛɛɛ pɩkɔɔ pɩsɩɩna pɩnaɣ 1903, nɛ lɔɔɖa wena poluba yɔ, paɖʊ a-taa kɛ ciidu ñɩyʊ. Mba payaɣ-wɛ se Wright waa kɛ mbʊ yɔ, pɛkɛ Dayitɔ tɛtʊ taa ɛyaa, Ohiyo egeetiye taa, Etazunii ɛjaɖɛ taa. Peeɖe patɔla [[cɛɛcɛ|cɛɛcɛɛnaa]] kiziŋjaku. Ɖalaa pɩnɛ pɛkɛna lɩmaɣza lɩzɩya nɛ pa-ñʊŋ taa nɛ lɛɛtʊ kamaɣ fɛyɩ mbʊ pʊ-yɔɔ, ɛsɔdaa lɔɔɖa luɖa, Otto Lilienthal yaa Octave Chanute, kɛ patɩɩzɩna nɛ pɩla poluba ɛsɔdaa lɔɔɖɩyɛ nɖɩ pɛkɛdʊ ɖɩ-tɔm yɔ.
[[Catégorie:!Main category]]
[[Catégorie:Ɛyaa sɔsaa]]
[[Catégorie:Abalaa sɔsaa]]
[[Catégorie:Etaazuunii]]
[[Catégorie:Lɩzɩyaa]]
r0x4cylfapiulo7j9wz38h9t2sn5nm5
Ovide
0
3328
15365
15364
2022-01-02T15:44:43Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Ovide.]] ñɩŋgʋ nɛ [[Ovide]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Deleted stop
15364
wikitext
text/x-wiki
[[File:Ex P. Ovidii Nasonis Metamorphoseon libris XV.tif|thumb|''Metamorphoses'', 1643]]
Palʊla Ovide kɛ [[lakɩŋ fenaɣ]] nɛɛlɛ pinaɣ 43 taa pʊcɔ palʊlʊʊ Yesu kɛ Sʊlʊmona tɛtʊ taa nɛ ɛsɩ [[ɖomaɣ fenaɣ]] kɩyakɩŋ 17 nɛ 18 pa-taa pɩnaɣ ɛlɛ ɛ-tɛ hɩɖɛ sɔsɔyɛ kɔyɔ Publius Ovidius Naso. Ɖooo ɛzɩ ɛkʊyʊ ɛ-tɛtʊ taa nɛ ɛɖʊ kʊyʊ kɛ Tomisi tɛtʊ taa, denɖe payaɣ sɔnɔtaa se Rumani yɔ.
Ɛkɛ keesi nɛ cɩmɩŋ maɖʊ nɛ ɛ-takayɩsɩ nzɩ pakɩla-sɩ sɩm yɔ, sɩ-taa kɔyɔ: Ɛzɩma pɔsɔɔlʊʊ yɔ (L'Art d'aimer) nɛ Tomnaɣ lɛɛzʊ (Métamorphoses). Ɛzɩma ɛ-mɔʊ ɖɛ cɛŋŋ yɔ, pɩ-yɔɔ yɔɔ pakʊma-ɩ hɩɖɛ se Naso. [[Jules César]] sɩba nɛ pɩla pɩnaɣ ɛlɛ palʊla Naso nbɛ alɩwaatʊ ndʊ Auguste kpikpa kewiyaɣ nɛ ɖoŋ nɛ tɛtʊ nʊʊtʊ lɩzʊ nɛ samaɣ yɔ nɛ kewiyaɣ ɛjaɖɛ lɛ, Ovide kaakɛ pɩɣa evelo. Auguste ñasɩba nɛ pɩlakaɣ pɩnzɩ ɛzɩ naatozo lɛ, Ovide ñatɩŋ ɛ-wayɩ.
Palɩla-ɩ ñɩm hɔʊ taa nɛ ɛnʊ ɖɔɖɔ mbʊ yɔ ɛwaa ñɩm mbʊ pʊ-yɔɔ. Ɛlaba e-sukuli kɛ [[Roma]] tɛtʊ taa nɛ peeɖe ɛkpɛlɛka nɔɔ leleŋ yɔɔdaɣ nɛɛɛwɛna pɩnzɩ 18 lɛ, ɛ-caa sɩna-ɩ nɛ ɛɖɛɛ nʊmɔʊ nɛ ewolo [[Atɛnɩ]] tɛtʊ taa. Ɛ-nʊmɔʊ kʊnɛ kɩpaza kɩɖʊkɩna-ɩ pɩkɩlina ɛ-takayɩsɩ nzɩ ɛma yɔ, pɩkɩlɩna ŋga ɛyaa se Tomnaɣ lɛɛzʊ yɔ (Les Métamorphoses).
[[Category:!Main category]]
[[Category:Keesi maɖa]]
[[Category:Itaalii]]
58kqr2t3g20kxbbwvr6vn89v7h9q4g2
Pablo Picasso
0
3329
15373
15372
2022-01-02T16:01:30Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Pablo Picasso.]] ñɩŋgʋ nɛ [[Pablo Picasso]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Deleted stop
15372
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Pablo Picasso
|image = Portrait de Picasso, 1908.jpg
|px = 190
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = [[Fransɩɩ (France)|Fransɩɩ]]
|Ɛ-tʋmɩyɛ = Keɖeyaɣ laɖʋ
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = Malaga, [[Ɛsipaañɩ (Espagne)|Ɛsipaañɩ]]
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = [[Aloma fenaɣ]] kɩyakʋ 25 n̄ɩŋʋ wiye, pɩnaɣ 1881
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ = Mougins, [[Fransɩɩ (France)|Fransɩɩ]]
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ = [[Ɖomaɣ fenaɣ]] kiyakʋ 8 n̄ɩŋʋ wiye, pɩnaɣ 1973
|E-nesi ñɩɣʋ = Picasso Signatur.jpg
}}
[[File:Pablo picasso 1.jpg|thumb|Ɖajaa Pablo Picasso (1962)]]
Palʊla Pablo Picasso kɛ [[aloma fenaɣ]] kɩyakʊ 25 pɩnaɣ 1881 kɛ Malaga tɛtʊ taa, [[Ɛsɩpaañɩ|Ɛsɩpañɩ]] ɛjaɖɛ taa nɛ ɛsɩ [[ɖomaɣ fenaɣ]] kɩyakʊ litozo wiye pɩnaɣ 1973 kɛ [[Fransɩ]] ɛjaɖɛ taa, ɛɛwɛna pɩnzɩ 91. Ɛkɛna saɣyʊ, kɩlɛmɩŋ lɩzɩyʊ, aŋjaʊnaa luɖu nɛ kayɩyʊ. Palʊla Pablo Picasso nɛ hila wena paya-ɩ yɔ, aɖɔɔ nɛ a-taa kɔyɔ: Pablo, Diego, José, Francisco de Paula, Juan Nepomuceno, María de los Remedios, Crispín Cipriano de la Santísima Trinidad Ruiz y Picasso.
[[File:4203 - Thun - Rathaus - Picasso.JPG|thumb|4203 - Thun - Rathaus - Picasso]]
Ɛ-wilɩya kɔyɔ Pablo, Diego, José, Francisco de Paula, Juan Nepomuceno, María de los Remedios, Crispín Cipriano de la Santísima Trinidad Ruiz Picasso. Pablo wɛna hala naalɛ nɛ payaɣ kajala-tʊ se Olga Khokhlova (1918 - 1955) nɛ naalɛ tʊ yɔ Jacqueline Roque (1961- 1973). Picasso piya kpɛndɩ naatozo: Claude Picasso, Maya Widmaier-Picasso nɛ Paloma Picasso.
[[File:A Picasso.jpg|thumb|Statue by Picasso in the Vondelpark, Amsterdam.]]
[[Category:!Main category]]
[[Category:Ɛyaa sɔsaa]]
[[Category:Abalaa sɔsaa]]
[[Category:Keɖeyaɣ laɖaa]]
[[Category:Ɛsɩpaañɩ]]
3ukxcsxjk4ffuwfmqn9my96vi2ti04d
Partenɔ
0
3330
14745
2020-10-30T10:28:44Z
Shalomjonas
154
Parthénon
14745
wikitext
text/x-wiki
Partenɔ kɛna kpaaŋ ŋgʊ pamana ñɩɣlɩm mbʊ payaɣ-pʊ se ɔɔrɩ yaa sika yɔ nɛ ɖoŋ ihosiye. Kɩkɛna ɛzɩ ɛsɔsɛtʊ nɛ ñɩm kpaaŋ yɔ. Kɩ-tɛ kpalahusi lʊyaa kɔyɔ: Ictinos, Callicratès nɛ Phidias. Pama-kʊ kpaɣ pɩnzɩ 447 nɛ 432 pɛ-hɛkʊ taa pʊcɔ palʊlʊ Yesu. Kɩ-kʊyɩmɩŋ taa maɣna mɛtanaa ɛzɩ 13,72 yɔ. Partenɔ hɩɖɛ ɖɩnɛ ɖɩlɩna grɛkɩ tɛ kʊnʊŋ taa nɛ pʊtɔbʊ se hala aɖama ɖɩsʊyɛ yaa pɛla mba patasɩmda abalʊ yɔ peɖeɖe.
Partenɔ kɛna ɖooo lɔŋ taa Grɛkɩ tɛtʊ taa kpaaŋ sɔsɔʊ nakʊyʊ nɛ kʊ-tɔbʊ se pɛlaa cɩŋgɩlɩm ɖɩsʊyɛ. Partenɔ kʊnɛ ɛgɔlɔmɩyɛ halɩñɩnɖɛ nɖɩ payaɣ-ɖɩ se Athéna yɔ nɖɩ paɖʊ hɩɖɛ nɛ paya-kʊ nɛ ɛ-hɩɖɛ. Halɩɛsɔ ɛnɛ kɛ Atɛɛnɩ taa mba kpaɣ ɛzɩ pɔ-yɔɔ kandɩyʊ yɔ.
Partenɔ kʊnɛ kɩkɛna ɛyaa katɩɩzɩnaʊ pʊyʊ mbʊ tuuɖe taa mba kpakʊ nɛ panɩɩzʊna nɛ pamaɣ nabʊyʊ yɔ. Ŋgʊ kʊdʊyɩŋ kpalahusi lʊya cɔŋna nɛ pamaɣ kpaamɩŋ sɔsɔŋ ɛzɩ politiki kʊjɔŋ, paɣtʊ lɩzɩya, tɔm ɖɩhʊyɛ yaa ɛsakuliye ɖeɖe, takayɩsɩ ɖɩkalɩyɛ, tɔsʊ nɛ ɖooo lɔnda keɖeya wondu, liidɩya kookasi taa kpelasɩ ɖɔɖɔ yaa tʊma sɔsɔna taa kpelasi lubu.
33ifebbtm5jkrylmhoanxzaegxf2vec
Petra
0
3331
15747
14746
2022-01-17T18:42:13Z
Gnangbade
58
photos, links
15747
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Petra_Siq,_entrance_to_the_ancient_Nabatean_city_of_Petra,_Jordan.jpg|vignette|Petra Siq, entrance to the ancient Nabatean city of Petra, Jordan]]
[[Fichier:The_Monastery,_Petra,_Jordan6.jpg|vignette|The Monastery, Petra, Jordan6]]
Petra kɛŋna mbʊ ɖooo [[Krɛsɩ|Krɛkɩ]] caanaʊ taa payawaɣ se kaaʊ yɔ nɛ kɩkɛna tɛtʊ sɔsɔtʊ natʊyʊ tɩwɛ Yɔrdani. Peeɖe kɛŋna tɛtʊ ndʊ tɩ-taa lone nɖi ɖɩ-taa ɖenɖe pɩkɩlʊ hɔm ɛsɩyɛegbena tɩna yɔ. Edomiti mba calɩna-kʊ maʊ ɖooo kɩbɩŋjaazɩ taa ɛzɩ pɩnzɩ mɩnɩŋ litoozo taa kɛ mbʊ yɔ pʊcɔ palʊlʊ Yeesu.
Pɩnzɩ mɩnɩŋ loɖo taa mbʊ yɔ lɛ, ɛyaa mba payaɣ-wɛ se Nabatɩ mba yɔ pɛlɛɣ-wɛ nɛ pamʊ-kʊ. Nabatɩ mba yebina nɛ Petra kʊnɛ kɩpazɩ kɩɖɛɛna ɛsɩnda mbʊ pʊ-yɔɔ yɔ paama-kʊ kpaŋnɩŋ caaya mba powokaɣna sɔzɩŋ pɛ nɛ sɔzɩŋ tɩŋ pee nɛ ñɩɣtʊ ndɩ ndɩ kɛ Arabii nɛ hadɛ, [[Egipiti]], [[Siirii]] nɛ [[Mediteranee Teŋgu|Mediteranee]] yɔ.
Ɖɛ-tɛ alɩwaatʊ tʊnɛ tɩ-tɛ pɩnzɩ mɩnɩŋ litoozo taa ɛzɩma tɛtʊ ñamsʊ nɛ ti-selu nɛ haba lɛɛzʊ yebina nɛ petra kʊnɛ papaɣzɩ kʊ-yɔɔ sɔʊ pazɩ pazɩ pɩkɔɔ pɩsɩɩna kʊ-tɔm tɛŋgɛla. Kɩ-tɛ alɩwaatʊ ta ɛyaa mba paapɩzɑɣ se pacaɣ kɩ-tɛɛ yɔ, patalaɣ ɛzɩ 25 000 yɔ. Ɖooo ɛzɩ pɔsɔʊ kʊ-yɔɔ, [[Suwiisi]] taa ɛjaɖɛ tɔm takɩyʊ weyi paya-ɩ se Jean Louis Burckhardt ɖaanɩna-kɩ yɔɔ lɩʊ pɩnaɣ 1812.
[[Fichier:Great_Temple_of_Petra_02.jpg|vignette|Great Temple of Petra 02]]
Petra kʊnɛ ɛzɩma kɩ-taa kudʊyiŋ sakɩyɛ wɛɛ nɛ kaaŋ ɖeke pasaɣa yɔ, piyebina nɛ paɖʊ kɩ-hɩɖɛ [[UNESCO ŋgbɛyɛ|UNESCO]] pɩlɩʊ taa se kʊjɔŋ kʊnɛ kɩkɛna lone nɖɩ ɖɩ-taa ɛsɩyɛegbena tɩnaa pɩsʊ powolo faaa nɛ pɔcɔna nɛ pɩkɛdɩna-wɛ nɛ payɩkɩ camɩyɛ yɔ. Pama kɩ-hɩɖɛ [[saŋayɩŋ fenaɣ]] looɖo wiye pɩnaɣ 1985.
jqxvkfg1wjdzrqmsbxw2gx7gdnmg3s6
Kɩlɛmɩŋ lɩzʊʊ
0
3332
15330
15329
2022-01-01T17:34:09Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Kɩlɛmɩŋ lɩzʊʊ.]] ñɩŋgʋ nɛ [[Kɩlɛmɩŋ lɩzʊʊ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Deleted stop
15329
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Beautiful_machine_(23115346412).jpg|vignette|Beautiful machine (23115346412)]]
[[Fichier:MelvL_P1040153_(5730856146).jpg|vignette|MelvL P1040153 (5730856146)]]
[[Fichier:1-ROBOT_ROYAL_II_W_TEWE_35-200mm_zoom_viewfinder.jpg|vignette|1-ROBOT ROYAL II W TEWE 35-200mm zoom viewfinder]]
Kilɛmɩŋ lɩzʊʊ kɛna lakasɩ ndɩ ndɩ nzɩ ɛyʊ kpakʊ ɛkpɛndʊ nɛ nʊmɔŋ weyɩ ɛtɩŋgʊ pɩnɛ wondu ndʊ ɛkpeɣlʊ nɛ ɛpɩzɩ ɛma yaa ɛsʊzɩ natʊyʊ yaa kɩlɛmɩŋ nɩɩyɛ kɛ ñɩɣyʊ, takayaɣ yaa nimaɣnakayɩ yɔɔ yɔ. Kɩlɛmɩŋ lɩzʊʊ kɛna ɖɔɖɔ fotonaa mba ɛyʊ lɩza nɛ ɛna-ɩ yɔ.
Kɩlɛmɩŋ lɩzʊʊ tɩŋna lɛɛzʊtʊ kɩkam sakɩyɛ yɔɔ, kpɛlɛkʊʊ nɛ ñɩnʊ sakɩyɛ yɔɔ pɩlɩɩna mʊndʊsʊʊ nɛ naʊ kpɛlɛkʊtʊ taa. Pɩlɩna ɖɔɖɔ ladiɖiki mɩŋ yɔɔ pɩna kpɛlɩ kpɛlɛkʊʊ pʊ-yɔɔ nɛ sawʊla nɛ aseela tɔm kpɛlɛkʊtʊ nɛ tɩ-maʊ kɛ ñɩɣtʊ yɔɔ
Kacalaɣ kɩlɛmʊʊ ŋgʊ palɩzaa yɔ, pɩɩkɛna pɩnaɣ 1780 nɛ ñɩnɩya sakɩyɛ kaatɛma tʊma labʊ pʊ-yɔɔ. Aristote nɛ ñɩnɩyʊ kɩfalʊ weyi ɛɖa lɩzʊʊ mʊndʊsʊʊ nɛ naʊ yɔ, Ibn al-Havtham, patʊma yebina nɛ lalaa tɩŋna pʊyɔɔ nɛ kɩlɛmɩŋ lɩzʊʊ ɖɛɛna ɛsɩnda. Pakpaɣ takayaɣ hayʊ ŋgʊ kɛwɛ kpɛzɛlɛɛ yɔ pekpiyi-kʊ nɛ patʊlɩ pɔʊ fɩɩɩ nɛ panaɣ kɩlɛmɩŋ ɛlɛ e-tulinda.
Ñɩɣlɩm pɩsʊʊ tʊmɩyɛ laɖa ñɩna nɛ pana se mʊndʊsʊʊ pisuu liidiya ñɩɣlɩm. Pʊ-yɔɔ kɛ pɩnzɩ 1780 taa, Jacques Charles pɩza nɛ ɛlɩzɩ kacalaɣ foto nakʊyʊ ɛlɛ kɩtalɩɩ camɩyɛ. Ñɩniya naatozo panɛ pɔ-yɔɔ kɛ pɩna 1826 taa Nicéphore Niépce tɩŋna nɛ ɛpɩzɩ ɛlɩzɩ kɩlɛmpɩŋ nɩyɛ nɛ ɩwɛ weewee nɛ lɛɛŋ.
[[Category:!Main category]]
82bk0s6k3b4bv9chd23i54h8255rkmk
Pikolo
0
3333
15420
15418
2022-01-02T18:52:57Z
Gnangbade
58
Added links
15420
wikitext
text/x-wiki
[[File:Piccolo.jpg|thumb|Piccolo]]
[[File:Man in uniform playing piccolo.jpg|thumb|Piikolo tʋ]]
[[File:Sounding range of piccolo.png|thumb|Piikolo étendue]]
Pikolo kɛna [[hɩlaɣ]] nakayɩ nɛ pohosu ka-taa kuhosu nɛ wendu lɩʊ heelim ɛzɩ mbʊ hʊlʊyʊ sɔɔla yɔ. [[Itaalii kʊnʊŋ|Itaali kʊnʊŋ]] taa lɛ, pikolo tɔbʊʊ kɛlɛ se mbʊ pɩwɛ ñɩɩɩ yɔ. Poluba-kɛ nɛ kpoŋgbolo nɛ hɩlaɣ kɛnɛ kɛwɛ hɩsɩ kɩkaɣsɩ pɩlɩʊ taa. Pikolo hɩlaɣ kɛnɛ katatalɩ ɖɑalʊ kɛ hɩsɩ sɔsɔsɩ. Pʊwɛ ɛzɩ hɩlaɣ ŋga payaɣ se halɩ hɩlaɣ kɛ timɖe cɔlɔ yɔ.
Hɩlaɣ kɛnɛ kaapɩzʊ heelim mbʊ payaɣ wɛndu teu taa se do yaa do. Pʊ-tɔbʊʊ se kaatɩlʊ nɛ kewuu hoŋŋ. Ɛzɩ hɩsɩ lɛɛsɩ wɛʊna hɔɔlɩŋ ndɩ ndɩ yɔ, pikolo fɛyɩna mbʊ. Hɔɔlɩŋ naalɛ ɖeke kɛwɛna: nɔɔ nɛ hɔɔyɛ. Pasaɣ-kɛ nɛ kpoŋgbolonaa yaa tɩŋ pɩkɩlɩna tɩʊ ŋgʊ payaɣ-kʊ se ebɛnɩ, nɛ kɛwɛ ɖoŋ kaŋkaŋ nɛ kibi pindimm, ñɩɣtʊ pɩkɩlɩna liidiya ñɩɣyʊ.
Yee pɩkɛna ɛzɩ kpɛlɛkʊ taa kɔyɔ, papɩzʊ pasaɣ-kɛ nɛ tɩʊ pɩndʊ. Pɩlaba pɩnzɩ ɛzɩ 200 yɔ pikolo hɩlaɣ kɛnɛ kɔtɔyʊ yɔ. Yee ɛyʊ ɛsɔɔla se elu wendu natʊyʊ nɛ petee-tʊ pikolo taa lɛ, pɩwɛɛ se ɛma-tʊ cɛcɛyaɣ lutoozo ŋga yɔɔ nɛ pɩsa nɛ pikolo-tʊ nɛ hɩsɩ sɔsɔsɩ tɩnaa papɩzɩ pakalʊ nɛ petisuna-ɖama camɩyɛ.
Hɩlaɣ kɛnɛ kewu hoŋŋŋ yaa pɩɩbɩɩ nɛ mbʊ yekɩna nɛ paa ɛyʊ ɛɛwɛ aŋganda sakɩyɛ yaa cɩmɩŋ ndɩ ndɩ taa kɔyɔ, pikolo taŋ kɛ ŋnɩʊ camɩyɛ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Minziiki]]
[[Category:Minziiki wondu]]
hrr6i5yv5wh5in80hfowqbhizzu5ey8
Pierre Curie
0
3334
15387
15386
2022-01-02T18:25:37Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Pierre Curie.]] ñɩŋgʋ nɛ [[Pierre Curie]] ñɩŋgʋ yɔɔ
15386
wikitext
text/x-wiki
[[File:Pierre Curie by Dujardin c1906.jpg|thumb|180px|right|Pierre Curie]]
Palʊla Pɩerre Curie kɛ [[agoza fenaɣ]] kɩyakʊ 15 wiye pɩnaɣ 1859 [[Fransɩɩ]] ɛjaɖɛ taa nɛ ɛsɩ peeɖe ɖɔɖɔ [[ɖomaɣ fenaɣ]] kɩyakʊ 19 pɩnaɣ 1906. Ɛkɛna tomnasɩ ɖɔnɛ kpɛlɛkɩyʊ nɛ pasɩmna-ɩ nɛ tʊmɩyɛ nɖɩ ɛlaba pɩlɩɩna cɛkasɩtɔʊ tʊmɩyɛ ɖeɖe, nɛ ñɩɩtʊ hɔm kpɛlɛkɩtʊ tʊmɩyɛ. Pierre nɛ ɛ-asɛyʊ [[Marie Curie]] pɛkpɛndɩna nɔɔ kʊɖʊmaɣ nɛ pañɩnɩ cɛkasɩtɔʊ tʊmɩyɛ nɛ mba ɖɔɖɔ pɛkɛŋna tʊmɩyɛ nɖɩ ɖɩ-calaɣ mba. Piyebina nɛ pɩnzɩ 1903 taa paha-wɛ tomnasɩ pɩsʊ tʊma samtʊ nimiyɛ kacalaɣ hɔɔlʊ nɛpakazɩ lɛɛkʊ nɛ pɛcɛlɛ-kʊ Henri Bequerel, ɛlɛ tɛ mamaaci tʊma sɔsɔna wena ɛlaba pɩlɩɩna cɛkasɩtɔʊ tʊmɩyɛ nɖɩ wiliʊ sɔsɔ Henri Beduerel yɔ.
Payaɣ Piere Curie caa se Curie. Ɛkɛlɛ ɖakʊta nɛ ɛwɛ ɛsɔdɔm taa pɩyɩyʊ lɩmaɣzɩyɛ ŋgbɛyɛ taa nɛ palʊla-ɩ pɩnaɣ 1827 nɛ ɛsɩ pɩnaɣ 1910. E-ɖoo kɔyɔ Sophie-Claire Depouilly. Alʊla ɛlɛ pɩnaɣ 1856 nɛ ɛsɩ pɩnaɣ 1941. Pɩerre Curie tɛfɛyɩ naŋgbaŋgaɣ kɛ sukuli nakʊyʊ taa, ɛlɛ ɛ-caanaa nɛɛ-ɖɩwaa taa ɛ-taabalʊ nɔɔyʊ, ɖa-caa Bazille. Pawɩlaɣ-ɩ akɔntanaa labʊ mbʊ yebina nɛ ɛpazɩ ɛsɔɔlɩ pɩtɛ lakasɩ nɛ pʊyɔɔ yɔɔ kɛ ɛwɛɛna pɩnzɩ hiu nɛ looɖɔ lɛ, ewolo sukuli kɩtɛzʊ taa nɛ pahayɩsɩ-wɛ nɛ ehiu ɖɔɖɔ. Peeɖe pɩkpaɣnaa nɛ ɛwolo sukuli sɔsɔʊ taa nɛ ɛpaɣzɩ pɩtɛ sukuli labʊ nɛ ɛmʊ takayɩsɩ sɔsɔsɩ sakɩyɛ pɩlɩɩna tomnasɩ pɩsʊ tʊma ñɩnɩʊ yɔɔ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Lɩzɩyaa]]
[[Category:Abalaa sɔsaa]]
[[Category:Fransɩɩ]]
m40q20rhyjznig2l9x6nkh6q4egyawr
Pierre Ier le Grand
0
3335
15382
14750
2022-01-02T18:21:11Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Pierre Ier le Grand.]] ñɩŋgʋ nɛ [[Pierre Ier le Grand]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Deleted stop
14750
wikitext
text/x-wiki
Payaɣ Pierre le Grand hɩɖɛ sɔsɔyɛ se Pierre 1er nɛ palʊla-ɩ agoza fenaɣ kɩyakʊ 30 pɩnaɣ 1672 kɛ Mɔskʊ tɛtʊ taa nɛ ɛsɩ kɔlaɣ fenaɣ kɩyakʊ 28 wiye pɩnaɣ 1725 -Petesiburŋi tɛtʊ kiɖeɖetu taa. Pɩnzɩ 1721 taa kɛ ɛpɩzɩ Rusii ɛjaɖɛ taa wiyao sɔsɔ. Payaɣ ɛ-caa se Alexis 1er nɛ palʊla-ɩ pɩnaɣ 1629 nɛ ɛsɩ pɩnaɣ 1676. Ɛɛkɛ Rusii wiyao ɖɔɖɔ nɛ Pierre 1er ɛnɛ nɛ ɛ-ɖalʊ hɔʊ taa-tʊ, Ivan V paaɖiina Rusii ɛjaɖɛ ɛ-kacalaɣ kewiitu taa, pɩnzɩ 1682 nɛ 1696 taa.
Pɩnaɣ ŋga ɛ-ɖalʊ sɩba yɔ, Pierre 1er ɛnɛ, ɛɖɛɛ nʊmɔŋ ndɩ ndɩ, ɛsʊʊ Erɔpʊ keteŋga ajɛya sakɩyɛ taa nɛ peeɖe ɛnaa se ɛ-ɛjaɖɛ caɣ wayɩ kpem kɛ tɔsʊ tɔm taa. Piyebina nɛ pɩsa nɛ ɛkʊsɩ ɛ-ɛjaɖɛ nɛ ɖɩɖɛɛna ɛsɩndaa lɛ, ɛkpaɣ lɩmaza se Rusii ɛsakuliye nɛ ɖɩ-sɔnzɩ ɛwɛɛ ɛzɩ Erɔpʊ ajɛya lɛɛna taa ŋɩnzɩ yɔ. Ɛnʊ ñaɣna pana nɛ ɛyɔkɩ ɛyaa sɔa tindimiye nɛ sɔnzɩ layaa kpeekpe pɩlɩŋ. Pɩla mbʊ nɛ Rusii tɛtʊ pɩsɩ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa ɛyʊ kʊɖʊ;m lɩmaɣzɛ panɩʊ yɔyaa kewiya ɛjɖɛ. Pʊyɔɔ kɛ Pierre le Grand caɣ paa anɩ ɛñʊʊ taa se ɛkɛna Rusii tɛʈʊ taa sɔɖʊʊ sɔsɔʊ.
6g93vqyolljmuuesovnc2cpipy4eda5
Pierre Paul Rubens
0
3336
17998
17948
2024-01-26T16:01:29Z
Odecalchi
4664
17998
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Pierre Paul Rubens
|image = Peter Paul Rubens - Self-portrait - RH.S.180 - Rubenshuis (after restoration).jpg
|px = 190
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = [[Peyibaa (Pays-Bas)|Peyibaa]]
|Ɛ-tʋmɩyɛ = Keɖeyaɣ laɖʋ
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = Siegen, Nassau-Dillenburg, [[Caama (Allemagne)|Caama]]
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = [[Mɩsɩkʋm fenaɣ]] kɩyakʋ 28 n̄ɩŋʋ wiye, pɩnaɣ 1577
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ = Antwerp, [[Peyibaa (Pays-Bas)|Peyibaa]]
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ = [[Agoza fenaɣ]] kiyakʋ 30 n̄ɩŋʋ wiye, pɩnaɣ 1640
|E-nesi ñɩɣʋ = Rubens, Peter Paul 1577-1640 09 Signatur.jpg
}}
[[Fichier:Peter Paul Rubens Peter Paul Rubens - The Artist and His First Wife, Isabella Brant, in the Honeysuckle Bower.korr.jpg|vignette|Peter Paul Rubens Peter Paul Rubens - The Artist and His First Wife, Isabella Brant, in the Honeysuckle Bower.korr]]
[[Fichier:Transfiguration-Rubens.JPG|vignette|Transfiguration-Rubens]]
[[Fichier:Sir Peter Paul Rubens - Daniel in the Lions' Den - Google Art Project.jpg|vignette|Daniel in the Lions' Den 1613-1615 Peter Paul Rubens]]
[[Fichier:Rubens (Ecce Homo).jpg|vignette|Rubens (Ecce Homo)]]
[[Fichier:Peter Paul Rubens - Landscape with a Rainbow - WGA20403.jpg|vignette|Peter Paul Rubens - Landscape with a Rainbow - WGA20403]]
Pierre Paul Rubens wena yatʊ wɛ ndɩ ndɩ. Pɛlɩzɩ yatʊ taa lɛ Pierre Paul Rubens, [[Peyibaa|Neyɛrɩlandɛɛ]] taa lɛ Petrus Paulus Rubens 1 yaa Peter Paul Rubens nɛ Pietro Paolo Rubens. Palʊla-ɩ [[mɩsɩkʊm fenaɣ]] 28 wiye kɛ Siegani tɛtʊ taa pɩnaɣ 1577 nɛ ɛsɩ Anvɛri tɛtʊ ta kɛ [[ɖomaɣ fenaɣ]] kʊyʊʊ wiye pɩnaɣ 1640 ɛɛwɛna pɩnzɩ 62. Pierre Paul Rubens kɛna tɔlʊm tayʊ weyi ɛ-tʊmɩyɛ taa ɛɖɩɩzʊ ɛyaa yɔ. Nesi tɛɛ tʊmɩyɛ ɖɩlɖɛ naɖɩyɛ ɖʊna-ɩ nesɩ nɛ pɩsɩna-ɩ nɛ ɛlakɩ ɛ-tʊma ndɩ ndɩ sakɩyɛ camɩyɛ. Anjaʊnaa yaa kɩlɛmɩŋ weyi ɛlɩzʊ yɔ, ɛɛcakɩ nɛ ɛlɩzʊ pɩtɩŋga caɣcaɣ ɛlɛ ɛlɩzʊ-wɛ kuɖum kɛ yem.
Ɛzɩ ɛmaɣmaɣ ɛɛtɛm yɔɔdʊ yɔ, sise pɩfɛyɩ se ɛyʊ ɛcaɣ se elesi alɩwaatʊ se ɛlɩzɩ pɩtɩŋa tete mbʊ. Mbʊ yebina nɛ ɛlɩzɩ kɩlɛmɩŋ ɛzɩ 1403 yɔ. Ɛ-tʊmɩyɛ taa caɣ wɛʊ ɛzɩ tɔlʊm tayʊ lɛlʊ weyi vpayaɣ-ɩ se Michel Jaffé yɔ. Ɛlɩza cɔɔcɩnaa taa kɩlɛmɩŋ sakɩyɛ nɛ ɖooo lɔŋ taa sɩwaa ɖɔɖɔ cabɩ. Ɛtɔsɔɔ lɔŋ taa sɔdɩŋ sɔsɔŋ yɔɔ ɖɔɖɔ. Payaɣ ɛ-caa se Jan Rubens nɛ e-ɖoo kɔyɔ Maria Pypelinckx. Ɛwɛna ɖalʊ kʊɖʊm nɛ kɔɔkʊɖʊm nɛ payaɣ-wɛ se Philip Rubens nɛ Christine von Diez. Ɛwɛna halaa naalɛ Isbelle Brant ( 1609 – 1626) nɛ Hélène Fourment ( 1630 – 1640) nɛ Hélène lʊlɩna-ɩ pɩɣwa kʊɖʊmaɣ, ŋga payaaɣ se Albert Rubens. Payaɣ ɛ-wɩlɩyaa sʊsa se Tobias Verhaecht (1561-1631) nɛ Otto van Veen (1594-1598).
[[Catégorie:!Main category]]
[[Catégorie:Keɖeyaɣ laɖaa]]
[[Catégorie:Pɛliziki]]
[[Catégorie:Abalaa sɔsaa]]
[[Catégorie:Ɛyaa sɔsaa]]
ssodidkpvumez2j5s8pul2gndxgz0jw
Pierre-Napoléon Bonaparte
0
3337
15380
14752
2022-01-02T18:20:10Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Pierre-Napoléon Bonaparte.]] ñɩŋgʋ nɛ [[Pierre-Napoléon Bonaparte]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Deleted stop
14752
wikitext
text/x-wiki
Pierre-Napoléon Bonaparte kɛna Fransɩ nɛ Italii ajɛya taa sɔdʊ sɔsɔʊ nakʊyʊ. Palʊla-ɩ aloma fenaɣ kɩyakʊ 11 ŋgʊ wiye pɩnaɣ 1815 kɛ Roma tɛtʊ taa nɛ ɛsɩ ɖomaɣ fenaɣ kɩyakʊ lʊbɛ ñɩŋgʊ wiye pɩnaɣ 1881 kɛ Versayɩ t,ɛtʊ taa ɛɛwɛna pɩnzɩ 65. Ɛ-caa nɛ e-ɖoo (Lucien Bonaparte ɛnɛ Alexandrine de Bleschamp) pɔcɔlɔ lɛ, ɛnʊ kɔyɔ pɩɣa lʊbɛ ŋga kɛ pɩya hiu taa. Pierre-Napoléon Bonaparte kaakɛna pɩɣa ŋga ka-nɩŋgbaŋʊ taa ɛɛnɩʊ tɔm kpem yɔ, ɛnɛ ɛyaa poyowaɣ yem yem nɛ ɛɛcakɩ ɖiɣ ɖiɣ nɛ ɛ-ñʊʊtaa nɛ ɖoŋ ɖɔɖɔ. Ɛlabɩ e-sukuli kɛ katolika mba sukuli nakʊyʊ taa kɛ Urbino tɛtʊ taa.
Mba palɩ ɖama yɔ mba ɖɔŋna. Ɛ-hɔʊ taa ɛna e-neu nɔɔyʊ, Antoine Bonaparte, panɩʊna ɖama tɔm. Ɛlɛ ɖɔɖɔ mbʊ yɔ, ɛtɛkɛna hayʊ kʊtɔɔyʊ. Pɩnaɣ 1831 taa, alɩwaatʊ ndʊ Romañɩ tɛtʊ taa ñam ñam lakasɩ lakaɣ yɔ. Ewobʊ you ŋgʊ yɔ, ɛna ɛ-ɖɛtɩna Napoléon- Louis nɛ Louis-Napoléon. Pakpa-ɩ nɛ paɖʊ-ɩ salaka fenasi looɖɔ kɛ Liivruni tɛtʊ taa. Ka-taa ɛlɩna nɛ ɛɖɛɛ Amerika tɛtʊ kɛ ɖomaɣ pɩnaɣ 1832. Ɛtalɩ peeɖe ɛlɛ, e-ekpele Joseph tɛ ɛɛcaɣ Pordɩnaʊni tɛtʊ sɔsɔtʊ, Niu Jɛrsi taa.
Peeɖe kɛ ɛwɛ sɔɔja sɔsɔ weyi paya-ɩ se Zeneralɩ Santander yɔ cɔlɔ nɛ ɛlɛ kpana-ɩ ɛsɩɩ sɔɔjanaa mba pɛɖɛwaɣ yɔnaʊ tɛtʊ ndʊ payaɣ-tʊ se Koka yɔ se pɩwɛ ɛzɩna yɔ pamʊ-tʊ. Ɛlɩna peeɖe ɛlɛ ɛna e-neu Antoine powolo Italii ɛjaɖɛ taa pɩnzɩ 1834 taa. Pinzɩ naalɛ ɖeke wayɩ kɛ Papa Grégoire XVI ɖɔɔna-wɛ. Agoza fenaɣ kɩyakʊ naatozo ŋgʊ wiye patasa-ɩ kpaʊ mbʊ pʊyɔɔ yɔ ɛkʊ sɔɔja sɔsɔ nɔɔyʊ, lotonaa tɛɛ-tʊ nɛ patasɩ-ɩ salaka ɖʊʊ kɛ zato Sɛŋ Anzɩ.
Pɩɩwɛ se pakʊ-ɩ kpaagbaa ɛlɛ, Papa na ɛ-pʊtɔdɩyɛ nɛ pɑɖʊ-ɩ salaka pɩnzɩ 15. Ɛ-salaka ŋga, pɩwɛ se pataana-ɩ ɛ-jaɖɛ taa. Mbʊ yebina nɛ ɛpɩsɩ Etazunii tɛtʊ taa. Peeɖe ɛcaɣ ɛ-ɖɛtʊ Louis Napoléon cɔlɔ ɖɔɖɔ. Piteleɖi ɖɔɖɔ lɛ, ɛtasɩ ɛyʊ kʊʊ Niu Yɔrkɩ habɩyɛ nɑɖɩyɛ yɔɔ nɛ ese ɛɖɛɛ Erɔpʊ taa. Peeɖe ɖɔɖɔ ɛdaɣnʊ seu mbʊ pʊyɔɔ yɔ, ɛnɛ nabayɩ pakpaza ɖama yɔɔ kɛ hɔzɩŋ. Pierre-Napoléon Bonaparte sɩbʊ yɔ, nɔɔyʊ ɖɔɖɔ kɛ ɛkʊwa nɛ pakʊ-ɩ.
i5p9x55tgujd3ghpczap3syzzldcrtp
Platon
0
3338
15402
15401
2022-01-02T18:37:47Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Platon.]] ñɩŋgʋ nɛ [[Platon]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Deleted stop
15401
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Platon
|image = Platon.png
|px = 190
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = [[Krɛsɩ (Grèce)|Krɛsɩ]]
|Ɛ-tʋmɩyɛ = Filosofii laɖʋ
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = [[Atɛnɩ (Athènes)|Atɛnɩ]], [[Krɛsɩ (Grèce)|Krɛsɩ]]
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = pɩnaɣ 424/423 BC / pɩnaɣ 428/427 BC
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ = [[Atɛnɩ (Athènes)|Atɛnɩ]], [[Krɛsɩ (Grèce)|Krɛsɩ]]
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ = pɩnaɣ 348/347 BC
|E-nesi ñɩɣʋ =
}}
[[Fichier:Head_Platon_Glyptothek_Munich_548.jpg|vignette|Head Platon Glyptothek Munich 548]]
[[Fichier:Anonymous_-_Diogenes_brings_a_plucked_chicken_to_Plato.jpg|vignette|Anonymous - Diogenes brings a plucked chicken to Plato]]
Platon tɛ lʊlʊtʊ fɛyɩ kpayɩ kpayɩ. Palʊlʊ-ɩ pɩnzɩ kpaɣ 428 nɛ 427 taa pʊcɔ palʊlʊ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu]] kɛ [[Atɛnɩ]] tɛtʊ nɛ ɛsɩ peeɖe pɩnzɩ 348 taa ɛɛwɛna pɩnzɩ ɛzɩ 80 yɔ. Ɛkɛna ɖooo caanaʊ taa Krɛsɩ kɩbɩnʊʊ taa ñʊʊtaa lɔŋsɩnɖɛ kpɛlɛkɩyʊ. Ɛtɛ alɩwaatʊ taa kɛ lɩzɩtʊ kɩfatʊ ndʊ tɩlɩwa Atɛnɩ taa nɛ payaɣ-tʊ se [[temokraasii]] yɔ tɩlɩwa. Ɛnɛ kɛkɛm lɩmaɣza tɩnaa paanaaɣ ɖama nɛ ɛsɛ. Ɛkpaɣ ɛ-cɔzɔnaa ñʊŋ taa lɩmaɣzɑ sakɩyɛ nɛ ɛkpɛlɛkɩ-yɛ camɩyɛ nɛ ɛlɩzɩ ɛ-ñɩna. Ɛ-cɔzɔnaa mba pa-taa kɔyɔ: [[Socrate.|Socrate]], ɛ-wɩlɩyʊ, Parménide, Héraclite nɛ [[Pythagorus|Pythagore]].
Tɔm pee sɔsɔna wena ɛmaza a-yɔɔ yɔ, a-taa kɔyɔ: menfɛyɩ takʊ tɔm, nʊʊ taa lɔŋ kpɛlɛkɩtʊ, cʊnʊ lakasɩ, ɛjaɖɛ kewiitu yɔɔ tɔm kpelɛkɩtʊ, lʊlʊsʊtʊ tɔm, yɔɔdaɣ tɔm, kazɩŋga ɖɔnɛ kpɛlɛkʊ, ɖʊzɩyɛ lɩmaɣzɩyɛ tɩŋgɩya, nɔɔ leleŋ yɔɔdaɣ, ŋdɔŋjɔlɩyɛ kpɛlɛkɩtʊ, maɣzɩ ŋnɩɩ tɔm, ñʊʊ taa kpaʊ lɛɛlɛ tɔzʊʊ tɔm, lɛlʊ lɩmaɣza maɣzɩm. Takayɩsɩ nzɩ nzɩ ɛma yɔ, ɛyaa wɛɛ pɛkɛlɛzʊ ɖama yaa pocosu ɖama. Platon wezu caɣʊ wɛɛ cɩkpɛndʊ pazɩ.
Ndʊ ɛyaa sɩmna-ɩ yɔ, pɩlɩna ndʊ laatɛŋ-tʊ, Apulée maa yɔ nɛ ɛma-tʊ pɩnzɩ mɩnɩŋ naalɛ taa pʊcɔ palʊlʊʊ Yesu. Takayɩ ndɩ ndɩ nzɩ sɩyɔɔdʊ Platon yɔɔ tɔm yɔ sɩ-taa kɔyɔ: Diogène Laërce, Olympiodore le Jeune, Philodème. Piyele nzɩ ɛmaɣmaɣ ɛmaa yɔ, sɩ-taa kɔɔ: Le Banquet, La République, Phédon, Théétète.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Ɛyaa sɔsaa]]
[[Category:Abalaa sɔsaa]]
[[Category:Filosofii laɖaa]]
[[Category:Lɛɣtʋ tɩnaa]]
[[Category:Krɛsɩ]]
m4iox4brbkeuszzax44b6p2cmufih99
Lɔɔʊ kondoloko
0
3339
15584
14754
2022-01-08T15:56:26Z
Gnangbade
58
added photos
15584
wikitext
text/x-wiki
[[File:Pontcysyllte aqueduct arp.jpg|thumb|Pontcysyllte aqueduct arp]]
Lɔɔʊ kondoloko kɛna kondoloko ŋgʊ kɩhaɣ lɔɔʊ kɛ waɖɛ kɩpɩzɩ kawa kaɖɛ naɖɩyɛ ɛzɩ tɛtʊ ndʊ lɩm kpakʊ nɛ pɩkaɣ ɖoli yɔ yaa fɛɛʊ cikpelu kɛ mbʊ yɔ. Lɔɔŋ kondolokona panɛ pɛ-tɛ wazaɣ lɛɛka kɛlɛ se ɛyʊ pɩzʊ ɛkpaɣ mɛlɛ tɛ kitizuu nɛ hayʊ iŋ nɛ ɛpɩzɩ etii.
[[File:Pont-canal de l'Orb cf07.jpg|thumb|Pont-canal de l'Orb cf07]]
Lɔɔʊ kondoloko kʊnɛ kɩsɩŋna ɛyʊ ɛpɩzɩ ɛɖɛɛ lɩm yɔɔ yaa papɩzʊ ɖɔɖɔ paɖʊ habɩyɛ kɛ lɩm mbʊ pʊ-yɔɔ mbʊ pʊyɔɔ yɔ kondoloko wɛɛ. Lɔɔʊ ŋgʊ kɩwɛ ɖenɖe payaɣ se Miidii yɔ, paɖʊ lɔɔʊ kondolokop ŋgʊ nɛ payaa-kʊ se Hɛrɩbɛtɩ lɔɔʊ kondoloko. Papɩzʊ paɖʊ lɔɔŋ kondolokona mba ɖɔɖɔ sulukuŋ kpasɩ ñʊʊ yɔɔ; ɛzɩ Fontinɛtɩ yɔɔ paɖʊ mɛlɛnaa kɩkpazɩnaʊ yɔ.
[[File:Briare - Pont Canal.jpg|thumb|Briare - Pont Canal]]
Lɔɔŋ kondolokona wɛna paa ɛzɩmtaa kɛ nɔnɔsɩ naalɛ nzɩ , ɩkaɖʊʊna camɩyɛ yɔ. Pɩlɩɩna lɩm sɔsɔm mbʊ lɔɔŋ kondolokonaa ɩnɛ ɩkaɖʊna paa ɛzɩmtaa yɔ, pʊyɔɔ lɛ lɔɔŋ kondolokonaa panɛ pakaɩla kpeetu, ɖoŋ nɛ walanzɩ kɛ kondolokonaa lɛɛba. Pʊyɔɔ lɛ, pʊpɔzʊ se paa ɛzɩmtaa lɛ pɔcɔŋna ki-tilima tɛɛ camɩyɛ ɖoŋɖoŋ nɛ kɛkpɛdɛsaɣ nakayɩ ɛtaala wiɖiyi.
Kacalaɣ lɔɔŋ kondolokonaa mba pohuya yɔ pɩɩkɛna pɩnzɩ mɩnɩŋ XVII taa. Pɩɩkɛna alɩwaatʊ ndʊ pohuyaɣ Miidii lɔɔʊ yɔ. Lɔɔʊ kondoloko ŋgʊ kɩkɩla ɖaalʊ kɛ Erɔpʊ taa yɔ, ŋgʊ lɛ Mɛgdebʊrgi nɛ kɩwɛ Ɛlbi yɔɔ kɛ Caama tɛtʊ taa. Ɛlɛ lɔɔʊ kondoloko ŋgʊ kɩɩkɩla ɖaalʊ ɖooo pɩnzɩ 1896 nɛ pɩsɩɩna 2003 yɔ, pɩɩkɛna Briyaari lɔɔʊ kondoloko, Fransɩ ɛjaɖɛ taa. Caama ñɩŋgʊ kʊnɛ kɩɖaalakɩŋ taa wɛna mɛtanaa 918 nɛ Fransɩ ñɩŋgʊ ñaawɛna mɛtanaa 662. Lɔɔʊ kondoloko ŋɣʊ kʊkʊ kɩla kʊkʊyɩmɩŋ yɔ, ŋgʊ lɛ Pɔnciltɩ nɛ kɩwɛ Bartɔnɩ.
nv2vll5m9ece3ktyofzntqy918441i6
Kondoloko
0
3340
15325
15324
2022-01-01T17:31:42Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Kondoloko.]] ñɩŋgʋ nɛ [[Kondoloko]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Deleted stop
15324
wikitext
text/x-wiki
[[File:StariMost2005.PNG|thumb|StariMost2005]]
[[File:Iron Bridge.JPG|thumb|Iron Bridge]]
[[File:GoldenGateBridge-001.jpg|thumb|GoldenGateBridge-001]]
[[File:Corse Ota pont genois Pianella.jpg|thumb|Corse Ota pont genois Pianella]]
[[File:Montenegro Tara bridge.JPG|thumb|Montenegro Tara bridge]]
Kondoloko kɛna nʊmɔʊ ŋgʊ paɖʊʊ-kʊ se kɩta tomiye kɛ tɛtʊ ndʊ lɩm cɛba yɔ. pɩpɩzʊ pɩkɛna lɔɔʊ, pɔɔ, kɩmalakʊ, pɔlɔkʊ yaa lɩm lɔɔʊ nakʊyʊ. Kondolokona wazʊ ɛyaa nɛ pacaɣ cɛɛceɛnaa, kpokpkonaa yaa lɔɔɖa kɔyɔ pɛtɛzɩ. Yee pɩkɛ lɩm maɣmaɣ kɛ pacaɣ se pikpe kɔyɔ, papɩzʊ paɖʊ ɖɔɖɔ pɩ-tɛ kondoloko. Kondolokonaa nabayɩ wɛɛ lɛ, paɖʊ-wɛ se tɛtɛkpɩna ɩtɩŋ nɛ atɛzɩ lɩm nɛ pɩtaakpaɣ-yɛ.
Paamaɣ kondolokonaa yem. Pʊpɔzʊ tɩlɩtʊ nɛ lɔnzɩɖɛ sakɩyɛ. Kondolokonaa maʊ wɛ ndɩ ndɩ nɛ pɩlɩʊna wondu ndʊ pakpakʊna se pamana-kʊ yɔ. Pɩwɛɛ se pɩkɛna ñɩɣtʊ ɖɔŋ ñɩndʊ nɛ kaaŋ ɖoŋ ñɩna nɛ peetɔŋ. Ɛlɛ ñɩnɩya lɩza wondu kɩfatʊ sakɩyɛ ndʊ papɩzʊ pamana kondolokona fɩfama mba pɛ ɖoŋ camɩyɛ nɛ papɩzʊ peleɖi pɩŋŋŋ yɔ.
Kondolokona wɛ ndɩ ndɩ nɛ papɩzʊ pɛkpɛndɩ-ɩ tindima kagbanzɩ taa: kondolokonaa mba pɛwɛ tʊndʊndʊ kiɖe tɩyɛ yɔ, kpazandɩla kondolokonaa, kondolokonaa nabɩyɛ wɛ ɛzɩ tɔŋ yɔ, nɩyɛ wɛ cɛlɛsɛɛɛ nɛ kpaagbaa ñɩŋ lɛ, ɩwɛ ɛzɩ esusa ɛsɔtaa yɔ, ɛlɛ tilima yaa ɖaŋ kɛ pɛlabɩna-ɩ. Kondoloko ŋgʊ kɩkɩla ɖaalʊ yɔ, kɩtaŋ Hɔŋkɔŋgɩ nɛ Makao nɛ Siini. Kɩ-ɖaalakɩŋ taa wɛ kilomɛtanaa 55 nɛ kaɖaɖa ñɩɣla wena pakpaɣ yɔ akpɛnda tɔɔnɩnaa 420 000.
[[Category:!Main category]]
c7iyp147uacdijx0ar2hski6x2682t3
Egipiti piyisi
0
3341
14756
2020-10-30T10:51:12Z
Shalomjonas
154
Pyramides d'Égypte
14756
wikitext
text/x-wiki
Egipiti taa kɛ piyisi kɩla ɖɔʊ nɛ ɖeu pɩkilina peeɖe ɖooo caanaʊ taa piyisi nzɩ sɩkaza nɛ paaɖɩɩna-sɩ naʊ yɔ. Piyaɣ kɛna atʊ natʊyʊ nɛ tɩwɛ tɛlɛŋzɩ tɩyɛ nzɩ sɩtana ɖama yɔɔ yɔ. Pʊwɛ ɖɔɖɔ ɛzɩ tambaɣ kɛ patɩna ɖama yɔɔ yɔ ɛlɛ pɩtɩ kuduyuu ŋgʊ kɩwɛna hɔɔlɩŋ sakɩyɛ nɛ paa hɔɔlʊ ŋgʊ lɛ, kɩwɛna siwa naatozo piyele pɩkpa peɣbeɣ. Egipiti taa piyisi nzi pakɩlʊna maɣzʊ yɔ, nzɩ lɛ Jiize piyisi nzi sɩkpɛnda naatozo yɔ.
Ɖooo lɔndalɛ, piyisi taa pepiŋgaɣ awiya nɛ pʊwayɩ yɔ, wiyau nɛ ɛwayɩ tɩŋgɩya ɖeke pɩha waɖɛ se pepi ɩ-taa. Awiya taa lɛ, Khéops kɛŋna kacalaɣ-tʊ weyi ɛha waɖe kɛ ɛ-halaa se pama-wɛ piyisi nɛ pepim-wɛ sɩ-taa yɔ. Pamaaʊ awiya nɛ abila kɛ piyisi yɔ pacanʊ-sɩ camɩyɛ nɛ sɩwɛ ɖɔɖɔ ndɩ ndɩ. Piyaɣ nakakɩyɩtaa lɛ, nʊmʊŋwɛ sakɩyɛ nɛ pɛtɩ ɩ-hɛkʊ taa kɛ kolonzi ndɩ ndɩ. Nasɩyɛ lɛ kaaŋ kɛ pakaa nɛ pɩkpa camɩyɛ.Wiyau weyi payaɣ-ɩ se Khéops yɔ, eyeba nɛ palabɩ-ɩ piyaɣ nakayɩ nɛ payaɣ-kɛ se Jiize. Piyaɣ ŋga kɛwɛ ɖeu nɛ kɛwɛ ɖooo caanaʊ taa tɔsɩŋ lʊbɛ weyi ɩkala ɖɛu yɔ ɩ-taa.
Payaɣ piyaɣ nakayɩ se mastaba nɛ kɛna hɔɔlɩŋ sɔsɔŋ naanza ɩwɛ kɩmaŋ naalɛ naalɛ. Mastabawaa nɛ piyisi pɛ-hɛkʊ taa tʊkaɣtakɩlɩ wɛʊ ɛlɛ ɛzɩma pama-wɛ nɛ pakʊyɩ camɩyɛ nɛ pɩwɩlɩ wiyau faraɔŋ kewiitu ɖoŋ yɔ, mbʊ paanɩaɛñɩnʊ. Piyaɣ ŋga kakɩlɩ pɩnʊ nɛ ɖeu yɔ, ŋga lɛ Djeser piyaɣ nɛ kɛwɛ Sakara. Piyaɣ kɛnɛ kɛ-tɛ kpalahʊwa lʊyʊ nɛ kamayʊ kɛ payaɣ se Imhotep. Ɛyʊ nɛ ɛma pʊ ŋgʊ kʊkʊyɩ camɩyɛ nɛ pɩwɩlʊ se ɛyʊ kʊyʊ kedeŋa yɔɔ lɛ, ɛkpaɣnja ɛsɔtaa.
svk8hyq2vjijasmajtb89zuqd9d40jk
Aseɣɖe yɔɔdʊʊ tʊmɩyɛ ɖɩlaɖɛ
0
3342
14757
2020-10-30T10:52:48Z
Shalomjonas
154
Radiodiffusion
14757
wikitext
text/x-wiki
Aseɣɖe yɔɔdʊʊ tʊmɩyɛ ɖɩlaɖɛ kɛna ɖenɖe palakɩ tʊmɩyɛ nɛ pɔyɔɔdʊ aseɣla tɔm nɛ pataŋ-tʊ nemasi yɔɔ se ɛyaa ɩnɩɩ-tʊ paale yɔ. tʊm:iyɛ ɖɩnɛ papɩzʊ pata saawʊla ana kɛ iɖaadiyonaa taa n,e ɛyʊ welesu kiwelesu yaa pala lakasɩ nasɩyɛ nɛ paa ɛyʊ ɛɛwɛ polindaa kɔyɔ, ɛnaɣ kɩlɛmɩŋ nɛ ɛnɩʊ ndʊ paɖɩɩna yɔɔdʊʊ yɔ kpaagba.
Saŋgayɩŋ fenaɣ kɩyakʊ 23 wiye pɩnaɣ 1900 kɛ pacala yɔɔdʊʊ pombo kɛ iɖaadiyoo taa yɔɔdʊʊ. Pɩɩkɛna tɛtʊ ndʊ lɩm cɔ-tʊ kpɛɛ nɛ pɩta nɛ payaɣ-tʊ se Koob yɔ, kɛ Potomakɩ ɛjaɖɛ cikpeɖe nɖɩ ɖɩ-taa. Iɖaadiyonaa taa tʊmɩyɛ ɖɩnɛ ɖɩlaɖʊ kacalaɣ ñɩnʊ kɛ payaɣ se Reginald Fessenden.
Pamaza tʊmɩyɛ nɖɩ nɛ pana se pɩwɛ ɖeu lɛ, pɛyɛlɩna-ɖɩ ajɛya nayɛ taa. Pɩɩkɛ Pɩrankɩ Rɔkɩ, Masaasusɛtɩ, Etaazunii ɛjaɖɛ taa nɛ Masiɖihanisi, Ekɔsi ɛjaɖɛ taa. Kanada ɛjaɖɛ taa tʊma sɔsɔna kpalahuwa lʊyʊ sɔsɔ weyi payaɣ-ɩ se Reginald Fessenden yɔ ɛnʊ ɖɔdɔ tamɩna tamaɣ ŋga kɛ saŋgayɩŋ fenaɣ kɩyuéakʊ 26 wiye kɛ pɩnaɣ 1906.
Tompe naatozo kɛ ɛɖɔkaa nɛ ɛyɔɔdɩ. kacalaɣ ñɩnɖɛ kɛlɛ Haendel cɩmʊʊ ŋgʊ ɛmaba-kʊ hɛɛɛ yɔ, nabʊlɛ ñɩnɖɛ kɛlɛ paska ɖoo kiɖeɖena ɛsɛ yɔɔ caɣʊ hendu teu. Kpaagbaa tompiye kɛlɛ hendu ndʊ été Noɛlɩ yɔɔ yɔ.
e6slky35wpscgec1tr7pw8jaccilhtf
Azɛyʊ
0
3343
15182
14759
2022-01-01T09:17:00Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Azɛyʊ.]] ñɩŋgʋ nɛ [[Azɛyʊ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : deleted punctuation
14759
wikitext
text/x-wiki
Azɛyʊ kɛna kɛkpɛdɛsaɣ ŋga kapɩzɩɣ kalɛ alɩwaatʊ ndʊ ɛyʊ taɖʊna yɔ tɩ-yɔɔ yɔ. Azɛyʊ kɛna ɖɔɖɔ tɔm ndʊ paasʊʊna-tʊ nɛ tɩlakɩ yem tuda yɔ. Paapɩzʊ palɩzɩ azɛyʊ tɔbʊ camɩyɛ mbʊ pʊyɔɔ yɔ azɛyɩŋ ɖɔɔ nɛ ɩwɛ ndɩ ndɩ ɖɔɖɔ. Ɖooo caanaʊ taa pɩɩwɛ mbʊ, ɛlɛ papɩzʊ pɔtɔ ɛyʊ se ɛnʊ ñɩnɩna nɛ ɛlɩɩ pʊyɔɔ alɩwaatʊ ndʊ ɛnaa se cɩnɛ yaa peeɖaɣ wɛ kaɖɛ nɛ ewolo faɖɩɖɩ yɔ.
Paanɛ mbʊ yɔ, papɩzʊ pañɩnɩ nɛ pana se punɛ pɩlaba kɔyɔ azɛyʊ pɩzʊ kɩla yaa kɩlabʊ nɛ kɩɖɛɛ yɔ pʊnɛ nɛ pʊnɛ pɩpɩzʊ pɩkɔɔ nɛ pɩwɛɛkɩ. Peeɖe papɩzʊ panɩɩzɩna kɛkpɛdasɩ nzɩ sɩlakɩ haba yɔɔ yɔ. Kɛkpɛdɛsaɣ ɛlaba nɛ ɛyʊ ñʊʊ yɔkɩ, paa ɛdzsɩbɩda, panaɣ mbʊ se ɛɛkaɣ wɛʊ. Pɔyɔɔdʊ kɛkpɛdasaɣ tɔm kɔyɔ pɩwɛ ndɩ ndɩ. Mba pamaɣ kʊdʊyɩŋ kɛ pɔsɩ nɔsɩ yɔ pamaɣmaɣ pasɩma mbʊ se yee tɛŋ sɔsɔŋ ɩnɩwa kɔyɔ lɩm pɩzʊ pʊsʊʊ pɔ-yɔɔ nɛ pʊkɔna-wɛɛ azɛyʊ.
Pʊ-yɔɔ ɖɔɖɔ kɛ paale kominanaa kpakʊ paatʊ se nɔɔyʊ ɛtaama e-kuduyuu kɛ pɔsɩ nɔsɩ yaa nɔɔyʊ ɛtaapɛdɩ sanzɩ kɛ haba nɔsɩ. Pɩsa ɖɔɖɔ nɛ palʊbɩna azɛyɩŋ lakasɩ ɛlɛ kominanaa ɖʊ ɛyaa nabayɩ nɛ pɔcɔŋna laŋ nɛ awayɩ wondu yɔɔ nɛ paɖʊ alɩwaatʊ ndʊ tɩyɔɔ pɔñɔtʊʊ ñɩtʊ nɛ azɛyɩŋ ɩtaala yɔ tɩ-yɔɔ. Azɛŋ kɛwɛɛ pɩtɛkɛ sɔnɔ ɛlɛ kacalaɣ azɛyʊ ŋgʊy kɩ-tɔm pacala yɔɔdʊ yɔ pɩtɛkɛ keteŋga kpeekpe lɩm wadʊ tɔm, ɛlɛ Christian Huygens nɛ ɛ-taabalʊ Pascal po-you kɛ kpeŋgbene nɖɩ pɔtɔwaɣ yɔ ɖɩ-yɔɔ. Pɩɩkɛna pɩnaɣ 1657 nɛ pama-tʊ takayaɣ kɩkalaɣ nakayɩ taa nɛ payaɣ-kɛ se Kpeŋgbene
9yu265pbidcqcy3hy51zow535kgfjuv
Laʊ pɩzatʊ
0
3344
15544
15543
2022-01-08T15:23:18Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Laʊ pɩzatʊ.]] ñɩŋgʋ nɛ [[Laʊ pɩzatʊ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : deleted stop
15543
wikitext
text/x-wiki
[[File:Silk_Sari_Weaving_at_Kanchipuram,_Tamil_Nadu.jpg|thumb]]
Laʊ pɩzatʊ kɛna pɩzatʊ ndʊ palʊ-tʊ nɛ tɛtɛ kpɩna hʊndʊ yɔ. Tɛtɛ wondu natʊyʊ sakɩyɛ lʊʊ laʊ pɩzatʊ ndʊ, pɩkɩlɩna ajaɣgoŋgonaa. Laʊ pɩzatʊ lʊya wɛ ndɩ ndɩ ɛlɛ Siini ɛjaɖɛ taa kɛ pakɩlʊ-tʊ tɔʊ. Sonzoo nayɛ ɖɔdɔ tɔʊ laʊ pɩzatʊ. Pɔtɔʊ laʊ pʒatʊ ndʊ ɖɔɖɔ nɛ kpootu ndʊ pahaʊ yɔ. laʊ pɩzatʊ tɔʊ lɩ ɖooo caanaʊ taa ɛzɩ pɩnzɩ 2000 nɛ 3000 taa pʊcɔ palʊlʊʊ Yesu. Lɔŋ sɩndɛ nɖɩ pakpakaɣ nɛ pɔtɔʊ nɛ laʊ pɩzatʊ ndʊ yɔ, tɩɩwɛ pɩnzɩ 2500 pʊcɔ palʊlʊʊ Yesu ɛlɛ pɩɩkɛna Siini ɛjaɖɛ taa.
Ɖenɖe palɩwaɣna-tʊ nɛ powokina ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa yɔ, mbbʊ yebina nɛ payaɣ habɩyɛ nɖɩ se laʊ pɩzatʊ habɩyɛ. Lɛɣtʊ ndʊ pɛmɛsa-tʊ tɛndɛŋga tɛɛ pʊkɔɔ pɩtalɩ pɩnzɩ 560 pʊcɔ ɖa-alɩwaatʊ tʊnɛ tɩtalɩ. Erɔpʊ taa lɛ, laʊ pɩzatʊ tɔʊ lɩ pɩnzɩ mɩnɩŋ looɖo taa. Piyele Fransɩ ɛjaɖɛ taa lɛ pɩnzɩ mɩnɩŋ hiu nɛ naatozo taa.
Palʊ laʊ pɩzatʊ ndʊ kɛ wondu kʊsʊzʊtʊ ɛzɩ nikaɣ tokopnaaa yaa pɩsaŋ nɛ tɔɔla ndɩ ndɩ. Kacalaɣ laʊ pɩzatʊ tɔɔla wɛna ñɩnɩya lɩ a-yɔɔ yɔ pɩɩkɛna pɩnaɣ 2570 taa kɛ Siinɩ ɛjaɖɛ taa pʊcɔ ɖa-alɩwaatʊ talɩ. Laʊ pɩzatʊ lʊʊ lɛɣtʊ wɛɛ mbʊ mɛɛsaɣ tɛɛ nɛ mba papɩza nɛ pehiu pɩ-lɛɣtʊ ndʊ yɔ pɛkɛna cɔŋgɩyaa ɛzɩ ɛsɔsɛtʊ mba mba pese ɛyaa nɛ pɛwɛʊ peɖeke peɖeke nɛ payaɣ-wɛ ɖɔɖɔ se mʊwanɩ yɔ yaa abila sakɩyɛ. Pɔyɔɔ papɩzʊ pɔsxɔzɩ tada laɖaa.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Wondu]]
[[Category:Wondu kususutu]]
j4k78nv7olvj03eufq05wepqom18d8l
Polindaa kɩlɛmɩŋ naʊ
0
3345
15726
15404
2022-01-14T18:05:16Z
Gnangbade
58
links
15726
wikitext
text/x-wiki
Polindaa kɩlɛmɩŋ naʊ kɛna lɛɣtʊ sakɩyɛ ndʊ pɛkpɛndaa nɛ pawalʊ nɛ ɛyaa naɣ kɩlɛmɩŋ ndɩ ndɩ kɛ poliŋ taa. Palɩzʊ kɩlɛmɩŋ nɛ ɩ-lakasɩ, ɩ-wɛtʊ nɛ ɖenɖe ɩwɛɛ yɔ. Pawɩlʊ ɛlɛ ɛyʊ ɖɩɩna naʊ nɛ ɛnɩʊ kpaagbaa. Pawɩlʊ keteŋga yɔɔ tɔm, kɩlɛmɩŋ ndɩ ndɩ nɛ tɔm kususutu ɖɔɖɔ. N̄ɩɣyʋʋ kʋnɛ, kɩkɛ lɛɣtʋ kpɛm ndʋ tɩgbaɣ alɩwaatʋ siŋŋ yɔ. Ñɩɩyʊ ŋgʊ kɩ-yɔɔ pataŋ nemasi nzɩ yɔ ŋgʊ payaɣ se TV. Polindaa kɩlɛmɩŋ naʊ wɛna wazasɩ sakɩyɛ pɩkɩlɩna tɔsʊʊ nɛ ɛsɩnda wobu, poliki taa ɖɔɖɔ nɛ ɛsakuliye nʊmɔʊ taa. Pɔyɔɔdʊ kʊnʊmɩŋ ndɩ ndɩ.
Pɩnzɩ 1877 nɛ 1878 taa kɛ ñɩnɩya ndɩ ndɩ ñɩnaa se pana se ɛbɛ papɩzɩɣ palabɩna sɛlɛnɩyɔmɩ yɔ. Pʊyɔɔ kɛ Carl Wilhelm Siemens nɛ William Siemens pamaza se polu ɛsɩyɛ nɖɩ palakɩna nazɩyʊ yɔ. [[Pɔritigaalɩ|Pɔrɩtigalɩ]] taa lɛ, Adriano de Paiva piyele Constantin Senlecq kɛ [[Fransɩɩ|Fransɩ]] ɛjaɖɛ taa, [[Etaazuunii|Etazunii]] taa lɛ, George R.Carey nɛ Julian Ochorowicz kɛ [[Pɔlɔɔñɩ|Polɔɔñɩ]] ñɩnɖɛ taa. Ñɩnɩnɩya panɛ papazɩna se polu ñɩɩyʊ ŋgʊ kɩpɩzʊ nɛ kɩwɩlɩ kɩlɛmɩŋ nɛ panɩɩ yɔɔdasɩɩ ɖɔɖɔ yɔ.
Pɩnaɣ 1882 taa kɛ [[Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ|Piritaniki]] ɛjaɖɛ taa tʊ L.B. Atkinson maɣza kacalaɣ taa se papɩzɩɣ pakpaɣ añɩnɩʊ nɛ pana kɩlɛmɩŋ. Ɛ-lɩmazɩyɛ nɖɩ kɛ Alzasɩ taa ñɩnɩyʊ weyi payaɣ-ɩ se Lazare Weiller yɔ ɛsɔza ɛ-lɔàŋ nɛ palɩzɩ poliŋ taa kɛlɛm kɛlɛm ŋgʊ pɔcɔzaɣ nɛ nisi yɔ. Mbʊ mbʊ pɩkɔɔ pɩsɩɩna se palɩza polindaa kɩlɛmɩŋ. Pɩnaɣ 1957 taa kɛ [[lɛlaɣ fenaɣ]] 14 wiye kɛ pape Pie XII kpaɣ Claire d'Assise kiɖeɖeu se ɛkɛna polindaa kɩlɛmɩŋ yɔɔ cɔnɩyʊ.
pemhyoqzh9ufosdwzjlv57fisn0fvw4
Piizi tilimiye sɔsɔyɛ
0
3346
15807
15398
2022-01-20T21:57:40Z
Iva-Rekola
3505
File
15807
wikitext
text/x-wiki
[[File:Leaning Tower of Pisa (April 2012).jpg|thumb|300px]]
Piizi tilimiye sɔsɔyɛ wɛ [[Itaalii]] ɛjaɖɛ taa nɛ ɖɩwɛ cathédrale Notre-Dame de l’Assomption kɛ Tɔsɩkanɩ tɛtʊ taa. Tilimiye sɔsɔyɛ ɖɩnɛ ɖɩwɛ katediɖalɩ cɔlɔ nɛ pakʊma-kʊ hɩɖɛ se Hama lakasɩ lone. Kuduyiŋ sɔsɔŋ tambasɩ laɖʊ weyi payaɣ-ɩ se Bonanno. Pisano yɔ, ɛnʊ ɖʊna kɩ-tamaɣ. Pama-ɖɩ pɩnaɣ 1173 nɛ tilimiye sɔsɔyɛ ɖɩnɛ ɖɩ-kʊyɩmɩŋ taa wɛna mɛtanaa 20 003 000.
Paɖʊ kudʊyʊ sɔsɔʊ kʊnɛ kɛ [[UNESCO ŋgbɛyɛ|UNESCO]] pɩlɩʊ taa se kɩkɛna ɛsɩyɛ egbena nabʊyʊ. Tilimiye sɔsɔyɛ ɖɩnɛ pileɖa cabɩ lɛ, pana se ɖɩwɛɛ ɖɩsʊ tɛtʊ nɛ ɖɩsʊ pʊyɔɔ kɛ paɖɩ-ɖɩ ɛyaa kɛ kɔlaɣ fenaɣ kɩyakʊ lʊbɛ pɩnaɣ 1990. Pʊcɔ nɛ paɖɩkɩ-ɖɩ-nɔnɔsɩ ɛlɛ, pɩnzɩ 60 taa ɛyaa ɛzɩ miliyɔnaa 31 yɔ woba peeɖe kɛ ɛsɩ egbena hɔɔlʊ taa. Pɩsa nɛ pakʊsɩ-ɖɩ nɛ ɖɩtaaɖa nɛ pɩkɔna kɛgbɛdasɩ yaa ɖɩtaasʊ tɛtʊ ɛlɛ, papaɣza tʊma sɔsɔna labʊ pɩnaɣ 1993.
Papaɣzɩ tilimiye sɔsɔyɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tʊma kɛ kɩyɛna fenaɣ nakʊ wiye pɩnaɣ 1173. Papazɩ-ɖɩ maʊ ɛlɛ paatɛma paɣzʊ ɖɔɖɔ kɛ katediraalɩ kɛ maʊ pɩnzɩ hiu wayɩ. Tilimiye ɖɩnɛ ɖɩ-maʊ kpaɣ pɩnzɩ ɛzɩ mɩnɩŋ 200 yɔ. Patɩnaɣ kuduyuu naatozo ŋgʊ pɩnzɩ kagbanzɩ wayɩ ɛlɛ, panaɣ se tilimiye nɖɩ ɖipaɣzɩ kpiluu nɛ hadɛ kiŋ nɛkpaagbaa mbʊ yɔ pasɩzɩ tʊma pinzɩ 90. Pɩnzɩ 1272 taa kɛ paɖaɣna paɣzʊ tʊma nɛd patɩnɩ ɛsɔdaa kuduyiŋ 4.
Pɛtɛma-ɩ sɔzʊ ɛlɛ tʊma ɖaɣnɩ sɩŋgʊ kpaɣ pɩnaɣ 1301 nɛ 1350 taa. Pʊkɔma 1372 ɛlɛ kɛ pɛtɛza kpaagbaa kuduyu kɛ tɩnʊ. Pʊkɔma pɩnaɣ 1990 kɛ kɔlaɣ fenaɣ kɩyakʊ lʊbɛ ɖɔɖɔ ɛlɛ, paɖaɣnɩ tilimiye ɖɩnɛ ɖɩ-nɔnɔsɩ ɖɩɩwʊ. Paɖaɣnɩ ɖɩ-tʊma sɔsɔna kɛ paɣzʊ kpaɣ pɩnaɣ 1990 nɛ 2001 se peteɣ-ɖɩ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Matʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Eerɔpʋ]]
[[Category:Itaalii]]
cryh7cjbsgzkey0y8k4e8kfitu726td
Tilimiye sɔsɔyɛ
0
3347
15721
15479
2022-01-13T18:27:47Z
Gnangbade
58
links
15721
wikitext
text/x-wiki
Tilima sɔsɔna maʊ kaawɛ ɖooo caanaʊ taa nɛ weyi ɩkɩkla leɖiɣu yɔ pana-ɩ [[Ekɔsɩ]] tɛtʊ nɛ Ɔrɩkadɩ ñɩndʊ taa. Tilima wena pamawaɣ kookasi taa yɔ, pɩwɩlʊ sɩ-ɖoŋ piyele, ɛyaa sɔsa tindimiye ɛlɛ, kuduyiŋ kɩkpaɖɩŋ kɛ pamaɣ kpaŋgbanʊʊ kpaŋgbanʊʊ. Pɩkɛ cɔɔcɩ cɔlɔ tilimiye kɔyɔ, pamaɣ-ɖɩ se popuzi igoŋgoɖiye nɖɩ paama se pawɩlɩna alɩwaatʊ sɔsɔtʊ natʊyʊ yɔ. Tilimiye nɖɩ pakɩla-ɖɩ sɩm nɛ ɖɩkɩla kɩpɩncaazɩtʊ yɔ, nɖɩ lɛ [[Jeriko]] tilimiye. Paama-ɖɩ pɩnzɩ 8300 taa pʊcɔ ɖa-alɩwaatʊ tʊnɛ tɩtalɩ.
Tilima sɔsɔna wena akɩla kʊyʊ yɔ a-taa kɔyɔɔ nɛ awɛ ajɛya anɛ a-taa: [[Alɛkɩsandrii|Alɛkɩsandiri]] nɛ kɩwɛ keteŋga kpeekpe taa lona wena akɩla kacʊkasɩ yɔ a-taa; Ɛrɩkuli, kʊkʊ kɩlɩna leɖu nɛ kɩkpɛndɩ kɩwɛɛ halɩ nɛ sɔnɔ; Piizi tilimiye nɖɩ pama-ɖɩ nɛ ihosiye yɔ; Siteasiburi katedirali tilimiye nɖɩ ɖɩkɩla kʊyʊʊ kɛterŋga kpeekpe nɛ pama-ɖɩ nɛ kaaŋ nɛ Ayɩfɛlɩ tilimiye ñaakɩlɩna kʊkʊyɩmɩŋ pɩnzɩ 18890 nɛ 1930 taa.
689r65x0o7v1tnnvyt8l0qf5dqppfdc
Samuel de Champlain
0
3348
15451
15450
2022-01-04T18:32:59Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Samuel de Champlain.]] ñɩŋgʋ nɛ [[Samuel de Champlain]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Deleted stop
15450
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Ɖajaa Samuel de Champlain
|image = Samuel-de-champlain-s.jpg
|px = 190
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = [[Fransɩɩ]]
|Ɛ-tʋmɩyɛ = Fransɩɩ kɩfalʋʋ tɛ wiyaʋ ([[Kanadaa (Canada)|Kanadaa]])
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = Brouage (Charente-Maritime)
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = 1567 n̄ɩŋga hɛkʋ nɛ 1574 n̄ɩŋga hɛkʋ taa
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ = Québec
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ = 25 wiye, Saŋayɩŋ fenaɣ, 1635
|E-nesi ñɩɣʋ = Samuel de Champlain (signature).svg
}}
[[File:Samuel de Champlain (Québec).jpg|thumb|Samuel de Champlain (Québec)]]
[[File:Samuel de Champlain arrive à Québec - George Agnew Reid - 1909.jpg|thumb|Samuel de Champlain arrive à Québec - George Agnew Reid - 1909]]
Samuel de Champlain kɛ [[Fransɩɩ]] ɛjaɖɛ taa ɛyʊ nɛ palʋlʊ-ɩ pɩnaɣ 1567 nɛ 1574 pɩnzɩ hɛkʋ taa mbʋ yɔ. Puruwazi wɛ tɛtʋ ndʋ tɩwɛ ɛwadɩyɛ nɖɩ payaɣ-ɖɩ se Saranti yɔ tɩ- cɔlɔ kpam yɔ. Pɔsɔ Samuel de Champlain kɛ Ɛsɔ tɛ lɩm kɛ [[aloma fenaɣ]] taa kɩyakʋ 18 ñɩŋgʋ wiye pɩnaɣ 1574.
Samuel de Champlain ɛsɩba kizimasi wiye kɛɛkɛɛ kɛ pɩnaɣ 1635 ñɩŋga taa, [[Keebɛkɩ]] ɛjaɖɛ taa. Samuel de Champlain kɛ kpɩyɩŋ sayʊ sɔsɔ nɔɔyʊ. Ɛkɛ ɖɔɖɔ tɛtʊ tɛlɛnzɩ lɩzɩyʊ. Pɩtasɩɩna mbʊ, ɛkɛ sɔɔja sɔsɔ ɖɔɖɔ nɛ ajɛɛ taa wobu nɛ tɛtʊ kpɛlɛkʋʋ ɛyʊ. Ɛkɛ sawɩlaa takayɩsɩ tɔm mayʋ sɔsɔ nɔɔyʋ. Ɛnʋ lɩzana tɛtʋ ndʋ payaɣ-tʋ size Keebɛkɩ yɔ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Wobiyaa]]
[[Category:Fransɩɩ]]
co20cjqyn4f7uoto01a3osgtdhvyl1m
Ɖaakuɖe pombo
0
3349
15175
15173
2022-01-01T09:07:37Z
Gnangbade
58
nettoyage
15175
wikitext
text/x-wiki
Ɖaakuɖe pombo kɛna tomnaɣ taa hayɩsʊ nabʊyʊ nɛ paamakɩ-kʊ lɛ, ɛyaa kagbaanzɩ kagbaanzɩ wɛɣna nɛ paba-ɖama nɛ ɛsɛ. Pesiki ɖaŋ naalɛ naalɛ paa hɔɔlʊʊ ŋgʊ lɛ nɛ paɖʊ ɩ-hɛkʊ taa caacibeɣa nakayɩ nɛ weyi ɛɖɔkʊ pombo yɔ, ɛñɩnɩɣʊ se ewona ɛɖʊzɩ ɛ-taabalʊ caacibeɣa ñɩŋga taa. Caacibeɣsɩ sɩ-tɔbɩŋ tɛɛ tʊlɩ hooo hooo. Kadaɣ ŋga kɔ-yɔɔ pamakɩ pombo ŋgʊ yɔ, kɩkɛɣna kadaɣ ŋga kɛwɛna kʊlɔmɩŋ naanza naalɛ naalɛ ɖam yɔɔ yɔ.
Ɖaŋ weyi pesiki-i naalɛ kɛ mbʊ yɔ, ɩ-kʊyɩmɩŋ taa makɩɣna mɛtanaa ɛzɩ 3,05 yɔ. Piyele caacibeɣa walanzɩ taa wɛɣna santimɛtanaa 46 kɛ mbʊ yɔ. Paakalɩɣ kpaala ɛzɩ pakalʊ naŋgbanzɩ pombo ɖeɖe yɔ. Pehɛʊ cinzi nasɩyɛ nɛ ɛyʊ ɛwɛna sɩ-wayɩ nɛ ɛlɔ nɛ pʊɖʊ caacibeɣa taa kɔyɔ, pakalɩɣ kpaala naatozo. Ɛlɛ yee ɛwɛ ciŋga ŋga nɛ ka-taa kɔyɔ, kpaala naalɛ pakalʊ.
Ɖɔɖɔ lɛ, hɔɔlʊ lɛɛkʊ taa ɛyʊ ɛyʊsa nɛ lɛɛkʊ lɔ pombo nɛ kɔsʊʊ kɔyɔ, kpaɣɖɛ kʊɖʊmɖɩyɛ kɛ pakalʊ. Hɔɔlʊ ŋgʊ kɩɖʊzʊ kpaala akɩlɩ ɖɔʊ yɔ, pɩlaba ŋgʊ wabɩna. Pamakʊ caacibeɣa taa pombo yɔ, nesi ɖeke pamakɩna. Pɔlɔʊ pombo ɛlɛ maɖaa cɛyʊ pa-dɩ se pekpebi-kʊ nɛ weyi ekpaɣ-kʊ lɛ ɛcɛyʊ ɛ-tɩ se ɛɖʊ-kʊ caacibeɣa taa. Lɔyʊ ɛnʊ, ɛtapɩzɩ nɛ ɛɖʊzɩ-kʊ caacibeɣa taa kɔyɔ, pa-anɩ ɛñɩnɩʊ se ɛkpa-kʊ nɛ ɛɖʊzɩ yaa ɛɖɛna poliŋ nɛ pataaɖʊzɩ-ɩ.
James Naismith kɛna Amerika keteŋga taa ɛyʊ nɛ tomnaɣ taa kpegbeka hasɩyʊ. Ɛnʊ kɛŋna kacalaɣ-tʊ weyi ɛlɩza pombo kʊnɛ kɩmabʊ yɔ kɛ pɩnaɣ 1891 kɛ Masasusɛtɩ tɛtʊ taa. Pɩla mbʊ nɛ aleɣya anɛ aɖɛʊ nɛ ɛsɩnda pɩkɔɔ pɩsɩɩna pɩnaɣ 1932 nɛ palɩzɩ ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩcɔŋna pombo kʊnɛ kɩ-aleɣya nɛ kɩ-paɣtʊ yɔɔ yɔ. Ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ se FIBA nɛ pʊ-tɔbʊʊ se Ajɛya kpeekpe ɖakuɖe pombo maɖa kɩkpɛndʊ.
4pikta4gqysssxa9t16mh1z4zqlhe18
Fɛɛŋ naatozo pɔlɔndɔɔɔ ñɩŋgʊ
0
3350
15224
15222
2022-01-01T10:25:57Z
Gnangbade
58
corrected grammar
15224
wikitext
text/x-wiki
Fɛɛŋ naatozo pɔlɔndɔɔɔ ñɩŋgʊ kʊnɛ kɩwɛ [[Siini]] ɛjaɖɛ hɛkʊ taa. Kɩwɛ Yaŋzi Jiaŋ egeetiye taa. Papaɣzɩ-kʊ huyu ɖɛfɛɛɛ ɖefɛɛɛ kpaɣ pɩnaɣ 2006 pɩkɔɔ pɩsɩɩna pɩnaɣ 2009. Kɩ-ɖaɣlakɩŋ taa maɣna kilomɛtanaa 600 nɛ kɩ-walanzɩ taa wɛ mɛtanaa 185. Fɛɛŋ naatozo pɔlɔndɔɔɔ ñɩŋgʊ kʊnɛ, ŋgʊ kɩlɩna wɛnaʊ lɩm hoɖe nazɩyʊ kɛ keteŋga kpeekpe taa. Fɛɛŋ naatozo pɔlɔndɔɔɔ ñɩŋgʊ kɩwɛ Sandupiŋ tɛtʊ taa, Siini ɛjaɖɛ taa. Kɩwɛ Yaŋgzi pʊʊ sɔsɔʊ nɛ kɛtɛ kadaŋga cɔlɔ.
Kiposina lɩm fɛɛʊ ŋgʊ payaɣ se Gezuba yɔ nɛ kilomɛtanaa ɛzɩ 38 yɔ. Tambaɣ ŋga pakpaɣ se pohuyuu fɛɛʊ kʊnɛ yɔ, pɩtɛkɛ sɔnɔ nɛ pɩtɛkɛ ɛyʊ kʊɖʊm. Kediizaɣ sɔsɔɣa nakɩyɩ ɖeɖe kɛ pekpeɣla samaɣ kɛ pɩnaɣ 1992 nɛ paanɩ etisi se pɩwɛ ɖeu. Papaɣzɩ tʊma kɛ pɩnaɣ 1994 nɛ pɩnaɣ 2000 lɛ, pɩkɛza Yaŋgzi Yanŋ pɔɔ nɛ fɛɛŋ naatozo pɔlɔndɔɔɔ ñɩŋgʊ kʊnɛ kɩkʊyaa ɛzɩ mɛtanaa 80 yɔ. Siŋŋŋ taa lɛ, fɛɛʊ naatozo pɔlɔndɔɔɔ ñɩŋgʊ kʊnɛ, kɩ-ɖaalakɩŋ taa maɣna mɛtanaa 2 335 nɛ kɩ-kʊyɩmɩŋ taa lɛ, mɛtanaa 85.
rl46281qctuevu76pgoco2jtusi2cmi
Feveku ñɩɣyʋʋ
0
3351
15181
15179
2022-01-01T09:14:37Z
Gnangbade
58
added images and categories
15181
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:MG_0939_dampfmaschine.jpg|vignette|MG 0939 dampfmaschine]]
Feveku ñɩɣyʋʋ kɛna ñɩɣʊ ŋgʊ poluba se pɩwazɩ laadiriki yɔ. Polubu-kʊ nɛ alɩwaatʊ ndʊ tɩ-taa kɩ-hɩɖɛ kɩla sɛʊ yɔ ndʊ lɛ pɩnzɩ mɩnɩŋ XVIII. Feveku ñɩɣyʋʋ kɛna ñɩɣyʊ yaa ñamɩyɛ nɖɩ paɖʊ-ɖɩ mɩŋ ɛlɛ ɛlɩʊ nɛ awayɩ yɔ. Mɩŋ ɛnʊ ɛtɩzʊna lɩm nɛ pɩwasɩ kaaka kɛ kpomuu nakʊyʊ taa nɛ lɩm mbʊ pɩ-tɛ feveku maamaɣ pɩsʊʊna ɖoŋ weyi ɛpɩsʊʊ ɖoŋ yɔ.
[[Fichier:1913_Willamette_Steam_Yarder_4.JPG|vignette|1913 Willamette Steam Yarder 4]]
Feveku ñɩɣyʋʋ kʊnɛ ŋgʊ kɛŋna kacalaɣ ñɩɣyʊ ŋgʊ ñɩnɩyaa lɛɣ naʊ pakɩlɩ-kʊ kpasɩnaʊ camɩyɛ yɔ se kɩpɩzʊ kɩha ɖoŋ weyi palakɩna feveku yɔ. Alɩwaatʊ ndʊ ñɩɩtʊ sɔɔsɔɔ ñɩnʊ sɔsɔm kɛɖɛwaɣna ɛsɩnda kpem kɛ pɩnzɩ mɩnɩŋ XIX taa, ñɩɣyʊ kʊnɛ kɩɩpazaa kʊtʊ mɩyɛ sɔsɔyɛ kɛ ñɩɩtʊ sɔɔsɔɔ ñɩnʊ sɔsɔm ɛsɩnda ɖɛʊ alɩwaatʊ.
[[Fichier:Stoomgemaal_De_Tuut_stoommachine_(2).jpg|vignette|Stoomgemaal De Tuut stoommachine (2)]]
Feveku ñʊɣyʊ kʊnɛ kɩfɛyɩ ɛzɩ lɩm ñahaɣʊ ɖoŋ weyɩ yaa pɔsɩ nɛ heelim ɖoŋ. Mbʊ pʊyɔɔ yɔ lɩm, pɔsɩ nɛ heelim ɛlɛ, pʊpɔzʊ se powona ñɩɣyʊ nɛ pasɩɩ ɖoli kʊɖʊm. Ɖeɖe nɛ sɔnɔ pɩnzɩ mɩnɩŋ XX taa pɔsɔza feveku ñɩɣyʊ kʊnɛ kʊ-yɔɔ kɛ kpela wena acɔʊ nɛ ahaɣ feveku yɔ nɛ nazɩyʊ ñamɩyɛ pɩna ɖɔɖɔ ñɩmɩyɛ nɖɩ ɖɩ-taa maɣmaɣ kɛ mɩŋ fevekʊ cakɩ yɔ. Ñɩɩtʊ ndʊ pɔsɔza feveku ñɩɣyʊ kʊnɛ kɩ-yɔɔ yɔ, ɩtɩŋgaɩlakɩ nɛ fevekʊ ɖoŋ tasʊ kpaʊ ɖoŋ nɛ ɛɖɛʊna ɛsɩntaa.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Pʋyʋ kɩlɩzɩm]]
h24xesqia2rvlel1adyqizaqjpfmimw
Fiodor Dostoïevski
0
3352
18036
15186
2024-04-11T11:55:59Z
Gnassingbé-Gnassingbé
4636
Dostoïevski kɩlɛmʋʋ pɩnaɣ 1881 taa
18036
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Fjodor Michailowitsch Dostojewski.jpg|thumb|Dostoïevski kɩlɛmʋʋ pɩnaɣ 1881 taa]]
Fiodor Mikhaïlovitch Dostoïevski kɛ Ruusi tʋ. Palʋla-ɩ kamɩŋ fenaɣ kɩyakʋ niidozo (30) n̄ɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1821 n̄ɩŋga taa. Mɔsɩkʋʋ tɛtʋ taa ɛsɩba kamɩŋ fenaɣ kɩyakʋ fenaɣ kɩyakʋ nɛɛlɛ nɛ lutozo (28) ñɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1881 taa Saint-Petersbourg tɛtʋ taa. Pʋ-tɔbʋʋ se ɛsɩba ɛ-pɩnzɩ nɩɩnʋwa nɛ hiu (60) ñɩnga taa. Fyodor Dostoyevsky laba tʋmɩyɛ yɔ, peeɖe payaɣ se Petɛsburgii kiɖeɖeu tɛtʋ taa.
[[Fichier:Fyodor Mikahailovich Dostoyevsky's Study in St Petersburg.jpg|thumb|Ɖenɖe Ɖajaa Fyodor Dostoyevsky laba tʋmɩyɛ yɔ, Sɛɛ Petersburg tɛtʋ taa]]
Fiodor Mikhaïlovitch Dostoïevski kɛ takayasɩ mayʋ sɔsɔ siŋŋ nɔɔyʋ. Ɛkɛ ɖɔɖɔ ñʊʊtaa lɔŋsɩnɖɛ kpɛlɛkɩyʊ sɔsɔ nɔɔyʋ ɖɔɖɔ. Ɛ-takayɩsɩ ɖukina pɩdɩɩfɛyɩ takayɩsɩ mayaa sɔsaa lalaa nɛ ñʊʊtaa lɔŋsɩnɖɛ kpɛlɛkɩyʊ sɔsɔ sakɩkɩyɛ tuɖe ajɛya taa. Ɛ-takayɩsɩ yeba nɛ pɩlɛɣzɩ maɣzɩm sɔsɔm ndɩ ndɩ hɔɔlɩŋ nɛ lona ndɩ ndɩ taa.
[[Fichier:Dostoevski grave at Alexander Nevsky Monastry.jpg|thumb|Ɖenɖe pɩpɩmɩ Ɖajaa Dostoevski yɔ, Monasɩtɛɛrɩ Alexander Nevsky taa]]
Fiodor Mikhaïlovitch Dostoïevski tɔɔ kʋn̄ɔŋ siŋŋ ɛ-pɩcatʋ taa. Ɛpaɣla ɛlɛ ɛsʊʊ sɔɔjɛɛtʊ. Pɔkɔɔ pakpa-ɩ paɖʋ salaka agoza fenaɣ taa, pɩnaɣ 1849 ñɩŋga taa. Mbʊ pʊyɔɔ yɔ, ɛɛwɛ politiki ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩñɩnaɣ pɛ-ɛjaɖɛ ɛsɩnda wobunaʊ yɔ ɖɩ-taa. Pɩɩwɛɛ se pakaɣ-ɩ kʋʋ, ɛlɛ, pɔkɔɔ peyebi-i. Pɩwayɩ lɛ, ɛpɩsɩ sɔɔjanaa pɩlɩʋ taa tʋmlaɖʋ sɔsɔ nɔɔyʋ. Sɔɔjanaa pɩlɩʋ taa tʋmɩyɛ nɖɩɩ eyeba nɛ ɛpɩsɩ takayasɩ mayʋ.
Fiodor Mikhaïlovitch Dostoïevski kɛ naalɛ pɩɣa ɛ-caa cɔlɔ. Payaɣ ɛ-caa se Mikhaïl Andréiévitch Dostoïevski. Ɛ-caa ɛnʋ, ɛkɛ sɔɔjanaa fɛɖʋ sɔsɔ Mɔskʋʋ tɛtʋ taa. Fiodor Mikhaïlovitch Dostoïevski ɖoo payaɣ size Maria Fiodorovna Netchaïev. Esɔsɛya mba mba payaɣ-wɛ se Maacɔwaa yaa menze man-ɖaɣwaa nɛ payaɣ peeɖe se Alexander Neyiskii yɔ, peeɖe pepima-ɩ.
[[Catégorie:!Main category]]
[[Catégorie:Ruusii]]
[[Catégorie:Takayɩsɩ mayaa]]
lbz1pk8sx3fdqhb6zu7ssj1w2s7c4g6
Fiyoolɔɔ
0
3353
15194
15193
2022-01-01T10:00:00Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Fiyoolɔɣ.]] ñɩŋgʋ nɛ [[Fiyoolɔɔ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Spelling and punctuation
15193
wikitext
text/x-wiki
[[File:Stainer.jpg|thumb|Fiyoolɔɣ Stainer]]
Fiyoolɔɣ kɛna mʊsɩ labʊ wonu kɩmabʋʋ. Palaba-kʋ nɛ nimasi n̄ɩʋ n̄ɩʋ nɛ sɩkpɩtina ɖama ɖɔɖɔ camɩyɛ. Kʋ-yɔ nɛ wondu 71, tɩ-wɛ ɖasɩ tɩyɛ. Pɛkpɛnda wondu ndʊ nɛ ɖama. Wonuu fiyoolɔɣ kʋnɛ kɩ-wɛna nimasi nanaaza, nɛ hɛkʋʋ nɛ hɛkʋʋ lɛ pila kagbaanzɩ. Nimasi sɩnɛ yɔ, sɩ-yɔɔ kɛ fiyoolɔɣ tʋ yaa maɖʋʋ kpɩtʋʋna nɛ e-nee yaa. Ɛ-kpɩtʋʋ nɛ eyeki mbʋ lɛ, kɛ wilitu yaa tilitu lɩʋ.
[[File:Addys Mercedes Kult 02.JPG|thumb|Violoniste]]
Mʊsɩ labʊ wonu mabʋʋ kpɛlɛkʋ ɖeɖe yaa cɔlʋtʋ ɖeɖe ɛzɩ katɔr(quatot) nimasi n̄ɩŋgʋ ɖeɖe yaa mʋsɩ tɩnaa ɖɩjaɣyɛ sɛmfoniiki hɔlʋʋ taa lɛ, fiyoolɔɣ mʊsɩ labʊ wonu wonuu kʋnɛ kɩ-kɛna kɩklɩ kɛʋ cikpeluu yɔ.
Kɩ-tɛ witu yaa sɛʊ polindaa kɩlɩna wɛʋ ɖɔɖɔ wilitu taa yaa tilitu hɔlʋʋ taa fɩɩnɩnɩ ɛ-hɔʋʋ taa. Kɩ-na alɩto pɔ-hɔʋʋ kɛ kʋɖʋmʋʋ. Panɛ pa-taa peɖe ɖɔɖɔ pʋtɔbʋ pɔ-hɔʋʋ ɖɔɖɔ taa mba kɛlɛ fiyoolɔnsɩyɛɛlɛ nɛ kɔntrebassɩ. Palɩza mʊsɩ labʊ wonu wonuu kɩmabʋʋ kʋnɛ kɛ kpaɖʋ 16 taa kɛnɛ. Ɖɩtɩlɩ kpakpa size wonuu kʋnɛ kɩcaŋga kʋtɔyɩ ɛjaɖɛ yɔɔ lɔŋ kpem.
[[File:Range_violin.png|thumb|violin étendue]]
Fiyoolɔɣ wonuu mʊsɩ labʊ wonu n̄ɩŋgʋ kʋnɛ, kɩ-paza kʋwɛ fefeɖe kɛ mʊsɩ labʊ wonu kʋcɔlʋʋ wɩsɩ ɖɩɖʋyɛ kiŋ hɔlʋʋ taa. Soo lɩzɩyɩyaa sʋsaa sakɩyɛ maɣ tɔm coɣ kɛ wonuu fiyoolɔɣ ŋgʋ kɩ-yɔ (concertos yɔ, nɛ mʊsɩ labʊ wonu kuduyuu tɛ n̄ɩŋgʋ yɔ, nɛ pɩtasɩna sɛmfoniki hɔlaɣ yɔ ɖɔɖɔ). Pamakaɣ pamaɣma kɛ(Vivaldi, nɛ Bach, nɛ Mozart ɖɔɖɔ). Fiyoolɔɣ maɖaa nabɛyɛ mba paawɛ kpaɖʋ 19 taa yɔ, pa-hɩlaɣ ka-wilaɣ yaa kaɣsɛna kedeŋa kpeekpe siŋŋ. Pɩlɩna po-soo tɩlɩtʋ mabʋ yɔ. Pa-taa nɔɔyʋ hɩɖɛ kɛlɛ Paganini.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Minziiki]]
[[Category:Minziiki wondu]]
6z7oam55t56cljqu126g53lp3r93mbu
Fiyoolɔnsɛɛlɩ
0
3354
15190
15189
2022-01-01T09:55:10Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Fiyoolɔnsɛɛlɩ.]] ñɩŋgʋ nɛ [[Fiyoolɔnsɛɛlɩ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : deleted punctuation
15189
wikitext
text/x-wiki
[[File:Cello front side.jpg|thumb|Cello front and side]]
Fiyoolɔnsɛɛlɩ kɛna mʊsɩ labʊ wonu kɩmabʋʋ. Wonuu kʋnɛ yɔ, palaba-kʋ nɛ nima kɛnɛ. Nɛ nima anɛyɔ, añɔtɩna ɖama nɛ asɛyʋʋ na ɖama nɛ ɖaʊ nakʊyʊ lakɩna nɛ nima anɛyɔ añamasʋʋ nɛ wiluu nakʊyʊ lɩʊ. Ɖaʊ ŋgʊ, kɩ-yɔɔ wɛ ɛzɩ saɣ kela ñɩŋga yɔ. mʊsɩ labʊ wonu kɩmabʋʋ kʊnɛ kɩwɛ nimasi cɩmɩŋ hɔʊ taa. Hɔʋʋ ŋgʋ kɩ-taa ɖɔɖɔ kɛ mʊsɩ labʊ kɩmabʋtʊ tʊnɛ tɩwɛɛ: hayuu nɛ hadɛ ŋgʋ nɛ ŋgʋ ɖɔɖɔ kɩkɩla mbʊ paɣlʊ yɔ.
[[File:Cello players outside Notre Dame in Paris, France.jpg|thumb|Cello players outside Notre Dame in Paris, France]]
Fiyoolɔnsɛɛlɩ cakɩ kpelaɣ taa pɩcɔ nɛ ɛmapɩ-kʋ. Ɛkpɛkʊ-kʋ nɛ nɛ ɛ-tala nɛ pɩcɔ ɛpaazɩɣ-kʋ mabʋ. Mʊsɩ labʊ wonu kɩmabʋʋ kʊnɛ kɩwɛna liŋ litoozo nɛ ɩnʊʊ yɔ: Do Re Mi Fa Sol La Si Do. Fiyoolɔnsɛɛlɩ mʊsɩ labʊ wonu kɩmabʋʋ kʊnɛz kɩwɛna ɖɔɖɔ witu ɛzɩ hiu nɛ naalɛ yɔ.
[[File:Range_cello.png|thumb|Violoncelle étendue]]
Mʊsɩ labʊ wonu kɩmabʋʋ kɩwɛ ɖɔɖɔ mʊsɩ labʊ wondu kɩmabʋtʋ ndʊ tɩkɩlʊ wiu yɔ tɩ-taa. Kɩ-tɛɛ wilitu yaa tilitu kpaɣ pɩtalɩ ɛzɩ 65 Hz pɩsɩdina 1000 Hz yɔ yaa pɩpɩzɩɣ pɩtalɩ ɖɔɖɔ ɛzɩ 2000 Hz kɛ mbʊ yɔ yee pɩpazaanɛ pɩha maɖʋ camɩyɛ kɔyɔ. Mʊsɩ labʊ wonu kɩmabʋʋ fiyoolɔnsɛɛlɩ kʊnɛ kɩlɩna n̄ɔtɩnaʋ wondu teyaa kpam. Tɛyʋʋ taa siŋŋ lɛ, fiyoolɔnsɛɛlɩ lakɩna ɖonɖoŋ kɛ fa liu.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Minziiki]]
[[Category:Minziiki wondu]]
hndqm5hwa80b4yklrrbb6ba4z8ixb0j
Francis Drake
0
3355
15200
15199
2022-01-01T10:04:36Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Francis Drake.]] ñɩŋgʋ nɛ [[Francis Drake]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Deleted punctuation
15199
wikitext
text/x-wiki
[[File:Sir Francis Drake by Jodocus Hondius.jpg|thumb|Ɖajaa Francis Drake]]
Francis Drake kɛ [[Aŋgɩlɩtɛɛrɩ]] ɛjaɖɛ taa ɛyʊ. Palʋla-ɩ pɩnaɣ 1540 ñɩŋga taa mbʋ yɔ. Palʋla-ɩ Tavistɔki tɛtʋ taa nɛ ɛsɩ kɔlaɣ fenaɣ kɩyakʋ nɛɛlɛ ñɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1596 ñɩnga taa. Francis Drake ɛnɛ, ɛkɛ hɔzɩŋ nɛ mɛlɛnaa sayʋ sɔsɔ nɔɔyʋ. Ɛkɛ ɖɔɖɔ, ajɛya ndɩ ndɩ taa cɔyʋ sɔsɔ nɔɔyʋ siŋŋ nɛ ewokina ɛsɩyɛ egbena ajɛya ndɩ ndɩ taa.
[[File:Hondius_Vera_Totius_Expeditionis_Nauticae_Francis_Drake_colored.jpg|thumb|Vera Totius Expeditionis Nauticae showing route of Francis Drakes Circumnavigation of the globe]]
Francis Drake lʋba siŋŋ se kedeŋga kpeekpe yɔɔ ajɛya ɛlɩɩ a-yomiye taa nɛ paa ɛjaɖɛ nɖɩ lɛ, ɖɩwɛɛ ɖɩ-tɩ yɔɔ. Ɛkɛ ɖɔɖɔ politiki laɖʋ nɛ manzʊ malɩ ɛyʊ sɔsɔ ɛ-ɛjaɖɛ taa. Ɛcɔ tɛtʋ ilemiye nɛ mɛlɛ pɩnzɩ 1577 nɛ 1580 ñɩnzɩ taa. Francis Drake caa kɛkɛ wiyaʋ nɛ e-ɖoo ñɛkɛ abiɖe nɛ payaɣ-ɩ se. Mary Mylwaye. Payaɣ ɛ-halʊ se Elizabeth Sydenham. Anɩza kʋdɔŋ kpana Francis Drake nɛ ɛsɩbɩna-kʋ kɔlaɣ fenaɣ taa pɩnaɣ 1596.
[[File:Francis_Drakes_2nd_wife_Elizabeth_Sydenham.jpg|thumb|Ɖajaa Francis Drake tɛ halʋ, payaɣ-ɩ se Ɖoɖoo Elizabeth Sydenham]]
[[Category:!Main category]]
[[Category:Wobiyaa]]
[[Category:Aŋgilitɛɛrɩ]]
p1eibvjk1dva3xojop7w2hpp3837el5
Francisco da Goya
0
3356
18315
15206
2024-08-23T11:39:37Z
Archaeodontosaurus
4989
18315
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Francisco de Goya
|image = (Castres) Autoportrait aux lunettes, Francisco de Goya y Lucientes, Musée Goya.jpg
|px = 190
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = [[Ɛsɩpaañɩ]]
|Ɛ-tʋmɩyɛ = Keɖeyaɣ laɖʋ
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = Fuendetodos, Aragon, [[Ɛsɩpaañɩ]]
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = [[Lakɩŋ fenaɣ]] 30 wiye, pɩnaɣ 1746
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ = Bordeaux, [[Fransɩɩ]]
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ = [[Agoza fenaɣ]] 16 wiye, pɩnaɣ 1828.
|E-nesi ñɩɣʋ = Firma de Francisco de Goya.jpg
}}[[File:Vicente López Portaña - el pintor Francisco de Goya.jpg|thumb|Ɖajaa Francisco de Goya]]
[[File:El Tres de Mayo, by Francisco de Goya, from Prado in Google Earth.jpg|thumb|El Tres de Mayo - Agoza fenay naadozo ñɩngʋ wiye]]
Francisco José de Goya Lucientes yaa Francisco de Goya kɛ [[Ɛsɩpaañɩ]] ɛjaɖɛ taa tʋ. Palʊla-ɩ kɛ lakɩŋ fenaɣ kɩyakʊ 30 ŋgʊ wiye pɩnaɣ 1746 kɛ Fuyandetodosi egeetiye taa kɛ Ɛsɩpaañɩ kewiyaɣ taa. Fuyandetodosi egeetiye ɖɩnɛ, ɖɩñɔtɩna tɛtʋ ndʋ payaɣ size Saragosi yɔ kpam.
Francisco de Goya tʊma ɖɔ kamaɣ fɛyɩ: ɛkɛ anjaʋnaa nɛ sɩʊkpelasɩ lɩzɩyʋʋ sɔsɔ nɔɔyʋ. Ɛkɛ ɖɔɖɔ tɔlɩm tayʋ sɔsɔ nɔɔyʋ. Ɛkɛ saayʊ nɛ ɛlakɩ ɖɔɖɔ kafɩnta tʋmɩyɛ. Ɛ-kʊkʊyɩmɩŋ nɛ ɛkpɛlɛkɩtʋ tɩŋgɛ payɩ kɛ mbʊ yɔ, ɛ-haɖaa taa ɖenɖe paalʋla-ɩ yɔ peeɖe ɛcaɣ. Piyele [[Maadiriidi]] nɛ [[Itaalii]] lona taa kɛ ɛkɩla ɛ-tʊma labʊ.
[[File:El Quitasol (Goya).jpg|thumb|El Quitasol - Leema]]
Ɛ-halʋ ɖalʋ, Francisco Bayeu kaakɛna Ɛsɩpaan̄ɩ ɛjaɖɛ taa anjaʋnaa lɩzɩyʋ nɛ tɔlɩm tayʋ nɛ ɛlɛ ɖʊna-ɩ nesi ɛ-tʊma taa. Ɛ-wilɩyaa kɔyɔ José Luzán nɛ Francisco Bayeu. Piyele mba pacʊɖa-ɩ pa-tʊma labʊ taa nɛ pɩha-ɩ hʊnʊm yɔ, pa-taa kɔyɔ: Diego Velázquez, Rembrandt, Giambattista Tiepolo, Jacopo Amigoni, Raphaël Mengs nɛ Bartolomé Esteban Murillo.
Payaɣ Fransisco de Goya caa se José Benito de Goya y Franque, e-ɖoo kɔyɔ Gracia de Lucientes y Salvador nɛ piyele ɛ-tɛ asɛyʊ kɛlɛ Josefa Bayeu. Pɛwɛna pɩɣa kʊyʊmaɣ nɛ ŋga lɛ Francisco Javier Goya Bayeu. Ɛsɩba ɖomaɣ fenaɣ kɩyakʊ 16 ñɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1828. Ɛsɩba Bordeaux tɛtʋ taa, [[Fransɩ]] ɛjaɖɛ taa.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Keɖeyaɣ laɖaa]]
[[Category:Ɛsɩpaañɩ]]
[[Category:Abalaa sɔsaa]]
[[Category:Ɛyaa sɔsaa]]
3oz5at9fhsmp0at57nl6hhkwbatb4om
François Hollande
0
3357
15234
15233
2022-01-01T10:38:38Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[François Hollande.]] ñɩŋgʋ nɛ [[François Hollande]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Deleted stop
15233
wikitext
text/x-wiki
[[File:François Hollande Journées de Nantes.jpg|thumb|François Hollande Journées de Nantes]]
François Hollande kɛ [[Fransɩ]] tʋ. Palʋla-ɩ [[kɩyɛɛna fenaɣ]] kɩyakʋ12 ñɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1954 ñɩŋga taa. Ruwaŋ tɛtʋ taa nɛ tɩwɛ lɩm pɔɔ ŋga payaɣ se Sɛɛnɩ yɔ kɔ-cɔlɔ kpam Fransɩ ɛjaɖɛ taa. François Hollande hɩɖɛ kɩsɛzɛɛ kɔyɔ Gérard Georges Nicolae. Ɛlakɩ tʋmɩyɛ Fransɩ ɛjaɖɛ kewiyaɣ taa.
Ɛɛkɛ Fransɩ ɛjaɖɛ taa kewiyaɣ ñʊʊtʊ nɛ pɔtɔ caca se palɩzɩ pɛ-ɛjaɖɛ ñʊʊtʊ ɛnʊ pɔñɔya nɛ palɩzɩ-ɩ kpaɣna [[agoza fenaɣ]] 15 pɩnaɣ 2012 nɛ agoza fenaɣ 1 pɩnaɣ 2017 lɛ, ɛ-tɛ alɩwaatʊ tɛ. François Hollande lɛɣzɩna Nicolas Sarkozy. Ɛwayɩ yɔ [[Emmanuel Macron]] ñakpaɣa. François Hollande kɛkɛ Fransɩ ɛjaɖɛ taa tɔm hʋyʋʋ sɔsɔ nɔɔyʋ.
[[File:François Hollande 2019 (48754715472).jpg|thumb|François Hollande 2019 (48754715472)]]
François Hollande tʋlɩ Fransɩ ɛjaɖɛ taa politiki ŋgbɛyɛ naɖɩyɛ. Ɛɛkɛna ɖɩ-takayaɣ taa mayʋ kɩpɩnʊ. Payaɣ ɛ-tɛ politiki ŋgbɛyɛ nɖɩ se samaɣ ñɩm lɩmaɣzɩyɛ yɔɔ kandɩyʋʋ. Pɩɩkɛ pɩnzɩ 1997 nɛ 2008 ñɩnzɩ taa. François Hallande kɛkɛ ɖɔɖɔ Tuli kooka ñʋʋdʋ, kpaɣ pɩnaɣ 2001 nɛ pɩkɔɔ pɩsɩɩna pɩnaɣ 2008 ñɩŋga taa.
Ɛɛkɛ Fransɩ ɛjaɖɛ taa paɣtʋ lɩzɩyaa taa tʋ nɔɔyʊ. Ɛɛkɛ ɖɔɖɔ koɖɛzɩ kooka yɔɔ cɩnɩyaa tɛ lɔŋ pasɩyʋ kɔɔnɔɔ tʋ. [[Nicolas Sarkozy]], weyi ɛɛkɛ Fransɩ ɛjaɖɛ n̄ʋʋdʋ kɩbɩnʋ yɔ, ɛnʋʋ François Hollande lɛɣzɩ kpelaɣ yɔɔ agoza fenaɣ kɩyakʋ hiu nɛ naalɛ (12) n̄ɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 2012 n̄ɩŋga taa.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Politiki laɖaa]]
[[Category:Fransɩɩ]]
fzmxdb27jykrjj1g0glr1lyt0od0iuo
Frank Wright
0
3358
18040
17976
2024-04-11T12:39:44Z
Gnassingbé-Gnassingbé
4636
Frank Lloyd Wright kɩlɛmʋʋ pɩnaɣ 1926 taa
18040
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Frank Lloyd Wright LC-USZ62-36384.jpg|vignette|Frank Lloyd Wright kɩlɛmʋʋ pɩnaɣ 1926 taa]]
Palʊla Frank Lloyd Wright kɛ [[mɩsɩkʊm fenaɣ]] litoozo wiye pɩnaɣ 1867 kɛ Ricilandɩ taa, [[Etaazuunii|Amerika]] tɛtʊ taa. Ɛsɩba [[ɖomaɣ fenaɣ]] kɩyakʊ nakʊ pɩnaɣ 1959 kɛ Foniksɩ tɛtʊ taa, Ariizonaa egeetiye taa ɛɛwɛna pɩnzɩ 91. Ɛɛwɛna halaa naatozo: Catherine Tobin (1889–1922) Maude Noel (1923–1927) nɛ Olga Lazovich Milanoff. E-piya mba pasɩma yɔ pɛwɛ naalɛ: Lloyd Wright nɛ John Lloyd Wright.
[[Fichier:FallingwaterWright.jpg|vignette|Fallingwater, West Orange, 1937]]
Frank Lloyd Wright lɩza tambasɩ ɛzɩ mɩnɩŋ nɩnza (400) yɔ nɛ palabɩna sɩtɩŋga tʊmɩyɛ. A-taa kɔyɔ: keɖewa ɖɩcasɩyɛ ɖeɖe, tʊma sɔsɔna ɖɩkpɛndɩyɛ, tilima ɖɩsʊyɛ maʊ, agɔma ɖɩsɩ, cɔɔcɩnaa kuduyiŋ maʊ, ɖɩcazɩyɛ lona. Mbʊ pɩkɩla ɛ-hɩɖɛ kpazʊʊ ɛsɔtaa yɔ, mbʊ lɛ ɖɩsɩ nzɩ ɛlɩza lɩmaza nɛ pama-sɩ maʊ nabʊyʊ nɛ pɩwɛɛ ɖeu yɔ.
[[Fichier:Guggenheim_museum_exterior.jpg|vignette]]
Kuduyiŋ maʊ kpalaahusi lʊʊ tɔm taa lɛ, ɛ-wayɩ fɛyɩ. Mbʊ yebina pɩnaɣ 1991 taa, Amerika keteŋga taa kpalahasi lʊya ŋgbɛyɛ ha-ɩ nimiye nɛ palɩçzɩ-ɩ se ɛnʊ kɛŋna kacalaɣ-tʊ pe-keteŋga taa kpaɣ ɖooo caanaʊ nɛ pɩsɩɩna mbʊ. Payaɣ ɛ-caa se William Carey Wright (1825-1904) nɛ e-ɖoo kɔyɔ Anna Lloyd Jones (1839-1923). Ɛ-hɩɖɛ kaakɛ Frank Lincoln Wright. Ɛ-ñɩma ya-ɖama ɛlɛ, pɩnaɣ 1885 ɛlɛɣzɩ ɛ-hɩɖɛ Lincoln nɛ Lloyd se ɛɖʊna e-ɖoo kɛ hɩɖɛ.
[[Catégorie:!Main category]]
[[Catégorie:Kpalahuwa lʋyaa]]
[[Catégorie:Etaazuunii]]
15ki2c2noxckl6hepks4rc77qum1sl8
Franz Kafka
0
3359
15217
15216
2022-01-01T10:22:28Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Franz Kafka.]] ñɩŋgʋ nɛ [[Franz Kafka]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Deleted stop
15216
wikitext
text/x-wiki
[[File:Kafka.jpg|thumb|Ɖajaa Franz Kafka]]
[[File:Kafka statue Prague.jpg|thumb|Kafka statue Prague]]
[[File:Popiersie Franz Kafka ssj 20060914.jpg|thumb|Franz Kafka Monument]]
Palʊla Frank Kafka nɛ [[hasɩyaɖɛ fenaɣ]] kɩyakʊ naatozo ŋgʊ wiye pɩnaɣ 1883 kɛ [[Praagɩ]] tɛtʊ taa, [[Powɛmɩ]] ɛjaɖɛ taa. Ɛsɩ [[mɩsɩkʊm fenaɣ]] kɩyakʊ naatozo wiye pɩnaɣ 1924 kɛ Kiyɛliŋ tɛtʊ taa, [[Otirisi]] ɛjaɖɛ taa ɛɛwɛna pɩnzɩ 40. Ɛ-tʊmɩyɛ siŋŋ kɛlɛ takayɩsɩ kɩkalasɩ maʊ nɛ asɛɣla tɔm kɛdʊʊ nɛ caama kʊnʊŋ taa kɛ ɛmana-sɩ. Ɛwɛ pɩnzɩ mɩnɩŋ XX taa mba pakɩlɩ takayɩsɩ kɩkalasɩ maʊ yɔ. Takayɩsɩ nzɩ pakɩla-ɩ sɩmnaʊ yɔ, sɩ-taa kɔyɔ: ''Tɔm Hʊʊ'' (1925), ''Ñɩm tɩna Ɖaɣ'' (1926), ''Tomnaɣ Lɛɛzʊʊ'' [1915) nɛ ''Salaka tɩna ñʊŋ yɔɔ caɣʊ'' (1919).
[[Category:!Main category]]
[[Category:Takayɩsɩ mayaa]]
[[Category:Caama]]
[[category:Cɛɛkɩ]]
k8lwpqgzw0neehg8f6dcqg224y89dkg
Franz Schubert
0
3360
15705
15227
2022-01-12T18:36:38Z
Gnangbade
58
links
15705
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Franz Schubert
|image = Franz Schubert c1827.jpg
|px = 190px
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = [[Otirisi]]
|Ɛ-tʋmɩyɛ = Soo maɖʋ sɔsɔ
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = [[Fɩyɛɛnɩ]], [[Otirisi]]
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = [[Kɔlaɣ fenaɣ]] 31 wiye, pɩnaɣ 1797
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ = [[Fɩyɛɛnɩ]], [[Otirisi]]
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ = [[Kamɩŋ fenaɣ]] 19 wiye, pɩnaɣ 1828
|E-nesi ñɩɣʋ = Franz Schubert Signature.svg|thumb|Franz Schubert Signature
}}[[File:Franz Schubert by Wilhelm August Rieder 1875.jpg|thumb|Franz Schubert by Wilhelm August Rieder 1875]]
[[File:Wanderers Nachtlied Autograph Facsimile W. Dahms, 1913.jpg|thumb|Wanderers Nachtlied Autograph Facsimile W. Dahms, 1913]]
Franz Schubert kɛ [[Otirisi]] ɛjaɖɛ taa tʋ. Palʋla-ɩ [[kɔlaɣ fenaɣ]] taa kɩyakʋ 31 ñɩŋgʋ wiye pɩnaɣ 1797 ñɩŋga taa. Tɛtʋ nɖʋ payaɣ-tʋ size Lisitantalɩ yɔ tɩ-taa palʋla-ɩ Otirisi ɛjaɖɛ taa peeɖe. Franz Schubert kɛ wendu lɩzɩyʋ nɛ soo yaa cɩmʊʊ maɖʊ sɔsɔ nɔyʋʋ siŋŋ ɛ-ɛjaɖɛ taa. Schubert ɛnɛ, ɛkɛ ɖɔɖɔ, cɩmɩŋ mabʊ wɩlɩyʋ weyi paakpɛzɩɣna-ɩ kaʋ yɔ. Ɛ-caana cɔlɔ lɛ, ɛkɛ pɩɣa hiu nɛ naalɛ n̄ɩŋga ɛ-hɔʋ taa.
[[File:Schubert Wanderer D760 No 1.ogg|thumb|Schubert Wanderer D760 No 1]]
Schubert kɛŋna pɩɣa 12 ŋga kɛ pɩya 14 taa. Sɩ-tɩŋga payɩ kɛ mbʊ yɔ sɩsɩba sɩdakpadayɩ ɛlɛ 5 ɖeke kpadayɩna. Payaɣ ɛ-caa se Franz Theodor Florian Schubert (1763-1830), ɛkɛ wɩlɩyʊ nɛ ɛlɛ ɖana-ɩ kpɛlɛkʊ cacalaɣ taa kɛ mʊsɩ labʊ wonu kɩmabʋʋ ŋgʊ payaɣ se fiyolɔŋ yɔ. Piyele ɛ-ɖalʊ Ignaz ñɛkpɛlɛkɩ-ɩ mʊsɩ labʊ wondu kɩmabɩtʋ ndɩ ndɩ nɛ pɩ-taa kɔyɔ piyano yɔ. Schubert sɩkaɣ pɩnzɩ 31 taa kɛ mbʊ yɔ, ɛmaba cɩmɩŋ 1 009, ɛlɛ ɛ-sɩm wayɩ kɛ palɩza cɩmɩŋ sakɩyɛ nɛ samaɣ nɩɩ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Abalaa sɔsaa]]
[[Category:Ɛyaa sɔsaa]]
[[Category:Minziiki laɖaa]]
[[Category:Otirisi]]
[[Category:Yendu lubiyaa]]
qgoymkaqo9pvrdczp89fi7pb5vfa4i0
Frédéric Chopin
0
3361
15242
15241
2022-01-01T10:47:42Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Frédéric Chopin.]] ñɩŋgʋ nɛ [[Frédéric Chopin]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Deleted stop
15241
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Frédéric Chopin
|image = Eugène Ferdinand Victor Delacroix 043.jpg
|px = 190
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = Pɔlɔɔñɩ (Pologne)
|Ɛ-tʋmɩyɛ = soo maɖʋ sɔɔ
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = Farsoovii (Varsovie), Pɔlɔɔñɩ(Pologne)
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = Lakɩŋ fenaɣ 1 wiye, pɩnaɣ 1810.
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ = Paarii (Paris), France(France)
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ = Aloma fenaɣ 17 wiye, pɩnaɣ 1849.
|E-nesi ñɩɣʋ = Chopins Unterschrift.svg
}}Frédéric François Chopin kɛna soo luɖu nɛ wendu luɖu sɔsɔ nɔɔyʋ. Ɛkɛ ɖɔɖɔ piyano maɖʋ sɔsɔ siŋŋ. Ɛ-[[piyaanoo]] mabʋ wɛ camɩyɛ kpem welesuu taa. E-liɖe lɩna [[Fransɩɩ|Fransɩ]] nɛ [[Pɔlɔɔñɩ]] pa-ajɛɛ taa.
[[File:Frédéric Chopin d'après un portrait de P Schick, 1873.jpg|thumb|Frédéric Chopin d'après un portrait de P Schick, 1873]]
[[File:Preludio nº 1 para piano en do mayor Op. 28 - Agitato.pdf|thumb|Preludio nº 1 para piano en do mayor Op. 28 - Agitato]]
Palʊla Frédéric François Chopin kɛ Lakɩŋ fenaɣ kacalaɣ wiye, pɩnaɣ 1810 kɛ Farsoovii tɛtʊ taa, Polɔñ ɛjaɖɛ taa. Ɛkɛ cɩmɩŋ, keɣsi nɛ wendu luɖu sɔsɔ nɔɔyʋ. Ɛkɛ ɖɔɖɔ piyano nɛ soo ndɩ ndɩ maɖʋ sɔsɔ siŋŋ. E-liɖe lɩna Fransɩ nɛ Pɔlɔɔñɩ pa-ajɛɛ taa. Ɛ-wɩlɩyaa sɔsa kɔyɔ: Václav Würfel nɛ Józef Elsner piyele e-sukuli piya taa kɔyɔ: Georges Mathias, Karol Mikuli nɛ Thomas Tellefsen.
[[File:Frederic Chopin - Nocturne Eb major Opus 9, number 2.ogg|thumb|Frederic Chopin - Nocturne Eb major Opus 9, number 2]]
Payaɣ ɛ-caa se Nicolas Chopin nɛ e-ɖoo kɔyɔ Justyna Krzyzanowska. Ɛ-kɔɔ kɔyɔ Ludwika Jędrzejewicz. Ɛtɛma ɛ-cɩmɩŋ nɛ e-piyano kpɛlɛkʊ ɛlɛ, ewolo Fransɩ ɛjaɖɛ. Peeɖe ɛkada ŋgbɛndʊ nɔɔyʊ, George Sand nɛ ɛna-ɩ pɛwɛ pɩnzɩ nakʊ. Pɩnzɩ mɩnɩŋ XIX taa ɛwɛ cɩmɩŋ maɖa nɛ wendu teya mba pakɩlʊ cɩmɩŋ weyi ɛkɩlʊ ɛyaa seɣtu yɔ pa-taa. Halɩ nɛ sɔnɔ ɖɔɖɔ mbʊ yɔ, e-wendu ɖɩɩna ɛyaa yɔɔ kʊyɩnaʊ hele hele. Ɛsɩba pɩnaɣ 1849 taa kɛ Paarii, Fransɩ ɛjaɖɛ taa.
[[File:Pere-Lachaise Chopin grave.jpg|thumb|Pere-Lachaise Chopin grave]]
[[Category:!Main category]]
[[Category:Abalaa sɔsaa]]
[[Category:Ɛyaa sɔsaa]]
[[Category:Minziiki laɖaa]]
[[Category:Yendu lubiyaa]]
[[Category:Pɔlɔɔñɩ]]
e4oj9zrpz6e4e3vih041g8jtgo7qdws
Friedrich Nietzsche
0
3362
15238
15237
2022-01-01T10:44:37Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Friedrich Wilhelm Nietzsche.]] ñɩŋgʋ nɛ [[Friedrich Nietzsche]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Deleted middle name and stop
15237
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Friedriche Nietzsche
|image = Nietzsche187a.jpg
|px = 190
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = Caama
|Ɛ-tʋmɩyɛ = Filosofii laɖʋ
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = Röcken, [[Caama (Allemagne)|Caama]]
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = Aloma fenaɣ 15 wiye, pɩnaɣ 1844.
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ = Weimar, [[Caama (Allemagne)|Caama]]
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ = kɩyɛɛna fenaɣ 25 wiye, pɩnaɣ 1900.
|E-nesi ñɩɣʋ = Friedrich Nietzsche Signature.svg
}}
Friedrich Wilhelm Nietzsche kɛ [[Caama]] ɛjaɖɛ tʋ. Ɛkɛ tʋma sakɩyɛ kpɛlɛkɩyʋ Caama ɛjaɖɛ: ɛma takayaɣsɩ sakɩyɛ, keɣsi nɛ cɩmɩŋ maɖʋ ɛlɛ mbʊ pakɩlɩna-ɩ sɩmnaʊ yɔ mbʊ lɛ ɛ-lɔnzɩnɖɛ kpɛlɛkɩtʊ. Palʋla-ɩ [[aloma fenaɣ]] taa kɩyakʋ hiu nɛ kagbanzɩ (15) n̄ɩŋgʋ wiye pɩnaɣ 1844. Röcken tɛtʋ taa palʋla-ɩ nɛ ɛsɩ [[kɩyɛɛna fenaɣ]] kɩyakʋ 25 wiye pɩnaɣ 1900 [[Fɩyɛɛnɩ]] tɛtʋ taa ɛsɩba.
Ɛ-lɔnzɩnɖɛ kpɛlɛkʊ taa lɛ, ɛ-lɩmaza sɔsɔna nayɩ taa kɔyɔ: camɩyɛ laɣsɩ kpɛlɛkɩtʊ, kristu wayɩ tɩŋgʊ tɔm, ɛsɩnda wobu tɔm, pɩvɛyɩ takʊʊ tɔm, tisuuvɛyɩ lɩmaɣza nɛ kajʊka kpɛlɛkʊʊ. Piyele mbʊ pɩwɛɛ se pɔɖɔkɩ sɔsɔm mbʊ pɩ-taa yɔ mbʊ kɛlɛ se ɛyʊ sɔɔla se ɛwɛɛna ɖoŋ pa anɩ ɛlɛ ɛ-yɔɔ, ɛñɩnʊ se ɛna nɛ ɛtɩlɩ mbʊ pɩkɩla ɛ-ɛyʊtʊ maɣmaɣ yɔ, kpaagba kpem tɔbʊʊ suwe, cejewiye kpɛlɛkʊʊ, pɩvɛyɩ takʊʊ tɔm nɛ tisuuvɛyɩ lɩmaɣza pɔ-yɔɔ tɔm kpɛlɛkʊʊ, mbʊ ɛyʊ naɣ nɛ ɛ-ɛsɛ yɔ ɛzɩma ɛlɩzʊ pʊ-tɔbʊʊ nɛ camɩyɛ laɣsɩ kpɛlɛkɩtʊ tɔm kɛ we.
Lɔnzɩnɖɛ kpɛlɛkɩya mba ɛna yaa ɛkalɩ pa-takayɩsɩ nɛ pɩkɛdɩna-ɩ nɛ ɛpaɣzɩ-wɛɛ tɩɩzɩnaʊ yɔ, pa-taa kɔyɔ: Burckhardt, Chamfort, [[Charles Darwin]], Diogène, Démocrite, Emerson, Epicure, Eschyle, [[Goethe]], Héraclite, Kant, Pyrrhon, Montaigne, Rée, Rousseau, Schopenhauer, Spinoza, Stifter, Thucydide, [[Richard Wagner]].
Piyele ɛmaɣmaɣ, mba pakalɩ ɛ-takayɩsɩ yaa pɔcɔna ɛ-wɛtʊ nɛ pɩlabɩ-wɛ ɖeu nɛ pɔɖɔŋ ɛ-ɖɔnɛ yaa pamaɣzʊ ɛ-maɣzɩm yɔ, pɔɖɔɔ nɛ pataa kɔyɔ: Adorno, Bachelard, Baudrillard, Bataille, Blanchot, Broch, [[Albert Camus]], Cioran, Derrida, Deleuze, Foucault, Freud, Khalil Gibran, Gide, Granier, Heidegger, Ibsen, Jaspers, Jung, Hesse, Kafka, Kofman, Kundera, Musil, Mann, Rand, [[Jean-Paul Sartre]], Scheler, Sloterdijk, Strauss, Strindberg, Weber.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Ɛyaa sɔsaa]]
[[Category:Abalaa sɔsaa]]
[[Category:Filosofii laɖaa]]
[[Category:Lɛɣtʋ tɩnaa]]
[[Category:Caama]]
kijjk7jfwjxmoh7fpoig8xm51qloqhl
Gabriel García Márquez
0
3363
15246
15245
2022-01-01T12:10:56Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Gabriel García Márquez.]] ñɩŋgʋ nɛ [[Gabriel García Márquez]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Deleted stop
15245
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Gabriel_Garcia_Marquez.jpg|vignette|Gabriel Garcia Marquez]]
Palʋla Gabriel García Márquez kɛ lakɩŋ fenaɣ kɩyakʋ 6 wiye pɩnaɣ 1927 ñɩŋga taa kɛ Arakataka tɛtʊ taa, kolombii ɛjaɖɛ taa. Mɛkɩsiki tɛtʊ taa ɛsɩba ɖomaɣ fenaɣ 17 wiye pɩnaɣ 2014, ɛɛwɛna pinzɩ 87. Ɛ-pɩcatʋ taa ɛɛkɛ pɩɣa ŋga kɛwɛ lɛɣtʋ siŋŋ yɔ. Ɛ-hɩɖɛ maɣmaɣ kɛlɛ Gabriel José de la Concordia García Márquez.
Ɛ-tʊma kacalaɣ ñɩna kɔyɔ: takayɩsɩ kɩkalasɩ maʊ nɛ kataɣzasɩ tɔm maʊ pɩnɛ eseɣɖe tɔm heyu. Ɛkɛ ɖɔɖɔ politiki sazɩyʊ-tʊ sɔsɔ nɔɔyʊ. Pɩnaɣ 1982 taa kɛ paha-ɩ wɛɛ naayɛ taa takayɩ lɔnsɩnɖɛ nɛ sɩmaʊ samtʊ nimiye. Ɛ-ɛjaɖɛ taa, pɩkɩlina Amerika nɛ haɖe kiŋ payaɣ-ɩ yem se Gabo nɛ pɩnzɩ XX taa ɛwɛ takayɩsɩ lɔnsɩnɖa mba pa-hɩla kɩla sɛʊ nɛ mba pakɩla-wɛ sɔɔlʊ yɔ pa-taa. Asɣla takayɩsɩ maya kɛtɩɣna-ɩ nɛ François Rabelais, Miguel de Cervantes yaa ɛzɩ Victor Hugo yɔ, pɩlɩɩna matʊ nɖʊ ɛmaɣ yɔ tɩ-yɔɔ.
[[Fichier:Gabriel Marquez Signature.svg|vignette|Gabriel Garcia Marquez signature]]
kɛŋna kacalaɣ pɩɣa kɛ pɩya 11 taa. Ɛ-caa kɛ payaɣ se Gabriel Eligio García (1901-1984) nɛ e-ɖoo kɔyɔ Luisa Santiaga Márquez Iguarán (1905-2002). Palʊla-ɩ lɛ, tɛʊ nɛ heelim nabʊyʊ kɛwɛɛ nɛ pɔhɔkɩ ɛ-sɔndʊ nɛ ɛmaɣmaɣ e-pondone nɛ powona-ɩ fɛɖaatɛ. Mbʊ yebina nɛ ɛwɛɛna kkudoŋ nakʊyʊ: ɛtɔsɔɔlɩ se ɛwɛɛ eɖeke yaa cɩkpɛndʊ taa. Palʊla-ɩ pɩtɛ wɛtʊ taa mbʊ lɛ, ɛ-caa weyiu ɛɛkɛ polindaa takayɩsɩ manayʊ yɔ, ɛtɩ yebu ɛ-tʊmɩyɛ nɖɩ nɛ ɛpɩsɩ ɖakʊta taa kɔ pɛdɩyʊ.
[[Fichier:Gabriel_García_Márquez_plaque_-_Rue_Cujas,_Paris_5.jpg|vignette|Gabriel García Márquez plaque - Rue Cujas, Paris 5]]
Kɔlaɣ fenaɣ taa kɛ pɩnaɣ 1929 ɛ-caa nɛ e-ɖoo pɛɖɛParankiya tɛtʊ taa pɩyele Gabriel nɛ ɛ-cɔzɔnaa kɛ Arakatara peeɖe. Mba pɔdɔka-ɩ nɛ ɛpaɣlɩ yɔ, mba lɛ: Doña Tranquilina Iguarán Cotes de Márquez (1863-1947) nɛ sɔɔja sɔsɔ kolonɛɛlɩ Nicolás Ricardo Márquez Mejía (1864-1937). Layʊ sɔsɔ weyi payaɣ-ɩ se Angarita yɔ, ɛnʊ ɛsɔna-ɩ ɛsɔ tɛ lɩm lakɩŋ fenaɣ kɩyakʊ 27 wiye pɩnaɣ 1930 kɛ Arakata ɛsɔ kpaaŋ taa.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Takayɩsɩ mayaa]]
[[Category:Kolombi]]
ggp4nqj16njbempu7h1u2q1oa224lfe
Genghis Khan
0
3364
15252
15250
2022-01-01T12:15:03Z
Gnangbade
58
spelling
15252
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Genghis Khan
|image = Genghis_Khan.jpg
|px = 190px
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = ([[Moŋgolii]])
|Ɛ-tʋmɩyɛ = Wiyaʋ sɔsɔ
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = Khentii Mountains, Khamag, ([[Moŋgolii]])
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = 1162
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ = Yinchuan, Western Xia ([[Siini]])
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ =18 [[Kɩyɛɛna fenaɣ]] 1227
|E-nesi ñɩɣʋ =
}}[[File:Bust of Genghis Khan in Mongolia.jpg|thumb|Bust of Genghis Khan in Mongolia]]
Ɛyʊ ɛɛsɩŋ camɩyɛ pɩnaɣ ŋga palʊla-ɩ yɔ, ɛlɛ nabayɛ tɔŋ se palʊla-ɩ pɩnaɣ 1155 lalaa se pɩnaɣ 1162 kɛ Kentii pʊŋ taa, [[Moŋgolii]] ɛjaɖɛ taa. Ɛsɩba [[kɩyɛɛna fenaɣ]] taa kɛ pɩnaɣ 1227 kɛ Siyani de Kiŋsuwi tɛtʊ taa, Moŋgoli ɛjaɖɛ taa; ɛɛwɛna pɩnzɩ 65 yaa 72. Payaɣ ɛ-caa se Yesügei nɛ e-ɖoo kɔyɔ Hö'elün Börte. Pɛkpɛndɩ piya kagbaanzɩ pa-caa cɔlɔ.
[[File:GhinggisKhanStatue.jpg|thumb| Genghis Khan sɩʋkpelaɣ]]
Ɛ-sɩm wayɩ lɛ, ɛ-ɛjaɖɛ ɖaɣnɩ walʊʋ siŋŋ, mbʊ pʋyɔɔ yɔ, ɛ-wayɩ ñɩma kaawɛ ɖɔɖɔ ɖoŋ pɩdɩɩfɛyɩ. Ɛsɩba wayɩ lɛ, ɛ-pɩɣa nakɛyɩ caɣna e-lone taa kewiyaɣ kpelaɣ yɔɔ. Pʋcɔ nɛ ɛsɩkɩ lɛ, Moŋgoli ɛjaɖɛ taa ɛyaa yawaɣ-ɩ se pɛ-ɛjaɖɛ caa. Moŋgoli ɛjaɖɛ taa samaɣ tɩŋa ñaŋgaɣ-ɩ pɩdɩɩfɛyɩ. Ɖooo lɛ, pakpaɣa halaa nɛ ɖoŋ nɛ pɛcɛlɩɣ abalaa. Ñʋʋdʋ Gengis Khan lʋbɩna siŋŋ nɛ paɖɩɣ kaʋ pɩ-tɛ lakasɩ nzɩ Moŋgoli ɛjaɖɛ taa.
[[File:GhinggisKhanMausoleum.jpg|thumb|Genghis Khan pɩalaʋ]]
Gengis Khan lʋbɩna siŋŋ nɛ Mongol ɛjaɖɛ lɩɩ ɖi-yomiye taa. Ɖajaa Gengis Khan lɩna wiyaʋ Bordjigin hɔʋ taa. Ɖajaa ɛnɛ ɛkɛ politiki laɖʋ sɔsɔ nɔɔyʋ. Ɛnʋ kpeɣlini kewiyisi sɔsɔsɩ nzɩ sɩwɛ Aazii nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ hɔɔlʋʋ taa nɛ nzɩ sɩwɛ Aazii hɛkʋ nɛ hɛkʋ taa yɔ sɩtɩŋa payɩ nɛ sɩkpɛndɩ nɛ pɩpɩsɩ Mongol ɛjaɖɛ. Ɛnʋ kɛkɛŋna ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-Ñʋʋdʋ. Eɖiyaɣ ɖɔɖɔ Sogdiane tɛtʋ.
Ɛwɛna halaa kɔyɔ: Khulan,Yisugen, Yisui. Pe-pɩya nasɩyɛ kɔyɔ: Djötchi (1182-1227), Djaghataï (1184-1241), Khojen Beki Ögödei (1186-1241), Alaqai Beki (1187/1190), Tolui (1190-1232), Tümelün (1192), Altalun (1193), Checheyigen (1194).
[[Category:!Main category]]
[[Category:Ɛyaa sɔsaa]]
[[Category:Abalaa sɔsaa]]
ox5ducm1t4ylh485aa0vlql77pxl9f1
Geoffrey Chaucer
0
3365
15255
15254
2022-01-01T12:17:04Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Geoffrey Chaucer.]] ñɩŋgʋ nɛ [[Geoffrey Chaucer]] ñɩŋgʋ yɔɔ : deleted stop
15254
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Geoffrey Chaucer
|image = Geoffrey Chaucer.jpg
|px = 190px
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = Ɩngɩtɛɛrɩ
|Ɛ-tʋmɩyɛ =
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = Lɔndrɩ
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ =
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ =
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ =
|E-nesi ñɩɣʋ = Geoffrey Chaucer.svg
}}
Palʊla Geoffrey Chaucer kɛ pɩnzɩ 1340 taa kɛ Aŋgɩlɩtɛɛrɩ Kewiyaɣ taa nɛ ɛsɩ Lɔndrɩ tɛtʊ taa, Aŋgɩlɩtɛɛrɩ ɛjaɖɛ ndɩ ɖɩ-taa pɩnzɩ 1400 taa ɛwɛwaɣna pɩnzɩ ɛzɩ 60 yɔ. Geoffrey Chaucer kɛ takayɩsɩ mayʋ sɔsɔ nɔɔyʋ. Ɛma takayɩsɩ pɩlɩɩna hɔɔlɩŋ ndɩ ndɩ taa. Ɛma keɣsi nɛ cɩmɩŋ takayɩsɩ, kedeŋa yɔɔ tɔm ndɩ ndɩ ñɩnzɩ, tanaʋ takayɩsɩ, ŋɖuliña takayɩsɩ, ɛma ɖɔɖɔ aleɣya ñɩnzɩ sakɩyɛ nɛ mʋya takayɩsɩ sakɩyɛ ɖɔɖɔ.
[[File:Geoffrey Chaucer - Canterbury Tales (1478), frontispiece - BL.jpg|thumb|Geoffrey Chaucer - Canterbury Tales (1478), frontispiece - BL]]
Ɛkɛ ñʊʊtaa lɔŋsɩnɖɛ kpɛlɛkɩyʊ, kʊnʊmɩŋ ndɩ ndɩ kpɛlɛkɩyʊ, ɛlɩzʊ ɖɔɖɔ kʊnʊmɩŋ lɛɛŋ nɛ lɛɛŋ pa-taa, ɛkɛ ɖɔɖɔ tʊma sɔsɔna taa tʊmɩyɛ laɖʊ. Geoffrey Chaucer nɛ ɛ-taabalaa mba ɛnɛ-wɛ palakaɣ tʋmɩyɛ yɔ, pa-taa nabɛyɛ hɩla yɔ : John Gower, William Langland nɛ Pearl Poet. Geoffrey Chaucer kɛŋna Aŋgletɛɛrɩ ɛjaɖɛ tɛ takayɩsɩ mayaa kajalaɣ ñɩma taa tʋ nɔoyʋ. Payaɣ ɛ-caa size John Chaucer.
[[File:BookoftheduchessIIIcchaucer.jpg|thumb|Duchess tɛ takayaɣ]]
Geoffrey Chaucer caa kɛ payaɣ se John Chaucer (1312 – 1366). Ɛɛkɛ tadɩyɛ laɖʊ Lɔndrɩ tɛtʊ taa. Paapɩla ɛzɩma kɔyɔ, haɖaa mba payaɣ-wɛ se Fintri yɔ, peeɖe palʊla-ɩ. Paasɩŋ ɖeyiɖeyi ɖenɖe paaɖʊ-ɩ sukuli yɔ, ɛlɛ pɩwɛ ɛzɩ peeɖe Katedralɩ ŋgʊ payaɣ-kʊ se Paul Kiɖeɖeu yɔ kɩ-taa kɛ powona-ɩ yɔ nɛ nɔɔyʊ ɛɛpɩzʊ ɛñɩʊ niye se ɛlaba sukuli kɩtɛzʊʊ yaa ɛtaala.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Takayɩsɩ mayaa]]
[[Category:Aŋgilitɛɛrɩ]]
7ui7wchvr188qytcvbs7ubfuasgvf0a
Georg Friedrich Haendel
0
3366
18391
18390
2025-01-18T06:08:18Z
203.248.216.97
18391
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Georg Friedrich Händel
|image = George Frideric Handel by Balthasar Denner.jpg
|px = 190px
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = [[Caama]]
|Ɛ-tʋmɩyɛ = soo maɖʋ sɔɔ
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ =Halle ([[Caama]])
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ =23 [[lɛlaɣ fenaɣ]] 1685
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ =Westminster ([[Aŋgɩlɩtɛɛrɩ]])
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ =14 [[ɖomaɣ fenaɣ]] 1759
|E-nesi ñɩɣʋ = George Frideric Handel Signature.svg
}}
Palʊla Georg Friedrich Haendel kɛ [[lɛlaɣ fenaɣ]] kɩyakʊ 23 pɩnaɣ 1685 Hɔɔlɩ, Magdeburgi tɛtʊ taa nɛ ɛsɩ [[Lɔndrɩ]] tɛtʊ taa, [[Aŋgɩlɩtɛɛrɩ|Aŋglɩtɛɛrɩ]] taa kɛ [[agoza fenaɣ]] kɩyakʊ 14 ŋgʊ wiye pɩnaɣ 1759, ɛɛwɛna pɩnzɩ 74. [[Johann Sebastian Bach|Jean Sébastien Bach]] cɩmɩŋ ɛkɩlɩɣ mabʋ. Sakɩsɩ tɛtʋ taa Georg Friedrich Händel caɣa nɛ ɛkɔɔ ɛpaɣlɩ. Ɛcaɣ ɖɔɖɔ Hamburgi tɛtʋ taa alɩwaatʋ natʋyʋ cabɩ.
[[File:Händel-Tolomeo-Autograph.png|thumb|Händel Tolomeo autograph]]
Georg Friedrich Händel kʋyɩ Saxe tɛtʋ taa lɛ, ewolo ɛcaɣ [[Itaalii|Italii]] ɛjaɖɛ taa. Peeɖe ɛlaba nʋmɔʋ ɖɔm tʋmɩyɛ sakɩyɛ. Ɛcaɣ Italii ɛjaɖɛ taa pɩnzɩ naadozo. Pʋwayɩ lɛ, ewolo Hanovri tɛtʋ taa. Hanovri tɛtʋ taa ɛkʋyɩnaa nɛ ɛɖɛɛ ɛcaɣ kpaagbaa Aŋglɩtɛɛrɩ ɛjaɖɛ taa. Georg Friedrich Haendel cɛyɩ ɛ-tɩ kpem nɛ ɛ-tʋma labʋ taa payɩ lɛ, eyozi ajɛɛ sʋsɔnaa naayɩ tɛ sɔnzɩ cɩmɩŋ wɩlɩtʋ sʋsɔtʋ. Ajɛɛ ana yɔ : Itaalii ɛjaɖɛ, [[Caama]] ñɩnɖɛ, Aŋgletɛɛrɩ ɛjaɖɛ nɛ pɩtasɩna [[Fransɩ]] ñɩnɖɛ.
[[File:Messiah Hallelujah Chorus 1916.ogg|thumb|Messiah Hallelujah Chorus 1916]]
Georg Friedrich Händel Haendel makɩ cɩmʊ ŋgʋ payaɣ se [[Orɩgɩ]] yɔ. Ɛmakɩ ɖɔɖɔ cɩmʊ ŋgʋ payaɣ se klavɛsɛɛ yɔ. Ɛkpaɣ pɩnzɩ 35 mbʋ yɔ nɛ ɛkpɛlɛkɩ mbʋ payaɣ se opera yɔ pɩ-labʋ Itaalii ɛjaɖɛ taa. Pʋwayɩ lɛ, ɛlɩzɩ mbʋ payaɣ se oratoriyo waa yɔ. Ɛmʋ oratoriyo waa lɩzʋʋ samtʊ nimiye sɔsɔyɛ Aŋgletɛɛrɩ ɛjaɖɛ taa. Peeɖe ɛpɩsɩ cɩmɩŋ ndɩ ndɩ mabʋ wɩlɩyaa taa wɩlɩyʋ sɔsɔ nɔɔyʋ Aŋgletɛɛrɩ ɛjaɖɛ taa.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Abalaa sɔsaa]]
[[Category:Ɛyaa sɔsaa]]
[[Category:Minziiki laɖaa]]
[[Category:Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ]]
[[Category:Yendu lubiyaa]]
[[Category:Caama]]
396iqyhwxstg8bnlnnlsimbhoi63rg8
Giuseppe Verdi
0
3367
15268
15267
2022-01-01T13:30:19Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Giuseppe Verdi.]] ñɩŋgʋ nɛ [[Giuseppe Verdi]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Deleted stop
15267
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Giuseppe Verdi
|image = Verdi Giuseppe(cadré).jpg
|px = 190px
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = [[Itaalii]]
|Ɛ-tʋmɩyɛ = soo maɖʋ sɔɔ
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ =Le Roncole, Busseto, Département Taro ([[Itaalii]])
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = 9/10 [[Aloma fenaɣ]] 1813
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ = Milan, ([[Itaalii]])
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ =27 [[Kɔnaɣ fenaɣ]] 1901
|E-nesi ñɩɣʋ = Giuseppe Verdi signature.svg
}}
[[File:Verdi affiche by pramzan.JPG|thumb|Verdi affiche by pramzan]]
Palʊla Giuseppe Verdi kɛ aloma fenaɣ kɩyakʊ hiu ŋgʊ pɩnaɣ 1813 kɛ Rɔnkɔlɩ tɛtʊ taa, Fransɩ kewiyaɣ alɩwaatʊ taa. Ɛsɩba kɔlaɣ fenaɣ 27 wiye pɩnaɣ 1901, Miilaŋ tɛtʊ taa kɛ Itaalii ɛjaɖɛ taa. Ɛ-lʊlʊʊ takayaɣ yɔɔ lɛ, payaɣ-ɩ se Giuseppe Fortunino Francesco Verdi. Payaɣ ɛ-caa se Joseph Fortunin François Verdi Charles nɛ ɛkɛ agɔma ɖɩsɩ taa tʊmɩyɛ laɖʊ nɛ e-ɖoo kɔyɔ Louise Uttini, ɛlɛ kɛ pɩzatʊ tɔyʊ.
[[File:Va, pensiero.jpg|thumb|Va, pensiero]]
Ɛkɛ wendu luɖu nɛ cɩmɩŋ maɖʊ sɔsɔ nɔɔyʋ. Ɛwɛ Itaalii ɛjaɖɛ ɛjaɖɛ taa kɛ cɩmɩŋ yɔɔ maɣzɩm lɩzʋʋ tʋmɩyɛ taa. Cɩmɩŋ maɖʋ sɔsɔ ɛnɛ, ɛ-hɩɖɛ sɛ pɩdɩɩfɛyɩ kpaɣ ɖooo pɩnzɩ mɩnɩŋ XIX taa. Ɛ-kpaɖaʊ taa ɛnɛ cɩmɩŋ maɖaa nɛ wendu teya mba pɛkpɛnda nɛ pala tʊma yɔ, nabɛyɛ hɩla yɔ : Bellini, Donizetti, Puccini nɛ Rossini
[[File:Giuseppe_Verdi_1879_Vanity_Fair_illustration_by_Théobald_Chartran.jpg|thumb|Giuseppe_Verdi_1879_Vanity_Fair_illustration_by_Théobald_Chartran.jpg]]
Pɩnzɩ nzɩ sɩ-taa ɛkɩla ɛ-tʊma labʊ yɔ, nzɩ lɛ kpaɣ pɩnzɩ 1835 nɛ 1901 sɩ-taa. Ɛ-wɩlɩyaa kɔyɔ: Ferdinando Provesi, Vincenzo nɛ Lavigna. Ɛ-halaa kɔyɔ: Margherita Barezzi nɛ Giuseppina Strepponi.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Abalaa sɔsaa]]
[[Category:Ɛyaa sɔsaa]]
[[Category:Minziiki laɖaa]]
[[Category:Yendu lubiyaa]]
[[Category:Itaalii]]
j4vkyrpac63k4a3nu4n1fqdy5iej49f
Golden Gate kondoloko
0
3368
15264
15263
2022-01-01T12:29:39Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Golden Gate kondoloko.]] ñɩŋgʋ nɛ [[Golden Gate kondoloko]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Deleted stop
15263
wikitext
text/x-wiki
[[File:Golden_Gate_Bridge10.JPG|thumb|Golden Gate Kondoloko]]
Golden Gate kɛ Etaazuunii kondoloko nakʋyʋ. Payaɣ-kʋ size ñɩɣlɩm nɔnɔɔ kondoloko. Kondoloko kʋnɛ, kɩkɛna Kaliforinii tɛ kondoloko ŋgʋ kususa cɛlɛmɛɛɛ yɔ. Kɩwɛ Etazunii ɛjaɖɛ taa, Kaliifɔrnii tɛtʊ taa. Kondoloko kʊnɛ kʊ-yɔɔ lɔɔɖa tɩnaa, kpokpona sayaa, cɛɛcɛ tɩna nɛ naŋgbanzɩ tɩnaa pɩzʊ pɔɖɔ kʊ-yɔɔ. Kɩtamasɩna kɩ-tɩ nɛ Sanfransiskoo tɛtʋ sɔsɔtʋ ndʋ tɩwɛ nɔɔ cʋlʋcʋlʋ taa nɛ hayi kiŋ hɔɔlʋʋ taa yɔ. Ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ-ɖɩ se WPA yɔ, nɖɩ ɖʋna liidiye nɛ papɩzɩ pama Golden Gate Kondoloko kʋnɛ.
[[File:GoldenGateBridge-001.jpg|thumb|Golden Gate Kondoloko]]
Golden Gate Kondoloko tʋma paɣzɩ pɩnaɣ 1933 ñɩŋga taa nɛ pɛtɛ kʋ-tʋma tɩŋga pɩnaɣ 1937 taa. Pɩnaɣ 1964 ñɩŋga taa pɔcɔna payɩ kedeŋa kpeekpe yɔɔ lɛ, Golden Gate Kondoloko kɩlɩna ɖaɣlʋʋ. Golden Gate Kondoloko kʋnɛ, kɩpɩsa sɔnɔdaa Sanfransiskoo tɛ sɩʋkpelaɣ. Ñɩɩtʊ ndʊ tɩwɛ ɖoŋ kaɖaɖa nɛ payaɣ-tʊ se asiye yɔ tɩnɛ peetɔŋ kɛ pamana kondoloko kʊnɛ.
[[File:Golden_Gate_Bridge_Front_Traffic.jpeg|thumb|Lɔɔɖa]]
Kɩ-ɖaɣlakɩŋ taa maɣna mɛtanaa 2 737 nɛ kɩ-walanzɩ taa wɛ mɛtanaa 27 piyele kɩ- kʊyɩmɩŋ ñɛwɛ mɛtanaa 23. Papaɣzɩ-kʊ ɖʊ kɛ kɔlaɣ fenaɣ kɩyakʊ 5 pɩnaɣ 1933 nɛ pɛm-kʊ agoza fenaɣ kɩyakʊ 26 pɩnaɣ 1947 nɛ tɛʊ fema ɛlɛ pɛsɛtɩ kɩ-kahanaʊ nɛ papaɣzɩ ɖɔm kɩ-yɔɔ. Ñɩɣlɩm nɔnɔɔ kondoloko kʊnɛ yaa Golden Gate kpɛnzelasi yɔɔ, pama sɔdɩŋ nɩɩyɛ hɩla. Sɔdɩŋ ɩnʊʊ yɔ: Joseph Strauss, Leon Moisseiff, Charles Ellis et Irving Morrow.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Matʋ sɔsɔtʋ]]
[[Category:Amerika]]
[[Category:Etaazuunii]]
bhfxcwvf3tkkvu6u9x230ya1i0mwalp
Hayʊ Kiŋ Teŋgu
0
3369
15275
15274
2022-01-01T15:24:25Z
Gnangbade
58
Added photo caption
15275
wikitext
text/x-wiki
[[File:Carte de la mer du Nord.png|thumb|Carte de la mer du Nord]]
Hayʊ Kiŋ Teŋgu kʊnɛ kɩkɛna teŋgu ŋgʊ kɩwadɩna Atlantiki lɩŋgamʊʊ nɛ kɩsʊʊ keteŋga tɛtʊ taa yɔ. Hayʊ kiŋ teŋgu kʊnɛ kɩ-walanzɩ mɩtaɖɛ wɛ 575 000 km2. Ajɛya wena acɔ hayʊ kiŋ teŋgu kʊnɛ nɛ ata yɔ, anaa yɔ: wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa ɛlɛ Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ, wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa ɛlɛ Taanɩmarkɩ, hadɛ kiŋ ɛlɛ Peeyibaa nɛ Pɛɛlɩziki, wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa nɛ hayʊ kiŋ ɛlɛ Sɛɛtlandii nɛ Ɔrkaadi tɛtʊ ñabɩ ndʊ lɩm cɔɔnɛ pɩta yɔ, nɖʊ wɛna, wɩsɩ ɖɩlɩyɛ nɛ hayʊ kiŋ ɛlɛ Nɔɔrɩvɛɛzɩ piyele wɩsɩ ɖɩlɩyɛ nɛ hadɛ kiŋ ɛlɛ Caama ɛjaɖɛ.
[[File:2004_07_31-L51_ubt.jpeg|thumb|Vendsyssel, Tanimarikɩ]]
Teŋgʊ kʊnɛ nɛ pɔsɩ nzɩ sɩ-kaɣ lɩm yɔ, sɩ-taa kɔyɔ: wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ nɛ ɖooo hadɛ ɛlɛ Mansɩ Kalɛ lɔɔʊ, wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ nɛ hayʊ kiŋ ɛlɛ Atɩlantiki lɩŋgamʊʊ, Hayʊ kiŋ ɛlɛ Nɔɔrɩvɛɛzɩ tɛŋgʊ nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa ɛlɛ Skazera. Paltiki teŋgu nɛ hayɩ kiŋ teŋgu kʋnɛ yɔ, pa-lɩm kpeŋ ɖama taa pɩtɩŋgɩna Skageraki nɛ Kategati yaa Kili hɛnga pɔyɔ. Hayʊ kiŋ ɛlɛ, Atɩlantiki Lɩŋamʋʋ n̄ɔn̄ɔ nɛyɩ nɛ wɩsɩ ɖɩɖʋyɛ kiŋ.
[[File:North Sea 01 ubt.jpeg|thumb|Hayʊ Kiŋ Teŋgu]]
Nɛ Nɔɔrɩvɛɛzɩ Teŋgu n̄atamasɩ na-kʊ nɛ hayu kiŋ hɔɔlʋʋ taa. Hayɩ Kiŋ Teŋgu kʋnɛ kɩ-kɛna n̄ɩm sʋsɔm nabʋyʋ kpem. Kɩ-sɩɣna siŋŋ kɛ tɔsʊʊ nɛ ɛsɩndaa wobu nɛ taa. Teŋgu nɔɔ hɔɔlʋʋ taa ɛlɛ, tadɩyɛ labʊ ɖɔŋ camɩyɛ. Kɛɛkʋ wondu ɖɛzɩɣ wɛ lɔŋ lɔŋ camɩyɛ pɩŋŋ. Peɖe ɖɔɖɔ lɩm taa tɛtɛ wondu tɩŋga wɛɛ nɛ ɛyʊ pɩsʊ ɛya yaa pɩkɛna ɛsɩy egbena. Teŋgu ŋgʊ kɩ-taa peeɖe pasaɣ kaɖazɩm ɖɔɖɔ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Teŋgunaa]]
98i0p62g4b1w7r3uo33umoh0e59zez0
Hɔɔyɛ taa piye tɛɛ kɛgbɛdɛsaɣ
0
3370
15779
14786
2022-01-19T18:41:42Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Hɔɔyɛ taa piye tɛɛ kɛgbɛdɛsaɣ.]] ñɩŋgʋ nɛ [[Hɔɔyɛ taa piye tɛɛ kɛgbɛdɛsaɣ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Deleted stop
14786
wikitext
text/x-wiki
Hɔɔyɛ taa piye tɛɛ kɛna kɛgbɛdɛsaɣ ŋga kapɩzʊ katalɩ alɩwaatʊ ndʊ ɛyʊ ɛɛɖaŋʊ yɔ. Kɛgbɛdɛsaɣ ŋga kapɩzʊ kala ɖenɖe ñɩɩtʊ sɔɔsɔɔ ñɩnʊ sɔsɔm wɛɛ yɔ yaaɖenɖe paɖɩɣna nazɩyʊpee tʊmɩyɛ labʊ yɔ. Kapɩzʊ katalɩ ɖenɖe paɖɩɩna ñɩɩtʊ kpagbaba ñɩndʊ kɛ tɩzʊ yɔ yaa ɖɔɖɔ ɖenɖe paɖɩɩna ñalʊ yaa catʊ ñɩɣtʊ ndʊ tɩpɩzʊ tɩmʊ mɩŋ yɛm yɔ.
Tʊma wena a-taa pɔtɔʊ cɛnzɩ yaa cɛkasɩ yɔ, peeɖe ɖɔɖɔ kɛ hɔɔyɛ taa piye tɛɛ kɛgbɛdasɩ kɩlɩʊ labʊ. Hɔɔyɛ taa piye tɛɛ kɛgbɛdɛsaɣ kɛnɛ kapɩzʊ kala ɖɔɖɔ ɖenɖe pasɩʊ hɔzɩŋ yaa malɩfanaa yɔ ɛzɩ sɔɔjanaa pɩlɩŋ taa.
Kɛwɛ paalepɩkɩlɩna: ɖakʊtanaa taa, hɔɔyɛ taa pee ɖɩñɩnɩyɛ yaa ɖɔɖɔ sanzɩ nɛ kaɖazɩm ɖi-huyiye nɛ ɖɩ-ɖɩpɛdɩyɛ. Hɔɔyɛ taa piye tɛɛ kɛgbɛdɛsaɣ kɛnɛ kapɩzʊ nɛ kala lɩm tɛɛ yaa ñɩɩtʊ ndʊ tɩkpakʊ ɛsɔdaa lɔɔɖa yɔ tiɖeɖe. Ñɩɩtʊ ndʊ tɩyɔkʊʊ lɩm sɔsɔm taa ɖom pe sɔsɔna yɔ.
Hɔɔyɛ taa piye tɛɛ kɛgbɛdɛsasɩ nzɩ, papɩzʊ paɖɩʊ-sɩ kaʊ ɛlɛ pɩwɛɛ se patɩlɩ camɩyɛ ñɩɩtʊ ndʊ tɩ-tɛ hɔ taa pe paɖɩɩna tʊmɩyɛ kɛ labɩunaʊ yɔ. Pɩwɛɛ se pʊcɔ nɛ pesɩu tʊmɩyɛ naɖɩyɛ ɖɩlaɖɛ ɛlɛ, pañɩnɩ mbʊ paapɩzɩ nɛ pala nɛ kɛgbɛdɛsaɣ nakayɩ ɛtaala yɔ yya mbʊ pakpana kpɛdɛɛ taa nɛ paɖɩʊ-kɛ kaʊ yɔ nɛ palʊbɩna-kɛ lɔŋ lɔŋ yɔ.
9oli2jadeccj0jnvdgsi16fgyipn4v0
Wendu
0
3371
15498
14787
2022-01-07T17:50:55Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Wendu.]] ñɩŋgʋ nɛ [[Wendu]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Deleted stop
14787
wikitext
text/x-wiki
Wendu kɛna tɔm kususutu ndʊ posusuu ɛlɛ paakpaɣ nɔɔyʊ nɛ ɖoŋ se ewelesi yaa ɛɖɔ tɩ-yɔɔ yɔ. Wendu teu nɛ tɔm yem yɔɔdʊ yaa susuu wɛ ndɩ. Wendu teu taa tɔm wɛ leleŋ welesuu taa. Weŋgaliyu cʊnʊʊ ɛ-wendu nɛ tɩwɛɛ leleŋ kɔŋŋgɔ nɛ tɔm pe wena alɩʊ nɛ ɛ-nɔɔtaa yɔ, atɩŋgʊ ɖama ɛzɩ nandʊ nʊm kpeŋgʊʊ tɩ-ɖaʊ yɔɔ yɔ. Wendu teu ɛɛpɔzʊʊ paa ɛsɩmtaa se pocuuzi cɩmʊi nakʊyʊ pʊcɔ pɩwɛɛ leleŋ.
Ɖooo lɔndaa, haɖaa, ninɖiyaa, halaa, agbama, kpagbasɩ kpayaa, cʊŋ mayaa yaa yoŋ laɖaa tewaɣ wendu ndɩ ndɩ pɩlɩɩna pa-tʊma yɔɔ nɛ pɛɖɛyʊʊ ɖama yaa pa-tɩ. Po-wendu teu taa kɛ mbʊ yɔ, patamakɩ cɩmɩŋ. Papɩzʊ petee wendu kɛ kacʊcʊlaɣ taa, lɩʊ tɛɛ yaa nɔɔ taa ɖoŋ. Ɛlɛ alɩwaatʊ ndʊ tɩ-taa cɩmɩŋ paɣzɩ lɩʊ yɔ, peteu wendu nɛ pesidi-cɩmʊ, tɩtasʊ wɛʊ leleŋ kɔŋgɔ. Cɩmɩŋ wondu ndɩ ndɩ taa peteu wendu.
Paa hɩsɩ taa, nɔndɔŋ taa, aŋganda taa, catɩyasɩ taa, kpandɩkolokolowaa taa, piyano taa, aɖakaɣ cɩmʊʊ taa, kɛŋgɛnaa taa, kamɩŋ maɣmaɣ taa yaa paa cɩmʊ wonuu ŋgʊ kɩ-taa, ɛyʊ ɛsɔɔlaa eteu wendu. Paa wendu ndʊ, tɩnɛ tɩ-tɔbʊʊ. Weŋgalɩyaa pɩzʊ petee nɔɔyʊ yɔɔ tɔm kpeekpe yaa pa-maɣmaɣ pɔ-yɔɔ tɔm kɛ wendu taa. Papɩzʊ petee wendu patʊʊ nɔɔyʊ yaa pasamɩ-ɩ. Ɛpɩzʊʊ ɛnɩɩ pʊ-tɔbʊʊ yaa ɛɛnɩʊ ɛlɛ ɛpɩzʊʊ ɛwɛɛ payɛ yɔɔ.
Wendu wɛna pɩlɩŋ ndɩ ndɩ: ɛsɔ samtʊ wendu wɛna tɩ-ndɩ nɛ agɔlɔma taa ñɩndʊ ɛzɩ habɩyɛ wendu nɛ tɩ-soo pɛwɛʊna ndɩ nɛ kamɩŋ wendu nɛ tɩ-kamʊʊ yɔ. Ɖɔɖɔ ɛzɩ sɔnzɩ wendu nɛ tɩ-soo pɛwɛʊna ndɩ nɛ kasandʊ natʊyʊ yem yɔ. Wendu lɩzʊʊ pɩzʊ pɩpɔzɩ ɛyaa ɛzɩ naalɛ yɔ: tɔm lɩzɩyʊ nɛ ti-wendu luɖu. Lɛlʊ pɩzʊ ɛpaɣzɩ pɩcɔ naalɛ-tʊ tɩŋ ɛwayɩ. Cimʊʊ luɖu pɩzʊʊ elu pɩcɔ nɛ tɔm pe-tʊ lɩzɩ ɛ-tɔm yaa palɩzɩ tɔm pɩcɔ palɩzɩ cɩmʊʊ.
b0w0f8dn3tc7di8ab1txg6dh7o48sko
Hɩlaɣ
0
3372
15528
15527
2022-01-07T19:32:40Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Hɩlaɣ.]] ñɩŋgʋ nɛ [[Hɩlaɣ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Deleted stop
15527
wikitext
text/x-wiki
[[File:Flauto Traverso COMET3.jpg|thumb|Hɩlaɣ]]
[[File:Hans-Martin Müller (Rhenania 140105) (Annamarie Ursula) P1120356.JPG|thumb]]
Hɩlaɣ nɛ sakɩyɛ taa lɛ, hɩsɩ. Hɩsɩ wɛ ndɩ ndɩ. Nasɩyɛ wɛɛ ɛlɛ sɩ-nɔsɩ wɛ ɛzɩ ndoma yɔ nɛ patʊlɩ-sɩ pɔŋ naatozo; naalɛ wɛ cemeŋje nɛ lɛɛkʊ hɛkʊ taa; nasɩyɛ wɛ lʊʊʊ nɛ cemeŋje pɔŋ wayɩ lɛ, ɖooo tɔbʊʊ tɛɛ kɛ patʊla leɛkʊ. Hɩsɩ nasɩyɛ ɛlɛ, sɩwɛ ɛzɩ loyuu yɔ yaa sɩwɛ kulukulu, lɛɛsɩ wɛ ɛzɩ ñɩtʊ ndʊ tɩ-yɔɔ wɛ koonim yɔ, nzɩ sɩwɛ ɛzɩ nɔndɔŋ yɔ sɩwɛɛ, pasakɩ ɖɔɖɔ pɛɛ kɛ hɩsɩ. Nɔndɔŋ, saŋgʊnaa nɛ aŋganda wɛ ɖɔɖɔ hɩsɩ pɩlɩŋ taa.
Hɩlaɣ hʊlɩyʊ cʊnʊʊ ɛ-tɔm pe yaa e-wendu nɛ tɩwɛɛ leleŋ kɔŋŋgɔ nɛ tɔm pe wena alɩʊ nɛ ɛ-hlaɣ taa yɔ, atɩŋgʊ ɖama ɛzɩ nandʊ nʊm kpeŋgʊʊ tɩ-ɖaʊ yɔɔ yɔ. Hɩlaɣ hʊlʊ ɛɛpɔzʊʊ paa ɛsɩmtaa se pocuuzi cɩmʊ nakʊyʊ pʊcɔ pɩwɛɛ leleŋ. Pahʊlʊ hɩsɩ hɔɔlɩŋ ndɩ ndɩ taa nɛ sɩwɛna tɔbɩŋ ndɩ ndɩ ɖɔɖɔ. Haɖaa, ninɖiyaa, agbama, kpagbasɩ kpayaa, cʊŋ mayaa yaa yoŋ laɖaa hʊlʊʊ hɩsɩ ndɩ ndɩ pɩlɩɩna pa-tʊma yɔɔ nɛ pɛɖɛyʊʊ ɖama yaa pa-tɩ. Ɖooo ɛlɛ, pa-hɩsɩ hʊlʊʊ taa kɛ mbʊ yɔ, patamakɩ cɩmɩŋ.
Ɛlɛ alɩwaatʊ ndʊ tɩ-taa cɩmɩŋ paɣzɩ lɩʊ yɔ, pahɩlʊʊ hɩsɩ yɔ papɩzʊ nɛ pesidi-cɩmʊ nɛ sɩtasɩ wɛʊ leleŋ kɔŋgɔ. Cɩmɩŋ wondu ndɩ ndɩ taa papɩzʊ pahʊlɩ hɩsɩ nɛ pɩsaɣ na ɖama. Hɩsɩ hʊlʊ wɛna pɩlɩŋ ndɩ ndɩ: ɛsɔ samtʊ hɩsɩ hʊlʊ wɛna sɩ-ndɩ nɛ agɔlɔma taa ñɩnzɩ ɛzɩ habɩyɛ hɩsɩ wɛɣna nɛ sɩ-soo sɩwɛʊna sɩ-ndɩ nɛ kamɩŋ hɩsɩ nɛ sɩ-kamʊʊ yɔ. Ɖɔɖɔ ɛzɩ sɔnzɩ ndɩ ndɩ hɩsɩ nɛ si-soo pɛwɛʊna ndɩ nɛ kasandʊ natʊyʊ yem yɔ.
Tɔm biye hɩlaɣ kɛna cɩmʊ wonuu ŋgʋ kʋpɔzɩɣ siŋŋ size kɩ-hʋlʋyʋ ɛwɛna feziŋ camɩyɛ yɔ. Pa-hʋlʋʋ kɛ lɛ, ke-wilitu lɩɣʋna heelim mbʋ hʋlʋyʋ hosu yɔ pɩ-taa. Heelim mbʋ piyekina nɛ, hɩlaɣ pazɩɣ wiliu. Heelim mbʋ pɩlɩɣna hʋlʋyʋ ndomee yɔɔ. Hɩsɩ nasɩyɛ wɛɛ lɛ, pasaɣ-sɩ nɛ tɩŋ, nɛ nasɩyɛ ɛlɛ ñɩɣtʊ ndɩ ndɩ palabana-sɩ yaa hʊɖʊbanaa kɛ palakɩna paba. Poluki hɩsɩ nasiyɛ nɛ mɔɔ nɛ patʊlɩ-sɩ pɔŋ sakɩyɛ sɩ-hɛkʊ taa.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Minziiki]]
[[Category:Minziiki wondu]]
71jk8ygf2m6xc546v6db3t7s6hzwd57
Kaspɩyɛnii teŋgu
0
3374
15762
15756
2022-01-17T21:56:50Z
Caro de Segeda
2717
15762
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Caspianseamap.png|vignette|Caspianseamap]]
'''Kaspɩyɛnii teŋgu''' kɛna lɩm wadaɣsɔsɔɣa nakɩyɩ nɛ kɛwɛ [[Aazii tɛtʋ wandamm|Azii]] wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa. Lɩm pɔɔ ŋga payaɣ-kɛ se [[Fɔlɩka Pɔɔ|Vɔlga]] yɔ, ka-taa lɩm kpeŋna kɩ-taa. Wisi ɖɩlyɛ nɛ wɩsɩ ɖʊyɩ taa lɛ, Azii hɛkʊ nɛ hɛkʊ taa kataŋga sɔsɔɣa nakɩyɛ kɛ teŋgu kʊnɛ kɩzɩna kamaɣ piyele wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa nɛ hadɛ kiŋ ɖɔɖɔ ɛlɛ, kokaazi nɛ Ɛlburzi piisi ñɛwɛna.
[[File:View_of_Baku,_2004_(2).jpg|thumb|Vue de Baku 2004]]
Ajɛya wena acɔ teŋgu kʊnɛ nɛ kɩtaa yɔ, anaa yɔ: wɩsɩ ɖɩlɩyɛ nɛ sɩ-hayʊ kiŋ ɛlɛ [[Kazakisitanɩ|Kazakistanii]], wɩsɩ ɖɩlɩyɛ nɛ sɩ-hadɛ kiŋ ɛlɛ [[Turkimenistanɩ|Turkimenistanii]] piyele haɖɛ kiŋ kpaagbaa ɛlɛ Iiraŋ tɛtʊ pɩkazɩ nɛ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ nɛ sɩ-hadɛ kiŋ ɛlɛ [[Azɛrbayɩjanɩ|Azɛrbayijanii]] nɛ wɩ;sɩ ɖɩɖʊyɛ nɛ sɩ-hayʊ kiŋ ɛlɛ, [[Ruusii|Ruusi]] ɛjaɖɛ. Teŋgu kʊnɛ kɩwɛɛ kɩkpɩyʊ nɛ kɩkpɩyʊ mbʊ pɔyɔɔ yɔ, tɩŋ fɛyɩ nɛ wɩsɩ ñakɩlɩʊ ñaaʊ.
[[File:TurkmenbashiSea.jpg|thumb|Turkmenbashi Teŋgu]]
Kaspɩyɛnii teŋgu kʊnɛ kɩ-walanzɩ mɩtaɖɛ wɛ 371 000km2 piyele kɩ-ɖaalakɩŋ taa maɣna kilomɛtanaa 1030 nɛ kɩ-walanzɩ taa ñɛwɛ kilomɛtanaa 435. Pamaaza-kʊ koko nɛ pata ɛlɛ pɩwɛ kilomɛtanaa 7 000 nɛ kɩ-tɛ cukaŋ taa wɛ mɛtanaa ɛzɩ 1025. Teŋgu kʊnɛ kɩpaɣlika taa wɛ ɛzɩ 78 200 km3 yɔ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Teŋgunaa]]
sn2ievgdo5o9obpsgr4ys1esv6phxyl
Klokɛnspili
0
3375
15308
15307
2022-01-01T17:21:42Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Klokɛnspili.]] ñɩŋgʋ nɛ [[Klokɛnspili]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Deleted stop
15307
wikitext
text/x-wiki
Klokɛnspili kɛna cɩmʊ wonuu ŋgʊ pamakɩna nɛ ñɩɩtʊ ɖaŋ yɔ. Pama-kʊ ɛlɛ kiselu nɛ wiliu nakʊyʊ lɩʊ nɛ kɩ-taa. Pierre-Joseph Leblan lubina-kʊ pɩnaɣ 1763 taa. Klokɛnspili wɛ ndɩ nɛ kpandɩ kolokolo. Kpandɩ kolokolo ɛlɛ palaba-kʊ nɛ kpoŋgbolonaa. Pamakɩ klokɛnspili ɛlɛ, pamakɩ-kʊ ɛlɛ wiliu kʊɖʊmʊ kɛkɩlʊ lɩzʊ nɛ kiwiu kɩkɩlʊ kpandɩ kolokolo. Yee maɖʊ ɛsɔɔla se witu ɛlɛɛzɩ camɩyɛ kɔyɔ, ɛpɩzʊ ɛmabɩna kpoŋgbolo yaa paanɛ ñɩɩtʊ kɔyɔ, pɩwɛna-ɩ se esiduu camɩyɛ.
Papzʊ polu klokɛnspili ɖɔɖɔ ɛzɩ ŋgandɩyɛ yɔ nɛ pamakɩ cɩm;cu ŋgʊ hɔɔlɩŋ ndɩ ndɩ taa. [[Fransɩɩ]] radio taa, ɖooo palkaɣ ndɔnjɔlɩyɛ naɖɩyɛ ɛlɛ, klokɛnspili ŋgandɩyɛ kɛ pahalaɣ pʊcɔ. Klokɛnspili cɩmʊ kʊnɛ kɛ cimɩŋ maɖaa sɔsaa nabayɩ kpaɣ nɛ palɩzɩna pe-wendu. Pa-taa kɔyɔ: Léo Ferré, Radiohead, [[The Beatles]], Patrick Watson, [[Jimi Hendrix]] (Little Wing), Depeche Mode, Sagapool, Arcade Fire, Bumcello, Indochine nɛ Hanne Hukkelberg.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Minziiki]]
[[Category:Minziiki wondu]]
ixbkbsbdzyn1s1c1hjr9hrg0odhdwma
Kpandɩ kolokolo
0
3376
15313
15312
2022-01-01T17:24:53Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Kpandɩ kolokolo.]] ñɩŋgʋ nɛ [[Kpandɩ kolokolo]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Deleted stop
15312
wikitext
text/x-wiki
[[File:Nusa-Dua Bali Indonesia Xylophone-player-01.jpg|thumb|Kpandɩ kolokolo tʋ, Bali, Ɛɛndonɛsii]]
Kpandɩ kolokolo kɛna cɩmʊ wonuu kɩmabʋʋ nakʊyʊ. Palaba kʋ nɛ kpoŋgbolona hɔɔlasɩ. Cɩmʊ kɩmabʋ kʋnɛ, pamakɩ kʋʋ paa kedeŋa hɔɔlʋʋ ŋgʋ lɛ kɩ-taa. Ɛlɛ, pɩtɛkɛ paa alɩwaatʋ ndʋ tʋ-yɔɔ yem. Alɩwaatʋ ndʋ paɖʋ tʋ nɛ tɩɩwɛ yɔ tɩ-yɔ pamakɩ-kʋ ajɛɛ hɔɔlɩŋ ɛnɩ ɛ-taa.
Kpandɩ kolokolo waa mabʋ taa lɛ, papɩzɩɣ pɔsɔzɩ tilitu ndɩ ndɩ, pɩlɩɩna Afrika kedeŋa wɩsɩ ɖɩɖʋyɛ taa kiŋ ɖoŋgaɣ mabɩtʋ taa, nɛ pɩtasɩna Amerika nɛ hadɛ kiŋ tɛ marimba bantu mabɩtʋ taa ɖɔɖɔ. Mabʋtʋ caɣyɛ wɛ ɖoŋ ɖoŋ. Pamakɩ-kʊ nɛ ɖaŋ yaa nesi yem.
[[File:Bala player.jpg|thumb|Kpandɩ kolokolo tʋ, Afriiki]]
Soo sɔnzɩ ɛzɩ-ɩ mʋsɩ ɖɩ-laɖɛ ɖeɖe taa lɛ, cɩmʊ kʋnɛ, ɛyaa naalɛ makɩna-kʋ ɛzɩ Ugandaa samaɣ makʋʊ amadinda yɔ. Tuuɖe taa lɛ, kpandɩ kolokolo waa mabʋ tɛ wilitu wɛ ndɩ ndɩ kpatɩya tɩyɛ. Nɔɔ wiliŋ kagbaanzɩ tɛ wɛ, ɛpɩtatoniiki tɛ wilu n̄ɛwɛɛ, nɛ pɩtasɩna diatoniki tɛ wilitu. Wilitu ndɩ ndɩ tʋnɛ, tɩwɛ samaɣ soo taa pɩkpaʋnɛ pɩnzɩ mɩnɩŋ XIX taa yɔ.
[[File:USMC-120518-M-RT059-528.jpg|thumb|U.S. Marine Drum & Bugle Corps kpandɩ kolokolo tʋ performs during a kimeɣa ɖanaɣ Parade at Marine Barracks Washington, Etats-Unis]]
[[Category:!Main category]]
[[Category:Minziiki]]
[[Category:Minziiki wondu]]
q6zeq5l31oyj1s6s1nqcswdrxczm43r
Kpɩtaʊ
0
3377
15338
15337
2022-01-01T17:39:56Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Kpɩtaʊ.]] ñɩŋgʋ nɛ [[Kpɩtaʊ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Deleted stop
15337
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:First Day of Week World Map.svg|vignette|First day of week world map<br>
<span style="color:#fdc086">■</span> hodo<br>
<span style="color:#f0027f">■</span> kemeɣa<br>
<span style="color:#6fa96f">■</span> mazaɣ<br>
<span style="color:#386cb0">■</span> kujuka]]
Kpɩtaʊ kɛna alɩwaatʊ taa alɩwaayʊʊ nakʊyʊ nɛ kɩkɩla evemiye kɛ ɖaalʊʊ. Pʊtɔbʊʊ se yee ñɩɩtʊ 24 ñalakɩna evemiye kʊɖʊmɖɩyɛ kɔyɔ, avema lʊbɛ ñalakɩna kpɩtaʊ kʊɖʊmʊʊ nɛ kpɩtaʊ taa paa kɩyakʊ ŋgʊ lɛ kɩna kɩ-hɩɖɛ nɛ kɩyakɩŋ ɩnʊʊ yɔ:
* [[Hodo wiye|hodo]]
* [[Piya wiye|piya]]
* [[Cɩla wiye|cɩla]]
* [[Sarakawaɣ wiye|sarakawaɣ]]
* [[Kimeɣa wiye|kemeɣa]]
* [[Mazaɣ wiye|mazaɣ]]
* [[Kujuka wiye|kujuka]]
Kpɩtaŋ naanza lakɩna fenaɣ kʊɖʊmaɣ ɛlɛ, pɩtɛkɛ fenasi tɩŋa wɛŋna kɩyakɩŋ ɖeyi ɖeyi. Lɛlaɣ fenaɣ wɛna kɩyakɩŋ 28 yaa 29, nɛ lɛɛsɩ taa lɛ kɩyakɩŋ 30 nɛ fenasɩ lɛɛsɩ ñɛwɛna kɩyakɩŋ 31. Pɩnaɣ taa kpɩtaŋ 52 yaa 53 wɛna nɛ kɩyakiŋ 365 yaa 366.
[[Fichier:Calendrier 2019 semaines ISO fr.svg|vignette|Calendrier 2019 semaines]]
Ɖooo kiɖe tɛɛ ɛlɛ, pɔtɔŋ se Ɛsɔ lɩza ɛjaɖɛ nɛ kɩyakɩŋ looɖo nɛ lubɛ ñɩŋgʊ wiye ɛlɛ ɛhɛzɩ. Krɩstʊ mba nabayɩ cɔlɔ ɛlɛ, kujuka kɛŋna kɩyakʊ kɩhɛzʊʊ nɛ lɛɛba ɛlɛ, mazaɣ. Malɩŋ ɛsɔ sɛyaa cɔclɔc ɛlɛ, kemaɣa kɩŋna kɩyakʊ ŋgʊ palɩza se pɛsɛɛ-ɩ yɔ. Ñɩɩnɩya ɛtɛlɛmwaa c;colɔ ɛlɛ, ñʊʊ l7 kɛna hama ñʊʊ. Mezopotamii taa, evemiye 7 ñɩnɖɛ kɛna ɛzaʊ evemiye. Pʊ-yɔɔ kɛ paɖʊ paɣtʊ se fenaɣ taa kɩyakʊ 7, 14 nɛ 28 ñɩŋgʊ wiye pataala tʊmɩyɛ naɖɩyɛ.
Kpɩtaʊ kɛna alɩwaatʊ taa alɩwaayʊʊ nakʊyʊ nɛ kɩkɩla evemiye kɛ ɖaalʊʊ. Pʊtɔbʊʊ se yee ñɩɩtʊ 24 ñalakɩna evemiye kʊɖʊmɖɩyɛ, avema lʊbɛ ñalakɩna kpɩtaʊ kʊɖʊmʊʊ. Afema lʊbɛ ñalakɩna kpɩtaʊ kʊɖʊmʊʊ nɛ kpɩtaʊ taa paa evemiye nɖi lɛ nɛ ɖɩ-hɩɖɛ nɛ afema anaa yɔ:
Kpɩtaŋ naanza lakɩna [[Fenaɣ (alɩwaatʊ)|fenaɣ]] kʊɖʊmaɣ ɛlɛ, pɩtɛkɛ fenasi tɩŋa wɛŋna kɩyakɩŋ ɖeyi ɖeyi, nasɩyɛ wɛna kɩyakɩŋ 28 yaa 29, lɛɛsɩ taa lɛ kɩyakɩŋ 30 nɛ fenasɩ lɛɛsɩ ñɛwɛna kɩyakɩŋ 31.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Alɩwaatʋ]]
30dfchgjlqnxrlyjoc3s2v31igplb07
Krɩkɛtɩ
0
3378
15334
15333
2022-01-01T17:36:53Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Krɩkɛtɩ.]] ñɩŋgʋ nɛ [[Krɩkɛtɩ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Deleted stop
15333
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Cricketer_bowled.jpg|vignette|Cricketer bowled]]
[[Fichier:IPL_T20_Chennai_vs_Kolkata.JPG|vignette|IPL T20 Chennai vs Kolkata]]
[[Fichier:Sachin_celebrates_reaching_a_milestone_(5107467849).jpg|vignette|Sachin celebrates reaching a milestone (5107467849)]]
Krɩkɛtɩ tomnaɣ taa hayɩsʊʊ aleɣya naayɛ. Pɩkɛna alɣya wena ɛyaa sakɩyɛ pɩzʊ nɛ peleɣyɩ yɔ. Pamakɩ-kʋ nɛ ɖaʋ. Kɩ-pɔza maɖaa hɔlɩŋ nɩɩlɛ, paa hɔlʋʋ ŋgʋ maɖaa kpɛnda hiu nɛ kʋɖʋm. Pamakɩ-kʋ kadaɣ taa, nɛ kadaɣ ŋga kɛwɛ kulukulu ɛzɩ yaɖɛ yɔ. Kadaɣ kanɛyɔ, kɔyɔ nɛ n̄ɩtʋ ndʋ paya tʋ size kaazɔɔ yɔ. Kɛ-hɛkʋ taa nɛ lone nɖɩ ɖɩwalanzɩ tala mɛta waa nɛɛlɛ ɖalakɩŋ taa mbʋ yɔ.
Papazʋʋ aleɣya anaa lɛ, paa hɔɔlʋʋ ŋgʋ lɛ kɩ-cɛyʋ kɩ-tɩ se kʋɖʋzɩ lɛkʋʋ kpaaɖɛ. Paa hɔɔlʋʋ ŋgʋʋ lɛ, kɩwɛna maɖaa naalɛ kadaɣ taa. Hɔɔlʋʋ ŋgʋ kʋɖʋzʋʋ kpaala a-ɖɔɔ yɔ, ŋgʋ wabɩna. Maɖaa tɩŋga wɛʊ kadaɣ taa nɛ palʊ naalɛ naalɛ kɛ hɛkʊ taa ɖenɖe pasɩ kpoŋgbolonaa yɔ. Paapazʊ mabʊ ɛlɛ, pɔlɔʊ pombo ŋgʊ pamakɩna ɖaŋ yɔ hɛkʊ taa. Mba pɩkaza-wɛ yɔ, paɖaŋgʊ se lalaa ɛtaaɖʊ-wɛ.
Ɖooo ɛlɛ, aleɣya anɛ aakɛ ɛzɩ piya acama aleɣya yɔ kɛ Aŋglɩtɛɛrɩ taa. Pɩnzɩ 1300 taa, Aŋglɩtɛɛrɩ taa wiyau pɩyalʊ Édouard II keleyaɣ aleɣya naayɛ nɛ añɔtɩna krikɛtɩ kʊnɛ kpam, ɛlɛ nɔɔyʊ ɛɛsɩŋ se ana kɛ papɩsɩna mbʊ yaa ɛzɩma. Ɛlɛ, Fransɩ ɛjaɖɛ taa kɛ pana takayaɣ nakayɩ nɛ ka-taa lɛ, pɔyɔɔdɩ aleɣya anɛ a-tɔm. Pɩkɛna pɩnaɣ 1478 ɛlɛ wiyau sɔsɔ Louis XI kɛ paama-kɛ nɛ pɔpɔzʊ-ɩ nabʊyʊ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Sɩpɔɔrɩ]]
pyuvm2wedwnggbjamnkrj4rjralhs2g
Laadriki
0
3379
15540
15539
2022-01-07T19:47:40Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Laadriki.]] ñɩŋgʋ nɛ [[Laadriki]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Deleted stop
15539
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Electric_wiring_near_Helsinki.JPG|vignette|Electric wiring near Helsinki]]
[[Fichier:SevillaPV.jpg|vignette|SevillaPV]]
[[Fichier:Main_panel_in_shopping_mall_=).JPG|vignette|Main panel in shopping mall =)]]
[[Fichier:2002_Chunghsin_V-X3A_watthour_meter.jpg|vignette|2002 Chunghsin V-X3A watthour meter]]
[[Fichier:Household_tool_electric_stove_switch.JPG|vignette|Household tool electric stove switch]]
Laadriki kɛna miŋ caɖɩyɛ nɖɩ ɖɩhaɣ mʊndʊsɩ ŋgʊ palakɩna kʊ-tʊmɩyɛ nɛ ñɩɣtʊ yɔ. Pɩkɛna mʊtʊzazɩ nzɩ pɔñɔɔza-sɩ nɛ pasɩɩ nɛ sɩtɩŋgʊʊna pɔʊ yaa loyu nakʊyʊ taa yɔ. Lotu ndʊ tɩ-nɔɔyɔɔ lɛ paɖɩkɩ. Laadriki kɛna nazɩyʋ haɣzʋʋ ɛ-tɩ yɔ. Laadriki kɛna ñalɩmɩyɛ ɛzɩ payaʋ ɖɔɖɔ size mʋndʋsʋʋ yɔ. Sakɩyɛ n̄ayaɣ ɖɔɖɔ se miŋ. Laadriki kɛna miŋ weyi ɛnaɣ cɩkpɛndʋʋ taa yɔ. Ɛyʊʊ maɣmaɣ wɛna mɩŋ nɩɩyɛ nɛ ɛwɛ ɖɔŋ ɖɔɖɔ ɛlɛ ɛtɛkɛ laadriki. Tɛʊ nɩɩʊ nɛ pɩnazʊʊ ɖɔɖɔ yɔ, mɩŋ lɩʊ ɛzɩ laadriki ñɩŋ ɖɔɖɔ yɔ.
Laadriki wɛna wazasɩ sakɩyɛ. Palakɩna laadriki paa lone nɖɩ lɛ ɖɩ-taa, nɛ paa hɔɔlɩŋ weyi lɛ ɛ-taa ɖɔɖɔ. Paa weyi lɛ, ɛñɩnʋ size ɛwɛɛna pɩtɛ laadriki ŋgʋʋ ɛ-ɖɩɣa taa. Ajɛɛ nɛ ageeta sakɩyɛ wena awɛ weeweɣ yɔ, ana kɩlɩʋʋna labɩnaʋ nɛ laadriki miŋ. Laadriki yebina nɛ wondu ndɩ ndɩ ɖɩlaɖɛ tʋma tasɩ ɖɔʋʋ siŋŋ. Laadriki yeba nɛ, ajɛɛ sakɩyɛ tʋlɩ siŋŋ kɛ wondu sakɩyɛ ndɩ ndɩ tʋma ɖɩlaɖɛ.
Ɖooo pɩnzɩ mɩnɩŋ XVIII taa kɛ ñɩnɩyaa hiu laadriki miŋ. Ɛzɩma papɩzaa nɛ patɩlɩ camɩyɛ kɛ laadriki miŋ tʊmɩyɛ yɔ, mbʊ yebina nɛ ñɩɩtʊ sɔɔsɔɔ tʊma labʊ tasɩ ɖɛʊ nɛ ɛsɩndaa. Pɩtakazɩ ɖoli se paalakɩ laadriki mɩŋ nɛ tʊmɩyɛ. Papɩsɩ polu laadriki miŋ nɛ miŋ soŋgiye, hɔɔyɛz taa piye yaa lɩm. Laadriki mɩŋ ɛɛtaawɛɛ, ɛyaa taapɩzʊʊ pɔyɔɔdʊ nɛ ɖama poliŋ taa.
[[Category:!Main category]]
ssuejfp9q8nf5d588genrz8uhn9syi5
Lord Byron
0
3380
15558
15557
2022-01-08T15:30:50Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Lord Byron.]] ñɩŋgʋ nɛ [[Lord Byron]] ñɩŋgʋ yɔɔ : deleted stop
15557
wikitext
text/x-wiki
[[File:Letters and journals.tif|thumb|Byron, 1830]]
Palʋla Geoge Gordon Byron yaa Lord Gordon Byron kɛ kɔlaɣ fenaɣ taa kɩyakʋ 22 n̄ɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1788 taa kɛ Lɔndrɩ tɛtʋ taa. Ɛsɩba ɖomaɣ fenaɣ taa kɩyakʋ 19 n̄ɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1824 n̄ɩŋga taa. Krɛsɩ ɛjaɖɛ taa ɛsɩba, Missolonghi tɛtʋ taa. Lɔndrɩ tɛtʋ kɛŋna Aŋgletɛɛrɩ tɛtʋ sɔsɔtʋ. Ɖajaa George Gordon Ɖajaa ɛnɛ, ɛkɛ keɣwa maɖʋ sɔsɔ nɔɔyʋ. George Gordon Byron kɛ ɖɔɖɔ takayɩsɩ maʋ. Caama kʋnʋŋ taa ɛmana ɛ-takayɩsɩ. Ɛ-taabalaa mba ɛ nɛ wɛ palakaɣ tʋmɩyɛ kʋɖʋɖɩyɛ yɔ mba yɔ : Robert Southey, Wordsworth, Coleridge, Shelley nɛ Keats.
George Gordon caa kɛ payaɣ se John Byron. Ɛɛkɛ kolonɛɛlɩ nɛ eyo you camɩyɛ kɛ Amerika tɛtʊ taa lɛ, ɛ-tɔm kɛdɩna halɩ pɩɣa nakayɩ, Amelia, nɛ kahalɩ-ɩ. Amelia wɛɛna-ɩ pɩɣa kʊɖʊmaɣ, Augusta nɛ ɛɖɛɛ ɛsɩ. Ɛpɩsaa ɛkɔɔ Pretaañ Sʊsɔʊ taa lɛ, ɛkpaɣ Catherine Gordon de Gight (1765-1811) nɛ ɛlɛ lʊlɩna-ɩ George Gordon kɛ kɔlaɣ fenaɣ kɩyakʊ 22 pɩnaɣ 1788. Palʊla-ɩ lɛ, ɛnaatalʊ kɛwa. E-ɖoo ɛnɛ ɛtɔɔ Lord yɔɔ kʊñɔŋ, mbʊ mbʊ yɔ, ɛ-halʊ ñapɩsa Fransɩ ɛjaɖɛ taa nɛ ɛ-nɛ asɛya pɔtɔkɩ leleŋ leleŋ nɛ pɔñɔʊ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Politiki laɖaa]]
[[Category:Aŋgilitɛɛrɩ]]
[[Category:Keesi maɖa]]
mz0r9fkhait7bejzjxpr3rocco4gcyp
Maɣzɩtʊ tɔm
0
3381
14797
2020-10-30T13:27:02Z
Shalomjonas
154
Théâtre
14797
wikitext
text/x-wiki
Maɣzɩtʊ tɔm kɛna aleɣya wena peleɣyʊ nɛ pamaazʊ nɔɔyʊ, nabayɩɖeyi yaa nabʊyʊ ɖeyi yɔ. Maɣzɩm tʋmɩyɛ laɣsɩ labʋ sɩnɛ, sɩzɩɣnana nɛ pawɩlʋʋ tanaʋnɛ amʋʋza laɣsɩ kpeekpe. Amʋʋza maɣzɩm laɣsɩ sɩnɛ palabɩzɩ sakɩyɛ pɩkɩlɩna matʋ taa. Ɛlɛ, sɩtɛma sɩwɛɛ ɖɔɖɔ, kuduyuŋ sɔsɔŋ weyi ɛtɛɛ palakɩ maɣzɩm tɔm tanaŋ ɛnʋ yɔ. Krɛsɩ mba kʋnʋŋ taa lɛ, tɔm biye maɣzm tʋmɩyɛ tɔbʋʋ tobi kɛlɛ size ɖɩmaɣzɩyɛ. Maɣzɩm tɔm tʋmɩyɛ tɔbʋʋ kɛlɛ se lone nɖɩ palakɩ ɖɩ-taa lɩmaɣza sɔsɔna sɔsɔna yɔ.
Krɛɛsɩ taa kɛ maɣzɩyɛ tɔmɩyɛ ɖa lɩʊ. Mba ppamaɣzʊ yɔ, nabʊyʊ taa papaŋ pɛ-ɛsa yɔɔ ɛsɩndaa kɩpamɩŋ nɩɩyɛ se ɛyaa ɛtaasɩm-wɛ. Ɛsɩndaa kɩpamɩŋ ɩnʊ ɩpɩzʊ ɩwɛɛ woŋga yaa wiliu. Nɩɩyɛ pɩzʊ ɩwɛɛ hɔɔlʊ woŋga nɛ hɔɔlʊ wiliu. Maɣzɩyʊ abalʊ ñɩnʊ pɩzʊ esuu wondu ɛzɩ ɛkɛ halʊ yɔ yaa halʊ pɩzʊ ɛlɛɣzɩ-ɛtɩ nɛ ɛwɛɛ ɛzɩ abalʊ yɔ. Papɩzʊposuu wondu ɛzɩ pɛkɛ ɛsɔnaa yɔ yee ɛsɔ tɔm maɣzʊ ɛwɛʊ pɩ-taa kɔyɔ. Ɖɩmaɣzɩyɛ taa kɛ mbʊ yɔ, poluki kulubu mbʊ pacaɣ se pawɩlɩ ɛyaayɔ. Pɩpɩzʊ se pɩkɛna ɛzɩ tanaʊ yɔ yaa mbʊ pɩhaɣ ɛsɩtɛɛlɩm yɔ.
Pɩtakazɩ hɔɔlʊ nakʊyʊ se paapɩzʊ pamaɣzɩ-kʊ. Takayɩsɩ kɩkalasɩ nzɩ sɩ-taa pamaɣ kɛ maɣzɩtʊ yɔ, payaɣ-sɩ se maɣzɩyɛ masɩ takayɩsɩ. Yee pɩkɛ ɛjaɖɛ kpeekpe taa maɣzɩyɛ takayɩsɩ yaa ɛyʊ nɔɔyʊ takayɩsɩ nzɩ yɔ, payaɣ se ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-maɣzɩyɛ takayɩsɩ yaa mayʊ akele maɣzɩyɛ takayɩsɩ kpeekpe. Yee pɩkɛ tanaʊ maɣzɩyɛ tʊmɩyɛ kɔyɔ, mba pamaɣzʊ yɔ, paawoŋguu ɛlɛ, mba panɩʊ yaa pɔcɔcŋna yɔ, pɩlakɩ-wɛ woŋga kamaɣ fɛyɩ.
Maɣzɩyɛ tʊmɩyɛ pɔzʊ se palɩzɩ lone nɖi ɖɩ-taa ɛyaa cakɩ se pɔcɔna yɔ nɛ paɖʊ alɩwaatʊ nɛ ɛyaa wɛɛ. Maɣzɩya pɩzʊ pamaɣzɩ takayɩsɩ mayaa tɔm natʊyʊ yaa pamaɣzɩ mbʊ pʊɖɔŋ yaa pɩwɛ ɛjaɖɛ yɔɔ yɔ. Ɖooo caanaʊ taa, pɩnzɩ mɩnɩŋ VI pʊcɔ palʊlʊʊ Yesu lɛ, maɣzʊʊ kaakɛna mbʊ ɛyʊ na lakʊ taa yaa you ŋgʊ ɛlaba yɔ, pɩtɛ tɔm kɛdʊ yaa pɩlakasɩ ɖeyi ɖeyi kɛ lalaa cɔlɔ se pana.
6q91ccmslx78sjz0xkuiqxnafw6c1cp
Masɩ kpeekpe pɩlʊʊ
0
3382
15351
15350
2022-01-01T17:47:16Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Masɩ kpeekpe pɩlʊʊ.]] ñɩŋgʋ nɛ [[Masɩ kpeekpe pɩlʊʊ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Deleted stop
15350
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Svssfb.jpg|vignette|Svssfb]]
[[Fichier:Alphabet_hébreu.png|vignette|Alphabet hébreu]]
[[Fichier:Пример_српске_ћирилице.png|vignette|Пример српске ћирилице]]
Kacalaɣ masɩ kpeekpe pɩlɩŋ weyi pɛlɛɣ-ɩ tɩlʊʊ yɔ ɩnʊʊ lɛ Ugaritikii masɩ pɩlʊʊ nɛ masɩ pɩlʊʊ ŋgʊ kɩ-masɩ tɩŋgʊ ɖama wayɩ yɔ, Fenicii ñɩnzɩ, Aramee masɩ pɩlʊʊ nɛ Laatɛŋ ñɩŋgʊ. Mba pataawolo sukuli se pɛkpɛlɛkɩ masɩ pɩlɩŋ yɔ, pawɩlʊʊ-wɛ sɩ pa-akpdayɩtʊ taa kɔyɔ, pɔtɔŋ se pawɩlʊʊ-wɛɛ ɛsʊʊtʊya sukuli.
Kabɩyɛ masɩ kpɛnda 33 nɛ nzɩɩ yɔ. Abalɩ masɩ kpɛnda 25 nɛ halɩ masɩ kɛ 9. Abalɩ masɩ kɔyɔ: b,c, d, ɖ, r, f, g, gb, ɣ, h, j, k, kp, l, m, n, ŋ, p, r, s, t, v, w, y, nɛ z. Halɩ ñɩnzɩ kɔyɔ: a, e, ɛ, i, ɩ, o; ɔ, u nɛ ʊ. Kabɩyɛ kalʊʊ wɛ kaɖɛ kʊnʊŋ kʊnɛ kɩ-ñɩnɩyaa nɛ kɩ-lɔŋ sɩnɖaa ɖʊ liŋ se pɩsɩna kpɛlɛkɩya nɛ papɩzɩ pakalɩ-kʊ camɩyɛ lɩŋŋŋ. Pʊ-yɔɔ kɛ paɖʊ liŋ wɛ looɖo nɛ ɩnʊʊ yɔ: fetiye liu, kozoŋga liu, kpaŋgaɣ liu, kɩlakʊ ñɩŋgʊ, kpeluu liu nɛ nakaʊ lɩʊ.
Kʊnʊmɩŋ weyi pawɩlʊ sukulinaa taa nɛ lɔŋ nɛ ɛsakuliye yɔ, ɩnʊʊ pɔyɔɔdʊʊ ɖɔɖɔ kɛkominanaa tʊma taa. Afrika taa lɛ, kʊnʊmɩŋ ɩnʊ ɩlɩna ɖooo lɔŋ taa ɛyaa kʊlʊmaa mba pakɔma nɛ pacaɣ ajɛya ana a-nʊŋ yɔɔ yɔ. Kʊnʊmɩŋ ɩnʊ Afrika taa itakɩlɩ ɖɔʊ nɛ ɩ-taa kɔyɔ: Aŋgilisi, Fransɩɩ, Pɔrɩtiigaalɩ, Ɛsɩpaañɔlɩ, Sɩwaahiilii, Kinaarɩwandaa, Arabii nɛ Sonaa.
Paa ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa ɖɔɖɔ kɛ mbʊ yɔ, kewiyaɣ taa kʊnʊmɩŋ kɛ pakɩlʊ yɔɔdʊ aradiyonaa taa nɛ kɛlɛm kɛlɛmnaa taa. Paɖʊ ɖɔɖɔ alɩwaatʊ natʊyʊ nɛ posusuu natʊyʊ nɛ kʊnʊmɩŋ ageeta taa.
[[Category:!Main category]]
3rytdap9w0gvduwtadjacqwvva4be70
Palɩtiki teŋgu
0
3383
15378
15377
2022-01-02T16:07:52Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Palɩtiki teŋgu.]] ñɩŋgʋ nɛ [[Palɩtiki teŋgu]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Deleted stop
15377
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:BalticSea March2000 NASA-S2000084115409.png|vignette|BalticSea March2000 NASA-S2000084115409 md]][[Fichier:Timmendorfer_Strand.jpg|vignette|Timmendorfer Strand]]
[[Fichier:Nienhagen_Baltic_Sea.jpg|vignette|Nienhagen Baltic Sea]]
Palɩtiki teŋgu kɛna teŋgu ŋgʊ kɩwɛ ketenzi hɛkʊ taa yɔ. Teŋgu kʊnɛ kɩ-walanzɩ mɩtaɖɛ wɛ 364 800 km2 nɛ kɩ-hɔɔyɛ taa maɣna 24 000 km3. Ki-cukaŋ taa wɛ ɛzɩ mɛtanaa 459 nɛ kɩɖaalakɩŋ taa wɛna kilomɛtanaa 1 600 km. Kɩwɛ [[Eerɔpʋ tɛtʋ wandamm|Eerɔpʊ]] nɛ kɩ-hayʊ kiŋ nɛ Hayʊ kiŋ teŋgu wɛna kɩnɛ [[Atɩlantiki Lɩŋamʋʋ|Atɩlantiki Lɩŋamʊʊ]] ñɩŋgʊ pɛ-hɛkʊ taa. Wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa nɛ hadɛ kiŋ lɛ, teŋgu kʊnɛ nɛ Kategati nɛ Sigaageraki teŋgunaa pa-lɩm kpeŋna ɖama taa. Lɩm ɛwadɩyɛ nzʊlʊma naadozo kpɛndʊna nɛ pɩkpɛŋ teŋgu kʊnɛ kɩ-taa.
Awada nzʊlʊma anaa yɔ: wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa lɛ, [[Fɛɛlandɩ]] ɛwadɩyɛ nzʊlʊmɩyɛ piyele Pɔtnii ñɩnɖɛ ŋ̃ɛwɛna hayʊ kiŋ nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa hadɛ kiŋ lɛ, Riga lɩm kpɛŋna. Ajɛya wena acɔ Paltiki teŋgu nɛ ata yɔ, anaa yɔ: wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa nɛ hayʊ kiŋ lɛ, [[Sʊyɛdɩ]] ɛjaɖɛ wɛna piyele wɩsɩ ɖɩlɩyɛ nɛ hayʊ kiŋ lɛ Fɛɛlandɩ, pɩkazɩ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ [[Ruusii]] nɛ [[Ɛsɩtoonii]]; [[Lɛtonii]] ɛjaɖɛ wɛna; teŋgu kʊnɛ nɛ kɩ-hadɛ kiŋ lɛ [[Lituyanii]], Rusii nɛ [[Pɔlɔɔñɩ|Polɔɔñɩ]] ajɛya pɩkazɩ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ nɛ hakiŋ lɛ [[Caama]] nɛ [[Tanimarikɩ]] ajɛya wena teŋgu kʊnɛ kɩ-kamaɣ yɔɔ.
Keteŋga kpeekpe taa lɛ, Palɩtiki teŋgu kʊnɛ kɩkɩlɩna kɛʊ kɩfalʊʊ. Ɖooo kiɖe tɛɛ lɛ, teŋgu kʊnɛ kɩɩkɛna pɔɔ cickpelaɣ pʊcɔ nɛ kawalʊ nɛ kawalʊ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Teŋgunaa]]
Mer Baltique
fd2t3j17hp3cnapyh3lz099lqg51vpx
Rembrandt
0
3386
15409
15408
2022-01-02T18:44:09Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Rembrandt.]] ñɩŋgʋ nɛ [[Rembrandt]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Deleted stop
15408
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Rembrandt
|image = Rembrandt van Rijn 199.jpg
|px = 190
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = [[Peyibaa (Pays-Bas)|Peyibaa]]
|Ɛ-tʋmɩyɛ = Keɖeyaɣ laɖʋ
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = Leiden, Dutch Republic [[Peyibaa (Pays-Bas)|Peyibaa]]
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = [[Hasɩyaɖɛ fenaɣ]] kɩyakʋ 15 n̄ɩŋʋ wiye, pɩnaɣ 1606
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ = [[Amstɛrɩdam (Amsterdam)|Amstɛrɩdam]], [[Peyibaa (Pays-Bas)|Peyibaa]]
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ = [[Aloma fenaɣ]] kɩyakʋ 4 n̄ɩŋʋ wiye, pɩnaɣ 1669
|E-nesi ñɩɣʋ = Rembrandt Harmenszoon van Rijn 1606-1669 18 Signature.jpg
}}
Palʊla Rembrandt kɛ Leyidi [[Peyibaa|Peeyiba]] ɛjaɖɛ taa kɛ [[hasɩyaɖɛ fenaɣ]] kɩyakʊ 15 wiye pɩnaɣ 1606 yaa 1607 taa nɛ ɛsɩ [[aloma fenaɣ]] kɩyakʊ 4 pɩnaɣ 1669 kɛ [[Amstɛrɩdam]] tɛtʊ taa, ɛɛwɛna pɩnzɩ 63. Palʊla-ɩ lɛ payayaɣ-ɩ se Rembrant Harmenszoon van Rijn. Rembrandt kɛ tɔlɩm tayʊ, saɣyʊ nɛ kɩlɛmɩŋ yaa anjaʊnaa lɩzɩyʊ. Ɛ-wɩlɩya sɔsaa taa nabayɩ kɔyɔ: Jacob van Swanenburgh, Pieter Lastman, Jan Lievens piyele e-sukuli pɩya lɛɛsɩ kɔyɔ: Ferdinand Bol, Gérard Dou, Willem Drost, Govaert Flinck, Carel Fabritius, Samuel van Hoogstraten, Nicolas Maes, Eeckhout.
Leyidi nɛ Amstɛrɩdam tɛtʊ taa kɛ ɛkɩlɩ labʊʊ tʊmɩyɛ. Payaɣ ɛ-caa se Harmen Gerritszoon van Rijn nɛ e-ɖoo kɔyɔ Neeltje Willemsdr Zuytbrouck. Rembrandt halʊ kɛ payaɣ se Saskia van Uylenburgh nɛ pɛwɛna pɩɣa kʊɖʊmaɣ nɛ ŋga yɔ Cornelia van Rijn. Rembrandt kɛna weyi ɛwɛ tɔlɩm taya taa sɔsɔ nɔɔyʊ kɛ ɛtɛ alɩwaatʊ taa pɩkɩlɩna tɔlɩm taʊ mbʊ pɩɖɩɩzʊʊ ɛyaa yem yɔ. Ɛnʊ kɛŋna ɖɔɖɔ Holandɩ sukuli taa tɔlɩm tayaa taa sɔsɔ nɔɔyʊ kɛ pɩnzɩ mɩnɩŋ XVII taa.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Ɛyaa sɔsaa]]
[[Category:Abalaa sɔsaa]]
[[Category:Keɖeyaɣ laɖaa]]
[[Category:Peyibaa]]
nrpe910p68vqt8t9cwaf56a8buwpdxl
Roald Amundsen
0
3387
15415
15413
2022-01-02T18:49:49Z
Gnangbade
58
Added links
15415
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Amundsen_in_fur_skins.jpg|vignette|Amundsen in fur skins]]
[[File:Roald Amundsen Signature.svg|190px|right]]
[[Fichier:Terra_Nova_expedition_at_the_South_Pole_-_LOC_3a12745u.jpg|vignette|Terra Nova expedition at the South Pole - LOC 3a12745u]][[Fichier:I_Framheims_stue,_1911_1912_(7654806788).jpg|vignette|I Framheims stue, 1911 1912 (7654806788)]]
Roald Amundsen kɛ [[Nɔɔrɩvɛɛzɩ]] ɛjaɖɛ taa tʊnɛ palʊla-ɩ [[hasɩyaɖɛ fenaɣ]] kɩyakʊ 16 pɩnaɣ 1872 kɛ Pɔrzɩ tɛtʊ taa. Ɛsɩba [[mɩsɩkʊm fenaɣ]] 18 pɩnaɣ 1928. Ɛ-hɩɖɛ maɣmaɣ kɔyɔ Roald Engelbregt Gravning Amundsen. Roald kɛna lɩm ɛwadɩyɛ yɔɔ ɖɔnʊ nɛ tɛtʊ putuuɖe ñʊʊŋ tɛɛ ñɩnɩyʊ, takayɩsɩ kɩkalɩsɩ mayʊ, ñɩnɩyʊ nɛ [[Ɛsɔdaa lɔɔɖɩyɛ|ɛsɔtaa lɔɔɖa]] sayʊ. Palʊla Roald Amundsen tɛtʊ ndʊ payaɣ-tʊ se Kristiania yɔ, ɖenɖe payaɣ sɔnɔ se [[Ɔsɩloo]] yɔ. Ɛ-caa kɛna lɩm ɛwadɩyɛ yɔɔ ɖɔnʊ nɛ ɛ-cɔlɔ lɛ, ɛnʊ kɛŋna pɩɣa naanza ŋga.
E-ɖoo ñɩnaɣ se Roald ɛtaala lɩm yɔɔ tʊmɩyɛ naɖɩyɛ ɛlɛ ɛpɩsɩ ɖakʊta. Pɩnaɣ 1889 kɛ Fridtjof Nansen ɖoma ɖomba mʊlʊm yɔɔ nɛ naataŋgbala kɛ Krowelandɩ nɛ ɛpɩsɩ ɛkɔɔna abalɩtʊ. Alɩwaatʊ ndʊ Roald kaawɛna pɩnzɩ 18 nɛ ɛsɔɔlɩ se ɛkɛna tɛtʊ putuuɖe ñʊʊŋ tɛɛ ñɩnɩyʊ, ɛlɛ ɛmɛsɩ-tʊ ɛ-ñɩma. Pɩnaɣ 1890 taa lɛ, ɛpaɣzɩ ɖakʊtanaa sukuli se pɩkɛdɩna e-ɖoo. Pɩnzɩ 3 wayɩ ɛlɛ sɩba nɛ ɛzɩma ɛɛwɛɛ ɛtɔlʊʊ lɛ, eyele-ku nɛ ɛpaɣzɩ lɩm ɛwadɩyɛ yɔɔ tʊmɩyɛ. Pɩla mbʊ nɛ ɛpaɣzɩ ɛ-caa mɛlɛna kpɛlɛkʊʊ.
Pɩnaɣ 1898 ewoba Pɛlɩziki hayɩsʊ mbʊ Adrien de Gerlache de Gomery ñɔɔza yɔ. Pɩɩkɛna kacalaɣ ñɩŋgʊ kɛ [[Antarɩtiki tɛtʋ wandamm|Antarkɩtikii]] yɔɔ. Roald kaawɛ sɔsɔ Frederick Cook nɔkɔyʊʊ taa kpam nɛ ɛlɛ wɩlɩ-ɩ lɔŋ weyi ɛkpaɣna nɛ ɛpɩzɩ ɛkɛ ɛwa yɔ. Pɩnaɣ 1905 taa ɛkɛna kacalaɣ-tʊ weyi ɛlɛɣ talɩʊ kanada hayʊ kiŋ yɔ, nɛ ɛtɩŋna [[Atɩlantiki Lɩŋamʋʋ|Atɩlantikii lɩŋgamʊʊ]] nɛ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ nɛ hayʊ kiŋ nɛ ɛtalɩ [[Pasifiki Lɩŋamʋʋ|Pasifikii]]. Pʊcɔ ɛkɛʊ nɔɔyɔɔ tʊ weyi ɛtalɩ tɛtʊ ñʊʊ putuɖe nɖɩ ɖɩwɛna hadɛ kiŋ yɔ kɛ [[saŋayɩŋ fenaɣ]] 14 wiye pɩnaɣ 1911 lɛ, ewoba ɖenɖe payayaɣ se Kpakpalikiyisi lɩm nzɔlʊmɩyɛ pɔɔ taa yaa baie des Baleines yɔ puwiye nɖɩ ɖeke.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Wobiyaa]]
[[Category:Nɔɔrɩvɛɛzɩ]]
45if13w5icakgt1g544mcu7sahacki4
Ɖugibi
0
3388
14804
2020-10-30T14:05:07Z
Shalomjonas
154
Rugby à XV
14804
wikitext
text/x-wiki
Ɖugibi kɛna nisi nɛ naŋgbanzɩ pombo. Pamakɩ ɖugibi nɛ nisi nɛ naŋgbanzɩ nɛ pombo nakʊyʊ kɩwɛ lɔbɔɔɔ. Maɖa 15 yaa 13 makɩna-kʊ. Paamakɩ lɛ, paa maɖʊ weyi ɛñɩnʊʊ se ɛɖʊzɩ ɛtaabalʊ weyi ɛwɛ hɔɔlʊ lɛɛkʊ taa yɔ. Pɛwɛʊ 15 yaa 13 hɔɔlʊʊ hɔɔlʊ nɛ ɖenɖe paɖʊzʊʊ yɔ pesiu ɖaŋ naalɛ nɛ ɩ-ñʊʊ yɔɔ lɛ pakaɣ nakʊyʊ. Kadaɣ nakayɩ taa kɛ pamakɩ pombo kʊnɛ. Paamakɩ-kʊlɛ, nabayɩ wɛʊ nɛ pɩnɩ nɔɔyʊ yaa nɔɔyʊ ɛɛɖɔŋpaatʊndʊ pɩwɛɛ se paña yɔ lɛ, pɛlɛɛzɩ-ɩ. Mbʊ paa anɩ ɛsɔɔlʊ yɔ, mbʊ lɛ se ɛɖʊzɩ kpaala pɩkɩlɩ lɛlʊ kɛ ɖɔʊ. Paapaazʊʊ mabʊ lɛ, pahʊlʊʊ fɩɖɩɖɩ nɛ palɔ pombo ŋgʊ hɛkʊ taa nɛ weyi ɛkpiki-ku yɔ ɛcɛyʊʊ ɛ-tɩ se ese ɖoŋ nɛ ewona-ku nɛ ɛdʊzɩ ɛ-paɖɛ sizika taa.
Maɖʊ pɩzʊ ɛlɔ nɛ e-nisi yaa kɩtɔla tataa kɔyɔ, ɛmabɩna naŋgbaŋgaɣ. Paɖɛ ɛɖʊza pombo kɛ lɛlʊ sizika taa kɔyɔ, pakalʊ kpaɣla 5 yaa 7, pɩlɩɩna ɖʊzʊ mbʊ ɛɖʊzɩnaa yɔ. Yee ɛyʊ ɛɖʊzɩna naŋgbaŋgaɣ yaa pɩkɛna pa-kɩkpɛndʊ taa naŋgbaŋgʊ hɔm kɔyɔ, pakalɩ kpaala 3. Patasʊ rugibi kɛ yaʊ se rugibi XV, pɩlɩɩna ɛzɩma maɖaa 15 makɩna-kʊ yɔ. Pombo kʊnɛ kɩpaazɩna Aŋgilɩtɛɛrɩ ɛjaɖɛ taa pʊcɔ nɛ kɩtalʊ ajɛya wena a-taa pɔyɔɔdʊ aŋgilisi kʊnʊŋ yɔ. Ajɛya naayɛ kɔyɔ: Kewiyaɣ-Kikpɛndaɣ ɛjaɖɛ, Irlandi, Afrika nɛ hadɛ kiŋ ɛjaɖɛ, Ɔsɩtralii, Nuvɛlɩ-Zeelandɩ nɛ Fransɩ.
Papazɩ rugibi popmbo kɛ mabʊ pɩnzɩ 1870 taa. Pɩnaɣ 1871 kɛ pacalɩ-kʊmabʊ nɛ pɩɩkɛna Ekɔsɩ nɛ Aŋgilitɛɛrɩ ajɛya pamabɩna-kʊ. Pɩɩtʊzɩna kʊjʊka nakɩyɩ, lakɩŋ fenaɣ kɩyakʊ 27 pinaɣ 1871 nɛ Ekɔsɩ kaawabɩna Aŋgilitɛɛrɩ. Ɛkɔsɩ kaaɖʊ kpaala 4 nɛ ɛpaɖɛ Aŋgilitɛɛrɩ ñaɖʊzɩ 1. Ɛyaa 4 000 kaawobina Ekɔsɩ ejaɖɛ taa peeɖe. Mba pamakɩ rugibi kɛ pɩnaɣ 2016 taa pɛkpɛnda ɛyaa ɛzɩ 8 500 000 yɔ nɛ mba palɩza-wɛ kɩɖɩmaɖ yɔ patalʊ ɛzɩ ɛyaa 3 200 000 yɔ.
h8l7qfqilv1gpnymmol04hmrnxohgv2
Rushmore pʊʊ
0
3389
15426
15425
2022-01-02T18:58:50Z
Gnangbade
58
Links
15426
wikitext
text/x-wiki
Rushmore pʊʊ kɛna pʊʊ ŋgʊ kɩwɛ [[Etaazuunii|Amerika]] taa yɔ nɛ kɩkɛna pʊʊ ŋgʊ kɩ-yɔɔ palɩza sɔdɩŋ sɔsɔŋ anjaʊnaa yɔ. Kɩwɛ Amerika tɛtʊ ndʊ payaɣ-tʊ se Keystɔnɩ yɔ tɩ-taa, egeetiye nɖɩ payaɣ-ɖɩ se Rapid Sitii yɔ, ɖɩwɛ Takota nɛ hadɛ kiŋ. Pʊʊ ŋgʊ kɩ-yɔɔ palɩza Amerika ɛjaɖɛ ñʊndɩnaa. Peeɖe palɩza nʊndɩna ɛzɩ kpaɣ pɩnzɩ ɛzɩ 150 yɔ. Saayʊ weyi payaɣ-ɩ se Gutzon Borglum yɔ ɛlɩza Amerika ñʊndɩna mba pa-hɩla kɩla sɛʊ kɛ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa yɔ nɛ pɛkpɛnda ñʊndɩna 4.
Pa-anjaʊna kʊkɩyɩmɩŋ taa tala ɛzɩ mɛtanaa 18 yɔ. Ɛlɩza ñʊndɩna mba kɛ kpaɣna pɩnaɣ 1770 nɛ 1900 taa. Mba ɛlɩza yɔ, pa-taa kɔyɔ:
* Ɖajaa [[George Washington]] (1732-1799)
* Ɖajaa Thomas Jefferson (1743-1826)
* Ɖajaa Theodore Roosevelt (1858-1919)
* Dajaa Abraham Lincoln (1809-1865)
Pʊʊ ŋɣʊ kʊ-yɔɔ ɖenɖe palɩza se pasaɣ sɔdɩŋ ɩnʊ ɩ-kɩlɛmɩŋ yɔ, pɩtɛ walanzɩ taa wɛ ɛzɩ 5,17 km2 yɔ nɛ ɖaalakɩŋ ñatalɩʊ ɛzɩ 1 745 yɔ. Ɛsɩyɛ egbena tɔm taa lɛ, ɛyaa ɛzɩ miliyɔɔna naalɛ yɔ woki paa pɩnaɣ ŋga.
Pɩnaɣ 1885 kɛ [[Niyuu Yɔrɩkɩ|Niu Yɔrkɩ]] tɛtʊ taa tɔm hʊʊ temiyu weyi payaɣ-ɩ se Charles E. Rushmore yɔ, ɛnʊ nanap pʊʊ ŋgʊ nɛ ɛcɛlɛ-kʊ ɛ-hɩɖɛ se Rushmore. Payawaɣ-kʊ Cɔzɔnaa looɖo pʊʊ. Pʊʊ kʊnɛ kɩkɛna Amerindɩyɛŋ mba lone kiɖeɖeye nɛ peeɖe habɩyɛ kɛ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-ñʊʊtʊ weyi payaɣ-ɩ se Lakota Black Elk yɔ ɛtɩŋgaɣ nɛ ɛkpaɣ kɩ-ñʊʊtaa. Ñɩnɩyaa anasayɩaa nabɩyɩ yɔɔdʊ se pʊʊ ŋgʊ kɩɩwɛna hɩla sakɩyɛ ɛzɩ: Kʊʊgarɩ pʊʊ, Sʊgarlodi pʊʊ, Sʊlʊkʊta pʊʊ ɖaɣ yaa ɖɔɖɔ Keyiston pʊʊ. Kɩpɩza Rushmore pʊʊ kɛ alɩwaatʊ ndʊ Rushmore, David Swanzey, nɛ Bill Challis pɛyɛlaɣ se patɩlɩ hɔɔlɩŋ ndɩ ndɩ yɔ.
<gallery widths="150px" heights="150px" align="center">
Mount Rushmore.jpg|thumb|Rushmore Pʋʋ
MtRushmore GW close.jpg|thumb|Ɖajaa [[George Washington]]
MtRushmore Tom close.jpg|thumb|Ɖajaa Thomas Jefferson
MtRushmore TR close.jpg|thumb|Ɖajaa Theodore Roosevelt
MtRushmore Abe close.jpg|thumb|Ɖajaa Abraham Lincoln
File:Mount_rushmore.jpg|thumb|Rushmore Pʋʋ
</gallery>
[[Category:!Main category]]
[[Category:Pʋŋ]]
[[Category:Amerika]]
6yy2dceyf3f77vhen4kht53ozqwy9gk
Sagrada Familia
0
3390
15442
14912
2022-01-04T18:25:37Z
Gnangbade
58
Added links
15442
wikitext
text/x-wiki
Sagrada Família kɛ kuduyuu sɔsɔʊ ŋgʊ patama ɛzɩ lɛɛŋ yɔ. Pɩnaɣ 1881 taa kɛ ɛsɔ sɛtʊ mba mba patɩmʊna Ɛsɔ nɛ patɩngʊna Yosefu kiɖeɖeu yɔɔ yɔ, pɔyɔɔdɩna Josep Maria Bocabella se ɛsɩna-wɛ nɛ pama ɛsɔsɛtʊ kpaaŋ sɔsɔʊ nakʊyʊ. pɩla mbʊ lɛ, pɔcɔɔ Malɔrka, Marina, nɛ Sardanya haba yɔɔ nɛ pasʊlɩmɩ [[Ɛsɩpaañɩ]] ɛjaɖɛ taa liidiye ɛzɩ 172 000 yɔ. Tam ŋga paawɛna yɔ, ŋga lɛ se pama ɛsɔ sɛtʊ kpaaŋ nɛ payaa-kʊ se Hɔʊ kiɖeɖeu. Hɔʊ kiɖeɖeu ŋgʊ lɛ Yosefʊ kiɖeɖeu, Pɛlɛ Maria nɛ [[Yeesu Nazarɛɛtɩ tʋ|Yeesu]]. Pa-lɩmaza ana aasɩʊna ɛsɔ sɛtʊ kpaamɩŋ maʊ ɛlɛ pamaɣ ɖɔɖɔ sukulinaa.
Weyi pɛcɛla kuduyuu kʊnɛ ki-kpalaahuwa lʊʊ yɔ, ɛnʊ lɛ Joan Martorell i Montells. Pɩnzɩ naatozo wayɩ lɛ, ɛcɛlɛ tʊmɩyɛ ɖɩnɛ kɛ ɛ-pɩyalʊ weyi ɛwɛ ɛ-cɔlɔ nɛ ɛkpɛlɛkʊʊ tʊmɩyɛ yɔ, [[Gaudí]]. Alɩwaatʊ ndʊ tɩ-taa lɛ, Gaudí kaawɛna pɩnzɩ 3̄1. Ɛ-tamaɣ ŋga ɛɖʊwa se pamana kuduyuu ŋgʊ yɔ, kaakɛdɩna paa-anɩ. Ɛɖʊwa se pama talɩmɛnɖɛɛnaa 5 nɛ mondoɖe naɖɩyɛ ɖɩwɛɛ ɛzɩ kamaŋgaɣ yɔ. Pama ɖɔɖɔ kɩ-taa ɖoli nɛ peeɖe wɛɛ kulukulu piyele awayɩ kiŋ lɛ pama ɖenɖe ɛyaa ɖɔŋ landamm yɔ. Kuduyu ŋgʊ kɩwɛʊna nɔnɔsɩ naatozo nɛ aɖakasɩ kulukulu ñɩnzɩ nasɩyɛ kɛ 18.
Aɖakasɩ nzɩ sɩ-taa lɛ 12 wɩlʊ apostolowa, naanza ñɛkɛna Yeesu tɔm kiɖeɖetu mayaa. Tɔm kiɖeɖetu ndʊ tɩtɛ aɖakasɩ kʊkʊyɩmɩŋ taa wɛʊna mɛtanaa ɛzɩ 135 yɔ. Aɖakasɩ 18 nzɩ sɩ-taa lɛ, pamaɣ ɖoli kɛ pɛlɔ Maria kiɖeɖeu nɛ ɛ-ñʊʊtaa nɛ tanaŋ tɛɛ tɩmbalʊ nɛ kɛ-tɛ kʊkʊyɩmɩŋ taa wɛʊ mɛtanaa ɛzɩ 127,50 yɔ nɛ ŋgʊ kɩkɩla kʊƴʊʊ yɔ kɩwɛʊna mɛtanaa 172,50 nɛ kɩwɛʊ kpaaŋ ŋgʊ kɩ-hɛkʊ taa nɛ peeɖe kɛna Yeesu. Ɛsɔ sɛtʊ kpaaŋ kʊnɛ, Gaudí sɔɔla se pʊtɔzɩ Yeesu Kristʊ caanaʊ tɩsʊʊ tɔm tɩŋga. Nɔnɔsɩ naatozawaa lɛ pɩkɛna Yeesu wezu caaʊ tɩŋga: ɛ-lʊlʊuʊ, e-siziŋ nɩʊ nɛ e-femtu.
Aɖakaɣ ŋga kɛwɛ kulukulu yɔ kawɩlʊ lanhɛzɩyɛ nɖɩ ɖɩwɛ [[Jeruzalɛm]] yɔ. Kudɩyu kʊnɛ kɩtɛtɛ maʊ pʊcɔ Antoni Gaudí sɩkɩ. Ɛsɩba [[mɩsɩkʊm fenaɣ]] 12wiye pɩnaɣ 1926 nɛ pepimi-i cɔɔcɩ ŋgʊ payaɣ-kʊ se Ɛsɔ Ɖoo yɔ kɩ-taa kɛ Ɛsɩpaañɩ ɛjaɖɛ taa.
o5h6586o4a3rw93qqjsamt6f3qlvxe8
Salvador Dalí
0
3391
15446
15445
2022-01-04T18:30:03Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Salvador Dalí.]] ñɩŋgʋ nɛ [[Salvador Dalí]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Deleted stop
15445
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Salvador Dalí
|image = Dali Allan Warren.jpg
|px = 190
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = [[Ɛsipaañɩ (Espagne)|Ɛsipaañɩ]]
|Ɛ-tʋmɩyɛ = Keɖeyaɣ laɖʋ
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = Figueres, Catalonia, [[Ɛsipaañɩ (Espagne)|Ɛsipaañɩ]]
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = [[Agoza fenaɣ]] kɩyakʋ 11 n̄ɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1904
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ = Figueres, Catalonia, [[Ɛsipaañɩ (Espagne)|Ɛsipaañɩ]]
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ = [[Kɔlaɣ fenaɣ]] kɩyakʋ 23 n̄ɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1989
|E-nesi ñɩɣʋ = Salvador dali signature.svg
}}
[[Fichier:Salvador_Dali_NYWTS.jpg|vignette|Salvador Dali NYWTS]]
[[Fichier:Dalí.Perseo.JPG|vignette|Dalí.Perseo]]
[[Fichier:Dalí.Rinoceronte.JPG|vignette|Dalí.Rinoceronte]]
Palʊla Salvador Dalí kɛ [[agoza fenaɣ]] kɩyakʊ 11 pɩnaɣ 1904 kɛ Figera haɖaa taa, katalɔñɩ egeetiye taa, [[Ɛsɩpaañɩ]] ɛjaɖe taa. Salvador Dalí sɩba Figera tɛtʊ taa kɛ [[kɔlaɣ fenaɣ]] 23 wiye pɩnaɣ 1989 ɛɛwɛna pɩnzɩ 84. Pɩnzɩ nzɩ sɩ-taa ɛlaba ɛ-tʊmɩyɛ camɩyɛ yɔ nzɩ lɛ 924 nɛ 1989 taa. Palʊla-ɩ lɛ payawaɣ-ɩ se Salvador Domingo Felipe Jacinto Dalí y Domènech pʊcɔ payaɣ-ɩ yem se Salvador Dalí. Ɛkɛ tɔlɩm tayʊ, anjaʊna lɩzɩʊ, sɩʊ kpelesi mayʊ, kɩlɛmɩŋ yaa fotonaa lɩzɩyʊ nɛ takayɩsɩ kɩkalɩsɩ mayʊ.
Lona wena a-taa ɛkɩula caaʊ nɛ ɛla ɛ-tʊma yɔ ana lɛ: [[Sɛŋgapuuri|Siŋgapuri]], [[Tɛl-Aviv]], [[Fransɩɩ]], [[Maadiriidi|Maadridi]], [[Etaazuunii|Etazunii]], [[Ɛsɩpaañɩ]]. Payaɣe-caa se Salvador Dalí i Cusí (1872- 1952) nɛ e-ɖoo kɔyɔ Felipa Domènech Ferrés y Bom (1874-1921). Payaɣ ɛ-halʊ se Gala Dalí nɛ ɛ-na-ɩ pɩnsɩ 1934 nɛ 1982 kɛ palaba. Ɛkɛ weyi pakpaɣ ɛzɩ mba pɛwɛna kadadayaɣ lɩmaza pa-ñʊndaa yɔ nɛ ɛwɛ pɩnzɩ mɩnɩŋ XX taa saɣya nɛ tɔlɩm tayaa sɔsɔ pa-taa. Ɖooo ɛ-pɩcatʊ taa kɛ ɛsɔɔla maazɩm haʊ lɩmaaza. Pʊyɔɔ kɛ ɛkʊyɩ Figera nɛ ewolo Madridi se ɛla keɖeɣyaɣ tʊmɩyɛ. Peeɖe ɛɖʊ taabalɩɩ nɛ Federico García Lorca nɛ Luis Buñuel.
Ɛɛwɛna pɩnzɩ 5 lɛ ɛ-ñɩma wona-ɩ ɛ-ɖalʊ pɩlaʊ yɔɔ, pawɩlɩ-kʊ nɛ peheyi-i se: ɛ-ɖalʊ weyi pepima peeɖe yɔ, pɩwɛ ɛzɩ e-ɖom yɔ. Ɛ-ɖalʊ ɛnʊ ɛsɩba lɛ paawɛna ɛ-hɔɔ nɛ payawaɣ-ɩ ɖɔɖɔ se Salvador. Tɔm piye nɖɩ ɖɩpazɩ ɖɩɖʊkɩna-ɩ siŋŋŋ nɛ ɛyɔɔdɩ se: « Palʊla-m ɖom. Paalʊla-m man-ɖalʊ lone taa, pɩha-ɩ camɩyɛ nɛ nɔɔyʊ ɛɛpɩzʊ ɛlabɩ-ɩ nabʊyʊ. Ɛcaɣ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-yɔɔ kɛ pɩnzɩ lʊbɛ pʊcɔ ɛ-ñʊʊ taa nimasi mʊʊ miŋ.» Ɛ-caa nɛ e-ɖoo pataakɩlɩ-ɩ nɛ ñaŋ nɛ petekizina-ɩ ɛ-lɩmaazɩyɛ naɖɩyɛ. E-ɖoo se ɛnʊ kaawɛna pɩnzɩ looɖo lɛ, ɛɛsɔɔla se ɛpɩsɩ kʊʊkʊ yaa tɩsɩyʊ nɛ ɛɛwɛna pɩnzɩ lʊbɛ lɛ ɛsɔɔlɩ se ɛpɩzɩ Napoléon nɛ pɩwayɩ kɛ mbʊ yɔ ɛ-lɩmaaza wɛɛ pɩkpaɣ ɖɔŋ nɛ pɩkpaɣ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Keɖeyaɣ laɖaa]]
[[Category:Ɛsɩpaañɩ]]
[[Category:Abalaa sɔsaa]]
[[Category:Ɛyaa sɔsaa]]
8iigplc251dsb9hm7to79y23bed1ygn
Sarah Bernhardt
0
3392
15457
15455
2022-01-04T18:37:50Z
Gnangbade
58
Added links
15457
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Sarah Bernhardt
|image = Sarah Bernhardt, par Nadar, 1864.jpg
|px = 190
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = [[Fransɩɩ (France)|Fransɩɩ]]
|Ɛ-tʋmɩyɛ = Amʋʋza laɖʋ
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = [[Paarii (Paris)|Paarii]], [[Fransɩɩ (France)|Fransɩɩ]]
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = [[Aloma fenaɣ]] kɩyakʋ 22/23 n̄ɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1844
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ = [[Paarii (Paris)|Paarii]], [[Fransɩɩ (France)|Fransɩɩ]]
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ = [[Lakɩŋ fenaɣ]] kɩyakʋ 26 n̄ɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1923
|E-nesi ñɩɣʋ = Sarah Bernhardt signature.svg
}}[[File:Sarah Bernhardt-Nadar.jpg|thumb|Sarah Bernhardt-Nadar]]
[[File:Sarony Napoleon - Sarah Bernhardt 1900.jpg|thumb|Sarony Napoleon - Sarah Bernhardt 1900]]
[[File:Bernhardt-1.jpg|thumb|Bernhardt-1]]
Palʊla Sarah Bernhardt kɛ [[aloma fenaɣ]] 25 wiye pɩnaɣ 1844 kɛ [[Paarii]] tɛtʊ taa nɛ ɛsɩ [[lakɩŋ fenaɣ]] 26 pɩnaɣ 1923 kɛ tɛtʊ kʊɖʊmtʊ ndʊ tɩ-taa ɛɛwɛna pɩonzɩ 78. Ɛ-hɩɖɛ sɔsɔyɛ kɔyɔ Sara-Marie-Henriette Bernhardt. Ɛ-lʊlʊʊ takayaɣ fɛyɩ kpayɩ kpayɩ pɩlɩɩna alɩwaatʊ ndʊ pɔñɔta Paarii tɛtʊ taa lʊlʊʊ takayɩsɩ ɖɩlaɖɛ yɔ. Nabɩyɛ yɔɔɖʊʊ se palʊla Sarah Bernhardt kɛ aloma fenaɣ kɩyakʊ 22 yaa 23 pɩnaɣ 1844. Lalaa sepɩkɛʊna [[hasɩyaɖɛ fenaɣ]] taa paa pɩnaɣ 1844, lalaa cɔlɔ kpem yɔ, pɩkɛʊna pɩnaɣ 1843 yaa 1841.
Ɛ-tʊmɩyɛ sɔsɔyɛ kɛlɛ maɣzʊ yaa weyi ɛlakɩ tanaʊ yɔ. Ɛ-tʊma lɛɛna yɔ: ɛmaɣ maɣzʊʊ takayɩsɩ kɩkalɩsɩ, tɔlɩm taʊ nɛ sɩʊ kpelasɩ yaa anjaʊnaa saɣʊ. Pɩnzɩ 61 (1862-1923) kɛ ɛlaba ɛ-tʊma nɛ ɛna Edmond Rostand, [[Marcel Proust]] nɛ [[Oscar Wilde]] pakɩlɩna tʊma labʊ. Ɛ-wɩlɩyʊ sɔsɔ kɔyɔ Jean-Baptiste Provost. Ɛwɛ pɩnzɩ mɩnɩŋ XIX nɛ XX taa mba pakɩlɩ tanaŋ labʊ kɛ Fransɩɩ ɛjaɖɛ taa, pa-taa. [[Victor Hugo]] ñɛɖɛɣʊ-ɩ se nɔɔ nɩɩnɩ-tʊ yaa ɛ-nɔɔ taa wɛ leleŋ ɛzɩ ñɩɣlɩm yɔ, lalaa se ɛsɔtaa abiɖe.
Ɛwɛ Fransɩ ɛjaɖɛ taa mba pakɩlɩ maʊ maɣzʊ takayɩsɩ kɩkalɩsɩ yɔ pa-taa kɛ pɩnzɩ mɩnɩŋ XIX. Sarah Bernhardt kɛna kɛlɛm kɛlɛm waa taa ñekele tʊ kacalaɣ ñɩnʊ weyi ɛcɔ ajɛya ndɩ ndɩ taa yɔ. Ɛwoba [[Afrɩka tɛtʋ wandamm|Afrika]], [[Amerika nɛ hayi tɛtʋ wandamm|Amerika]], [[Aazii tɛtʋ wandamm|Azii]], [[Oseyanii tɛtʋ wandamm|Oseyanii]] nɛ [[Eerɔpʋ tɛtʋ wandamm|Erɔpʊ]] ajɛya taa. Ɛzɩ Victor Hugo nɛ lalaa ɖɔɖɔ yɔ, [[Jean Cocteau]] ya Sarah Bernhardt se Kiliu sɔnʊʊ kɩɖeɖeu. Payaɣ e-ɖoo se Judith-Julie Bernardt (1821-1876) nɛ ɛsɛɛ hɩɖɛ se Youle, nɛ ɛkɛ [[Peyibaa|Neyɛrlandɩ]] tʊ. Nɔɔyʊ ɛsɩŋ e-ɖoo ɛnʊ ɛ-caa nɛ Sarah tɔyɔɔdɩ ɛ-cɔzɔ ɛnʊ ɛ-tɔm natʊyʊ ɖɔɖɔ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Ɛyaa sɔsaa]]
[[Category:Halaa sɔsaa]]
[[Category:Fransɩɩ]]
[[Category:Amʋʋza laɖaa]]
2vi20gxznlkbto3wam058i9a6esrqb8
Mimar Sinan
0
3393
15657
15656
2022-01-11T19:29:26Z
Gnangbade
58
links
15657
wikitext
text/x-wiki
Mimar Sinan kɛna kuduyiŋ maʊ kpalahusi lʊyʊ nɛ ɛkɛ Kristu tʊ. Ɛ-hɩɖɛ maɣmaɣ kɔyɔ Mimar Koca Sinan ibn Abd al-Mannan. Palʊla Mimar Koca Sinan ibn Abd al-Mannan pɩnzɩ 1488 nɛ 1491 taa kɛ Kayizeri tɛtʊ taa, Anatoli egeetiye taa, peeɖe wɛ [[Tuurkii|Turkii]] ɛjaɖɛ taa. Ɛsɩba [[Isitambuli|Kɔnsɩtantinoplɩ]] tɛtʊ taa kɛ pɩnaɣ 1588 ɛɛwɛna pɩnzɩ 98. Ɛkɛ Amenii tʊ nɛ ɛlaba tʊmɩyɛ kɛ pɩnzɩ mɩnɩŋ XVI nɛ XVII taa. Pɩɩkɛna alɩwaatʊ ndʊ tɩ-taa papaaza ciŋgilinaa kɩfama maʊ yɔ.
Nɔɔyʊ tapazɩ ɛkɛdɩ camɩyɛ kpayɩ kpayɩ kɛ Mimar Sinan yɔɔ tɔm. Ɛ-maɣmaɣ ɖɔɖɔ kɛ mbʊ yɔ, ɛtama ɛ-yɔɔ tɔm natʊyʊ kɛ ɖoli. Nabayɩ yɔɔdʊ se ɛkɛ Albanɛzi tʊ, Ameni tʊ, Gɩrɛkɩ tʊ yaa Turkii taa ɛyʊ. Pɔyɔɔdʊ-tʊ pɩlɩɩna takayɩ ndɩ ndɩ nzɩ panaɣ yɔ, ɛlɛ nabʊyʊ taa lɛ, pamaɣmaɣ pɛkpɛna ɖama. Ɛ-ñma kɛ [[Krɩstʋ ŋgbɛyɛ|Kristu mba]], ɛlɛ ɛɛwɛna pɩnzɩ ɛzɩ 7 nɛ pɩtalɩ ɛzɩ 17 lɛ, peeɖe malɩn ñʊʊdʊ nɔɔyʊ tɩɩ nɛ pakp-ɩ nɛ ɖoŋ nɛ pasʊzɩ malɩŋ ɛsɔ sɛtʊ ŋgbɛyɛ taa. Pɩtɛ alɩwaatʊ lɛ, pɩɩkɛna-wɛ paɣtʊ kɛnɛ.
Ɛ-cɔlɔ kɛ ciŋgilinaa maʊ kɩfam lɩwa. Paatasʊʊ-wɛ maʊ nɛ ɩwɛɛna kolonzɩ yʊʊʊ yɔ ɛlɛ pamaɣ-ɩ lɛ, pɛwɛʊ ɛzɩ putuuɖe hɔɔlʊʊ yɔ. Ɛma ciŋgilinaa mba yɔ pɔɖɔɔ nɛ ɛzɩma ɛwɛɛ ɛmaɣ wɛ pʊɖʊɔʊ nɛ pʊɖɔʊ lɛ, ɛkɔɔ ɛcɔna se ɛpɩzʊ ɛlɛɛzɩ matʊ. Piyebina ɛɖʊ tamaɣ se ɛpɩzʊ ɛɖʊ keɣye sɔsɔyɛ nɛ etuzi kolonzi nɛ ɛsɔzɩ mondola pɔŋ. Mbʊ ɛlaba nɛ ciŋgilinaa taa mʊndʊsʊʊ tasɩ wɛʊ nɛ pɩdakɩlɩ cɩkpɛndʊ ɛzɩ ɖooo lɛ yɔ.
Mbʊ pɩtasɩ Mimar Sinam hɩɖɛ kpazʊ yɔ kɛlɛ se e-nisi tɛɛ kaawɛ yʊŋ kamaɣ fɛyɩ, ɛwɛɛna ñʊʊ taa lɔŋ ɖɔɖɔ camɩyɛ. Pɩtasɩ ɖɔɖɔ lɛ, e-wezu caɣʊ tɩŋga taa ɛɛsɔɔla se ɛwɛʊ ɛsɔzʊ keɖewa kɛ mbʊ ɛlakɩ yɔ pɩtɩŋga pɩdaa. Mbʊ yebina kuduyuŋ maʊ kpalaahusi nzɩ palʊwaɣ ɖooo Otimanɩ alɩwaatʊ taa yɔ, ɛla nɛ tɩkpa nɛɛsɔdaa kɛ pɩtɛ alɩwaatʊ. Ɛ-sɩm wayɩ mba palʊlʊwaɣ kpalahusi ɖɔɖɔ yɔ, pɩsɩna-wɛ nɛ pakpaɣ ɛ-tɩlɩtʊ ndʊ nɛ pɩsɩŋna-wɛ.
Ɛ-tʊmlaɖaa taa-taa kɔyɔ Sedefhar Mehmet Ağa. E-sukuli pɩɣa kɛnɛ, Turki kewiyaɣ ñʊʊdʊ,Ahmet 1er pɔza se pama-ɩ ciŋgili nakʊyʊ lɛ, ɛnʊ mana-kʊ camɩyɛ yuulee kɛ Sophie Kiɖeɖeu kpaaŋ ɛsɩnda pɩnzɩ 1609 nɛ 1616 taa.
m812708cefpnl0dz7gz2zxrixotkx3q
Socrate
0
3394
15461
15460
2022-01-04T18:42:17Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Socrate.]] ñɩŋgʋ nɛ [[Socrate]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Deleted stop
15460
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Socrate
|image = Socrates Pio-Clementino Inv314.jpg
|px = 190
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = [[Krɛsɩ]]
|Ɛ-tʋmɩyɛ = Filosofii laɖʋ
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = [[Atɛnɩ (Athènes)|Atɛnɩ]], [[Krɛsɩ (Grèce)|Krɛsɩ]]
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = Circa pɩnaɣ 470 BC
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ = [[Atɛnɩ (Athènes)|Atɛnɩ]], [[Krɛsɩ (Grèce)|Krɛsɩ]]
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ = Circa pɩnaɣ 399 BC
|E-nesi ñɩɣʋ =
}}
[[Fichier:Socrates_Louvre.jpg|vignette|Socrates Louvre]]
[[Fichier:MAntokolski_Death_of_Socrates.JPG|vignette|MAntokolski Death of Socrates]]
Socrate kɛna lɔnsɩnɖɛ kpɛlɛkɩyʊ sɔsɔ nɔɔɔyʊ kɛ ɖooo caanaʊ taa pɩnzɩ mɩnɩŋ V taa pʊcɔ palʊlʊʊ yesu. Palʊla-ɩ pɩnzɩ 470 nɛ 469 taa kɛ Alopɛsɩ nɛ ɛsɩ pɩnaɣ 399 [[Atɛnɩ]] tɛtʊ taa. Ɛ-lɩmaaɣzɩm sɔsɔm kɔyɔ: maɣzʊ ɖɔnɛ kpɛlɛkɩtʊ, sɔɔlɩm, ɖenɖe ɛyʊ lɩmaɣza lɩʊna yɔ, mukuu yɔɔdaɣ, tɩlɩtʊ nɛ ɛyʊ camɩyɛ lakasɩ.
Ñʊʊdaa lɔnsɩnɖɛ kpɛlɛkɩya mba paawɛna Socrate yɔɔ ɖoŋ yaa mba pɔ-tɔm kaakɩla-ɩ kɛdɩnaʊ yɔ, pa-taa kɔyɔ: Anaxagore de Clazomènes, Prodicos de Céos, Parménide. Piyele mba pɔ-yɔɔ ɛɛwɛna ɖoŋ yaa mba paakɩlɩ ɛ-tɔm sɔɔlʊʊ yɔ, papa yɔ: [[Platon]], [[Aristote]], Xénophon, Antisthène nɛ mba paasɔɔla ɛ-tɔm yɔ nɛ pɩkɩlɩna tuuɖe ajɛya taa lɔnsɩnɖɛ kpɛlɛkɩya.
Payaɣ Socrate caa se Sophronisque nɛ e-ɖoo kɔyɔ Phainarète. Ɛ-caa kaakɛ sɩʊkpelasɩ nɛ kaaŋ saɣyʊ piyele e-ɖoo ñaakɛ halɩlʊlʊsɩyʊ. Ɛ-ɖoo hɩɖɛ, Phénarète, ɖɩ-tɔbʊʊ se mbʊ pɩlɩzʊ camɩyɛlakasɩ nɛ nabayɩ tɔŋ se e-ɖoo hɩɖɛ nɖɩ nɛ ɛ-tʊmɩyɛ kɛna lubu tɔm ndʊ ppama se pɩwɩlɩ ndʊ Socrate kaayɔda pɩlŋa tɔm ndʊ ɛpɔzaɣ e-sukuli pɩya nɛ ɛmʊyʊsʊ-wɛ nɛ pamaɣmaɣ palɩzʊ ndʊ paasɩma nɛ paalɩzʊ-tʊ yɔ.
E-ɖoo kaatɛma walʊ nɛ pʊcɔ ɛwalʊ Socrate caa. Ɛɛwɛna walʊ kɩpɩnʊ cɔlɔ pɩɣa kʊɖʊmaɣ nɛpayaɣ-kɛ se Patroclès. Nabayɛ yɔɔdʊ se Sorate wɛna halaa naalɛ: Xanthippe nɛ Myrto nɛ pɩya naalɛ ɖɔɖɔ: Lamproclès nɛ Ménexène. Ɛlɛ Platon nɛ Xénophon yɔ, ɛwɛna halaa naalɛ ɛlɛ kacalaɣ ñɩnʊ, Xanthippe kɛ ɛwɛna pɩya naatozo: Lamproclès, kacalaɣ tʊ, Sophronisque nɛ Ménexène. Pɔyɔɔdʊʊ ɖɔɖɔ se piya evelesi hɛʊ Socrate tɛɛ yem nɛ ɛɛwɛna hɩmpatʊ kamaɣ fɛyɩ.
Platon yɔɔdʊ Socrate tɔm se ɛkɛna kʊñɔndʊ ɛlɛ Xénophon ñɛkpɛʊna-ɩ nɛ ɛtɔŋ se pɩtɛkɛ kʊñɔndʊtʊ ɛlɛ pɩlɩna ɖenɖe ɛpaafɛyɩna ñɩm yɔ. Ɛ-lɩmazɩyɛ sɔsɔyɛ kɛlɛ se ɛkpɛlɩ lɔnzɩnɖɛ. Ɛsʊ sɔɔjɛtʊ nɛ eyo you kɛ Peloponɛzi, [[Krɛsɩ]] nɛ hadɛ kiŋ tɛtʊ taa. Poyowa yoŋ ɩnʊ naŋgbanzɩ nɛ malɩfanaa mba pasʊkaɣ-wɛ yɔ, pɛwɛ yʊŋ hɛmmm. Pɩnzɩ 5 wayɩ kɛ panɩnaɣ se pakʊyɩ nɛ pɛcɛtɩ ɛ-yɔɔ kɛ tɔm sakɩyɛ. Kacalaɣ lɛ se ɛɛsɛʊ kewiyaɣ ɖʊ paɣtʊ se pɛsɛɛ ɛsɔ weyi yɔ.
Nabʊlɛ se ɛkɔŋna ɛsɔnaa kɩfama nɛ lɛɛtʊ kɛlɛ se epeezu evebiya nɛ pɛlaa nɛ patɩŋgʊ ɛ-wayɩ. Pɩɩkɛna [[Lakɩŋ fenaɣ|lakɩŋ]] nɛ [[Mɩsɩkʊm fenaɣ|mɩsɩkʊm]] fenasɩ taa pɩnaɣ -399. Mba patɩna ɛyʊʊ taa ñaɖʊ ŋgʊ pɛkpɛnda 3: Anytos, Mélétos nɛ Lycon. Ɛ-tɔm hʊya kaawɛ 501 nɛ pa-taa 280 kaasɔɔla se paɖʊ-ɩ sɩm nɛ 221 ñekizina. Kacalaɣ cɛtɩm tɔm tʊnɛ, ɛzɩma Socrate kaawɛ nɛ eetisu ɛsɔ nɔɔyʊ yɔɔ yɔ, pʊyɔɔ.
Pɩla mbʊ nɛ paɖɩ-ɩ kpasɩ nɛ paɖʊ-ɩ salaka nɛ ɛla peeɖe fenaɣ. Evemiye talaa lɛ, pɛcɛlɛ-ɩ pɛtʊ yaa sɔtʊ, siigu nɛ ɛñʊʊ nɛ etizi fezu. Ɛñɔ sɔtʊ ndʊ kɛ Apollodore de Phalère, Criton nɛ ɛ-ɛyaa sɩmaa Critobule, Hermogène, Épigénès, Eschine, Antisthène, Ménexène, Ctésippos de Péanie nɛ nabayɩcabɩ pɛ-hɛkʊ taa. Socrate tisu se ɛsɩ sɩm mbʊ yɔ, ɛñanaa se ɛwɩlɩ se camɩyɛ lakasɩ kila weewee kɛ wesu.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Ɛyaa sɔsaa]]
[[Category:Abalaa sɔsaa]]
[[Category:Filosofii laɖaa]]
[[Category:Lɛɣtʋ tɩnaa]]
[[Category:Krɛsɩ]]
Socrate
25kg4z6iylj7w18gc6ac83df9re984s
Steve Biko
0
3395
16660
15466
2023-10-30T15:51:08Z
CommonsDelinker
130
Removing [[:c:File:Steve_Biko_Portrait_saho.jpg|Steve_Biko_Portrait_saho.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Didym|Didym]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:Steve Biko Portrait saho.jpg|]].
16660
wikitext
text/x-wiki
[[File:SteveBiko DaanWildschut.jpg|thumb|Steve Biko]]
Steve Biko kɛna [[Afrika Hadɛ Kiŋ|Afrika hadɛ kiŋ]] ɛjaɖɛ taa tʊ Palʊla-ɩ [[saŋayɩŋ fenaɣ]] 18 pɩnaɣ 1946 kɛ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-tɛtʊ ndʊ payaɣ-tʊ se King William's Town yɔ. Ɛsɩkaɣ lɛ, ɛɛwɛna pɩnzɩ 30 yeke pɩnaɣ 1977. Pɩɩkɛnasalaŋ fenaɣ kɩyakʊ 12 wiye. [[Pretooriyaa]] tɛtʊ taa kɛ ɛsɩba, Afrika hadɛ kiŋ ɛjaɖɛ taa. Palʊla-ɩ se payawaɣ-ɩ se Stephen Bantu Biko. Ɛzɩ [[Nelson Mandela]] yɔ, Steve Biko kɛna weyi ɛlʊba camɩyɛ ɖɔɖɔ se lɛɛzʊ mbʊ pɩɩwɛ Afrika nɛ hadɛ kiŋ peeɖe nɛ ɛyaa kʊhʊlʊma nɛ kɩkpɛɛdaa paakaɣ mɩsɣ yɔ, pɛkpɛndɩ mɩzaɣ nɛ pɔtɔɔ ñanaɣ kʊɖʊmaɣ taa. Pɩnaɣ 1963, ɛlɛ ɛɛwɛna pɩnzɩ 23 kɛ pakpa ɛ-ɖalʊ nɛ paɖʊ-ɩ salaka mbʊ pʊyɔɔ yɔ, ɛlʊkaɣ ɖɔɖɔ se anasayɩnaa nɛ ɛyaa kɩkpɛdaa pataacɩ ɖama. Pɩlaba mbʊ lɛ, ɛtɩlɔʊ ɛ-lʊɖɛ nɖɩ.
Ɛmʊ e-sukuli kɩtɛzʊ takayaɣ lɛ, ɛsʊʊ sukuli pɩya sɔsaɣa ɖɩwɩlɩyɛ nɛ ɛla ɖakʊtanaa sukuli kɛ natalɩ tɛtʊ taa. Sukuli ŋgʊ kɩwɛ Natalɩ tɛtʊ taa. Peeɖe lɔŋsɩnɖaa laba kediizaɣ nakayɩ nɛ palɩzɩ-se ɛkɛna pɔ-nɔɔ yɔɔ ɖɛyʊ kɛ ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ-ɖɩ se SUSUS yɔ. Ŋgbɛyɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɔbʊʊ se Afrika nɛ hadɛ kiŋ sukuli piya kpeekpe kɩkpɛndʊ. Ɛzɩma ɛkɛ ɛyʊ kɩkpɛdʊ lɛ, NUSAS lɩmaɣza lɛ, ɛlɩ ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩ-taa. Pɩɩkɛna pɩnaɣ 1968. Ɛlɩ ɖɩ-taa lɛ ɛtʊlʊ ŋgbɛyɛ naɖɩyɛ nɛ ɛyaa kɩkpɛɛdaa ɖeke wɛna ɖɩ-taa ɛlɛ pataɖaŋga kʊhʊlʊm nɔɔyʊ se ɛtaasʊ, SASO. Ŋgbɛyɛ ɖɩnɛ ɖɩɩlakɩ yamyam lakasɩ ɛlɛ ɖama nɩnaʊ.
Pɩnaɣ 1972 taa pekizina ɛyaa mba pɛwɛ ɖɩ-taa nɛ peyeki paɖʊ taabalɩyɛ nɛ mba pɔtɔyɩtʊ ɛyaa kɩkpɛdaa yɔ. Pɩnaɣ 1973 ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa sukulinaa sakɩyɛ tɛma Steve Biko ŋgbɛyɛ tɔbʊʊ. Pɩkpaɣna mbʊ nɛ pɔcɔŋna ɛ-ŋgbɛyɩ nɖɩ ɛzɩ yamyam ñɩnɖɛ yɔ. Paɖaŋgɩ-ɩ se pɩtatasɩ pɩh-ɩ waɖɛ se ɛyɔɔdɩ natʊyʊ samaɣ hɛkʊ ya ɛyɔɔdɩna pɩɖɛɛ ɛyʊ kʊɖʊm yɔɔ kpɛndɛ. Pɩnaɣ 1976, [[mɩsɩkʊm fenaɣ]] taa, pɩkɛɛda lɛ yamayam lakasɩ paɣzɩ labʊ. Mbʊ pʊyɔɔ sukulinaa taa paawɩlʊ kʊɖʊmtʊ. Ɛyaa kʊhʊlɩmaa tɛ wɛna hɔɔlʊ nɛ kɩkpɛdaa. Ciidu mbʊ pɩ-taa kɛ Soweto hiu sɩm. Biko ñɛwɛ mɛɛsaɣ tɛɛ nɛ ɛlakɩ ɖama kpɛndʊ tʊmɩyɛ.
Ɛkpaɣ kɩyakɩŋ 101 nɛ ɛcɔʊ Kap-Oriyantalɩ. Ɛcɔʊ taa kɛ ɛɖʊ tabalɩyɛ nɛ aseɣɖe tɔm heyiyu Donald Woods, ɛlɛ kaɣna ɛ-tɔm maʊ. [[Kɩyɛɛna fenaɣ]] 18 pɩnaɣ 1977 sɔɔjanaa kpa Biko powona-ɩ Port Elizabeth pawɩlɩ-ɩ ñaŋ pʊcɔ patana-ɩ Pretoriya kɛ [[salaŋ fenaɣ]] 11 pɩnaɣ 1977. Tɛʊ fema lɛ, Biko tisa fesuu. Eyeba ɛ-wayɩ kɛ lelu, Ntsiki Mashalaba nɛ piya 5: Nkosinathi Biko, Samora Biko, Lerato Biko, Motlatsi Biko, Hlumelo Biko.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Politiki laɖaa]]
[[Category:Afrikihadɛ kiŋ]]
69olp9kq4u1nrwukr0ygt26po8uoq4j
Vasco da Gama
0
3396
15483
15482
2022-01-07T17:32:23Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Vasco da Gama.]] ñɩŋgʋ nɛ [[Vasco da Gama]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Deleted stop
15482
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Vasco da Gama
|image = Vasco_da_Gama_-_1838.png
|px = 190
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = [[Pɔritigaalɩ (Portugal)|Pɔritigaalɩ]]
|Ɛ-tʋmɩyɛ = Woɖu
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = Sines, Alentejo, [[Pɔritigaalɩ (Portugal)|Pɔritigaalɩ]]
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = pɩnaɣ 1460/1469
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ = West Orange, Niwujɛrsii, [[Etaazuunii (États-Unis)|Etaazuunii]]
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ = [[Saŋayɩŋ fenaɣ]] kɩyakʊ 24 pɩnaɣ 1524
|E-nesi ñɩɣʋ = Vasco da Gama signature almirante.svg
}}
[[File:Vasco da Gama por Charles Legrand.jpg|thumb|Vasco da Gama por Charles Legrand]]
[[Fichier:Caminho_maritimo_para_a_India.png|vignette|Caminho maritimo para a India]]
[[Fichier:A_partida_de_Vasco_da_Gama_para_a_Índia_em_1497.jpg|vignette|A partida de Vasco da Gama para a Índia em 1497]]
Vasco da Gama kɛ Pɔrtigalɩ tʊ. Palʊla-ɩ ɛzɩ pɩnaɣ 1469 yɔ kɛ Sini tɛtʊ taa nɛ ɛsɩ saŋgayɩŋ fenaɣ kɩyakʊ 24 wiye pɩnaɣ 1524 kɛ Ɛndɩ tɛtʊ taa. Ɛkɛna lɩm yɔɔ nʊmɔwoɖʊ nɛ ɛnʊ kɛna kacalaɣ tʊ weyi ɛtalɩ Ɛndɩ ɛjaɖɛ taa kɛ pɩnaɣ 1498 yɔ. Ɛɛtɩŋna Kap de Pɔɔnɩ Ɛsɩperansɩ. Ɛ-caa kɛ Pɔrɩtigalɩ tʊ nɛ payaɣ-ɩ se Estêvão de Gama nɛ e-ɖoo kɔyɔ d'Isabel Sodré nɛ ɛlɛ kɛ Aŋgilisi tʊ. Ɛ-ñɩma wɛna abalɩpɩya kagbanzɩ. Mbayɔ: Paulo da Gama, João Sodré, Vasco de Gama, Pedro da Gama nɛ Buenos da Gama nɛ halɩbʊwa kʊɖʊmaɣ: Teresa da Gama.
Mbʊ pasɩma Vasco da Gama pɩcatʊ yɔɔ yɔ pɩtakɩlɩ ɖɔʊ ɛlɛ pɩwɛ ɛzɩ Pɔrɩtigalɩ caanaʊ tɔm mayʊ weyi payaɣ-ɩ se Teixeira de Aragão yɔ, ɛtɔŋ se Vasco da Gama laba akɔnta nɛ lɩm yɔɔ ɖɔm sukuli kɛ Evora tɛtʊ taa. Ɛkpɛlɩka tinzɩ ɖɔnɛ wɛtʊ kɛ Abraham Zacuto cɔlɔ. Pɩnaɣ 1480 taa Santiyago wiyao, Jean II ya Vasco da Gama nɛ ɛɖʊ-ɩ tʊmɩyɛ se ewolo Setubali kitiiliŋ yɔɔ nɛ Algravi nɛ ɛkpa Fransɩ ɛjaɖɛ kpɩyɩŋ weyi ɛwɛɛɛɖʊzʊ Pɔrtigalɩ lanhɛzɩ alɩwaatʊ taa yɔɔ. Kpɛdɛɛ taa mbʊ yɔ Vasco da Gama tɛma tʊmɩyɛ nɖɩ labʊ.
Pɩnaɣ 1497 taa Pɔrtigalɩ ɛjaɖɛ wiyao, Henri le Navigateur tiya Vasco da Gama kaawɛ kpɩyɩŋ naanza nɔɔ yɔɔ nɛ ewolo Afrika kitiiliŋ yɔɔ nɛ ekuu ñɩm mbʊ ɛnaɣ yɔ. Ñɩm mbʊ pɩtaa kɔyɔ: sika, yomaa, tuŋ kela, tɩŋ kɔɖɩyɛ, sʊsɩ ndɩ ndɩ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Wobiyaa]]
[[Category:Ɛyaa sɔsaa]]
[[Category:Abalaa sɔsaa]]
[[Category:Pɔritigaalɩ]]
luh9zqz5f8bn6x7psvgvashlqlxgkfy
Vincent van Gogh
0
3397
17804
15487
2023-11-26T23:28:23Z
Niegodzisie
1927
17804
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Vincent Van Gogh
|image = Vincent van Gogh - s0273V1962 - Van Gogh Museum.jpg
|px = 190
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = [[Peyibaa (Pays-Bas)|Peyibaa]]
|Ɛ-tʋmɩyɛ = Keɖeyaɣ laɖʋ
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = Zundert, [[Peyibaa (Pays-Bas)|Peyibaa]]
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = [[Lakɩŋ fenaɣ]] kɩyakʊ 30 pɩnaɣ 1853
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ = Auvers-sur-Oise, [[Fransɩɩ (France)|Fransɩɩ]]
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ = [[Hasɩyaɖɛ fenaɣ]] kɩyakʊ 29 pɩnaɣ 1890
|E-nesi ñɩɣʋ = Vincent Van Gogh Signature.svg
}}
[[Fichier:Vincent_Willem_van_Gogh_107.jpg|vignette|Vincent Willem van Gogh 107]]
[[Fichier:Gogh4.jpg|vignette|Gogh4]]
[[Fichier:Vincent_van_Gogh_(1853-1890)_-_The_Olive_Trees_(1889).jpg|vignette|Vincent van Gogh (1853-1890) - The Olive Trees (1889)]]
'''Vincent Willem van Gogh''' kɛ Neyɛlandɩ ɛjaɖɛ taa tʊ. Palʊla-ɩ lakɩŋ fenaɣ kɩyakʊ kʊkʊyʊ wiye pɩnaɣ 1853 kɛ Krut Zunda. Peyi-Ba ɛjaɖɛ taa nɛ ɛsɩ hasɩyaɖɛ fenaɣkɩyakʊ 29 wiye pɩnaɣ 1890 kɛ Fransɩ ɛjaɖɛ taa ɛɛwɛna pɩnzɩ 37 nɛ pepima-i ɛjaɖɛ taa peeɖe. Palʊla-ɩ lɛ payawaɣ-ɩ se Vincent Willem van Gogh. Ɛkɛ tɔlɩm tayʊ nɛ kɩlɛmɩŋ yaa anjaʊna lɩzɩyʊ. Pruksɛlɩ nɛ Anvɛrɩ tɛrʊ taa kɛ ɛkpɛlaka ɛ-tʊma nɛ ewɩlɩyaa sʊsa kɔyɔ Anton Mauve nɛ Constantinus Cornelis Huysmans.
Sɔdɩŋ weyi ɛcʊɖa-ɩ pɩkɩlɩ yɔ ɩ-taa kɔyɔ: Jean-François Millet, Rembrandt, Frans Hals, Anton Mauve, Eugène Delacroix, Adolphe Monticelli nɛHiroshige. Payaɣ Vincent van Gogh se Theodorus van Gogh piyele e-ɖoo kɔyɔ Anna Cornelia Carbentus. Kacalaɣ taa lɛ, ɛɛsɔɔla se ɛpɩsɩ siʊkpelesi pɛdɩyʊ ɛlɛ ɛtapɩzɩ. Pʊwa yɩ lɛ ɛsɔɔlɩ se ɛkɛ ɛsɔtɔm wɩlɩyʊ ɛlɛ ɛwɛɛ ɛtɔlʊʊ Ɛsɔ tɔm maɣzɩm tɩŋga. Mbʊ yebina pɩnaɣ 1880 taa lɛ, ɛtɛzɩ kpɛlɛkʊ tɔlɩm taʊ.
Pɩnzɩ nzɩ sɩ-taa kɛ ɛkʊyɩ Peyi-Ba nɛ ewolo Pɛlziki nɛ Fransɩ ajɛya taa. Ɛ-tʊma wena ɛlaba yɔ, tɔlɩm taʊ nɛ kɩlɛmɩŋ yaa anjaʊna lɩzɩyʊ kɛ mbʊ yɔ, nɔɔyʊ tɛkpɛlɛkɩ-ɩ. Ɛɛsɔɔla ɛ-tʊma camɩyɛ pʊyɔɔ kɛ ɛɛwɛɛ ɛcɛyʊ ɛ-tɩ nɛ ɛñɩnʊʊ se ɛtɩlɩ ɛtɛ alɩwaatʊ tɩtaa siukpelasi nɛ kɩlɛmɩŋ tʊbʊ. Ɛɛsɔla wobu nɛ ɛnaɣ lona wena a-taa pasɩwaɣ siukpelasi nɛ caanaʊ taa wondu ndɩ ndɩ yɔ. Ɛɛsɔɔlaa ɖɔɖɔ se ɛnɛ mba pataɣ tɔlɩm nɛ palɩzʊ siukpelasi yɔ pɔsɔzʊ ɖama lɔŋ. E-wezu caɣʊ wɛyɩ ɖeyi ɖeyi nɛ pɩwɛ-ɩ ɛzɩ ñamñam yɔ mbʊ yebina ɛkʊ ɛ-tɩ yem kɛ hasɩyaɖɛ fenaɣkɩyakʊ 29 wiye pɩnaɣ 1890, pɩnzɩ 37 taa.
[[Category:Ɛyaa sɔsaa]]
[[Category:Abalaa sɔsaa]]
[[Category:Keɖeyaɣ laɖaa]]
[[Category:Peyibaa]]
61oj9m5bo9s0hxvt6ugx8e9i05y8hgm
Tɛtʊ putuuɖe
0
3398
14814
2020-10-30T14:43:54Z
Shalomjonas
154
Globe terrestre
14814
wikitext
text/x-wiki
Tɛtʊ putuuɖe kɛna ɛzɩma paliza tɛtʊ keteŋga ɖeyi ɖeyi yɔ. Tɛtʊ putuuɖe ɖɩnɛ pɩkɛkɛ ezɩ palɩza tɛtʊ ɛzɩma tɩwɛ kɛɛkɛ yɔ, ɛlɛ palɩza tɩtɩŋga putuuɖe cikpeɖe naɖɩyɛ ñɩɩɩ yɔɔ. Ñɩnɩyaa mba palɩza tɛtʊ putuuɖe nɖɩ pɩwɛ tindima naalɛ taa. Kacalaɣ taa lɛ, tɛtʊ tɛlɛnzi lɩzɩyaa nɛ nabʊlɛ taa lɛ tɛlɛnzɩ nzɩ sɩ-takayɩsɩ kalʊʊ mabɩyaa.
Tɛtʊ tɛlɛnzi lɩzɩyaa lɩzʊ nɛ pɛtɛ ɛlɛ peyebina takayɩsɩ kalʊʊ mabɩyaa nɛ pɔcɔna sɩ-taa kɛ camɩyɛ nɛ pakpɩyɩna-ɖama nɛ pɔcɔna nɛ pana se tɛlɛnzɩ nzɩ sɩkɩla ñɔtɩnaʊ kɛ teevenim. Tɛtʊ putuuɖe ɖɩnɛ, ɖɩwɛ ndɩ nɛ mbʋ payaɣ size ɛsɔkaɣ yaa yɔ. Tɛtʊ putuuɖe wondu lɛɛtʋ kɔyɔ: ajɛya nɛ a-yɔɔ wondu nɛ lɩm.
g9ow5s4pm4nnehiijpdvqeuz8b8v66t
Theresa May
0
3399
18331
15664
2024-10-12T05:53:23Z
WikiPedant
5053
replaced 1 image with cleaned-up version of same
18331
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Ɖoɖoo Theresa May
|image = [[File:Theresa May (2016) 02.jpg|thumb|Theresa May (2016)]]
|px = 190
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = [[Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ (Royaume-Uni)|Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ]]
|Ɛ-tʋmɩyɛ = Ɛjaɖɛ ñʋʋdʋ
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = Eastbourne, [[Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ (Royaume-Uni)|Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ]]
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = Aloma fenaɣ 1 wiye, pɩnaɣ 1956
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ = .
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ = .
|E-nesi ñɩɣʋ = Maysignature.gif
}}
[[File:Theresa May declares resignation (cropped).jpg|thumb|Theresa May declares resignation (cropped)]]
[[File:Home Secretary (5666300159) (cropped).jpg|thumb|Ɖoɖoo Theresa May]]
Theresa May kɛna [[Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ|Pritaniki ɛjaɖɛ]] taa kɩpaɣlʊ sɔsɔ nɔɔyʊ. Ɛwɛ paɣtʊ lɩzɩyaa tɛ pɩlɩʊ taa ɖooo [[agoza fenaɣ]] kacalaɣ ŋgʊ wiye pɩnaɣ 1997. Palʊla-ɩ [[aloma fenaɣ]] kacalaɣ ŋgʊ wiye pɩnaɣ 1956 kɛ Istburni, Pritaniki ɛjaɖɛ taa. Payaɣ ɛ-caa se Hubert Brasier (1917-1981) nɛ e-ɖoo kɔyɔ de Zaidee Mary (1928-1982). Ɛ-ñɩma cɔlɔ lɛ, eɖeke palʊlaa. Ɛ-caa kɛ layʊ sɔsɔ kɛ [[Aŋglɩkan Ɛsɔ sɛtʊ ŋgbɛyɛ|Aŋgilkani]] cɔɔcɩ kpaamɩŋ taa [[Aŋgɩlɩtɛɛrɩ|Aŋgilitɛɛrɩ]] ɛjaɖɛ taa. E-ɖoo kaakɛ weyi ɛma nʊkɔyʊ kpam kɛ kewiyaɣ lɩmaɣzɛ tiŋga payɩ yɔ. Theresa May wɛna pɩnzɩ 25 lɛ, ɛ-ñɩma sɩ: lɔɔɖɩyɛ kɛ ɛ-caa hiuna kɛkpɛdɛsaɣ nɛ pʊtɔcɔ piyele e-ɖoo yɔ, kʊdɔŋ nakʊyʊ ɛsɩbɩnaa. Pɩlabayɩ nɛ e-hola ɛɛtasʊʊ ɖɔm camɩyɛ.
Paawona-ɩ Heytrɔpi sukuli cikpelu taa kɛ Oxford tɛtʊ taa pʊcɔ powokɩna-ɩ halipiya sukuli taa kɛ Juliana sukuli taa. Sukuli kʊnɛ katolika ŋgbɛyɛ tʊlɩna-kʊ. Ɛɛwɛna pɩnzɩ 13 lɛ, ɛsʊ sukuli kɛtɛzʊ taa Hɔltoni. Pawayɩ lɛ, ɛmʊ sukuli kɩtɛzʊ takayaɣ nɛ ɛsʊʊ sukuli piya sɔsa kpɛlɛkʊ sukuli taa kɛ Oxford. Peeɖe ɛpaɣzɩ ɛwɛɛ pɩlɩʊ ŋgʊ kɩ-taa pɛkpɛlɛkʊ tɛtʊ wɛtʊ taa tʊʊzʊʊ yɔ. Peeɖe pɩtɩŋna taabalʊ nɔɔyʊ yɔ, [[Benazir Bhutto]], nɛ ɛnɛ Philip May pɔɖɔŋ ɛgbaadɩyɛ nɛ pɔkɔɔ pɛwɛɛ ɖama cɔlɔ. Pɛfɛyɩna pʊɣa.
Ɛzɩ e-ɖoo yɔ, Theresa May kɛ weyi ɛma nʊkɔyʊ kpam kɛ kewiyaɣ lɩmaɣzɛ tiŋga payɩ yɔ. Palaba caca se palɩzɩ Pritaniki ɛjaɖɛ taa paɣtʊ lɩzɩyaa lɛ, ɛsɩɩ ɛ-takayaɣ nɛ palɩzɩ-ɩ ɖɔɖɔ. Paɖa-ɩ lɩzʊ [[agoza fenaɣ]] kacalaɣ wiye pɩnaɣ 1997. Pɩnzɩ 4 wayɩ ɖɔɖɔ, [[mɩsɩkʊm fenaɣ]] kɩyakʊ 7 pɩnaɣ 2001 patasɩ-ɩ lɩzʊ. Ɛsʊʊ komina taa yɔ, ɛtalɩda. Pɔtɔʊ cacanaa nɛ palɩzʊ-ɩ lɩzʊ mbʊ yɔ mbʊ yɔ: agoza fenaɣ kɩyakʊ 5 pɩnaɣ 2005, agoza fenaɣ 6 wiye pɩnaɣ 2010, agoza fenaɣ 7 pɩnaɣ 215, mɩsɩkʊm fenaɣ 8 ŋgʊ wiye pɩnaɣ 2017 nɛ saŋgayɩŋ fenaɣ kɩyakʊ 12 pɩnaɣ 2019.
Ɛkɛ ɖɔɖɔ Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ kewiyaɣ ñʊʊtʊ kpaɣ hasɩyaɖɛ fenaɣ kɩyakʊ 13 pɩnaɣ 2016 pɩsɩɩna hasɩyaɖɛ fenaɣ 24 wiye pɩnaɣ 2019. Pʊtɔbʊʊ se ɛlaba pɩnzɩ 3 nɛ fenasɩ 11. [[David Cameron]] alɩwaatʊ tɛmna nɛ palɩzɩ-ɩ se ɛkɛna ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa kewiyaɣ ñʊʊtʊ. Theresa May ñɩndʊ tɛma lɛ, [[Boris Johnson]] kɛ palɩzaa yɔ. Agoza fenaɣ 12 wiye pɩnaɣ 2010 taa paalɩza-ɩ ɖɔɖɔ se ɛkɛna ministri weyi ɛcɔŋna halʊ nɛ ɛ-waɖɛ pa-kandayʊ yɔɔ yɔ.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Ɛyaa sɔsaa]]
[[Category:Halaa sɔsaa]]
[[Category:Politiki laɖaa]]
[[Category:Aŋgilitɛɛrɩ]]
hsplttmi8kxbtrjyfkqz64pj59jpho2
Thomas Edison
0
3400
15678
15676
2022-01-11T19:51:18Z
Gnangbade
58
links
15678
wikitext
text/x-wiki
{{Ɛyaa sɔsaa
|Ɛ-hɩɖɛ = Thomas Edison
|image = Thomas Edison2-crop.jpg
|px = 190
|text =
|Ɛ-ɛjaɖɛ = [[Etaazuunii (États-Unis)|Etaazuunii]]
|Ɛ-tʋmɩyɛ = Tomnasɩ ɖɔnɛ laɖʋ
|Ɛ-ɖɩlʋlɩyɛ = Milan, Ohiyo, [[Etaazuunii (États-Unis)|Etaazuunii]]
|E-efemiye kɩlʋlɩyɛ = [[Lɛlaɣ fenaɣ]] kɩyakʊ 11 pɩnaɣ 1847
|Ɛ-ɖɩsɩbɩyɛ = West Orange, Niwujɛrsii, [[Etaazuunii (États-Unis)|Etaazuunii]]
|E-efemiye kɩsɩbɩyɛ = [[Aloma fenaɣ]] kɩyakʊ 18 pɩnaɣ 1931
|E-nesi ñɩɣʋ = Thomas Alva Edison Signature.svg
}}
Thomas Edison kɛ [[Etaazuunii|Amerika]] keteŋga taa tʊ. Palʊla-ɩ [[lɛlaɣ fenaɣ]] kɩyakʊ 11 wiye pɩnaɣ 1847 kɛ Milaŋ egeetiye taa, Ohiyo tɛtʊ taa. Ɛsɩba [[aloma fenaɣ]] 18 pɩnaɣ 1931 kɛ [[Niwu Jɛrsii]] tɛtʊ taa ɛɛwɛna pɩnzɩ 84. Palʊla-ɩ lɛ, paya-ɩ se Thomas Alva Edison. Ɛ-tʊma sɔsɔna kɔyɔ: ñɩnʊʊ, kuduyiŋ bsɔsɔŋ maʊ kpalahusi lʊʊ, akɔnta labʊ, manzʊmalɩɩ, lɩzɩyʊ yaa luɖu, lakasɩ nasɩyɛ lakɩ lakɩ waa tɛlɛnzɩ maʊ nɛ kuduyiŋ maʊ. Ɛkɛ [[Laatriki miŋ|latriki miŋ]] caɖɩyɛ kacalaɣ tʊ kɛ keteŋa kpeekpe yɔɔ. Ɛnʊ lɩzɩna laadriki miŋ caɖɩyɛ nɖɩ ɖɩhaɣ mʊndʊsɩ ŋgʊ palakɩna kʊ-tʊmɩyɛ nɛ ñɩɣtʊ yɔ. Ɛya ɛ-tʊmɩyɛ General Electric. Mɩŋ caɖɩyɛ ɖɩnɛ ɖɩwɛ keteŋga kpeekpe taa ñɩɩtʊ tʊma labʊ mbʊ pɩkɩla ɖoŋ yɔ.
Payaɣ ɛ-caa se Samuel Ogden Edison (1804-1896) nɛ e-ɖoo kɔyɔ Nancy Elliott (1810-1871). Ɛ-caa kɛ [[Kanadaa]] ɛjaɖɛ taa ɛyʊ nɛ ɛɛlɩna [[Peyibaa|Neyɛrlandi]] taa. Ɛ-caa kaase Kanada mbʊ pʊyɔɔ yɔ, ɛɛwɛ tɛtɛ ceɣsi nzɩ sɩɩkɔna yam yam lakasɩ kɛ pɩnzɩ 1837-1838 taa yɔ. E-ɖoo Elliot kaakɛna Kanada tʊ ɖɔɖɔ ɛlɛ ɛlɩna [[Ekɔsɩ|Ekɔsi]] ɛjaɖɛ taa. Ɛlɛñaakɛna sukuli cikpeluu taa wɩlɩyʊ. Thomas wɛna halaa naalɛ: Mary Stilwell (1871-1884) nɛ Mina Miller (de 1886-1931). Thomas Alva Edison kɛŋna pɩɣa lubɛ ŋga nɛ ɛkɛ tɩnɩʊ kɛ ɛ-caa cɔlɔ.
Pɩnaɣ 1887 ehiu liidiya ɛzɩ tɔɔlaarɩnaa 40 000 pɩlɩɩna ɛ-tʊmɩyɛ nɖɩ ɛlɩza nɛ ɛyʊ pɩzʊ ɛma lɛlʊ kɛ takayaɣ polindaa yɔ. E-liidiye nɖɩ, nɖɩ ɛtʊlɩna ɛ-ñɩɩtʊ pɩsɩʊ kpɛlɩ kpɛlɩ tʊmɩyɛ nɛ ɛyaa-ɖɩ se Menlo Park. Ɛnɛ ñɩnɩya ɛzɩ 60 yɔ palakaɣna tʊmɩyɛ ɛlɛ ɛhɛyaɣ-wɛ. Ɛcɔŋgaɣna tʊma ɛzɩ 40 yɔɔ yɔ ɖama yɔɔ. Pʊyɔɔ kɛ paɖʊ-ɩ hɩɖɛ nɛ pɛcɛlɛ-ɩ Amerika taa camɩyɛ tʊma labʊ yaa lubu takayɩsɩ ɛzɩ 1 093 yɔ. Thomas Edison wɛ ɛ-ɖɩwɩlɩyɛ nɛ eɖou ñɩɩtʊ 4 ɖeke evemiye taa. Ɛmaɣmaɣ ɛyɔɔda se ɛpɩzʊ ɛwɛɛna ɛsɛ ɛzɩ kɩyakɩŋ naalɛ yaa paa naatozo, piiheɣ-i natʊyʊ.
Keteŋga kpeekpe you kacalaɣ ñɩŋgʊ lɩwa lɛ, ɛnɛ ɛ-tʊmlaɖaa polukaɣna malɩfanaa sɔsa nɛ pɛcɛlʊ yoya. Pɩnaɣ 1930, ɛlɛ ɛɛwɛna pɩnzɩ 83 nɛ ɛñɩnʊʊ tɩŋ 17 000 yɔɔ se ɛlɩzɩ pɩ-kɔɖɩyɛ. Pɩnaɣ ŋga ɛzɩ ɛ-kpaagbaɣ lubu takayaɣ. Pɩnaɣ 1931, ŋgʊ ɛ-sɛ kaasɛna ɛ-tʊma kɛ Wɛstɩ Oranje lɛ, etisi fezu, ɛɛwɛna pɩnzɩ 84.
[[Category:!Main category]]
[[Category:Lɩzɩyaa]]
[[Category:Ɛyaa sɔsaa]]
[[Category:Abalaa sɔsaa]]
[[Category:Etaazuunii]]
bidb21ykbt2gxz3cd5pspb8xv1aafvg
Thomas Sankara
0
3401
16109
16002
2022-11-14T22:29:35Z
CommonsDelinker
130
Removing [[:c:File:Thomas-sankara-dessin.jpg|Thomas-sankara-dessin.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Ellywa|Ellywa]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:Thomas-sankara-dessin.jpg|]].
16109
wikitext
text/x-wiki
Thomas Sankara kɛ [[Purkina Fasoo|Purkina Faso]] ɛjaɖɛ taa sɔdʊʊ sɔsɔʊ nakʊyʊ. Palʊla-ɩ [[Saŋayɩŋ fenaɣ|saŋgayɩŋ fenaɣ]] kɩyakʊ 21 pɩnaɣ [[1949]] nɛ ɛsɩ [[aloma fenaɣ]] 15 wiye pɩnaɣ [[1987]] ɛɛwɛna pɩnzɩ 37. Palʊila-ɩ Yako tɛtʊ taa, Hoti Fɔlɩtaa nɛ pakʊ-ɩ [[Wagaadugu]], Purkina Faso ɛjaɖɛ taa. Palʊla-ɩ lɛ payaɣwaɣ-ɩ se Thomas Isidore Noël Sankara nɛ ɛsɛ hɩɖɛ se Le [[Che Guevara]] Africain. Payaɣ ɛ-halʊ se Mariam Sermé nɛ pɛwɛna pɩya naalɛ: Philippe Sankara nɛ e-neu Auguste Sankara. Ɛ-caa kɛ fulaani nɛ e-ɖoo kɛ Mɔɔsɔ tʊ. Pɛ-kɛ Kristu mba. Ɛ-caa kaakɛ sɔɔja nɛ paasɩ-ɩ ɖakʊtanaa tʊmɩyɛ ɖɩlaɖɛ nɛ keteŋga kpeekpe you naalɛ ŋgʊ taa kɛ pakpa-ɩ nɛ paɖʊ-ɩ salaka.
Sankara laba ɛ-hɛkʊ taa sukuli kɛ Ouezzin Coulibaly sukuli taa kɛ Poobo-Tiyolaso nɛ ɛ-sukuli kɛtɛzʊ kɛ Wagadʊgʊ. E-sukuli labʊ taa payɩ ɛɖʊwaɣ taabalɩyɛ nɛ tuuɖe ɛyaa kʊhʊlʊma piya. Cɔɔcɩ taa ɛɖʊwaɣ lɩm kɛ layʊ (fada) ɛlɛ ekiza se ɛɛlakɩ fadanaa tʊmɩyɛ. Ɛzɩ Blaise Compaoré ɖɔɖɔ yɔ, ɛlaba sɔɔjɛɛtʊ sukuli kɛ [[Yawunde|Yawʊnde]], [[Kameruni]] ɛjaɖɛ taa pʊcɔ ɛpɩsɩ sɔɔjanaa mba palɩʊna ɛsɔɔtaa lɔɔɖa taa nɛ pamaɣ yɔ. Ɛɛwɛ Nahuri, [[Marɔkɩ]] ɛjaɖɛ taa lɛ, ɛnɛ Henri Zongo, Boukary Kabore, [[Blaise Compaoré]] et Jean-Baptiste Boukary Lingani palɩza ɖama nɩnaʊ ŋgbɛyɛ nɛ payaɣ-ɖɩ se ROC.
[[File:Signature of Thomas Sankara.png|thumbnail|Signature_of_Thomas_Sankara]]
Thomas Sankara kaakɛ Hoti Vɔltaa, ɖenɖe payaɣ sɔnɔ se Purkina Faso yɔ peeɖe ɛjaɖɛ taa sɔdʊʊ sɔɔʊ nakʊyʊ. Ɛkɛna weyi ɛlʊba se tuuɖe ajɛya taa sʊsa ɛɛtaakɔ nɛ pɛlɛɣzɩ pɛ-ɛjaɖɛ lɩmaɣza yɔ, weyi ɛlʊkɩ se ɛ-jaɖɛ ɛlɛɛzɩ nɛ ɖɩɖɛɛ nɛ ɛsɩndaa yɔ, ɛsɔɔla kandʊ ɛ-samaɣ ñɩm nɛ ka-lɩmaaza yɔɔ nɛ ɛkɛ weyi ɛsɔɔla Afrika ilemiye ɛyaa kpeekpe lɩmaɣza kɩkpɛndʊʊ. Sankara kɛŋna Purkina Faso ɛjaɖɛ taa kacalaɣ tʊ weyi ediya ɛjaɖɛ nɖɩ kɛ alɩwaatʊ ndʊ ɖɩcala paɣzʊ se ɖɩɖɛɛna ɛsɩndaa yɔ. Pɩɩkɛna kɩyɛna fenaɣ kɩyakʊ 4 wiye pɩnaɣ 1983 pɩsɩɩna aloma fenaɣ 15 ŋgʊ pɩnaɣ 1987 kɛ ɛɛkɛna ɛjaɖɛ ñʊʊtʊ.
Pɩnzɩ naanza waa mba pa-taa ɛlʊba kpem ɛnɛ lʊbɩyɛ aŋgba ndɩ ndɩ se pɛ-ɛjaɖɛ ɛɖɛɛna ɛsɩndaa. Pɩla mbʊ lɛ, ɛñɑɣ pana nɛ ɛlɛɛzɩ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-hɩɖɛ nɖɩ tuuɖe ajɛya taa ɖɩ-ñʊŋ yɔɔ caɣya kaaya se Hoti Fɔlta nɛ Purkina Faso. Hɩɖɛ kɩfaɖɛ ɖɩnɛ, ɖɩlɩna moore nɛ diula kʊnʊmɩŋ taa nɛ pʊ-tɔbʊʊ se Maananɛmɛɛsɛɛ ɛyaa ɛjaɖɛ yaa Ɛjaɖɛ ndɩ paapeɣzu ɖɩ-ɩyaa nɛ nabʊyʊ yɔ yaa ɖɔɖɔ samɣ (halaa) yomiye taa lɩʊ. Ɛtɛlɛm waa nabayɩ kʊna-ɩ nɛ Blaise Compaoré kpaɣ kpelaɣ aloma fenaɣ 15 wiye pɩnaɣ 1987. Ɛ-hɩɖɛ wɛ Afrika mba tɩŋga nʊndaa pɩkɩlɩna Purkina Faso evebiya nɛ pɛlaa tɩŋga ñʊndaa. Nɔɔyʊ ɛɛkaɣ sɔʊ sɔdʊʊ ŋgʊ kɩsɛ hɩɖɛ se « Che Guevara africain » yɔ ɛ-yɔɔ ɛzɩ sɖʊʊ lɛɛkʊ, Patrice Lumumba ɖɔɖɔ yɔ.
0cn8of0osgb4gln437hd80jfmrbcdpu
Kɔnɛkɩtiikuti
0
3402
15825
15824
2022-01-23T19:24:57Z
MdsShakil
3078
15825
wikitext
text/x-wiki
Kɔnɛkɩtiikuti kɛna Etaazunii ɛjaɖɛ taa tɛtʊ cikpetʊ natʊyʊ. Nɛ Etazuunii ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ ajɛya cikpena naayɛ nɩɩnɩwa kpɛndɩna nɛ aɖʊ nɔɔ nɛ awɛɛ ɛjaɖɛ kʊɖʊmɖɩyɛ taa kpaɩ. Etaazunii tɔbʊʊ nɛ kabɩyɛ taa se ajɛya kɩkpɛndʊʊ.
Kɔnɛkɩtiikuwitii taa tɛtʊ sɔsɔtʊ payaɣ se Haatɩfɔɔr nɛ ndʊ tɩ-taa ɛyaa kɩla ɖɔʊ yɔ ndʊ lɛ Priijipɔɔr.
Tɛtʊ ndʊ tɩcɔ Kɔnɛkɩtiikuwitii nɛ tɩta yɔ tɩɖɔɔ nɛ Ajɛya wena-ɖɩ nɛ ata yɔ anaa yɔ: wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa lɛ Rood islandii, hayʊ kiŋ lɛ, Masasuzɛɛttɩ piyel Niwu Yɔɔrkin ñɛwɛna kamaɣ yɔɔ nɛ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa.
Pamaza Kɔnɛkɩtiikuwiti ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ ɖɩ-walanzɩ taa lɛ, panaa se ɖɩ-walanzɩ talɩ ɛzɩ 14 371 km2 nɛ ɖenɖe tɛtʊ ñbɩ wɛɛ yɔ, peeɖe pɩtalʊʊ ɛzɩ 12 560 km2 yɔ nɛ ɖenɖe lɩm ñɛwɛɛ yɔ, peeɖe ñɛwɛʊ ɛzɩ 181 km2 yɔ pʊtɔbʊʊ se pɩtalʊʊ ɛzɩ 12,60 yɔ kɛ mɩnɩʊ yɔɔ. Pʊtɔbʊʊ se ɖenɖe tɛtʊ ñabɩ ñɛwɛɛ yɔ, peeɖe maɣna ɛzɩ 134 853 km2 yɔ.
Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ nɖɩ kɛŋna ɛjaɖɛ kagbaanzɩ ñɩnɖɛ nɖɩ ɖɩsʊ Etaazunii ajɛya kɩkpɛndʊɣ ŋgbɛyɛ taa yɔ. Ɛlɛ pɩɩkɛ kɔlaɣ fenaɣ nkʊ wiye pɩnaɣ 1788. Pɩnaɣ 2010 taa paakalɩ kɩgalʊʊ kɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ paana ɛyaa ɛzɩ miliyɔɔnaa 3 574 097 yɔ nɛ yee pakalɩʊ ɛyaa kɛ kilomɛtanaa yɔɔ kɔyɔ, panaɣ-wɛ ɛzɩ 29 yɔ.
Payaɣ Kɔnɛktiikuwitii ɛjaɖɛ cikpeɖe ɖɩnɛ ɖɩ-ñʊʊdʊ se Dan Malloy piyele nɛ komina ñʊndinaa kɔyɔ: Chris Murphy nɛ Richard Blumenthal.
Kʊnʊŋ ŋgʊ pakɩlʊʊ yɔɔdʊʊ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛ komina tʊma taa nɛ pawɩlʊʊ-kʊ sukulinaa taa ɖɔɖɔ yɔ, ŋgʊ lɛ lɛ aŋgilisi.
5fwudeyad1xiwvm3ron2q2tugi3p4xo
Sagrada Família.
0
3406
14911
2020-12-20T14:43:37Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Sagrada Família.]] ñɩŋgʋ nɛ [[Sagrada Familia]] ñɩŋgʋ yɔɔ : suppression de ponctuation
14911
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Sagrada Familia]]
3ptphcqgv2c8ook3r2qf1ss28xkzj2q
Rama
0
3411
18341
14940
2024-10-22T22:02:06Z
TenWhile6
4783
-file: not existent
18341
wikitext
text/x-wiki
'''Rama''' kɛ Ɛsɔ siŋ [[Ɛndɩ]] Ɛsɔ sɛtʊ nɔmɔʊ taa.
[[Category:Ɛɛnduuyism]]
e39e3svegypne43kk9p6bz7qs87stl2
Armandir Sahib
0
3414
14951
2021-06-02T06:33:36Z
Gnangbade
58
Création d'une page sur Armindar Sahib (par Jonas)
14951
wikitext
text/x-wiki
Armandir Sahib kɛna ɛsɔ sɛtʊ kpaaŋ nakʊyʊ nɛ kɩwɛ Ɛndɩ tɛtʊ taa. Payaɣ-kʊ ɖɔɖɔ se Ñɩɣlɩm Ɛsɔsɛtʊ Kpaaŋ nɛ pʊtɔbʊ se Ɛsɔsɛtʊ Kpaaŋ ŋgʊ kɩ-hɩɖɛ kpa ɛsɔtaa yɔ. Ɛsɔsɛtʊ kpaaŋ kʊnɛ, ŋgʊ kɛŋna Ɛndɩ tɛtʊ taa ɛgeetiye nɖɩ paya-ɖɩ se Siksi yɔ ɖɩ-taa Ɛsɔsɛtʊ kpaaŋ sɔsɔʊ nɛ kɩwɛ tɛtʊ sɔsɔtʊ ndʊ payaɣ-tʊ se Amricaarɩ yɔ tɩ-taa. Hɩɖɛ ɖɩnɛ ɖɩlɩna ɖenɖe ɛzɩ pata ɛsɔsɛtʊ kpaaŋ kʊnɛ pata kɩ-tɩŋga sika ñɩɣlɩm tɔlɩm.
Kʊdʊyʊ sɔsɔʊ kʊnɛ layʊ sɔsɔ weyi ɛkɛ Siksi tɛ layʊ kagbaanzɩ ñɩnʊ, Gurû Arjan yɔ, ɛnʊ hana nɔɔ ɖooo pɩnaɣ 1601 se pama kʊdʊyʊ kʊnɛ. Ɛma-kʊ lone nɖɩ ɖɩ-taa kacalaɣ layʊ sɔsɔ, Gurû Nanak wokaɣ nɛ ɛsɛʊ ɛsʊ yɔ. Alɩwaatʊ ndʊ Afgani mba wona nɛ potudi-wɛ se pamʊ pɛ-tɛtʊ kɛ pɩnaɣ 1757 yɔ, pɩtɛ pɩnaɣ ŋga pɔyɔka ɛsɔsɛtʊ kpaaŋ kʊnɛ. pɩtakɩlɩ leɖu ɖɔɖɔ lɛ paɖzɣna-kʊ maʊ pɩnzɩ litoozo wayɩ.
Ɛsɔsɛtʊ kpaaŋ kʊnɛ kɩwɛ fɛɛʊ sɔsɔʊ nakʊyʊ taa nɛ pɩwɛ ɛzɩ pɔyɔɔdʊ se kɩmʊ akɔma kpeekp yɔ. Ɛlɛ pama-kʊ "fɛɛʊ kiɖeɖeu" nakʊyʊ taa nɛ kɩ-tɛ ɖaalakɩŋ taa hɔɔlʊ kʊɖʊmʊ kɛ hɔɔlɩŋ naanza taa makʊna ɛzɩ mɛtanaa 150 yɔ. Pɔcɔna ɖenɖe hɔɔlɩŋ tɩŋga lɩm katʊ ɖama yɔ. Pɩwɛ ɖɔɖɔ ɛzɩ kpaaŋ ŋgʊ kɩmʊ lɩm ɖʊya tɩŋga yɔ.
3g161okzklcjx9o52g4r6gre8lmr5oh
Tɩm
0
3415
15928
15914
2022-02-19T03:19:42Z
Ladsgroup
1617
Reverting botnet vandalism attack ([[phab:T302047]])
15928
wikitext
text/x-wiki
Tɩm kɛna mʊlʊm nabʊyʊ nɛ paɖʊʊ-malɩfanaa nɛ agaŋgala taa. Tɩm kɛna kpɛlɩ kpɛlɩ mʊzʊ ŋgʊ ɖooo caanaʊ taa ŋgʊ pazɩma se kɩkɩlʊ yaʊ kpʊkpʊ. Tɩm kɛ kɩkpɛdɩm kiɖikiɖi nɛ mala, sufri nɛ azɔtʊ siziŋ ɖɔm mbʊ pɩ-taa pezidi potasiyɔm yɔ kɛ pesidu nɛ palabɩna tɩm.
Siini tɛtʊ taa kɛ paɖa tɩm kɛ lubu nɛ pɩkɛɣna pɩnzɩ nakʊ taa yɔ nɛ ɖɛfɛɛɛ ɖɛfɛɛɛ pɩtalɩ Erɔpʊ nɛ Azii pɩnzɩ mɩnɩŋ litoozo taa. Pʊkʊŋ pɩtalʊ pʊnzɩ mɩŋ 19 taa mbʊ yɔ, tɩm ɖeke paɖʊwaɣ malɩfanaa nɛ agaŋgala taa.
Ɖeɖe nɛ sɔnɔ mbʊ yɔ, nɔɔyʊ ɛɛtasʊʊ tɩm ɖʊ ɛ-malɩfa taa yaa ɛ-ŋgaŋgaɖɩyɛ taa mbʊ pʊyɔɔ yɔ pɩfɛyɩ ɖoŋ camɩyɛ nɛ ɖɔɖɔ pɩkpakʊ alɩwaatʊ pʊcɔ nɛ posu-pʊ hɔzɩŋ taa yaa agaŋgala taa. Malɩfana kɩpɩma, hɔzɩŋ weyi palakɩna lakɩŋ yɔ, hayɩsʊʊ malɩfanaa nɛ kazandʊ natʊyʊ yɔɔ pɔtɔʊ ɖoo taa malɩfana mba nɛ mɩŋ mɩzʊ ɛsɔtaa yɔ ɩ-taa ɖeke lɛɛlɛɛ paɖɛɣna tɩm ɖʊʊ.
Tɩm pʊnɛ paɖʊ malɩfanaa taa nɛ pɔtɔʊ lɛ, ñɔsɩ ñɛʊ tutu ɛlɛ, pʊkɔma pɩnaɣ 1829 taa lɛ Samuel Colt luba tɩm nabʊyʊ nɛ latriki mɩŋ nɛ ɩlɩuʊ ñɔsɩ. Pɩnaɣ 1886 kɛ poluba tɩm nbʊyʊ nɛ pʊbʊ ñaakɩlʊ ñɔsɩ lɩʊ nɛ mʊzʊ ɛɛkɩlʊ kazʊ hɔzɩŋ taa. Tɩm kɩfam pʊnɛ paɖʊ-pʊ paa malɩfa ŋgʊ lɛ kɩ-taa.
gffzcms7ctt5ddc71ycvvt7m7zxbz58
Kpɩna huyiŋ tɔɔla
0
3416
14953
2021-06-03T06:48:40Z
Gnangbade
58
Cŕeation d'un article sur Kpɩna huyiŋ tɔɔla
14953
wikitext
text/x-wiki
Kpɩna huyiŋ tɔɔla kɛna tɛtɛ kpɩna huyiŋ weyi pɔhɔɔ-ɩ camɩyɛ nɛ ɩhʊʊ ɖofɩɩɩ yɔ. Pelitu kpɩnɛ lɛ, paawiɖuu-ɖɩ yaa paakpɛzʊ ɖɩ-hʊndʊ pʊcɔ pɔhɔʊ-ɖɩ. Tɔna ana kɛ pakpakʊ nɛ pɛñɛyɩ tɔɔla nɛ ɛyʊ sʊʊ. Pɩtɛkɛ tɛtɛ kpɩna ɖeke hʊndʊ ɛlɛ kalɩhʊndʊ ɖɔɖɔ kɛ mbʊ yɔ, papɩzʊ paɖʊ-tʊ wondʊ natʊyʊ taa nɛ posuu ɖɔɖɔ. Posuu tɛtɛ kpɩkna huyiŋ yɔ, pɩtɛkɛ acana ɖeke ɛlɛ nikaɣ yɔɔ yaa pɩsa nɛ tɛtɛ kpɩna ana, ɛyaa sɩm-yɛ camɩyɛ.
Tɛtɛ kpɩna huyiŋ tɔɔla lɩʊ yɔ ɖooo caanaʊ taa kɛ kiɖe tɛɛ ɛyaa sʊwaɣ-tʊ. Posuwaɣ-tʊ lɛ, pataapazɩta laʊ pɩsɩŋ lʊʊ nɛ nikaɣ yɔɔ kɛ posuwaɣ-tʊ yaa posuwaɣ-tʊ ɖɔɖɔ se nabʊyʊ ɛtaañasɩ-wɛ. Pʊwayɩ yɔ, nabayɩ sʊʊ tɛtɛ kpɩna naayɩ tɔɔla hʊndʊ se pɩwɩlɩna se pɛkɛ awiya yaa cɔccjɔnaa yaa ɖɔɖɔ mbʊ pɛkɛwa yɔ. Lalaa ɖɔɖɔ lɛ, posuu-tʊ se pɛwɛɛna ɖoŋ nɩɩyɛ. Pɩtɛkɛ huyiŋ ɖeke ɛlɛ nabʊyʊ taa ɖɔɖɔ lɛ, papaŋ ɖɔɖɔ tɛtɛ kpɩna ñɩɩzɩŋ. Kabɩyɛ taa lɛ, waaɣ pɩnaɣ kɛ papaɣ habɩyɛ nɛ paapaɣ lɛ, kɩnatɩna yaa aleba paŋ ñɩɩzɩŋ se pɩwɩlɩ se pɛwɛ ɛzɩ alewaa yɔ.
Pɩtɛkɛ alebaa tɩŋga pɩzʊʊna papaŋ tɛtɛ kpɩna tɩŋga ñɩɩzɩŋ ɖɔɖɔ. Naayɛ wɛɛ lɛ, ɛyʊ ɛtapɩɩ nɛ ɛsɛɛ camɩyɛ kɔyɔ ɛɛpɩzʊ ɛpa a-ñɩɩzɩŋ. Pɩtɛkɛ awayɩ kpɩna huyiŋ ɖeke kɛ pɛnɛyʊ tɔɔla ɛlɛ ɖaɣ kpɩna huyiŋ ɖɔɖɔ kɛ mbʊ yɔ, posuu a-huyiŋ. Pʊcɔ nɛ patɩlʊ pɩzatʊ lʊtʊ lɛɣtʊ lɛ, nɛ pɩkɩlɩna ajɛya wena a-taa nikaɣ wɛ fɩnɩnɩ yɔ, ɛyaa nɛ pa-halaa posuwaɣ tɛtɛ kpɩna huyiŋ nɛ pɔpɔʊ ɖɔɖɔ tataa. Ɖooo caanaʊ taa mba ñɩnɩna nɛ patɩlɩ ɛzɩma papɩzɩ pɔhɔɔ tɔna nɛ ataaɖazɩ yɔ yaa sanzayɩsɩ ɛtaatɔɔ-yɛ yɔ.
Pakpakaɣ kaaŋ weyiu ɩwɛ ɖoŋ camɩyɛ yɔ nɛ pɔhɔʊna tɔna nɛ awɛɣʊ camɩyɛ ɖɔɔɖɔɔ. Pakpakaɣ ɖɔɖɔ tɩŋ nɩɩyɛ pɔɔya nɛ paɖʊʊ acɩyɩm kɛ tɔna ana a-yɔɔ nɛ pɩsaŋ nɛ ahʊʊ camɩyɛ. Palakɩ tɔna nɛ tokonaa, pantalaŋ, huyiŋ, naakomnaa, hʊlasɩ, waacɩna. Pɩtasɩ ɖɔɖɔ lɛ, tɔna yɔɔ kɛ malɩŋ kɩla sɔɔlʊ ɛsɔ sɛʊ, panɛ kɔ laɖaa nabayɩ.
9gt0uwc8l8jm0iqvb4qy6w4vrz9qrpk
Tɛtɛ kpɩnɛ
0
3417
14970
2021-06-29T07:56:36Z
Shalomjonas
154
Animal
14970
wikitext
text/x-wiki
Wezuu kpɛlɛkɩya cɔlɔ lɛ, tɛtɛ kpɩnɛ kɛna wonuu ŋgʊ kʊtɔkɩ yem yem yɔ. Yɔɔdaɣ taa lɛ, payaɣ se kpɩnɛ yaa tɛtɛ kpɩnɛ yɔ, pɩkɛna tʊkaɣ ŋga pɩwɛɛ se paɖʊ kpɩnɛ nɛ ɛyʊ pɛ-hɛkʊ taa. Payaɣʊ ɖɔɖɔ se tɛtɛ kpɩnɛ yɔ tʊkaɣ nakayɩ wɛ anɛ kpɩna cikpena ɛzɩ nakaŋ yɔ pɩhɛkʊtaa. Kpɩna kpɛlɛkʊʊ tɩnaa yɔɔdʊna tɛtɛ kpɩna yɔɔ tɔm camɩyɛ. Paa tɛtɛ kpɩnɛ nɖɩ pɩweɛna-ɖɩ kɩcɛyʊ se ɖɩwɛɛna lɩm, tiyokisizɛnɩ nɛ tɔɔnaasɩ ndɩ ndɩ yaa yɛɖɛ yɛɖɛ. Tɛtɛ kpɩna tɔkʊʊ tɔɔnasɩ ndɩ ndɩ nzɩ yɔ, sɩwaɣ-yɛ tomnnasi taa ɖoŋ, hundu yɔʊ, sɔŋ yaa sɔzɩŋ ndɩ ndɩ nɛ mɔɔ taa ɖoŋ.
Ɛzɩ mbʊ mbʊ pifezuu yɔ, lɩm kɛna tɔɔnaɣ ŋga kɛwɛ kɩcɛyʊ siŋŋŋ ŋga pɩwɛna tɛtɛ kpɩna se awɛɛna nɛ ahiu mbʊ pʊpɔzʊʊ-yɛ yɔ. Tɛtɛ kpɩna wɛ ndɩ ndɩ. Naayɛ wɛɛ lɛ, a-yɔɔ nɛ pɔɔya nɛ a-taa kɔyɔ mukuuliŋ, caafela, kʊŋgʊ tɛyɩŋ, kamayɩŋ. Lɛɛna lɛ a-ñʊŋ yɔɔ kɛ naŋgbanzɩ nɛ payaa-yɛ se ñʊʊ yɔɔ naŋgbanzɩ kpɩna. Kpɩna naayɛ wɛ lɛ awɛna fekeditu naalɛ. Tɛtɛ kpɩna naayɛ wɛɛ lɛ, afɛyɩna mɔɔ a-toma taa nɛ a-taa kɔyɔ kpalaacɩnjɩnzɩ. Kpalacɩnjɩŋga pɩzʊ kɛsɛtɩ ɛlɛ paa hɔɔlʊ ŋgʊ kɩtaŋ. Lɩm tɛɛ wondu wɛ, tataa kpɩna wɛɛ nɛ ɛsɔtaa sʊmasɩ wɛɛ.
Keteŋga kpeekpe yɔɔ tɛtɛ kpɩna wena pazɩma nɛ pakalɩ-yɛ yɔ awɛʊ ɛzʊ 1 250 000 yɔ. Ñɩnɩya nabayɩ tɔŋ size tɛtɛ kpɩna wena awɛɛ yɔ atalʊ ɛzɩ kutokiŋ ɛkpɔŋ hiu yɔ nɛ kʊtokiŋ ɛkpɔŋ ɛzɩ mɩnɩʊ yɔ kaatɛma wɛʊ ɛzɩ ɖooo ɛyʊ wɛʊ ketyeŋga yɔɔ yɔ. Pɩnaɣ 2011 yɔɔdʊ se lɩm tɛɛ tɛtɛ kpɩna wena awɛɛ yɔ atalʊ ɛzɩ 2 150 000 piyele tɛtʊ yɔɔ ñɩna ñɛwɛʊ ɛzɩ 7 770 000 yɔ.
3facsiw5kbp9y7gp5x76lnfuf4i7625
Payaa
0
3418
14971
2021-06-29T07:57:58Z
Shalomjonas
154
Avocat
14971
wikitext
text/x-wiki
Payaa kɛna payaa tɩʊ piye. Mɛkɩsiki taa pacala payaa hayʊ. Payaanaa pɩlɩŋ kpɛnda naatozo. Keteŋga kpeekpe taa lɛ, Mɛkɩsiki kɛna ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩkɩlʊ payaanaa haɖaʊ yɔ. Ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɔɖɔ ɖɩkɩlʊna pɛdʊ payaanaa nɛ ajɛya lɛɛna ɛjaɖɛ yɔɔ cɩnɛ. Ɛjɛɖɛ ɖɩnɛ ɖiyeke ɖihayʊ payaanaa ɛzɩ hiŋ niitozo yɔ kɛ mɩnɩʊ yɔɔ (30%). Payaa kɛna tɩʊ piye nɖɩ ɖi-taa nɛ piye kʊɖʊmɖɩyɛ yɔ. Payaa yɔɔ huɖu nakʊyʊ wɛɛ kɩmaɣza kpɩndʊ nɛ kɩ-wayɩ lɛ mʊtʊ wɛɛ lubilubi nɛ ndʊ pɔtɔkɩ. Payaanaa mba pakɩlɩ tɔyʊ nɛ pɛpɛdʊ-wɛ yɔ, papaɣlɩ pazɩ nɛ papɩzʊ patalɩ akaŋga kɛ palɩka nɛ papɩzʊ patalɩ ɛzɩ kɩɖamɩŋ150 nɛ 250 yɔ.
Payaanaa nabayɩ ñakɩla mbʊ nɛ papɩzʊ patalɩ kilo kʊɖʊmʊ. Payaa t,i,u taŋ lɛ paŋga kʊɖʊmaɣ yɔɔ hɛtʊ lɩʊ yʊʊʊ ɛlɛ nabʊyʊ taa hɛɖʊ kʊɖʊmʊ yaa hɛtʊ natʊyʊ lɩʊna pee. Payaanaa taa tɩŋ halɩñɩŋ nɛ abalɩñɩŋ wɛɛ nɛ alɩwaatʊ ndʊ halɩñɩŋgʊ kpakʊ hɛtʊ lɛ, pɩwɛɛ se abalɩñɩŋgʊ hɛtʊ ɛtɔlɩ kʊyɔɔ nɛ pʊcɔ. Payaa piye pɩsʊ ɖɩpɩɩ ɛlɛ yee ɖɩwɛ tɩʊ yɔɔ mbʊ yɔ, ɖɩɩhʊʊ. Ɖɩhʊʊ alɩwaatʊ ndʊ pokoyu-ɖɩ nɛ pasɩɩ yɔ. Yee pokoyi payaa nɛ kɩɩhʊʊ kɔyɔ pʊtɔbʊʊ se ɖenɖe pasɩ-kʊ yɔ nikaɣ kɩlaa. Papizʊ pasɩna-kʊ nɛ kʊhʊʊ lɔŋ.
Pʊbʊ taa lɛ, pasɩʊ-wɛ lɛ pakpaɣ ayaba wena ahʊwa yɔ nɛ pasɩɩ pʊcɔlɔ kpɛɛɛ. Pasɩ payaanaa kɛ nikaɣ ŋgbaʊ taa, paahʊʊ lɔŋ. . Payaanaa pɩlɩŋ kpɛnda naatozo : mɛkɩsiki paya, kuwatemala paya nɛ antiyi payaa. Pɩlɩŋ ɩnʊ paya-ɩ pɩlɩɩna ajɛya wena a-taa payaanaa mba palɩnaa yɔ. Ajɛya wena a-taa pacalɩ payaanaa hayʊ yɔ, ɖooo lɛ, peeɖe samaɣ kaawɛ pʊŋ taa nɛ tɩŋ pee pakɩlʊ tɔɔʊ ɛzɩ : payaanaa, kpɛɛzʊ, mukuuliŋ yaa caafela, kpagbasɩ, sʊmasɩ nɛ tɛtɛ kpɩna naayɛ. Kaaʊ sɔsɔʊ ŋgʊ kɩ-taa nɛ pɔʊ nɛ pasɩwaɣ payaanaa nɛ kɩkɩla pɩnɩʊ yɔ, pana-kʊ Koskaltaŋ tɛtʊ taa pɩnzɩ 9 000 nɛ 10 000 taa.
1bn3qt5fa2ie8xxu5lu2oz6cray3wbr
Ɛyabɩyɛ
0
3419
14972
2021-06-29T07:59:06Z
Shalomjonas
154
Banane
14972
wikitext
text/x-wiki
Ɛyabɩyɛ kɛna tɔɔnaɣ ŋga pɔtɔkɩ-kɛ nɛ lɛŋ yɔ. Ɛyabɩyɛ tɩʊ lʊlʊʊ yɔ, ayaba wɛʊ com com nɛ paya se nindaka. Nandasɩ sakɩyɛ wɛʊna tiku yɔɔ. Tikʊ kʊɖʊmʊ yɔɔ papɩzʊ panaɛzɩ ayaba 60 pɩtalɩ ɛzɩ 120 yɔ. Ɛyabɩyɛ wɛ mʊtʊ lubilubi nɛ pɩ-taa piye fɛyɩ. Ɛyabɩyɛ tiku cikpelu kɛ pɔsɔʊ nɛ kɩkɔɔ kɩtʊlɩ nɛ kʊlʊlɩ ayaba. Ayaba kalɩʊ lɛ, awɛʊ huyiŋ nɩɩyɛ taa nɛ ɩ-nɔsɩ pamna tɛtʊ. Huyiŋ ɩnʊ ɩ-taa kɛ ayaba wɛɛ. Ɩpʊʊ nɛ ɩtɔlʊʊ kʊɖʊm kʊɖʊm. Nandaka kʊɖʊmaɣ yɔɔ nɛ pɩnzɩ sakɩyɛ.
Ayaba taa pee fɛyɩ yee pɩtɛkɛ wena awɛ lakʊ taa yem kɔyɔ. Ɛyabɩyɛ yɔɔ wɛ lozolozo nɛ atatɩɩpɩta kɔyɔ a-tomnasi wɛna tɩŋ hatʊ sɛmɩŋ nɛ akɔŋ asɛɛ se apʊwa lɛ, awɛʊ ɛzɩ sʊtʊ lɩm yɔ. Pɩtɛkɛ atɩŋga ɛlɛ nabayɩ wɛɣna tɩŋ hatʊ tomnaɣ yaa asɛʊ caʊʊ. Ɛyabɩyɛ pʊʊ lɛ, ɖɩhʊʊ lʊkʊlʊkʊ. Ɛyabɩyɛ sɩŋna nɛ ɛyʊ tɔɔ tɔɔnasɩ nzɩ yɔ, sɩyɔlʊ camɩyɛ. Pʊyɔɔ kɛ pɩwɛɛ se ɛyʊʊ ɛtɔɔ tɔɔna ŋga ɛtɛ lɛ, ɛtɔɔ ɛyabɩyɛ yaa tɩʊ piye naɖɩyɛ. Nabayɩ tɛ tɔɔnasɩ taa kpem lɛ ɛyabɩyɛ pɩwɛ ɛzɩ pɔtɔɔtɔɔ yɔ, ɛzɩ Uganda yɔ. Ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩhayʊ ayaba pɩlɩŋ ɛzɩ nɩɩnɩwa yɔ.
Ayaba wena awɛ lakɩŋ taa yem yɔ, naayɛ wɛ ɖɔɖɔ ɖɩsɩ nɛ awɛ Azii nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ nɛ hadɛ kiŋ nɛ Ɛndɩ tɛtʊ ndʊ payaɣ-tʊ se Papuwazi-Nuvɛlɩ-Kiine. Ayaba wena awɛ peeɖe yɔ, atakɩlɩ mʊtʊ ɛlɛ a-taa pee wɛɛ. Nabayɛ yɔɔdʊ yɔɔdasɩ nasɩ se pɩwɛ ɛzɩ papaazʊ ayaba hayʊ yɔ pɩpɩzʊ pɩtalɩ pɩnzɩ 10 000 kɛ Nuvɛlɩ Kiine taa nɛ pɩwaɖi pɩtalɩ Azii wɩsɩ ɖɩlɩyɛ nɛ hadɛ kiŋ.
Papaazɩ ayaba haɖaʊ Kɛ Afrika nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa, Siini, Melanezi nɛ Pasifiki nɛ kɩ-hadɛ kiŋ kɛ alɩwaatʊ ndʊ palʊla Yesu yɔ. Pɩlaba ɛzɩ pɩnzɩ 500 lɛ papaazɩ a-haɖaʊ kɛ Madagasɩkarɩ. Arabɩwaa ñowoŋna a-haɖaʊ kɛ Mediteranee hɔɔlʊ taa (Afrika nɛ hayʊ kiŋ nɛ Ɛsɩpañɩ) pɩnzɩ 650 taa. Mbʊ mbʊ pɩwɛ pʊcɔʊ nɛ ɖeɖe nɛ sɔnɔ ayaba wɛɛ paa hɔɔlʊ ŋgʊ lɛ kɩ-taa. Ayaba naayɛ wɛɛ lɛ paatɔkɩ-yɛ nɛ lɛŋ, patizʊ yaa poɖɔŋgʊ-yɛ pʊcɔ nɛ pɔtɔɔ.
0wm5wmb482pvf453r92oy5lkk3bgd6z
Koñakɩ
0
3420
15710
14973
2022-01-13T18:07:03Z
Gnangbade
58
Photos
15710
wikitext
text/x-wiki
[[File:Courvoisier bottles VSOP XO.jpg|thumb|Courvoisier bottles VSOP XO]]
Koñakɩ kɛna feveku sʊlʊm sɔsɔm mɛsɛcɛba nabʊyʊ. Payaʊ se koñakɩ yɔ, pɩlɩna [[Fransɩɩ|Fransɩ]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ ndʊ payaɣ-tʊ se Koñakɩ yɔ tɩ-yɔɔ. Mbʊ pʊyɔɔ yɔ tɛtʊ ndʊ tɩ-taa kɛ pacala feveku sʊlʊm sɔsɔm pʊnɛ saʊ. Pɩɩkɛna alɩwaatʊ ndʊ tɩ-taa pañɩnaɣ se palɩzɩ feveku sʊlʊm sɔsɔm nabʊyʊ nɛ pɛlɛɣzɩna yaa pɔsɔzɩ pɔm sʊlʊm, tʊŋ nɩm sʊlʊm, geneva yaa jiini nɛ [[wisikii]] yɔ kɛ papaɣza koñakɩ feveku sʊlʊm sɔsɔm pʊnɛ kɛ saʊ. Pɔyɔɔdʊʊ se koñakɩ feveku sʊlʊm sɔsɔm pʊnɛ pɩfɩyɩna kʊdɔŋ nakʊyʊ ɛlɛ ɛyʊ ɛñɔ-kʊ tanaŋ tɛ pʊcɔ nɛ ɛtɔɔtɔɔta nabʊyʊ kɔyɔ, paa ɛwɛna ɖalaa kɛ ɛ-taa kɔyɔ, pasɩkɩ.
[[File:Cognac Hennessy XO.jpg|thumb|Cognac Hennessy XO]]
Patasʊ yaʊ koñakʊ sʊlʊm sɔsɔm pʊnɛ yɔ se feveku sʊlʊm sɔsɔm pɩlɩɩna ɛzɩma pɩwɛ ɖoŋ yɔ pʊyɔɔ. Pacala koñakɩ sʊlʊm pʊnɛ saʊ kɛ pɩnaɣ 1909 kɛ Fransɩ ɛjaɖɛ taa kɛ tɛtʊ ndʊ payaɣ-tʊ se Koñakɩ yɔ tɩ-taa. Ɛlɛ [[agoza fenaɣ]] kacalaɣ evemiye wiye pɩnaɣ 1909 kɛ paɖʊ paɣtʊ nɛ pecɛlɛ hɩɖɛ nɖɩ pɩlɩɩna tɛtʊ ndʊ tɩ-yɔɔ pahayʊ tɩŋ weyi palakɩna sʊlʊm sɔsɔm pʊnɛ yɔ. Pɩɩlɩna tɛtʊ ndʊ tɩ-wɛtʊ yɔɔ kɛ tɛtʊ matʊ tʊʊzʊʊ yɔɔ tɩlɩyʊ weyi payaɣ-ɩ se Henri Coquand yɔ ɛlɛ pɩɩkɛ pɩnaɣ 1860.
[[File:Cognac glass.jpg|thumb|Cognac glass]]
Kpaɣ ɖooo pɩnzɩ 1938 taa kɛ koñakɩ saya paza ɖɔʊ nɛ sʊlʊm sɔsɔm pʊnɛ pɩkpakʊ hɩla ndɩ ndɩ. Kacalaɣ taa lɛ sampañɩ sɔsɔʊ. Kɩkɛna kacalaɣ koñakɩ ŋgʊ kɩwɛ konakɩna mba payaɣ-wɛ se sampañɩ nɛ pɩwɛna feveku kɩmaɣnaʊ yɔ. Nabʊlɛ taa lɛ, sampañɩ cikpelu. Sampañɩ kʊnɛ kʊkʊ wɛ sampanɩna mba payaɣ-wɛ se sʊlʊm ɖoŋ ñɩmbʊ mbʊ payaɣ-pʊ se mɛɛsɛcɛba yɔ nɛ pɩwɛna feveku sɔsɔm yɔ. Lona wena a-taa pasaɣ koñakɩ sʊlʊm sɔsɔm pʊnɛ yɔ awɛ ndɩ ndɩ nɛ pɩlɩna ɛzɩma pasaɣ sʊlʊm mbʊ nɛ feveku ŋgʊ kɩwɛʊ pɩ-taa yɔ puyɔɔ. Ɛlɛ paɣtʊ wɛɛ pʊcɔ palɩzʊ lona ana yaa payaɣ hɩla ana.
lzhqj2j9jrm1x41cxnj6ur3zmzd8b24
Kɔŋkɔmbrɩ
0
3421
15763
15754
2022-01-17T21:56:56Z
Caro de Segeda
2717
15763
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Cucumber_in_the_market.jpg|vignette|Cucumber in the market]]
'''Kɔŋkɔmbrɩ''' kɛna ɖozi hatʊ tɩʊ nɛ kɩwɛ ñɩtʊ tɩyɛ piyele kʊlɔkɩ ta-taa ɖɔɖɔ. Kʊlʊlʊ lɛ pee wɛ ɛzɩ kamɩyɛ yaa somboɖe yɔ ɛlɛ pɩtatalɩ mbʊ kiu nɛ paɣlɩka. Haɖaʊ nʊmɔʊ taa lɛ, kɔŋkɔmbrɩ kɛna tɩʊ ŋgʊ pahayʊ-kʊ kɩ-hatʊ yaa ki-pee yɔɔ yɔ. Tɩʊ kʊnɛ, ɖooo kiɖe tɛɛ lɛ kɩñɔwaɣ yem lakʊ taa, [[Himalaya pʊŋ|Himalaya pʊʊ]] liu tɛɛ kpɛɛ kɛ kɩñɔwaɣ pʊcɔ nɛ [[Ɛndɩ]] taa pacalɩ-kʊ hayʊ. Papaɣzʊ kɔŋkɔmbrɩ kɛ hayʊ kɛ Ɛndɩ ɛjaɖɛ taa yɔ, pɩtalʊ ɛzɩ pɩnzɩ 3000 yɔ.
[[Fichier:Cogombre_tipus_snack.png|vignette|Cogombre tipus snack]]
[[Aazii tɛtʋ wandamm|Azii]] nɛ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa nɛ pʊʊ ŋgʊ payaɣ-kʊ se Himalaya yɔ ki-liŋ tɛɛ kpɛɛ kɛ papaɣzɩ kɔŋkɔmbrɩ hayʊ pɩtala ɛzɩ pɩnzɩ 3000 yɔ. Takayaɣ kiɖeɖeɣa taa Hebreya mba yɔɔdɩ kɔŋkɔmbrɩ tɔm kɛ tɔm nabutozo taa. Ɖooo caanaɣ taa [[Krɛsɩ|Krɛkɩ]] nɛ [[Room|Roma]] mba kaasɔɔla ɖɔɖɔ se pɔtɔɔnasɩ taa kɔŋkɔmbrɩ ɛwɛɛ nɛ Pline l’Ancien yɔɔdʊ se awiya mba payawaɣ wɛ se Auguste nɛ Tibère yɔ, paasɔɔla kɔŋkɔmbrɩ tɔm se nabʊyʊ yɔ. Alɩwaatʊ ndʊ tɩ-taa kɔŋkɔmbrɩ taakɩlɩ paɣlʊ ɛzɩ sɔ nɔ yɔ nɛ pɔtɔkaɣ-kʊ nɛ tʊŋ nʊm, pʊtɔbʊʊ se kɔŋkɔmbrɩ ŋgʊ kɩɩwɛ ñaŋ.
Kɔŋkɔmbrɩ tɩʊ ɖaalaa nɛ kɩwɛ mɩlɩ mɩlɩ ɛzɩ ñɩtʊ yem yɔ ɛlɛ tiku kʊɖʊmʊ yɔɔ pilinzɩ lɩʊ yʊʊʊ nɛ hatʊ ñɛwɛ ɛzɩ pɛsɛtɩ tɩ-nɔsɩ yɔɔ yɔ. Pilinzi nɛ sɩ-hatʊ yɔɔ wɛ koonim nɛ pɩwɛɛ ñakayʊʊʊ. Tɩʊ kʊnɛ ki-pee ɖaɣla lɔɔɔ lɔɔɔ nɛ a-ɖaalakɩŋ taa pɩzʊ pɩtalɩ ɛzɩ santimɛtana 30 yɔ nɛ yee pamaɣza cɛŋga ŋga pafakɩ hɛkʊ taa kɔ yɔ, kaka ñatalʊ ɛzɩ santimɛtana 5 yɔ. Kɔŋkɔmbrɩ ɛtabɩda kɔyɔ, kɩ-sɛmɩŋ wɛ ɛzɩ tɩŋ hatʊ yɔ. Kɩwɩzʊ pʊʊ lɛ kɩsɛʊ ɛzɩ sʊtʊ lɩm yɔ nɛ kɩpʊʊ camɩyɛ nɛ kɩtɛ lɛ, kɩhʊlʊmʊ caʊʊ.
[[Fichier:Polish_style_pickled_cucumbers_IMGP0443.jpg|vignette|Polish style pickled cucumbers IMGP0443]]
Kɔŋkɔmbrɩnaa wɛna pɩlɩŋ sakɩyɛ, pʊyɔɔ yɔɔ ɖɔɖɔ lɛ, kɩ-sɛmɩŋ wɛ ndɩ ndɩ pɩlɩɩna pɩlɩʊ ŋgʊ lɛ kɩ-taa pee. Erɔpʊ taa lɛ, pɩlɩŋ 870 kɛ pakala ɛlɛ Fransɩ ɛjaɖɛ taa lɛ, pɩlɩŋ 45 kɛ pahayʊ. Keteŋa kpeekpe taa ajɛya wena akɩlʊ hayʊ kɛ kɔnkɔmbrɩ yɔ ana yɔ : [[Ruusii|Rusii]], [[Ɛsɩpaañɩ|Ɛsɩpañɩ]] nɛ [[Pɔlɔɔñɩ|Poloñɩ]].
q9q185u3s9l2bzc0k13rgzeeruurq90
Hɔɔ mʊʊ kaɖɩnaʊ
0
3422
15792
15791
2022-01-19T19:09:26Z
Gnangbade
58
links
15792
wikitext
text/x-wiki
[[File:Kondom.jpg|thumb|Kondom]]
[[File:Contraceptive birth control.jpg|thumb|Contraceptive birth control]]
[[File:Photo of Contraceptive Diaphragm.jpg|thumb|Photo of Contraceptive Diaphragm]]
Hɔɔ mʊʊ kaɖɩnaʊ kɛna leɛtʊ ndʊ pakpakʊna nɛ pakaɖɩna se paa halʊ nɛ abalʊ pacaɣa yaa pasʊwa kɔyɔ, hɔɔ ɛtaakɔ yɔ. Keteŋa kpeekpe ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩcɔŋna tɔnʊʊ taa alafɩya yɔɔ nɛ payaɣ-ɖɩ se [[OMS ŋgbɛyɛ|OMS]] yɔ, ɖɩyɔɔdʊ se hɔɔ mʊʊ kaɖʊʊ kɛna wonu ŋgʊ pakpakʊ se palabɩna, ɖaɣnʊʊ, ɖɔnɛ naɖɩyɛ yaa wɛtʊ ndʊ ɛyʊ ɛwɛɛ tɩ-taa nɛ hɔsɩ ɩtaakɩlɩ halaa kpaʊ yaa hɔsɩ nzɩ sɩtaatɩɩ kpaʊ nɔɔyʊ yɔ. Lakasɩ wɛ ndɩ ndɩ se pala nɛ hɔɔ mʊʊ kaɖɩnaʊ taa nɛ sɩwɛ ndɩ ndɩ kɛ hɔɔlɩŋ ndɩ ndɩ taa yaa nasɩyɛ wɛɛ lɛ sɩkɛ kʊɖʊma paale. Lakasɩ nzɩ sɩfɛyɩna ɖoŋ kʊɖʊmɩŋ ɖɔɖɔ.
Lakasɩ nzɩ sɩ-taa kɔyɔ kɔzʊʊ huyuu. Wonu kʊnɛ pɩtɛkɛ hɔsɩ mʊʊ ɖeke pɩkaɖɩɣna ɛlɛ kʊdɔmɩŋ ndɩ ndɩ weyi ɩwɛɛ pɩlɩɩna kʊzʊʊ hɔɔlʊʊ taa yɔ.Tɔm tɛɛ lɛ, hɔɔ mʊʊ kaɖɩnaʊ sɩŋna se pataakɩlʊ lʊlʊʊ piya tɩnɩʊ ŋma yɔɔ tɩnɩʊ ŋma yɔɔ hɔŋ taa yaa samaɣ kpeekpe ɛsɩnda. Mba hɔɔ mʊʊ kaɖɩnaʊ kɩla taanaʊ yɔ mba lɛ halaa. Pɛwɛna lakasɩ ndɩ ndɩ nzi s ɩɖaŋgʊ pɔyɔɔ se pataamʊ hɔ sɩ yɔ sakɩyɛ. Kacalaɣ taa lɛ, halaa kʊzʊʊ huyiŋ, kɔɔ pee wɛɛ papɩzʊ peli yaa papɩzʊ paɖʊ-wɛ kaalʊlʊtʊ kokooye.
Abala tɛ hɔɔ ɖʊʊ kaɖɩnaʊ wɛɛ ɖɔɖɔ ɛlɛ pɩtakɩlɩ tɔyʊʊ nɛ ɛyaa takɩlɩ-wɛ sɩm ɖɔɖɔ. Pɩtaa kɛlɛ abala kʊzʊʊ huyiŋ yaa mbʊ pukʊ sɛzʊʊ tomnasi seɣtuu yɔ. Pɩtɛkɛ ɖeɖe yaa sɔnɔ kɛ papaɣza hɔɔ mʊʊ kaɖɩnaʊ tʊmɩyɛ labʊ. Papaɣzɩ-ɖɩ ɖooo caanaʊ taa. Hɔɔ mʊʊ kaɖɩnaʊ mbʊ pɩkɛna lɔŋ nɛ lɛɣtʊ ndʊ pawɩlʊ halaa nɛ abala se pɔɖɔ tɩ-yɔɔ nɛ pataamʊ hɔsɩ yem yem yaa pataaɖʊʊ hɔsɩ kɛ yem yɔ. [[Fransɩɩ|Fransɩ]] ɛjaɖɛ taa paɣtʊ ndʊ palɩzaa se palʊbɩna hɔsɩ mʊʊ yɔ, pɩwɛ ɖɔɖɔ halaa waɖɛ kandayʊ taa ɖɔɖɔ.
[[Katoliki Cejewiye|Katolika ŋgbɛyɛ]] tetisi tɔm tʊnɛ kɛ camɩyɛ. Pʊyɔɔ kɛ [[Papa Pie XII]] yɔɔda pɩnaɣ 1951 se pɩlɩ ɖeu se ɛyʊ ɛkaɖɩ ɛ-tɩ yɔɔ nɛ ɛtaatɔlɩ acɛya taa kɛ se ɛkpaɣ kɔɔ pee se hɔɔ ɛtaakpa-ɩ. [[Saŋayɩŋ fenaɣ]] kɩyakʊ 19 pɩnaɣ 1967, paɣtʊ lɩzʊya kaalɩza paɣtʊ natʊyʊ nɛ payaa-tʊ se Neuwirth nɛ paɣtʊ ndʊ tɩhawaɦ waɖɛ kɛ kɛ hala se pala mbʊ papɩzʊ se pala nɛ palʊbɩna hɔɔ mʊʊ yɔ. Lakasɩ nzɩ sɩ-taa kɔyɔ kɔɔpee kiliba.
9btwkew0gpepam5l2b6jyamdpz1sxab
Kela fɔɔfɔɔ
0
3423
15773
14976
2022-01-19T18:27:35Z
Gnangbade
58
photos
15773
wikitext
text/x-wiki
[[File:Man brushing teeth.jpg|thumb|Man brushing teeth]]
[[File:Woman brushing teeth.jpg|thumb|Woman brushing teeth]]
[[File:Toothbrush, Toothpaste, Dental Care (571741).jpg|thumb|Toothbrush, Toothpaste, Dental Care (571741)]]
Kela fɔɔfɔɔ yaa kela mʊtʊ kɛna kɛna mʊtʊ yaa fɔɔfɔɔ ŋgʊ paɖʊʊ-kʊ soloŋga yaa kidiitinau yɔɔ nɛ pahɩzʊna kele yɔɔ asʊʊma yɔ. Ɛlɛ nabuyʊ taa lɛ papɩzʊ pañalɩna kela yɔɔ nɛ kɩhɩzɩnaʊ paa kela fɔɔfɔɔ ŋgʊ kɩfɛyɩ kɔyɔ. Ɛlɛ kela mʊtʊ ndʊ tɩwɛna wazaɣ sɔsɔɣa kela ñɔɔzʊ nɛ a-tɛ alafɩya nɔmɔʊ taa. Alɩwaatʊ ndʊ pataɣ kela fɔɔfɔɔ kʊnɛ kɛ kela kɩhɩzɩnaʊ yɔɔ lɛ, pɩzaŋ nɛ asʊma wena ama kela yɔɔ kpaŋgbanaaa yɔ alɩ cɩɖɩ cɩdɩ nɛ pɩkazɩ kela ɖekɛ layɩ layɩ. Kela fɔɔfɔɔ ŋgʊ kɩɖɔɔnʊʊ ɛyʊ nɔɔ taa sɔŋ nɛ mʊtʊ ndʊ tɩ-taa nɛ ɖɔɖɔ kɔɔ wena akʊʊ kɛla kʊdɔmɩŋ sakɩyɛ yɔ. Kɩñɔɔzʊʊ ɖɔɖɔ kɩnandʊ. Kɔɔ wena awɛ kela fɔɔfɔɔnaa mba pa-taa nɛ pʊkʊʊ kela nɛ a-kɩnandʊ tɛ kʊdɔmɩŋ yɔ a-taa kɔyɔ : fʊlʊyɔɖɩ nɛ piikaɖibonati tɛ sudi. Fʊlʊyɔɖɩ ɖaɣnʊ haʊ kela kɛ hʊlʊmɩŋ nɛ pikaɖboniti tɛ sudi ñañalʊna camɩyɛ cɩɖɩ cɩɖɩ kela. Kela mʊtʊ tʊnɛ tɩwazaɣ lɩʊna ɛzɩma petiki-kʊ kela yɔɔ yɔ, pɩɩliʊna kɩmaɣmaɣ kʊcɔlɔ.
Ɖooo lɔndaa lɛ, pataayaɣ se kela mʊtʊ ɛlɛ payawaɣ se kela mʊlʊm yaa kela kɔyɛ. Kela mʊlʊm mbʊ pakpakaɣ-pʊ nɛ pataɣ kela nɛ a-kɩnadʊ yɔɔ yem se pʊhʊlʊmɩ. Mʊlʊm mbʊ pakpakpaɣ ɛzɩ siɖikasi kʊlumɩsɩ yɔ yaa kaaŋ weyi ɩhʊlʊma layɩ layɩ yɔ yaa ɖɔɖo tɛtɛ kpɩna naayɛ mɔɔ nɛ pañaɣzʊ mɩŋ nɛ panaŋgʊ mʊnʊnʊ nɛ posu nabʊyʊ taa nɛ alɩwaatʊ ndʊ ɛyʊ sɔɔlʊ se ɛhʊlʊsʊʊ e-kela lɛ, elii e-niye kɛ ŋvɩŋ sʊlʊm taa nɛ etisi mʊlʊm mbʊ pɩ-taa nɛ etiɣti ekela yɔɔ. Payaɣʊ se kela mʊtʊ yɔ pɩlɩna ɖenɖe kela yɔɔ ɖeke pɩsɩɣna nɛ pɔtrɔ-tʊ awayɩ paaliki yɔ.
Kacalaɣ taa kela mʊtʊ ndʊ pɛlɛɣ tɩ-yɔɔ lɩʊ yɔ, pɩɩkɛ ɖooo pɩnzɩ IV taa pʊcɔ palʊlʊʊ Yesu, nɛ pɩɩkɛ [[Egipiti]] taa. Pakpakaɣ ɖom, puwavɩɖɩ ne ɛ mantɩ nɛ irisi hɛtʊ nɛ panaŋgʊ lɔɔbɩɩ nɛ posuu nabʊyʊ taa nɛ petikina pe-kela yɔɔ. Pafakaɣ ɖɔɖɔ tɩŋ nɩɩyɛ lɩɩɩ lɩɩɩ nɛ pɔtɔkɩ nɛ petiki pe-kela yɔɔ ezɩ ɖeɖe nɛ sɔnɔ pʊwɛʊ [[Afrɩka tɛtʋ wandamm|Afrika]] ajɛya naayɛ taa ɖɔɖɔ yɔ. Pɩnzɩ mɩnɩŋ XVII taa kɛ mbʊ yɔ, pakpakaɣ ɛyʊ hɩm yaa tɛtɛ kpɩna hɩm pasɩʊ-pʊ pɩñɩŋgʊ nɛ petiki kela yɔɔ nɛ soloŋga. Hɩm mbʊ pʊkʊʊ kela tɛɛ tɔɔya nɛ pʊhʊlʊsʊ kela camɩyɛ ɖɔɖɔ. Deɖe nɛ sɔnɔ pɩtatasɩ kɛʊ kɛ mbʊ. Kela mʊtʊ yaa fɔɔfɔɔ lɩwa.
5lxnepz9ja8ncgq80ihr313v5gwip0p
Pɩɣa
0
3424
14977
2021-06-29T08:09:22Z
Shalomjonas
154
Enfant
14977
wikitext
text/x-wiki
Pɩɣa kɛ ɛyʊ weyi ɛtaatɩɩpaɣlɩta se ɛla nabʊyʊ kɛ eɖeke yɔ. Pʊtɔbʊʊ se pɩkɛna kɩcɛyʊʊ se pɔcɔna pɩɣa yɔɔ camɩyɛ nɛ kapɩzɩ kala ɛyʊ. Pɩtɛkɛ cɛjɛnaa ɖekɛ cɔŋnana pɩɣa yɔɔ. Cɛjɛnaa yeke ɛɛpɩzʊ pawɩlɩ pɩɣa ɛjaɖɛ yɔɔ lɔŋ nɛ pɛmɩɩ. Samɣ ŋga kɛwɛ pɩɣa cɔlɔ yɔ kaɖʊ nesi pɩɣa lɔŋ sɩɩzʊ hɔɔlʊ taa. Ketɛŋga kpeekpe yɔɔŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩcɔŋna pɩɣa alafɩya yɔɔ yɔ, kalɩzʊ pɩɣa tɔbʊʊ se pɩɣa kɛna ɛyʊ weyi palʊla-ɩ cɩɩɩ nɛ pɩkɔɔ pɩsɩɩna pɩnzɩ hiuvnɛ litoozo yɔ.
Ɛlɛ pɩtɛkɛ kpɛlɛkɩtʊ pɩlɩŋ tɩŋga taa kɛ pɔyɔɔdʊ pɩɣa tɔm kɛ mbʊ yaa kɩmaŋ. Nabʊyʊ taa lɛ pitu paazʊ lʊlʊʊ evemiye wiye pɩkɔɔ pɩsɩɩna kapaaza yɔɔdʊ pɩtalɩ se kɛkɛ pɩɣa eveleɣa. Yaa ɖɔɖɔ pɩpaazʊna pɩcatʊ pɩsɩɩna se ɛtala ɛ-waɖɛ tʊmɩyɛ labʊ. Pɩnzɩ nzɩ sɩsɩ ñɛwɛ ndɩ ndɩ paa ɛjaɖɛ nɖɩ lɛ ɖɩ-taa. Mbʊ mbʊ pɩɣa lakɩ yɔ pɩlɩɣna ka-ñɩma nɛ mba pɛwɛ kɔcɔlɔ nɛ pata yɔ nɛ pazɩ pazɩ lɛ kapaɣlɩna lɔŋ ɩnʊ. Pɩocatʊ kɛna alɩwaatʊ ndʊ pɛkpɛlɛkʊ pɩɣa lɔŋ yɔ.
Pʊyɔɔ lɛ pɩkɛna kɩjɛyʊ se pataala pɩɣa tɛ lɔnsɩnɖɛ nɛ ŋjɛgbɛlɩ yaa aleɣya. Ɖeɖe nɛ sɔnɔ pɩkɛna kɩjɛyʊ se paa weyi lɛ ewona ɛ-pɩɣa sukuli ɛlɛ ppɩtɛkɛ pɩtɩŋga pɛkpɛndʊ kpɛm nɛ pawɩlɩ pɩya. Pɩya tɛ sukuli wɛna kɩ-ndɩ nɛ sɔsaa ñɩŋgʊ. Sukuli ñɛkɛna ɖɔnɛ nɖɩ ɛyʊ tɩŋʊna nɛ ɛsɔzʊ yaa ɛhaɣ lɔŋ, lɛɛtʊ yaa tɩlɩtʊ, ɛsɩnda wobʊ, waɖɛ yaa ɖoŋ se pɔñɔɔzɩna pɩɣa nɛ kaakɔɔ kapaɣlɩ nɛ kala ɛyʊ yɔ. Ajɛya naayɛ taa, pɩkɩlɩna Afrika ajɛya nɛ Azii ñɩna taa, paawokina piya sakɩyɛ kɛ sukuli yaa ɛzɩ powokina-wɛ lɛ, palabɩ-kʊ ñɩɩɩ yem nɛ peyele.
Keteŋa kpeekpe ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩcɔŋna piya nɛ sɩ-ɛsɩnda wobu nɛpayaɣ-ɖɩ se UNICEF yɔ, ɖɩtɔŋ se pɩnaɣ 2011 taa pɩya nzi potowona sukuli yɔ sɩkpɛnda ɛkpɔŋ 57 piyele Afrika taa lɛ pɩyaɛzɩ nɛɛlɛ kɛ mɔinɩʊ yɔɔ tatɩɩɖʊʊ naŋgbaŋgaɣ kɛ sukuli taa yaa palɩwa pataatɩɩtɛm kɔɔnaɣ sukuli. ONU ñanaa se keteŋa kpeekpe yɔɔ lɛ, yoŋ lakɩ nɛ piya nzi sɩɩtasʊ wobu sukuli yɔ sɩkpɛnda ɛkpɔŋ 28. Mbʊ pʊyɔɔ yɔ sɔɔndʊ wɛ paanɩ nɛ piya mɩlɩm sɩ-kʊzʊ kɛ sukulinaa taa. Pɩtasɩ ɖɔɖɔ lɛ kʊñɔndʊtʊ, piya tʊma ɖoŋ ñɩna ɖʊʊ yaa samaɣ maɣmaɣ ɖɔnɛ piya cɔlɔ ɛɛhaɣ-wɛ nɔmɔʊ se siwolo sukuli.
njg8yvx87oza5pkquzmeu8cuehgv9yb
Halʊ
0
3425
14978
2021-06-29T08:10:36Z
Shalomjonas
154
Femme
14978
wikitext
text/x-wiki
Halʊ kɛ ɛyʊ. Ɛyʊ kɛna kpɩnɛ nɖɩ nɖɩ ɖɩ-ñʊʊ taa lɔŋ yɔ, ɖɩyɔɔdʊ, ɖɩwɛna naŋgbanzɩ nɛ nesi nɛ ɖɩlakɩ tʊma ndɩ ndɩ yɔ. Halʊ kɛna ɛyʊ weyi ɛwɛna kodiye yaa halɩtʊ kɛ ɛ-tɛɛ yɔ. Payaɣ yem se halʊ paayaɣ-ɖɩ paa ɛyʊ weyi ɛwɛna halɩtʊ yɔ. Palʊlʊ pɩɣa ñɩɩɩ lɛ, payaɣ-kɛ se pɩɣa yaa pɩɣa peleɣa nɛ alɩwaatʊ ndʊ ɛɖɩɣna pɩʊ yɔ, ɛkɛ pɛlɔɣ. Pɛlɛtʊ tɛŋ lɛ, ɛsʊʊ halɩtʊ taa kɛlɛ. Ɛlɛ payaʊ se halʊ yɔ nabʊyʊ taa lɛ, payaɣ yem paacɔŋna se pɩɣa yaa sɔsɔ.
Abalʊ nɛ halʊ pasʊʊ yaa pacakɩ lɛ, yee abalʊ tɛ sɛzʊʊ tɔmnaɣ ŋga kɛwɛ X yɔ ŋga ɛkatɩna halʊ ñɩŋga ŋga kaka wɛ X yɔ ɖɔɖɔ kɔyɔ, pɩlakɩ sɛzʊʊ tomnasi XX, peeɖe kɛ mbʊyɔ, halʊpɩɣa palʊlʊ ɛlɛ yee pɩkɛ abalʊ tɛɛ sɛzʊʊ tɔmnaɣ ŋga kɛwɛ Y yɔ ŋga ɛkatɩna halɩñɩŋga ŋga kɛwɛ X yɔ kɔyɔ, abalʊ pɩɣa palʊlʊ pɩtɛ alɩwaatʊ. Pɩwɩlʊ se halʊ pɩɣa yaa abalʊ pɩɣa palʊlʊ yɔ, fenasɩ naalɛ tɛŋ pʊcɔ nɛ pɩwɩlɩ se halʊ pɩɣa yaa abalʊ pɩɣa pakaɣ lʊlʊʊ. ALɩwaatʊ ndʊ sɛzʊʊ tomnaɣ lɛɛka katʊ lɛɛka yɔ, pɩkpaɣna mbʊ yɔ, hɔɔ sʊa nɛ kɑlakɩ fenasi nakʊ ɛlɛ kapɩɣa nɛ halʊ pɩzʊ ɛlʊlɩ. Hɔsɩ nasɩyɛ ɖɛwʊ fenasi nakʊ yɔɔ ɛlɛ sɩtakɩlɩ ɖɔʊ.
Pɛlɔ paazʊ lɛɛzʊ sɛ ɛsʊʊ halaa taa lɛ, lɛɛzɩtʊ takɩlɩ ɖɔʊ ɛlɛ tɩnaɣ keleee. Ka-tɩnaɣ halʊ camɩyɛ, kapaazɩ lɩʊ hɩla piyele ka-halɩtʊ yaa ko-kodiye yɔɔ nɛ ka-hamɩŋ tɛɛ. Halʊ wezu ɖaala pɩkɩlɩ abalʊ ɛlɛ ɛ -tɛ alafɩya nɛ abalʊ ñɩŋgʊ pɛwɛ kɩmaŋ. Halʊ ɖɩcaɣyɛ yaa e-wezu caɣʊ taa yaa samaɣ taa lɛɣza sakɩyɛ ɖeɖe nɛ sɔnɔ. Ɖooo lɛ, halʊ wazaɣ kɛlɛ se pɛcɛlɛ-ɩ ɛ-halʊ, ɛlabɩ-ɩ tɔɔnaɣ nɛ ɛ-lʊlɩ-ɩ piya. Ɖooo lɛ pataawokina halɩ pɩɣa sukuli mbʊ pʊyɔɔ yɔ size ɛwɛɛ se ɛkaɣ walʊ pʊtɔpɔzɩ se pɛwɛɛkɩ liidiya se paɖʊ-kɛ sukuli. Sɔnzɩ nasɩyɛ taa lɛ, pɩtatɩɩhaʊ waɖɛ kɛ halʊ se ɛlɩɩna awayɩ nɛ yee pɩkɩla se ɩlɩɩ kɔyɔ, ehuzu ɛ-yɔɔ wondu walawala.
Halʊ kodiye wɛna hɔɔlɩŋ ndɩ ndɩ nɛ paa hɔɔlʊ ŋgʊ lɛ kɩnɛkɩ-wazaɣ. Cɔŋjɔŋ yaa cibiye, halɩtʊ pɔʊ, piya nɔmɔʊ, ŋgonɖe nɛ yalaɣ fuwa. Halʊ kodiye hɔɔlɩŋ ɩnʊ ɩtʊmɩyɛ kɛlɛ se ɩwona abalʊ sɛzʊʊ tomnaɣ kpaɣ halɩtʊ pɔʊ taa nɛ pɩtalɩ ɖenɖe ŋgonɖe wɛɛ yɔ. Mbʊ mbʊ pɩkɔɔ pɩtalɩ ɖenɖe pɩɣa nɖʊʊ cakɩ se ɛɛkɔ ɛpaɣlɩ, nɛ palʊlɩ-ɩ yɔ.
jt7pkrn4ktgcqvepk1h0alud601dlpi
Nɖuu
0
3426
14979
2021-06-29T08:15:11Z
Shalomjonas
154
Fœtus humain
14979
wikitext
text/x-wiki
Nɖuu kɛna ɛyʊ weyi ɛwɛ halʊ hɔɔ tʊ lotu taa yɔ pɩkpaɣnaʊ ɖooo abalʊ sɛzʊʊ tomnaɣ katʊ halʊ ñɩŋga nɛ pɛkpɛndɩ kʊɖʊm yɔ nɛ pɩkɔɔ pɩtalɩ se ɛpʊwa nɛ palʊlɩ-ɩ yɔ. Ɛyʊ yaa tɛtɛ kpɩna ajɔɔla kpɛlɛkɩya naʊ taa lɛ, hɔɔ siŋŋŋ paazʊ fenasi litoozo hɔɔ wayɩ, pʊbʊ lɛ, paa ɩjɔɔɖɛ nɖɩ lɛ ɖɩpaɣzɩ caɣʊ ɖiɖeɖe. Aliwaatʊ ndʊ ʈu-tɔm pakaɣ yɔɔdʊʊ yɔ, pɩkpakʊɣna kacalaɣ evemiye ŋdɩ hɔɔ sʊʊwa yɔ pɩɩsɩɩna lʊlʊʊ wiye. Fransɩ ɛjaɖɛ taa lʊlʊsʊʊ kpɛlɛkɩya kalʊ hɔsɩ yɔ, paakalʊ fenasi ɛlɛ kɔzɔɖɔnaa kɛ pakalʊ. Fenasi litoozo wayɩ lɛ, pɩwɛ kaɖɛ se pɩma halʊ tɩnaɣ yɔɔ.
Alɩwaatʊ ndʊ nɖuu wɛna ñʊʊ, nesi, naŋgbanzɩ, fɩtɩyɩm nɛ hɔɔlɩŋ ndɩ ndɩ lɩʊ nɛ pɛwɛʊ nɛ pɩpaɣlʊ. Hɔɔ ñɩtʊ nɛ kasʊʊ lɛ, pɩtɛ alɩwaatʊ ndʊi tɩ-taa, kiliuzonuu ɖaalakɩŋ taa wɛ ɛzɩ milimɛtanaa 30 yɔ, nɛ kɩ-calɩm fuwa paɣzʊ mabʊ. ALɩwaatʊ ndʊ, kiliuzonuu ŋgʊ, kɩpɩzʊ kʊcɔzɩ kɩ-ñʊʊ nɛ kiciidi kɩ-tɩ. Kɩyakɩŋ 54 taa fɩtiym mbʊ pɩwɩlʊ wɛtʊ ndʊ tɩnaɣ keelee se pʊɖɔŋ. Fenasi 8 nɛ 15 taa nɖuu yaa kiliuzonuu ciidu camɩyɛ yem pɩkɩlɩna ɛzɩ ki-nesi, naŋgbanzɩ, ñʊʊ, kifezu ɖɔɖɔ, añɩza kpaɣ-kɛ nɛ kɔhɔŋ ka-tɩ ɖɔɖɔ nɛ kɩlɩkpayaɣ pɩzʊ pɩkpa-kɛ ɖɔɖɔ. Lakasɩ sɩnɛ sɩ-tɩŋga sɩwɛna wazaɣ kɛ nɖuu palɩka nɛ kɔ-tɔnʊʊ taa alafɩya wɛʊ.
Fenasi nakʊ taa, nɖuu pɩzʊ ekoti e-nee, e-nimbe yaa ɛ-nɩŋgbanzɩ. Ɛ-sɩnda wɛ camɩyɛ ɛzɩ ɛyʊ yɔ, ɛlɛ ɛ-ɛsɛ huza nɛ ahuzu mbʊ fenasi sakɩyɛ. Halɩtʊ yaa abalɩtʊ lɩʊ keelee. Kela lila paɣzʊ lɩʊ nɛ nesi nɛ naŋgbanzɩ wɛʊ nɛ pɩɖaalʊʊ piyele calɩm putulasi paɣzʊ lɩʊ kɛ hɔyɛ taa. Ɛ-ñʊʊ taa ñɔsɩ kpɛmlɛɛ lɩʊ nɛ e-lotu paɣzʊ sɩʊ kɛ copluu pɩndʊ. Nɖuu tɔnʊʊ wɛ lɛfɩɩɩ nɛ pɩnaɣ ɛzɩ cankeɖe yɔ nɛ pɩnaɣ mɔɔ nɛ hola.
Kɔzɔɖɔnaa 16 nɛ 25 taa ɛsɛ hʊtʊ nɛ cɩkpaŋ lɩʊ.
Calɩm fusi yaa heelim kabasɩ paɣzʊ lɩʊ kɛ ɛ-hʊzʊŋ taa.Alɩwaatʊ ndʊ tɩ-taa, feziŋ fusi tasʊ paɣlʊ nɛ ɛpɩzʊ ɛpaɣzɩ fesuu. Halʊ weyi ɛɖa hɔ,o haa,u yɔ, ɛnɩʊ kiliuzonuu ciiduu kɛ kɔzɔɖɔnaa 18 nɛ 19 taa ɛlɛ weyi ɛɛtɛma lʊlʊʊ yɔ, ɛñɩʊ-pʊ kɔzɔɖɔnaa 16 taa.Fenasi5 kaatɛŋ lɛ, nɖuu ɖaalakɩŋ taa wɛʊ ɛzɩ santimɛtanaa 20 yɔ. Kɔzɔɖɔnaa 26 nɛ 38 taa cɩkpaŋ ɖaalɩʊ pɩtalɩ nee nɔsɩ taa nɛ hɩla lona paazʊ wɩlʊ. Ñɔsɩ tasʊ ɖɔʊ ɛ-ñʊʊtaa. Ŋɖuu tɩŋa wɛ camɩyɛ nɛ kpaɣ kpɩtaŋ 35 nɛ 39 taa ɛñɔɔzɩ ɛ-tɩ se papɩzʊ palʊlɩ-ɩ. Alɩwaatʊ ndʊ ɛ-ɖaalakɩŋ wɛ ɛzɩ 48 nɛ 53 santimɛta yɔ pa-taa.
379o36rac9w30flxlirin1lnktw3ofj
Ciini
0
3427
14980
2021-06-29T08:18:24Z
Shalomjonas
154
Gin
14980
wikitext
text/x-wiki
Ciini kɛna sʊilʊm sɔsɔm mbʊ palabɩna tomnaɣ ŋga payaɣ se etili yɔ. Etili tomna kɛnɛ ka-taa nɛ tomnasi naalɛ : idiɖozɛnɩ nɛ kaɖɩbɔɔnɩ. Ciini kʊnɛ kɩkɛna sʊlʊm sɔsɔm nabʊyʊ nɛ palɩzʊ etili kʊnɛ kɛ tɩŋ nɩɩyɛ taa. Tɩŋ ɩnʊ ɩ-sɔzɩŋ wɛ ɖɔŋ nɛ ɩ-hatʊ ɩɩtɔʊ lɔŋɩyɛ taa ɛzɩ tɩŋ lɛɛŋ yɔ. Pahayʊ tɩŋ ɩnʊ kɩhayʊ ɖɔɖɔ. Tɩŋ ɩnɛ ɩwɛ ɛzɩ tɩŋ weyi pahayaɣ Peyiba ɛjaɖɛ taa yɔ. Ɩ-tɔbɩŋ tɛɛ wɛ kpeyi kpeyi nɛ nɛ pilinzi wɛɛ yʊʊʊ. Peyiba ɛjaɖɛ taa kɛ papaɣzɩ Ciini sʊlʊm sɔsɔm panɛ kɛ saʊ ɖooo pɩnzɩ mɩnɩŋ XVII taa nɛ pɩwayɩ yɔ putɔyɩ ajɛya kpeekpe taa.
Ciini sʊlʊm sɔsɔm pʊnɛ pʊkʊʊ ɛyaa kamaɣ fɛyɩ mbʊ pʊyɔɔ yɔ pɩtɛ sikiɖi ŋgʊ palabɩnaa yɔ, pʊɖɔɔ pʊyɔɔ kɛ pañɔʊ-kʊ yɔ, pacaɣ kɩ-taa lɩm pazɩ. Ɖooo lɔŋ taa lɛ, pakpakaɣ Ciini sʊlʊm sɔsɔm pʊnɛ nɛ pasɩʊ mɩlɩfana tɩm cɔlɔ se pɩtaakɛdɩ pʊkɔna azɛʊ nakʊyʊ. Pʊyɔɔ kɛ payaɣ Ciinina se ɛwadɩyɛ yɔɔ ɖɔna sʊlʊm. Pacalɩ Ciini sʊlʊm saʊ kɛ Peyiba ɛjaɖɛ taa kɛ pɩnzɩ mɩŋ XVII taa ɛlɛ payaɣ-kʊ se Jeneva. Weyi ɛlɩza Ciini sʊlʊm pʊnɛ yɔ, ɛnʊ payaɣ se Franciscus Sylvius nɛ ɛkɛ ɖakʊta.
Sʊlʊm mbʊ pʊkʊyɩna peeɖe lɛ, pɩɖɛɛ Aŋglɩtɛɛrɩ ɛjaɖɛ taa alɩwaatʊ ndʊ lɛɛzɩtʊ sɔsɔm mbʊ pɩɩlɛɣzɩ peeɖe nɛ alɩwaatʊ ndʊ ʈi-taa paasɩ wiyau sɔsɔ Guillaume III d'Orange-Nassau kɛ kpelaɣ yɔɔ yɔ. Aŋglɩtɛɛrɩ mba ñasana Jeneva sʊlʊm ɛlɛ pɩtaawɛ ɛzɩ Jeneva ŋgʊ paalɛɣ saʊ yɔ. Sʊlʊm mbʊ Aŋglɩtɛɛrɩ mba mbʊ yɔ, pʊbʊ pakʊma hɩɖɛ se Ciini. Peyiba nɛ Aŋglɩtɛɛrɩ ajɛya kɛɛŋna ajɛya wena a-taa pɛlɛɣa Ciini sʊlʊm saʊ yɔ yaa pakɩlɩʊ saʊ yɔ. Ɛlɛ pɩtɛkɛ peeɖe ɖeke. Pasaɣ-kʊ ɖɔɖɔ Pɛlɩziki ɛjaɖɛ taa, Fransɩ, Kanada, Ekosi Irlandɩ, Lugizamburgi, Caaama, Etazuni, Suwisi ajɛya taa yaa ɖɔɖɔ Paleyari tɛtʊ taa, peeɖe kɛna tɛtʊ ñabɩ ndʊ lɩm cɔ-tʊ kpɛɛ nɛ pɩta yɔ nɛ payaɣ-tʊ se Minɔrki.
fbyaqpyo4t9a8zlw1xqqsj7a78hxuz6
Hɔɔ
0
3428
14981
2021-06-29T08:43:20Z
Shalomjonas
154
Grossesse
14981
wikitext
text/x-wiki
Hɔɔ kɛna aliwaatʊ ndʊ halʊ yeki naʊ fenaɣ yɔ nɛ yɔ. Pɩkɛna alɩwaatʊ ndʊ abalʊ sɛzʊʊ tomnaɣ katʊ halʊ ñɩŋga nɛ pɛkpɛndɩ kʊɖʊm nɛ pɩpaɣzɩ labʊ nɖuu kɛ halʊ pɩɣa ŋgbaʊtaa yɔ. Halʊ hakʊʊ hɔɔ yɔ, ɛtalʊlɩ abalɩ pɩɣa ɛlʊlʊʊ halɩ pɩɣa.
Abalʊ nɛ halʊ pasʊʊ yaa pacakɩ lɛ, yee abalʊ tɛ sɛzʊʊ tɔmnaɣ ŋga kɛwɛ X yɔ ŋga ɛkatɩna halʊ ñɩŋga ŋga kaka wɛ X yɔ ɖɔɖɔ kɔyɔ, pɩlakɩ sɛzʊʊ tomnasi XX, peeɖe kɛ mbʊyɔ, halʊpɩɣa palʊlʊ ɛlɛ yee pɩkɛ abalʊ tɛɛ sɛzʊʊ tɔmnaɣ ŋga kɛwɛ Y yɔ ŋga ɛkatɩna halɩñɩŋga ŋga kɛwɛ X yɔ kɔyɔ, abalʊ pɩɣa palʊlʊ pɩtɛ alɩwaatʊ. Pɩwɩlʊ se halʊ pɩɣa yaa abalʊ pɩɣa palʊlʊ yɔ, fenasɩ naalɛ tɛŋ pʊcɔ nɛ pɩwɩlɩ se halʊ pɩɣa yaa abalʊ pɩɣa pakaɣ lʊlʊʊ. ALɩwaatʊ ndʊ sɛzʊʊ tomnaɣ lɛɛka katʊ lɛɛka yɔ, pɩkpaɣna mbʊ yɔ, hɔɔ sʊa nɛ kalakɩ fenasi nakʊ ɛlɛ kapɩɣa nɛ halʊ pɩzʊ ɛlʊlɩ. Hɔsɩ nasɩyɛ ɛɛtalʊʊ fenasi naakʊ yaa sɩɖɛʊ fenasi nakʊ yɔɔ ɛlɛ sɩtakɩlɩ ɖɔʊ. Siŋŋŋ taa lɛ, hɔɔ kɩpaŋga lakɩ kpɩtaŋ yaa kɔzɔɖɔnaa kpaɣ 37 Nɛ 41 pa-taa. Yee katatalɩ mbʊ yɔ, pɔtɔŋ se hɔɔ kɩdapɩpʊʊ nɛ yee pɩɖɛ pʊyɔɔ kɔyɔ, pɩkɛna hɔɔ kɩɖɛzaɣ.
Ɖakʊtanaa tɛ lʊlʊsʊʊ kpɛlɛkʊtʊ taa lɛ, hɔsɩ wɛ tɔm nabʊtozo taa. Kacalaɣ taa lɛ, hɔɔ ŋga kɛwɛna nɖuu kʊɖʊm yɔ. Peeɖe lɛ, pɩɣa kʊɖʊmaɣ palʊlʊʊ. Nabʊlɛ taa lɛ, hɔɔ ŋga kɛwɛna nɖuuna naalɛ yɔ. Peeɖe yɔ, ɖomaa kɛ palʊlʊʊ. Ɖomaa lʊlʊʊ wɛ nabʊlɛ. Kacalaɣ taa lɛ, yee abalʊ sɛzʊʊ tɔmnaɣ ɛkata halʊ ñɩŋga kʊɖʊmaɣ nɛ kɛtɛyɩ-kɛ nabʊlɛ kɔyɔ, nɖuuwaa lɩʊ abalaa ɖeke yaa yalaa ɖeke. Pɔtɔŋ se ɖomaa siŋŋŋ. Ɛlɛ alɩwaatʊ ndʊ abalʊ sɛzʊʊ tomnaɣ ɛpɩza nɛ ɛkatɩna halɩ ñɩnzɩ naalɛ kɔyɔ, peeɖe lɛ nɖuunaa naalɛ cakɩna. Pɩkɛʊ ɖomaa halʊ nɛ abalʊ. Pɩtɛkɛ ɖomaa siŋŋŋ kɛlɛ. .domaa nabay,i ñɛɖɛʊ talʊ naatozo yɔ yaa pɛɖɛʊ pʊyɔɔ.
Halʊ hakɩ hɔɔ lɛ e-lotu paɣlʊ kpoyu ɛlɛ pɩtɛkɛ e-lotu ɖeke ɛlɛ ɛ-laŋgɩyɛ nɛ ɛ-hɩla. Hɩla paɣlʊ mbʊ pʊyɔɔ yɔ hɔɔ tɛ alɩwaatʊ kɛ hɩla paɣzʊ lʊlʊʊ hɩlɩum mbʊ pɩɣa kamʊzɩ yɔ. Alɩwaatʊ ndʊ halʊ hakɩ hɔɔ yɔ, ɛ-hɩla nɔsɩ taa tasʊʊ paɣlʊʊ nɛ pipii kiɖikiɖi. Mbʊ pɩwɩlʊ ɖɔɖɔ yɔ, mbʊ lɛ se halʊ yeki naʊ fenaɣ nɛ tanamɩŋ tɛɛ ɛ-taa kpɛndʊ ɛzɩ ɛtɔ yɔ. Alɩwaatʊ ndʊ halʊ ɖou kamaɣ fɛyɩ nɛ ɛ-hɩla tasʊ paɣlʊ.
Keteŋga kpeekpe yɔɔ ɖomaa mba pakɩlɩ ɖɔʊ yɔ, pɛkpɛnda pɩya nakʊ nɛ Malɩ ɛjaɖɛ taa, Tɔmbʊkʊtʊ taa, halʊ nɔɔyʊ lʊla-wɛ. Halʊ ɛnʊ ɛhaɦ hɔɔ nɛ pana se ɖoma ɛkaɣ lʊlʊ lɛ, powona-i Kasablanka, Maɖɔkɩ ɛjaɖɛ taa se pɔcɔna ɛ-yɔɔ. Ɛɛwɛna kɔzɔɖɔna l oɖo nɛ hɔɔlʊ lɛ ɛlʊla-wɛ agoza fenaɣ kɩyakʊ 5 pɩnaɣ 2021.
iane06kniixd67fbw3dws8yf9wp7atk
Abalʊ
0
3429
14982
2021-06-29T08:46:05Z
Shalomjonas
154
Homme
14982
wikitext
text/x-wiki
Ɛyʊ kɛna kpɩnɛ nɖɩ nɖɩ ɖɩ-ñʊʊ taa lɔŋ yɔ, ɖɩyɔɔdʊ, ɖɩwɛna naŋgbanzɩ nɛ nesi nɛ ɖɩlakɩ tʊma ndɩ ndɩ yɔ. Abalʊ kɛna ɛyʊ weyi ɛwɛna abalitu yaa hɩnɛ kɛ ɛ-tɛɛ yɔ. Hɩɖɛ ɖɩnɛ paayaɣ-ɖɩ paa ɛyʊ weyi ɛwɛna hɩnɛ yɔ. Palʊlʊ pɩɣa ñɩɩɩ lɛ, payaɣ-ɩ se pɩɣa yaa pɩɣa peleɣa nɛ alɩwaatʊ ndʊ ɛɖɩɣna pɩʊ yɔ, ɛkɛ evebu. Evebutu tɛŋ lɛ, ɛsʊʊ abalaa taa kɛlɛ. Ɛlɛ payaʊ se abalʊ yɔ nabʊyʊ taa lɛ, payaɣ paacɔŋna se pɩɣa yaa sɔsɔ. Yɔɔdasɩ taa yem lɛ, abalʊ kɛna ɛyʊ weyi ɛwɛna hɩnɛ kɛ ɛ-tɛɛ yɔ nɛ ɛkɛ ɛyʊ sɔsɔ yɔ. Ɛyʊ weyi ɛkɛ abalʊ nɛ ɛtaatɩɩ tɛmda lɛɛzɩtʊ yɔ ɛkɛ evebʊ. Piyele ɛyʊ weyi ɛwɛna kodiye yaa halɩtʊ kɛ ɛ-tɛɛ yɔ, payaɣ-ɩ se halʊ yaa pɛlɔ yee ɛkɛ pɩɣa yɔ.
Keteŋga yɔɔ cɩnɛ paa wonuu ŋgʊ lɛ kɩsɩŋna kɩ-ɖɔntʊ nɛ mbʊ pɩwɛ kɩ-taa nɛ pɩwɛ lɛɛkʊ taa ɖɔɖɔ yɔ : tomnaɣ, hɔyɛ, hʊzʊŋ, lotu, ñamɩyɛ, hosaɣ, fitenim sɔsɔm, mɔɔ ñʊʊ, ninvela, ɛzɩma seetuu wɛɛ yɔ yaa wɛtʊ ndɩ ndɩ. Kpɛndʊ taa lɛ pɩma abalʊ ɛzɩma yɔ, pɩtɛkɛ mbʊ pɩma halʊ. Abalʊ kɩla halʊ paɣlɩka. Ɛlɛ hala nabayɩ kɩla abalaa kɛ paɣlʊ ɛlɛ patakɩlɩ-wɛ cɛyʊ. Abalaa wɛna toma wɛna yɔ akɩla halʊ ñɩna. Pɩha abalʊ hʊndʊ pʊɖɔɔ ɖɔɖɔ pɩkɩlɩ halʊ nɛ mbʊ pɩkɩlʊ naʊ kelee yɔ mbʊ lɛ tandʊ. Ɛlɛ, halʊ fezu ɖaɣlaa pɩkɩlɩ abalʊ ñɩŋgʊ.
Evebu paazʊ lɛɛzʊ se ɛpɩzʊ abalʊ lɛ, tandʊ paazʊ ñɔʊ e-ndoma yɔɔ, ɛ-tamaɣ tɛɛ nɛ ɛ-abalɩtʊ yɔɔ nɛ ɛ-hamɩŋ tɛɛ ; ɛ-nandasɩ nɛ ɛ-naataŋ walʊʊ ; ɛ-laŋgɩyɛ nɛ ɛ-handala walʊʊ ; e-ninvela kpeetu ; ɛ-mɔɔ tasɩ cɛyʊ ; e-liu tɛɛ tilu nɛ ɛ-tasʊ holu nɛ ɛpaɣlɩ camɩyɛ ; ɛ-naŋgbanzɩ ɖaalʊ pɩkɩlɩ ɛ-yo nɛ ɛtɔkɩ tɔɔnaɣ kamaɣ fɛyɩ. Abalʊ nɛ halʊ pasʊʊ yaa pacakɩ lɛ, yee abalʊ tɛ sɛzʊʊ tɔmnaɣ ŋga kɛwɛ X yɔ ŋga ɛkatɩna halʊ ñɩŋga ŋga kaka wɛ X yɔ ɖɔɖɔ kɔyɔ, pɩlakɩ sɛzʊʊ tomnasi XX, peeɖe kɛ mbʊyɔ, halʊpɩɣa palʊlʊ ɛlɛ yee pɩkɛ abalʊ tɛɛ sɛzʊʊ tɔmnaɣ ŋga kɛwɛ Y yɔ ŋga ɛkatɩna halɩñɩŋga ŋga kɛwɛ X yɔ kɔyɔ, abalʊ pɩɣa palʊlʊ pɩtɛ alɩwaatʊ. ALɩwaatʊ ndʊ sɛzʊʊ tomnaɣ lɛɛka katʊ lɛɛka yɔ, pɩkpaɣna mbʊ yɔ, hɔɔ sʊa nɛ kɑlakɩ fenasi nakʊ ɛlɛ kapɩɣa nɛ halʊ pɩzʊ ɛlʊlɩ. Hɔsɩ nasɩyɛ ɖɛwʊ fenasi nakʊ yɔɔ ɛlɛ sɩtakɩlɩ ɖɔʊ.
8imaz1mlxg0vum1jxcmrob1lwha5gz3
Kiwi
0
3430
14983
2021-06-29T08:48:32Z
Shalomjonas
154
Kiwi
14983
wikitext
text/x-wiki
Kiwi kɛna tɩʊ nakʊyʊ piye nɛ awɛ ndɩ ndɩ. Kiwina lɩna Siini ɛjaɖɛ taa, tɛtʊ ndʊ payaɣ-tʊ se Cankisi yɔ tɩ-taa. Kiwina lakɩ ɖɔɖɔ ɖenɖe wɩsɩ ñakɩ camɩyɛ yɔ, pikɩlɩna pʊŋ taa. Kiwi piye pʊʊ lɛ, ɖɩwɛʊ leleŋ kɔŋgɔ ɛlɛ ɖɩ-taa wɛ ñɩmɩŋ sɛɛyɛɛ. Kiwi tomnaɣ wɛ tɩŋ hatʊ sɛmɩŋ yaa nabʊyʊ taa lɛ kɩwɛna sʊtʊ sɛmɩŋ. Nabʊyʊ taa lɛ kɩsɛ caʊʊ nɛ ɖɩ-yɔɔ nɛ koonim wiii. Pee ana a-taa nɛ pee cikpema ñɩɩɩ ñɩɩɩ nɛ akɛ kɩkpɛda kiɖi kiɖi, pɔtɔkɔyɛ-yɛ. Kiwi taa nɛ wezu amini yaa anaɣm sakɩyɛ ɛzɩ : anaɣm C, K nɛ B9. Kɩwɛna ɖɔɖɔ kuwivri nɛ potasɩyɔm.
Siini ɛjaɖ taa keesi maɖaa, ɛzɩ kacalaɣ pɩnzɩ kudoku yɔ nɛ palʊlɩ Yesu yɔ, paatɛma kiwi kʊnɛ kʊ-tɔm. Kiwi wɛ Akitinidiya pɩlʊ taa nɛ pɩlʊ ŋgʊ pɔñɔkaa nɛ pɔtɔŋ se kɩñɔʊ tɛtʊ nikaɣ ñɩndʊ taa nɛ ki-pilinzi wɛ camɩyɛ yɔlɩɩɩ nɛ ki-pee ñɛwɛ kajʊka kɩnɛ kɩ-hɛtʊ. Takayaɣ nakayɩ kɛ pama ɖooo pɩnzɩ mɩnɩŋ naatozo pʊcɔ palʊlʊ Yesu nɛ payaa-kɛ Er Ya, pɔyɔɔdʊ ka-taa se Akitinidiya kɛ kɔyɛ nɖɩ ɖɩwaɣ pɔtʊ kʊdɔŋ yɔ nɛ pakpakʊ kɩ-cɩyɩm maɣmaɣ nɛ pɩsɩŋna nɛ palakɩ takayɩsɩ hatʊ. Piyele tɩʊ maɣmaɣ kɛna tɩʊ ŋgʊ papɩzʊ pɔsɔ-kʊ ɛzɩ mbʊ pacanʊna yɔ mbʊ pʊyɔɔ yɔ kɩlʊlʊ pee wena yɔ, awɛ ɖeu kɛ cɔnaʊ taa.
Papaɣzʊ Akitinidiya hayʊ yɔ, pɩɩkɛna Siini ɛjaɖɛ taa ɖenɖe payaɣ se Yaŋsɩ Yaŋ yɔ kɛ pɩnzɩ 1200 waa taa. Ɛsɔsɛtʊ layʊ weyi payaɣ-ɩ se Chéron d'Incarville nɛ ɛkɛ Fransɩ tʊ yɔ ɛnʊ paɣzɩna kiwi tɔm kɛtʊ camɩyɛ ɖooo pɩnzɩ 1740 nɛ 1757 sɩ-taa. Mbʊ pʊyɔɔ yɔ ɛɛcaɣ Pekɩŋ tɛtʊ taa pɩnzɩ hiu nɛ lʊbɛ. Ɛcɔnaa lɛ, kiwi kɔnɔwaɣ pɔsɩ nɔsɩ yem ɛzɩ hiyajasɩ yɔ ɛlɛ Siini t.aa ɛyaa koyaɣ nɛ pasaŋ pee ana ɖɔɖɔ. Pɩnzɩ 1843 nɛ 1845 taa lɛ Fransɩ tʊ, Robert Fortune wona kiwi pee kɛ Fransɩ ɛjaɖɛ taa. Pʊwayɩ lɛ pɩnaɣ 1899 kɛ Ernest Henry Wilson ñowona kiwi pee lɛɛna Erɔpʊ taa nɛ alʊlʊ camɩyɛ ɖɔɖɔ. Pʊwayɩ yɔ pee ana atalɩ Etazuni pɩnzɩ mɩnɩŋ XIX taa. Kpaɣ ɛzɩ pɩlakʊ mbʊ yɔ, ajɛya ǹɩnaɣ kiwi lɛ, pañɩnaɣ se tɩŋ ɩnʊ ɛwɛɛ mbʊ nɛ pɔcɔŋna. Pɩɩkɛna acana tɩʊ.
o0d5ur22zjl0kamvnuzbzb61c1ptoiw
Anasayɩ-kpaakpɛyɛ
0
3431
14984
2021-06-29T08:56:27Z
Shalomjonas
154
Noix de coco
14984
wikitext
text/x-wiki
Ansayi-kpaakpɛyɛ kɛna pɔʊ ŋgʊ payaɣ-kʊ anasayɩ-kpaakpɛyɛ tɩʊ yɔ ki-piye. Tɩʊ kʊnɛ kɩpɩzʊ kɩpaɣzɩ lʊlʊ alɩwaatʊ ndʊ pɔʊ talʊ ɛzɩ mɛta kʊɖʊmʊ yɔ. Anasayɩ-kpaakpɛyɛ wɛ kʊlʊŋgʊlʊ yaa nabʊyʊ taa lɛ, ɖɩwɛʊ lɔɔɔ nɛ ɖɩpɩzʊ ɖɩtalɩ sentimɛtana ɛzɩ 30 yɔ. Anasayɩ-kpaakpɛyɛ tomnaɣ yɔɔ wɛ lozolozo nɛ ɖɩwɛna tɩŋ hatʊ tomnaɣ sɛmɩŋ yaa leemu tomnaɣ sɛmɩŋ kɛ alɩwaatʊ ndʊ piye nɖɩ ɖɩtaabɩta yɔ. Ɖɩkɔŋ ɖɩpɩɩ camɩyɛ lɛ Anasayɩ-kpaakpɛyɛ tomnaɣ wɛ caʊʊ ɛzɩ pakpakʊ tɔlɩm kɩkpɛdɩm nɛ pesidu kɩsɛmɩŋ taa yɔ. Pɔcɔ nɛ pɔtɔɔ-ɖɩ lɛ, pɛcɛsʊ-ɖɩ.
Ɖɩ-yɔɔ hʊndʊ ndʊ tɩwɛ lila caɖɩɩ caɖɩɩ nɛ palakɩna hʊndʊ ndʊ kɛ ɖɩyalɩm. Pɛcɛsʊ kpaakpɛyɛ lɛ pɩkazʊ pɔɔyʊ nakʊyʊ kʊlʊŋgʊlʊ ɛzɩ yaɖɛ yɔ ɛlɛ kɩwɛ ɖoŋ kaŋkaŋ ɛzɩ kaaʊ yɔ. Pɔyɔkʊ-kʊ lɛ palɩɣ piye nandʊ yɔɔ. Pi-taa nandʊ ndʊ tɩ-yɔɔ wɛ caʊʊ tɩyɛ ɛlɛ pɩkazʊ yɔ pʊhʊlʊma layɩ layɩ nɛ nandʊ ndʊ pɔtɔkɩ. Nandʊ ndʊ tɩwɛ kʊlʊŋgʊlʊ ɛzɩ yaɖɛ yɔ nɛ tɩwɛna pɔʊ kɛ hɛkʊ taa nɛ peeɖe kpaakpɛyɛ taa lɩm cakɩ. Nandʊ nɛ tɩ-tɛ nandʊ ndʊ tɩwɛ leleŋ kɔŋŋgɔ. Malɛzi kɛ kɛ Anasayɩ-kpaakpɛyɛ lɩnaa nɛ pɩwayɩ yɔ papaɣza a-haɖaʊ kɛ ajɛya lɛɛna taa.
Ɛlɛ Pɩɩlʊlʊ lɛ Anasayɩ-kpaakpɛyɛ wɛʊ tokasi ndɩ ndɩ yɔɔ nɛ toka kʊɖʊmaɣ yɔɔ ɖɔʊ sakɩyɛ. Ɛndonezi, Filipini nɛ Ɛndɩ ajɛya taa pakɩlʊ Anasayɩ-kpaakpɛyɛ hayʊ. Ajɛya anɛ anaatozo ahayʊ ɛzɩ kpaakpa 70 yɔ kɛ mɩnɩʊ yɔɔ keteŋa kpeekpe hayʊ mbʊ yɔ. Anasayɩ-kpaakpɛyɛ wɛ pɔŋ pɩlʊ taa nɛ tɩʊ ɖaalʊ ɖaŋ ɖaŋ, kʊ-yɔɔ loza. Anasayɩ-kpaakpɛyɛ tɩʊ pɩzʊ kɩɖaalɩ kɩtalɩ mɛtananɛɛlɛ nɛ kagbanzɩ (25). Pɔʊ yɔɔ nɛ hatʊ ñɔɔɔ ɛzɩ kalɩhʊndʊ yɔ nɛ hatʊ ŋdʊ tɩwɩlʊ lɛ tɩtɔlɩ tɩ-tɩ yɔɔ. Hatʊ ndʊ tɩwɛ ɖoŋ nɛ palɩ-tʊ nɛ pɩzaŋ.
Tɩtawɩlɩta kɔyɔ tɩ-sɛmɩŋ wɛ ɛzɩ tɩŋ hatʊ tmonasɩ yɔ ɛlɛ tɩpazʊ wɩlʊ lɛ, tɩsɛʊ ɛzɩ sʊtʊ lɩm yɔ. Ɛzɩ paa tɩʊ ŋgʊ lɛ ki-piye yɔ, anasayɩ-kpaakpɛyɛ pɩʊ nɛ ɖɩwɩlɩ camɩyɛ pɔcɔ pafɩɩ-ɖɩ nɛ ɖɩñɔʊ wayɩ lɛ pɔsɔʊ-ɖɩ. Ɖenɖe anasayɩ-kpaakpa kɩlɩʊ labʊ yɔ, peeɖe lɛ kidiiliŋ yaa teŋgunaa nɔsɩ kpɛɛ kpɛɛ yaa ɖenɖe lɩm nɛ nikaɣ pɛwɛ tam yɔ. Anasayɩ-kpaakpɛyɛ kpɛɛkpɛ lakɩ ɛzɩ fenasɩ naaza yaa hiu yɔ pʊcɔ ɖɩñɔ. Pɔsɔʊ-ɖɩ lɛ, ɖɩlakɩ ɛzɩ pɩnzɩ 5 yaa 6 yɔ lɛ ɖɩpaɣzʊ lʊlʊ.
b7zls1aofgor7qna21prosmjp79tnec
Olivi
0
3432
14985
2021-06-29T08:57:38Z
Shalomjonas
154
Olive
14985
wikitext
text/x-wiki
Olivi kɛna tɩʊ sɔzɩŋ ñɩŋgʊ nakʊyʊ pee. Mediteranee taa kɛ olivi lɩnaa. Haɖaʊ nɛ tɩŋ sɔʊ tʊmɩyɛ taa lɛ, olivi wɛ pɩlɩʊ ŋgʊ kɩ-taa tɩŋ pee wena awɛna mʊtʊ yɔ yaa wena a-taa pee tapaɣlɩ yɔ. Olivi tɔnʊʊ wɛ lɛfɩɩɩ nɛ piye kʊɖʊmɖɩyɛ wɛna pɩ-taa. Pee wena atapɩta yɔ, a-tomnaɣ wɛna hatʊ lɩm sɛmɩŋ ɛlɛ akɔŋ se apʊwa lɛ, apɩsʊ kpɛdɩŋ sɛmɩŋ. Papaɣzʊ olivi pee kpɛʊ yaa koyu kɛ aloma fenaɣ nɛ saŋgayɩŋ fenaɣ taa kɛ tɛtʊ putuuɖe nɛ hayʊ kiŋ.
Siini ɛjaɖɛ taa olivi nakʊyʊ wɛɛ ɖɔɖɔ nɛ pokoyu-kʊ ɛzɩ pɔm pee yɔ nɛ payaɣ olivi pee lɛ, pɩñazʊ-wɛ ɛzɩ pa-ñɩna tɔm pɔyɔɔdʊ yɔ. Pɩtɛkɛ nʊm ɖeke palakɩna olivi, ɛlɛ papɩzʊ pɔtɔɔ yem ɛlɛ pɩwɛɛ se pɔñɔɔzɩ pee ana camɩyɛ pʊcɔ. mbʊ pʊyɔɔ yɔ pee ana awɛ ñaŋ. Ɛlɛ kacalaɣ taa payayʊ olivi yɔ nʊm kɛ palakɩ. Pɩnzɩ mɩnɩŋ naatozo pʊcɔ palʊlʊ Yesu lɛ, nɔɔyʊ kaatɛma olivi tɔm yɔɔdʊ alɩwaatʊ ndʊ ɛnɩnaɣ nʊm sʊzɩŋ nɩmbʊ yɔ. Ɛnʊ lɛ Théophraste nɛ ɛyɔɔda se nʊm mbʊ ɛnaɣ nɛ ɛnɩʊ pʊ’sɔzɩŋ kɛ mbʊ yɔ, pɩlɩna olivi taa.
Olivi tɩŋ paɣla pazɩ nɛ kʊlʊlʊ lɛ pee wɛ comcom. Olivi pee pʊʊ nɛ paakoyu pee ana lɛ, popou kabasɩ kɛ tɩʊ tɛ nɛ ɛyʊ kpaɣ tɩʊ nɛ ekoyu, ɛñamsʊ yaa ekoyu nɛ ɖaʊ nɛ pʊtɔlʊ kabasɩ yɔɔ tata. Papɩsʊ pɔbɔ kabasɩ kɛ tataa lɛ pokoyi nɛ ɖaʊ yaa ɛzɩ ñɩɣɩyʊ ŋgʊ kɩñamsʊ tɩʊ nɛ pee tɔʊ yʊʊ yʊʊ kɛ kabasɩ yɔɔ tataa. Papaɣzʊ olivi pee wena pɔtɔkɩ-yɛ koyu kɛ kpaɣ salaŋ fenaɣ pɩkɔɔ pɩsɩɩona saŋgayɩŋ fenaɣ taa. Pɩkazɩ olivɩ pee wena palakɩna nʊm yɔ, kamɩŋ fenaɣ nɛ lɛlaɣ fenaɣ taa pokoyu olivi ŋgʊ.
Paalɩzʊ nʊm mbʊlɛ pɩkɩlɩ wewe se pɩkɛna evemiye nɖɩ pokoyu pee ana pɩkɛ mbʊ yɔ sɔnzo wɛɛkʊ-yɛ yaa akɩlʊ ñɩŋʊ. Olivi pee wɛ ndɩ ndi :
Kɩsɛma wɛ, kɩkpɛda yaa yuulee ñɩna wɛ ɖɔɖɔ, naayɛ wɛ ɛlɛ asida nɛ awɛ cɔɖʊcɔɖʊ kɩkpɛdɩm yaa yuulee, kʊlʊmʊ nɛ pee lɛɛna wɛ ɛzɩ sʊtʊ lɩm yɔ.
dpp6e1100d5y4yivazzcfsfkck0pios
Pasitisi
0
3433
15690
14986
2022-01-12T18:19:01Z
Gnangbade
58
photos
15690
wikitext
text/x-wiki
[[File:Pastis marseillais persienne4 pastis made in marseille pastis made in france.jpg|thumb|Pastis marseillais persienne4 pastis made in marseille pastis made in france]]
Pasɩtɩsɩ sʊlʊm kɛna sʊlʊm ɖoŋ nɩmbʊ nabʊyʊ mbʊ paca pɩ-taa kɛ sʊlʊm kɩbɩpɩm yɔ. Tɩʊ nakʊyʊ pakpakʊ palɩzɩ kɩ-lɩm nɛ pañɩŋ nɛ pasaa sʊlʊm mbʊ. [[Fransɩɩ|Fransɩ]] ɛjaɖɛ taa kɛ pɛlɛɣ sʊlʊm pʊnɛ saʊ pɩnzɩ mɩnɩŋ XX taa lɩɣaɣ lɛ. Pasɩtɩsɩ wɛ sʊlʊm ɖoŋ ñɩmbʊ pɩlɩʊ taa nɛ pamazɩ pʊ-ɖoŋ kɔyɔ pɩwɛ ɛzɩ 40 nɛ 45 pɛ-hɛkʊ taa. Pɩtasɩ ɖɔɖɔ lɛ, pɩkɛna sʊlʊm mbʊ pɩhaɣ ñɔɔsɩ kpem yɔ. Pʊcɔ ɛyʊ ñɔɔ-pʊ lɛ, pɩpɔzʊ-ɩ se ɛwɛɛna tɔɔnaɣ ɛcɔlɔ. Pasaɣʊ sʊlʊm sɔsɔm pʊnɛ yɔ, pesidu tɩŋ ndɩ ndɩ ɛzɩ tɩŋ weyi ɩwɛna sɔzɩŋ camɩŋ yɔ nɛ weyi ɩwɛ ñɩmɩŋ yɔ. Pasɩtɩsɩ sɛmɩŋ wɛ ɛzɩ sʊtʊ lɩm yɔ nɛ kɩtɛ sɔzɩŋ wɛna tɩʊ ŋgʊ payaɣ-kʊ se anisi yɔ.
[[File:Pastis Ricard Bottle.jpg|thumb|Pastis Ricard Bottle]]
[[Eerɔpʋ tɛtʋ wandamm|Erɔpʊ]] tɛtʊ taa sʊlʊm saʊ paatʊ taa lɛ, pasɩtɩsɩ lɩna sʊlʊm sʊsɔm ɖʊʊ kɛ tɩŋ nɩɩyɛ taa. Tɩŋ ɩnʊ ɩ-taa kɔyɔ anisi nɛ fenuwiyi yaa tɩŋ weyi ɩwɛna pɩtɛ sɔzɩŋ yɔ. tɩŋ ɩnʊ ɩ-tɛ sɔzɩŋ lɩzʊ wɛ tɔm nabʊtozo taa. Kacalaɣ taa lɛ, papɩsʊ pakpaɣ tɩŋ weyi palakɩna sʊlʊm sɔsʊm pʊnɛ yɔ nɛ paɖʊ lɩm taa pileɖi nɛ tɩŋ ɩnʊ ɩ-lɩm lɩɩ. Nabʊlɛ taa lɛ, papɩzʊ pakpaɣ tɩŋ ɩnʊ nɛ patɩsɩ yaa pasɩɩ ɖenɖe pusoŋga yɔ nɛ ɩ-lɩm catɩ camɩyɛ. Naputozo taa lɛ papɩzʊ ɖɔɖɔ pakpaɣ tɩŋ nɩɩyɛ kɛ yem nɛ palɩzɩ ɩ-lɩm nɛ pesidina tɩʊ ŋgʊ paya-kʊ se anisi yɔ.
Pasitisi taa paɖʊ sikiɖi ɛlɛ pʊpɔza se lita kʊɖʊmʊ taa lɛ, sikiɖi ɛtaatalɩ kɩɖamʊʊ mɩnɩʊ (pɩtaatalɩ 100 g/l.). Pasitisi sɛmɩŋ wɛʊ ɛzɩ sʊtʊ lɩm yɔ, pɩlɩna ɛzɩma palɩza sikiɖi taa lɩm payɩ nɛ poɖoŋ-kʊ nɛ kɩla ñaɣʊ yɔɔ yɔ. Ɛzɩma kañaɣ mbʊ yɔ, mbʊ yekina nɛ kɩsɛɛ ɛzɩ sʊtʊ lɩm yɔ. Pasaɣ pasitisinaa nabayɩ nɛ paaɖʊ pa-taa kɛ sɛmɩŋ nɩɩyɛ nɛ pasitisinaa mba pɛkɛʊ kʊʊlʊmaa. Nabayɩ ñɛwɛ yuulee ɛzɩ ɛsɔtaa mɩntʊ yɔ. Mba palɩzɩ sʊlʊm sɔsɔm pʊnɛ yɔ pataa kɔyɔ Germain nɛ Janot. Pasitisi naaʊ mbʊ yɔ, pʊtɔpɔzɩ se papɩɩ-kʊ nɛ kɩ-kpalaba taa nɛ pɔñɔɔ-kʊ. Pʊwɛɛ se paca kɩ-taa lɩm pazɩ nɛ pʊcɔ pɔñɔɔ-kʊ.
nqhw1nnvf7a0ejlnzry242fi1op1kij
Sɔndʊ
0
3434
14987
2021-06-29T09:04:35Z
Shalomjonas
154
Placenta
14987
wikitext
text/x-wiki
Sɔndʊ kɛnɛ looka ŋga kataŋ nɖuu nɛ kɔ-ɖoo pɛ-hɛkʊ taa yɔ. Sɔndʊ ndʊ tɩkɛna mayaɣ ŋga halʊ nɛ ɛ-pʊya pɛɖɛzʊ ɖama mbʊ pɩwɛ pɛ-hɛkʊ taa yɔ. Kpaɣna hɔɔ nɛ pɩkɔɔ pɩsɩɩna se nɖuu pɩɣwa yɔ, sɔndʊ ndʊ haɣna kiliuzonuu ŋgaʊ mbʊ pupɔzʊ-kʊ yɔ : lɩm, tɔɔnaɣ, tiyɔkɩsizɛɛnɩ nɛ anaɣm ndɩ ndɩ mbʊ pɩwɛna nɖuu kɛ kɩjɛyʊu se ɛpaɣlɩ yɔ. Sɔndʊ ndʊ, ndʊ ɖɩlɩɣzʊna tiyɔkɩsidi te kaɖɩbɔnɩ, hɩm yaa pɩndʊ nɛ piwolo pɩkpɛndɩ halʊ ñɩndʊ taa. Sɔndʊ kʊɖʊmtʊ ndʊ tɩlʊlʊuna mbʊ pɩcalʊ nɖuu ɛnʊ nɛ ɛkɔɔ ɛpɩɩ yɔ.
Tɛtɛkpɩna wena alʊlʊʊ kʊlʊlʊ yɔ, ana awɛŋna sɔndʊ. Tɛtɛ kpɩna wena aɖʊʊ yala nɛ aalʊlʊʊ kʊlʊlʊ yɔ, afɛyɩna sɔŋdʊ. Ɖooo kiɖe tɛɛ lɛ, yalaa paa kpɩnɛ ŋdɩ lɛ, ɖɩɖʊwaɣ pɩkɔɔ pɩsɩɩna alɩwaatʊ ndʊ kʊdɔŋ nakʊyʊ kpa kpɩna ana nɛ ɛyaa panɛ yɔ. Kʊdɔŋ ŋgʊ kɩlɩʊ yɔ pɩnzɩ ɛgbɔŋ 150 kɔyɔ. Kʊdɔŋ kʊnɛ kɩ-tɛ sonzooye sʊna ɛyʊ yaa kpɩna ɖɛzʊʊ mayaɣ taa nɛ pɩlakɩ se sɔ ndʊ wɛɛ. Sonzooye ɖinɛ, ɖi-taa anaɣm yebina pɩlʊlʊʊ nabʊyʊ nɛ pɩtaŋ kpɩnɛ halɩ ñɩnɖɛ nɛ ɖɩ-tɛ nɖuu.
Sɔndʊ wɛ kpɩna wena awɛna hɩlmɑ se alʊlaa piya mʊzʊʊ yɔ. Sondʊ wazaɣ ɛɛsɩʊna ɖenɖe tɩtaŋ nɖuu nbɛ kʊ-ɖoo yɔ ɖeke ɛlɛ kɩ-wazasɩ ɖɔ sakɩyɛ :
• Sɔndʊ calɩɣna nɖuu kɛ lɩm mbʊ pɩwɛna-ɩ kɛdɛɖaɣ yɔ, sikiɖi nɛ tɔnʊʊ taa ñɩm sakɩyɛ.
• Sɔndʊ kɛna lɔɔʊ ŋgʊ kɩ-taa heelim tɩŋgʊna nɛ pɩtalɩ kiliuzonuu yɔ. Ndʊ kɛŋna nɖuu hʊzɔŋ ɛlɛ kɩtatalɩ wɩzɩnaʊ sɔsɔ hʊzɔŋ maɣmaɣ.
• Sɔndʊ lɩzʊ kʊzɔɔtʊ tɩŋa kɛ nɖuu taa. Tɩ-taa kɛ tiyɔkɩsidi tɛ kaɖɩbɔnɩ nɛ asʊlʊma lɛɛna tɩŋgʊna nɛ pʊsʊʊ ɖoyo calɩm fusi taa, hɩm taa yaa soŋgaɣ taa nɛ pɩlɩɩ nɛ awayɩ. Sɔndʊ lʊlʊʊ tɩmaɣmaɣ kɛ lɩm mbʊ pɩsɩŋna pɩɣa ɖɩcaɣyɛ nɛ ka-nɔmɔʊ yɔ se pɩwɛɛ camɩyɛ tɔnɩɩɩ nɛ pɩtaacɛyɩ-ɩ nɛ pɩɩkɔɔ pɩtalɩ lʊlʊʊ wiye ɖɔɖɔ lɛ, pɩtaalakaɖɛ.
• Sɔndʊ lʊkɩna kʊdɔmɩŋ sakɩyɛ weyi ɖoyo wɛna yɔ. Tɩɖaŋgʊ-ɩ se ɩtaatalɩ nɖuu nɛ eyeki ɖoyo wɛna yɔɔ kandʊ mbʊ ndɩ ndɩ yɔ nɛ pɩsʊʊ nɖuu ɛnʊ ɛ-taa sepɩtɩɩlʊkɩna kʊdɔmɩŋ.
iulx4bnwaet5gqjs7ptyn9gr35jtfgc
Pɔm
0
3435
15713
14988
2022-01-13T18:12:21Z
Gnangbade
58
link
15713
wikitext
text/x-wiki
Pɔm kɛna tɩʊ piye naɖɩyɛ nɛ pɔtɔkɩ-ɖɩ. Pɔm tɩʊ lʊlʊʊna pɔm pee. Pɔm tɩŋ haɖaʊ paɣzɩna [[Aazii tɛtʋ wandamm|Azii]] hɛkʊ nɛ hɛkʊ taa ɖooo lɔŋ taa, ɛlɛ lɛɛlɛɛ pahayʊ pɔmna kɛ keteŋga ajɛya sakɩyɛ taa. Pɩnzɩ kudokiŋ kudokiŋ kɔyɔ papaɣzʊ pɔm tɩŋ haɖaʊ kɛ Azii nɛ [[Eerɔpʋ tɛtʋ wandamm|Erɔpʊ]] ajɛya taa yɔ nɛ pʊkɔm se pahayʊ-ɩ kɛ [[Amerika nɛ hayi tɛtʋ wandamm|Amerika nɛ hayʊ kiŋ]] yɔ, pɩlɩna Erɔpʊ taa mba paacaɣ Amerika tɛtʊ ndʊ tɩ-taa nɛ pakpacayʊ tɩ-taa ɛyaa yɔ. Pɔmna wɛna wazaɣ sɔsɔɣa nakayɩ kɛ ɛsakuliye yaa sɔnzɩ sakɩyɛ taa.
Pɔmna paɣlʊ camɩyɛ yee pɩkɛ pɔm pee maɣmaɣ kɛ poɖuwa kɔyɔ. Ɛlɛ alɩwaatʊ ndʊ pilinzi pɛsɛtʊ nɛ patamna tɩn kɩpɩŋ yɔ, pee ɛkɩlʊ paɣlʊ. Pɔmna wɛ ndɩ ndɩ nɛ ɩ-tɛ pɩlɩŋ pɩzʊ pɩtalɩ ɛzɩ huwa 7 500 yɔ. Payayʊ pɔmna yɔ pɩwɛ ndɩ ndɩ. Papɩzʊ pɔtɔɔna lɛŋ yaa patɩzɩ ɛzɩ patɩzʊ kamɩyɛ yɔ pʊcɔ pɔtɔɔ yaa ɖɔɖɔ papɩzʊ palɩzɩ pɔmna mba pa-lɩm nɛ palabɩna sʊlʊm. Pɩ-tɛ sʊlʊm wɛ ɖeu ɖɔɖɔ kamaɣ fɛyɩ. Sonzo sakɩyɛ sɔɔla pɔm tɩŋ tɔɔʊ nɛ pʊwɛ se haɖʊ ɛcɔna tɩŋ yɔɔ camyɛ. Pɩnaɣ 2010 taa palɩ pɔm tɩŋ nakʊyʊ ɖɔŋtʊ yɔɔ nɛ kʊkʊ pakpakʊ nɛ palʊkɩna sonzo wena atɔkɩ pɔmna yɔ. Pɩnaɣ 2018 taa lɛ, pahayɩ pɔmna ɛzɩ tɔɔnɩna ɛkpɔŋ 86 yɔ nɛ [[Siini]] ɖeke ɛjaɖɛ hayɩ ɛzɩ hɔɔlʊ kpem yɔ.
Kacalaɣ taa ɖenɖe hɩɖɛ ɖɩnɛ ɖɩlɩnaa yɔ, pɩɩkɛna ɖooo pɩnaɣ 1100 taa nɛ pɩɩkɛna Roland wendu taa kɛ hɩɖɛ ɖɩnɛ ɖɩlɩwa. [[Afrɩka tɛtʋ wandamm|Afrika]] ajɛya sakɩyɛ wena a-taa pɔyɔɔdʊ [[Fransɩɩ kʊnʊŋ|fransɩ kʊnɔŋ]] yɔ, a-taa lɛ payayaɣ pɔm kʊnɛ lɛ, pakpakʊ ɛzɩ pɔmna mba pahayʊ-wɛ ɛzɩ hɛɛ yɔ nɛ yee pɔsɔɔla se payaa pɔm nɛ ɛyʊ tɩlɩ se pɩkɛna tɩʊ pee kɔyɔ, pɔsɔzʊ se pɔm pee yaa Fransɩ pɔm. Pɔm tɩŋ weyi pahayʊ yɔ, ɩ-tɛ kʊkʊyɩmɩŋ taa wɛ ɛzɩ kpaɣ mɛtana 2 pɩsɩɩna ɛzɩ 4,5 yɔ. Ɛlɛ pɔmna mba pɛwɛ ñɩtʊ taa yem yɔ, paba talɩʊ mɛtana ɛzɩ nakʊn yɔ. Pɔm wɛ ɖeu kamaɣ fɛyɩ. pɩwɛɛ se paa anɩ ɛñaɣ pana nɛ ɛtɔɔ-kʊ yaa ɛñɔɔ kʊ-sʊlʊm mbʊ pʊyɔɔ yɔ kɩ-taa nɛ wezu amini yaa tɔɔnaɣ taa anaɣm mbʊ payaɣ se A, B1, B3, B5, B6, B9, C, E nɛ K yɔ.
ltce3cpm1m73nkbpoqukfk09dooq3c1
Lʊlʊʊ
0
3436
14989
2021-06-29T09:07:47Z
Shalomjonas
154
Reproduction
14989
wikitext
text/x-wiki
Wezuu kpɛlɛkʊʊ tɔm taa lɛ, lʊlʊʊ kɛna lakasɩ nzɩ sɩ-yɔɔ pɩtɩŋʊna se mbʊ pifezuu yɔ pɩlɛɛzɩ pi-lone taa. Lʊlʊʊ pɩzʊ pɩwɛɛ awayɩ yem nɛ pɩtɛkɛ ɖenɖe pɩ-tɛ wonu kaawɛɛ yɔ. Pɩkɛna wɛtʊ ndʊ tɩ-yɔɔ pɩtɩŋgʊna nɛ puɖuu weziŋ nɔɔŋ yɔ. Ñɩnɩyaa nabayɩ cɔlɔ lɛ, pɔyɔɔdʊ lʊlʊʊ tɔm kɔyɔ, pɩtataana tɩŋ, pɩkɛna tɛtɛ wondu yaa ɛyaa tɔm. Ŋgʊ pɩtɛkɛ tɛtɛ kpɩna yaa ɛyaa ɖeke hʊkʊʊna. Lɛɛzɩtʊ ndɩ ndɩ ndʊ tɩwɛɛ yɔ, tɩwɩlʊ se ɛyaa, tɛtɛ k̂pɩna yaa tɛtɛ wondu, lɩm taa ñɩna ̀nɛ ɛsɔtaa ñɩna, laŋ nɛ ɩ-taa wondu ndɩ ndɩ hukuu yɔ, pɩwɛ ndɩ ndɩ.
Lʊlʊʊ wɛ nabʊlɛ taa. Kacalaɣ lɛ, wonu abalɩ ñɩŋgʊ nɛ halɩ ñɩŋgʊ pasʊʊ yaa pakpaɣ ɖama nɛ sɛzʊʊ tomnaɣ abalɩ ñɩŋga katɩ halɩ ñɩŋga nɛ pɛkpɛndɩ kʊɖʊm. Nabʊlɛ ñɩmbʊ kɛlɛ huu mbʊ pɩlakɩ nɛ pɩtɛkɛ sɛzʊʊ tomnaɣ nakɩyɩ katʊ nɛ lɛɛka yɔ. Pʊpɩu taa lɛ, hɛtʊ ɖeke kɛ heelim kpakʊ nɛ pʊtɔlʊ lɛɛtʊ yɔɔ. Cɩnɛ tɩʊ ŋgʊ kʊñɔʊ lɛɛkʊ lone taa yɔ, nabʊyʊ taa paawɛʊ kɩmaŋ.
Tɛtɛ kpɩna hʊʊ taa wɛ ndɩ ndɩ. Mukuliŋ naaʊ mbʊ yɔ, ɩ-taa halʊ yaa abalʊ fɛyɩ. Paa mukuluu ŋgʊ lɛ kɩwɛna sɛzʊʊ tomnasi nzɩ sɩ-naalɛ : abalɩ ñɩŋga nɛ halɩ ñɩŋga. Mukuliŋ kpaɣ ɖama lɛ, ɩnaalɛ ɩɖʊʊ hala. Tɛtɛ wonuu nakʊyʊ wɛna payaɣ-kʊ se fazim nɛ kɩ-tɛ huu wɛ ndɩ. Abalʊ ñɩŋgʊ nɛ halɩ ñɩŋgʊ pakpaɣ ɖama lɛ, abalʊ sɛzʊʊ tomnaɣ katɩɣ halʊ ñɩŋgʊ nɛ pɛkpɛndɩ kʊɖʊm nɛ hala kɔ nɛ atesi lɛ, halaa nɛ abalaa palɩɣ. Fazɩm kʊɖʊmʊ ŋgʊ, yee halɩ ñɩŋgʊ ɛɛkatɩɣ abalɩ ñɩŋgʊ kɔyɔ, kɩmaɣmaɣ kɩɖʊʊ kɩ-yalaa ɛlɛ wena atesu yɔ, atɩŋga akɛɣ halaa ɖeke.
67ue2lbg2z44rmley8rownydle88tht
Fezitu
0
3437
14990
2021-06-29T09:08:49Z
Shalomjonas
154
Respiration
14990
wikitext
text/x-wiki
Fezitu kɛna lakayaɣ ŋga ɛyʊ yaa tɛtɛ kpɩnɛ sʊzʊʊ heelim kɛ ɛ-taa nɛ pɩcalɩ etomnaɣ nɛ pɩkpaɣ ɛ-calɩm taa azʊma nɛ pɩpɩsɩ pɩɖaanɩ lɩʊ. Heelim mbʊ pɩzʊ ɛyʊ taa yaa tɛtɛ kpɩnɛ taa yɔ, pɩ-taa nɛ tiyɔkɩsizɛnɩ nɛ mbʊ pɩlɩʊ yɔ, pʊpʊ taa nɛ Ttiyɔkɩsidi te karɩbɔnɩ. Tɛtɛ wondu yaa tɩtɛ kpɩna naayɛ wɛɛ lɛ, a-tomnasɩ kɛ afezuuna. Kpɩna ana akpakʊ okɩsizɛnɩ nɛ apɩsʊ-kʊ leleŋ ninvidu nɛ pɩcalʊ a-tomnasi. Pɩtɛkɛ ɛyaa yaa tɛtɛ kpɩna fezuuna. Tɩŋ ɖɔɖɔ fezuu.
Tɩŋ lɛ, wɩsɩ taa etisu ɩ-taa kɛ tiyɔkɩsididekarbɔnɩ nɛ ɩ-tɔ ɔkɩsizɛnɩ nɛ ɖoo taa lɛ, ili ɔkɩsizɛnɩ nɛ ɩtɔ tiyɔkɩsididekarbɔnɩ. Ŋgʊ ɛyaa yaa tɛtɛ kpɩna kɛ mbʊ yɔ, paa wɩsɩ taa yaa paa ɖoo taa, ɔkɩsizɛnɩ kɛ iliki nɛ ɩtɔ tiyɔkɩsididekarbɔnɩ. Alɩwaatʊ ndʊ ɛyʊ sʊzʊ heelim kɛ ɛ-taa yɔ, ɛ-laŋgɩyɛ nɛ e-lotu pakpaɣ cafʊʊʊ nɛ ɛɛlɩzʊ heelim nɛ ɛ-taaa lɛ, ɛ-laŋgɩyɛ nɛ e-lotu petii fakadam. Pɩwɛɛ se ɛyʊ efezina ɛ-mɔndɛɛ.
Heelim tɩŋgʊna heelim kɛŋgɛ nɛ pitii hʊzɩŋ taa. Peeɖe heelim mbʊ pɩtɛʊ ɖama calɩm fuzi taa nɛ pɩɖɛɛ calɩm taa nɛ pɩcalɩ-pʊ. Heelim mbʊ pɩ-taa nɛ anaɣm mbʊ payaɣ-pʊ se ɔkɩsizeɛnɩ yɔ nɛ alɩwaatʊ ndʊ calɩm fusi kɛyɛlɩɣna heelim mbʊ ɛyʊ calɩm tɩŋa taa lɛ, piyeki anaɣm mbʊ nɛ pɩkpaɣ azʊma wena awɛ calɩm taa nɛ payaɣ-pʊ se tiyɔkɩsididekarbɔnɩ yɔ nɛ pɩlɩzɩ nɛ awayɩ. Lakasɩ nzɩ sɩnaalɛ kɛ wezuu nɛ fezuu.
Tɛtɛ kpɩna fezuu wɛ ndɩ nɛ ɛyʊ ñɩŋgʊ. Nabʊyʊ taa lɛ, tɛtɛ kpɩnɛ fezuuna a-tɔnɩŋ yem. Ɛlɛ alɩwaatʊ ndʊ ɖenɖe ɖenɖe calɩm tɩŋgʊna yɔ, yee fusi ɛpaɣla kɩmaŋ kɔyɔ, calɩm fusi nzɩ sɩmaɣmaɣ sɩɖokʊʊna ɔkɩsizɛnɩ nɛ kɩcalɩ tomnaɣ kpeekpe. Pɩwɛ ɛzɩ tɛtɛ kpɩna wena awɛ lɩm taa yɔ. Tɛtɛ kpɩna sakɩyɛ wɛna ajɔɔla ndɩ ndɩ wena afezuuna yɔ. Naayɛ fezuuna tɔnʊʊ nɛ hʊzʊŋ. Kpɩna ana a-taa kɔyɔ mukuuliŋ. Fezuu lɛɛkʊ kɔyɔ ŋgʊ pefezuuna tɔnʊʊ nɛ kɛjɛkasɩ nɛ feziŋ weyi pefezuuna kɛjɛkasɩ nɛ lotu yɔ ɛzɩ kpagbasɩ fezuu yɔ.
n2md8fj62nfnp59owpw80a48fr5w5u8
Kɩjɛbɛyʊ
0
3438
14991
2021-06-29T09:09:41Z
Shalomjonas
154
Sperme
14991
wikitext
text/x-wiki
Kɩjɛbɛyʊ kɛna lɩm kʊlʊmʊm nabʊyʊ layɩ layɩ mbʊ pɩlɩɣna abalʊ abalɩtʊ taa kɛ alɩwaatʊ ndʊ ɛna halʊ pasʊʊ yɔ yɔ. Kɩjɛbɛyʊ ŋgʊ kɩ-taa nɛ sɛzʊʊ tomnasi abalɩ ñɩnzɩ. Sɛzʊʊ tomnasi nzɩ sɩkatʊ halʊ ñɩnzɩ lɛ, pɩkɛdʊ lɛ, pɩlaba hɔɔ. Kɩjɛbɛyʊ kʊnɛ kɩ-taa nɛ lɩm mbʊ pɩ-taa nɛ ɖomaɣ yaa lʊlʊʊ yɔ nɛ kuludasi sakɩyɛ. Kɩjɛbɛyʊ wɛna kɩ-alafɩya alɩwaatʊ ndʊ kɩ-taa sɛzʊʊ tomnasi ɖɔvcamɩyɛ nɛ sɩtalɩ ɛzɩ ɛgbɔŋ 20 nɛ 300 yɔ kɛ mililita kʊɖʊmʊʊ taa yɔ. Kɩjɛbɛyʊ taa anɣmnaa ɖɔwa : anaɣm mbʊ payaɣ-pʊ se C yɔ, B12, kalɩsiyomi, mañeziyomi, fɔsɩfɔɔɖɩ, potasiyɔmɩ nɛ sɛnkɩ.
Kɩcɛbɛyʊ taa nɛ kʊdɔmɩŋ nɩɩyɛ sɔtʊ. Pɩnaɣ 2017 pañɩna lɛ pana kʊdɔmɩŋ pee wena kɩcɛbɛyʊ taa yɔ, atala 27. Kʊdɔŋ nakʊyʊ pana kɩcɛbɛyʊ taa nɛ payaɣ-kʊ se Zika piye. Piye ɖɩnɛ ɖɩpɩzʊ ɖɩwɛ kɩcɛbɛyʊ taa pɩtalɩ fenasi loɖo kɛ abalʊ weyi kɩkpa-ɩ yɔ. Kʊdɔŋ kʊnɛ kɩɩwaɣ lɔŋ mbʊ pʊyɔɔ yɔ, mba kɩɩkpaa yɔ pawa-wɛ nɛ pɩnaɣ wayɩ patasɩ-wɛ maɣzʊ lɛ, piye nɖɩ ɖɩwɛ ɖɔɖɔ. Pɩnaɣ 2017 taa ñɩnɩya ɖaana kʊdɔmɩŋ kɩfaŋ pee 26 kɛ kɩcɛbɛyʊ taa nɛ kʊdɔmɩŋ ɩnʊ ɩpɩzʊ ɩsʊʊ calɩm fusi taa. Kʊdɔŋ kʊnɛ kɩɖɛʊ ɖɔɖɔ ɛzɩ kʊzʊʊ kʊdɔmɩŋ lɛɛŋ yɔ.
Kʊɖɔŋ kʊnɛ kɩhaɣ Ebola, kʊdɔŋ ŋgʊ payaɣ-kʊ se VIH yɔ, hɔyɛ ñɩŋgaanzɩ kʊdɔŋ ŋgʊ kɩkɛ B yɔ. Pɩnaɣ 2020 kʊdɔŋ ŋgʊ kɩlɩwa nɛ kʊ kʊkʊʊ ɛyaa yɔ nɛ kɩ-tɛ lɛɛkʊ payaɣ se SRS-CoV-2 nɛ ŋgʊ tɩna COVID-19 pee yɔ, kʊsɔza kʊdɔmɩŋ 26 lɛɛŋ yɔɔ. Ñɩnʊ taa lɛ panaa se kɩjɛbɛyʊ wɛ ɛzɩ atɔtɔ leleŋ yɔ. Kɩcɛbɛyʊ pazʊʊ abalɩ pɩɣa tɛ kɔm alɩwaatʊ ndʊ kɛtɛma lɛɛzʊʊ yɔ. Kɩcɛbɛyʊ hɩʊ kɛna alɩwaatʊ ndʊ abalʊ nɛ halʊ pazʊʊ nɛ abalʊ pɩyʊ halʊ halɩtʊ taa kɛ kɩjɛbɛyɩŋ yɔ.
Kɩcɛbɛyʊ ŋgʊ ɛhɩʊ mbʊ kɩ-taa ɖɔɖɔ nɛ lɩm nɛ pamaɣza pɩ-tɩŋa kɔyɔ pɩmaɣkʊna ɛzɩ mililitinaa 2 yaa 5 yɔ. Pɩpɩzʊ pɩtalɩ mililitinaa 1,5 yaa 15 ɛlɛ we ɛtʊ tʊnɛ, tɩtakɩlɩ tɔyʊʊ. Kʊzʊu taa yaa kpaʊ taa papɩzʊ papɩ kɩcɛbɛyʊ kɛ halɩtʊ taa kpaagba yaa halɩtʊ taa ɖenɖe kɩpɩzʊ kɩwɛ yee kpɩnɛ nɖɩ ɖɩtapɩtaa se ɖɩpɩzʊ ɖɩlʊlɩ kɔyɔ.
gvd6kkqjlqfxtp8748s4h5cm3i1gt6c
Wonuu
0
3439
15011
2021-08-05T15:48:09Z
Shalomjonas
154
Chose (philosophie)
15011
wikitext
text/x-wiki
Tɔm kpou ŋgʊ kɩkɛɛzʊ André Lalande lɩmazɩyɛ yɔ, ɖɩ-tɔŋ se, mbʊ payaɣ se wonuu yɔ, pɩwɛ fitii nɛ wonuu pizʊ kɩwɛɛna nɩtʊ natutozo. Kacalaɣ taa lɛ, wonuu kɛna mbʊ ɛyʊ pɩzʊ ɛmazɩ yɔ, ekizi yɔ yaa ɛñɩʊ niye pɩyɔɔ yɔ. Wonuu pɩsʊ tɔm natɩyʊ. Tɔm ndʊ tɩpɩsʊ mbʊ pɩlaba nɛ mbʊ pɩtala yɔ, mbʊ pɩlaba nɛ mbʊ pɩtala yɔ, ndʊ petisu tɩ-yɔɔ nɛ mbʊ pɛkpɛzʊ yɔ yaa ɖɔɖɔ mbʊ pasɩma nɛ mbʊ paasɩŋ yɔ.
Nabʊlɛ taa lɛ, lɔnzɩndɛ ñɩnʊ taa lɛ, wonuu kɛna mbʊ pɩwɛɛ nɛ pɩɩlɛɛzʊ kaʊ yɔ. Pɩkɛna tɔm ndʊ tɩɩlɛɛzʊ yɔ. Pɩkɛna mbʊ pɩkɛ kɩlabɩm yɔ. Peeɖe ɖɔɖɔ lɛ, wonuu nɛ nabʊyʊ pɛkɛ kʊɖʊm. Pɩvɛyɩ takʊ tɛ maɣzɩm lakasɩ taa lɛ, nabʊyʊ yɔɔ wonuu kɛna mbʊ pɩwɛ ɛyʊ taa yaa nabʊyʊ taa maɣmaɣ nɛ pɩɩfɛyɩ lɛɛzʊ yɔ. Maɣzɩm ɖɔnɛ kpɛlɛkʊ tɛ paɣtʊ taa lɛ, pɔyɔɔdʊ wonuu tɔm kɔyɔ, paanɩ ɛnɩʊ pɩtaa se pɩtɛkɛ ɛyʊ. Wonuu ɛɛtɩyʊ kɩ-tɩ ɛlɛ nabɩyʊ tɩyʊna-kʊ.
Platon nɛ Aristote pɛ-tɛ pɩvɛyɩ takʊ tɛ maɣzɩm lakasɩ taa lɛ, wonuu kɛŋna mbʊ pɩwɛʊ se nabʊyʊ tɩyʊna-pʊ yɔ. Pɩkɛna mbʊ ɛyʊ maɣzʊ-pʊ nɛ ɛnaɣ-pʊ yɔ. Pa-lɩmaɣzɩyɛ ɖɩnɛ, ɖɩɖɩ yebina nɛ Heidgger ñɔpɔzʊ ɛ-tɩ se yee pɩkɛ mbʊ yɔ, mbʊ ɛyʊ maɣzʊʊ pʊ-yɔɔ yɔ, ɛtɛma-pʊ sɩmna? Pʊpʊ yɔ maɣzɩm kɛ wonuu yɔɔ wɛʊ ɛzɩ kʊnʊmɩŋ yɔɔdasɩ paɣtʊ wɛʊ yɔ. Descartes ñɔyɔɔdʊʊ se wondu kɛna ɛyʊ maɣmaɣ maɣzɩm wɩlɩ-ɩ mbʊ yɔ. Kant naʊ taa lɛ, « lakayaɣ » tɛkɛna mbʊ pʊkɔŋ ɛyʊ ñʊʊ taa yem tuda nɛ ɛna-pʊ yɔ. Mbʊ pʊyɔɔ yɔ ɛyʊ ɛɛnaɣ wonuu maɣmaɣ kɛ ki-keem.
hn843g5z20iu2mmhor330cc24e0aeu9
Azʊʊma lɩzɩyʊ
0
3440
15012
2021-08-05T15:50:12Z
Shalomjonas
154
Détergent
15012
wikitext
text/x-wiki
Azʊʊma lɩzɩyʊ fɔɔfɔɔ yaa nʊm mbʊ pasana kpɛlɩ kpɛlɩ wondʊ ndɩ ndɩ yɔ. Fɔɔfɔɔ ŋgʊ kɩ-taa nɛ kaɖazɩm. Kaɖazɩm mbʊ pɩ-taa nɛ nazɩyʊ ɖoŋ sakɩyɛ. Ɖoŋ ɩnʊ ɩlakɩna nɛ paahɩzʊ nabʊyʊ yɔɔ azʊʊma lɛ, pɩlɩʊ camɩyɛ. Azʊʊma hɩzʊʊ nɛ azʊʊma fɔɔfɔɔ kɛna mba pɩwɛna kɛzɛwa yɔ mbʊ pʊyɔɔ yɔ pɩzɩŋna nɛ ɛyʊ yaa nabʊyʊ yɔɔ azʊʊma nɛ kʊdɔmɩŋ sonzo wena acaɣ yɔ alɩʊ camɩyɛ. Azʊʊma lɩzɩyʊ fɔɔfɔɔ yɔlʊ lɩm taa yem nɛ pɩ-taa nɛ nʊm. Azʊʊma lɩzɩyʊ nʊm wɛ ndɩ ndɩ nɛ pɩ-taa kɔyɔ fɔɔfɔɔnaa mba pɔcɔtʊʊna yaa pañalʊna wondu yem yɔ ; fɔɔfɔɔnaa lɛba lɛ, ñɩɩtʊ ɖiluɖe yaa ɖakʊtanaa taa kɛ pañalɩɣʊna-wɛ.
Nʊm lɛɛbʊ lɛ, pɔsɔʊna lɩm yaa ɛyʊ pɩzʊ ɛtaa ɛyɔɔ nɛ ɛ-sɩntaa wɛɛ ɖeu camɩyɛ. Erɔpʊ paɣtʊ taa hɔɔlaɣ 648/2004 ñɩŋga ŋga papaazɩ kɔyɔɔ ɖɔm aloma fenaɣ taa pɩnaɣ 2005 yɔ, kɔdɔŋ se pɩkɛna kɩcɛyʊ se pataaɖɩ takayaɣ hayʊ kɛ paa azʊʊma lɩzɩyʊ pata ŋgʊ lɛ kɩ-yɔɔ nɛ pama kɔɔ ndɩ ndɩ wena pakpaɣa nɛ palabɩna nʊm mbʊ yɔ. Mbʊ yekina nɛ weyi ɛkaɣ yabʊ yɔ, ɛpɩzɩ ɛlɩzɩ azʊʊma lɩzɩyʊ kɩpaŋgʊ ŋgʊ ɛsɔɔla yɔ nɛ pɩsamɩ-ɩ ɖɔɖɔ nɛ ɛtɩlɩ ɛzɩma ɛlabɩna kʊyɔ. Mbʊ yekina nɛ fɛɖʊ nɔɔyʊ pɩzɩɣ ɛpɔzɩ fɔɔfɔɔ ŋgʊ kɩ-saya se patʊʊzɩ-ɩ yaa pɛcɛlɛ-ɩ kɔ wena pakpaɣ nɛ pasaana azʊʊma lɩzʊ fɔɔfɔɔ ŋgʊ. Mbʊ pʊyɔɔ yɔ nɔɔyʊ pɩzʊ ɛtɔlɩ kʊdɔŋ pɩlɩɩna azʊʊma lɩzɩyʊ nʊm nabʊyʊ yɔɔ.
Pɩtasɩ ɖɔɖɔ lɛ, tʊma sɔsɔna ndɩ ndɩ ñʊndɩna lɩza ɛzɩma pala takayɩsɩ hatʊ ndɩ ndɩ ndʊ tɩhɔŋ yaɖa yɔ yaa ndʊ tɩwɩlɩɣ camɩyɛ kɛ kɔɔ wena palabɩna azʊʊma lɩzʊ fɔɔfɔɔna yɔ nɛ paapɩzɩ pataaɖɩ patana ndɩ ndɩ yɔɔ. Pɩlɩɩna ɛzɩma ɛyaa sakɩyɛ yakɩ azʊʊma lɩzʊ fɔɔfɔɔnaa yɔ lɛ, kɔɔ anɛ aluɖa nɩna ɖama nɛ pana Fransɩ ɛjaɖɛ taa komina nɛ kɩtʊʊ-wɛ kɔɔ wena pasaɣna azʊʊma lɩzʊ nʊm mbʊ yɔ a-yɔɔ. Mbʊ yebina nɛ pɩnzɩ 1998 taa lɛ pakpakaɣ azʊʊma lɩzʊ mʊʊlʊm kɩɖamnaa 150 nɛ pazaɣna ɛzɩ fuwa kʊɖʊmaɣ yɔ ɛlɛ pɩpɩsa mʊlʊim kɩɖamnaa mɩnɩʊ kɛ pɩnzɩ 2005 taa. Pɩnzɩ 2010 taa lɛ, kɔɔ mʊlʊm 70 yaa 60 kɛ pakpakʊʊ nɛ pasaɣna fuwa kʊɖʊmaɣ. Mba payakɩ azʊʊma lɩzʊ fɔɔfɔɔnaa yɔ pɛɖɛ ɛzɩ ɛyaa miliyaɖinaa kagbanzɩ ɛ pɩnaɣ taa yɔ, nɛ kɔɔ mʊʊlʊm mbʊ pakpakɩɣ nɛ pasaɣna yɔ atalʊ ɛzɩ tɔɔnɩnaa 500 000 yɔ.
6rd14wb3pedmcpr4mnng81ln6lw9z1g
Tɔɔnaɣ yɔlʊʊ
0
3441
15013
2021-08-05T15:51:38Z
Shalomjonas
154
Digestion
15013
wikitext
text/x-wiki
Tɔɔnaɣ yɔlʊʊ kɛna wɛtʊ ndʊ tɔɔnasɩ nzɩ ɛyʊ tɔwaa yɔ sɩlɛɛzʊʊ yɔ. Yɔlʊʊ mbʊ pɩlɩɣna ñɩɣtʊ ɖoŋ ñɩndʊ natʊyʊ naŋgɩɣna-sɩ kpɛlɩ kpɛlɩ kɛ ɛyʊ lotu taa. Palɩzʊ tɔɔnasɩ yɔ lʊʊ tɔbʊʊ camɩyɛ kɔyɔ, pɔtɔŋ se pɩkɛna ɖɔnɛ nɖɩ ɖɩ-yɔɔ tɔɔnasɩ ndɩ ndɩ tɔɔʊ tɩŋgʊna nɛ sɩpɩsʊ ɛyʊ taa anaɣm ŋgʊ kɩcalʊ tomnaɣ kpeekpe yɔ. Tɔɔnasɩ yɔlʊʊ pʊnɛ pɩlakɩ tɔɔnaɣ yɔlʊʊ ajɔɔla taa,ajɔɔla ana a-taa nɛlɩm kabaɣ. Ɛyʊ tɛ lɛ, ɛlotu taa kɛ tɔɔnaɣ yɔ lʊʊ mbʊ pɩlakɩ pɩtɩŋga ɛlɛ tɛtɛkpɩna tɛ lɛ, pɩwɛ ndɩ. Mbʊ pʊyɔɔ yɔ, tɛtɛ kpɩna naayɛ wɛɛ lɛ, atɔkɩ atɛ lɛ ɑɖaɣnɩ hoowu a-nɔs i taa nɛ atasɩ tɔɔʊ mʊnʊnʊ. Tɔɔnaɣ yɔlʊʊ kɛna ɖɔɖɔ ɛzɩ tɔɔnasɩ keŋgelem keŋgelem naŋgʊ se pɩpɩsɩ mʊnʊnʊ camɩyɛ yɔ.
Pʊcɔ nɛ tɔɔnaɣ keem pɩsɩ anaɣm lɛ, pɩwɛɛ se pɩtɩŋna nʊmɔʊ ŋgʊ payaɣ-kʊ tɔɔnasɩ yɔlʊʊ yɔ. Kacalaɣ tɔɔnaɣ yɔlʊʊ paɣzʊna nɔɔ taa. Peeɖe lɛ, kela yɔtʊʊ yaa kpatʊ yɔbɩ yɔbɩ tɔɔnasɩ nzɩ sɩkaɣ tibu lotiu taa yɔ. Pʊcɔ nɛ tɔɔnasɩ nzɩ sɩtalʊʊ hiluu taa lɛ, ndaɣlɩm lakɩ pɩ-tʊmɩyɛ ɖɔɖɔ. Mbʊ pʊyɔɔ yɔ, ndaatʊ ndʊ tɩtaɣ tɔɔnasɩ lɛ, pɩsɩŋna nɛ sɩtɛzɩ yɔlʊʊ camɩyɛ lotu taa. Lotu taa lɛ, naŋgɩyʊ taa nɛ pɩdʊʊ nakʊyʊ nɛ kisiduu tɔɔnasɩ taa lɛ sɩnaŋgʊʊ camɩyɛ. Lotaa hɔɔlɩŋ ndɩ ndɩ ɖʊʊ i-tɛ ajɔɔla nɛ tɔɔnaɣ yɔ lʊʊ tɛzʊ labʊ ɖeu. Kʊlɔɔʊ tɔʊ kɩ-ajɔɔla wena awɛ kɔtɩɩɩ yɔ kɛ tɔɔnasɩ taa ɖɔɖɔ. Pɩtasɩ ɖɔɖɔ lɛ, ajɔɔla naayɛ wɛ ñɩmɩŋ yaa leleŋ nɛ pɩtɩŋga pisidu nɛ tɔɔnaɣ taa anaɣmna tɩŋga lɩɩ nɛ pɩkaza asuluma wena yɔ, alɛ ñaalɩɩ.
Tɛtɛ kpɩna tɛ lɛ, paayɔɔdʊ tɔɔnasɩ t yɔlʊʊ tɔm mbʊ pʊyɔɔ yɔ, pɩtataana-yɛ. Pɩtɛlɛ, tɩŋ nɩɩyɛ ñɛwɛna pɩtɛ lakasɩ. Tɩŋ nɩɩyɛ sʊʊ lɛɛŋ yaa ɩkpaɣ lɛɛŋ nɛ ɩñɔʊ-ɩ. Tɩŋ ɩnʊ payaɣ-ɩ se nandʊ tɔɔyaa tɩŋ. I-taa kɔyɔ kpɛŋgbɛɛsɩ. Kpɛŋgbɛka sʊʊ tɩŋ ajɔɔla tɩna taa nɛ sɩñɔʊ kaɖɩbɔnɩ nɛ sɩ paɣlʊ pɩyele tɩʊ ñawɩlʊ nɛ kɩwɩlʊ.
3mdiyzxmm8b6joiwt3ogivmyf0mnnxo
Agbele waa ɖama sʊnaʊ
0
3442
18010
15167
2024-02-01T01:23:07Z
Kwamikagami
1467
18010
wikitext
text/x-wiki
[[File:05.TwoMen.Midtown.BaltimoreMD.27May2019.jpg|thumb]]
[[File:Motor City Pride 2011 - participants - 071.jpg|thumb]]
[[File:World laws pertaining to homosexual relationships and expression.svg|thumb|upright=1.5|National laws<br>
{{legend|#025|Marriage}}
{{legend|#06F|Other partnerships}}
{{legend|#decd87|Laws against expression}}
{{legend|#f9dc36|Fines or prison (not applied)}}
{{legend|#ec8028|Fines or prison}}
{{legend|#c63|Death penalty (not applied)}}
{{legend|#800000|Death penalty}}
]]
[[File:LGBT rights at the UN.svg|thumb|upright=1.5|UN declarations on LGBT rights<br>
{{legend|#5b92e5|Supporting (2008 or 2011)}}
{{legend|#aa0000|In opposition}}
]]
Agbele waa tɛ ɖama sʊnaʊ kɛna wɛtʊ ndʊ abalʊ yaa halʊ lɛlʊ naɣ lɛlʊ nɛ ɛ-tɔm kɛdɩna-ɩ ɛzɩ ɛna-ɩ pcaɣ yaa pasʊʊna-ɖama yɔ. Lakasɩ sɩnɛ, sɩpaɣzʊ yɔ piteleɖi. Pɩnzɩ mɩnɩŋ XIX taa kɛ sɩlɩwa. Tuuɖe ajɛya taa lɛ, abala mba pasʊʊna ɖama nɛ halaa mba palakɩ ɖɔɖɔ mbʊyɔ, palɩza mayaɣ nakayɛ kpɛm nɛ payaɣna-wɛ. Ŋga lɛ LGBTQIA+. Ɛyaa nabayɛ wɛɛ lɛ nɔɔyʊ ɛlakɩ-ɩ liu yee pɩtɛkɛ ɛ-tɛ agbele kɔyɔ nɛ lalaa lɛ, ɛsɔɔla pɩnabʊlɛ. Pʊtɔbʊ se ɛkɛ abalʊ yaa halʊ kɔyɔ, ɛsʊʊna abala nɛ halaa yem yaa hala nɛ abala.
Ɛyaa kʊɖʊmaa ɖama sʊnaʊ pʊnɛ, pɩtɛkɛ ɛyaa tɛ ɖeke pɩwɛ nɛ pɩwɛ paa ɛyaa tɩmʊʊ ŋgʊ lɛ kɩ-taa yaa ajɛya tɩŋga taa. Pɩwɛ ɖɔɖɔ tɛtɛ kpɩna naayɛ taa ɛlɛ mbʊ pɩma-yɛ ɖooo kiɖe tɛɛ. Ɛlɛ ɛsa kuliye naayɛ taa yaa hɔɔlɩŋ nɛ alɩwaatʊ natʊyʊ taa lɛ, ɖama sʊnaʊ tɔm tʊnɛ tɩvɛyɩ nɛ pakpa nɔɔyʊ nɛ tʊ yɔ, pɔhɔŋ ɛ-naŋgbaŋʊ kɩcɛkɩ kɩcɛ. Pɩnzɩ mɩnɩŋ XXI ɖa lɩʊ lɛ, tuuɖe ajɛya naayɛ paza pamʊ tɔm tʊnɛ nesi naalɛ sɛ palakɩ nesi ɖɔkʊ takayɩ kɛ mba pasʊʊna pa-egbelenaa yɔ.
Pɩwɛɛ mbʊ lɛ, Afrika nɛ Azii pa-taa ajɛya ɛzɩ 69 yɔ ɛɛcaɣ lakasɩ sɩnɛ paa ñɩɩɩ. Ajɛya ana a-taa pakpanabayɛ se paɖɩɣna ɖama sʊnaʊ yaa pɛkɛ pɩ-tɛ ɛyaa kɔyɔ, pɔhɔŋ pa-nɩŋgbaaŋ.Papɩzʊ paɖʊ-wɛ salaka pana pa-sɩm yaa paɖʊ-wɛ sɩm kpaagbaa. Mba pasʊʊna ɖama yɔ, pañɩna nɛ pana se pa-taa lɛ paaɖaba nabayɩ nɛ ɖoŋ nɛ pasʊna-wɛ pa-pɩcatʊ taa. Mbʊ yebina nɛ panaɣ weyi ɛna-ɩ patakaa halɩtʊ yaa abalɩtʊ yɔ, sɔndʊkpaɣ-wɛ nɛ pɔ-tɔm siŋŋŋ. Mba palakɩ pɩtɛ tʊmɩyɛ nɖɩ yɔ, kʊdɔmɩŋ ɛɛtaŋna-wɛ ɖoli nɛ pɩkɩlɩna fɩktɩyɩm taa ñɩŋ. Mbʊ pʊyɔɔ yɔ, ɛyaa seku ɖama sʊnaʊ tɩna mba mɔɔŋ nɛ pamamaɣ pɛfɛyɩ yʊŋ kɛ mba paasʊna ɖama yɔ pɔcɔlɔ. Abala mba pasʊʊna ɖama mbʊ yɔ, pɩkɩla-wɛ sʊnaʊ kɔyɔ, ɛɛpɩzʊ ɛkaɖɩ yee pɩndʊ ɛɖɔka-ɩ kɔyɔ. Pɩndʊ lɩʊ yem yem.
lif2ouw63xcb8gib28pa94jsvtl3yfc
Cɩɖɩcɩɖɩ wɛtʊ
0
3443
15770
15015
2022-01-18T21:01:59Z
Gnangbade
58
links
15770
wikitext
text/x-wiki
Cɩɖɩcɩɖɩ wɛtʊ kɛna nɔmɔŋ weyi ɩ-yɔɔ ɛyʊ tɩŋgʊna nɛ ɛɖɔɔnɩ kʊdɔmɩŋ nɛ mbʊ pɩfɛyɩ ɖeu yɔ. Cɩɖɩcɩɖɩ wɛtʊ ndʊ tɩsɩŋna ɖɔɖɔ nɛ kʊdɔmɩŋ weyi ɩfɛyɩ deu yɔ, paɖɩɣ-ɩ kaʊ. Cɩɖɩcɩɖɩ wɛtʊ pɩzʊ pɩwɛɛ hɔɔlɩŋ naatozo taa. Kacalaɣ lɛ, pɩwɛɛ se pahazɩ tasɩ nɛ habɛɛ yɔɔ cɩɖɩcɩɖɩ nɛ pamɩzɩ ɖɔɖɔ asuluma lɩzʊ fɔɔfɔɔnaa. Nabʊlɛ taa lɛ, pɩwɛɛ se pamɩzɩ kɔɔ wena akʊʊ kʊdɔmɩŋ ndɩ ndɩ sonzoo yɔ. Kpaagbaa taa lɛ, pɩkɛna kɩcɛyʊ se paa weyi ɛcɔna nɛ ɛɖaŋɩ cɩɖɩcɩɖɩ wɛtʊ ndʊ ɛcɔlɔ nɛ ɖenɖe ɛwɛɛ yɔ.
Cɩɖɩcɩɖɩ wɛtʊ tʊnɛ tɩwayɩ lɛ, pɔyɔɔdʊ ɛyʊ wezu maɣmaɣ caɣʊ taa cɩɖɩcɩɖɩ ñɩndʊ, tɔɔnaɣ tɔɔʊ taa ñɩndʊ nɛ ɛyʊ ñʊʊ taa cɩɖɩcɩɖɩ ñɩnɖʊ ɖɔɖɔ. Wayɩ wayɩ cɩɖɩcɩɖɩ wɛtʊ tʊnɛ, tɩyɔɔdɩɣna ɛyaa kɛ tomnaɣ taa alafɩya tɔm nɛ hayɩsʊ pɔ-tɔm, tabakʊʊyaɣ nɔ̃ʊ nɛ sʊlʊm ñɔtʊ pɔkɔŋna kʊdɔmɩŋ weyi yɔ ɩ-tɔm.
Krɛɛsɩ ɛjaɖɛ taa lɛ, cɩɖɩcɩɖɩ wɛtʊ lɩna pɛ-ɛgɔlɔmɩyɛ naɖɩyɛ cɔlɔ. Payaɣa-ɖɩ se Hygie nɛ hɩɖɛ nɖɩ ɖɩ-tɔbʊ kɛlɛ se « weyi ɛɖʊ nesi alafɩya hɔɔlʊʊ taa yɔ ». Ɛgɔlɔmɩyɛ nɖɩ ɖɩɩkɛna tɔnʊʊ taa alafɩya yɔɔ cɔnɩyʊ nɛ cɩɖɩcɩɖɩ wɛtʊ yɔɔ. Ɖɩ-caa kɛ payaɣ se Asclépios nɛ ɛlɛ kɛŋna fɛɖaa ñʊʊtʊ. Hygie kɛna mayaɣ ŋga kaɖɩkɩ kaʊ kɛ kʊdɔmɩŋ yɔ nɛ ɛgɔlɔmɩyɛ ɖɩnɛ ɖɩ-kɔɔ kɔyɔ Panacée. Ɛnɛ ɛlɛ ñawaɣna kʊdɔŋ weyi ɩmaɣna e-neu yɔɔ nɛ ɩsʊʊ yɔ nɛ ɛnʊ sɩŋnana nɛ poluki kɔɔ pee ndɩ ndɩ. Pɩtɩŋa payɩ pɩwɩlʊ se [[Krɛsɩ|Krɛɛsɩ]] mba kañaŋgaɣ cɩɖɩcɩɖɩ wɛtʊ nɛ paa ɛsɩmtaa pelizaɣ lɩm se asuluma lakasɩ ɛtaawɛɛ.
Ajɛya sakɩyɛ taa kominanaa lɩza paɣtʊ ndɩ ndɩ nɛ pɔcɔŋna cɩɖɩcɩɖɩ wɛtʊ kɛ paale. [[Togo]] taa yɔ, posusuu cɩɖɩcɩɖɩ we ɛtʊ ndʊ aɖadiyona taa nɛ kɛlɛm kɛlɛmwaa taa. Pɩtasɩ ɖɔɖɔ lɛ, komina lɩza kacalaɣ mazaɣ kɛ fenaɣ taa se paa hɔɔlʊʊ ŋgɨu lɛ kɩ-taa mba ɩlɩɩ nɛ pɔñɔɔzɩ lona ndɩ ndɩ taa nɛ habɛɛ yɔɔ. Pɩtasɩ ɖɔɖɔ lɛ, papaɣzɩ hɛyʊ kɛ mba pa-ɖɩsɩ taa nɛ pa-ɖɩsɩ cɔlɔ kpɛɛ cɩɖɩcɩɖɩ wɛtʊ kɩla wɛʊ yɔ.
cib8co18rky0h5do6j3b3t7c3rnucsy
Ɛsɩtɛɣlɩm
0
3444
15016
2021-08-05T15:59:25Z
Shalomjonas
154
Larme
15016
wikitext
text/x-wiki
Ɛsɩtɛɣlɩm kɛna lɩm mbʊ pɩlɩɣna ɛsɩyɛ piye taa yɔ. Ɛsɩtɛɣlɩm taa wɛ ɖɔm tɩyɛ nɛ wezuu ajɔɔla wena awɛ ɛsɛ taa yɔ, ana atɔʊna leleminaŋ ŋga. Wiliu taa kɛ ɛsɩtɛɣlɩm lɩʊ nɛ nakpaazasɩ yɔɔ kɛ pikpeŋ. Pana ɛyʊ ɛsɩnda nɛ ɛsɩtɛɣlɩm kɔyɔ, pɔtɔŋ se ewuu. Ɛsɩtɛɣlɩm ɛɛlɩʊ yem. Alɩwaatʊ ndʊ ɛyʊ ñaŋ kpakpaya yaa sɔɔndʊ kpaɣ-ɩ lɛ, pɩpɩzʊʊ pɩlɩɩ. Pɩtasɩ ɖɔɖɔ lɛ, ɛyʊ ɛsɛtɩɣ kaabʊ kɔyɔ kɩ-tɛ helimaɣ nakayɩ wɛɛ nɛ kɛwɛ ɖoŋ ɛzɩ kpɛlɩ kpɛlɩ ñɩɣtʊ sɔŋ yɔ nɛ ɩlakɩ ɖɔɖɔ nɛ ɛsɩtɛɣlɩm lɩɩ. Yee pɩkɩla eyʊ wɩzʊʊ, ɛyʊ taa ɛvɛyɩ lɛlɛŋ, yaa nabʊyʊ laba-ɩ nɛ ɛ-yɔɔ wɩɣʊ kɔyɔ, ɛsɩtɛɣlɩm ɛɛlaɣzʊ lɩʊ. Pɩtɛ lɛ, ɛyʊ taa ɛkɩla leleŋ, woŋga ɛkɩla-ɩ yaa nabʊyʊ yem, ɛ-ɛsɩtɛɣlɩm pɩzʊʊ pɩlɩɩ ɖɔɖɔ.
Sɔŋzɩ nasɩyɛ taa lɛ, ɛyaa nabayɩ wɛɛ nɛ pɩsɩma wiu camɩyɛ nɛ sɩm ɛlaba ɖoɩ kɔyɔ, mba patɩŋ nɛ powolo pewi-i. Ɛsɩtɛɣlɩm taa nɛ lɩm nɛ lɩm mbʊ pɩ-taa nɛ klɔɖɩ nɛ sodiyɔm tomnasi. Tomnasɩ sɩnɛ sɩhaɣna ɛsɩtɛɣlɩm kɛ lelemɩnaɣ ŋga kɛkɛ ɖɔm yɔ. Pɩtasɩ ɖɔɖɔ lɛ, nazɩyʊ sɩɣlɩyʊ, nʊmnaa, pɩdʊʊ, yaɖɛ taa kʊlʊm nɛ kɔɔ ndɩ ndɩ pisida ɛsɩtɛɣlɩm taa. Pɩnaɣ 1981 ñɩnɩya ñɩna nɛ pana se mbʊ pɩwɛ ɛsɩtɛɣlɩm taa pɩwɛ ndɩ ndɩ pɩlɩɩna wɩlɩʊ ŋgʊ ɛyʊ wiu yɔ. Ɛsɩtɛɣlɩm mbʊ pɩlɩʊ alɩwaatʊ ndʊ ɛyʊ taa wɩɣʊ yɔ, pɩ-taa nɛ yaɖɛ taa kʊlʊm pɩkɩlɩ mbʊ pɩlɩʊ alɩwaatʊ ndʊ pɩkɛna nabɩyʊ labɩna pʊndʊ ɖoli yem ñɩɩɩ yɔ.
Ɛsɩtɛɣlɩm wɛ ɖeu mbʊ pʊyɔɔ yɔ pɩhaɣ ɔkɩsɩzɛɛnɩ nɛ pɩñalʊ ɛsɛ hutu nɛ ɛsɛ pee asuluma. Wiliu lʊkɩna ɖɔɖɔ ɛyʊ ñʊʊ taa yaa ɛ-maɣzɩm taa wɩzasɩ kʊɖomɩŋ weyi ɩpɩzʊ ɩha ɛsɛ ñɩŋgɩyɛ yɔ. Wiliu kɛna ɖɔɖɔ nɔmɔʊ ŋgʊ ɛyʊ tɩŋgʊna nɛ ɛwɩlɩ ndʊ tɩɩsaŋgɩ-ɩ yɔɔdʊ yɔ. Ɛzɩ pɩɣa ɛjam yɔ, akpadayʊ yaa ɖɔɖɔ alɩwaatʊ ndʊ pɩkɩla ɛyʊ ɖɩɩzʊ yaa wɩzʊ yɔ. Pɩnzɩ 45 wayɩ pɩwɛ ɛyʊ kaɖɛ se ewii nɛ ɛsɩtɛɣlɩm lɩɩ ɛzɩ pɩdɩɩ yɔ mbʊ pʊyɔɔ yɔ, ɛ-ɛsɛ hutu ajɔɔla hʊwa nɛ aatasʊ tisu kɛ ɛsɩtɛɣlɩm camɩyɛ. Pɩtɛ wɛtʊ ndʊ tɩkɩla wɛʊ halʊ tɛ.
nc14ltb3qxaefsedf1o9czv135a42mz
Ɖɔnɛ
0
3445
15017
2021-08-05T16:09:58Z
Shalomjonas
154
Locomotion
15017
wikitext
text/x-wiki
Ajɔɔla tʊmɩyɛ kpɛlɛkʊʊ taa lɛ, ɖɔnɛ yaa ɖɔmtʊ kɛna ɖoŋ weyi mbʊ pifezu yɔ pɩwɛna se pɩkʊyɩna cɩnɛ nɛ pɩtalɩ peeɖaɣ yɔ. Ɛlɛ ɖenɖe ɛyʊ yaa kpɩnɛ woki yɔ, lona ana a-taa wɛ kaɖɛ. Paa pɩɩkɛ tataa, ɛsɔtaa yaa lɩm tɛɛ kɔyɔ. Ɖɔnɛ wɛ ndɩ ndɩ. Tɛkpɛ kpɩna naayɛ ɖɔŋna naŋgbanzɩ naanza lɛɛna wɛɛna naalɛ. Naayɛ wɛna keŋ nɛ lɛɛna ñɛwɛɛna lɩm kɩyanaʊ yaa pɛbɛtʊ.
Tɛtɛ wondu natʊyʊ ñɛfɛyɩna nabʊyʊ nɛ awɛ yem muzu muzu nɛ a-taa kɛlɛ ɖoma. Pɩsa nɛ ɖɔnɛ wɛɛ lɛ, hola, mɔɔ nɛ hola wondu ɖɩlɩyɛ pɛkpɛndʊʊna nɛ ɖɔmtʊ la. Tɛtɛ wondu natʊyʊ ñɛwɛna pɔɔyɩŋ kɛ a-yɔɔ nɛ pɩsa nɛ aɖɔ lɛ, alɩzʊ hɩlɩŋ nɩɩyɛ nɛ atʊʊna. Ɛyʊ ɖeke wɛna lɔŋ se elu naŋgbangaɣ yaa ɛla kalakalasɩ cɛɛcɛɛ nɛ ɛɖɔmna alɩwaatʊi ndʊ pɩcama-ɩ yɔ. Ɛcandʊ ndʊ tɩ-taa kɛlɛ kʊdɔmɩoŋ weyi ɩkpaɣ ɛyaa nɛ pɔ-hɔɔlɩŋ sɩkɩ yaa kɛkpɛdɛsaɣ laba-ɩ nɛ ɛ-nɩŋgbaŋgaɣ yaa ɛ-naŋgbanzɩ pɛlɩ yɔ.
azwfhaqw7yvsf9kcguctjtf1ir94xf3
Apollo tamaɣ
0
3446
15018
2021-08-05T16:14:13Z
Shalomjonas
154
Programme Apollo
15018
wikitext
text/x-wiki
Apollo tamaɣ kɛna tɩnzɩ taa cɔʊ tamaɣ ŋga ŋgbɛyɛ sɔsɔyɛ nɖɩ payaɣ-ɖɩ se NASA yɔ ɖɩɖʊwa yɔ. Tamaɣ ŋga palaba-kɛ pɩnzɩ 1961 nɛ 1972 sɩ-taa. Apollo tamaɣ kɛna kɔyɔɔ kɛ Etazuni mba tɩŋna nɛ petiyina kacalaɣ taa kɛ ɛyaa fenaɣ taa. Tɩnzɩ ilemiye hɛkʊkʊ taa tamaɣ kɛna, Etazuni ɛjaɖɛ ñʊʊtʊ weyi payaɣ-ɩ se John F. Kennedy yɔ, ɛ-kadaɣ taa pɔtɔ tɩyɩnzɩ ilemiye hɛkʊtaa mɩtaɖɛ nɖɩ nɛ pɩɩkɛna agoza fenaɣ 25 pɩnaɣ 1961. Fenaɣ taa mɩtala sɩɣlɩyaa wena pɔtɔɔ yɔ ana yɔ Saturn I, Saturn IB nɛ Saturn V. Pʊtɔɔ-wɛ liidiya nɖi yɔ ɖɩkpɛnda 25 400 000 000 $.
Pa-lɩmaɣza kaakɛnaa se paɖɑɣnɩ pa-hɩɖɛ ɛtasɩ sɛʊ nɛ pɩkɩlɩ ɛzɩ Soviyetiki taa tɩyɩnzɩ taa nʊmɔ woɖu kaalabʊ alɩwaatʊ ndʊ tɛŋga tɛɛ you kaasa mɩŋ ajɛya naalɛ anɛ a-hɛkʊ taa yɔ. Tamaɣ sɔsɔɣa kɛlɛ se ɛyʊ ɛfɛyɩ naŋgbaŋgaɣ kɛ fenaɣ taa pʊcɔ nɛ pɩnzɩ hiu tɛ pɩ-tɛ alɩwaatʊ. Apollo tamaɣ ŋga, paatii ɛyaa naatozo mba yɔ, pat-taa naalɛ pɩza nɛ patʊlɩ hasɩ yaɖɛ fenaɣ 21 pɩnaɣ 1969. Mba lɛ: Neil Armstrong nɛ Buzz Aldrin nɛ payawaɣ tʊmɩyɛ nɖɩ paacɛla-wɛ yɔ se Apollo 11. Pɛcɛla tʊma lɛɛna kɛ ɛyaa kagbaanzɩ lalaa nɛ paba kpa fenaɣ taa lɛ, pacaɣ kɩyakɩŋ ɛzɩ naatozo yɔ.
Tɩyɩŋga kɛnɛ ka-taa kpaɩu yeba nɛ pɔkɔna tataa kaaŋ ɖɔŋ ñɩŋ nɩyɛ ɛzɩ kilogɩɖamɩnaa 382 yɔ nɛ ñɩɩtʊ sakɩyɛ ndɩ ndɩ ndʊ tɩzɩnaa se palabɩna tʊma sakɩyɛ wondu yɔ. Ɖooo yɔ, Amerika mba tatɩɩkpada tɩyɩŋga nakayɩ taa pɔcɔ agoza fenaɣ 1961 lɩɣʊ. Pʊyɔɔ kɛ pɩsa nɛ papɩzɩ nɛ pala pa-tambaɣ ŋga paɖʊwa yɔ lɛ, pa-tʊma ñɩnʊʊ ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ-ɖɩ se NASA yɔ, ɖɩɖʊ tamasɩ sakɩyɛnzɩ ɖɩkaɣ labʊ yɔ. Nɛ tamasɩ nzɩ sɩ-taa kɔyɔ: kacalaɣ lɛ, Gemini tamaɣ nɛ tamasɩ ndɩ ndɩ nzɩ sɩpɩzɩ nɛ sɩkpazɩ pa-hɩɖɛ nɛ ɛsɔ yɔ. Kacalaɣ tamaɣ kanɛ, ka-tʊmɩyɛ kɛlɛ se kɩɖʊ lɔŋ nɛ lɛɣtʊ ndɩndɩ ndɩu papɩzɩ nɛ powoki mɩtala taa yem nɛ patakɩ-yɛ camɩyɛ yɔ.
Piyele tamasɩ lɛɛsɩ lɛ, patalʊ ilemiye yaa mɩtaɖɛ taa lɛ, polu camɩyɛ peeɖe tɛtʊ tɛlɛnzɩ nɛ patakɩ nɛ pana ɛzɩma peeɖe wɛɛ yɔ. Nièye kʊɖʊmɖɩyɛ eekonu ñanaɣ. Pʊyɔɔ kɛ Amerika mba nɛ Rusii mba nɩna ɖama nɛ polu tɩyɩnzɩ pɔɔyɩŋ taa lɔɔɖɩyɛ naɖɩyɛ nɛ payaa-ɖɩ se Saturn V. Ɖɩ-yʊŋ taa wɛ tɔɔnɩnaa ɛzɩ 3 000 yɔ. Tamaɣ kanɛ kakpaɣ liidiya ɛzɩ Etazuni tɛ tɔɔlaaɖinaa miliyaɖinaa 153 yɔ nɛ ɖɩpɔza ɛyaa ɛzɩ 400 000 yɔ.
ci2x0kvwueqiuc2rju7n42w9pv908jn
Mʊɖɛ lɩm
0
3447
15019
2021-08-05T16:18:06Z
Shalomjonas
154
Pus
15019
wikitext
text/x-wiki
Mʊɖɛ lɩm kɛna lɩm mbʊ pɩcatʊna ɖenɖe puhuwa yɔ. Mʊɖɛ lɩm wɛ kɔɖɩɩɩ ɛzɩ mʊʊna yɔ nɛ kʊɖɔmɩŋ nɩɩyɛ yaa ɖɔɖɔ kpɛŋgbɛɛsɩ nasɩyɛ haɣna lɩm mbʊ. Mʊɖɛ lɩm wɛ kpʊzʊyɛɛ yaa naalɩm tɩyɛ nɛ naayɛ taa sida calɩm nɛ pee. Pʊcɔ nɛ mʊɖɛ kpa ɛyʊ lɛ, pɩpɩzʊ pɩkɛna heŋ nɩɩyɛ labɩna-ɩ, piye naɖɩyɛ lɩna ñɩɩɩ yaa kʊdɔŋ nakʊyʊ ɖɛna-ɩ. Lɩm cakɩ ɖenɖe yɔ, sonzo naayɛ wɛɛ nɛ apʊʊzʊʊ hɔɔlʊʊ ŋgʊ kɩ-taa kʊlʊtasɩ nɛ sɩɖazʊ nɛ lɩm mbʊ pɩwɛʊ kɔɖɩɩɩ ɛzɩ mʊna yɔ.
Mʊɖɛ paazʊʊ lɛ, peeɖe saɣ miŋ nɛ peeɖe wɛɛ sɛmɩŋ tɩyɛ piyele puhuu pazɩ. Mʊya wɛ ndɩ ndɩ pɩlɩɩna kʊɖɔŋ ŋgʊ kpa ɛyʊ yaa tɛtɛ kpɩnɛ yɔ. Mʊɖɛ naɖɩyɛ taa lɩm ɖɔʊ sakɩyɛ nɛ pɩwɛɛ kɔɖɩɩɩ ɛzɩ naanim yɔ. Mʊya lɛɛna taa lɩm wɛ ɖɔɖɔ kɔɖɩɩɩ ɛlɛ pɩ-taa wɛ lila caɖɩɩɩ ɛzɩ mʊindɔndʊ yɔ. Fɩtɩyɩm huɖu ñɩŋganzɩ kʊdɔŋ mʊɖɛ wɛ ɖɔɖɔ. Mʊɖɛ ɖɩnɛ, ɖi-lɩm wɛ kele kele nɛ pɩ-taa wɛ lila ɖɔɖɔ. Agbanja mʊya wɛɛ ɖɔɖɔ. Hʊzʊŋ ñɩŋganzɩ kʊɖɔŋ mʊya wɛɛ. Mʊya ana a-lɩm caɣa wɛʊ ɛzɩ tɩŋ hatʊ sɛmɩŋ yɔ. Naayɛ lɩm wɛ huluu sɛmɩŋ tɩyɛ nɛ mʊya ana lɛ, ɖalaa kʊɖɔŋ ñahaɣna-yɛ.
Pɔcɔna ñɩnʊ ŋgʊ kɩnaɣ kʊlʊdasɩ ñɩɩɩ ñɩɩɩ wa yɔ kɩ-taa kɔyɔ, panaɣ se mʊya taa tomnasi sakɩyɛ. Kʊlʊdasɩ nzɩ sɩwɛ mʊya lɩm taa yɔ, awɛ ndɩ ndɩ pɩlɩɩna mʊya ana aɖɩlɩyɛ. Pʊtɔbʊʊ se pɩlɩɣna kʊdɔmɩŋ ndɩ ndɩ sonzo wena ahaɣ mʊya ana yɔ. Pɛkɛdʊ mʊya nɛ ɖama kɔyɔ, awɛ ndɩ ndɩ. Mʊya taa kʊlʊtasɩ nasɩyɛ taa nɛ kɩnamɩyɛ ɖalaa, calɩm hokasi kʊhʊlʊmasɩ yaa tomnaɣ taa ajɔɔla ndɩ ndɩ. Mbʊ pʊyɔɔ yɔ ɖenɖe lɩm caɣ mbʊ yɔ, peeɖe ɖazʊ nɛ hɔɔlʊʊ ŋgʊ kɩtɩŋga kɩzɔɔtʊʊ.
Pɩwɛɛ se mʊɖɛ ɛkpa nɔɔyʊ lɛ, eyele pañazɩ-ɩ ɖɩ yaa patʊlɩ-ɩ ɖɩ nɛ palɩzɩ lɩm mbʊ pɩtɩŋga. Pɩtɛkɛ mbʊ yɔ, lɩm mbʊ pɩpɩzʊ pɩwɛɛ ɖazʊ yɔɔ nɛ hɔɔlʊʊ ŋgʊ kɩtɩŋga kɩɖazɩ yaa piyele pɩpɩsɩ eyʊ taa nɛ pɩcaɣ ɖol i nɛ pɩkɔna-ɩ kaɖɛ sɔsɔyɛ.
5bsx01mbftv2vlwgfjkpayd7wb8emih
Ndaatʊ
0
3448
15020
2021-08-05T16:20:43Z
Shalomjonas
154
Salive
15020
wikitext
text/x-wiki
Ndaatʊ klɛna lɩm mbʊ pɩwɛ ɛyʊ nɔɔ taa yɔ. Wezu ajɔɔla naayɛ kɔŋnana ndaatʊ kɛ ɛyʊ yaa tɛtɛ kpɩna sakɩyɛ taa. Ɛyʊ yaa tɛtɛ kpɩnɛ nɔɔ taa ndaatʊ ɛfɛyɩ kɔ yɔ pɩɩsaŋ ɛtɔɔ tɔɔnaɣ. Ɛyʊʊ yɔ, ndaatʊ ɛtaawɛ ɛ-nɔɔ taa ɖɔɖɔ kɔyɔ ɛɛtaayɔɔdʊ. Tɛtɛ kpɩna naayɛ ndaatʊ ñɛkɛ sim kpem nɛ payaɣ-tʊ se sɔtʊ. Tɛtɛ kpɩna ana a-taa kɔyɔ hasɩ, pɩyaŋ, tɩkpayɩŋ, ahuwa, ɖomaa yaa tɛtɛ kpɩna wena awɛna kela nɛ atɔkɩ nandʊ yɔ.
Ɛyʊ tɛ ndaatʊ taa nɛ kʊlu ʊdasɩ sakɩyɛ nɛ sɩlɩna nzʊlʊmɩyɛ taa. Nɔɔ taa mamaɣ wɛna wiɣ lɩm nɛ mbʊ payɣ se ndaalɩm. Ndaatʊ ndʊ papɩzʊ pakpaɣ ɛzɩ cɛbɩyasɩ nzɩ sɩ-yɔɔ ɛyʊ tɩŋgʊna nɛ ɛtɩlɩ ɛyʊ tɛ mbʊ payaɣ se ADN yɔ. Cɛkasɩ ñɩɩɩ ñɩɩ wa, kʊdɔmɩŋ sakɩyɛ pee nɛ tɛtɛ kpɩna sakɩyɛ tɩŋgɩna ndaatʊ yɔɔ nɛ paɖʊʊ ɛyaa taa kɛ pa-kʊdɔmɩŋ ndɩ ndɩ. Nabʊyʊ taa lɛ fɛɛkɔcɔsɩ yaa pɔtʊ kpakʊɣna kʊdɔmɩŋ ɩnʊ nɛ ɩɖʊ-ɩ ɛyaa taa.
Ɛyʊ tɛ lɛ, ndaatʊ wazaɣ kɛlɛ se tɩtaa tɔɔnasɩ nzɩ ɛyʊ tɔkɩ yɔ nɛ pɩsa sitii lotaa. Nɔɔ taa peeɖe ndaalɩm mbʊ pɩtaɣ tɔɔnaasɩ nzɩ yɔ, si-taa nɛ anaɣm mbʊ payaɣ-pʊ se cɛŋgbɛ mʊlʊm yɔ, ndʊ yekina nɛ sɩyɔlʊʊ camɩyɛ. Pɩtɛkɛ tɔɔnasɩ hʊzʊʊ lɩm yeke kɛ ndaatʊ wazʊ. Ndʊ wɩlʊna ɛyʊ se tɔɔnaɣ kɛnɛ yaa kɛnɛ kɛwɛ leleŋyaa ñaŋ. Ndaatʊ libu kɛna mbʊ ɛyʊ pɩzɩu ɛla tataya taa yem yɔ. Pɩtasɩ ɖɔɖɔ lɛ, tɔɔnaɣ kɩpaŋga naʊ yaa kɔsɔzɩŋ nɩʊ pɩzʊ pɩhɔ ɛyʊ nɛ eli ndaatʊ.
Ɛyʊ pɩzʊ ɛcazɩ ndalɩm alɩwaatʊ ndʊ ɛtɔzʊ tɔm kɩpandʊ natʊyʊ yɔɔ yaa mbʊ pɩwɛ -ɩ kinaŋ kpem yɔ. Ñɩnɩyʊ sɔsɔ nɔɔyʊ lɔnzɩnɖɛ kpɛlɛkʊ wɩlʊ mbʊ ɖɔɖɔ. Payaɣ-ɩ se Pavlov. Ɛkpaɣ haɣ nɛ alɩwaatʊ ndʊ pamakɩ ñɩɩyʊʊ lɛ, paɖʊ-kɛ tɔɔnaɣ nɛ pɩkɛdaa lɛ, pama ñɩɩyʊʊ ɛlɛ padaɖʊ tɔɔnaɣ nɛ panaɣ se haɣ ŋga kɛwɛɛ keliki ndaalɩm. Ndaatʊ yekina ɖɔɖɔ nɛ kela pʊʊtʊʊ kʊdɔŋ ɛkpaɣ-yɛ mbʊ pʊyɔɔ ndaatʊ taa wɛ lɩm nabʊyʊ kɔɖɩɩɩ tɩyɛ nɛ tɩɩhaɣ kʊdɔmɩŋ nʊmɔʊ se ɩcaɣ kela yɔɔ.
t6lvyh2zeaqujf185ht2yhzcjfhewit
Calɩm
0
3449
15021
2021-08-05T16:22:56Z
Shalomjonas
154
Sang
15021
wikitext
text/x-wiki
Calɩm kɛna ɛyʊ yaa tɛtɛ kpɩnɛ tomnaɣ taa lɩm mbʊ pɩhaɣ-wɛ fezu yɔ. Calɩm mbʊ pikpeŋ calɩgonzi nɛ ñamɩyɛ pa-taa. Calɩm mbʊ pɩcɔʊ tomnaɣ tɩŋga taa pɩlɩɩna ñamɩyɛ pɔŋ nɛ ɖoŋ weyi ɖɩwɛna nɛ ɖɩtɔʊ calɩm mbʊ fɩŋŋ fɩŋŋ yɔ. Calɩm mbʊ, pɩkɛna lɩm nabʊyʊ nɛ pɩwɛ kɔɖɩɩɩ pɩtasɩna calɩgonzi kulutasi miliyaɖi miliyaaɖɩnaa sakɩyɛ. Calɩgonzi kulutasi nzɩ sɩhaɣna calɩm kɛ pɩsɛmɩŋ. Calɩm wokɩŋna tiyɔkɩsizɛnɩ (O2) nɛ anɣmna mba pɩpɔzʊ tomnaɣ se kɛwɛɛna wezu yɔ. Calɩm mbʊ ɖɔɖɔ ketuuna azʊma nɛ piwokina-pʊ pɔŋ weyi apɩɩzɩ nɛ alɩɩna awayɩ kiŋ yɔ. Ɛyʊ sɔsɔ tɛ yaa tɛtɛ kpɩnɛ sɔsɔyɛ tɛ lɛ, ɛnɛm ŋgʊ kɩwɛ mɔɔ taa yɔ, ŋgʊ lʊlʊʊna calɩm.
Calɩm kɛna tomn,aɣ kpeekpe kɩhɔkʊ nɛ kɩfɛyɩ tomnaɣ taa kawɩlʊ kpaasɩɩ. Calɩm taa mʊŋdɔndʊ fɛyɩ ɛzɩ tomnaɣ taa hola wena akɛ mʊndɔndʊ lɛɛtʊ yɔ. Pɩtɛ ɖɩkɩyaɣ ŋga payaɣ-kɛ se pH yɔ ko-̀ɖoŋ wɛ 7,35 nɛ 7,45 pa-taa. Calɩm sɛmɩŋ lɩna pɩ-taa yaɖɛ kɩsɛɛmɩŋ yɔɔ. Calɩm kpeekpe taa lɛ, yala kɩsɛɛma kʊlʊ nɛ lɩm mbʊ pɩwɛ kɔɖɩɩɩ pɛwɛɛ. Ɛlɛ yala kɛɛma yeke kɩlɩna ɖɔʊ nɛ mɩnɩʊ yɔɔ lɛ, awɛ ɛzɩ 99 yɔ (99%). Calɩm kaɖʊʊzaɣ kɛna lɩm mbʊ pɩ-taa calɩm yala ndɩ ndɩ yaɣ yɔ. Calɩm kaɖʊʊzaɣ ŋga kakpakʊna calɩm yala nɛ anaɣmnaa nɛ pɩyɛlʊ tomnaɣ kpeekpe taa nɛ pɩcalʊ-kɛ. Calɩm kaɖɩuʊzaɣ ŋga kɛwɛ ndɩ nɛ calɩm ageleta. Alɛ lɛ, alɩwaatʊ ndʊ calɩm kiwu lɛ ana kpaɣna pɩ-yɔɔ kele kele ɛzɩ lɩm yɔ.
Calɩm tʊma ɖɔ sakɩyɛ. Kacalaɣ taa lɛ, calɩm kɛna anaɣm kpaɣyʊ weyi ɛtaŋna tomnaɣ kpeekpe kɛ tɔɔnaɣ ŋga pɩwɛna-kɛ kɩcɛyʊ se kɛwɛɛna alafɩya yɔ. Calɩm kʊɖʊmʊm mbʊ ɖɔɖɔ catʊʊna tomnaɣ taa azuuma nɛ apɩlɩzʊ nɛ awayɩ. Azuuma ana, a-taa kɔyɔ pɩndʊ, hɩm, soŋgaɣ, tuutu yaa tiyokidi tɛ karboni (CO2). Calɩm taa yala ndɩ ndɩ wena awɛ calɩm taa yɔ ayaɣ nɛ awɛɣna fezu. Calɩm kpakʊna tɔɔnasɩ nɛ lɩm pa-taa anaɣm nɛ pɩcalʊ tomnaɣ kpeekpe. Heelim mbʊ ɛyʊ yaa tɛtɛ kpɩnɛ fezu yɔ, calɩm catʊna-pʊ ɖɔɖɔ nɛ pɩlɩzʊ okisiizɛni (O2) nɛ pɩcalʊ tomnaɣ.
e9mtutggdqp1z9gmotog1bpvuyxa38j
Fɔɔfɔɔ
0
3450
15022
2021-08-05T16:25:38Z
Shalomjonas
154
Savon
15022
wikitext
text/x-wiki
Fɔɔfɔɔ kɛna kɔyɛ ŋɖɩ ɖɩlɩʊ hʊlʊʊ yɔ. Fɔɔfɔɔna wɛ ndɩ ndɩ. Lɩm ñɩŋgʊ wɛɛ, pʊʊyaɣ wɛɛ nɛ ɖoŋ ñɩŋgʊ wɛɛ ɖɔɖɔ. Kɔtɩɩ Tomnasi ndɩ ndɩ kɛ pakpakʊ nɛ pesidi yaa passa fɔɔfɔɔ. Tomnasi nzɩ, pɩpɔzʊ se pɩpɔzʊ se sɩkɛna nzɩ sɩyɔlʊ lɩm taa yɔ. Sodiyɔm ŋgʊ kɩwɛna yidirɔkɩsidi kɛ pasaɣna fɔɔfɔɔ ŋgʊ kɛ ɖoŋ yɔ piyele potasɩyɔm ŋgʊ kɩwɛna idiɖɔkɩsidi yɔ yaa ɖʊʊyʊ kɛ pasaɣna kabɩyɛ fɔɔfɔɔ yaa fɔɔfɔɔ kɩkpɛdʊʊ. Tomnasɩ ndɩ ndɩ nzɩ pezidu-sɩ ɖama taa nɛ patɩzɩ-sɩ nɛ sɩwasɩ camɩyɛ nɛ pʊcɔ pasaa fɔɔfɔɔ. Palakɩ fɔɔfɔɔnaa nabayɩ ɖɔɖɔ nɛ nikaɣ lɩm. Pʊbʊ taa lɛ, kɔ naayɛ kɛ pesidu ɖama taa nɛ pasaa-kʊ. Pɩɩkɛ fɔɔfɔɔ lɩm ñɩŋgʊ, pʊʊyʊʊ yaa ɖoŋ ñɩŋgʊ kɔyɔ, kɩtɩɩɖʊ lɩm taa lɛ, kɩyɔlʊʊ.
Pɔcɔtʊʊna fɔɔfɔɔnaa, paǹalɩɣna ñanzɩ yaa pɔsɔʊna lɩm. Pʊtɔbʊ se palɩzʊna asuluma nɛ fɔɔfɔɔnaa. Paalɩzʊ nɛ asuluma lɛ, kɩlɩʊ hʊlʊʊ fammm. Fɔɔfɔɔnaa taa nɛ tomnasi nzɩ yɔ, lɛɛsɩ wɛ leleŋ, ñɩmɩŋ siziŋ nɛ sɩ-taa wɛ nʊm cɔɔɔ sakɩyɛ. Fɔɔfɔɔnaa wɛ ndɩ ndɩ pɩlɩna tomnasi yaa kɔ wena pakpaɣ nɛ pasaana-wɛ yɔ sɩ-yɔɔ. Fɔɔfɔɔnaa mba pɛwɛ ɖoŋ kaŋkaŋ yɔ, pɔkɔŋ se pawɩlaa lɛ, papɩzʊ popuuti-wɛ puɖupuɖu. ALɩwaatʊ ndʊ paɖʊ-wɛɛ lɩm taa yɔ, potuu feɖe feɖe kɛ ɛyʊ nesi taa yaa nabʊyʊ yɔɔ. Pɩtɛ alɩwaatʊ lɛ, kɩwɛʊ lɔɔbɩɩɩ. Fɔɔfɔɔnaa wɛtʊ ndʊ, tɩcɛlɩɣna-wɛ pɛwɛtʊ ndʊ tɩwɩlʊ se pɛwɛ kɔɖɩɩɩ yaa kpandalam yɔ. Kɔ ndɩ ndɩ wena pasaɣna fɔɔfɔɔnaa yɔ, a-yɔɔ lɛ, pɩfɛyɩ camɩyɛ se kɩ-ɖʊ ɛyʊ nɔɔ taa yaa ɛsɛ taa. Pɩtɛkɛ mbʊ yɔ, pʊkɔŋna kʊdɔmɩŋ.
bn9bdrraa3i4jva2tcj5z3tse14ldbc
Ñɔsɩ ñalʊ fɔɔfɔɔ
0
3451
15023
2021-08-05T16:29:27Z
Shalomjonas
154
Shampooing
15023
wikitext
text/x-wiki
Ñɔsɩ ñalʊ fɔɔfɔɔ kɛna cɩɖɩ cɩɖɩ wɛʊ tɛ fɔɔfɔɔ lɩm mbʊ pañalɩɣna ñɔsɩ yɔ. Sakɩyɛ taa, ñɔsɩ fɔɔfɔɔ ŋgʊ kɩkɛ lɩm nɛ nabʊyʊ taa lɛ, palakɩ-kʊ nɛ kɩwɛ ɖoŋ kaŋ kaŋ yaa kɩkɛ pʊʊyʊʊ. Papɩzʊ pasaa-kʊ ɖɔɖɔ nɛ kɩwɛ kɔɖɩɩɩ naanʊm tɩyɛ. Kɩwazaɣ kɛlɛ se pañalɩna ñɔsɩ yaa paɖaanɩna-sɩ yaa ɖɔɖɔ pacanɩna-sɩ. Kɔ ndɩ ndɩ kɛ palakɩna ñɔsɩ ñalʊʊ fɔɔfɔɔ ŋgʊ nɛ kɩ-taa lɛ, kɔ naayɛ kʊʊ keteŋa yɔɔ mbʊ pʊcɔ-ɖʊ nɛ pɩta yɔ. Pʊyɔɔ kɛ pɩfɛyɩ camɩyɛ se ɛyʊ ɛkɩlʊ ñalʊʊ ɛ-ñɔsɩ nɛ fɔɔfɔɔna mba yaa paa ɛna ñɔsɩ fɔɔfɔɔ ŋgʊ lɛ, ɛkpaɣ se ɛñalɩɣna e-ñɔsɩ. Ñɔsɩ ñalʊʊ fɔɔfɔɔnaa nabayɩ ñeki ñɔsɩ kpɛzʊʊ mbʊ pʊyɔɔ yɔ, ñʊʊ tɔndʊ kpɛzaa yaa pɩlaba yeŋ.
Kasey Herbert kɛŋna kacalaɣ-tʊ weyi ɛsa ñɔsɩ ñalʊʊ fɔɔfɔɔ yɔ. Ñɔsɩ fɔɔfɔɔnaa mba ɛɛsaa yɔ, ɛpɛdaɣ-wɛ Lɔndɩɖɩ tɛtʊ taa, ɖenɖe palʊla-ɩ yɔ. Ɛ-fɔɔfɔɔ ñɔsɩ nzɩ, Sake Dean Mahomed kpaɣ nɛ ɛtʊlɩ nɛ faaɖɩ ñɔsɩ faaɖɩ nakʊyʊ kɛ Pirigitoni tɛtʊ taa pɩnaɣ 1814. Pɩɩkɛna feveku nakʊyʊ nɛ kɩñalɩɣna ñɔsɩ nɛ ñɔsɩ fɔɔfɔɔ ŋgʊ. Sake Dean Mahomed kɛ Ɛndɩ ɛjaɖɛ taa tʊ nɛ palʊla-ɩ Patna tɛtʊ taa. Ɛ-tʊmɩyɛ ɖɩnɛ ɖɩkpaza ɛ-hɩɖɛ nɛ ɛsɔ taa nɛ ɛɛkɛ weyi ɛñalaɣ yaa ɛlakaɣ awiya GeorgeIV nɛ Guillaume IV yɔ pɔ-ñɔsɩ.
Ɛyʊ tɔnʊʊ tɔsɔɔlɩ se kɩ-yɔɔ mʊzʊʊ, asuluma yaa kʊdɔmɩŋ nɩɩyɛ ɛcaɣ kɩ-yɔɔ. Pʊyɔɔ paa ɛsɩmtaa kɩ-yɔɔ nɛ nɩkaɣ yaa lɩm wɩzʊ kɔyɔ kɔyɔ. Ŋ̃ɔsɩ fɔɔfɔɔ sɩŋna tɔnʊʊ ɖɔɖɔ se kɩ-yɔɔ ɛtaawɩlɩ wɔkɔyʊʊ nɛ kɩya sʊ sʊ. Kɩlakɩ ɖɔɖɔ nɛ ɛyʊ tomnaɣ wɛʊ lɛfɩɩɩ camɩyɛ. Nɖʊ tʊtʊ fɛyɩ ɖeu yɔ lɛ se, tomnaɣ ŋga kɔ-yɔ nɛ num kɔɖɩɩɩ yɔ, kɔɖɔkʊʊ asuluma tɩŋga. Tomnasɩ nzɩ, paacɔŋna sɩ-yɔɔ kɔyɔ, sipiyu mbʊ pʊiyɔɔ yɔ, mʊsʊʊ nɛ kɩ-taa kʊdɔmɩŋ sʊ tomnaɣ ŋga ka-taa. Peeɖe lɛ, piyeki pʊkɔna kʊdɔŋ.
Ñɔsɩ yɔɔ cɔnaʊ hɔɔlʊʊ taa lɛ, sɩ-fɔɔfɔɔnaa ɖɔ sakɩyɛ. Palɩza fɔɔfɔɔnaa nabayɩ nɛ pɔsɔzʊʊ ñɔsɩ ñalʊʊ fɔɔfɔɔnaa panɛ pɔ-yɔɔ. Ñɔsɩ fɔɔfɔɔnaa pʊ yaɣ ñɩmbʊ wɛɛ nɛ kʊkʊ lɛ pamɩzʊ ñɔsɩ yɔɔ kpʊʊ kpʊʊ nɛ peseɣti-si. Fɔɔfɔɔ kʊnɛ kɩsɩŋna nɛ ñɔsɩ tɛɛ nʊm mbʊ pɩkɩla wɛʊ yɔ, pʊmʊʊ pazɩ. Fɔɔfɔɔ kʊnɛ k iyeki ɖɔɖɔ nɛ ɛyʊ ɛɛkɩlʊ ɛ-ñɔsɩ ñalʊ ɖoŋ ɖoŋ. Kabɩyɛ kɔ naayɛ wɛɛ ɖɔɖɔ nɛ pañalɩɣna ñɔsɩ. A-taa kɔyɔ : finɛgɩɖɩ, ñɔsɩ tɔlɩm ndɩ ndɩ, yala, tʊŋ nʊm nɛ akaŋgaanaa.
6yrrtyiuy0cmga7xoe6qh88ffep42rk
Soŋgaɣ
0
3452
15712
15024
2022-01-13T18:10:18Z
Gnangbade
58
photos
15712
wikitext
text/x-wiki
[[File:Demonstration of Sweat.jpg|thumb|Demonstration of Sweat]]
Soŋgaɣ kɛna lɩm mbʊ pɩlɩʊ ɛyʊ yɔɔ nɛ pɔŋ weyi ɛhaɣ soŋgaɣ ŋga yɔ. Alɩwaatʊ ndʊ ɛyʊ tiŋ songaɣ yɔ, ɛlɩzʊ ɛ-yɔɔ kilokaloɖiiwaa ɛzɩ 580 yɔ (580 Kcal). Ñʊʊ taa lɔnsɩnɖɛ maɣzɩya [[Platon]] nɛ Théophraste pama soŋga yɔɔ tɔm sakɩyɛ. Pama takayɩsɩ nɛ pɔyɔɔdɩ ɖenɖe kalɩnaa yɔ nɛ mbʊ pɩpɩsʊ soŋga ŋga yɔ. Mbʊ pɩkɩla wɛʊ soŋgaɣ taa yɔ, mbʊ lɛ lɩm. Soŋgaɣ taa nɛ tomnasi cikpesi ñɩɩɩ ñɩɩɩ nzɩ paanaɣ nɛ ɛsɛ pee yem yɔ nɛ mʊzʊŋ nɩɩyɛ ɖɔɖɔ. Tomnasi nzɩ sɩwɛ soŋgaɣ taa yɔ, ɩwɛ ndɩ ndɩ paa ɛyʊ weyi lɛ ɛ-yɔɔ, pɩlɩɩna tɔɔnasɩ nzɩ paa anɩ lɛ ɛtɔkɩ yɔ, tʊmɩyɛ nɖɩ ɛɖɩɩna labʊ yɔ nɛ alɩwaatʊ ndʊ s oŋgaɣ ŋga kakpaɣ nɛ kalɩɣna yɔ. Soŋga ŋga kalɩɣna ɛyʊ tomnaɣ taa lɩm nɛ tɔɔnasɩ nzɩ calɩm catɩ-pʊ nɛ pɩlɩzɩ anaɣmnaa nɛ pɩkazɩ asuluma yɔ.
[[File:Grady Sizemore sweating (3862693913).jpg|thumb|Grady Sizemore sweating (3862693913)]]
Soŋgaɣ yekɩna nɛ ɛyʊ tɛ mɩŋ saʊ yaa feveku ɛ taaɖɛ 37 °C yɔɔ pɩtɛkɛ mbʊ yɔ, pɩcamʊʊ ɛyʊ tomnaɣ nɛ pɩpʊʊzɩ-kɛ. Ɖakʊtanaa taa, ɛzɩ Ayurveda ɖakʊta taa, pɔyɔɔdʊ camɩyɛ se soŋgaɣ kɛna kɔyɛ nɖɩ ɖɩñalʊ ɛyʊ taa yɔ. Pʊyɔɔ yɔɔ ɖɔɖɔ kɛ pohuyuu lɩm yaʊ lona nɛ lɩŋgamɩŋ nɛ paɖʊ ɩ-taa kɛ ladiɖiki miŋ nemasi se pʊsɔŋ nɛ ɛyaa yaɣ lɩm mbʊ lɛ pʊsɔŋ-wɛ nɛ palɩɩ soŋgaɣ. Mba paapɩzʊ lɩm yaʊ yɔ, lɩm ɖɩsɔyɛ kɛ paɖʊʊ ladiɖiki miŋ ɩnʊ nɛ inɩzʊ lɩm mbʊ nɛ pʊcɔ pɔsɔʊ-pʊ.
[[File:Sweat.jpg|thumb|Sweat]]
Ɛyaa nabayɩ wɛɛ lɛ, paa soŋgaɣ ɛvɛyɩ yaa kɛfɛyɩ kɔyɔ, pa-nɩndasɩ taa nɛ pa-natanda taa lɩʊ soŋgaɣ. Ɛyaa mba pa-taa lɛ, ɛyaa ɛzɩ 63 kɛ mɩnɩʊ yɔɔ wɛna pɩtɛ wɛtʊ pɩlɩɩna pa-caanaa yaa po-ɖoonaa yɔɔ. Ndʊ ɛyaa maɣzʊ se soŋgaɣ wɛ mʊzʊŋ yɔ, soŋgaɣ fɛyɩ sɔŋ nɩɩyɛ. Soŋgaɣ sɔŋ lɩna wizuu ajɔla wena awɛ tɔnʊʊ tɛɛ yɔ. Wizuu ajɔla wena awɛ tɔnʊʊ tɛɛ yɔ awɛ nabʊlɛ taa. Naayɛ wɛɛ lɛ, ɛyʊ tomnaɣ kpeekpe yɔɔ kalɩɣʊ pɩtasɩna nandasɩ taa, naataŋ taa nɛ hamɩŋ tɛɛ. Lɛɛna ñɛwɛ hamɩŋ tɛɛ ɖɔɖɔ, kɔɔŋ taa nɛ alɩwaatʊ ndʊ pɔɔ kɔŋ se kapaɣzɩ ke-efebutu yaa kɛ-pɛlɛtʊ ɖɔm lɛ wizuu ajɔla ana alɩɣʊ. Wizuu ajɔɔla anɛ, ana haɣna soŋgaɣ mʊzʊŋ kɛ soŋgaɣ.
gughqut01an3pobxcxzcrfnai4ce7cb
Taba
0
3453
15025
2021-08-05T16:37:49Z
Shalomjonas
154
Tabac
15025
wikitext
text/x-wiki
Taba kɛna tɩŋ weyi pahayɩɣ-ɩ se palʊbɩna lɩmaaza kʊdɔmɩŋ yɔ. Pakpakʊ tɩŋ ɩnʊ ɩ-hatʊ lɛ pelem-tʊ nɛ tɩwɩlɩ camɩyɛ. Amerika keteŋa taa kɛ pɛlɛɣ taba hayʊ nɛ alɩwaatʊ Christoph Colombe na keteŋa ŋga yɔ, pɩsɩɩna mbʊ lɛ, taba tɔɔʊ tɔyɩ ajɛya kpeekpe taa. Paapɛdʊ taba kɛ yem. Paa ɛjaɖɛ nɖɩ lɛ, ɖɩ-taa kewiyaɣ pɛtɩɣna. Tadɩyɛ ɖɩnɛ, pɛhɛyʊ ɖɩ-yɔɔ lambuu sɔsɔʊ.Taba ñɔʊ kɛna mbʊ pɩɩlazʊʊ ɛyaa malɩnawʊ yɔ nɛ mba pañɔʊ-kʊ yɔ pa-taa mba pasɩkɩ pɩnaɣ taa yɔ, patalʊ ɛzɩ kutokiŋ ɛgbɔŋ looɖo yɔ nɛ pa-taa lɛ sɩɖa ɛzɩ 600 000 yɔ wɛɛ nɛ sɩkaa ñɔsɩ maɣmaɣ kʊʊna-wɛ. Taba ñɔʊ haɣ kʊdɔmɩŋ sakɩyɛ nɛ ɩ-taa kɔyɔ pɩcɛɛɖɛ kʊdɔŋ nɛ laŋgɩyɛ ñɩŋgʊ.
Taba sɔɔla labʊ tɛtʊ ndʊ tɩwɛ mʊzʊŋ camɩyɛ yɔ tɩ-taa nɛ kɩtɔsɔɔlɩ ɖɔɖɔ ɖenɖe kusotu kɩlaa yɔ ɛlɛ ɖenɖe wɩsɩ ñakɩ yɔ. pʊyɔɔ kɛ pakɩlʊ-kʊ hayʊ lʊŋgɩyɛ nɔɔ yɔɔ. Kʊdɔmɩŋ nɩɩyɛ wɛɛ nɛ ɛkpaɣ taba. ɩ-taa kɔyɔ : hʊlʊmɩŋ kʊdɔŋ, sonzo naayɛ tʊlʊ hatʊ pɔŋ ɖɔɖɔ nɛ lɛɛna ɖʊʊ hatʊ yɔɔ ɖɔɖɔ kɛ nim cɔɔɔ nɛ hatʊ kondolu ɖɔɖɔ nɛ pʊlaɣ kʊdɔŋ cɛyʊ taba kamaɣ fɛyɩ. Taba pʊʊ nɛ kɩtakɩli caʊ lɛ, kɩ-hatʊ sɛʊ caʊʊ nɛ pɛkpɛzʊ-tʊ lɛ wɩsɩ taa peleŋ-tʊ ɛzɩ kɔzɔɖɔ kʊɖʊmʊ lɛ tɩwɩlaa.
Taba taa tabakʊyaɣ wɛɛ wɛtʊ. Ñɔsɩ nzɩ pɔñɔʊ nɛ pɔtɔʊ yɔ si-ɖeke si-taa kpɛlɩ kpɛlɩ pɩsʊ kʊdɔmɩŋ weyi yɔ, ɩtalʊ 4 000 yɔ nɛ ɩ-taa lɛ 250 haɣ tɔnʊʊ taa kʊdɔmɩŋ sakɩyɛ lɛɛŋ ɛzɩ 50 yɔ haɣ pɩcɛɖɛ kʊdɔŋ. Taba kabalʊ lɛ, cɩnzɩ tɔʊ ɖoŋ nɩɩyɛ sʊʊ kɩ-taa nɛ alɩwaatʊ ndʊ ɛyʊ ñɔʊ taba lɛ, ɖoŋ ɛnʊ kɛ wɛ panaɣ ñɔsɩ taa. Cɛnzɩ tɔʊ ɖoŋ weyi ɛwɛ taba taa kɛ mbʊ yɔ, etiki ɛyʊ hʊzʊŋ taa lɛ, ɛnʊ tʊlʊna-ɩ pɔŋ nɛ pʊkɔna-ɩ kʊdɔŋ. Pɩtɛkɛ cɛnzɩ tɔʊ ɖoŋ ɖeke wena taba taa. Panaɣ ɖɔɖɔ tɛrɩyɔm, polomiyɔm nɛ ʊɖanɩyɔm.
Papɩzʊ pɔnɔɔ taba kɛ hatʊ taa yaa ɖɔɖɔ pɔtɔɔ kɩ-hatʊ yem nɛ peli lɩm. Lɛɛlɛɛ pahayʊ-kʊ paale. Pɩnaɣ 1880 pɛpɛta sikaanaa miliyɔɔnaa mɩnɩʊ kɛ keteŋa kpeekpe taa nɛ pɩnaɣ 1900 lɛ sɩkaanaa miliyaɖi kɛ pɛpɛdaa. Piyele pɩnaɣ 1940 taa lɛ, sɩkaanaa miliyaɖi kudoku nɛ pɩnzɩ nɛɛlɛ wayɩ lɛ miliyaɖi kudokiŋ naalɛ. Pɩnzɩ 1980 taa lɛ, sɩkaanaa miliyaɖi kudokiŋ kagbanzɩ nɛ 2014 taa lɛ pɩgbamiliyaɖi kudokiŋ loɖo. Tɔm sʊsʊ taa, pɔtɔŋ se sɩkaa kʊʊ kamaɣ fɛyɩ.
mvh5fnx9k20fjthham2ut8rfd4ifnuk
Hɩm
0
3454
15026
2021-08-05T16:43:35Z
Shalomjonas
154
Urine
15026
wikitext
text/x-wiki
Hɩm kɛna lɩm mbʊ ɛyʊ nɛ tɛtɛ kpɩna pahɩʊ yɔ. Pɩkɛna kacalaɣ asuluma wena tomnaɣ lɩzʊ nɛ awayɩ yɔ. Calɩm catʊ tomnaɣ taa lɩm nɛ kʊzɔɔtʊ tɩŋga lɛ, asuluma ana alɩʊ nɛ kɩyaɖɛ yaa abalɩtʊ yaa halɩtʊ pa-taa. Alɩwaatʊ ndʊ pɩwʊʊ ɛyʊ nɛ ɛ-kɩyaɖɛ ɛɛtasʊ hɩm hɩʊ camɩyɛ yɔ, paɖʊʊ-ɩ hɩm catɩyɛ ñɩɣyʊʊ. Hɩm tɛkɛna asuluma yaa mbʊ pɩvɛyɩ ɖeu kpem yɔ. Ɛlɛ kʊdʊmɩŋ nɩɩyɛ wɛɛ lɛ, hɩm waɣ-ɩ mbʊ pʊyɔɔ yɔ, hɩm taa nɛ ɖoŋ nɩɩyɛ nɛ ɩkʊʊ kʊdɔmɩŋ sakɩyɛ. Kɔɔ ndɩ ndɩ wena azʊʊ ɛyʊ taa pɩtɩŋna tomnaɣ yɔ, alɩwaatʊ ndʊ akɔŋna ɛyʊ kʊdɔŋ yɔ, hɩm kɛ fɛɖaa maɣzʊ nɛ pana-yɛ.
Mbʊ pɩwɛ hɩm taa yɔ mbʊ lɩm nɛ hɩm mʊzʊŋ. Hɩm mʊzʊŋ ɩnʊ ɩlɩna calɩm cata tɔɔnasɩ payɩ nɛ pɩlɩzɩ asuluma wena payaɣ-ɛ se azɔtɩ yɔ. Kɔyɛ naɖɩyɛ wɛ hɩm taa ɖɔɖɔ nɛ ɖɩlɩna nimvila taa, calɩm taan nɛ tomnaɣ hɔɔlɩŋ tɩŋga tɛ asuluma taa. Kɔyɛ nɖɩ payaɣ se nimviɖe siziŋ pɩndʊ. Weyi ɛ-kɩyaɖɛ ɖɔŋ camɩyɛ yɔ, ɖɩcatʊ clɩm taa lɩm ɛzɩ litanaa 180 yɔ nɛ hɩm maɣmamg ɛzɩ mililitanaa ɛzɩ 1500 yɔ. Ɛyaa mba pahɩʊ hɩm nɛ pɩɖɛʊ lita kʊɖʊmʊʊ nɛ hɔɔlʊʊ kɛ evemiye taa yɔ, pɩkɛna kʊdɔŋ ŋgʊ paizʊ payaa se hɩm kadadayaɣ hɩʊ kʊdɔŋ yɔ yaa pɩlɩɩna sikiɖi kʊdɔŋ yɔ.
Nabʊyʊ taa lɛ, pɩpɩzʊ pɩtɛkɛ kʊdɔŋ ɛlɛ pɩlɩɣna lɩm mbʊ ɛyʊ wɛɛ ɛñɔʊ yɔ pʊyɔɔ nɛ nikaɣ ŋga kɛwɛɛ yɔ. Nabayɩ wɛɛ ɖɔɖɔ lɛ, po-hola wena awɛɛ nɛ acɔŋna hɩm hɩʊ yɔɔ yɔ, ahʊwa kɔyɔ, hɩm pɩzʊ pɩlɩɣ ɖɔɖɔ yem yem. Ñɩnɩya naa se keteŋga kpeekpe taa lɛ, ɛyaa hɩʊ hɩm ɛzɩ miliyaaɖinaa hiu yɔ kɛ evemiye taa. Hɩm hɩʊ lɩɣna ɖɔɖɔ ɛyʊ palɩka yɔɔ nɛ ɛyʊ hɩʊ ɛzɩ lita kʊɖʊmʊʊ nɛ hɔɔlʊ yaa litanaa naalɛ kɛ evemiye taa nɛ haɣ lɛ, lita hɔɔlʊ nɛ naatozo pa-taa, piyele afa lɛ, lita kʊɖʊmʊ nɛ hɔɔlʊʊ nɛ litanaa litozopa-taa. Kpaŋnʊ hɩm wɛ litanaa 5 nɛ 15 taa kɛ evemiye taa nɛ nɔ lɛ, litanaa 10 nɛ 25 pa-taa nɛ tuu ñahɩʊ litanaa 40 nɛ 80 pa-taa kɛ evemiye kʊɖʊmɖɛɛ taa.
2014lopimg7i6kqyskoikl7nwd3oqxc
MediaWiki:GrowthExperimentsConfig.json
8
3456
16096
15042
2022-10-19T06:55:25Z
MediaWiki default
3262
Disabling mentorship for wikis with no list of mentors ([[:phab:T321056]])
16096
json
application/json
{
"GEHelpPanelLinks": [
{
"title": "mw:Special:MyLanguage/Help:VisualEditor/User guide",
"text": "Special:MyLanguage/Help:VisualEditor/User guide",
"id": "mw:Special:MyLanguage/Help:VisualEditor/User_guide"
},
{
"title": "mw:Special:MyLanguage/Help:VisualEditor/User guide#Images",
"text": "Special:MyLanguage/Help:VisualEditor/User guide",
"id": "mw:Special:MyLanguage/Help:VisualEditor/User_guide"
},
{
"title": "mw:Special:MyLanguage/Help:VisualEditor/User guide#Editing references",
"text": "Special:MyLanguage/Help:VisualEditor/User guide",
"id": "mw:Special:MyLanguage/Help:VisualEditor/User_guide"
}
],
"GEHomepageSuggestedEditsIntroLinks": {
"create": "mw:Special:MyLanguage/Help:VisualEditor/User_guide",
"image": "mw:Special:MyLanguage/Help:VisualEditor/User_guide#Images"
},
"GEMentorshipEnabled": false
}
o2x6w5tmdm6el91oxfmxtxbdkgezigg
Kpalahʊwa lʊʊ
0
3457
15052
2021-10-05T08:21:31Z
Shalomjonas
154
Architecture
15052
wikitext
text/x-wiki
Kpalahʊwa lʊʊ kɛna tʊmɩyɛ labʊ sɔsɔtʊ ndʊ ɛyʊ lɩzʊ lona naayɛ se ɛma kudiyiŋ sɔsɔŋ yaa paa cikpelu yɔ ɛlɛ pɩkɛna-ɩ kɩcɛyʊ se ɛña kudiiyiŋ maʊ mbʊ pɩ-paɣtʊ. Kudiyiŋ maʊ paɣtʊ ndʊ paa pɩɩtɩkɛna lɔnzɩnɖɛ nɖɩ panaɣ nɛ ɛsɩyɛ yem yaa ɛsɛkuliye naɖɩyɛ yaa ɖɔɖɔ keɖeɣa ñɩnɖɛ kɔyɔ, matʊ sɔsɔtʊ tʊmɩyɛ ɖɩnɛ ɖɩwɛna ɖɩ-nɔɔ se ɖɩɖʊʊ. Paɣtʊ tʊnɛ tɩwɛ cɔlɩɩɩ takayɩsɩ maʊ kɩpɩnzɩ nɛ kɩfasɩ taa ɖɔɖɔ. Kpalahusi tʊmɩyɛ ɖɩnɛ ɖɩ-paɣtʊ cɔŋna lona wena a-taa pɩwɛɛ se pama kudiyiŋ sɔsɔŋ ɩnʊ yɔ, samaɣ ŋga ka-taa pamaɣ-ɩ yɔ, alɩwaatʊ ndʊ tɩ-taa palakɩo tʊmɩyɛ nɖɩ yɔ nɛ wondʊ ndʊ pakpakʊ se pamana yɔ.
Kudiyiŋ sɔsɔŋ weyi palʊʊ ɩ-tɛ kpalahusi nzɩ yɔ, i-taa kɔyɔ: kudiyiŋ weyi pasʊʊ ɩ-taa yɔ, pɩlaŋ weyi ɩwɛʊ cɩɖɩ cɩɖɩ yaa keɖewa yɔ, ɛyaa kiɖeɖema yaa agɔlɔma pɩlaŋ, sɔnzɩ sɩsɔsɩ lona, ɛsɔsɛtʊ kudiyiŋ, yɔɔ kaɖʊ yaa ɖaŋgʊ kʊlɔmɩŋ, nesi tɛɛ tʊma sɔsɔna kpaamɩŋ, tada sɔsɔna lona, tʊma tɩlɩʊ kudiyiŋ sɔsɔŋ, wɩlɩtʊ yaa tuʊzʊʊ tɛ loniye, keɖeɣyaɣ wondu tɩlɩtʊ tɛ, sɔɔsɔɔna tʊma ɖɩlaɖɛ. Pɩtasɩɩna peɖe ɖeke ɛlɛ ɖenɖe pepiŋ sɔdɩŋ sɔsɔŋ yɔ, peeɖe ɖɔɖɔ pɩwɛna kpalahusi lʊya kɛ kɩcɛyʊ se pala tʊma. Yaa ɖɔɖɔ kpaamɩŋ sɔsɔŋ weyi ɩ-taa nesi tɛɛ tʊma wena alakɩ keɖeɣa nɛ cʊnʊʊ tʊma yɔ, mayaa sʊsaa mba, mba lakɩna-yɛ. Kpaamɩŋ sʊsɔŋ lɛɛŋ kɔyɔ: ɛjaɖɛ yɔɔ kpɛɛ naʊ nɛ ɛsɛ pee yaa ɖɔɖɔ aŋjaʊna nɛ sɩʊkpelesina lɩzɩʊ lona sɔsɔna kudiyiŋ.
Tʊma ndɩ ndɩ wena a-taa kpalahusi lʊʊ wɛɛ yɔ, a-yɔɔ kɛ pɔtɔŋ se tɩlɩyɛ ɖɩnɛ ɖɩkɛna ɛsɛkuliye sɔsɔyɛ naɖɩyɛ. Kpalahusi lʊʊ tʊmɩyɛ ɖɩnɛ ɖɩkɛna kacalaɣ tʊma ɖeyi ɖeyi lakayaɣ ŋga pasɩma se kɛwɛ camɩyɛ kɛ keɖeɣya tʊma taa yɔ. Maya sɔsa tʊmɩyɛ ɖɩnɛ ɖɩlakɩ ɖi-tʊmɩyɛ kɛ ilemiye nɛ tataa. Lona ndɩ ndɩ wena a-taa palʊʊ kpalahusi yɔ,apɩzʊ akɛna ɛzɩ ɛjaɖɛ kpeekpe taa yɔ lone sɔsɔyɛ naɖɩyɛ maʊ yɔ, ɛjaɖɛ hɔɔlʊʊ nakʊyʊ yaa egetiye naɖɩyɛ taa yɔ yaa ɖɔɖɔ maalika nakɩyɛ taa yɔ. Pɩpɩzʊ pɩkɛna ɖɔɖɔ ɛzɩ kuduyu sɔsɔʊ nakʊyʊ yem ɖɩmayɛ yɔ.
Ɛsɔ sɛtʊ kpaaŋ ŋgʊ payaɣ-kʊ Katediɖali Pierre kiɖeɖeu nɛ kɩwɛ Beauvais yɔ, pama-kʊ pɩnzɩ mɩnɩŋ XIII taa nɛ kaaŋ yeke paamana-kʊ. Piyele paama keɣye naɖɩyɛ kɛ ɖooo caanaʊ taa kɛ Panthéon, nɛ nɖɩ kaakɛŋna keɣye nɖɩ ɖɩkɩla kʊyʊ kɛ keteŋga kpeekpe taa. Pɩkɔma pɩnzɩ mɩnɩŋ XV taa lɛ kɛ pama lɔbɔkʊ nakʊyʊ kɛ Florence katediɖalɩ nɛ kɩtalɩ-kʊ. Pɩwayɩ pɩnzɩ mɩnɩŋ XX taa mbʊ yɔ, pamaɣ lɔbɔkɩŋ yaa keɣyasi nzɩ yɔ, sɩkɩla paŋŋŋ kɛ nzɩ pamawaɣ yɔ.
alwmuq29elvwaudg0mix9xobc6etyhy
Ñɩɣtʊ yɔɔ pʊyʊ lɩzʊ
0
3458
15053
2021-10-05T08:27:51Z
Shalomjonas
154
Bande dessinée
15053
wikitext
text/x-wiki
Ñɩɣtʊ yɔɔ pʊyʊ lɩzʊ kɛna ɛzɩ nesi tɛɛ tʊmɩyɛ nɖɩ ɛyʊ lakɩ se ɛwɩlɩna lakasɩ ndɩ ndɩ nasɩyɛ yɔ. Ñɩɣtʊ yɔɔ pʊyʊ lɩzʊ pʊnɛ, pɩwɛ tʊma ndɩ ndɩ lakasɩ taa nɛ nɖɩ kɛŋna nakʊ ñɩnɖɛ. Pɩkɛna ɖɔɖɔ kɛlɛm kɛlɛm ŋgʊ kɩ-taa pɩtɛkɛ fotonaa ɖeke palɩzʊ yɔ ɛlɛ pɩkɛna ɖɔɖɔ aŋjaʊnaa mba palɩzʊʊ nɛ nesi yem yɔ. Aŋjaʊʊna mba, palɩzʊ-wɛ yɔ, palakɩ nɛ pɔyɔɔdʊ ɛzɩ ɛyaa mba panɛ pɛ-ɛsɛ yɔ. Kɩlɛmɩŋ weyi palɩzɩɣ-ɩ mbʊ yɔ, ɩyɔɔdʊ ɛzɩ ɛyaa maɣmaɣ yɔ nɛ ndʊ ɩyɔɔdʊ yɔ pɩpɩzʊ pɛkɛna ɛzɩ tɔm kɛdaɣ nakayɩ yaa nabayɩ yɔɔ tɔm. Kɩlɛmɩŋ ɩnʊ, ɩkɛna ɖɔɖɔ lɛlʊʊ lɛlʊ wayɩ lizlitʊ ndʊ tɩyɔɔdɩɣna ɖama yɔ. Ñɩɣtʊ yɔɔ pʊyʊ lɩzʊ mbʊ, pʊ-tɔm kɛ Will Einster yɔɔdʊ se pɩkɛna lakasɩ sɔsɔsɩ nzɩ takayɩsɩ yɔɔ kɛ sɩ-tɔm yɔɔdʊ yɔ.
Pʊyʊ lɩzʊ kɛna ɖɔɖɔ lakayaɣ ŋga ka-taa papɩzʊ pala nɛ tɛtɛ kpɩna yɔɔdɩ ɛzɩ ɛyaa yɔ. Lɩmazɩyɛ ɖɩnɛ ɖɩ-lɩzɩyʊ kɔyɔ RodolpheTöpffer. Ɛyʊ ɛnɛ ɛyɔɔda-tʊ pɩnzɩ mɩnɩŋ XX taa. Pʊyʊ lɩzʊ sɔdʊʊ sɔsaa taa kɔyɔ Richard Felton Outcault Amerika nɛ hayʊ kiŋ lɛ, pʊyʊ lɩzʊ paɣzɩ peeɖe kɛ pɩnzɩ mɩnɩŋ XX caɣa lɩʊ lɛ. Pɩla mbʊ lɛ, tʊmɩyɛ ɖɩnɛ ɖɩɖɛ nɛ ɛsɩnda siŋŋŋ kɛ pɩnzɩ 1930 taa. Keteŋga kpeekpe kacalaɣ you tɛŋgaɣ nɛ naalɛ ñɩŋgʊ ñacaɣ paaazʊ lɛ kɛ Hergé lɩzɩ pʊyʊ nɛ ɛyaa ɛ-takayaɣ ŋga se Tintin ki-tolosuu (Les Aventures de Tintin). Lɩzʊ pʊnɛ pɩwɛ Fransɩ nɛ Pɛlɩzi pɛ-hɛkʊ taa nɛ patʊʊ-kʊ hɩɖɛ se cɩŋga kʊhʊlʊmaɣ. Piyele Sapɔnɩ taa lɛ Osamu Tezuka ñeyebina nɛ pʊyʊ nɔɔyʊ lɩzʊ ñɔtɔyɩ. Pɩɩkɛna keteŋga kpeekpe you naalɛ ñɩŋgʊ wayɩ. Ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa lɛ, payaɣ pʊyʊ lɩzʊ se manga.
5kz2ag8yj4h8oobb561oe6uc9q0j0eq
Prɔnzɩ
0
3459
15054
2021-10-05T08:29:11Z
Shalomjonas
154
Bronze
15054
wikitext
text/x-wiki
Prɔnzɩ kɛna hɩɖɛ kuɖum nɖɩ paacɛla ñɩɣtʊ kɩkpɛndʊ nzi payaɣ-sɩ se kuwivri yɔ si-ɖeke. Ɖeɖe nɛ sɔnɔ yɔ, prɔnzɩ kɛna kuwivri nɛ nɖɩ payaɣ-ɖɩ se etɛŋ yɔ pañɩɣtʊ kɩkpɛndʊ. Keɣsi mabʊ taa nɛ takayɩsɩo kɩkalasɩ taa, payaɣ prɔnzi se ɛɛɖɛŋ. Mbʊ ɖɔɖɔ payaɣ prɔnzɩ kɛ sɔɔsɔ tʊmɩyɛ ɖɩlaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa poluki ɩgaŋgaɖɛ yɔ. Ñɩɣtʊ ndʊ tɩkpɛnda nɛ payaɣ se pronzɩ yɔ, nzɩ yɔ: kuwivri, etɛŋ, aluminiyɔmɩ, pulɔŋ, peɖiliyɔmɩ, maŋganɛɛzɩ, tugsitɛnɩ, silisiyɔmɩ nɛ fɔsɩfɔɖɩ. Ñɩɣtʊ ndɩ ndɩ tʊnɛ, tɩ-taa lɛ kuwivri kɩla ɖɔʊ prɔnzɩ taa. Kɩtɛ ɖɔʊ wɛ ɛzɩ 54 yɔ kɛ mɩnɩʊ taa.
Mbʊ pasɩŋna prɔnzɩ ñɩɣyʊ kʊnɛ sɩŋŋŋ yɔ kɛlɛ se kɛwɛ ɖoŋ nɛ kɩɩtɛŋ yem paa palakɩna-kʊ nɛ tʊma wenaa yɔ, kiikotu ɖɔɖɔ yem yem. Pɩtasɩ ɖɔɖɔ lɛ, kɩcɛlɩɣ laadiɖiki nimasi miŋ kɛ camɩyɛ. Ñɩɣɖɛ ɖɩnɛ pakpakʊ nɛ pɛsɛyʊna nɖɩ ɖɩwɛ kaɖaɖa yɔ. Mbʊ pɩcɛyʊ pazɩ kɔyɔ se ñɩɣɖɛ nɖɩ ɖɩpʊkɩ yaa ɖɩmʊʊ kalɩkɔdaɣ. Pʊyɔɔ kɛ paakɩlʊ-ɖɩ labʊnaʊ tʊmɩyɛ kɛ mɛlɛnaa yaa ɛwadɩyɛ yɔɔ wondu ndʊ poluki yɔ. Pɩtasɩ ɖɔɖɔ lɛ, paalukina tɩyɩnzɩ hɛkɩnda alema wondu nɛ prɔnzɩ kɩtɛ pʊʊwʊ yaa kalɩkɔdaɣ yɔɔ.
Mbʊ yebina nɛ sɔɔsɔ tʊma ɖɩlaɖɛ taa paaluki mɛlɛnaa yaa ɛwaɖɩyɛ yɔɔ wondu natʊyʊ yaa ɖɔɖɔ tɩyɩnzɩ hɛkɩndaa alema wondu natʊyʊ lɛ, ñɩɣtʊ ndʊ tɩkɛ kuwivri yaa aluminiyɔmɩ yɔ kɛ pakpakʊ. Pʊcɔ nɛ poyolosi prɔnzɩ se polu nabʊyʊ lɛ, pɩwɛɛ se kɩsaa miŋ pɩtalɩ ɛzɩ 1 000 °C yɔ. Ɖooo kiɖe tɛɛ paɖawaɣa prɔnzɩ kɛ labɩnaʊ tʊmɩyɛ lɛ, pɩkɛna se polu malɩfanaa, cɩmɩŋ wondu yaa awiya nɛ abila aɖakasɩ. Prɔnzɩ ñɛlɛɛzɩna ɖooo lɔndaa kaaŋ ɖoŋ ñɩŋ weyi pakpakaɣ nɛ polukina wondu ndɩ ndɩ ɖɔɖɔ yɔ.
gdlkjii282au6ab3koidpfg7vtjl1w0
Kalɩkɛɛɖɩ
0
3460
15055
2021-10-05T08:30:32Z
Shalomjonas
154
Calcaire
15055
wikitext
text/x-wiki
Kalɩkɛɛɖɩ kɛna kaaŋ weyɩ lɩm tɔɔ-ɩ nɛ pɩkazɩ yɔ. Ɛzɩ kaaŋ weyi payaɣ-ɩ se kɩɖɛsɩ yaa zipisi yɔ, kalɩkɛɛɖɩ puutu lɩm taa yem. Tomnasi nzɩ sɩwɛ kaaʊ kʊnɛ kɩ-taa yɔ, nzɩ lɛ kalisiyɔmɩ tɛ kaɖɩbɔnɩ (CaCO3,) nɛ mañeziyɔmɩ tɛ kaɖɩbɔnɩ (MgCO3). Kaaŋ weyi ɩtɩŋga ɩ-taa nɛ kaɖɩbɔnɩ kɛ mbʊyʊ yɔ, ɩwɛna wazaɣ sɔsɔɣa siŋŋŋ kɛ mba pañɩnʊ tɛtʊ nɛ tɩ-tɛɛ ñɩm nɛ tɩ-wɛtʊ yaa tɩmaʊ kpɛlɛkʊʊ yɔ. Kɩwɛna wazaɣ ɖɔɖɔ kɛ tɔsʊʊ nɛ ɛsɩndaa wobʊ nɔmɔʊ taa. Ɖenɖe kalɩkɛɛɖɩ kɩla wɛʊ yɔ, peɣɖe yɔ: Fransɩ, Suwisi nɛ Pɛlɩziki ajɛya taa. Ajɛya ana a-taa pʊŋ weyi ɩwɛɛ yɔ, ɩ-taa kɛ kaaʊ kʊnɛ kɩkɩla wɛʊ nɛ pʊŋ ɩnʊ ɩ-taa kɔyɔ: Alɩpɩ, Suɖa nɛ Piɖenee. Kɩwɛ ɖɔɖɔ kadanzɩ taa, fɛɛŋ taa (ɛzɩ Fransɩ fɛɛʊ sɔsɔʊ taa yɔ) yaa ɖɔɖɔ piyisi nzɩ sɩwɛ tɛndɛyɛm tɛndɛyɛm yɔ sɩ-taa (ɛzɩ Suuɖa piyaɣ yɔ, Laɖizaki nɛ Puwatu-Saɖɩntɩ piyisi taa).
Mbʊ pakɩlʊ sɩm nɛ kalɩkɛɖɩ kɑaŋ yɔ, mbʊ lɛ se ɩ-taa nɛ pɩcaakplama nɛ kaaŋ nɩyɛ kɛ yɛm ɛlɛ ɩwɛ ɖoŋ kaŋkaŋ nɛ ɩwɛ cɔsʊ cɔsʊ nɛ pɔŋ. Kaaʊ kʊnɛ kɩ-tɛ maʊ taa lɛ, teŋgunaa taa kɛ kɩkɩla wɛʊ mbʊ pʊyɔɔ yɔ lɩm tɛɛ wondu ndɩ ndɩ pɔɔya nɛ mɔɔ ndɩ ndɩ kpɛndɩɣna nɛ pɩla kalɩkɛɛɖɩ. Ɖenɖe tɛtʊ ɖeke wɛna yɔ, kalɩkɛɛɖɩ wɛɛ ɖɔɖɔ ɛlɛ peeɖe lɛ, nʊmɔlɩm nɛ pɔsɩ taa lɩm ñañɩzʊna mbʊ mbʊ pɩkatʊ yɔ nɛ pikpeɣli-pʊ nɛ pileɖiɣu lɛ pɩpɩsɩ kalɩkɛɛɖɩ kaaŋ. Pamaɣ kuduyiŋ sɔsɔŋ nɛ kalɩkɛɛɖɩ pɛɛ ɛlɛ pɩwɛ kaɖɛ pazɩ se ɛyʊ ɛtɩlɩ-ɩ yem ɛzɩ pɩwɛʊ kaɖɛ se ɛyʊ ɛɖʊ tʊkaɣ kɛ ɖoŋ ihosa ndɩ ndɩ taa. Kaaŋ ɩnɛ ɩwɛ ndɩ ndɩ ɖɔɖɔ. Pakɩlʊ sɩm kalɩkɛɛɖɩ nɛ kɩwɛtʊ ndʊ kɩwɛna yɔ: kɩɩyɔkʊ yem nɛ kɩhʊlʊmaa.
jvzt5irt4olku6hc2eba5s6mx6ae7fg
Tɛtʊ tɛɛ mamacɩɣɖɛ
0
3461
15056
2021-10-05T08:31:58Z
Shalomjonas
154
Charbon
15056
wikitext
text/x-wiki
Tɛtʊ tɛɛ mamacɩɣɖɛ yaa mala wɛ ɖoŋ ɛzɩ kaaŋ yɔ nɛ tɩŋ nɛ lɩm taa wondu ndɩ ndɩ pʊkɩna pɩpɩsʊ tɛtɛɛ mala anɛ. Pɩkɛna tatasɩ nzɩ sɩbʊwaa nɛ sɩɖeu miŋ yɔ. Tadasɩ nzɩ yaa kɩkazɩm mbʊ pɩwɛʊ lɩm tɛɛ kɛnɛ nɛ pɩhaɣ miŋɖeu. Aka piiya pindimm, naayɛ wɛ wɛ muzulee tɩyɛ. Pitaayidi nɔɔyʊ nɛ ɛmaɣzɩ se pɔyɔɔdʊ mamacɩɣɖɛ nɖɩ ɖɩkɛ kʊdɔŋ nɛ kɩkpaɣ kpɩna nɛ tɔɔnasɩ yaa laŋ yɔ. Pɩtɛkɛ ɖɔɖɔ mamacɩɣla wena petiŋ tɩŋ nɛ pɔsɔʊ nɛ pakpakʊ patɩzʊna yɔ. Mamacɩɣla wena a-tɔm pɔyɔɔdɩɣ cɩnɛ yɔ, pɩkɛna wena ahaɣ miŋ yɔ.
Pɩnaɣ 2018 taa mbʊ ɛyaa lakɩna tɛtʊ tɛɛ mamacɩɣla anɛ kɛ ɛjaɖɛ yɔɔ cɩnɛ yɔ pɩ-taa lɛ, mɩnɩʊ yɔɔ lɛ ɛlakɩna ɛzɩ 26,9 % yɔ nɛ aka. Laadiriki miŋ hɔɔlʊ taa lɛ, tɛtɛɛ mala ana akɛna kacalɣ wonu ŋgʊ palakɩna yɔ nɛ mɩnɩʊ yɔɔ lɛ, pakpakʊ aka ɛzɩ 38,2 %. Ɛlɛ pɩnaɣ kʊɖʊmaɣ ŋga ka-taa lɛ kaɖazɩm ɖɛna nɔɔ mɩŋ tɔm taa. Mɩnɩʊ yɔɔ lɛ kaɖazɩm kpaɣa ɛzɩ 31,6 % yɔ. Pɩnaɣ 2019 taa ñɩnɩya cɔnaa lɛ, keteŋga kpeekpe taa tɛtʊ tɛɛ mala wena pakpaɣ-yɛ nɛ palabɩna tʊma yɔ, akpɛnda mɩnɩʊ yɔɔ kɛ 70 (70 %). Ɛlɛ ajɛya naatozo nayɛ taa kɛ pɩkɩlɩna, anaa yɔ: Siini (51,7 %), Ɛndɩ (11,8 % ) nɛ Etazunii (7,2 %).
Pɩnaɣ 2019 tɛŋgaɣ lɛ, panaa se keteŋga kpeekpe taa tɛtɛɛ kpeetaɣ mala wena awɛɛ yɔ, atalʊ ɛzɩ tɔɔnɩ miliyaɖina 1 070 Gt yɔ. Pɩ-taa lɛ, Etazunii wɛna 23,3 %, Rusii ñɛwɛɛna 15,2 %, Ositiɖali 13,9 % nɛ Siini taa lɛ 13,2 % ñɛwɛna. wɛʊ. Pɩtɩŋga mbʊ yɔ, pɩmakɩɣna pɩnzɩ ɛzɩ 132 yɔ kɛ palakɩna tʊmɩyɛ yee pɩmakɩɣna pɩnaɣ 2019 taa palabɩnɑʊ tʊmɩyɛ kɔyɔ. Tɛtɛɛ mala ana awɛtʊ talʊ ɛzɩ 80 yɔ kɛ mɩnɩʊ yɔɔ nɛ ajɛya kagbanzɩ taa kɛ pɩwɛɛ. Ajɛya ana yɔ: Siini (47,3 %), Ɛndɩ 9,3 %), Etazunii (7,9 %), Ɛndonezii (7,5 %) nɛ Ositiɖali (6,2 %).
pxosocv5hvfnorwu6j6lmou3iuzsanb
Kotonzi taa haɖaʊ
0
3462
15785
15784
2022-01-19T18:46:27Z
Gnangbade
58
link
15785
wikitext
text/x-wiki
[[File:Rice terraces.png|thumb|Rice terraces]]
[[File:Banaue - Stairways to Heaven.jpg|thumb|Banaue - Stairways to Heaven]]
[[File:ORGANIC FARMING AT THE BATAT RICE TERRACES.jpg|thumb|ORGANIC FARMING AT THE BATAT RICE TERRACES]]
Kotonzi taa haɖaʊ kɛna haɖaʊ ŋgʊ pakaɣ kaaŋ ɛzɩ pɩlaaɣ nɛ pɩkazɩ haba wena a-yɔɔ pahayʊ yɔ. Kaaŋ weyi pakaɣ mbʊ yɔ, ɩnʊ payaɣ se kotonzi. Kaaŋ ɩfɛyɩ se pakaɣ-ɩ kɔyɔ, tɛtʊ pakpazʊ tilima tilima yaa ɖɔɖɔ papɩzʊ pakaɣ ɖaŋ nɛ pɩkazɩ haba yeke nɛ pahayɩ a-yɔɔ. Kotonzi taa haɖaʊ kʊnɛ kɩkɛna ñɔzɩtʊ ndʊ pɔñɔɔzɩɣna hayɩm camɩyɛ se lɩm ekpe nɛ pɩtaakpaɣ tɔɔnaɣ yem yɔ. Haɖaʊ ŋgʊ kiyeki nɛ lɩm sʊʊ tɛtʊ camɩyɛ. Hayɩm mbʊ pɩwɛ pʊŋ taa yaa piyisi yɔɔ yɔ, pɩ-taa kɛ pakɩlʊ kotonzi nzɩ kaʊ. Pɔtɔŋ ɖɔɖɔ se kotonzi hayɩm.
[[Kabɩyɛ kʊnʊŋ|Kabɩyɛ]] taa pɔyɔɔdʊ kotoŋga tɔm yɔ, pɩkɛna tɛtʊ ndʊ ɛyʊ tɩyɩ-tʊ yɔ. Kaaʊ kɛ pesikaɣ lɛlʊ nɛ lɛlʊ pɛ-hɛkʊ taa kamaɣ taa. Mbʊ yebina pɔyɔɔdʊ kotoŋga tɔm kɔyɔ, ɛyʊ nɩʊ se pɩkɛna tɛtʊ ndʊ nɔɔyʊ tɩyɩ-tʊ yɔ. Kotonzi hayɩm kɛna ɖɔɖɔ hayɩm mbʊ pɩwɛ piyiyaɣ yɔɔ yɔ yaa kɛcɛlɛŋga taa yɔ. Papɩzʊ pakaɣ kamaɣ kotonzi taa haɖaʊ nɛ wɛtʊ ndɩ ndɩ. Kacalaɣ taa lɛ, pɩpɩzʊ pɩkɛna tɩŋ kɛ pɔsɔʊ kamasɩ yɔɔ kpɛɛ yaa kaaŋ kɛ pakaɣ. Nabʊlɛ taa pɩpɩzʊ se tilimiye kɛ pamaɣ hayɩm kpɛɛɛ nɛ pɩta yaa kamanaʊ kɛ pakaɣ. Mbʊ pʊyɔɔ yɔ, yee hayɩm ɛpaza pɩwɛɛ cɛlɛmɛɛɛ kɔyɔ, patala mbʊ yɔ, lɩm kpakʊ tɔɔnaɣ nɛ tɛtʊ kpeekpe.
Kotonzi taa haɖaʊ kʊnɛ ɖenɖe pʊŋ wɛɛ yɔ. Peɣɖe pakaɣ kotonzi se tɛŋ ɩtaakɩlɩ tɛtʊ kpaɣʊ yaa ɖɔɖɔ tɛtʊ ɛhaɣ lɩm camɩyɛ nɛ paa wɩlɩŋ ɛkpaɣ kɔyɔ, nikaɣ ɛwɛɛ pazɩ. Ɖenɖe pakɩlʊ kotnzi nzɩ kaʊ yɔ, pɩwɛ nabʊlɛ taa kayɩ: mɔʊ ɖɩ-haɖɛ nɛ tɔɔnasɩ lɛɛsɩ haɖaʊ ɖeɖe. Pakaaʊ kotonzi kɛ kɛcɛlɛnzɩ taa yɔ, pɩwazʊ nɛ ɖenɖe pahayʊ yɔ peeɖe ɖɔɔ nɛ nikaɣ ñɩwɛ ɖɔɖɔ fɛndɛlɛɛɛ. Mbʊ pɩcɛyʊ pazɩ kotonzi taa haɖaʊ yɔ kɛlɛ se, ñɩtʊ ñɔʊ kotonzi taa lɛ, haɖaʊ wɛ kaɖɛ mbʊ pʊyɔ yɔ tɩkpɛzʊ wɛ kaɖɛ. Pɩtasɩ ɖɔɖɔ lɛ, paa ɛzɩmtaa, kaaŋ pɩyʊ nɛ pɩkɛna kɩcɛyʊ se haɖʊ ɛwɛɛ kaʊ yɔɔ paa ɛsɩmtaa.
1cp7s83p4y01oav9kc5g3p78miiotvl
Heelim kacʊlaɣ
0
3463
15058
2021-10-05T08:34:49Z
Shalomjonas
154
Cyclone tropical
15058
wikitext
text/x-wiki
Heelim kacʊlaɣ kɛna heelim mbʊ pɩpaɣzʊ mabʊ lɛ, pɩwɛʊ ,doli kʊɖʊm nɛ pɩwalʊʊ nɛ pɩwalʊʊ. Pasɩŋna-kɛ nɛ ke-heelim mabʊ taa. Pɩɩmakɩ, lɛ pɩpaɣzʊ ñɩɩɩ nɛ pɩwɛɛ kulu kulu nɛ pɩpaɣlʊ nɛ pɩpaɣlʊ. Pɩmakɩ yɔ, pɩwɛʊ kulu kulu mbʊ nɛ pɩcɔʊ. Pɩwɛ ɖoŋ kamaɣ fɛyɩ nɛ pɩpɩzʊ pɩkpɛzɩ tɩŋ pɩɖɛʊ taa. Pɩmabʊ taa, pɩwɛ ɛzɩ ñalɩŋ yaa pɩsaŋ kɛ pɛwɛɛ pɔccɔzʊʊ mɩlɩ mɩlɩ nɔsɩ pɩsʊ sɩsʊ hɛkʊ taa. Heelim kacʊlaɣ kanɛ, kɛwɛ sɔŋgaɣ hɔɔlʊʊ taa. Heelim mbʊ pɩkɩla wɛʊ kɛ sɔŋgaɣ kanahaŋ hɛkʊ taa. pɩopaɣzʊ hɛɛɛ nɛ pɩkpaɣ ɖoŋ nɛ pɩpɩzʊ pʊkɔɔ pɩpɩzɩ heelim sɔsɔm pɩŋŋŋ. Heelim mbʊ pɩkpakʊ hɩla ndɩ ndɩ pɩlɩɩna ɖenɖe pɩmakɩ yɔ yaa ɖoŋ weyi pɩmakɩna yɔ. Atilantiki nɛ hayʊ kiŋ nɛ Pasifiki wɩsɩ ɖɩlɩyɛ nɛ hayʊ kiŋ lɛ, payaɣ-pʊ se fiii fiii heelim yaa uragaŋ.
Azii nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa lɛ, payaɣ-pʊ se tifɔŋ. Piyele lɩm fɛɛŋ lɛɛŋ taa lɛ, payaɣ heelim mbʊ se sikloni. Ɛyʊ ɛcɔna camɩyɛ kɔyɔ, mbʊ payaɣ se sikloni yɔ, pɩkɩkɛna heelim mbʊ pɩmakɩ kamaɣ fɛyɩ alɩwaatʊ ndʊ tɛkpɛdaɣ kanɩɣ lɛ. Heelim pʊnɛ pɩwɛ mɩndʊ taa kɛ ɛsɔtaa nɛ pɩmakɩ ɖioŋ fiii fiii. Heelim pʊnɛ pɩ-hɩɖɛ lɩna aŋgilisi mɛlɛ sayʊ sɔsɔ nɔɔyʊ cɔlɔ. Payaɣ-ɩ se Henry Piddington (1797-1858) nɛ pɩɩkɛna alɩwaatʊ ndʊ heelim sɔsɔm nabʊyʊ maba pɩnaɣ 1789 nɛ pɩkʊ ɛyaa pɩɖɛɛ ɛzɩ 20 000 yɔ. Pɩɩkɛna Korɛŋga tɛtʊ taa, Ɛndɩ pɔɔ nɔɔ kpɛɛɛ. Heelim Pɩnaɣ 2004, Krenadɩ tɛtʊ taa, heelim paza pɩma nɛ azɛyʊ sɔsɔʊ la nɛ pukuli ɖɩsɩ, pɩkpɛzɩ tɩŋ nɛ latiɖiki mɩŋ nimasi payɩ. Heelim mbʊ payaɣ se uragaŋ Ivan. Atɩlantiki nɛ hadɛ kiŋ heelim sɔsɔm nagʊyʊ ñɛwɛ peeɖe nɛ pɩpaɣzɩ fiidu kɔyɔ, pɩwɛ ɛzɩ miŋ tɩyɛ yɔ. Payaɣheelim sɔsɔm mbʊ se Katarina.
jf96zi0ktgm3cavvr5xgk3m899yid5i
Kpeŋgbene
0
3464
15059
2021-10-05T08:45:10Z
Shalomjonas
154
Dé
15059
wikitext
text/x-wiki
Kpeŋgbene kɛna wonuu nakʊyʊ kɩmaɣnaa nɛ kɩwɛna hɔɔlɩŋ loɖo nɛ pohuyi paa hɔɔʊʊ ŋgʊ lɛ pɔŋ kʊɖʊm pɩsɩɩna loɖo ŋgʊ. Pɩkɛna aleɣya wonuu nakʊyʊ nɛ paaleeyuna-kʊ lɛ, paɖʊ-kʊ fuwa nakayɩ taa nɛ pecidi nɛ pohuti. Pɩlɩɣʊ hɔɔlʊʊ ŋgʊ lɛ, kɩ-tɛ akɔntaa ŋlakɩ. Pasakɩ kpeŋgbena nɛ wondu ndɩ ndɩ. Papɩzʊ pasaɣna kpoŋgbolo, mɔɔ hʊɖʊbanaa yaa wonuu nakʊyʊ yem. Kpeŋgbene nɖɩ ɖɩ-hɔɔlɩŋ ɩnʊ ɩtɩŋga ɩwɛ kɩmaŋ nɛ paa hɔɔlʊʊ ŋgʊ lɛ, kɩ-walanzɩ taa maɣna ɛzɩ santimɛtanaa kʊɖʊm nɛ naalɛ pɛhɛkʊ taa. Paa hɔɔlʊʊ ŋgʊ lɛ nɛ kʊ-ñʊʊ. Pɩkpaɣna kʊɖʊmʊ pɩkɔɔ pɩsɩɩna loɖo. Paɖʊ ñʊŋ ɩnʊʊ ɛzɩma yɔ, pɛkpɛnda ɩ-hɔɔlɩŋ nɩɩlɛ weyi ɩha-ɖama nɛ siɣye, pɩkpɛndʊ pɩlɩɩ lʊbɛ. Pɩtasɩ ɖɔɖɔ lɛ, ñʊʊ kacalaɣ ñɩŋgʊ, naalɛ nɛ naatozo ñɩŋgʊ kpɛnda ɖoli kʊɖʊm kɛ kolaɣ ŋga kɛwɛ cʊlʊ cʊlʊ yɔ.
Ñʊŋ ɩnʊ ɩ-taʊ yaa ihuyu takɩlɩ kaɖɛ. Ɛyʊ ɛcaɣ-ɩ taʊ lɛ, ɛta-ɩ ɛzɩ waacɩ ɛcɔʊ ɖɔŋgʊ yɔ. Kpeŋgbene tɔm kaawɛ ɖooo caanaʊ taa nɛ tɛtɛ kpɩna mɔɔ pasakaɣ. Pɩwɛ kaɖɛ se pɛkɛdɩ camɩyɛ kpeŋgbene ɖɩlɩyɛ yaa alɩwaatʊ ndʊ tɩ-taa kɩlɩwa nɛ mɔɔ wena palakaɣna yɔ. Takayɩsɩ mayaa maa se kpeŋgbene kaawɛɛ pʊcɔ nɛ ɖeɖe tɔm kpɛlɛkʊʊ talɩʊ. Ñɩnɩya na kpeŋgbena nɩɩyɛ kɛ Ɛndusi ɛjɛŋ nɩɩyɛ taa nɛ pɩtalʊʊ pɩnzɩ ɛzɩ 4 300 yɔ nɛ ɩlɩna Azii tɛtʊ taa. Pɩtɛ alɩwaatʊ kɛ mbʊ yɔ, hɔɔlɩŋ weyi ɩha ɖama nɛ siwa yɔ, pɛkpɛnda-ɛ, pɩtɛkɛ itɩŋga ɩtalɩɣna lʊbɛ. Ɖooo lɛ, kpeŋgbena taakɛna aleeya wonuu ɖeke ɛlɛ pɩɩkɛna mbʊ pɔpɔzaɣna pee yɔ yaa patɩyaɣna yɔ. Pʊyɔɔ kɛ ɛyʊ sɩkɩ lɛ, pepiŋna-i nɛ kpeŋgbena naayɛ. Roma tɛtʊ taa kɛ kpeŋgbena aleɣya paza tɔyʊ Horace alɩwaatʊ taa.
8v7ga90b6x85wgt20z5bcswyan5esbe
Masɩ maʊ
0
3465
15744
15060
2022-01-16T19:30:54Z
Gnangbade
58
links
15744
wikitext
text/x-wiki
Masɩ maʊ kɛna nɔmɔʊ ŋgʊ ɛyʊ tɩŋgɩɣna nɛ ɛma nabʊyʊ yɔɔ yaa ɖoli kɛ ndʊ ɛ-taa wɛɛ ɛlɛ ɛtɔsɔɔlɩ se ɛyɔɔdɩna ɛ-nɔɔtaa yem yɔ. Masɩ maʊ kɛna tɩlɩtʊ ndʊ tɩɖɔŋ camɩyɛ kɛ yɔɔdaɣ paɣtʊ tɩŋga yɔɔ yɔ. Masɩ maʊ taa pamaɣ tɔm pee kpeekpe nɛ a-taa lɛ naayɛ wɛ ɖoŋ nɩʊ taa nɛ lɛɛna ñalɩzʊ alɛ tɔbɩŋ. Takayaɣ ŋga payaɣ se tɔm tɔbɩŋ lɩzʊ takayaɣ yaa tɔm kpou. Tʊmɩyɛ ɖɩnɛ ɖɩñaŋ ŋzʊlʊmɩyɛ nɛ yɔɔdaɣ yaa kʊnʊŋ pa-paɣtʊ yɔɔ; ŋzʊlʊmɩyɛ nɛ yɔɔdaɣ pa-matʊ kpɛlɛkʊʊ yɔɔ. Masɩ maʊ taa ɖɔɖɔ lɛ, palɩzʊ yɔɔdasɩ paɣtʊ takayasɩ kɩkalasɩ ndɩ ndɩ. Pɩwɛɛ mbʊ lɛ, kala naayɛ wɛɛ nɛ akakɩ kaʊ kɛ tɔm pee naayɛ matʊ taa. Masɩ maʊ kɛna mbʊ kabɩyɛtʊ tɔŋ se tɔm nana ɛsɛ keɣleee yɔ. Ɖooo kiɖe tɛ, [[Egipiti]] taa, kacalaɣ masɩ maʊ payawaɣ se [[Iyerogilifi]].
Pɩnzɩ kutokiŋ IV waa taa pʊcɔ palʊlʊʊ Yeesu lɛ, [[Mesopotami|Mezopotami]] taa tadɩyɛ labʊ tɔm nɛ ɖɩ-yɔɔ cɔnaʊ kaawɛ ɛyaa kaɖɛ. Mbʊ pʊyɔɔ yɔ, pɩɩwɛ-wɛ kaɖɛ se papɩzʊʊ pɔɖɔkʊʊ pa-ñʊŋ taa ndʊ pɔyɔɔdaɣ, ndʊ panɩwaɣ nɛ paɣtʊ ndʊ pakpakaɣ yɔ. Peɣɖe masɩ maʊ wɩlɩ sɩ-wazaɣ sɔsɔɣa tadɩyɛ yɔɔ tɔm tɔsʊʊ hɔɔlʊʊ taa. Ɖooo Egipiti caanaʊ ñɩŋgʊ taa nɛ Mezopotami taa, masɩ maʊ pɩzaa pɩɖɛɛ nɛ ɛsɩnda mbʊ pʊyɔɔ yɔ, palakaɣ fenasi takayɩsɩ nɛ pamawaɣ ɖɔɖɔ politiki tɔm nɛ ɛjaɖɛ yɔɔ ñɩndʊ, caanaʊ taa tɔm nɛ pasɩʊ. Ɛzɩ pɔyɔɔdʊʊ se tɔm se tɔm kɩ-yɔɔdɩtʊ sɔʊ ɛlɛ kɩ-mamatʊ ɛɛsɔʊ yɔ, mbʊ ɖɔɖɔ masɩ maʊ tʊma ɖɩ-tʊmɩyɛ kɛ caanaʊ tɔm nɛ tɔm hʊʊ paɣtʊ lɩzʊ tɔm tɔsʊʊ taa. Pɩtɩŋa payɩ kɛ mbʊ yɔ, nɖʊ ɛyʊ ɖɔkʊʊ yɔ kɛlɛ se masɩ maʊ taɣna weyi ɛkelʊ-sɩ yɔ. Masɩ maʊ ɖeke pɩzɩna sɩtʊʊ tʊkaɣ kɛ caanaʊ taa tɔm nɛ ndʊ tɩɩlaba pʊcɔ caanaʊ taa ñɩndʊ talɩʊ yɔ. Mbʊ pʊyɔɔ yɔ matʊ yebina nɛ ndʊ tɩɩlaba yɔ, papɩzɩ pama-tʊ nɛ pɛkɛdɩɣ-ɖʊ tʊ.
6trw5r2fxrjcwq49cvyvz76z1x1u99q
Wɩsɩ ɖɩlɩyɛ
0
3466
15061
2021-10-05T08:52:07Z
Shalomjonas
154
Est
15061
wikitext
text/x-wiki
Tɛtʊ putuuɖe wɛna hɔɔlɩŋ nɩnza: wɩsɩ ɖɩlɩyɛ, wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ, hayʊ kiŋ nɛ hadɛ kiŋ. Wɩsɩ ɖɩlɩyɛ pama ɛsɛ nɛ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ. Hɔɔlʊʊ sɔsɔʊ kʊnɛ kɩwɛ ɖenɖe wɩsɩ ɖɩlɩyɛ wɛɛ yɔ ɖeyi ɖeyi. Patasɩɣ-kʊ ya ɖɔɖɔ se wɩsɩ ɖɩnayɛ. Aŋgilisi kʊnʊŋ taa lɛ, wɩsɩ ɖɩlɩyɛ kɛ payaɣ se tɛbɩyɛ nɛ pɩ-lɩmazɩyɛ wobina Kɩrɛkɩ kʊnʊŋ tɔm yɔɔ ɖɔɖɔ mbʊ payaɣ se kalɩmakoye yɔ. Wɩsɩ ɖɩlɩyɛ wɛ ɖoli kʊɖʊm ɛlɛ paanɩ ɛnaɣ loniye ɖɩnɛ pɩlɩɩna ɖenɖe ɛwɛɛ yɔ.
Pʊyɔɔ yee palɩza tɛtʊ natʊyʊ kɛ takayaɣ hayʊ yɔ kɔyɔ, wɩsɩ ɖɩlɩyɛ pɩzʊ pɩwɛ ndɩ. Pʊyɔɔ kɛ ɛyʊ ɛcɔŋna Saapɔŋ kɛ takayaɣ hayʊʊ yɔɔ kɔyɔ, ɛnaɣ se Amerika tɛtʊ yeba tɩwɛɛna wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa kiŋ. Mbʊ yebina nɛ tɛtʊ yaa loniye naɖɩyɛ ɛtɩɩwɛn lɛɛɖɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ, payaɣ-ɖɩ se wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa ɛjaɖɛ yaa loniye. Erɔpʊ tɛtʊ taa lɛ, tɔm piye ɖɩnɛ panɩɩzʊna-ɖɩ lona wena awɛ tɛtʊ tʊʊzʊʊ wɛtʊ taa yɔ, caanaʊ taa tɔm yaa ɖɔdɖɔ ɛsakuliye naɖɩyɛ tɔm ɛzɩ ajɛya wena awɛna Turikii yaa Saapɔŋ yɔ.
Aliwaatʊ ndʊ keteŋga kpeekpe you tɛma nɛ pɩkazɩna tɛŋtɛŋga tɛɛ ñɩŋgʊ lɛ, pɔyɔɔdʊʊ ajɛya wena awɛna awɛna wɩsɩ ɖɩlɩyɛ kɔyɔ, pɔyɔɔdʊʊ ajɛya wena awɛna Erɔpʊ hɛkʊ nɛ hɛkʊ taa nɛ wena awɛna wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa yɔ. Pɩɩkɛna ajɛya wena Rusii kpacayaɣ yɔ yaa ɖɔɖɔ wena a-tɔsʊʊ hʊʊ nɛ ɛsɩndaa wobu wɛ tɛtʊ ndʊ ndʊ tɩ-samaɣ lɩmaɣzɩyɛ kpɛnda ñɩm kʊɖʊmbʊ yɔɔ yɔ. Ɖeɖe nɛ sɔnɔ lɛɣzɩtʊ kɩfatʊ ndʊ tɩlɛɣzaa yɔ tɩ-yɔɔ lɛ, paatasʊʊ mbʊ tʊʊzʊʊ. Payaɣ yem se Erɔpʊ hɛkʊ taa ajɛya yaa wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa ñɩna. Yaa ɖɔɖɔ Palkanɩ ajɛya.
2rrsxad9hn93437dn4n385xvtjc6lv0
Ñɩɣlɩm pɛɛ
0
3467
15062
2021-10-05T08:57:35Z
Shalomjonas
154
Gemme
15062
wikitext
text/x-wiki
Ñɩɣlɩm pɛɛ kɛna pɛɛ wena atɔtɔyɩ yem yɔ. Pɩkɛna liidiye pɛɛ yaa pɛɛ wena awɛ mʊnʊ mʊnʊ yɔ. Ɖɔm nabʊyʊ wɛɛ nɛ payaɣ-pʊ se ɖɔm tataɣ pɩlɩɩna pɩ-wɛtʊ maɣmaɣ yɔɔ. Ɛlɛ pɩtɛkɛ pʊ-tɔm pɔyɔɔdʊ cɩnɛ. Pɩkɛna pɛɛ wena añɩlɩzʊ pelu pelu yɔ. Awɛ ɛzɩ añɩnɩŋ yɔ nɛ aɖeu miŋ tɛlʊ tɛlʊ. Ñɩɣlɩm pɛɛ anɛ akɛna ɛzɩ acana yaa keɖeya pʊyʊ yɔ. Payaʊ se liidiye yaa ñɩɣlɩm pɛɛ yɔ, pɩlɩna a-keɖewa maɣmaɣ yɔɔ nɛ pʊcɔ nɛ payaa nabʊyʊ kɛ mbʊ lɛ, pʊpɔzʊ se pɩwɛɛna kacʊka camɩyɛ nɛ kɔ-tɔnʊʊ ɛñɩlɩzʊʊ ɖeu.
Ñɩɣlɩm pɛɛ yaa liidiye pɛɛ ana, a-taa kɔyɔ: kejisi, lɩm taa mukuuliŋ yaa ɖɔɖɔ pɔɔyasɩ nasɩyɛ. Pɩwɛɛ ɖɔɖɔ se pɩkɛna tatasɩ yaa pɔɔyɩŋ weyi ɩwɛ ɖoŋ kamaɣ fɛyɩ yɔ nɛ pʊ-yɔɔ ɛtaakayʊ yem yem alɩwaatʊ ndʊ paañɩnʊ se pahʊƴɩ-ɩ pɔŋ yaa paalakɩna nabʊyʊ yɔ. Paa tɛʊ ɛnɩɣna yaa nikaɣ ɛkpena ñɩɣlɩm pɛɛ anɛ kɔyɔ, aapʊkɩ yaa aamʊʊ kalɩkɔdaɣ. Pɩtasɩ ɖɔɖɔ lɛ, liidiye pɛɛ anɛ aaputuu yem nɛ ñɩɣlɩm pɩyɛ kʊɖʊmɖɩyɛ wɛna tomnasi ndɩ ndɩ nɛ pɩnaɣ ñɩlɩ ñɩlɩ ɛzɩ ɛsɩyɛ piye yɔ.
.
Ñɩɣlɩm pɛɛ anɛ, pɩtɛkɛ paa ɛba pasakɩna-ɛ ɛlɛ ñɩɣyʊ ŋgʊ pasakɩna liidiye pɛɛ yɔ, ŋgʊ pasakɩna-ɛ ɖɔɖɔ. A-tɛ keɖeɣa maɣmaɣ yɔɔ lɛ, palakɩ-ɛ nɛ kokoo, lɩtʊ, naŋgbacalanaa yaa ɖɔɖɔ sɔkasɩ. Pɛlɛʊ wondu ndʊ nee yɔɔ, liŋ tɛɛ, naŋgbaŋ yɔɔ yaa nesi ajɔɔ taa. Ñɩm tɩnaa yaa awiya nɛ abɩla kɩlɩɣna-ɛ lɛʊ. Ñɩɣlɩm pɛɛ anɛ apɩzʊ akɛ pɛɛ siŋŋ yaa ɖɔɖɔ papɩzʊ polubɩ-ɛ kulubu yem nɛ nesi. Ɛlɛ awɛʊ ɖɔɖɔ ɛzɩ wena potolu yɔ nɛ pɩwɛʊ kaɖɛ se tʊkaɣ ɛwɛɛ a-taa. Ñɩɣlɩm pɛɛ anɛ aɖɔ sakɩyɛ nɛ awɛna tomnasɩ nɛ sɛmɩŋ ndɩ ndɩ sakɩyɛ ɖɔɖɔ
1c8ox6jsbpkh1y7mb8o28srf6b36r81
Pee ɛwaɣ
0
3468
15063
2021-10-05T09:02:31Z
Shalomjonas
154
Granite
15063
wikitext
text/x-wiki
Pee ɛwaɣ kɛna pɩyɛ naɖɩyɛ nɛ ɖɩlɩɣna pʊŋ weyi ɩ-taa miŋ lɩʊ fɩŋŋŋ fɩŋŋŋ yɔ. Miŋ ɛnʊ, ɖooo kiɖe tɛɛ lɛ, pɩɩkɛna pɔdɔʊ yaa mɩnandʊ natʊyʊ nɛ tɩwɛ kɔɖɩɩɩ kɛ pʊʊŋ ɩnʊ i-putuuɖe taa yaa ɩ-tɛtɛɛ. Alɩwaatʊ ndʊ soŋgaɣ kpaɣ kpɩnandʊ ndʊ camɩyɛ lɛ, tiyoluu nɛ tɩmʊ miŋ nɛ tɩyɔkɩ pʊʊ kɛ pɔʊ nɛ miŋ lɩɩ ɛzɩ miŋ nzʊlʊma yɔ. Pɔdɔʊ ŋgʊ kɩkɔŋ nɛ kɩhɛɛ lɛ, kɩkpa ɖoŋ kaŋ kaŋ nɛ pɩpɩsɩ kaaŋ ɖɔŋ ñɩŋ weyi payaɣ-ɩ se pee ɛwaɣ yɔ. Kaaŋ ɩnʊ ɩwɛ ɖoŋ nɛ ɩ-yɔɔ wɛɛ cɔkʊ cɔkʊ nɛ pɔŋ nɩɩyɛ wɛɛ ɖɔɖɔ ɩ-yɔɔ. Tɛtʊ lɩzʊʊ kpɛlɛkɩya, tɛtʊ maʊ tʊʊzʊʊ kpɛlɛkɩya nɛ tɛtʊ tʊʊzʊʊ wɛɖʊʊ ñɩnɩya tɔŋ se pee ɛwaɣ taa nɛ ñɩɣlɩm pɛɛ naayɛ nɛ a-taa kɔyɔ: kʊwasi, fɛlɩdɩspati nɛ mika. Tɛtʊ yɔɔ payɩ lɛ, pee ɛwaɣ anɛ nɛ kaaŋ lɛɛŋ ndɩ ndɩ kɩlɩna wɛʊ tɛtʊ pɔɔɖɛ yɔɔ.
Pee ɛwaɣ kanɛ kɛkɛna kaaʊ ŋgʊ kɩwɛ ɖoŋ kaŋ kaŋ yɔ nɛ pɩtɛ kaaŋ kɛ palakɩna kondolokonaa, kuduyiŋ sɔsɔŋ kpɛndɛla nɛ ɩnʊ ɖɔɖɔ pɔyɔkʊʊ nɛ paɖʊʊ kotaalɩ kɛ habɛɛ yɔɔ. Pakpakʊɣ-ɩ ɖɔɖɔ nɛ polukina sɩʊkpelasi sɔsɔsɩ ndɩ ndɩ. Pɩtasɩ ɖɔɖɔ lɛ, kaaŋ ɩnʊ pataaɖʊ kuduyiŋ yɔɔ nɛ pɩwɛʊ ɖeu camɩyɛ. Keteŋga kpeekpe taa lɛ, Yozemiti lakʊ taa, Kalifɔɖɩnii ɛjaɖɛ taa kɛ pee kaaʊ kʊnɛ panaɣ-kʊ nɛ ŋgʊ kɩlɩna kʊyʊʊ.
Keteŋga kpeekpe taa lɛ, Yozemiti lakʊ taa, Kalifɔɖɩnii ɛjaɖɛ taa kɛ pee kaaʊ kʊnɛ panaɣ-kʊ nɛ ŋgʊ kɩlɩna kʊyʊʊ. Ɛndɩ ɛjaɖɛ taa, sakaɣ nakayɩ wɛɛ nɛ pee kaaŋ ɩnɛ iɖeke petizina-kɛ. Sakaɣ ŋga ka-taa ɖɔɖɔ nɛ tilimiye sɔsɔyɛ naɖɩyɛ nɛ kaaʊ kʊnɛ kiɖeke koŋ kɛ pasaɣ-kɛ. Ɖɩwɛ peeɖe pɩnzɩ mɩnɩŋ naatozo taa pʊcɔ alɩwaatʊ tʊnɛ tɩtalɩ.
mtuszsh6bc48j9mdds0orwu0s08vqh6
Sidinee tɛ kondoloko
0
3469
15281
15279
2022-01-01T16:58:30Z
Gnangbade
58
Orthographe, liens
15281
wikitext
text/x-wiki
Sidinee tɛ kondoloko kɛna kondoloko sɔsɔʊ nakʊyʊ nɛ paɖʊ-kʊ sidine tɛtʊ taa, [[Ositraalii]] ɛjaɖɛ taa. Kɩkota konɖaŋŋŋ ɛzɩ tɔʊ yɔ. kɩwɛna Ositiraalii nɛ hadɛ kiŋ. Kondoloko kʊnɛ kɩ-taa kɛ Sidinee pɔɔ taa lɩm kpeŋ nɛ pɩtʊʊzɩna se peeɖe lɩm mbʊ pɩ-nzʊlʊmɩƴɛ ɖɛʊna. Sidinee tɛ kondoloko kʊnɛ kɩ-yɔɔ kɛ sulukuŋ, lɔɔɖa, kpokponaa, cɛɛcɛɛnaa yaa naŋgbanzɩ tɩna tɩŋgʊna nɛ pɛtɛzʊ powoki kidiiliŋ ŋgʊ kɩwɛna hayʊ kiŋ yɔ. Kɩkɛna hɔɔlʊʊ ŋgʊ kɩ-taa manzʊmalɩɩ waa nɔmɔʊ sɔsɔʊ.
Kondoloko kʊnɛ kɩwɛ kajʊka kamaɣ fɛyɩ nɛ kɩkɛ ɖɔɖɔ Ositiraalii ɛjaɖɛ taa kɛ mbʊ pɩkɛna ɛzɩ kumoɖe yaa kawɩlaɣ sɔsɔɔ nakayɩ. Kpalahusi lʊyaa sɔsɔɔ mba paɖʊ kondoloko kʊnɛ yɔ, kɩ-nɔɔ yɔɔ ɖɛyʊ kɔyɔ J.G. John Bradfield nɛ lalaa kɔyɔ: R. Freeman, G. Roberts nɛ G.C. Imbault. Papaaza tʊmɩyɛ sɔsɔyɛ ɖɩnɛ kɛ pɩnaɣ 1923 nɛ pinzɩ nakʊ taa pɛtɛka-kʊ. Kondoloko kʊnɛ kɩ-kʊyɩmɩŋ taa wɛ mɛtanaa 134 nɛ ŋgʊ kaakɩlɩna kʊkɩyɩmɩŋ kɛ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩtaa pʊkɔɔ pɩsɩna pɩnzɩ 1967 taa. Keteŋga kpeekpe taa lɛ, pɔtɔŋ se ŋgʊ kɩlɩna walanzɩ nɛ kɩ-tɛ walnzɩ taa wɛ ɛzɩ mɛtanaa 48,8 yɔ. Ŋgʊ ɖɔɖɔ kɩlɩna wɛnaʊ kaɖaɖa ñɩɣtʊ kɛ kɩ-yɔɔ. Ɖaalakɩŋ taa lɛ, kɩkɛ loɖo ŋgʊ kɛ keteŋga kpeekpe taa kondolikonaa mba pokotaa yɔ pa-taa.
Kondoloko kʊnɛ kɩwɛna kɩ-taa ɖeyi ɖeyi kɛ haba loɖo wena a-yɔɔ pasaɣ lɔɔɖa yɔ. Paaɖʊ suluku kpayaɣ haba sɔsɔna naayɛ kɛ naalɛ kɩ-yɔɔ ɖɔɖɔ nɛ lɛɛlɛɛ yɔ, peyeba papisina haba nɛ lɔɔɖa ɖɔŋna a-yɔɔ. Wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa kiŋ lɛ, paɖʊ nɔmɔʊ nɛ naŋgbanzɩ tɩnaa ɖɔŋ. Pɩtasɩ ɖɔɖɔ lɛ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa kɛ peyeba pɛzɩ suluku kpayaɣ nɔmɔʊ. Suluku kpayaɣ haba ana alɛ kpɛnda naalɛ. Hɔɔlɔɔ kʊɖʊmʊ ŋgʊ kɩ-taa kɛ paɖʊ habɩyɛ lɛɛɖɛ nɛ cɛɛcɛɛ tɩna saɣ. Wɩsɩ ɖɩlɩyɛ hɔɔlʊʊ taa haba ɖɔɔ pɩkɩlɩ mbʊ pʊyɔɔ yɔ, kɩkɩlɩna lɛɛkʊ walanzɩ ɛzɩ santimɛtana ɛzɩ 30,5 yɔ.
hgv06i345hrcikv0uazjjgy2lm8pzvz
Mɛŋvɛyɩ kalʊʊ masɩ
0
3470
15065
2021-10-05T09:43:12Z
Shalomjonas
154
Hiéroglyphe
15065
wikitext
text/x-wiki
Mɛŋvɛyɩ kalʊʊ masɩ kɛna ɖooo Egipiti ɛjaɖɛ taa masɩ nzɩ pamawaɣ ndʊ pasɩma Ɛsɔ yɔɔ nɛ pa-agɔlɔma yɔɔ yɔ. Pɩkɛna masɩ nzɩ pakayaɣ-sɩ kɩkayʊ nabʊyʊ yɔɔ yɔ. Payaɣ masɩ nzɩ nɛ Krɛkɩ kʊnʊŋ taa se Iyeɖoglifi nɛ pʊ-tɔbʊʊ kɛlɛ se tɔm kiɖeɖetu ndʊ pakayɩ-tʊ nɛ ñɩɣɖɛ yɔ. Mɛŋfɛyɩ kalʊʊ masɩ nzɩ sɩ-taa lɛ, nasɩyɛ wɛɛ lɛ, layaa nɛ ɛyaa kiɖeɖema ɖeke mawaɣna-sɩ nɛ mba ɖɔɖɔ peɖeke papɩzaɣna pakalʊʊ-sɩ. Pɩtɛkɛ Egipiti ɖeke pamaɣ masɩ nzɩ sɩfɛyɩ kalʊʊ kɛ mbʊ yɔ. Pamaɣwaɣ-sɩ ɖɔɖɔ Erɔpʊ nɛ Ɛndɩ ɛjaɖɛ taa mba mba paakpɛnda kewiyaɣ ɖoŋ ñŋga kʊɖʊmaɣ nakayɩ nɛ paawɛ Azii taa yɔ. Pɩɩkɛna pɩnzɩ 2 000 nɛ 1 100 sɩ-taa pʊcɔ palʊlʊʊ Yesu.
Pamawaɣ masɩ sɩnɛ kɛ Luviti kʊnʊŋ taa. Krɛtɩ ɛsɛ kuliye alɩwaatʊ taa ( pɩnzɩ -2 000 taa) pakayaɣ masɩ nzɩ awiya kpaamɩŋ yɔɔ nɛ palɩzʊɣ siʊkpelesi ɛlɛ mba pasɩma-sɩ kalʊʊ yɔ, pasɩma ndʊ pamaa yɔ. Amerika hɛkʊ nɛ hɛkʊ taa ɖɔɖɔ, pɩñɔtɩna ɖernɖe Mɛkɩsikio wɛ lɛɛlɛɛ yɔ; nɛ payawaɣ masɩ nzɩ se Maya. Amerika nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ nɛ hadɛ kiŋ (ɖenɖe payaɣ se Kanada yɔ) pamawaɣnasɩyɛ ɖɔɖɔ sidu sidu ɖɔɖɔ yem mbʊ. Payawaɣ-sɩ se mikmakɩ. Masɩ mɛŋfɛyɩ kalʊʊ lɛɛsɩ yɔ: Ɔlɩmɛkɩ, Mɛkɩsiki taa yaa Obzibwe, Kebɛkɩ nɛ Ɔntariyo tɛtʊ taa.
92pb2y6ud4upk3v1unvt0dvqm1ke4pg
Ziido
0
3471
15066
2021-10-05T09:46:46Z
Shalomjonas
154
Judo
15066
wikitext
text/x-wiki
Ziido kɛna you ŋgʊ poyouna nesi yɔ. Ɛlɛ you ŋgʊ kɩ-taa nɔɔyʊ ɛɛkʊʊ lɛlʊ, pɩkɛna aleɣya pʊyʊ. Pɩkɛna tomnaɣ taa hayɩsʊ mbʊ pɩsɩŋna ɛyʊ se ɛwɛɛ lɛkpɛ lɛkpɛ yaa nanɩɩɩ nanɩɩɩ yɔ. Pɩkɛna kpɛlɛkɩtʊ ndʊ tɩwɩlʊ ɛƴʊ kɛ e-tomnaɣ camɩyɛ wɛtʊ yɔ, ɛ-ñʊʊtaa ɖɔnɛ kɩpanɖɛ yaa lɔŋ nɛ lɛɛtʊ wɛtʊ yɔ nɛ ɛ-maɣmaɣ ɛ-ɖɔnɛ kɩpanɖɛ samaɣ taa yɔ. Pɩnaɣ 1882 taa kɛ Japɔŋ ɛjaɖɛ taa tʊ, Jigorō Kanō lɩza ziido. Ɖooo Japɔŋ ɛjaɖɛ taa peeɖe ɖama kpaʊ nɛ nresi aleɣya naayɛ kaawɛɛ nɛ payaɣ-ɛ se Kobudo ɛlɛ aleɣya ana ataawɛna paɣtʊ nɛ kpalɩtʊ kʊɖʊmtʊ. Ziido tomnaɣ taa hayɩsʊ pʊnɛ, pɩsa tɔnʊʊ taa hayɩsʊ aleɣya wena paɖʊ-ɛ pɩlɩʊ nakʊyʊ taa nɛ pawɩlʊ-kʊ ɛzɩ sukuli taa pawɩlʊʊ yɔ. Keteŋga kpeekpe yɔɔ tɔnʊʊ taa hayɩsʊ nɛ hoɖe tʊma wena palakɩ-ɛ yɔ, ziido kʊnɛ papazɩ-kʊ labʊ ɖɔɖɔ ɖooo pɩnaɣ 1964 taa.
Ziido kʊnɛ kɩkɛna lubɩyɛ nɖɩ ɖɩ-taa nesi nɛ naŋgbanzɩ pakɩlʊna tʊmɩyɛ labʊ. Jigorō Kanō wɩlʊ kaawɛna wɩlɩya ɛzɩ naatozo yɔ nɛ pawɩlɩɣ-ɩ Japɔŋ taa ɖooo caanaʊ tɛ kobudo nɛ ɛkɔma ɛwɛɛna pɩnzɩ 21 lɛ, ɛsɔɔlɩ se ɛlɩzɩ ɛ-maɣmaɣ ɛ-ziido lʊɖɛ nɛ ndɩ. Palʊla Jogoro Kano kɛ pɩnaɣ 1860 nɛ ɛsɩ pɩnaɣ 1938 ɛɛwɛna pɩnzɩ pɩnzɩ naalɛ fɛyɩ pɩnzɩ nɩɩnaza ( pɩnzɩ 78). Ɛɛwɛna pɩnzɩ 21 lɛ, Jugoro Kano lɩzɩ tɩlɩyɛ kɩfaɖɛ nɛ lɛɣtʊ kɩfatʊ natʊyʊ nɛ ɛñɔɔzɩna jubudo aleɣya. Pɩla mbʊ lɛ, ɛyaa aleɣya kɩfana anɛ se Ziido Kodokaŋ. Ziido Kodokaŋ kʊnɛ, ɛɛpaɣzɩ-kʊ wɩlʊ sukuli taa nɛ ɛlɩzɩ kɩ-lɔnzɩnɖɛ kpɛlɛkʊ tɔbʊʊ nɛ lɩmaɣza naalɛ yeke. Kacalaɣ lɛ, ʒɩma ɛyʊ ɛkpaɣ e-kegbeka nɛ pɩsɩna-ɩ yɔ nɛ nabʊlɛ, ɖama sɩnaʊ nɛ ɛsɩndaa wobu.
Ɖooo papaɣzʊ ki-aleɣya yɔ, mba pawaba yɔ, pa-taa kɔyɔ: Japɔŋ taa lɛ, Shiro Saigo (1880), Sakujiro Yokoyama (1890), Yoshiaki Yamashita (1880), Kyuzo Mifuné (1900), Masahiko Kimura (1930-1940), Toshiro Daigo (1950), Koji Soné (1950-1960) nɛ Akio Kaminaga (1960). Fransɩ ɛjaɖɛ taa mba kɔyɔ: David Douillet (1990-2000) nɛ Teddy Riner (2000-2020). Piyele Peyiba ɛjaɖɛ taa weyi ɛlɛ ñaakɛna waɖʊ kɛ pɩnaɣ 1960 yɔ, ɛnʊʊ yɔ Anton Geesink. Keteŋga kpeekpe taa, mba powaba hayɩsʊ pʊnɛ piɖeɖe yɔ, patala ɛzɩ ɛyaa miliyɔɔnaa 15 yɔ.
rapv7imk9rmj5tqcclx2iav3jyrfmrq
Pʊʊ
0
3472
15067
2021-10-05T09:53:16Z
Shalomjonas
154
Montagne
15067
wikitext
text/x-wiki
Pʊʊ kɛna tɛtʊ lɩzʊ lone naɖɩyɛ nɖɩ ɖɩwɛ tɩyɩnzɩ cɔʊ loniye naɖɩyɛ taa nɛ kɩwɛ tɔndʊʊ yɔ. Pɩkɛna tɩyɩnzɩ cɔʊ lone nɖɩ ɖɩ-tɛtʊ nɛ ɖɩ-kaaŋ pekpeɣla ɖoli kʊɖʊm com pʊɖɔɔ nɛ pʊkʊyɩ kamaɣ fɛyɩ yɔ. Pasɩŋ pʊʊ nɛ kʊ-kʊyɩmɩŋ pɩkɩlɩna kɩ-kʊyɩmɩŋ taa kɩcɛlʊ kɛcɛlɛnzɩ camɩyɛ yɔ. Pɩwɛ kaɖɛ pazɩ se ɛyʊ ɛpazɩ ɛkɛdɩ kɛɛkɛɛ mbʊ payaɣ se pʊʊ yɔ. Pʊyɔɔ kɛ hɔɔlɩŋ ndɩ ndɩ nɩna ɖzmz nɛ akpɛndɩɣ a-lɩmaɣza nɛ anɩɣna ɖama mbʊ payaɣ se pʊʊ yɔ. Tɔm piye ɖɩnɛ palɩza-ɖɩ pɩnzɩ mɩnɩŋ X nɛ XII taa. Pʊʊ pɩzʊʊ pɩkɛna se tɛtʊ nɛ kaaŋ pepeɣlɩna ɖoli kʊɖʊm nɛ pʊkʊyɩ pazɩ, mbʊ payaɣ se payaɣ yɔ.
Pʊŋ wɛna wɛtʊ ndɩ ndɩ pɩlɩɩna mbʊ mbʊ pɩkpɛnda nɛ pɩlabɩ-ɩ yɔ. Pʊŋ nɩɩyɛ wɛɛ lɛ, ɩ-ñʊŋ taa wɛ cʊlʊ cʊlʊ, lɛɛŋ takɩlɩ kʊyʊ nɛ lɛɛŋ kʊyɩ camɩyɛ ɛlɛ ɩ-ñʊŋ taa wɛ landammm ɛzɩ kadaŋga yɔ. Nɩɩyɛ wɛ ɛzɩ hɔkɩŋ yɔ, pʊtɔbʊʊ se ɩtɩna ɖama yɔɔ ɛlɛ paa ŋgʊ lɛ lɛ, kɩwɛna kɩ-n̂ʊʊ ɖɩkɔyɛ. Pʊŋ nɩɩyɛ ɖɔɖɔ lɛ, ɩ-taa cukaŋ taa nɛ momolokiŋ. Mbʊ yebina nɛ pʊŋ ɩnʊ pɩkɛdʊ yem lɛ miŋ lɩʊ na ɩtaa fɩŋfɩŋ ɛzɩ miŋ nzʊlumayɔ. Pʊŋ nɩɩyɛ wɛɛ lɛ, nɔɔyʊ ɛɛpɩzʊ ɛkpa i-taa mbʊ pʊyɔɔ yɔ ɩkɩla wɛʊ siu siu. Paanɛ mbʊ yɔ palɩza nimasi nasɩyɛ nɛ pakpaɣna-ɩ.
Pʊŋ ɩnʊ ɩ-taa kɛ tɛtɛ kpɩna naayɛ mɛlʊ camɩyɛ nɛ ahiku laŋhɛzɩyɛ mbʊ pʊyɔɔ yɔ akoyindina akpama ɛɛtalʊ peeɖe. Keteŋga kpeekpe taa tɛtɛ kpɩna ɛzɩ kʊɖʊm ɖɩyɛ kɛ naatozo yɔɔ wɛ pʊŋ taa. Pʊŋ taa ɖɔɖɔ kɛ tɛtɛɛ lɩm kɩpambʊ wɛɛ ɛlɛ ɩ-taa kpaʊ yaa ɩ-taa caaʊ wɛ ɛyaa sakɩyɛ sɔndʊ nɛ kaɖɛ. Pʊŋ wɛyʊ kpɛlɛkʊ siŋŋŋ wɛ kaɖɛ ñɩnɩya sakɩyɛ pɩkɔɔ pɩsɩɩna ɛzɩ pɩnzɩ mɩŋ XVIII kɛ mbʊ yɔ. Mbʊ pʊyɔɔ yɔ pʊŋ taa kɛ pakɩlɩɣ sɩɩnaa sakɩyɛ nɛ sɔsa kɛ kpɛyʊ. Pɩtasɩ lɛ peeɖe kɛ agɔlɔma sɔsɔna sɔɔla wɛʊ. Pʊŋ wɛ ɖɔɖɔ ɛzɩ lona wena awɛ kelekele yɔ nɛ azuluma fɛyɩ ɖɔɖɔ yɔ. Peeɖe heelim kɩbam wɛɛ.
k9v043zk8zp2jv4aqbozh76tqfw4w2i
Al-Aksa ciŋgili
0
3473
15068
2021-10-05T09:55:24Z
Shalomjonas
154
Mosquée al-Aqsa
15068
wikitext
text/x-wiki
Al-Aksa ciŋgili kɛŋna Yerusalɛm taa ciŋgili ŋgʊ kɩkɩla paɣlʊ yɔ. Pama-kʊ ɖooo pɩnzɩ mɩnɩŋ VII taa. Lone nɖɩ pama-kʊ yɔ payaɣ-ɖɩ se Tamplʊnaa Pʊʊ. Kɩna lɔbɔɔ kuduyu ŋgʊ payaɣ kʊkʊ se Ɛwaɣ kuduyu yɔ, ɩtɩŋa ɩkpɛnda nɛ pama-ɩ ɖoli kʊɖʊm nɛ peeɖe yɔ ciŋgilinaa kadaɣ yaa Haram al-Sharif. Malɩŋ ɛsɔsɛtʊ ɛŋgbɛyɛ taa lɛ, pɔyɔɔdʊ se Alla tiyiyu sɔsɔ Mahomet wayɩ lɛ, ɛ-wayɩ tɩŋgɩyʊ, imam Omar ibn al-Khattâb, paɣzɩna ciŋgili ŋgʊ maʊ. Pɩɩkɛna pɩnaɣ 637 taa kɛ lone kiɖeɖeye nɖɩ ɖɩ-taa nayʊ Mahomet kaakʊya ɛkpana ɛsɔtaa ɖoo kiɖeɖena naayɛ taa yɔ.
Kacalaɣ malɩŋ ɛsɔsɛtʊ kpaaŋ kʊnɛ, paɖaana-kʊ walasʊ nɛ pɔñɔɔzɩ-kʊ camɩyɛ. Pɩɩkɛna malɩŋ ñʊʊtʊ sɔsɔ imam Omeyyade Abd-al-Malik alɩwaatʊ taa. Pɩnaɣ 705 taa kɛ imam sɔsɔ ɛnɛ ɛpɩyalʊ imam al-Walid ñɛtɛzɩna-kʊ ñɔɔzʊ. Cɩŋgili ŋgʊ kɩwɛɛ mbʊ nɛ pʊkɔma pɩnaɣ 746 lɛ, tɛtʊ pazɩ tɩñamsɩ peeɖe nɛ kɩyɔkɩ. Ɛlɛ pɩtacaɣ yem. Pɩnzɩ litozo wayɩ lɛ, pinaɣ 754, imam sɔsɔ abbasside al-Mansur ɖaɣnɩ-kʊ maʊ nɛ pɩnaɣ 780 ɖɔɖɔ pɔyɔkɩ-kʊ piyele patasɩ-kʊ sɔzʊ walanzɩ. Ciŋgili kʊnɛ kileɖa cabɩ. Pɩlakaɣ pɩnzɩ ɛzɩ 253 lɛ, tɛtʊ tasɩ ñamsʊ ɖɔɖɔ nɛ kɩ-hɔɔlʊ sɔsɔʊ kpem ñɔkɩ ɖɔɖɔ.
Pɩla mbʊ se tɛtʊ ñamsa nɛ ciŋgili al Aksa yɔkɩ pɩnaɣ 1033 lɛ, imam sɔsɔ weyi ɛɛwɛ pɩtɛ alɩwaatʊ taa yɔ, fatimide Ali az-Zahir, ɖaɣnɩ-kʊ tasʊ maʊ. Pɩwayɩ yɔ, paɖaana ciŋgili ŋgʊ ñɔɔzʊ camɩyɛ. Ɖenɖe pɔñɔɔza yɔ hɔɔlɩŋ nɩɩyɛ kɔyɔ: andema, tilima, kila tɛɛ kpɛɛɛ, ɖɩzʊyɛ sɔsɔyɛ, Alla nɛ e-tiyiyu Mahomet pɔ-yɔɔ tɔm ɖɩ-yɔɔdɩyɛ, lone nɖɩ ɖɩ-taa imam sɩŋgʊ nɛ ɛyaa malɩŋ lɛɛŋ yɔ nɛ cɩŋgili ŋgʊ kɩ-maɣmaɣ kɩ-taa ɖɔɖɔ. Kpaɣ pɩnaɣ 1099 taa ɖama-taa sʊʊ nɛ lɛɛzʊʊ kɩfam wɛɛ pɩlɩʊ lɛ, pakpaɣ ciŋgili ŋgʊ ɛzɩ kewiyaɣ ɖay yɔ nɛ Kɩna lɔbɔɔ kuduyu ŋgʊ payaɣ kʊkʊ se Ɛwaɣ kuduyu yɔ ɛzɩ cɔɔcɩ yɔ. Pɩwɛɛ mbʊ pɩkɔɔ pɩsɩɩna se Saladin ñɩʊ nesi pɩ-yɔɔ pɩnaɣ 1187 nɛ pɩla ndʊ lɛ mbʊ.
lsklqx1vb0l2qpyahsbl5wi628booqu
Al-Harâm tigiɖe ciŋgili
0
3474
15786
15696
2022-01-19T18:49:57Z
Gnangbade
58
photos
15786
wikitext
text/x-wiki
[[File:Supplicating Pilgrim at Masjid Al Haram. Mecca, Saudi Arabia.jpg|thumb|Supplicating Pilgrim at Masjid Al Haram. Mecca, Saudi Arabia]]
[[File:Al-Haram mosque - Flickr - Al Jazeera English.jpg|thumb|Al-Haram mosque - Flickr - Al Jazeera English]]
[[File:Interior scene Grand Mosque 2, Macca.jpg|thumb|Interior scene Grand Mosque 2, Macca]]
Al-harâm ciŋgili kɛna ciŋgili sɔsɔʊ ŋgʊ kɩwɛ Maka yɔ kɛ [[Arabii-Sahʊditi|Arabi Sahuditi]] ɛjaɖɛ taa yɔ. Papaazɩ ciŋgili kʊnɛ maʊpɩnzɩ mɩnɩŋ VII taa. Al-Harâm kɛna [[Arabɩɩ kʊnʊŋ|Arabi kʊnʊŋ]] nɛ pʊ-tɔbʊʊ nɛ Kabɩyɛ taa se Ciŋgili Kiɖeɖeu yaa ɖɔɖɔ Maka Ciŋgili sɔsɔʊ. Peeɖe kɛŋna ɖɔɖɔ kacalaɣ malɩŋ lone kiɖeɖe nɛ al-haram ciŋgili kiɖeɖeu ŋgʊ kɩkɩlɩna palɩka kɛ keteŋga kpeekpe taa. Ciŋgili ŋgʊ kɩ-taa kɛ Kaaba wɛɛ. Kaaba kɛŋna malɩŋ kɩlaʊ pɩyɛ sɔsɔyɛ kiɖeɖeye. Pɩyɛ nɖɩ ɖɩ-taa kɛ mlɩŋ lɔʊ pɩyɛ kɩkpɛdɩyɛ. Pʊtɔbʊʊ se Kaaba ŋgʊ malɩŋ weyi ɩɖɔŋ nɔmɔʊ kiɖeɖeu se ɩla mbʊ payaɣ se Aajɩ yɔ, paacɔʊ-kʊ lɛ, paa anɩ ɛñɩnʊ se eɖukina-kʊ. Lone kiɖeɖeye nɖɩ kɛ keeteŋga kpeekpe malɩŋ nɛ malɩŋ weyi ɩwɛ ɖɔɖɔ al-Haram ciŋgili ŋgʊ kɩ-taa peeɖe ɖɔɖɔ yɔ, ɩhaɣ nɛ ɛsɛ alɩwaatʊ ndʊ isɛʊ ɛsɔ lɛ. Paama ɖooo lɔŋ taa kɛ kɩlaʊ pɩyɛ sɔsɔyɛ naɖɩyɛ kɛ peeɖe nɛ pʊcɔ fayɩɩ malɩŋ ɛsɔsɛtʊ lɩʊ. Lone kiɖeɖeye nɖɩ payaɣ se Majid al-Harâm nɛ nɖɩ pɔñɔza camɩyɛ nɛ Kaaba.
Ciŋgili kʊnɛ, potolu kɩ-hɩɖɛ kulubu. Ɛyʊ ɛkpaɣ malɩŋ takayaɣ kiɖeɖeɣa ŋga payaɣ-kɛ se Kooɖaŋ yɔ, ekula ñʊŋ 17 kɔyɔ, ɖɩwɛ kacalaɣ cɛcɛyaɣ taa: « Pasa weyi ɛ-yɔɔ pɩtɩŋna nɛ ɛ-lɩmɖʊyʊ ɖɔ nʊmɔʊ kiɖeɖeu kpaɣna ciŋgili kiɖeɖeu [al-Majid al-Harâm ] pɩkɔɔ pɩtalɩ kɩlaʊ pɩyɛ kiɖeɖeye ɖɩwɛ ɖooo mɩŋmɩŋ taa yɔ [al-Majid al-'Aqṣā]. Ciŋgili ŋgʊ ɖɩwaza-kʊ nɛ ɖɩcɔɔ-kʊ ɖɩta se pɩsa nɛ ɖɩwɩlɩ-ɩ ɖɛ-tɛ Hama Lakasɩ nasɩyɛ ! Tʊtʊʊyɛ taa Ɛsɔ kɛna weyi ɛnɩʊ nɛ ɛnaɣ pɩtɩŋa yɔ. » Malʊ naɣ tɔm tʊnɛ tɩ-taa se weyi payaɣ-ɩ se « Lɩm ɖʊyʊ yɔ », ɛnʊ lɛ Nayʊ Mahomet nɛ piyele « Ciŋgili kiɖeɖeu » kɛlɛ Kaaba maɣmaɣ yaa Maka cɩŋgili ŋgʊ kɩtɩŋa. Pɩkazɩ « Kɩlaʊ pɩyɛ kiɖeɖeye nɖi ɖɩwɛ ɖooo mɩŋmɩŋ taa yɔ, » nɖɩ lɛ Yerusalɛm.
Malɩŋ ɖɔkaa se Kaaba wɛʊ yɔ, ɛsɔtaa tiyiya mana-kʊ fayɩɩɩ pʊcɔ palɩzʊ ɛyʊ kɛ ɛjaɖɛ yɔɔ. Allah maɣmaɣ tiyina-wɛ se pama-kʊ nɛ pɩkɛna kawɩlaɣ se nabayɩ (Tiyiyaa), kaatɛma wɛʊ peeɖe. Pɔyɔɔdʊʊ ɖɔɖɔ se kpaŋ ŋgʊ Adam kaakpɛndɩna-kʊ nɛ ɛsɔtaa nɛ etii pɩkɔɔ pɩsɩɩna ɛsɔ yeba tɛʊ nɩɩ nɛ pɩwadɩ keteŋga kpeekpe. Pɩwayɩ lɛ, [[Abrɩham]] heyina ɛ-pɩyalʊ Ismaël nɛ pama Kaaba ŋgʊ. Pɩkazɩ ɛzɩma kipiyaa yɔ, pʊtɔbʊʊ se kɩwɛna ɖoŋ se kɩhɩzɩ weyi eɖukuuna-kʊ yɔ, a-azuluma yaa kɩwɛɛkɩm.
2rv9wvre4gy91gjfp7hlpyk17ow7rfo
Tɛtʊ putuuɖe hayʊ kiŋ
0
3475
15070
2021-10-05T09:59:23Z
Shalomjonas
154
Nord
15070
wikitext
text/x-wiki
Tɛtʊ putuuɖe wɛna hɔɔlɩŋ nɩnza: wɩsɩ ɖɩlɩyɛ, wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ, hayʊ kiŋ nɛ hadɛ kiŋ. Hayʊ kiŋ ha siɣye nɛ hadɛ kiŋ. Ɛyʊ ɛtaza pɩ-taa siŋŋŋ kɔyɔ ɛnaɣ se Caama kʊnʊŋ taa lɛ, hayʊ kiŋ nɩɩzɩna mbʊ pɩwɛna wɩsɩ lɩmɩyɛ yɔɔ yɔ. Latɛnɩ taa pakpaɣ tɛtʊ hayʊ kiŋ nɛ pamaɣzɩna tɩyɩnzɩ nasɩyɛ lʊbɛ. Tɩyɩnzɩ nzɩ payaɣ kabɩyɛ taa se cɛlɛm mɔ-nɔ. Mbʊ pʊyɔɔ yɔ tɩyɩnzɩ nzɩ sɩwɛbɛzɩ mɩlʊ hɔŋgʊ nɔ nɛ pɔɖɔɔnɩɣ-ɩ kʊɖɔɔnʊ yɔ. Kacalaɣ ñɩnzɩ lɛ, lɛɛka wɛ lɛɛka wayɩ. Kalɩmʊʊdʊ pee kɛna ɖɔɖɔ tɩyɩnzɩ nzɩ sɩwɛ com yɔ nɛ aalɩʊ alɩwaatʊ kʊɖʊmtʊ yɔɔ kɛ paale. Ɛlɛ ana ɖɛʊna tɩyɩŋbalʊ nɔɔ paale. Ɛyʊ eleki yɔ tɩyɩŋga kanɛ ŋga wɩlɩʊna-ɩ ɖeyi ɖeyi ɖenɖe ɛwɛɛ yɔ, mbʊ pʊyɔɔ yɔ tɩŋbalʊ wɛna hayʊ kiŋ.
Tɛtʊ wɛɖʊʊ nɛ tɩ-tʊʊzʊʊ kpɛlɛkʊʊ taa lɛ, hayʊ kiŋ wɛ nabʊlɛ taa. Kacalaɣ taa lɛ, hayʊ kiŋ ŋgʊ kɩkpaɣ ñɩɣtʊ yɔ nɛ tɛtʊ wɛɖʊʊ tɛ tʊʊzʊʊ. Hɔɔlʊʊ kʊnɛ ŋgʊ cɔʊna tɛtʊ haɣ ɛsɛ nɛ wɩsɩ yaa cɩkpɛndʊ nɛ pɩkɛʊ wɩsɩ taa yaa ɖoo taa. Hɔɔlɩŋ ɩnɛ, ɩfɛyɩ ɖoli kʊɖʊm. Ñɩnɩya mba pɛwɛ tambaɣ ŋga payaɣ-kɛ se Poli Arktiki yɔ (Poly-Arctique) yɔ pamaɣza-ɩ pɩnaɣ 2007 lɛ, hayʊ kiŋ hɔɔlʊʊ ŋgʊ kɩkpaɣ ñɩɣtʊ yɔ, kɩ-kɔlɔmʊʊ wɛna 83,95° N piyele kɩ-ɖaɣlakɩŋ taa ñɛwɛɛna 121,02° O. Hɔɔlʊʊ kʊnɛ kiposina tɛtʊ tʊʊzʊʊ wɛɖʊʊ ñɩŋgʊ nɛ kilomɛtanaa 673. Kɩ-cɔʊ taa maɣna kilomɛtanaa 55 yɔ kɛ pɩnaɣ taa yaa mɛtanaa 150 kɛ efemiye taa yaa ɖɔɖɔ mɛtanaa loɖo kɛ ñɩɣyʊ kʊɖʊmʊ yɔɔ.
aegyxiek06v5c0yrgsu1jzixrfapqxi
Tɛtʊ putuuɖe wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ
0
3476
15071
2021-10-05T10:00:55Z
Shalomjonas
154
Ouest
15071
wikitext
text/x-wiki
Tɛtʊ putuuɖe wɛna hɔɔlɩŋ nɩnza: wɩsɩ ɖɩlɩyɛ, wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ, hayʊ kiŋ nɛ hadɛ kiŋ. Wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ pama ɛsɛ nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ. Tɛtʊ putuuɖe yɔɔ lɛ, hɔɔlʊʊ kʊnɛ kɩwɛna ɖɔɖɔ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ taa kiŋ. Payaɣ hɩoɔlʊʊ ŋgʊ ɖɔɖɔ se wɩsɩ ɖikpenɖe. Payawaɣ se wɩsɩ ɖɩɖʊɖɩyɛ lɛ, pɩɩkɛ Amerika nɛ hayʊkiŋ nɛ Erɔpʊ wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ ajɛya pɩtamna Saapɔnɩ nɛ Ɔsitiɖali ñɩna naayɛ. Pɩɩkɛna alɩwaatʊ ndʊ tɛŋtɛŋga taa you kaapaɣzaa nɛ ajɛya anɛ apaŋgaɣ ɛsɛ nɛ wɩsɩ ɖɩlɩyɛ taa ñɩna yɔ.
m366tipflvs8k2ycp06k6itv5naa2ep
Mɩsɩ
0
3477
15072
2021-10-05T10:03:37Z
Shalomjonas
154
Petit mil
15072
wikitext
text/x-wiki
Mɩsɩ kɛna tɔɔnaɣ pee ŋga ŋga pahayʊ Afrika taa yɔ, pɩkɩlɩna Togo taa ageeta wena payaɣ-ɛ se Kaɖaɣ nɛ Savanɩ yɔ a-taa. Pahayʊʊ mɩsɩ yɔ, mʊtʊ, tɛɛʊ, tɛɛgɛɛ, tɛɛzɩsaʊ, ca:nk:uma yaa ŋgine kɛ palakɩna. Panaŋgʊ-sɩ nɛ sɩpɩsɩ mʊlʊm nɛ pasaana mʊtʊ yaa pahatʊ-sɩ lɛ, popuu tɛɛʊ yaa pefidi ŋgine yaa tɛɛgɛ. Mɩsɩ pʊʊ nɛ pakʊm-sɩ lɛ, pamaɣza-sɩ yɔ, panaɣ sɩ-taa kɛanaɣm tɔɔnasɩ nzi payaɣ se fitamini B yɔ, zɩnkɩ, mañeziyɔmɩ, fɔsɩfɔɖɩ, fɛɛɖɩ nɛ silisi. Pɩtɛkɛ piɖekɛ ɛlɛ anaɣm tɔɔnaɣ ŋga payaɣ kɛ se E yɔ.
Mɩsɩ wɛ ndɩ nɛ amala. Amala lɛ pahayʊ-ɛ Afrika nɛ Azi ajɛya taa. Amala pesidu mila taa nɛ poɖu. Mbʊ pʊyɔɔ yɔ amala ɛɛpʊɣ lɔŋ ɛzɩ mɩsɩ yɔ. Mɩla nɛ amala pʊɣ ɖama yɔɔ. Mɩsɩ tatalɩ amala kɛ paɣlʊ ɛlɛ sipiya nɛ sɩwɛɛ ɖoŋ sɩkɩlɩ amala. Mɩsɩ nɛ amala sɔɔla labʊ camɩyɛ hɔɔlɩŋ weyi ɩ-taa wɩlɩŋ wɛɛ yɔ yaa wɩsɩ ñakɩ camɩyɛ yɔ. Pʊyɔɔ kɛ pahayʊ-sɩ Afrika nɛ Azii ajɛya taa. Pahayʊ ɖɔɖɔ amala kɛ Ɛndɩ, Siini nɛ Afrika ajɛya taa. Ajɛya anɛ a-taa kɛ pakɩlʊ amala hayʊ keteŋga kpeekpe taa lɛ, mɩnɩʊ yɔɔ lɛ, pahayʊ-ɛ ɛzɩ 94 yɔ.
Amerika tɛtʊ taa lɛ, amala kɛna ñɩtʊ yem. Sumasi sɔɔlɩ amala nɛ mɩsɩ wɛɛkʊ. Mbʊ pʊyɔɔ yɔ, mɩsɩ yaa amala ɛɛlakɩ nabʊyʊ tomnasi nzi sɩfɛyɩ ɖoŋ yɔ. Mɩsɩ nɛ amala pee wɛɛ ɛzɩ mɔʊ yaa bile yɔ ɛlɛ mɔʊ pee ñahʊlʊmaa.
q5j57s1vyygfp28cys5km3lxqu0iucb
Kaɖazɩm
0
3478
15073
2021-10-05T10:05:23Z
Shalomjonas
154
Pétrole
15073
wikitext
text/x-wiki
Kaɖazɩm kɛna tɛtɛɛ ñɩɣlɩm nabʊyʊ nɛ pɩwɛ ɛzɩ nʊm yɔ. Pɩkɛna kaaʊ nakʊyʊ nɛ ajɔɔla ndɩ ndɩ nɛ kaɖɩbɔnɩ pesidina nɛ pɩpɩsɩ-kʊ. Siŋŋŋ taa lɛ, pɩkɛna idiɖokarbuɖɩ ajɔɔla wena awɛ kɔɖɩɩ yɔ, ana akpelina ɖoli kʊɖʊm ɖooo tɛtʊ nɛ tɩ-tɛɛ ñɩm pamaʊ alɩwaatʊ. Tɛtɛɛ ñɩɣlɩm mamacɩɣla tataɣ nɛ idiɖokarbuɖi kʊnɛ pɔ-yɔɔ lɩʊ nɛ pɛcɛsʊ kɔna ñɩm sɔsɔm sakɩƴɛ ɖeɖe nɛ sɔnɔ pɩkɩlɩna kpɛlɩ kpɛlɩ tʊma labʊ taa. Mbʊ pʊyɔɔ yɔ, kaɖazɩm ɖeke cɛlɩɣna sanzɩ pɩɖɛɛ ɛzɩ hɔɔlʊʊ pilim yɔɔ ƴɔ. Kaɖazɩm taa kɛ palɩzʊ sanzɩ ŋgʊ payaɣ-kʊ se fiyuli yɔ. Fiyuli kʊnɛ kɛ paɖʊ ñɩɣtʊ yʊŋ ñɩndʊ ndʊ pasɩɣʊ ɖɩsɩ nɛ tɩhaɣ feveku yɔ yaa ɖɔɖɔ ñɩɣtʊ sɔsɔtʊ ndʊ pasɩɣʊ kpɛlɩ kpɛlɩ tʊma sɔsɔna taa yɔ.
Ñɩɣtʊ ndʊ tɩwɛ yʊŋ hɛmmm yɔ, kaɖazɩm nim ñɩmbʊ pʊnɛ paɖʊ ɩ-taa nɛ payaɣ-pʊ se tiyezɛlɩ ñɩɣtʊ. Kaɖazɩm taa ɖɔɖɔ palɩzʊʊ kaazuwɛlɩ, keɖozɛnɩ, sanzɩ, awanaa, hʊɖʊbanaa, maɖɩɩ ketu, kootalɩ nɛ num ndɩ ndɩ mbʊ paɖʊ-pʊ ñɩɣtʊ taa nɛ putuu camɩyɛ fedele fedele yɔ. Kaɖazɩm wɛʊ tɛtɛɛ lɛ, pɩ-taa nɛ azuluma ndɩ ndɩ ɛzɩ kaɖɩbɔnɩ ŋgʊ kɩwɛna tiyɔkɩsidi yɔ, idiɖozɛnɩ ŋgʊ kɩ-taa wɛ sulfatɩ yɔ, lɩm maɣmaɣ nɛ ñɩɣtʊ ndɩ ndɩ hɔɔlasɩ. Hɔɔlasɩ nasɩyɛ wɛɛ lɛ, heelim ñɩtʊ pama sɩ-yɔɔ lɛ, sɩyɔlʊʊ. Azuluma ndɩ ndɩ wena awɛ kaɖazɩm mbʊ pɩ-taa yɔ, mbʊ yebina nɛ pɩwɛɛ se pohuyu-pʊ lɛ, pɩkɩla ɖeu se pacatɩ-pʊ camɩyɛ pʊcɔ paɖʊ-pʊ ñɩɣtʊ ndɩ ndɩ taa. Pɩtɛkɛ mbʊ yɔ, azuluma ana awɛɛkʊ ñɩɣtʊ ndʊ.
cvqbrjinawk9k4r431vw3wnv7hy8uxx
Rɔɔm
0
3479
15080
15074
2021-10-06T13:36:19Z
Shalomjonas
154
Deleted double paragraphs
15080
wikitext
text/x-wiki
Rɔɔm kɛna sʊlʊm mbʊ pɩlɩna Amerika ɛjaɖɛ taa yɔ. Sikiɖi kɛ pañɩŋgʊ camɩyɛ nɛ pɩla patɩza sʊlʊm pɩunɛ. Sɔsɔɔna tʊma taa rɔɔm wɛɛ pɩtasɩna hayɩm taa ñɩŋgʊ. Hayɩm taa ŋgʊ lɛ, fɩnfɩnaa kɛ palakɩ-kʊ. Papɩzʊ peyele rɔɔm ŋgʊ kelekele kɩhʊlʊmɩ mbʊ yaa paɖʊ kɩ-taa sɔzɩŋ hatʊnatʊyʊ yaa pee nɛ pɩtasɩ wɛʊ ɖeu. Alɩwaatʊ ndʊ kɩwɛʊ muzulee. Rɔɔm kɛna sʊlʊm ɖoŋ ñɩmbʊ nabʊyʊ. Hɩɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-ɖɩlɩyɛ wɛ cɩkpɛndʊ. Fransɩ mba tɔŋ se peeɖe ɖɩlɩna pɩnaɣ 1687. Ɛlɛ Aŋgilisi mba cɔlɔ ɖɩɩwɛɛ ɖooo pɩnaɣ 1654. Ñɩnɩya tɔŋ paapɩla ɛzɩma yɔ hɩɖɛ naɖɩyɛ kɛ pɛsɛtaa.
Hɩɖɛ nɖɛ lɛ rɔmbuliyɔ yaa rɔmbusiyɔ nɛ pʊtɔbʊʊ se you. Sʊlʊm ɖoŋ ñɩmbʊ pʊnɛ, fɩnfɩnnaa kɛ palakɩna-pʊ. Panaŋgʊ-kʊ mununu nɛ pacatɩ-kʊ camɩyɛ piyele pañɩŋ-kʊ nɛ kɩ-tɛ feveku yaa sɔŋgaɣ ŋga kalɩʊ yɔ, ŋga pɛcɛyʊ. Fɩnfɩnaa pʊʊ nɛ pɛsɛtɩ-wɛ lɛ, pakpakʊ-wɛ nɛ lɔɔɖa sɔsɔna powona tʊmɩyɛ ɖɩlaɖɛ. Patalʊ lɛ pañalɩ-wɛ, pakayɩ camɩyɛ nɛ pɛsɛtɩ nɛ paɖʊ fɩnfɩnaa moti taa. Pɩsa nɛ pɩnaŋɩ camɩyɛ lɛ, pɔyɔɔyɩɣ lɩm ɖoŋ ɖoŋ. Lɩm mbʊ pɩlɩʊ mbʊ yɔ, paɖʊ-pʊ toonoonaa taa pɩla ɛzɩ efemiye yɔ ɛlɛ paɖʊ pɩ-taa lɩm kɩñɩŋgɩm nabʊyʊ pʊwayɩ lɛ, posuu kpalabanaa taa.
Paasuna nesi ɛlɛ pɩwɛʊ moti nakʊyʊ taa nɛ pitiki kpalabanaa taa ɖɛfɛɛɛ. Fɩnfɩnaa sɛndʊ ndʊ tɩkazʊ yɔ, paɖʊ-tʊ momoɖe nɖɩ ɖɩhaɣ feveku yɔ ɖɩ-taa. Fɩnfɩŋ lɩna Azii ɛjaɖɛ taa nɛ pɩnzɩ mɩnɩŋ VIII taa nɛ Arabu waa hayaɣna-kʊ pɩkɔɔ Ɛsɩpañɩ ɛjaɖɛ taa mba wona-kʊ Amerika tɛtʊ taa pɩnaɣ 1493. Pɩɩkɛna alɩwaatʊ ndʊ Christophe Colomb pɩsaɣ peeɖe nabʊlɛ taa yɔ. Fransɩ ɛjaɖɛ taa pɛkpɛlɛkʊ rɔɔm saʊ yɔ, ɛsɔsɛtʊ tʊ weyi payaɣ se layʊ Labat yɔ, ɛnʊ wɩlana-wɛ. Layʊ ɛnɛ ɛɛcaɣ Antiyi ɛjaɖɛ taa, Amerika tɛtʊ taa. Pɩɩkɛna pɩnzɩ 1722 taa. Papɩzʊ pɔñɔɔ rɔɔm yem yaa palabɩna tɔɔnasɩ nasɩyɛ se sɩhʊʊ camɩyɛ.
rhlvrehftocf1ox1epzf6mqs1h8fafg
Kɩlaʊ
0
3480
15688
15075
2022-01-12T18:15:21Z
Gnangbade
58
link
15688
wikitext
text/x-wiki
Kɩlaʊ yaa wazaɣ kɛna lakayaɣ ŋga kɔ-yɔɔ pɩtɩŋgʊna nɛ nabʊyʊ wɛɛna wazaɣ yɔ yaa pɩwɛɛ kelekele yɔ. Paalaɣ kɩlaʊ lɛ, pahaɣ wondu ndɩ ndɩ pɩkɩlɩna tɔɔnasɩ, ɖaɣ simaszi (kelima, sʊŋ, halikukunaa) yaa ɖaɣ kpɩna (pʊŋ, heŋ, naŋ...), ñɩɣlɩm wondu ndɩ, nabʊyʊ taa awayɩ wondu yaa awayɩ simasi. Kɩlaŋ nɩɩyɛ lɛ, ɛyaa kpem kɛ palaɣ. Kɩlaʊ ɖeɖe naaʊ mbʊ yɔ, ɛsɔnaa nabayɩ yaa akaɔlɔma naayɛ kɛ palaɣ-kʊ. Calɩm kɩlaŋ kɩlɩna tɔyʊ. Alɩwaatʊ ndʊ palaɣ tɔɔnasɩ tɛ kɩlaŋ yɔ, pɔyɔɔdʊ se pelizu lɩm.
Pɩkɛna tɛtʊ haʊ, kuduyu maʊ, nʊmɔʊ ɖɛʊ yaa ɖɔɖɔ ɖɩwaɣ sʊʊ ɖeɖe kɛ pakɩlʊ lɩm mbʊ pilizu. Palaɣ kɩlaŋ kɛ yem. Nabʊyʊ cɛyʊna nɛ palaɣ-ɩ. Ɛyʊ wezu caɣʊ taa lɛ, tɩlasɩ ndɩ ndɩ talɩɣna-ɩ nɛ ɛwazɩ. Ɛwazʊ nabʊyʊ taa se ɛwɛɛna ñʊʊ leleŋ, ɛ-yɔɔ ɛcɛ yaa ɛsɛɛna ɛsɔ yaa agɔlɔma se alabaɣlɛ. Kɩlaŋ nɩɩyɛ wɛɛ lɛ, palaɣ-ɩ se pɩkʊ nabʊyʊ ɛlɛ mbʊ pɩkazʊ se pɩwazʊ yɔ, pɩɖɔɔ nɛ pɩwɛ ɖeu pɩkɩlɩ. Kɩlaŋ nɩɩyɛ ñɔɖɔɔnʊ kɩdɛkɛdɩm yaa pɩɖaŋgʊ-pʊ se pɩkɔɔ. Wazasɩ nasɩyɛ ñɛwɛɛ lɛ, sɩsɩŋna ɛyʊ kɛ tʊmɩyɛ taa yaa sukuli taa yaa ɖɔɖɔ sɩɖaŋgʊ ɛyʊ kɛ you taa.
Ageeta nɛ haɖaa ndɩ ndɩ taa ɛzɩ Kɩrɛsɩ taa kɛ mbʊ yɔ, tɛtɛ kpɩna kɛŋna wondu ndʊ tɩwɛ ɛsɔnaa yaa agɔlɔma nɛ ɛyaa pɛ-hɛkɩŋ taa yɔ. Nɛ a-calɩm yɔɔ kɛ ɛyʊ pɩzʊ ɛtɩŋna nɛ ɛyɔɔdɩna ɛsɔ yaa ɛgɔlɔmɩyɛ. Ɛndɩ ɛjaɖɛ taa, ɛsɔsɛtʊ ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ-ɖɩ se [[Ɛnduuyisim|Ɛnduyism]] yɔ, ɖɩ-taa lɛ, nɔɔyʊ ɛtaamaɣzɩ se kɩlaʊ kpɩna sɩkɩ kɩsɩbʊ. Kpaɣ ɛzɩ tɩŋ, tɛtɛ wondu naŋgbanzɩ nanza yaa sumasi ndɩ ndɩ nzɩ sɩsɩkɩ kɩlaʊ ɖeɖe yɔ, sɩwɛɣna wezu kɩfalʊ sɔsɔʊ sɩ-sɩm wayɩ.
5khqyy3sra5m9c6qyzcyd3k74fgpvvm
Tɛtʊ putuuɖe hadɛ ñɩŋgʊ
0
3481
15076
2021-10-05T10:12:42Z
Shalomjonas
154
Sud
15076
wikitext
text/x-wiki
Tɛtʊ putuuɖe wɛna hɔɔlɩŋ nɩnza: wɩsɩ ɖɩlɩyɛ, wɩsɩ ɖɩɖʊyɛ, hayʊ kiŋ nɛ hadɛ kiŋ. Tɛtʊ putuuɖe hadɛ ñɩŋg kɛna hɔɔlʊʊ ŋgʊ kɩha siɣye nɛ hayʊ ñɩŋgʊ yɔ. Hadɛ kiŋ wɩlʊ Fransɩ ɛjaɖɛ taa wɩsɩ siiu. Ɛlɛ pɩkɛ Amerika taa kɔyɔ, pɩkɛna Etazunii taa nɛ hadfɛkiŋ ajɛya yaa ɖɔɖɔ ajɛya wena awɛ tanim sɔsɔm taa yɔ. Alɩwaatʊ ndʊ payɔɔdʊ ɛjaɖɛ naɖɩyɛ tɔm yaa pɩkɛ hɩɖɛ sɔsɔyɛ naɖɩyɛ tɔm ɖɔɖɔ kɔyɔ, papaazʊʊ maɣna abalɩ mayaɣ. Ɛlɛ pɩkɛ yem kɔyɔ, mayaɣ cikpelaɣ kɛ pamaɣna.
iegneysok8ed2zotfx9m5kg9yej4qhk
Pam
0
3482
15868
15867
2022-01-25T19:23:09Z
Gnangbade
58
photos, links
15868
wikitext
text/x-wiki
[[File:Fresh Palm Wine.jpg|thumb|Fresh Palm Wine]]
[[File:Ghana palm wine.jpg|thumb|Ghana palm wine]]
[[File:Palm Wine in Its Traditional Pot.jpg|thumb|Palm Wine in Its Traditional Pot]]
Pam kɛna kɛna sʊlʊm mbʊ pʊkʊʊ ɛyaa yɔ nɛ pɩkɛna pɔʊ cɩyɩm. Pam kɛna sʊlʊm mbʊ palakɩna [[sɔnzɩ]] kɛ sɔŋgaɣ ajɛya sakɩyɛ taa yɔ. Sʊlʊm pʊnɛ pɩkɩla tɔyʊ kɛ [[Aazii tɛtʋ wandamm|Azii]] wɩsɩ ɖɩlɩyɛ nɛ hadɛ kiŋ, [[Afrɩka tɛtʋ wandamm|Afrika]] nɛ hayʊ kiŋ pɩkɩlɩna ajɛya wena awɛna [[Sahara Kañɩnbʊsaɣ|Sahara]] nɛ kɩhadɛ kiŋ yɔ a-taa. Pam pʊnɛ pasaɣ-pʊ paŋ ndɩ ndɩ taa. Pasaɣ-pʊ paŋ weyi ɩlʊlʊʊ kpaakpa nɛ palakɩ-yɛ penim yɔ i-taa, kpatala taa ɖɔɖɔ yaa kpɩyɩŋ taa nɛ Afrika taa ɩwɛɛ, paŋ nɩɩyɛ wɛɛ nɛ ɩlʊlʊʊ pee naayɛ nɛ payaɣ-yɛ se daatɩ nɛ ɩlɛr lɛ Magrɛbʊ ajɛya taa pakɩlʊ-pʊ saʊ. [[Ɛndɩ]] ɛjaɖɛ taa nɛ Azii wɩsɩ ɖɩlɩyɛ nɛ hadɛ kiŋ lɛ, paŋ nɩɩyɛ wɛɛ nɛ payaɣ-ɩ se sikiɖi paŋ. Ɩnʊʊ nɛ palmiiri kɛ pasaɣ pam. Hɔɔlɩŋ nɩɩyɛ taa lɛ, ansayɩ kpaakpa kɛ pasaɣ pam.
Ɖooo caanaʊ taa lɛ, pɩnzɩ ɛzɩ kudokiŋ kagbanzɩ yaa naanʊwa pʊcɔ palʊlʊʊ Yeesu lɛ, Pabilonio mba sawaɣ finɛgɩɖɩ nɛ pam. Pohosuu pam nɛ pɩlɩɩ lɛ, pʊhʊlʊma layɩlayɩ nɛ pɩwɛ ɛzɩ naalɩm yɔ. Pɩwɛ leleŋ tʊɖʊɖʊ ɛzɩ sikiri yɔ. Pɩwɛʊ nɛ pileɖi lɛ, pɩpɩɣ nɛ pɩwɛɛ ɖoŋ kaŋ kaŋ nɛ pʊkʊʊ ɛyaa. Pam pɩɣʊ lɛ, pɩwɛʊ ñɩmɩŋ tɩyɛ nɛ ɛyʊ ñɔʊ-pʊ lɛ, pɩsɔkɩ ɛ-nzʊlʊmɩyɛ yɔɔ cɔcɔ. Nabʊyʊ taa lɛ, pɩpɩɣ mbʊ lɛ, pɩɩtasʊ wɛʊ ɛzɩ naalɩm yɔ ɛlɛ piyeki fadʊdʊ tɩyɛ. Pam pɩɣʊ lɛ, pe-tɛ leleŋ nɛ kanjisi nzi sɩyakɩ kayɩ kayɩ yɔ, piyeki pɩwɛɛ ɛzɩ sʊlʊm mbʊ palakɩna pɔm yɔ.
Lʊŋgɩyɛ taa pakɩlʊ pam saʊ nɛ pɩkɛna tʊmɩyɛ nɖɩ haɖʊ malasɩɣna ɛ-tʊmɩyɛ yɔ. Tɩlɩtʊ naatozo wɛɛ nɛ pasaɣ pam. Kacalaɣ taa lɛ, ɛyʊ pɩzʊ ɛkpa pɔʊ yɔɔ nɛ ɛkʊ pɔɖɛ nɛ ehuyi kɩ-taa pɔʊ pɩmaɣna. Pɔʊ ŋgʊ kɩ-taa ɛtʊʊ sʊnzʊyaɣ. Sʊnzʊyaɣ ŋga ɛɖʊ-kɛ pompoɖom nakʊyʊ taa nɛ ɛhɔkɩ pɩcɛyɩ camɩyɛ nɛ pam lɩʊ lɛ, pikpe kɩ-taa. Pɩtɛ lɛɣtʊ ndʊ, tɩwɛ ɖeu ɛlɛ, pɩkɛna sayʊ kɩcɛyʊ se efemiye taa ɛwɛɛ pɔʊ yɔɔ kpaʊ se ɛlɛɛzɩ pompoɖom mbʊ pʊyɔɔ yɔ, efemiye taa litanaa mba palɩʊ yɔ, pɔɖɔʊ. Pɩtasɩ ɖɔɖɔ lɛ, kɛkpɛdɛsasɩ ɛɛlazʊ wɛʊ nɛ pɔʊ ŋgʊ kɩɩlʊlʊ pɩnzɩ nzɩ sɩ-taa. Nabʊlɛ lɛ, papɩzʊ pakʊ pɔɖɛ nɛ pohuyi pɔŋ ñaszʊñasʊ nɛ posusi ñanzɩ kpɛɛɛ. Kpaagba taa lɛ, pɛkpɛzʊ pɔʊ kpem kɩtɔlɩ nɛ pakʊm-kʊ nɛ kɩ-pɔɖɛ taa nɛ pʊcɔ patʊʊ sɔyɩŋ nɛ pam kpeŋ piidɔɔnaa taa.
sjijnkyln5a1mb8nc6qc9yqlkksj0gm
Wasɩŋtɔŋ DC
0
3483
15512
15495
2022-01-07T19:17:54Z
Gnangbade
58
Added photos
15512
wikitext
text/x-wiki
[[File:US Capitol and Grant Memorial.JPG|thumb|US Capitol and Grant Memorial]]
[[File:White House lawn.jpg|thumb|White House lawn]]
[[File:Abraham Lincoln v2.jpg|thumb|Abraham Lincoln v2]]
[[File:Jefferson Memorial in Washington DC - 2012.JPG|thumb|Jefferson Memorial in Washington DC - 2012]]
Wasɩŋtɔŋ DC kɛna [[Etaazuunii]] ɛjaɖɛ taa tɛtʊ sɔsɔtʊ. Pɩsa nɛ tʊkaɣ wɛɛ Wasɩŋtɔŋ DC kʊnɛ ŋgʊ kɩkɛ Etaazuunii tɛtʊ sɔsɔtʊ yɔ nɛ Wasɩŋtɔŋ ŋgʊ kɩkɛ Amerika taa ɛjaɖɛ yɔ lɛ, payaɣ tɛtʊ sɔsɔtʊ tʊnɛ se Wasɩŋtɔŋ DC egeetiye. Pɩnaɣ 2019 taa pakala kɩgalʊ lɛ, pana ɛyaa ɛzɩ 705 749 yɔ kɛ tɛtʊ sɔsɔtʊ tʊnɛ tɩ-taa ɛlɛ tɩ-hɛkʊ taa ɖeyi ɖeyi. Pʊ-tɔbʊʊ se ɛyaa ɛzɩ 3 987 yɔ wɛ kilomɛta kpata kʊɖʊmʊʊ taa. Piyele tɛtʊ sɔsɔtʊ ndʊ tɩtɩŋa tɩ-taa ɛyaa kpɛnda miliyɔŋnaa 6,2. Etazuni ɛjaɖɛ taa lɛ, ɛyaa ɖɔʊ taa lɛ, tɛtʊ sɔsɔtʊ tʊnɛ tɩkɛŋna loɖo ñɩndʊ ɛlɛ nɖʊ tʊtʊ taa ɛyaa kɩla ɖɔʊ yɔ tɩ-taa kɔyɔ: Husitoni nɛ Miyami.
Ɖenɖe Wasɩŋtɔŋ DC kɛna Etaazuunii ɛjaɖɛ taa tɛtʊ sɔsɔtʊ yɔ lɛ, tɛtʊ sɔsɔtʊ tʊnɛ tɩfɛyɩ tɛtʊ cikpetu 50 ndʊ tɩkpɛnda nɛ tilakɩ Etaazuuniiu yɔ. Tɩ-tɛ paɣtʊ yaa politiki lɩɣna ajɛya ana a-ñʊŋ tɩna kedizsi yɔɔ. Pɩlɩɩna ɛzɩma tɛtʊ tʊnɛ tɩ-yɔɔ huuzuu yaa kandʊ paɣtʊ takayɩsɩ wɛɛ lɛ, pɩɩhaɣ ɖɩ-samaɣ nakayɩ waɖɛ se ɖɩlɩzɩ ɖɩ-yɔɔ kandɩyʊ nɔɔyʊ yaa ɖɩwɛɛna ɖɩ-ɖɔnɛ paɣtʊ takayɩxsɩ ɖɩtaa ɖiyeke. Wasɩŋtɔŋ DC kɛna loniye sɔsɔyɛ nɖɩ ɖɩ-taa Amerika nɛ ajɛya ndɩ ndɩ tʊma sɔsɔna sɔsɔna wɛɛ yɔ. Peeɖe Kewiyaɣ ñʊʊtʊ ɖaɣ ŋga payaɣ-kɛ se Ɖaɣ Kʊhʊlʊmaɣ yɔ, kɛwɛɛ, pitasɩna tɔm hʊʊ kpaaŋ sɔsɔʊ.
Peeɖe ɖɔɖɔ panaɣ paɣtʊ lɩzɩyaa nɛ ɛjaɖɛ ñʊʊtʊ paɖɩcaɣyɛ wɛɛ. Keteŋga kpeekpe liidɩye koozaɣ ŋga payuaɣ Baŋkɩ Mɔndiyalɩ yɔ nɛ ajɛya kpɛndʊ liidiya koozaɣ ŋga payaɣ kaka se FMI yɔ sɩwɛɛ ɖɔɖɔ. Pɩtɛ piɖeke ɛlɛ tʊma sɔsɔna nɛ peeɖe ajɛya kɩkpɛndʊ kediizasi kpaamɩŋ ndɩ ndɩ wɛɛ ɖɔɖɔ. Peeɖe kɛ pama ajɛya ndɩ ndɩ lona taa caɣya ɖamɩŋ nɛ ɛtala ɛzɩ 176 yɔ. Palɩza Wasɩŋtɔŋ DC se kɩkɛna Etaazuunii tɛtʊ sɔsɔtʊ kɛ kediizaɣ sɔsɔɣa nakakɩyɛ ɖeɖe kɛ pɩnaɣ 1790. Pɩɩkɛna kediizaɣ ŋga ka-taa pɩɩwɛɛ se palɩzɩ tɛtʊ natʊyʊ se ndʊ ɛkɛŋna Etaazuunii ajɛya kpeekpe tɛtʊ sɔsɔtʊ nɛ peeɖe kewiyaɣ ɖicaɣyɛ. Pɩla mbʊ nɛ [[kɔlaɣ fenaɣ]] kɩyakʊ 24 wiye pɩnaɣ 1791 ɛlɛ pala sɔnzɩ sɔsɔsɩ nɛ tɛtʊ ndʊ tɩpɩsɩ tɛtʊ sɔsɔtʊ. Pɩɩkɛna hɩɖɛ ɖʊʊ kɛ Etaazuunii ɛjaɖɛ ñʊʊtʊ kacalaɣ ñɩnʊ weyi payawaɣ-ɩ se [[George Washington]] yɔ. Wasɩŋtɔŋ DC malɩka ñʊʊtʊ payaɣ se Mauriel Bowser nɛ palɩza-ɩ [[kɔlaɣ fenaɣ]] kɩyakʊ naalɛ ŋgʊ wiye pɩnaɣ 2015.
rrgc8ha1pbx7it0anbvjqclf2lm4pe7
Yahoo!
0
3484
15503
15079
2022-01-07T17:53:20Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Yahoo !]] ñɩŋgʋ nɛ [[Yahoo!]] ñɩŋgʋ yɔɔ : deleted space
15079
wikitext
text/x-wiki
Yahoo! kɛna nimasi nzi sɩ-yɔɔ ɛyaa tɩŋgʊna nɛ pɔyɔɔdʊʊna ɖama kɛlɛʊ yem yɔ. Pɩkɛna Amerika kɩgaʊ ŋgbɛyɛ naɖɩyɛ nɛ ɖɩwɛ ndɔncɔlɩyɛ nimasi nzi payaɣ se wɛbɩ yɔ, ɖɩ-yɔɔ. Ŋgbɛyɛ nɖɩ palɩza-ɖɩ pɩnaɣ 1994 nɛ kpaɣna pɩnaɣ 2017 ɖɩsʊ aseɣɖe nɛ tɔm sʊzʊʊ ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ-ɖɩ se Verson Mediya yɔ ɖi-nesi tɛɛ. Yahoo! tikiɖe yaa kpaaŋ sɔsɔʊ wɛ Suniyavale tɛtʊ taa, Kalifɔrni ɛjaɖɛ taa. Ɖooo kiɖe tɛɛ, David Filo nɛ Jerry Yang paalɩza Yahoo! kɛ Stanfɔrɩ sukuli sɔsɔʊ taa kɔlaɣ fenaɣ 1994 lɛ, pɩɩkɛna se pɔyɔɔdʊʊ aseɣɖe tɔm kɛ tʊma sɔsɔna naayɛ yɔɔ yaa tada labʊ nɛ ɛsɩnda wobu yɔɔ. Pɔkɔɔ papaɣzɩ pa-lɩmaɣza ana kɛ lakɩŋ fenaɣ taa pɩnaɣ 1995.
Ɛntɛrnɛtɩ tʊmɩyɛ nɖɩ payaɣ-ɖɩ se Alexa yɔ, ɖɩyɔɔdʊ se pɩnaɣ 2004 taa mba powilaɣ wɛbʊnaa yɔ, Yahoo! taa pakɩlaɣ sʊʊ. Piyele takayɩsɩ hatʊ yɔɔ lɛ, palɩza siti Yahoo! ɛzɩ miliyaɖɩnaa naatozo yɔ kɛ efemiye taa aloma fenaɣ 2004 taa.
Siŋŋŋ taa lɛ, lakɩŋ fenaɣ 15 wiye pɩnaɣ 1994 kɛ Yahoo! ñɔ Santa Clara piyele has;ki yaɖɛ fenaɣ 29 wiye pɩnaɣ 2009 lɛ, Yahoo! kʊnɛ nɛ Mikrosoftɩ paɖʊ ŋgbɛyɛ nɛ palakɩ tʊmɩyɛ kʊɖʊmɖɩyɛ ɛntɛrɩnɛtɩ hɔɔlʊʊ taa. pʊkɔma hasɩ yaɖɛ fenaɣ 2016 lɛ, aseɣɖe nɛ tɔm sʊzʊʊ ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ-ɖɩ se Verson Mediya yɔ, ɖɩya Yahoo! tʊmɩyɛ ɖɩnɛ. Pɩnaɣ 2017 taa Yahoo! pilinzi ndɩ ndɩ nzɩ sɩñɔɔ yɔ, sɩkpɛnda 8 600. Pɩnaɣ 2013 taa liidiya nɖɩ Yahoo! tʊma sʊzaa yɔ, awɛ ɛzɩ miliyaɖɩnaa 4,7 USD yɔ. Pɩ-taa lɛ, pɩwɩlʊ se liidiye nɖɩ ɖitiba ɛzɩ looɖo yɔ kɛ mɩnɩʊ taa.
m7aspkdvxe390ye34x9isbp0av1guxd
Tataɣ
0
3485
15119
2021-10-26T08:26:53Z
Shalomjonas
154
Fossile
15119
wikitext
text/x-wiki
Tataɣ kɛna pɔɔyɩŋ weyi ɩwɛ kaaŋ yaa acaza taa yɔ. Tataɣ kɛna ɖɔɖɔ mbʊ pʊbʊwaa nɛ pɩkazɩ pɔɔyɩŋ nɩɩyɛ kɩkazʊʊ yɔ. Pɩkɛna mbʊ pɩtatasɩ wɛʊ alɩwaatʊ tʊnɛ tɩ-taa yɔ. Pɩpɩzʊ pɩkɛna pɔɔƴʊʊ nɔɔyʊ yem yaa ɖɔɖɔ nabʊyʊ nacalɩm yaa pɩ-pɔɔyʊʊ. Pɩpɩzʊʊ pɩkɛna ɖɔɖɔ caanaʊ taa wondu natʊyʊ ndʊ pɔtɔsa-tʊʊ camɩyɛ yɔ. Tɔsʊʊ wondʊ ndʊ tɩ-taa kɔyɔ: mɔɔ, kela, tɩŋ nɩɩyɛ hatʊ yaa ɖɔɖɔ kpɛŋgbɛzɩ nasɩyɛ. Pʊwɛ ɛzɩ pɔtɔŋgʊ se ɛyʊ ɖɛʊ ɛlɛ ɛ-tɔm ɛɛmʊkɩ yɔ. Tatasɩ yɔɔ tʊʊzʊʊ lɩna ñɩnɩyaa mba pɛkpɛlɛkʊʊ caanaʊ wezu tatasɩ yɔ yaa ɖɔɖɔ tɛtʊ maʊ kpɛlɛkɩyaa cɔlɔ, caanaʊ ɛsakuliye tɔm tʊʊzʊʊ nɛ kɩpɩŋjaazɩ tɔm nɛ tɩ-wondu kpɛlɛkɩya pɔcɔlɔ.
Pɩlɩɩna tatasɩ ɖɔʊ yaa ɖɔɖɔ sɩ-wɛtʊ ndɩ ndɩ yɔɔ lɛ, sɩpɩzʊ sɩwɛɛna ɖoŋ yaa lakasɩ ndɩ ndɩ nɛ pɩlɩɩna pʊyɔɔ lɛ, sɩpɩzʊ sɩɖɔɔ yaa sɩkpɩlɩ. Pamaɣzʊ wondu ndʊ ndʊ tɩsɩba yaa tɩɖɛwa kɔyɔ, panaɣ se tɩ-tatasɩ yaa tɩ-naacalɩm wɛ ndɩ ndɩ mbʊ pʊyɔɔ yɔ,tɩ-maɣmaɣ tɩwɛna wɛtʊ nɛ lakasɩ ndɩ ndɩ ɖɔɖɔ. Wondu agaza wɛʊ wɛ ndɩ ndɩ nɛ tɛtʊ hɔɔlɩŋ nɩɩyɛ wɛɛ lɛ, peeɖe pakɩlʊ-ɩ naʊ. Yee tatasɩ ɩwɛʊ hɔɔlɩŋ nɩɩyɛ nɛ pɩkɩlʊ lɛɛŋ kɔyɔ, pɩlɩna peeɖe tɛtɛɛ ñɩm cɔlɔ. Kɩpɩŋjaazɩ tɔm nɛ wondu kpɛlɛkɩya tɔŋ se tatasɩ nzɩ sɩkɩla ɖoŋ nɛ ɩɩpʊkɩ yɔ, ɩwɛna pɩnzɩ ɛzɩ mɩliyɔɔna taŋga nɛ mɩnɩʊ.
s5l8855ukbnpnkjnd7jfw04vjstlto6
Ilemiye feveku
0
3486
15120
2021-10-26T08:34:19Z
Shalomjonas
154
Biomasse (énergie)
15120
wikitext
text/x-wiki
Miŋ tʊmɩyɛ laba taa lɛ, ilemiye feveku kɛna tomnaɣ ŋga kalɩna haɖaʊ, laŋ, ɖɔɖɛ nɛ tɛtɛ kpɩna nɛ kpɛŋgbɛɛsɩ pɩ-taa nɛ pɩpɩzʊʊ se pɩkɛna ɖenɖe miŋ ɖoŋ feveku lɩɣna yɔ. Pɩnaɣ 2001 taa lɛ, Erɔpʊ tɛ paɣtʊ natʊyʊ lɩwa nɛ tɩyɔɔdʊ se ilemiye feveku kɛna ñamañamanaa mba paɖazʊ yɔ, mʊzʊŋ nɛ mbʊ pakpakʊ hayɩm taa nɛ pɩkazʊ yɔ. Pɩpɩzʊ pɩkɛna tɔɔnasɩ mʊzʊŋ yaa ɖɔɖɛ ñɩŋ. Pɩkɛna ɖɔɖɔ laŋ nɛ tʊma wena palakɩ-ɛ laŋ hɔɔlʊʊ taa yɔ. Yaa ɖɔɖɔ ñɩɣtʊ tʊma azuluma nɛ tɛtʊ sɔsɔtʊ taa hula.
Pɩnaɣ 2009 taa lɛ, mbʊ payaɣ se ilemiye feveku yɔ, pɩkɛna hayɩm taa wondu ndʊ tɩɖazʊʊ yɔ, hula wena akɛna ñɩtʊ yaa mbʊ pɩɖazʊ yem yɔ nɛ tɛtɛ kpɩna pɩmbɩna yaa nɛɛndʊ. Laŋ nɛ mbʊ pʊcɔ-ɩ nɛ pɩta yɔ, piyiŋ lɔʊ nɛ kpagbasɩ ɖɔʊ haɣ ɖɔɖɔ ilemiye feveku. Pʊkɔma pɩnaɣ 2010 lɛ, ilemiye feveku kʊnɛ kɩ-tɔm lɛɣzɩ pazɩ nɛ paɣtʊ kɩfatʊ natʊyʊ ñalɩɩ nɛ tɩtɔŋ se pɩkɛna mʊzʊŋ weyi ɩkɛna haɖaʊ nɛ laŋ yɔ nɛ ɩpɩzʊ se iɖee miŋ ɩñaɣ nɛ ɩha feveku ŋgʊ kɩpɩzʊ kɩwazɩ camɩyɛ yɔ.
Pɩnaɣ 2013 lɩwa lɛ, ilemiye feveku taa nɩʊ tasɩ lɛɛzʊ nɛ pɔtɔŋ se mbʊ pɩtaa tɩɩwɛ kaɖɩbɔnɩ nɛ pɩmʊʊ miŋ yaa pɩh aɣ feveku yɔ. Pɩɩtɩɩkɛna laŋ taa tɩŋ, haɖaʊ tɔɔnasɩ yaa ɖɔɖɔ ñɩɣtʊ ajɔɔla lubu taa kɔyɔ, pɩñɩtʊ nɛ pɩhaɣ pɩtɛ feveku ŋgʊ yɔ, pɩtɩŋa pɩkɛna ilemiye feveku. Nʊmɔŋ naalɛ wɛna nɛ ihaɣ ilemiye feveku kʊnɛ. Kacalaɣ taa lɛ, laŋ, haɖaʊ, ɖɔɖɛ nɛ kpaagbaa lɛ, ɖenɖe ilemiye fevekʊ lɩɣna yɔ yaa ñɩɣtʊ acɔɔla ɖiluɖe.
h40pitckdetbmgo3unj9rso2jwm2goa
Pɩcɩlʊʊ yaa putooye pɩyɛ
0
3487
15121
2021-10-26T08:38:20Z
Shalomjonas
154
Grès
15121
wikitext
text/x-wiki
Pɩcɩlʊʊ yaa putooye pɩyɛ kɛna pɩyɛ nɖɩ ɖɩwɛ lɩm taa yɔ yaa, denɖe lɩm kaawɛ yɔ. Lɩm peeɖe kɛ kañɩŋga nɛ putooye pataaɖɩ nɛ ɖama alɩwaatʊ ndʊ afɩya taɣ-ɛ lɔɔlɔɔ nɛ soŋgaɣ nɛ nikaɣ pakpa yɔ. Putooye yaa pɩcalʊʊ kʊnɛ kɩlɩna kaaŋ nɩɩyɛ taa. Alɩwaatʊ ndʊ lɩm ñɩzʊ kaaŋ ɖoŋ ñɩŋ lɛ, lɩm kʊɖʊmʊm mbʊ pɩkpakʊna putooye ana nɛ pɩdɛɣna pʊcɔlʊʊ pɔɔ nɛ alɩwaatʊ ndʊ alɩʊ ahɔya yɔɔ nɛ alɛ ñataa-ɛ lɔɔlɔɔ lɛ, pɩtɩŋga ikpeŋgeli nɛ pɩpɩsɩ kaaŋ kɩfaŋ lɛɛŋ.
Mbʊ yebina nɛ tɛtʊ lɩzʊʊ kpɛlɛkɩya, tɛtʊ maʊ tʊʊzʊʊ kpɛlɛkɩya nɛ tɛtʊ tʊʊzʊʊ wɛɖʊʊ ñɩnɩya tɔŋ se pɩcilʊʊ yaa putooye pɛɛ anɛ, a-taa nɛ ñɩɣlɩm pɛɛ wena payaɣ-ɛ se kʊwasi nɛ fɛlɩdɩpati yɔ. Pɩlɩɩna kɑaʊ kʊnɛ kɩ-wɛtʊ maɣmaɣ yɔɔ lɛ, nɩɩyɛ pɩzʊ ɩwɛɛ nɛ epuutuu yem. Mbʊ pʊyɔɔ yɔ, ɩtɛcɛyɩ ɛ-ɖɩmayɛ. Pɩcɩlɩŋ pɛɛ anɛ, pɔsɩ taa, teŋgʊnaa taa, lɩm fɛɛŋ taa yaa ɖenɖe lɩm wɛɛ yɔ, peeɖe panaɣ-ɩ. Pɩkazɩ kaaŋ sɔsɔŋ weyi lɩm ñɩzʊ mbʊ yɔ, yee ɩtakpandalɩ nɛ ɖama kɔyɔ, ɛlɛ pɩsɩɣna kañɩŋa nɛ weyi ɩpaɣlaa yɔ, payaɣ-ɩ se pɩcakpalama.
Tɛtʊ lɩzʊʊ kpɛlɛkɩya, tɛtʊ maʊ tʊʊzʊʊ kpɛlɛkɩya nɛ tɛtʊ tʊʊzʊʊ wɛɖʊʊ ñɩnɩya tɔŋ pɩcɩlɩŋ ɩnɛ ɩwɛ ndɩ ndɩ pɩlɩɩna wiluu ŋgʊ iwuu aliwaatʊ ndʊ pɛkɛtʊ ɩ-yɔɔ kɛ hama yɔ yaa ñɩɣlɩm wonu nakʊyʊ yɔ. Pɩcɩlɩŋ pɛɛ naayɛ wɛɛ lɛ, pɛkɛtʊ hama ɩ-yɔɔ lɛ piwuu se « PIF » yaa heŋŋŋ. Pʊtɔbʊʊ se se pɩcɩlɩŋ pɛɛ ana apɩ cɩŋ cɩŋ nɛ awɛ ɖoŋ camɩyɛ. Papɩzʊ pakpaɣ-ɩ nɛ palabɩna tʊma sɔsɔna. Nɩɩyɛ ñewuu « POUF » yaa kpɔŋ kpɔŋ. Kaaŋ ɩnɛ ɩ-taa nɛ pɔŋ nɛ ɩwɛ ɛzɩ kpaŋbʊyɩŋ yɔ. Ɖenɖe kaaŋ ɩnʊ ɩwɛɛ yɔ, peeɖe lɩm wɛʊ camɩyɛ nɛ pɩɩsɔʊ yem. Peeɖe kaɖazɩm nɛ tɛtɛɛ heliminaɣ nakayɩ pɩzʊ pɩwɛɛ ɖɔɖɔ.
0enarffybtr5dpdf2mozljc3scm4d7e
Ɛntɛrnɛtɩ
0
3488
15122
2021-10-26T08:41:49Z
Shalomjonas
154
Internet
15122
wikitext
text/x-wiki
Ɛntɛrnɛtɩ kɛna nimasi nzi sɩ-yɔɔ ɛyaa tɩŋgʊna nɛ pɔyɔɔdʊʊna ɖama kɛlɛʊ yem yɔ. Pɩkɛna ɖama yɔɔdɩnaʊ nɔmɔʊ sɔsɔʊ ŋgʊ ɖama yɔɔdɩnaʊ nimasi lɛɛsɩ sakɩyɛ ndɩ ndɩ kpɛndʊ kɩ-taa yɔ. Pɩpɩzʊ pɩkɛ samaɣ kpeekpɛ yɔɔdɩnaʊ yaa ɖama nɩnaʊ ŋgbɛyɛ naɖɩyɛ nimasi yaa ɖɔɖɔ nɔɔyʊ nimaɣ ɛ-taa eɖeke. Kpaamɩŋ sakɩyɛ ɖama yɔɔdɩnaʊ ɛntɛrnɛtɩ wɛɛ nɛ ɩ-taa kɔyɔ: sukulina sɔsaa, tada tʊma taa mba, kominana yaa ɖɔɖɔ sɔɔjɛɛtʊ tʊmɩ laɖaa. Pɩnaɣ 2019 taa ɛntɛrnɛtɩ nimasi ndɩ ndɩ tala ɛzɩ kudokiŋ 91 yɔ. Yee palɩza kɛlɛm kɛlɛm nɩmaɣ yɔɔ kɛ ɛntɛrnɛtɩ nɔmɔŋ kɔyɔ, pɩwɛ yem ɛzɩ ɖoo taa ɛyʊ naɣwʊʊ ɛsɔtaa tɩyɩnzɩ yɔ. Tɔm kususutu yɛlʊ paale pɩtɩŋna ɛntɛrnɛtɩ yɔɔ pɩlɩɩna ɖɔnɛ tɩlʊ paɣtʊ sakɩyɛ ndʊ tɩcɔlʊ tɔm camɩyɛ yɔ nɛ pɔcɔ tiyeki yɔ tɩ-yɔɔ.
Mbʊ papɩzʊ palabɩna ɛntɛrnɛtɩ yɔ pɩ-taa ɖɔɖɔ kɔyɔ takayaɣ ŋga pamaɣ-kɛ nɛ peyekuna nimasi nzɩ sɩ-yɔɔ yɔ. Patɩŋgʊna ɛntɛrnɛtɩ yɔɔ ɖɔɖɔ nɛ palakɩ tʊma kɛ mbʊ payaɣna Aŋgilisi kʊnʊŋ taa se World Wide Web yɔ, pʊtɔbʊʊ se keteŋa kpeekpe ajaɣ koŋgo ñɛyɩtʊ. Peyeku takayɩsɩ nzɩ pama ɔrdinatɛɛɖɩwaa yɔɔ ɖɔɖɔ nɛ petekuu yaa ɖɔɖɔ ɛyaa pɩzʊ pɔyɔɔdɩɣna ɖama ɛzɩ kaŋgalafʊnaa taa yɔ ɖɔɖɔ. Ɛntɛrnɛtɩ kɛna Angilisi kʊnʊŋ tʊm nɛ pʊ̀-tɔbʊʊ nɛ kabɩyɛ taa se tɔm nimasi ndɩ ndɩ kpɛndʊ. Robert E. Kahn kɛna kacalaɣ-tʊ weyi ɛɖa-tʊ lɩzʊ yɔ kɛ aloma fenaɣ taa pɩnaɣ 1972. Pɩɩkɛna kediizaɣ sɔsɔɣa nakayɩ ɖeɖe kɛ Wasiŋtɔnɩ taa nɛ pɔyɔɔdaɣ keteŋa kpeekpe ɔrdinatɛrɩwaa tɔm ɖɛzʊ-tɔm. Tɔmpiye ɖɩnɛ ɖɩ-ɖɩlɩyɛ wɛ cɩkpɛndʊ ɛlɛ kɔlaɣ fenaɣ kacalaɣ wiye pɩnaɣ 1983 kɛ papaɣzɩ-ɖɩ yɔɔdʊ kpayɩkpayɩ.
Weyi ɛlakɩ tʊmɩyɛ nɛ ɛntɛrnɛtɩ yɔ, payaɣ-ɩ se ɛntɛrnoti nɛ pɩnaɣ 2014 tɛ salaŋ fenaɣ taa tɔm yɛlɩnaʊ nimaɣ ŋga payaɣ-kɛ se Wɛb yɔ kɛkpɛnda ɛntɛrnɛtɩ ñɩŋga yɔɔ nɛ pakalɩ-sɩ lɛ, sɩɖɛ ɛzɩ miliyaaɖɩ yɔ nɛ ɛntɛrnotiwaa ñɛɖɛ ɛzɩ miliyaaɖɩnaa naatozo yɔ. Pɩwɛɛ mbʊ lɛ, nimasɩ ñɔɖɔʊ nɛ ɛyaa suu nɛ posuu sɩ-yɔɔ. Ɛntɛrnɛtɩ wɛna tɔm yeku nimasi ndɩ ndɩ sakɩyɛ nɛ paa nimaɣ ŋga lɛ nɛ kamayaɣ. Ndʊ ɛntɛrnoti nɔɔyʊ ɖʊʊ nimaɣ nakayɩ yɔɔ yɔ, paa anɩ ɛpɩzʊ ɛna nɛ ɛkalɩ yem. Ɛlɛ paɣtʊ natʊyʊ nɛ mlakasɩ nasɩyɛ wɛɛ nɛ nɔɔyʊ ɛtɔsɔɔlɩ se pakalɩ ɛ-tɔm kɔyɔ, pɩɩsaŋ ɖɔɖɔ se pakalɩ-tʊ.
8zetlpjspg4g29wyca4cg1jpksog8me
Sɩpaanaa tɔʊ
0
3489
15123
2021-10-26T08:48:50Z
Shalomjonas
154
Jeu de cartes
15123
wikitext
text/x-wiki
Sɩpaanaa tɔʊ kɛna samaɣ taa aleɣya naayɛ. Takayɩsɩ kɩkpɩndasɩ nasɩyɛ yɔɔ kɛ palɩzʊ aŋjaʊnaa nabɩyɩ yaa palɩzʊ nabʊyʊ yem ɛlɛ pɩwɛna pʊ-tɔbʊʊ. Paa takayaɣ kɩkpɩndaɣ ŋga lɛ, kɛwɛna ñʊʊ ŋgʊ pakɑlʊ-kʊ yɔ. Sɩpaanaa pɩzʊ pɛwɛɛ ɛzɩ 32 yɔ yaa 52 yɔ. pɛwɛ 54 kɔyɔ pʊ-tɔbʊʊ se naalɛ wɛ nɛ weyi ɛtɔʊ-wɛ yɔ, ɛzɩma naŋna kɩwakɩ yɔ. Paatɔʊ sɩpaanaa lɛ, pakalʊ ñʊŋ 12, 18, 24, 36, 48 yaa 72. Mba pɔtɔʊ yɔ, kacalaɣ taa lɛ, pɛwɛʊ naalɛ ɛlɛ pakalɩ ñʊŋ 12, naatozo yee pɩkɛ ñʊŋ 18 kɔyɔ, naanza kalʊ ñʊŋ 24, looɖo ñakalɩ ñʊŋ 36, litoozo kalʊ ñʊŋ 48 pʊwɛɛ mbʊ nɛ pɩɖɛʊ. Yee kʊɖʊm ɛtɔʊna kɔyɔ, ɛna weyi ɛɛnaɣ-ɩ yɔ pɔtɔʊna nɛ ɛyaɣ pʊŋdʊ se aŋjaʊ nɛ eemulu-i ɖɔɖɔ.
Paa takayaɣ kpengbene ŋga lɛ, pama kɔ-yɔ ñʊŋ pɩkpanaɣ kʊɖʊm pɩsɩɩna 10. Mba pakɩla ñʊʊ hiu yɔ, pama pɔ-yɔɔ J Q nɛ K. Tɔʊ taa lɛ K wakɩ Q nɛ mba patatalɩ Q yɔ. sɩpaanaa taa ɖɔɖɔ nɛ hazɩŋ nɛ ɩ-yɔɔ palɩza tɔɔyɩŋ yaa awiya. Sɩpanaa wɛna hɩla ndɩ ndɩ. Pa-taa kɔyɔ: yɛɛtɛ, sɩpaa, kulii nɛ keɖeu. Kɩkpɛdaa wɛ naalɛ: sɩpaa nɛ kulii piyele kɩsɛɛmaa naalɛ ɖɔɖɔ: keɖeu nɛ yɛɛtɛ. Sɩpaanaa nabayɩ wɛɛ lɛ, pama pɔ-yɔɔ pɩɖɛɛ hiu yɔɔ. Sɔsaa nɛ cikpema pɛwɛɛ. Cikpema paɣzʊna ñʊʊ kʊɖʊm pɩsɩɩna looɖo. Sɩpaanaa tɔʊ wɛɛ ndɩ ndɩ pɩlɩɩna tɔya sɔɔlɩm taa.
Pʊcɔ papaɣzɩ-wɛɛ tɔʊ lɛ, pofutuu-wɛ pʊtɔbʊʊ se pesidu-wɛ ɖama taa kpɛlɩkpɛlɩ. Weyi efutuu yɔ ɛnʊʊ payaɣ tɛyɩyʊ. Weyi ɛwakɩ lɛɛlʊ yaa lala yɔ, ɛnʊ futuuna. Weyi paɖaɣ ɖʊʊ yɔ, ɛpɩzʊ ɛcɛpɩ-wɛ. Cɛbʊ kɛlɛ se ecozuu nabayɩ nɛ pʊyɔɔ nɛ ɛsɩɩ-wɛ nɛ pɩtɛɛ kiŋ. Mbʊ pʊyɔɔ yɔ, futuyu pɩzʊ emuli nɛ ɛsɩɩ sɔsa nɛ pɩtɛɛ se ɛmɩlɩ-wɛ. Lakasɩ nzɩ kɛ payaɣ se akpama. Nɛ nɔɔyʊ ɛlaba akpama nɛ pakpa-ɩ kɔyɔ, paapɩzʊ pɛkpɛ-ɩ ñʊŋ cabɩ. Papɩzʊ pɔtɔ sɩpaanaa nɛ liidiye yaa pakalɩ ñʊŋ yem. Hɔɔlʊʊ ŋgʊ kɩ-taa mba wakɩ yɔ, pakpakʊ liidiye nɖɩ yaa paɖʊ kpaɣɖɛ.
senj69fj2x7o5wllxpip7iuuy84xeqi
Samaɣ aleɣya
0
3490
15124
2021-10-26T08:51:31Z
Shalomjonas
154
Jeu de société
15124
wikitext
text/x-wiki
Samaɣ aleɣya kɛna aleɣya wena ɛyaa sakɩyɛ tɔʊna-kʊ yɔ. Aleɣya anɛ afɛyɩ ɛzɩ wena kʊɖʊm ɖeke pɩzʊ ɛtɔ-ɛ yɔ. Kpaɣ ɛyaa naalɛ nɖɛɛ kɛ palakɩ aleya ana. Aleɣya kɛna mbʊ ɛyʊ lakɩ se ɛkʊ alɩwaatʊ yɔ. Paa aleɣya wena awɛna a-paɣtʊ, awɛtʊ nɛ alakasɩ nzɩ lɛlʊ tɩŋgʊna nɛ ɛwa ɛ-taabalʊ yɔ. Aleɣya anɛ a-kawazaɣ kɛlɛ se ɛyʊ leɣyʊ mbʊ nɛ ɛhɛzɩna ɛ-laŋgɩyɛ alɩwaatʊ ndʊ ɛlaba tʊmɩyɛ nɛ pɩnɩ-ɩ camayɩ yɔ. Pɩkɛna ɖɔɖɔ heelim mʊʊ.
Pɩsɩŋna ɛyʊ nɛ ɛ-ñʊʊ hɛzɩna lɩmaɣza naayɛ. Pɩtasɩ ɖɔɖɔ pɩsɩŋna-ɩ ɖɔɖɔ nɛ ɛ-ñʊʊ taa ɖɔŋ lɔŋlɔŋ. Samaɣ aleɣya anɛ awɛ ndɩ nɛ wena palakɩ-ɛ nɛ kɛlɛm kɛlɛmnaa taa yɔ yaa wena alɛ ñɛkɛna tɔmnaɣ taa kpetaɣ ñɩna yɔ. Paa nɛ pɩɩwɛ kaɖɛ pazɩ se ɛyʊ ɛpazɩ ɛɖʊ tʊkaɣ kɛ aleɣya anɛ nɛ tɔmnaɣ taa kpeetaɣ kɔ yɔ. Patɩlʊ samaɣ aleɣya anɛ nɛ wɛtʊ ndɩ ndɩ.
1. Awɛna a-paɣtʊ. Paɣtʊ ndʊ tʊtʊ ñɛwɛ wɛtʊ caɖɩɩɩ
2. Mba palakɩ aleɣya ana yɔ, pɩwɛɛ se kpaɣ naalɛ nɛ ŋɖɛɛ. Ɛyʊ kʊɖʊm pɩzʊ eleɣi ɛlɛ ɛsɩʊ aŋcaʊ ɖeɖe;
3. Wondu ndɩ ndɩ wɛʊ nɛ tɩ-taa kɔyɔ: tebli nɛ kɩ-salaala, takayɩsɩ kɩkpɩndasɩ nzɩ sɩ-yɔɔ pama tɔm yɔ, ɖɩcaɣyɛ kɩpanɖɛ wɛʊ, kpeŋgbena wena patʊlɩ-ɛ pɔŋ yɔ, piyɔŋ, takayɩsɩ hatʊ, kɩmamaŋ yaa tɔm cɩkasɩ.
19dcneb6ndfzbz8ywenqmh5puzspfem
Thomas Sankara.
0
3491
15172
2022-01-01T08:50:18Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Thomas Sankara.]] ñɩŋgʋ nɛ [[Thomas Sankara]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression d'un point
15172
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Thomas Sankara]]
mulkdxllx002pz7lo0vg0jkddp5oc2o
Ɖaakuɖe pombo.
0
3492
15174
2022-01-01T09:05:48Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Ɖaakuɖe pombo.]] ñɩŋgʋ nɛ [[Ɖaakuɖe pombo]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression d'un point
15174
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Ɖaakuɖe pombo]]
jnwtvcfj6oul77st4loe29cfo1odlhn
Eiffel Kuduyuu Sɔsɔʋ (Tour Eiffel)
0
3493
16289
15177
2023-05-09T03:25:59Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Eiffel Tilimiye Sɔsɔɖɛ]]
16289
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Eiffel Tilimiye Sɔsɔɖɛ]]
8uk83n8k6h6j01d7bd7rrtx95qt3n5q
Feveku ñɩɣyʋʋ.
0
3494
15180
2022-01-01T09:14:01Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Feveku ñɩɣyʋʋ.]] ñɩŋgʋ nɛ [[Feveku ñɩɣyʋʋ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression d'un point
15180
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Feveku ñɩɣyʋʋ]]
75nw9rws6ukef08k8td2ufy3m73b1ar
Azɛyʊ.
0
3495
15183
2022-01-01T09:17:00Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Azɛyʊ.]] ñɩŋgʋ nɛ [[Azɛyʊ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : deleted punctuation
15183
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Azɛyʊ]]
e1fy3qhqx28qvytqf79579ogbps1cyo
Fiodor Dostoïevski.
0
3496
15187
2022-01-01T09:20:54Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Fiodor Dostoïevski.]] ñɩŋgʋ nɛ [[Fiodor Dostoïevski]] ñɩŋgʋ yɔɔ : deleted punctuation
15187
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Fiodor Dostoïevski]]
kpgz681g2ur4xo9kfk9qo1mz8sobkuy
Fiyoolɔnsɛɛlɩ.
0
3497
15191
2022-01-01T09:55:11Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Fiyoolɔnsɛɛlɩ.]] ñɩŋgʋ nɛ [[Fiyoolɔnsɛɛlɩ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : deleted punctuation
15191
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Fiyoolɔnsɛɛlɩ]]
hwa558pnc59zs2oqik3tu9kaci3fx41
Fiyoolɔɣ.
0
3498
15195
2022-01-01T10:00:00Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Fiyoolɔɣ.]] ñɩŋgʋ nɛ [[Fiyoolɔɔ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Spelling and punctuation
15195
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Fiyoolɔɔ]]
o0hlrjcvx30l693tg82fhd8pv3hggt9
Francis Drake.
0
3499
15201
2022-01-01T10:04:36Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Francis Drake.]] ñɩŋgʋ nɛ [[Francis Drake]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Deleted punctuation
15201
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Francis Drake]]
75xskrqd9j5clq9b0zdyr9kknl2ak4u
Frank Lloyd Wright.
0
3500
15211
2022-01-01T10:14:32Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Frank Lloyd Wright.]] ñɩŋgʋ nɛ [[Frank Wright]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Deleted stop
15211
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Frank Wright]]
d826lumz974cu5ab362v1xb1sfdt6tk
Mɩsɩkʋm fenaɣ
0
3501
15213
2022-01-01T10:15:26Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Mɩsɩkʋm fenaɣ]] ñɩŋgʋ nɛ [[Mɩsɩkʊm fenaɣ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Corrected vowel character
15213
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Mɩsɩkʊm fenaɣ]]
0ocuegem72bc41zvfvxdwkw19may0vo
Franz Kafka.
0
3502
15218
2022-01-01T10:22:28Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Franz Kafka.]] ñɩŋgʋ nɛ [[Franz Kafka]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Deleted stop
15218
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Franz Kafka]]
nuynorn0md5hkeb68p0mlmxdo8tqzwg
Fɛɛʊ naatozo pɔlɔndɔɔɔ ñɩŋgʊ.
0
3503
16298
15220
2023-05-09T03:27:29Z
EmausBot
29
Robot : correction d’une double redirection vers [[Fɛɛŋ naatozo pɔlɔndɔɔɔ ñɩŋgʊ]]
16298
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Fɛɛŋ naatozo pɔlɔndɔɔɔ ñɩŋgʊ]]
e5uf3gjuczqenq6a216xg743j4njlg1
Fɛɛʊ naatozo pɔlɔndɔɔɔ ñɩŋgʊ
0
3504
15223
2022-01-01T10:25:14Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Fɛɛʊ naatozo pɔlɔndɔɔɔ ñɩŋgʊ]] ñɩŋgʋ nɛ [[Fɛɛŋ naatozo pɔlɔndɔɔɔ ñɩŋgʊ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Corrected grammar
15223
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Fɛɛŋ naatozo pɔlɔndɔɔɔ ñɩŋgʊ]]
e5uf3gjuczqenq6a216xg743j4njlg1
Franz Schubert.
0
3505
15228
2022-01-01T10:30:04Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Franz Schubert.]] ñɩŋgʋ nɛ [[Franz Schubert]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Deleted stop
15228
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Franz Schubert]]
7kj2jr6wqasr4c8ykst7e7r0v5r82cm
François Hollande.
0
3506
15235
2022-01-01T10:38:38Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[François Hollande.]] ñɩŋgʋ nɛ [[François Hollande]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Deleted stop
15235
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[François Hollande]]
kheszznakl7ohh3p6v7r7chpd2rfg3u
Friedrich Wilhelm Nietzsche.
0
3507
15239
2022-01-01T10:44:37Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Friedrich Wilhelm Nietzsche.]] ñɩŋgʋ nɛ [[Friedrich Nietzsche]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Deleted middle name and stop
15239
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Friedrich Nietzsche]]
o0047ahwm370e9qzr5ejqz52r4d7zny
Frédéric Chopin.
0
3508
15243
2022-01-01T10:47:42Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Frédéric Chopin.]] ñɩŋgʋ nɛ [[Frédéric Chopin]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Deleted stop
15243
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Frédéric Chopin]]
j6h1nhlgw673u21wb43p5idkpjdghwe
Gabriel García Márquez.
0
3509
15247
2022-01-01T12:10:56Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Gabriel García Márquez.]] ñɩŋgʋ nɛ [[Gabriel García Márquez]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Deleted stop
15247
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Gabriel García Márquez]]
oyu5pflcwx246sj6f9amato03pxso7y
Genghis Khan.
0
3510
15251
2022-01-01T12:14:22Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Genghis Khan.]] ñɩŋgʋ nɛ [[Genghis Khan]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Deleted stop
15251
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Genghis Khan]]
8mwslud1noyt630iqogfwgx5fxr9s3o
Geoffrey Chaucer.
0
3511
15256
2022-01-01T12:17:04Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Geoffrey Chaucer.]] ñɩŋgʋ nɛ [[Geoffrey Chaucer]] ñɩŋgʋ yɔɔ : deleted stop
15256
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Geoffrey Chaucer]]
rdk3p5sartuyujxcka139it288evdnj
Georg Friedrich Haendel.
0
3512
15260
2022-01-01T12:24:44Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Georg Friedrich Haendel.]] ñɩŋgʋ nɛ [[Georg Friedrich Haendel]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Deleted stop
15260
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Georg Friedrich Haendel]]
7tfnidh4qcfjb1v4inpbgahl768dn5u
Golden Gate kondoloko.
0
3513
15265
2022-01-01T12:29:39Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Golden Gate kondoloko.]] ñɩŋgʋ nɛ [[Golden Gate kondoloko]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Deleted stop
15265
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Golden Gate kondoloko]]
ly3lh3av33y3acwxn43i242sivne22b
Giuseppe Verdi.
0
3514
15269
2022-01-01T13:30:19Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Giuseppe Verdi.]] ñɩŋgʋ nɛ [[Giuseppe Verdi]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Deleted stop
15269
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Giuseppe Verdi]]
qhijxyxzpy6rr2s21shj0rhuzx1x86l
Hɛkʊ nɛ Hɛkʊ Alɩwaatʊ (Moyen Age)
0
3515
15271
2022-01-01T13:31:39Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Hɛkʊ nɛ Hɛkʊ Alɩwaatʊ (Moyen Age)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Hɛkʊ nɛ Hɛkʊ Alɩwaatʊ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
15271
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Hɛkʊ nɛ Hɛkʊ Alɩwaatʊ]]
i9dgrgm2b3w52rzphherrslfbpumor7
Sydney tɛ Opera
0
3516
15277
2022-01-01T15:26:55Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Sydney tɛ Opera]] ñɩŋgʋ nɛ [[Sidinee tɛ Opera]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Orthographe
15277
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Sidinee tɛ Opera]]
pl78g5xk9gckynevyuwv159bgmpmzcw
Haɖibuɖi kondoloko
0
3517
15280
2022-01-01T15:32:18Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Haɖibuɖi kondoloko]] ñɩŋgʋ nɛ [[Sidinee tɛ kondoloko]] ñɩŋgʋ yɔɔ : More appropriate name
15280
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Sidinee tɛ kondoloko]]
erqa8nnrpwchrk4mzwbkek7gt6rt4mw
Hu Jintao.
0
3518
15287
2022-01-01T17:03:32Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Hu Jintao.]] ñɩŋgʋ nɛ [[Hu Jintao]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Deleted stop
15287
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Hu Jintao]]
ov2s3no47d49d3s0dvrscmxzj72zc2i
Igor Stravinsky.
0
3519
15291
2022-01-01T17:09:03Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Igor Stravinsky.]] ñɩŋgʋ nɛ [[Igor Stravinsky]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Deleted stop
15291
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Igor Stravinsky]]
d073za4h68u643956hvo8tey3mz4lyp
Jacques Cartier.
0
3520
15296
2022-01-01T17:11:46Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Jacques Cartier.]] ñɩŋgʋ nɛ [[Jacques Cartier]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Deleted stop
15296
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Jacques Cartier]]
a17jf93p4a69jzk912inmdtow0f83tq
James Cook.
0
3521
15300
2022-01-01T17:13:55Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[James Cook.]] ñɩŋgʋ nɛ [[James Cook]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Deleted stop
15300
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[James Cook]]
76wqlcn6t10ld2dp8qw6q9wzos3w52g
James Joyce.
0
3522
15304
2022-01-01T17:16:34Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[James Joyce.]] ñɩŋgʋ nɛ [[James Joyce]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Deleted stop
15304
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[James Joyce]]
jvkc0jni68os007o7n22yaincutr1p8
Klokɛnspili.
0
3523
15309
2022-01-01T17:21:42Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Klokɛnspili.]] ñɩŋgʋ nɛ [[Klokɛnspili]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Deleted stop
15309
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Klokɛnspili]]
j0lzaok3fgwe3vk0mcscx56dgachnid
Kpandɩ kolokolo.
0
3524
15314
2022-01-01T17:24:53Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Kpandɩ kolokolo.]] ñɩŋgʋ nɛ [[Kpandɩ kolokolo]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Deleted stop
15314
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Kpandɩ kolokolo]]
dckhbcd8b5mc3sg9ebepufkfb501r00
Kaspɩyɛnii teŋgu.
0
3525
15318
2022-01-01T17:27:20Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Kaspɩyɛnii teŋgu.]] ñɩŋgʋ nɛ [[Kaspɩyɛnii teŋgu]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Deleted stop
15318
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Kaspɩyɛnii teŋgu]]
24ibfxc2bvrrnit1gqw3dm54jbj7t34
Kofi Annan.
0
3526
15322
2022-01-01T17:29:29Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Kofi Annan.]] ñɩŋgʋ nɛ [[Kofi Annan]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Deleted stop
15322
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Kofi Annan]]
1v97j6gayihy82crhur9ul1eq2skk9u
Kondoloko.
0
3527
15326
2022-01-01T17:31:42Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Kondoloko.]] ñɩŋgʋ nɛ [[Kondoloko]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Deleted stop
15326
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Kondoloko]]
kueyih3ppjwyeh4ko6ywta1cfpmu11e
Kɩlɛmɩŋ lɩzʊʊ.
0
3528
15331
2022-01-01T17:34:09Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Kɩlɛmɩŋ lɩzʊʊ.]] ñɩŋgʋ nɛ [[Kɩlɛmɩŋ lɩzʊʊ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Deleted stop
15331
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Kɩlɛmɩŋ lɩzʊʊ]]
dkd6bs0jzouapx6vgjaomzq6tq432nk
Krɩkɛtɩ.
0
3529
15335
2022-01-01T17:36:53Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Krɩkɛtɩ.]] ñɩŋgʋ nɛ [[Krɩkɛtɩ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Deleted stop
15335
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Krɩkɛtɩ]]
o7nsiq3ookwr4l64j3wj13ce4qsylso
Kpɩtaʊ.
0
3530
15339
2022-01-01T17:39:56Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Kpɩtaʊ.]] ñɩŋgʋ nɛ [[Kpɩtaʊ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Deleted stop
15339
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Kpɩtaʊ]]
fxkual8w2dt3rdf33zjl78p0lhtbc4w
Machu Picchu.
0
3531
15344
2022-01-01T17:43:39Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Machu Picchu.]] ñɩŋgʋ nɛ [[Machu Picchu]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Deleted stops
15344
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Machu Picchu]]
os2hrmgkx9nbnlpm3nemuzzm1hnlu7z
Mao Zedong.
0
3532
15348
2022-01-01T17:45:04Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Mao Zedong.]] ñɩŋgʋ nɛ [[Mao Zedong]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Deleted stop
15348
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Mao Zedong]]
pu1pdsl3ayewh3qvxrfg4kxkhr1zog3
Masɩ kpeekpe pɩlʊʊ.
0
3533
15352
2022-01-01T17:47:16Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Masɩ kpeekpe pɩlʊʊ.]] ñɩŋgʋ nɛ [[Masɩ kpeekpe pɩlʊʊ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Deleted stop
15352
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Masɩ kpeekpe pɩlʊʊ]]
dr79jjjeaxl4hzj6jfbijp52zpejkmr
Orville nɛ Wilbur Wright.
0
3535
15362
2022-01-02T15:41:52Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Orville nɛ Wilbur Wright.]] ñɩŋgʋ nɛ [[Orville nɛ Wilbur Wright]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Deleted stop
15362
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Orville nɛ Wilbur Wright]]
49q81zkeabv5cbjefqqf02pyes4okl7
Ovide.
0
3536
15366
2022-01-02T15:44:43Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Ovide.]] ñɩŋgʋ nɛ [[Ovide]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Deleted stop
15366
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Ovide]]
l48y8d5tav64x197grqlp9n1102bu1v
Eiffel Kuduyuu Sɔsɔʋ
0
3537
15368
2022-01-02T15:46:14Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Eiffel Kuduyuu Sɔsɔʋ]] ñɩŋgʋ nɛ [[Eiffel Tilimiye Sɔsɔɖɛ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : More precise translation of 'tower'
15368
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Eiffel Tilimiye Sɔsɔɖɛ]]
8uk83n8k6h6j01d7bd7rrtx95qt3n5q
Pablo Picasso.
0
3538
15374
2022-01-02T16:01:30Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Pablo Picasso.]] ñɩŋgʋ nɛ [[Pablo Picasso]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Deleted stop
15374
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Pablo Picasso]]
7g4yhuvq1buejoijik89qo6io6noowm
Palɩtiki teŋgu.
0
3539
15379
2022-01-02T16:07:52Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Palɩtiki teŋgu.]] ñɩŋgʋ nɛ [[Palɩtiki teŋgu]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Deleted stop
15379
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Palɩtiki teŋgu]]
lezz363xczn2wl0xhfieqy7ojue8mjk
Pierre-Napoléon Bonaparte.
0
3540
15381
2022-01-02T18:20:10Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Pierre-Napoléon Bonaparte.]] ñɩŋgʋ nɛ [[Pierre-Napoléon Bonaparte]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Deleted stop
15381
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Pierre-Napoléon Bonaparte]]
23t84fo3r91vdn84q76jpf7bw9f14ce
Pierre Ier le Grand.
0
3541
15383
2022-01-02T18:21:11Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Pierre Ier le Grand.]] ñɩŋgʋ nɛ [[Pierre Ier le Grand]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Deleted stop
15383
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Pierre Ier le Grand]]
kmtim162khlzf2o5exme52w6l8c3vi3
Pierre Curie.
0
3542
15388
2022-01-02T18:25:37Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Pierre Curie.]] ñɩŋgʋ nɛ [[Pierre Curie]] ñɩŋgʋ yɔɔ
15388
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Pierre Curie]]
h3ulp64gv3m6hcyto84l8ueb3lkiaoy
Pierre Paul Rubens.
0
3543
15393
2022-01-02T18:30:21Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Pierre Paul Rubens.]] ñɩŋgʋ nɛ [[Pierre Paul Rubens]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Deleted stop
15393
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Pierre Paul Rubens]]
m4p2kzm1f58a5uwlec025w517lfagi7
Piizi tilimiye sɔsɔyɛ.
0
3544
15397
2022-01-02T18:31:56Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Piizi tilimiye sɔsɔyɛ.]] ñɩŋgʋ nɛ [[Piizi tilimiye sɔsɔyɛ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Deleted stop
15397
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Piizi tilimiye sɔsɔyɛ]]
ra33ozvcp0tqa8ai9v8vlgp2m5gjwpg
Platon.
0
3545
15403
2022-01-02T18:37:47Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Platon.]] ñɩŋgʋ nɛ [[Platon]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Deleted stop
15403
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Platon]]
simysujh03qyv4ci94lvb7eantgtmoc
Polindaa kɩlɛmɩŋ naʊ.
0
3546
15405
2022-01-02T18:38:28Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Polindaa kɩlɛmɩŋ naʊ.]] ñɩŋgʋ nɛ [[Polindaa kɩlɛmɩŋ naʊ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Deleted stop
15405
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Polindaa kɩlɛmɩŋ naʊ]]
bqv8msxv3vrbqdsg0upxeagojrg2s34
Rembrandt.
0
3547
15410
2022-01-02T18:44:09Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Rembrandt.]] ñɩŋgʋ nɛ [[Rembrandt]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Deleted stop
15410
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Rembrandt]]
blxz69vbu6qcccf9d3tdvp9mdz4wwy5
Roald Amundsens
0
3548
15414
2022-01-02T18:46:46Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Roald Amundsens]] ñɩŋgʋ nɛ [[Roald Amundsen]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Orthographe
15414
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Roald Amundsen]]
sehnyqbghxl84hrpbu2n0wk07kat8zi
Pikolo.
0
3549
15419
2022-01-02T18:51:37Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Pikolo.]] ñɩŋgʋ nɛ [[Pikolo]] ñɩŋgʋ yɔɔ : deleted stop
15419
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Pikolo]]
ionep4eciakhp1ufork1qrc0dd7r98s
Reich naatozo ŋgʊ (Troisième Reich)
0
3550
15422
2022-01-02T18:54:09Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Reich naatozo ŋgʊ (Troisième Reich)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Reich naatozo ŋgʊ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Suppression traduction française
15422
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Reich naatozo ŋgʊ]]
k63zxedz43k26g53hjdlyu9wvvd1re4
Rusɩɩ kʊnʊŋ
0
3551
15428
2022-01-02T18:59:37Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Rusɩɩ kʊnʊŋ]] ñɩŋgʋ nɛ [[Ruusii kʊnʊŋ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Orthographe
15428
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Ruusii kʊnʊŋ]]
ceib2zm2ej2csmx633ozr3spdbz119g
Salvador Dalí.
0
3555
15447
2022-01-04T18:30:04Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Salvador Dalí.]] ñɩŋgʋ nɛ [[Salvador Dalí]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Deleted stop
15447
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Salvador Dalí]]
f2b7jj2dtj3vjzljlpnmx0zozvrd42u
Samuel de Champlain.
0
3556
15452
2022-01-04T18:32:59Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Samuel de Champlain.]] ñɩŋgʋ nɛ [[Samuel de Champlain]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Deleted stop
15452
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Samuel de Champlain]]
8tlkdpzyfl5w5ysbvmb8vv1j4aowqdv
Sarah Bernhardt.
0
3557
15456
2022-01-04T18:34:46Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Sarah Bernhardt.]] ñɩŋgʋ nɛ [[Sarah Bernhardt]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Deleted stop
15456
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Sarah Bernhardt]]
m31e6bdtg8u9z566cbu7tco2g2qdpnt
Socrate.
0
3558
15462
2022-01-04T18:42:17Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Socrate.]] ñɩŋgʋ nɛ [[Socrate]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Deleted stop
15462
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Socrate]]
6yzo4kof5a3vhchjvaki3nsssq7rc56
Steve Biko.
0
3559
15467
2022-01-04T18:46:15Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Steve Biko.]] ñɩŋgʋ nɛ [[Steve Biko]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Deleted stop
15467
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Steve Biko]]
2xq0vd9bhf8njhidrhl5s6zx9rr9h03
Tower Bridge Kondoloko
0
3560
15469
2022-01-04T18:47:45Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Tower Bridge Kondoloko]] ñɩŋgʋ nɛ [[Tower Kondoloko]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Tautology
15469
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Tower Kondoloko]]
ocvzfimrrcef4hjo1cc7ndkc4w049mg
Takayaɣ hayʋʋ
0
3561
15472
2022-01-04T18:53:31Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Takayaɣ hayʋʋ]] ñɩŋgʋ nɛ [[Takayaɣ hayʊʊ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Orthographe
15472
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Takayaɣ hayʊʊ]]
2imue9ibs2m1tstbcdx3q1m5mir13hs
Tilimiye sɔsɔyɛ.
0
3562
15480
2022-01-06T17:59:24Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Tilimiye sɔsɔyɛ.]] ñɩŋgʋ nɛ [[Tilimiye sɔsɔyɛ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : deleted stop
15480
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Tilimiye sɔsɔyɛ]]
a18fce5zq89proewaawb6lsgs9018mb
Vasco da Gama.
0
3563
15484
2022-01-07T17:32:23Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Vasco da Gama.]] ñɩŋgʋ nɛ [[Vasco da Gama]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Deleted stop
15484
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Vasco da Gama]]
bl00xngtzirh31c2q96p4mdnztvfojc
Vincent van Gogh.
0
3564
15488
2022-01-07T17:34:13Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Vincent van Gogh.]] ñɩŋgʋ nɛ [[Vincent van Gogh]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Deleted stop
15488
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Vincent van Gogh]]
8xvt6y98j96kbc6pa0om0bdcukhg3vv
Vishnou
0
3565
15490
2022-01-07T17:37:21Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Vishnou]] ñɩŋgʋ nɛ [[Vishnu]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Orthographe
15490
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Vishnu]]
lqc2hxgcm5btsowgdrfepxp63rilv7d
Wasiŋtɔnɩ
0
3566
15493
2022-01-07T17:44:20Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Wasiŋtɔnɩ]] ñɩŋgʋ nɛ [[Wasɩŋtɔŋ DC]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Orthographe (and added DC)
15493
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Wasɩŋtɔŋ DC]]
mokllh0z2wqmmbbqrb441bgjbpiate3
Wayɩ yɔɔ hɔɔlʋʋ (la surface)
0
3567
15497
2022-01-07T17:50:37Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Wayɩ yɔɔ hɔɔlʋʋ (la surface)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Wayɩ yɔɔ hɔɔlʋʋ (surface)]] ñɩŋgʋ yɔɔ : deleted definite article
15497
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Wayɩ yɔɔ hɔɔlʋʋ (surface)]]
i0jorb1vm231c3crrpptnu9vosaujfe
Wendu.
0
3568
15499
2022-01-07T17:50:55Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Wendu.]] ñɩŋgʋ nɛ [[Wendu]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Deleted stop
15499
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Wendu]]
gpitmqaz9wbhh4d5ylw0i333sbc7v9t
Wayɩyoomɩŋ
0
3569
15501
2022-01-07T17:51:35Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Wayɩyoomɩŋ]] ñɩŋgʋ nɛ [[Wayoomɩŋ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Orthographe
15501
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Wayoomɩŋ]]
rsmcskky612cvy4b82cpadzh2lwgbsn
Yahoo !
0
3570
15504
2022-01-07T17:53:20Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Yahoo !]] ñɩŋgʋ nɛ [[Yahoo!]] ñɩŋgʋ yɔɔ : deleted space
15504
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Yahoo!]]
nos14du5xmm9a56e9n909kidux2zw2k
Yoŋ lòluu nɛ i-nɩmaŋɖɩɣʋ: lɛɣtʋ nɛ aɖaŋnaa
0
3571
15506
2022-01-07T17:53:56Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Yoŋ lòluu nɛ i-nɩmaŋɖɩɣʋ: lɛɣtʋ nɛ aɖaŋnaa]] ñɩŋgʋ nɛ [[Yoŋ loluu nɛ i-nɩmaŋɖɩɣʋ: lɛɣtʋ nɛ aɖaŋnaa]] ñɩŋgʋ yɔɔ : deleted accent
15506
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Yoŋ loluu nɛ i-nɩmaŋɖɩɣʋ: lɛɣtʋ nɛ aɖaŋnaa]]
l43xi1cd6t6a541xrmasrvcos6l50g0
Yʊlʊnzɩ (Cécité)
0
3572
15508
2022-01-07T17:54:28Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Yʊlʊnzɩ (Cécité)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Yʊlʊnzɩ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Deleted French translation
15508
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Yʊlʊnzɩ]]
kpz7x8u4876dikwnj4p2ewo6mkntgpv
Zarathoustra ŋgbɛyɛ
0
3573
15514
2022-01-07T19:18:50Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Zarathoustra ŋgbɛyɛ]] ñɩŋgʋ nɛ [[Zarathustra ŋgbɛyɛ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Spelling
15514
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Zarathustra ŋgbɛyɛ]]
kcd6dd2anrojvcjsi0f99egzikfk9sp
Hɩlaɣ.
0
3574
15529
2022-01-07T19:32:40Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Hɩlaɣ.]] ñɩŋgʋ nɛ [[Hɩlaɣ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Deleted stop
15529
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Hɩlaɣ]]
p12ufapgwigp4w8n5y7hzdozxgjgbj8
James Watt.
0
3575
15534
2022-01-07T19:41:56Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[James Watt.]] ñɩŋgʋ nɛ [[James Watt]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Deleted stop
15534
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[James Watt]]
9rr1l3fk49ha86skh1nzes8v830pfcy
Laadriki.
0
3576
15541
2022-01-07T19:47:40Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Laadriki.]] ñɩŋgʋ nɛ [[Laadriki]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Deleted stop
15541
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Laadriki]]
khi0ur3fq3dq4qv9jijl3koe74hbunl
Laʊ pɩzatʊ.
0
3577
15545
2022-01-08T15:23:18Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Laʊ pɩzatʊ.]] ñɩŋgʋ nɛ [[Laʊ pɩzatʊ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : deleted stop
15545
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Laʊ pɩzatʊ]]
gbmwhyqznkmoe8dj6xjr2ooouro772f
Le Corbusier.
0
3578
15551
2022-01-08T15:26:58Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Le Corbusier.]] ñɩŋgʋ nɛ [[Le Corbusier]] ñɩŋgʋ yɔɔ : deleted stop
15551
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Le Corbusier]]
6ptiurvqo5qsd72vpsv0zutws74xq5a
Li Bai.
0
3579
15555
2022-01-08T15:29:22Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Li Bai.]] ñɩŋgʋ nɛ [[Li Bai]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Deleted stop
15555
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Li Bai]]
9lk21a205576hzok84x0lkt0v4x6paa
Lord Byron.
0
3580
15559
2022-01-08T15:30:50Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Lord Byron.]] ñɩŋgʋ nɛ [[Lord Byron]] ñɩŋgʋ yɔɔ : deleted stop
15559
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Lord Byron]]
q2zq8b6nb1wcohwvyy3dbbo7n2psfy0
Louis Armstrong.
0
3581
15563
2022-01-08T15:32:52Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Louis Armstrong.]] ñɩŋgʋ nɛ [[Louis Armstrong]] ñɩŋgʋ yɔɔ : deleted stop
15563
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Louis Armstrong]]
1xc0hm1luvpa30ncdlqshahs8x0pom2
Ludwig van Beethoven.
0
3582
15567
2022-01-08T15:35:39Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Ludwig van Beethoven.]] ñɩŋgʋ nɛ [[Ludwig van Beethoven]] ñɩŋgʋ yɔɔ : deleted stop
15567
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Ludwig van Beethoven]]
1gksl5nee3oghk5l18vkdn3ztl7iocs
Léon Tolstoï
0
3583
15988
15987
2022-04-11T21:42:42Z
Underpantspoisoner
3667
15988
wikitext
text/x-wiki
[[File:Ilya Efimovich Repin (1844-1930) - Portrait of Leo Tolstoy (1887).jpg|thumb|right|Léon Tolstoi (1887)]]
Palʊla Léon Tolstoï kɛ kɩyɛna fenaɣ kɩyakʊ 28 ŋgʊ wiye pɩnaɣ 1828 kɛ Lasɩnayiya, Poliyana tɛtʊ taa, Rusii ɛjaɖɛ taa nɛ ɛsɩ kamɩŋ fenaɣ kɩyakʊ lʊbɛ wiye pɩnaɣ 1910 kɛ Asɩtrapolo tɛtʊ taa, Rusii ɛjaɖɛ taa ɛɛwɛna pɩnzɩ 82. Ɛ-hɩɖɛ siŋŋŋ kɔyɔ Lev Nikolaïevitch Tolstoï. Ɛkɛna roomamnŋ zʊlɩmɩyɛtaa takayɩsɩ kɩkalasɩ nɛ ɛ-tɛ saaʊla taakayɩsɩ. Ɛma takʊʊ takayɩsɩ sakɩyɛ ɖɔɖɔ nɛ sɩ-taa lɛ ɛmayaɣ samaɣ ŋga kɛwɛ Rusii kewiyaɣ ɖoŋ tɛɛ yɔ nɛ waɖɛ pɩwɛ se kɛwɛɛna ɖɔɖɔ yɔ. Ɛyɔɔda ɛsɔsɛtʊ aŋgba tɔm ndɩ ndɩ nɛ ɛtʊsʊ mʊndʊsʊ kɛ kɛ ɛsakuliye yɔɔ.
Ɛma takayaɣ kɩkalaɣ nakɩyɛ kɛ pɩnaɣ 1869 nɛ ɛyaa-kɛ se You nɛ Laŋhɛzɩyɛ Ɛkpaɣ pɩnzɩ hiu nɛ ɛmana-kɛ. Kɛkɛna ɖɔɖɔ ɛ-tɛ roomamnŋ zʊlɩmɩyɛtaa takayaɣ kɩkalaɣ sɔsɔɣa nakayɩ. Ka-taa lɛ, ɛmaba kaŋɖaʊ kɛ caanaʊ taa ɛyaa pɩlɩŋ ndɩ ndɩ lakasɩ nɛ pɛwɛtʊ alɩwaatʊ ndʊ (1812) Napoléon sɔɔjana cɔ Rusii kiliŋgili nɛ patayɔ. Tolstoï kɛna takayɩsɩ mayʊ weyi ɛyaa tɩla-ɩ lɔŋ yɔ pɩlɩɩna tyakayɩsɩ nzɩ ɛma ɛmaɣmaɣ ɛ-yɔɔ yɔ. Ɛyɔɔda ɛ-pɩcatʊ tɔm, e-evebitu tɔm nɛ alɩwaatʊ ndʊ ɛɛkɛ sɔɔja kɛ Sebastopoli, Krime taa yɔ.
olpy78yljaa66foeww0irhvshzsigw1
Léonard de Vinci.
0
3584
15575
2022-01-08T15:42:04Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Léonard de Vinci.]] ñɩŋgʋ nɛ [[Léonard de Vinci]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Deleted stop
15575
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Léonard de Vinci]]
6oe797nevtbhyri19q7fbfddot07vae
Léon Tolstoï.
0
3587
15581
2022-01-08T15:44:25Z
Gnangbade
58
Gnangbade a déplacé la page [[Léon Tolstoï.]] vers [[Léon Tolstoï]] par-dessus une redirection
15581
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Léon Tolstoï]]
oeu455s6l33nydugpt353xpn2y0sqls
Lɩm wadʊ
0
3588
15588
2022-01-08T15:58:45Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Lɩm wadʊ]] ñɩŋgʋ nɛ [[Lɩm wadʊʊ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Orthographe
15588
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Lɩm wadʊʊ]]
9icu4kttfx93bn38n1oeemgvxu766z0
Lɩŋgamʊʊ
0
3590
15592
2022-01-08T16:07:35Z
Gnangbade
58
Gnangbade a déplacé la page [[Lɩŋgamʊʊ]] vers [[Lɩŋgamʊʊ (Barrage)]] par-dessus une redirection : Temporary addition of French title to disambiguate it from "Ocean"
15592
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Lɩŋgamʊʊ (Barrage)]]
az0clbvhcpsta3m1bvalzu6eh73b8of
Lɩŋgamʋʋ
0
3592
15596
2022-01-08T16:08:12Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Lɩŋgamʋʋ]] ñɩŋgʋ nɛ [[Lɩŋgamʋʋ (Océan)]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Temporary addition of French title to disambiguate it from "Barrage"
15596
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Lɩŋgamʋʋ (Océan)]]
2mf3kd4lx47vrm0zgyeggsjn5pssv90
Niwujɛrsii
0
3593
15604
2022-01-08T16:16:10Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Niwujɛrsii]] ñɩŋgʋ nɛ [[Niwu Jɛrsii]] ñɩŋgʋ yɔɔ : orthographe
15604
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Niwu Jɛrsii]]
av4wz9wm8w3eimzbp1olib5ajka2ql0
Sinan.
0
3600
15655
2022-01-11T19:27:27Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Sinan.]] ñɩŋgʋ nɛ [[Mimar Sinan]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Added 1st name, deleted stop
15655
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Mimar Sinan]]
2stt939fmw1dklsruvuuf8tw34pbpt9
Theresa May.
0
3601
15661
2022-01-11T19:32:51Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Theresa May.]] ñɩŋgʋ nɛ [[Theresa May]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Deleted stop
15661
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Theresa May]]
6pwkhfbe5nufaevzo00fiz5rcf2meak
Thomas Edison.
0
3602
15677
2022-01-11T19:48:38Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Thomas Edison.]] ñɩŋgʋ nɛ [[Thomas Edison]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Deleted stop
15677
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Thomas Edison]]
419h1q350si5iustnw74fwj5n9b465m
Klarinɛtɩ
0
3603
15701
2022-01-12T18:32:39Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Klarinɛtɩ]] ñɩŋgʋ nɛ [[Klarinɛɛtɩ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Spelling
15701
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Klarinɛɛtɩ]]
d7j0296liz8jmo75aru4hrhmf8hrrl3
Hɔɔyɛ taa piye tɛɛ kɛgbɛdɛsaɣ.
0
3604
15780
2022-01-19T18:41:42Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Hɔɔyɛ taa piye tɛɛ kɛgbɛdɛsaɣ.]] ñɩŋgʋ nɛ [[Hɔɔyɛ taa piye tɛɛ kɛgbɛdɛsaɣ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Deleted stop
15780
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Hɔɔyɛ taa piye tɛɛ kɛgbɛdɛsaɣ]]
4648oka0eufjhycaug5dccevyhj87mp
Tantamtʊ (surdité)
0
3605
15782
2022-01-19T18:42:43Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Tantamtʊ (surdité)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Tantamtʊ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Deleted French translation
15782
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Tantamtʊ]]
n6jpo2ik79xb4yc3g3n12ie5omnzw1o
Kɩzɩkʊ kɩkpɛdʊʊ (Peste noire)
0
3606
15804
2022-01-20T18:51:02Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Kɩzɩkʊ kɩkpɛdʊʊ (Peste noire)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Kɩzɩkʊ kɩkpɛdʊʊ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Deleted French translation
15804
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Kɩzɩkʊ kɩkpɛdʊʊ]]
g8jo20qj80o21bnf3tt1rhreqfct9o1
Cʊʊ ñanzɩ tʊmɩyɛ (potérie)
0
3611
15854
2022-01-25T18:51:12Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Cʊʊ ñanzɩ tʊmɩyɛ (potérie)]] ñɩŋgʋ nɛ [[Cʊʊ ñanzɩ tʊmɩyɛ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Deleted french translation
15854
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Cʊʊ ñanzɩ tʊmɩyɛ]]
7n3h9jt7jvbz8eqjw27cho8halu4z6l
Vɩyɛtɩnamɩyɛ kʊnʊŋ
0
3612
15878
2022-01-26T19:17:07Z
Gnangbade
58
Gnangbade kɛzɩ takayɩhayʋʋ [[Vɩyɛtɩnamɩyɛ kʊnʊŋ]] ñɩŋgʋ nɛ [[Fɩyɛtɩnamɩyɛ kʊnʊŋ]] ñɩŋgʋ yɔɔ : Orthographe
15878
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECTION [[Fɩyɛtɩnamɩyɛ kʊnʊŋ]]
orxso1b2c5wgvo646u2ur25r827dop0
Cɩtɔɔ
0
3620
15971
2022-03-30T16:50:51Z
Shalomjonas
154
Monnaie
15971
wikitext
text/x-wiki
Cɩtɔɔ wɛ tam nabʋlɛ taa hayʋ wɛɛ nɛ pɔɔyaɣ ñɛwɛɛ ɖɔɖɔ. Pɔɔyasɩ wɛ ndɩ ndɩ ɖɔɖɔ.
Faɖam pɔɔyaɣ wɛɛ nɛ piyee pɔɔyaɣ ñɛwɛɛ. Piyee naalɛ pɔɔyaɣ wɛɛ nɛ canta pɔɔyaɣ ñɛwɛɛ. Nɩɩnʋwa pɔɔyaɣ wɛɛ nɛ mɩnʋʋ pɔɔyaɣ ñɛwɛɛ. Pʋ-wayɩ lɛ, taŋga pɔɔyaɣ wɛɛ.
Liidiye kɛna mbʊ Aristote yaɣ se: kɩgaʊ ñɩm kʊɖʊmɩm yɔ; tɔsʊʊ kpou nɛ palakɩna tʋmɩyɛ ndɩ ndɩ tada nʋmɔʋ taa. Ɖeɖe nɛ sɔnɔ alɩwaatʊ ɖɔɖɔ mbʊyɔ, Aristote lɩmazɩyɛ ɖɩnɛ ɖɩwɛ mbʊ ɛlɛ pʊɖʊkʊna hɔɔlɩŋ nɩɩyɛ pazɩ. Palɩza mbʊ pɩtaɣna ñɩɣlɩm pɔɔyasɩ ɖeke yɔ. Ñɩm yaa kobo wɛnaʊ waɖɛ nɖɩ, komina tɩna pi-tikila nɛ liidiye pɩsɩ mbʊ pɩwɛ ɛjaɖɛ paɣtʊ taa yɔ. Ajɛya sakɩyɛ nɩna ɖama nɛ aɖʊ paɣtʊ kʊɖʊmtʊ nɛ atɔkɩ liidiya kʊɖʊma se pɩsa nɛ ayakɩ ɖama wondu nɛ awɛna ñɩm kʊɖʊmɩm. Liidiye kɛna wonu ŋgʊ pakpakʊ nɛ pɛhɛyɩna tʊmɩlaɖa kɛ ɖoli nɛ alɩwaatʊ natʊyʊ taa yɔ. Pɩtɩŋna paɣtʊ yɔɔ lɛ, pɔyɔɔdʊ ɖama nɩnaʊ liidiye kɩkpɛndʊ tɔm. Piyele mbʊ palakɩna-ɖi yɔ lɛ, nabʊyʊ yɔɔ hɛyʊ yaa kɩmɩyɛ naɖɩyɛ hɛyʊ.
Kobo tʊŋ tʊma sɔsɔna naatozo: ɖama nɩnaʊ liidiye kɩkpɛndʊ tɔm. Cɩnɛ pakpakʊ liidiye nɛ pɛhɛyʊ kɩma yaa pawana cɛyɩtʊ natʊyʊ. Nabʊlɛ taa lɛ kobo kɛna tɔsʊʊ kpou ŋgʊ kɩhaɣ ɛyʊ yaa ɛjaɖɛ kɛ yʊŋ yɔ. Kpaagba taa lɛ, liidiye kɛna ɖama nɩnaʊ ñɩm kpou kʊɖʊmʊʊ, nɛ peeɖe panɩʊna ɖama nɛ palakɩ liidiye akɔntana. Liidiye yʊŋ yaa ɖɩ-wazaɣ lɩɣna lidau ŋgʊ ɖɩ-tɔɔya wɛna ɖɩ-yɔɔ yɔ nɛ ɖoŋ weyi liidiye nɖɩ ɖɩwɛna kɩlɛɛzɩŋ ɖeɖe yɔ. Liidiye wazaɣ wɛ hɔɔlɩŋ sakɩyɛ taa: samaɣ taa, politiki yaa manzʊmalɩ hɔɔlʊ taa, ɛyʊ yʊʊ taa maɣzɩm taa, paɣtʊ lɩzʊ yaa ɖɔɖɔ tɔsʊʊ hʊʊ hɔlɩŋ. Ñam ñam alɩwaatʊ taa yaa alɩwaatʊ ndʊ ɛyaa ɛɛtasʊ lidaʊ wɛnaʊ kobo nakʊyʊ yɔɔ yɔ, papɩzʊ polu liidiye pɔɔyasɩ nasɩyɛ se pɩwazɩ.
Liidiya wɛ ndɩ ndɩ. Ɖooo lɛ, pɩɩkɛna pɔɔyasɩ, hasɩ kela yaa lɩm tɛɛ tɛtɛ kpɩna naayɛ ñɩna, kalɩhundu yaa ɖɔɖɔ paaŋ pasakɩ camɩyɛ. Ɖeɖe nɛ sɔnɔ yɔ, ñɩɣtʊ kɛ pakɩlɩɣna liidiye ciŋgbiliŋ kɛ lubunau. Ɛlɛ paɖʊ nɔɔyʊ yaa nabʊyʊ tɛ kɩlɛmʊ kɛ pɔɔyaɣ ŋga kɔyɔɔ. Liidiye hatʊ ñɩnɖɛ ɖɔɖɔ mbʊ yɔ, palɩzʊ aŋjaʊnaa nabayɩ kɛ tɩ-yɔɔ.
nv9vbl6i04jt3dj7fn0lgalcp3nwiwk
Kpokpo
0
3621
15975
2022-04-03T14:50:38Z
Shalomjonas
154
Motocyclette
15975
wikitext
text/x-wiki
Kpokpo kɛŋna ñɩɣyʊ ŋgʊ kɩwɛna pɔbɔla nalɛ nɛ pasaɣ-kʊ yɔ. Kpokpo wɛna ñamɩyɛ nɛ ɖɩ-yɔɔ kɛ kpokpo ɖoŋ tɩŋa wɛɛ. Ñɩɣyʊ kɩsasaʊ kʊnɛ kɩfɛyɩna kpomu ŋgʊ kɩɩhʊʊzɩ sayʊ yɔɔ yɔ. Weyi ɛsaɣ-kʊ yɔ, pɩnaɣ-ɩ yem kaɣlaa. Kpokpo wɛna ñɩɣyʊ taa ɖɔnɛ ɖaɣlakɩŋ nɛ ɩ-yɔɔ kɛ ɛyʊ pɩzʊ esena-kʊ ɛzɩma ɛsɔɔla yɔ. Pɩnaɣ mɩnɩŋ XIX taa kɛ poluba kpokpo nɛ kɩ-kacalaɣ tʊmɩyɛ kɔyɔ se kiwona ɛyʊ kɛ poliŋ taa ɖoli. Ɛlɛ ɖeɖe nɛ sɔnɔ yɔ, kɩ-tʊma wɛ ndɩ ndɩ pɩlɩɩna ɛyʊ sɔɔlɩm taa.
Kpokponaa nabayɩ wɛɛ lɛ, pasaɣ-wɛ nɛ pahayɩsʊna , lɛɛba lɛ, haba sɔsɔna nɛ kɩɖaɣla yɔɔ kɛ pasaɣ-wɛ fuufuu, lalaa yɔ, paale pasaɣ-wɛ, pʊtɔbʊʊ se paa pʊŋ taa yaa kaaŋ ɩwɛ ɛzima kɔyɔ, papɩzʊ pasaa-wɛ, kpokpona lɛɛba lɛ haba sɔsɔna nɛ kɩɖaɣla yɔɔ kɛ pasaɣ-wɛ fuufuu ɛlɛ pɩkɛɣna ɛzɩ tomnaɣ taa hayɩsʊ ɖɔɖɔ yɔ. Kpeɖe naɖɩyɛ wɛ kpokpo yɔɔ nɛ ɖɩ-yɔɔ kɛ sayʊ cakɩ nɛ ɛsɩ ɛ-nɩŋgbanzɩ kɛ naŋgbanzɩ ɖɩsɩyɛ. Ɛcakɩ mbʊ lɛ, nesi kiɖiyinau ñɩɣyʊ nakʊyʊ wɛɛ nɛ ɛɖɔkɩ-kɩ ciŋciŋ. Ñɩɣyʊ ŋgʊ kɩ-yɔɔ nɛ kpinini seu yɔm ñɩɣyʊ wɛ nɛ ɛsɔɔla ɛsɩma yɔ esaɣ nɛ ɛlɛɛzʊ. Sayʊ pɩzʊ ɛkpaɣ nɔɔyʊ kɛ ɛwayɩ yee kpokpo ŋgʊ kɩwɛna wayɩ kpeɖe kɩcaɣyɛ kɔyɔ.
Kpokpo taawɛɛ kabɩyɛ taa ɛlɛ paya-kʊ nɛ hɩɖɛ nɖɩ yɔ, ɖɩlɩna kiwilu yɔɔ. Paɖʊ-kʊ miŋ se pasaɣ-kʊ lɛ, kɩlakɩ « kpokpo kpokpo ». Pʊyɔɔ kɛ paya-kʊ se «kpokpo».
Kpokpo wazaɣ nɛ kɩkʊʊ yebina nɛ kɩwɛɛna kɩlabɩnam ndɩ ndɩ. Pɩkɛdʊ lɛ pakpaɣ-kʊ ɛzɩ kiwokina ɛyʊ ɖoli yɔ yaa ɛzɩ santaɖaʊ ŋgʊ palakɩ ɖama heɣluu nɛ alaɣkataɣ yɔ. Keteŋa kpeekpe sɔɔjana kaasɩma lɔŋ kɛ kpokpona wazaɣ yoŋ taa. Kpokpona yɔɔ pakpakaɣ you wondu natʊyʊ nɛ pɔɖɔŋna sɩʊ sɩʊ hɔɔlɩŋ ndɩ ndɩ.
r3pl6l2glgtkhn4kub2dvz78mah50sp
Ñamɩyɛ nɛ ɖɩ-taa miŋ ñaɣʊ nɛ pɩtɔʊ
0
3622
15976
2022-04-03T14:55:26Z
Shalomjonas
154
Moteur à combustion et explosion
15976
wikitext
text/x-wiki
Ñamɩyɛ nɛ ɖɩ-taa miŋ ñaɣʊ nɛ pɩtɔʊ kɛna ñama wena amʊ miŋ nɛ a-taa taŋgayɩ weyi ɛwɛ ɛzɩ sabʊʊ tɩyɛ nɛ ɛcɔʊ hilihili yɔ yaa ɛkpaɣ nɛ etiki yɔ. Ñama ana a-taa nɛ helimaɣ feveku ŋgʊ kɩmʊ miŋ yɔ.
Pinaɣ 1854 taa kɛ Eugenio Barsanti nɛ Felice Matteucci poluba kacalaɣ ñamɩyɛ nɛ ɖɩ-taa miŋ ñaɣʊ nɛ pɩtɔʊ. Ñamɩyɛ ɖɩnɛ ɖɩɩwɛna tilimaɣ kʊɖʊmaɣ nɛ ŋga cɔwaɣna hilihili nɛ kakpaɣ nɛ ketiki. Pɩnaɣ 1859 taa lɛ, Étienne Lenoir ñolu ñamɩyɛ nɛ ɖɩ-taa miŋ ñaɣʊ nɛ pɩtɔʊ ŋgʊ kɩwɛ nabʊlɛ taa yɔ. Pɩlaba pɩnzɩ naatozo lɛ, Beau de Rochas ñolu ñamɩyɛ nɛ ɖɩ-taa miŋ ñaɣʊ nɛ pɩtɔʊ ŋgʊ kɩwɛ nanza taa yɔ. Ñamɩyɛ ɖɩnɛ, ndɩ Nikolaus Otto tasa ɖoŋ kpazʊ pɩnaɣ 1867. Ɛzɩ pɔtɔm se nimiye kɩpɩnɖɛ yɔɔ palʊʊ kɩfaɖɛ yɔ, mbʊ pɩwɛɛ nɛ pɩnaɣ 1886 taa Gottlieb Daimler nɛ Wilhelm Maybach paɖaɣnɩ ñamɩyɛ nɖɩ wilu nɛ paɖaɣnɩ-ɖɩ ñɔɔzʊʊ nɛ ɖɩwɛɛ camɩyɛ mana mana. Pɩwayɩ yɔ palɩza ñamɩyɛ nɖɩ ɖɩwɛ kulukulu yɔ kɛ pɩnaɣ 1891 nɛ pɩkɔma pɩmaƒ 1893 lɛ, ñamɩyɛ nɖɩ payaɣ-ɖɩ se Tiyesɛlɩ yɔ, polu ɖɩɖɩ.
Ñamɩyɛ nɛ ɖɩ-taa miŋ ñaɣʊ nɛ pɩtɔʊ lubʊ pʊnɛ, pɩsɩna nɛ ɛsɔtaa lɔɔɖa, tataa ñɩna, kpokponaa yaa mɛlɛnaa papɩzʊ peseu. Pɩtasɩ ɖɔɖɔ ñɩɩtʊ ndʊ tɩlakɩ tʊma a-lona taa nɛ ñama ana yɔ, aɖɔɔ ɖɔɖɔ. A-taa kɔyɔ: tɩŋ pilima sɛtʊʊ ñɩɣyɩʊ, ñɩtʊ sɛtʊʊ ñɩŋgʊ, mootinaa yaa ɖɔɖɔ ñɩɣtʊ ndʊ pɩsɛyɩɣna moti nemaa yaa kpacanaa yɔ. Pɩtasɩ pompɩna nɛ nazɩyʊ luɖu ñɩɣyʊ.
qrmzpo3ideuhzojgy3nimj17sc0c297
Cɩtɔ
0
3623
15977
2022-04-03T15:00:31Z
Shalomjonas
154
Monnaie
15977
wikitext
text/x-wiki
Cɩtɔɔ wɛ tam nabʋlɛ taa hayʋ wɛɛ nɛ pɔɔyaɣ ñɛwɛɛ ɖɔɖɔ. Pɔɔyasɩ wɛ ndɩ ndɩ ɖɔɖɔ.
Faɖam pɔɔyaɣ wɛɛ nɛ piyee pɔɔyaɣ ñɛwɛɛ. Piyee naalɛ pɔɔyaɣ wɛɛ nɛ canta pɔɔyaɣ ñɛwɛɛ. Nɩɩnʋwa pɔɔyaɣ wɛɛ nɛ mɩnʋʋ pɔɔyaɣ ñɛwɛɛ. Pʋ-wayɩ lɛ, taŋga pɔɔyaɣ wɛɛ.
Liidiye kɛna mbʊ Aristote yaɣ se: kɩgaʊ ñɩm kʊɖʊmɩm yɔ; tɔsʊʊ kpou nɛ palakɩna tʋmɩyɛ ndɩ ndɩ tada nʋmɔʋ taa. Ɖeɖe nɛ sɔnɔ alɩwaatʊ ɖɔɖɔ mbʊyɔ, Aristote lɩmazɩyɛ ɖɩnɛ ɖɩwɛ mbʊ ɛlɛ pʊɖʊkʊna hɔɔlɩŋ nɩɩyɛ pazɩ. Palɩza mbʊ pɩtaɣna ñɩɣlɩm pɔɔyasɩ ɖeke yɔ. Ñɩm yaa kobo wɛnaʊ waɖɛ nɖɩ, komina tɩna pi-tikila nɛ liidiye pɩsɩ mbʊ pɩwɛ ɛjaɖɛ paɣtʊ taa yɔ. Ajɛya sakɩyɛ nɩna ɖama nɛ aɖʊ paɣtʊ kʊɖʊmtʊ nɛ atɔkɩ liidiya kʊɖʊma se pɩsa nɛ ayakɩ ɖama wondu nɛ awɛna ñɩm kʊɖʊmɩm. Liidiye kɛna wonu ŋgʊ pakpakʊ nɛ pɛhɛyɩna tʊmɩlaɖa kɛ ɖoli nɛ alɩwaatʊ natʊyʊ taa yɔ. Pɩtɩŋna paɣtʊ yɔɔ lɛ, pɔyɔɔdʊ ɖama nɩnaʊ liidiye kɩkpɛndʊ tɔm. Piyele mbʊ palakɩna-ɖi yɔ lɛ, nabʊyʊ yɔɔ hɛyʊ yaa kɩmɩyɛ naɖɩyɛ hɛyʊ.
Kobo tʊŋ tʊma sɔsɔna naatozo: ɖama nɩnaʊ liidiye kɩkpɛndʊ tɔm. Cɩnɛ pakpakʊ liidiye nɛ pɛhɛyʊ kɩma yaa pawana cɛyɩtʊ natʊyʊ. Nabʊlɛ taa lɛ kobo kɛna tɔsʊʊ kpou ŋgʊ kɩhaɣ ɛyʊ yaa ɛjaɖɛ kɛ yʊŋ yɔ. Kpaagba taa lɛ, liidiye kɛna ɖama nɩnaʊ ñɩm kpou kʊɖʊmʊʊ, nɛ peeɖe panɩʊna ɖama nɛ palakɩ liidiye akɔntana. Liidiye yʊŋ yaa ɖɩ-wazaɣ lɩɣna lidau ŋgʊ ɖɩ-tɔɔya wɛna ɖɩ-yɔɔ yɔ nɛ ɖoŋ weyi liidiye nɖɩ ɖɩwɛna kɩlɛɛzɩŋ ɖeɖe yɔ. Liidiye wazaɣ wɛ hɔɔlɩŋ sakɩyɛ taa: samaɣ taa, politiki yaa manzʊmalɩ hɔɔlʊ taa, ɛyʊ yʊʊ taa maɣzɩm taa, paɣtʊ lɩzʊ yaa ɖɔɖɔ tɔsʊʊ hʊʊ hɔlɩŋ. Ñam ñam alɩwaatʊ taa yaa alɩwaatʊ ndʊ ɛyaa ɛɛtasʊ lidaʊ wɛnaʊ kobo nakʊyʊ yɔɔ yɔ, papɩzʊ polu liidiye pɔɔyasɩ nasɩyɛ se pɩwazɩ.
Liidiya wɛ ndɩ ndɩ. Ɖooo lɛ, pɩɩkɛna pɔɔyasɩ, hasɩ kela yaa lɩm tɛɛ tɛtɛ kpɩna naayɛ ñɩna, kalɩhundu yaa ɖɔɖɔ paaŋ pasakɩ camɩyɛ. Ɖeɖe nɛ sɔnɔ yɔ, ñɩɣtʊ kɛ pakɩlɩɣna liidiye ciŋgbiliŋ kɛ lubunau. Ɛlɛ paɖʊ nɔɔyʊ yaa nabʊyʊ tɛ kɩlɛmʊ kɛ pɔɔyaɣ ŋga kɔyɔɔ. Liidiye hatʊ ñɩnɖɛ ɖɔɖɔ mbʊ yɔ, palɩzʊ aŋjaʊnaa nabayɩ kɛ tɩ-yɔɔ.
3s6r6534v924grhmdp6vjf79mt8h291
Kaaʊ
0
3624
15978
2022-04-03T15:06:53Z
Shalomjonas
154
Roche
15978
wikitext
text/x-wiki
Kaaʊ kɛna wondu kɩmamanam ndʊ tikpeɣla com nɛ tɩwɛɛ ɖoŋ kaŋkaŋ yɔ. Wondu ndʊ potolubu-tʊ kulubu ɛlɛ tɩwɛ ilemiye yɔɔ ɖooo kiɖe tɛɛ. Pɩkɛna ñɩɣlɩm tɛtʊ ndɩu tikpeɣlaa yɔ, kpɛlɩ pɩyɛ tatasɩ nzɩ sɩma com ɖɔɖɔ yɔ. Pɩkɛna ɖɔɖɔ afɩya yaa ahɔya acaza. Nabʊyʊ taa lɛ kaaŋ ɩnʊ ɩlɩɣna tɛtɛɛ kpɩnandʊ ndʊ tɩwɛɛ nɛ tɩwɛ ɖɔɖɩɩɩ yɔ tɩ-taa. Kpɩnandʊ ndʊ, alɩwaatʊ ndʊ tɛtʊ maɣmaɣ feveku sʊʊtʊ camɩyɛ yɔ, tiyolu nɛ tɩmʊ miŋ nɛ tɩyɔkɩ tɩlɩna awayɩ. Tɛtʊ ñabɩ yɔɔ peeɖe, heɣlim makɩ-tʊ lɛ tiyele tikii nɛ tɩkpa ɖoŋ kaŋkaŋ. Kaaŋ wɛ nabʊlɛ taa: nɩɩyɛ taa lɛ, tomnaɣ kʊɖʊmaɣ ɖeke wɛna piyele lɛɛŋ taa lɛ tomnasi pɩzʊ pʊɖɔɔ. Tomnasi nzɩ, sɩ-taa kɔyɔ: ihosiye nɖi payaɣ-ɖɩ se kalɩkɛɛɖɩ yɔ, lɛɛɖɛ nɖɩ payaɣ ɖɩɖɩ se maɖɩbrɩ yɔ, kʊwaɖɩsi, ñɛsɩ, kiɖaniti yaa ɖɔɖɔ pazalɩti. Ɛlɛ kaaŋ pɩlʊ cɔlʊ wɛ kaɖɛ. Mbʊ pʊyɔɔ yɔ, paɣtʊ ndɩ ndɩ wɛɛ nɛ pʊwɛɛ se patɩŋna tɩ-yɔɔ yaa pañam-tʊ pʊcɔ. Paanɛ mbʊ yɔ, kaaŋ wɛna wɛtʊ ndɩ ndɩ ndʊ papɩzʊ patɩŋna tɩ-yɔɔ nɛ patɩlɩ-ɩ yɔ. Kacalaɣ taa lɛ, kaaŋ wɛ ɖoŋ kaŋkaŋ nɛ i-tomnasi malɩna ɖama cɩncɩŋ. Kaaŋ ɩnʊ payaɣ yem se pɛɛ yaa ɛwaɣ. Tomnasi nzɩ sɩ-taa kɔyɔ: maɖɩbrɩ nɛ kɩɖaniti.
• Nabʊlɛ lɛ, kaaŋ nɩɩyɛ putuu yem ɛzɩ ewesiye yɔ nɛ ɛyʊ pɩzʊ epuutina ɛ-cɩkpaŋ. Kaaŋ ɩnʊ payaɣ se kpambʊyɩŋ.
• Kaaŋ nɩɩyɛ ñɛwɛ kɔɖɩɩɩ nɛ payaɣ-ɩ se cʊʊ.
• Kañɩŋa wɛɛ ɖɔɖɔ.
• Kalɩkɛɖɩ wɛ.
• Nɩɩyɛ ñololaa yaa ɩkɛnana heɣlimaɣ nɛ nabʊyʊ taa ɩnʊ pakpakʊ palɩkɩna miŋ nɩɩyɛ.
fseckfajetlzmhn8ue7s2lmksebti8g
Pɩcalɩmɩyɛ
0
3625
15979
2022-04-03T15:23:46Z
Shalomjonas
154
Silex
15979
wikitext
text/x-wiki
Pɩcalɩmɩyɛ kɛna kaaʊ ŋgʊ kɩlɩna afɩya acaza taa nɛ ɖɩwɛ ɖoŋ kaŋkaŋ. Ɖɩwɛ cɩŋgɩlɩm nɛ mbʊ pɩpɩzʊ se pipisi-ɖɩ nabʊyʊ taa kɔyɔ lɛ lɩm yaa ɔkɩsɩdi. Pɩcakpalɩmɩyɛ wɛna tomnasi nzɩ nɛ pisidu yɔ pɩlɩna lɩm yaa ɔkɩsidi. Tomnasi nzɩ sisiduna pacalɩmɩyɛ taa nɛ pɩlɛɛzʊ ɖi-tomnaɣ sɛmɩŋ. Pɩcalɩmɩyɛ tɔyaa nɛ ɖɩwɛna tonasi ndɩ ndɩ pɩlɩɩna acaza yaa afɩya wena a-taa kɔɔʊ kʊnɛ kɩlɩnaa yɔ. Pɩcalɩmɩyɛ tɔyaa nɛ ɖɩwɛ ihoosiye taa nɛ ɖɩ-taa lɛ pɩwɛ toyi toyi ɛzɩ pee yɔ. Pɩyɛ ɖɩnɛ ɖɩwɛ ɖɔɖɔ tɛtʊ ndʊ tɩ-taa nɛ cʊʊ yɔ. Pɩwɛ ɛzɩ ɖenɖe payaɣ se Nɔɖɩmandi yɔ,
Sampañɩ, Pikaɖɩdi yaa ɖɔɖɔ tɛtʊ ndʊ payaɣ-tʊ se Pas-de- Kalɛ yɔ. Pɩcalɩmɩyɛ tɔyɩ ɖɔɖɔ pʊʊ sɔsɔɩu ŋgʊ payaɣ-kʊ se Hɛlɩfoti yɔ kɩ-taa. Ɖooo caanaʊ taa papaɣza pɩcalɩmɩyɛ tʊmɩyɛ labʊnaʊ. Ŋdɩ polukaɣna miŋ. Pakpakʊ lɛɛɖɛ nɛ pɛsɛyɩna lɛɛɖɛ kɛ ɖoŋ lɛ, mamatʊzasɩ lɩʊ fɩŋ fɩŋ. Mamatʊzasɩ nzɩ, sɩtɔlʊ kpootu yɔɔ lɛ miŋ mʊ. Kpootu ɛfɛyɩ kɔyɔ, pakpakʊ sʊmasɩ hʊndʊ yaa kalɩ hʊndʊ. Polukina pɩcalɩmɩyɛ nɛ wondu ndɩ ndɩ ɛzɩ : hakiŋ, sɩsɩ yaa you wondu. Pɩtasɩ ɖɔɖɔ lɛ, pɩyɛ ɖɩnɛ ɖi-keɖewa nɛ ka-ñɩlɩzʊ yɔɔ lɛ, pesidu-ɖɩ filikinaa taa nɛ pamaɣna kuduyiŋ. Mbʊ pesida nɛ pamana kuduyu ŋgʊ payaɣ-kʊ se Saint-Valery-sur-Somme yɔ.
h7367zcfdc9b955gud08gm6ki2v076h
Suluku kpayaɣ
0
3626
15980
2022-04-03T15:27:25Z
Shalomjonas
154
Train
15980
wikitext
text/x-wiki
Suluku kɛna wonu ŋgʊ kɩkpakʊ ɛyaa nɛ kutuluu tadɩyɛ wondu yɔ. Kɩɩɖɔŋ haba yɔɔ ɛzɩ lɔɔɖa yɔ, ɛlɛ kpasɩ yɔɔ kiduu sɩɖɩsɩɖɩ. Suluku wɛna pilima sakɩyɛ nɛ a-taa kɛ paɖʊʊ tadɩyɛ wondu ndɩ ndɩ. Pilima ana a-ɛsɩnda lɛ, mɔɔʊ nakʊyʊ wɛɛ nɛ ŋgʊ hɔŋna-wɛ. Ɖooo pɩnaɣ 1804 kɛ kacalaɣ suluku kpayaɣ ɖa ɖɔm kɛ Kewiyaɣ kɩkpɛndaɣ ɛjaɖɛ taa ɖenɖe payaɣ se Galɩ yɔ. Pɩɩkɛna suluku kpayaɣ ŋga kalakaɣ tʊmɩyɛ nɛ miŋ feveku yɔ. Weyi payaɣ se Richard Trevithick yɔ eelubina-kʊ Merthyr Tydfil tɛtʊ taa. Paapɩzɩʊ pasaa suluku kpayaɣ kɛ paale yem. Pɩpɔzʊ se pɩkɛna kpayɩsɩ yɔɔ. Mbʊ yebina n,e payaɣ-kʊ se suluku kpayaɣ.
Sulukiŋ wɛna huwa naatozo pɩlɩɩna ɩ-tʊma labʊ taa. Nɩɩyɛ ɖɔŋna sɩŋgʊ sɩŋgʊ. Lɛɛŋ ñasɩŋgʊ nɩmayasa sɔsɔna taa nɛ lɛɛŋ lɛ, ɩɩtɩɩsɩŋgʊ ɖoli yee pɩtɛkɛ ɖenɖe ɩwokɩ yɔ kɔƴɔ.
q6394oit1kriw28z0sfqbb4octm4jqc
Wikipediya:Bot policy
4
3638
16099
2022-10-23T23:53:00Z
Rschen7754
8
Page redirigée vers [[Wikipediya:Talɩ ɖeu]]
16099
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Wikipediya:Talɩ ɖeu]]
ppqfh3zpn1ina98s1cv5r3y8re54jw7
MediaWiki:GrowthMentors.json
8
3639
16101
2022-10-26T13:15:06Z
MediaWiki default
3262
Migrate wikitext mentor list to a structured form ([[:phab:T264343]])
16101
json
application/json
{
"Mentors": []
}
dn46w1g5znu799elq35nkxlad6w2krp
Lingua Franca Nova
0
3653
16420
16419
2023-05-17T13:17:13Z
Caro de Segeda
2717
16420
wikitext
text/x-wiki
'''Lingua Franca Nova''' ('''Elefen''') kɛ kʊnʊŋ ŋgʊ pɔñɔɔzɩ-kʊ se kɩwɛɛ kɛlɛʊ, kɩwɛɛ kɩ-tɩ yɔɔ nɛ kɩwɛɛ kɛlɛʊ ɖɔɖɔ nɛ patɩlɩ-kʊ ajɛyɛ kpeekpe taa. Kɩwɛna wazaɣ sakɩyɛ:
# Kɩwɛna hɩla ndɩ ndɩ. Pɩɩwɛ ɛzɩ Itaalii yaa Ɛsɩpaañɩ kʋnʋŋ yɔ.
# Pɔyɔɔdʋʋ-kʋ nɛ nɔɔ taa tɔm. Pɩtɩmʋna se pɩɣa nakɛyɛ ɛkpɛlɩkʋʋ tɔm ndʋ tɩtɩtʋʋzɩ yɔ pɩnzɩ sakɩyɛ.
# Kɩwɛna matʊ ndʊ tɩ-taa tɔm kɛdʊʊ camɩyɛ yɔ, ɛzɩ kreyooli waa yɔ.
# Kɩwɛna tɔbʊʊ nɛ kɩ-taa wɛ ɖoŋ nɛ kɩ-taa wɛ ɖoŋ nɛ kɩ-taa wɛ ɖoŋ nɛ kɩ-taa wɛ ɖoŋ nɛ kɩ-taa wɛ ɖoŋ.
# Kɩwɛnɩ paɣtʋ ndʋ tɩwɩlɩɣ ɛzɩma tɔm pee wɛɛ yɔ.
# Tɔm pee wena a-taa pɔyɔɔdʋʋ kʋnʋŋ ŋgʋ yɔ, a-taa tɔm pee sakɩyɛ wɛ sɔnɔ Romance kʋnʋmɩŋ taa. Kʋnʋmɩŋ ɛnɩ ɩ-taa tɔm wɛ ndɩ ndɩ nɛ tɩwɛnɩ ɖoŋ sakɩyɛ ɖɔɖɔ.
# Pama-ɩ se ɛmʊ latɛŋ nɛ krɛkɩ kʊnʊŋ taa lɛɣtʋ kɩfatʊ tɔm, nɛ pɩkɛ kedeŋa kpeekpe kɩlɩm.
# Pama-kʋ se kɩwɛ ɛzɩ "natural" yɔ mba pasɩm Romance kʋnʋmɩŋ yɔ, ɛlɛ pɩtɩcɛyɩ lalaa se pɛkpɛlɩkɩ-kʋ.
[[Catégorie:Kʋnʋmɩŋ]]
kwixzsnnjkbwgjizdbm4njrtaplpjbl
Tavrovo
0
3673
18016
17805
2024-02-17T00:24:08Z
InternetArchiveBot
3065
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
18016
wikitext
text/x-wiki
'''Tavrovo''' kɛna tɛtʋ cikpetu ndʋ tɩwɛ Rɛɛsɩ ɛjaɖɛ taa yɔ. Ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa palakaɣ tʋmɩyɛ nɛ payaɣ-ɖɩ se Tavrovsky tɛtʋ taa. Pɩnzɩ 1990 waa taa lɛ, ɛyaa sakɩyɛ kaawɛ tɛtʋ ndʋ tɩ-taa nɛ paɣzɩ-tʋ labʋ. Piyele nɛ ɛyaa sakɩyɛ wɛɛ nɛ pɔcɔna nɛ patɩlɩ tɛtʋ ndʋ tɩtɩŋa tɩ-taa. Paha sukuli kɩtɛzʊʊ ŋgʊ payaɣ se Tavrovskaya tɛtʊ taa yɔ hɩɖɛ nɖɩ payaɣ-ɖɩ se Anatoliy Grigoryevich Achkasov.
Lɛɛlɛɛyɔ Tavrovo kɛ tɛtʋ sɔsɔtʋ ndʋ tɩ-taa ɛyaa sakɩyɛ wɛna yɔ. Pɩwɛɛ se ɖɩñɔɔzɩ tɛtʋ ndʋ tɩ-taa ɖɩwɛɛ yɔ nɛ ɖɩñɔɔzɩ tɩ-tɩ. Ɛyaa mba pɛwɛ peeɖe yɔ, pɛtɛzɩ ɛzɩ 13,000 yɔ. Tavrovo wɛna tɛtʊ ndʊ tɩ-taa tɛtʊ sɔsɔtʊ nɛ tʊmɩyɛ wɛɛ yɔ. Pɩtasɩ lɛ, pɛtɛzɩna tʊmɩyɛ labʋ nɛ pɛtɛzɩɣna tʊma wena atɩŋa payɩ yɔ. Paa Tavrovo wɛna size cikpelaɣ yɔ, kɩhaɣ ɛ-tɛtʋ taa ñɩma nɛ ɛ-hɔʋ taa ñɩma waɖɛ sakɩyɛ se pala aleɣya nɛ aleɣya. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ, ɖɩ-taa wɛ musiye, tɛtʊ sɔsɔtʊ, tɛtʊ ndʊ tɩ-taa tɔm kɩlɩ labʋ yɔ, tɩ-taa lɛ hayʊ nɛ tɛtʊ sɔsɔʊ, nɛ ɖɔɖɔ ɖɩ-taa ɖɔɖɔ ɖɩ-tɛtʋ taa lɛ, ɖɩlakɩ kazandʊ, ɖɩ-tɛtʊ natʊyʊ nɛ ɖɩ-tɛ ŋgbɛyɛ naɖɩyɛ.<ref>https://web.archive.org/web/20230626081300/https://tavrovo.biblbel.ru/tavrovo-istoriya.html</ref>
[[Fichier:Фотография_из_Таврово.jpg|vignette|Tavrovo Fotografiyaa]]
== Gallery ==
<gallery>
Село Таврово фото 2.png
Фотография Таврово.jpg
Фотография Таврово вторая.jpg
Фотография Таврово третья.jpg
Фотография Таврово четвёртая.jpg
Фотография Таврово пятая.jpg
Фотография Таврово шестая.jpg
Фотография Таврово седьмая.jpg
Фотография Таврово восьмая.jpg
Фотография Таврово девятая.jpg
</gallery>
== Ñɩɣlɩm ==
3og7xrdny8o5kin8nwn725ihdrs7j8j
MediaWiki:NewcomerTasks.json
8
3674
16461
16460
2023-07-10T08:46:18Z
MediaWiki default
3262
Prepare image recommendations. This should have no visible effect (disabled via other means). [[:phab:T337330]] [[:phab:T341150]]
16461
json
application/json
{
"image-recommendation": {
"disabled": false,
"templates": [],
"excludedTemplates": [],
"excludedCategories": [],
"type": "image-recommendation",
"group": "medium",
"learnmore": "",
"maxTasksPerDay": 25
},
"link-recommendation": {
"type": "link-recommendation",
"group": "easy",
"excludedSections": []
},
"section-image-recommendation": {
"type": "section-image-recommendation",
"group": "medium",
"maxTasksPerDay": 25
}
}
0qucaji8uv2h0ytr15nas9d53i1de2p
Catégorie:Wezuu caɣʋ tɔm
14
3678
16484
2023-09-15T14:07:19Z
Medaho
4316
Page vide créée
16484
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Palʋlɩ pɩnaɣ 1953 taa
14
3679
16489
2023-09-15T15:11:02Z
Medaho
4316
Page vide créée
16489
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Palʋlɩ pɩnaɣ 1819 taa
14
3680
16493
2023-09-15T15:16:28Z
Medaho
4316
Page vide créée
16493
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Catégorie:Sɩbɩ pɩnaɣ 1901 taa
14
3681
16495
2023-09-15T15:33:33Z
Medaho
4316
Page vide créée
16495
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Kokou Agbemadon
0
3682
17682
16528
2023-11-10T08:10:48Z
Medaho
4316
17682
wikitext
text/x-wiki
'''Kokou Solété Agbemadon''' kɛ [[Togo]] ɛjaɖɛ taa politiki laɖʋ weyi ɛlɩna Togo ɛjaɖɛ taa samaɣ ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ se ''Rassemblement du peuple togolais (RPT)'' yɔ ɖɩ-taa yɔ. Palʋla-ɩ agoza fenaɣ kɩyakʋ 23 pɩnaɣ 1951 kɛ [[Loma]] tɛtʋ taa Togo ɛjaɖɛ taa.
==Wezuu caɣʋ tɔm==
Agbemadon kɛŋna lɩm ɖʋyaa, ɖoŋ ñɩnɩyaa nɛ lɩm yɔɔ ɖɔm yɔɔ tʋmɩyɛ kpɛlɛkɩyʋ kpaɣ mɩsɩkʋm fenaɣ kɩyakʋ 20 pɩnaɣ 2005 nɛ pɩkɔɔ pɩtalɩ pɩnaɣ 2006 salaŋ fenaɣ kɩyakʋ 20 alɩwaatʋ ndʋ pacalɩ-ɩ tʋmɩyɛ yɔ.
Ɛkɛ kajalaɣ tʋ weyi ɛ-tɔm paɣtʋ lɩzɩyaa lɩza-ɩ se ɛkɛ RPT ŋgbɛyɛ taa tʋma laɖʋ Yoto egeetiye taa kɛ pɩnaɣ 2007 aloma fenaɣ taa, ɛlɛ Yoto tɛtʋ taa ñʋʋtʋnaa naadozo panɩ-ɩ nɛ ɛ-tɔm yɔɔdʋʋ kɛna ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ se ''Comité d'action pour le renouvellement (CAR)'' yɔ.
Agbemadon kɛna RPT ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩ-taa palɩzɩ-ɩ Yoto egeetiye taa kɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛ alɩwaatʋ taa kɛ pɩnaɣ 2006 taa.
[[Catégorie:Wezuu caɣʋ tɔm]]
[[Catégorie:Palʋlɩ pɩnaɣ 1951 taa]]
[[Catégorie :Politiki laɖaa]]
h0hezxhneuapihebxj5vngvghns1mz8
Catégorie:Palʋlɩ pɩnaɣ 1951 taa
14
3683
16511
2023-09-16T12:46:28Z
Medaho
4316
Page vide créée
16511
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Joseph Keke
0
3684
17683
16536
2023-11-10T08:11:17Z
Medaho
4316
/* Wezuu caɣʋ tɔm */
17683
wikitext
text/x-wiki
'''Joseph Adjignon Keke''' kɛna Benɛɛ ɛjaɖɛ taa politiki laɖʋ. Palʋla-ɩ pɩnaɣ saŋayɩŋ fenaɣ kɩyakʋ 5 pɩnaɣ 1927 nɛ ɛsɩ hasɩyaɖɛ fenaɣ kɩyakʋ 1 pɩnaɣ 2017.
==Wezuu caɣʋ tɔm==
Palʋla Joseph Adjignon Keke kɛ saŋayɩŋ fenaɣ kɩyakʋ 5 pɩnaɣ 1927 Avrankouin ɛjaɖɛ taa Benɛɛnɩ ɛjaɖɛ taa.
[[Catégorie:Wezuu caɣʋ tɔm]]
[[Catégorie:Palʋlɩ pɩnaɣ 1927 taa]]
[[Catégorie:Sɩbɩ pɩnaɣ 2017 taa]]
pe4gngv6y4jgn84yp3783apm7lbvdb7
Catégorie:Palʋlɩ pɩnaɣ 1927 taa
14
3685
16537
2023-09-24T04:04:18Z
Medaho
4316
Page créée avec « Palʋlɩ pɩnaɣ 1927 taa »
16537
wikitext
text/x-wiki
Palʋlɩ pɩnaɣ 1927 taa
hs34r9nfkcq47ggjp0xifi0n2ci44gs
Catégorie:Sɩbɩ pɩnaɣ 2017 taa
14
3686
16538
2023-09-24T04:05:35Z
Medaho
4316
Page créée avec « Sɩbɩ pɩnaɣ 2017 taa »
16538
wikitext
text/x-wiki
Sɩbɩ pɩnaɣ 2017 taa
tvok5x3mu56slmr1ly6albx49gfjb3s
Jacques Danka Longa
0
3690
17231
17230
2023-11-08T10:02:57Z
Medaho
4316
17231
wikitext
text/x-wiki
'''Jacques Danka Longa''' kɛŋna katolika ŋgbɛyɛ taa ɛsɔ sɔsɔ naatozo ñɩnʋ nɛ ɛ-ñʋʋ taa lɛ, ɛkɛ katolika ŋgbɛyɛ taa ɛsɔ sɔsɔ kɛ [[Kara]], [[Togo]] ɛjaɖɛ taa. Palʋla-ɩ kɔlaɣ fenaɣ kɩyakʋ 26 n̄ɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1961.
Palʋla-ɩ Sokodé tɛtʋ taa nɛ ɛkpɛlɩkɩ fiziki Lomé sukuli kɩtɛzʋʋ taa nɛ pʋcɔ nɛ ɛsʋʋ Saint-Gall de Ouidah sukuli kɩtɛkɛtʋ sɔsɔtʋ taa, Bénin ɛjaɖɛ taa nɛ ɛmʋ sukuli kɩtɛnazɩ sukuli kɩtɛŋ sukuli kɩtɛaŋ sukuli kɩtɛrzʋʋ tɛ tɔm. Pʋkɔma ɛ-tɛ ɛsɔ sɛtʋ tʋmɩyɛ taa kɔlaɣ fenaɣ kɩyakʋ 25 pɩnaɣ 1992 lɛ, paha-ɩ waɖɛ se ɛkɛ ɛsɔ sɛtʋ tʋmɩyɛ tʋ nɛ ɛtɛ ɛkɛ wɩlɩyʋ Séminaire interdiocésain Saint-Paul de Notsé taa Kpalimé Diocèse taa. Pʋwayɩ lɛ, ɛpaɣzɩ ɛ-lɩmaɣza Ɛsɔ sɛtʋ yɔɔ kpɛlɩkʋʋ tʋmɩyɛ Roma Papee tɛtʋ taa sukuli kɩtɛzʋʋ taa nɛ ɛɖaɣnɩɣlɩ-kɛ tɔm susuu taa. Pɩnaɣ 2003 taa palɩzɩ-ɩ se ɛkɛ tɔm susuu tʋmɩyɛ sɔsɔyɛ nɖɩ payaɣ-ɖɩ se Grand séminaire interdiocésain Jean-Paul II yɔ ɖɩ-yɔɔ.
Palɩzɩ-ɩ nɛ palɩzɩ-ɩ pɩnaɣ 2008 taa nɛ ɛpɩsɩ-ɩ ɛsɔfʋ sɔsɔ nɛ pɩnaɣ 2009 taa lɛ, ɛ-cɔzɔ Ignace Baguibassa Sambar-Talkena ɛlɩ ɛ-tʋmɩyɛ taa.
2cpscp0ez62br0xg375o1f05irmjnj9
HEC Paris
0
3691
16588
16555
2023-10-12T22:45:20Z
EmausBot
29
Bot: Migrating 1 interwiki links, now provided by [[Wikipedia:Wikidata|Wikidata]] on [[d:Q273535]]
16588
wikitext
text/x-wiki
HEC Paris (HEC School of Management), Erɔpu kalansobaw min bɛ kalan kɛ kalanso kɔfɛ jago dɔnniya siratigɛ la. A ka kàlanso duuru bɛ yen, [[Paarii]], Jouy-en-Josas ani Doha.
San 2015, HEC tun bɛ Erɔpu jagokɛla kalanso 2 la minnu bɛ sanfɛ, Financial Times fɛ. O baarada in ka Executive MBA porogaramu bɛ jɔyɔrɔ 3nan na.
Lakɔli in ka porogaramuw bɛ se ka kɛ saba ye AMBA, EQUIS ani AACSB fɛ. O baarada in ka kalanden minnu lakodɔnnen don kosɛbɛ, olu ye mɔgɔ dɔw ye i n’a fɔ Francisco Ignacio Madero (Mɛkisiki politikikɛla), Roland Garros (France piloti), Édith Cresson (France politikikɛla), Dominique Strauss-Kahn (France sɔrɔko dɔnbaga, sariyatigi ani politikikɛla) ani [[François Hollande]] (France san 24 . jamakuntigi).
Alumni tɔn min tɔgɔ ye ko HEC Alumni, o ye diɲɛ kɔnɔ sosiyete kɔrɔw dɔ ye. Sɛtanburukalo tile 15 san 2020, Lakɔliso ye hakililata ɲininikɛyɔrɔ Hi! PARIS.
[[Category:Kabɩyɛ takayɩhatʋ]]
[[Category:Sukulinaa kɩtɛzaa]]
[[Category:Fransɩɩ]]
8k4l0lc3ll3dxea6k35jca5fex4suin
Ignace Baguibassa Sambar-Talkena
0
3692
17677
16574
2023-11-10T08:05:02Z
Medaho
4316
17677
wikitext
text/x-wiki
'''Ignace Baguibassa Sambar-Talkena''', palʋla-ɩ aloma fenaɣ kɩyakʋ 31 mars 1935 pɩnaɣ 1935 Baga nɛ ɛsɩna aloma fenaɣ fenaɣ kɩyakʋ 3 pɩnaɣ 2013 Lomé, ɛkɛ Togoo Katooliki Prelat, ɛkɛna Kaara ɛsɔfɩyʋ kpaɣ pɩnaɣ 1996 nɛ puwolo pɩsɩɩnɩ pɩnaɣ 2009.
==Ɛ-tɔm kɩlɩzɩtʋ==
Ignace Baguibassa Sambar-Talkena kɛ cɔjɔ pɩnaɣ 1963.
Jean-Paul II lɩzɩ-ɩ pɩnaɣ 1996 aloma fenaɣ kɩyakʋ 30 wiye se ɛkɛ Kara ɛsɔfʋ nɛ ɛcɛlɩ-ɩ ɛ-tɩ Room tɛtʋ taa kɛ aloma fenaɣ kɩyakʋ 6 ñɩŋgʋ wiye.
Ɛkpaɣ ɛ-tɩ nɛ ɛɖɛɛ tʋmɩyɛ pɩnaɣ 2009 janvier tɛtʋ taa.
r4rf1og253ez5ecume4edypy7fua4bt
Vincent Bossou
0
3693
16582
16581
2023-10-09T13:05:59Z
Vivitore
4478
16582
wikitext
text/x-wiki
'''Vincent Bossou''' (pɩlaɣ 7 février 1986) kɛ Togo ɛjaɖɛ taa tɛtʋ ndʋ tɩ-taa pʋtʋnaa ñʋʋ tʋ yɔ.
==Tʋmɩyɛ==
Palʋla-ɩ Kara, Togo ɛjaɖɛ taa nɛ ɛpaɣzɩ ɛ-tʋmɩyɛ Maranatha F.C. taa
nɛ ɛkɔɔ nɛ ɛtɛzɩ ɛ-tɛtʋ taa kɛ 15 janvier 2010 kɛ Étoile Sportive du Sahel tɛtʋ taa nɛ ɛ-tɛtʋ taa kɛ ɛ-tɛŋga pɩnaɣ naalɛ. Ɛ-tɛŋga wɛna fenaɣ naadozo nɛ ɛ-tɛŋga lɛ, ɛ-tɛtʋ taa ɛ-tɛtɛŋga lɛɣzɩna nɛ
ɛɖaɣnɩɣna-kɛ ɖʋʋ nɛ ɛɖaɣna-kʋ nɛ ɛɖaʋna-kɛ nɛ ɛɖaʋna-kɛ pɩnaɣ 2010 n̄ɩŋga wiye.
Pɩnaɣ 2011 taa ɛkʋyɩ nɛ ewolo Vietnam nɛ ɛ-tɛ Navibank Saigon FC.
Pɩnaɣ 2019 taa ɛkʋyɩna Pattani, Taayilandi ɛjaɖɛ taa nɛ ɛɖʋ nesi Pattani FC.
==Ɛjaɖɛ kpeekpe taa ɛyʋ waɖɛ==
Bossou kɛ Togo ɛjaɖɛ taa mba tɛtʋ taa pɩnaɣ 2010 Afrika ajɛya
kpɛlɛkʋʋ taa. Ɛtɩŋna Togo ɛjaɖɛ taa tɛtʋ taa tɛtʋ yɔɔ tɛtʋ yɔɔ.
87w6agakxnod6f5pv90eayonoj0lprr
Ernest Patili Assi
0
3694
16586
16585
2023-10-09T13:09:17Z
Vivitore
4478
16586
wikitext
text/x-wiki
'''Ernest Patili Assi''' (pɩnzɩ 12 pɩnaɣ 1936 nɛ sɩŋna 16 fenasɩ aloma fenaɣ pɩnaɣ 1996), ɛkɛ Katoolika cooci kajalaɣ tʋ. Palɩzɩ-ɩ sɔjɔtʋ 28
juin 1964 wiye nɛ palɩzɩ-ɩ ɛsɔfʋtʋ 15 octobre 1994 wiye. Ɛlɛ ɛsɩba fenasɩ 18 wayɩ.
Palʋla-ɩ Bohou kantɔɔ taa nɛ ɛyɔɔdɩɣ Kabie nɛ Fransɩɩ.
==Tɩŋnɩnɩ kɩ-yɔɔ nɛ ŋna==
nlp5qjq07l64ys54sxnif24ce2ksb6l
Djimon Gaston Hounsou
0
3696
16654
16653
2023-10-26T11:06:56Z
Djagble
4519
16654
wikitext
text/x-wiki
Ɖajaa '''Djimon Gaston Hounsou''' kɛna Amerika ɛjaɖɛ taa filim laɖʋ nɛ tɔm susuu laɖʋ weyi ɛlɩna Benɛɛ ɛjaɖɛ taa yɔ. Palʋla-ɩ ɖomaɣ fenaɣ kɩyakʋ 24 n̄ɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1964. Ɛkɛ filim laɖʋ sɔsɔ nɔɔyʋ, Hounsou lɩza-ɩ kɩhɛyʋʋ naalɛ ŋgʋ payaɣ se ''Academy Awards'' yɔ kɩ-taa.
Ɛkɛ filim laɖʋ sɔsɔ nɔɔyʋ, Hounsou lɩza-ɩ kɩhɛyʋʋ naalɛ ŋgʋ payaɣ se ''Academy Awards'' yɔ kɩ-taa.
Ɛkʋyɩ nɛ ewolo Etaazuunii ɛjaɖɛ taa pɩnaɣ 1990 taa. Ɛlaba filim waa mba ''Univers cinématographique Marvel'' labɩna-wɛ yɔ, ɛlaba Korath kɛ ''Les Gardiens de la Galaxie'' nɛ ''Capitaine Marvel'' taa. Pɩtasɩ ɖɔɖɔ lɛ, ɛlaba filim waa mba ''Univers cinématographique DC'' lɩzaa yɔ, ɛlaba ''Sir Ricou'' kɛ ''Aquaman'' taa, nɛ Shazam kɛ ''Shazam!'' taa.
==Filimwaa hɩla==
* ''Beverly Hills, 90210'' (1990)
* ''Without You I’m Nothing'' (1991)
* ''The Small Hours'' (1997)
* ''Amistad'' (1997)
* ''The Middle Passage'' (2000)
* ''The Middle Passage'' (2000)
* ''Ill Gotten Gains'' (1997)
* ''Gladiador'' (2000)
* ''The Middle Passage'' (2000)
* ''The Tag'' (2001)
* ''Dead Weight'' (2002)
* ''Heroes'' (2002)
* ''Lara Croft Tomb Raider: The Cradle of Life'' (2003)
* ''Constantine'' (2005)
* ''Beauty Shop'' (2005)
* ''The Island'' (2005)
* ''Blood Diamond'' (2006)
* ''Eragon'' (2006)
* ''Push'' (2009)
* ''Guardians of the Galaxy'' (2014)
* ''Furious 7'' (2015)
* ''The Vatican Tapes'' (2015)
* The Legend of Tarzan'' (2016)
* ''King Arthur: Legend of the Sword'' (2017)
* ''Aquaman'' (2018)
* ''Captain Marvel'' (2019)
* ''Captain Marvel'' (2019)
* ''Shazam!'' (2019)
*''Charlie's Angels'' (2019)
*''A Quiet Place Part II'' (2021)
*''Blazing Samurai'' (2022)
*''Black Adam'' (2023)
2012vde7a1d8z140jwnclrne3eenmqj
Barthélémy Attisso
0
3697
16680
16679
2023-11-03T09:17:33Z
Vivitore
4478
/* Ɛ-sɩm wayɩ tɔm */
16680
wikitext
text/x-wiki
'''Barthélémy Attisso''' (1945 - 29 Agoza fenaɣ 2021) kɛ [[Togo]] tʋ weyi ɛkpɛlɛkɩ ɛ-tɩ nɛ ɛkpɛlɛkɩ kitarɩ yɔ. Ɛ-hɩɖɛ sɛwa siŋŋ kɛ ɛ-tʋmɩyɛ nɖɩ ɛlaba nɛ Senegaalɩ ɛjaɖɛ taa kɛ Pan-Afrique hɔɔlʋʋ taa kɛ Orchestra Baobab yɔ.
==Ɛ-sɩm wayɩ tɔm==
Palʋla Attisso pɩnaɣ 1944 yaa 1945 taa nɛ ɛɖɛɛ Dakar pɩnaɣ 1966 taa se ɛkpɛlɛkɩ tɔm kɛ Dakar sukuli sɔsɔʋ taa.
Ɛpaɣzɩ kitara mabʋ se ehiɣ liidiye, nɛ ɛpaɣzɩ ɖɔɖɔ hola aleɣya nɛ ɛpaɣzɩ ɖɔɖɔ minziiki wondu lɩzʋʋ. Pɩkɔma pɩnzɩ 1970 taa lɛ, ɛsʋ Orchestre Baobab taa nɛ ɛkɔɔ ɛɖʋ nɔɔ nɛ ɛɖɛna-wɛ pɩkɔɔ pɩtalɩ pɩnzɩ 1980 taa. Pɩnaɣ 1987 taa lɛ, pɛtɛzɩ ɖama yaʋ nɛ Attisso pɩsɩ Togo nɛ ɛpaɣzɩ tʋmɩyɛ nɖɩ. minziiki mabʋ nɛ ɛ nɛ Orchestre Baobab pɛkpɛndaa nɛ palakɩ minziiki ɖɔɖɔ.
Attisso sɩbɩna COVID-19 pɩnaɣ 2021 taa, alɩwaatʋ ndʋ kʋdɔŋ ŋgʋ kɩwɛ Togo ɛjaɖɛ taa yɔ,
ɛɛwɛna pɩnzɩ 76.
21qmig3iju7wvpt1w2gyon1oa8z65ls
Abbas Bonfoh
0
3698
17680
16762
2023-11-10T08:07:17Z
Medaho
4316
17680
wikitext
text/x-wiki
'''El-Hadj Abbas Bonfoh''' kɛ politiki laɖʋ [[Togo]] ɛjaɖɛ taa. Palʋla-ɩ kamɩŋ fenaɣ kɩyakʋ 23 pɩnaɣ 1948 Kabou tɛtʋ taa, kɛ Bassar tɛtʋ taa nɛ ɛsɩ salaŋ fenaɣ kɩyakʋ 30 pɩnaɣ 2021. Ɛɛkɛ Togo ɛjaɖɛ ñʋʋ tʋ, ɛ-tɛ alɩwaatʋ taa ɛɛwɛ Togo ɛjaɖɛ ñʋʋ tʋ kpaɣ ɖomaɣ fenaɣ kɩyakʋ 25 nɛ puwolo pɩsɩɩna ɖomaɣ fenaɣ kɩyakʋ 4 pɩnaɣ 2005 alɩwaatʋ taa. Ɛkɛ Togo ɛjaɖɛ ñʋʋ tʋ ɛzɩ paɣtʋ taa lɛ. Bonfoh kɛ Togo ɛjaɖɛ taa kewiyaɣ ñʋʋ tʋ kpaɣ pɩnaɣ 2005 nɛ puwolo pɩsɩɩna pɩnaɣ 2013. Bonfoh kɛ Togo ɛjaɖɛ n̄ʋʋdʋ kajalaɣ tʋ weyi ɛkɛ Moyisilim tʋ yɔ.
==Ɛ-sɩm yɔɔ tɔm==
===Ɛ-pɩjatʋ nɛ sukuli===
Ɖajaa Abbas Bonfoh paɣzɩ ɛ-tʋmɩyɛ kɛ aleɣya labʋ taa lɛ, ɛlaba pɩnzɩ naatozo sukuli kɛ [[Côte d'Ivoire]] ɛjaɖɛ taa. Ɛpɩsɩ [[Togo]] lɛ, ɛpaɣzɩ sukuli kɩtɛzʋʋ ŋgʋ kɩwɛ Kodjoviakopé tɛtʋ taa yɔ nɛ ɛpaɣzɩ peeɖe pɩnzɩ naalɛ. Pʋwayɩ lɛ, paha-ɩ waɖɛ se ewolo sukuli kɩtɛzʋʋ ŋgʋ payaɣ-kʋ se Institut national de l'administration scolaire et universitaire (INAS) yɔ kɩ-taa [[Fransɩ]] ɛjaɖɛ taa nɛ ɛkpɛlɛkɩ sukuli kɩtɛzʋʋ ŋgʋ payaɣ-kʋ se "administration scolaire et universitaire". Ɛpɩsɩ Togo taa pɩnzɩ naalɛ wayɩ lɛ, pakpa-ɩ se ɛla tʋmɩyɛ sukuli ñɔɔzʋʋ tʋmɩyɛ nɛ ɛkɛ tɛtʋ ñɔɔzʋʋ tʋmɩyɛ ñʋʋ tʋ kɛ Kpalimé. Bonfoh pɩsɩ Fransɩ ɛjaɖɛ taa nɛ ɛkpɛlɛkɩ ɛ-tɩ nɛ pɩla fenasɩ nakʋ pʋcɔ nɛ ɛɖaɣnɩ pɩsʋʋ ɛ-tʋmɩyɛ taa ɛzɩ egeetiye ñʋʋ tʋ ñʋʋ tʋ yɔ, ɛlɛ alɩwaatʋ ndʋ tɩ-taa lɛ, ɛɛwɛ [[Kara]].
===Politiki tʋmɩyɛ===
Ɛwɛna ɛ-tʋmɩyɛ kɛ Kara tɛtʋ taa tɛtʋ ñʋʋ tʋ nɔmɔʋ taa lɛ, ɛ-tʋmɩyɛ kaawɛ ɛzɩ RPT ŋgbɛyɛ taa ɛyʋ yɔ, ɛɛwɛɣ politiki ŋgbɛyɛ taa ɛzɩ nɔɔ yɔɔ ɖɛyʋ yɔ. Ɛkɛ ɛyʋ weyi ɛ-taa wɛ leleŋ nɛ ɛ-taa wɛ leleŋ yɔ, ɛ-tɛtʋ taa mba pɔpɔzɩ-ɩ se ɛkɔɔ nɛ ɛlɩzɩ ɛ-tɩ se ɛkɛ paɣtʋ lɩzɩyaa ŋgbɛyɛ taa ɛyʋ. Mbʋ ɛlaba nɛ ɛ-taa wɛ leleŋ se palɩzɩ-ɩ se ɛkɛ RPT ŋgbɛyɛ taa tʋ yɔ, ɛlɛ samaɣ kizi-i. Pɩnaɣ 1999 taa palɩza-ɩ se ɛkɛ ɛ-ɛjaɖɛ ñʋʋdʋ. Pɩnaɣ 2002 taa lɛ, palɩza-ɩ se ɛkɛ ɛjaɖɛ ñʋʋdʋ, ɛlɛ Fambaré Ouattara Natchaba ñɛkɛ ñʋʋdʋ. Ɖajaa Gnassingbé Eyadema sɩba ɖomaɣ fenaɣ kɩyakʋ kagbaanzɩ ñɩŋgʋ wiye pɩnaɣ 2005 taa lɛ, paɣtʋ lɩzɩyaa kpaɣ Natchaba se ɛkɛ ɛjaɖɛ ñʋʋtʋ. Togo sɔɔjanaa ñʋndɩnaa ñʋʋdʋ lɩzɩ Gnassingbé Faure, Togo ɛjaɖɛ ñʋʋdʋ kɩbɩnʋ pɩyalʋ se ɛkɛ Togo ɛjaɖɛ ñʋʋdʋ. Natchaba lɩnɩ Eerɔpʋ nɛ ɛpɩsɩ lɛ, pakpaɣ ɛ-kpɩyʋʋ nɛ pɛlɛɣzɩ-kʋ nʋmɔʋ nɛ powoni-kʋ [[Benin]] ɛjaɖɛ taa. Paɖɩɣ Togo nɛ kɩ-hadɛ kiŋ nɛ pʋyɔɔ lɛ, Natchaba ɛɛpɩzɩɣ nɛ ɛyɔɔdɩ se ɛwɛnɩ waɖɛ se ɛla ɛ-tʋmɩyɛ nɖɩ. Pʋyɔɔ yɔ, paɣtʋ lɩzɩyaa tʋmɩyɛ taa lɛ, ɛyʋ ɛnʋ ɛ-tɔm wɛ ndɩ nɛ paɣtʋ lɛɛzɩtʋ tʋmɩyɛ taa lɛ, ɛ-tɔm wɛ ndɩ. Pɩwɛɛ se ɛ-caa ɛtɛ ɛ-tʋmɩyɛ nɖɩ ɖɩ-labʋ. ECOWAS, Erɔpʋ ajɛya kɩkpɛndɩɣ, Afrɩka ajɛya kɩkpɛndɩɣ nɛ ONU pañɩɣ Faure Gnassingbé yɔɔ se ɛtaatasɩ wɛʋ kewiyaɣ taa pɩkɔɔ pɩsɩɩna ɛjaɖɛ ñʋʋ tʋ alɩwaatʋ ndʋ tɩɖɛwa yɔ tɩ-taa lɛ, ɛlɩɩ ɛ-tʋmɩyɛ taa ɛzɩ ɛjaɖɛ ñʋʋ tʋ yɔ kɛ agoza fenaɣ kɩyakʋ 25 pɩnaɣ 2005. Ɖajaa Bonfoh kɛŋna ɛjaɖɛ Ñʋʋdʋ, ɛlɛ ɛtɛzɩna ɛ-tʋmɩyɛ nɛ pɩkɔɔ pɩsɩɩna ɛjaɖɛ Ñʋʋdʋ weyi ɛcɔŋna kewiyaɣ yɔɔ yɔ. Ɛwɛ kewiyaɣ ŋ́ga ka-taa pɩkɔɔ pɩsɩɩna kɔlaɣ fenaɣ 24 pɩnaɣ 2005 ñɩŋa taa. CENI lɩza ñʋʋtʋ lɩmaɣzɩyɛ lɛ, pɔtɔ se Faure Gnassingbékɛŋna ɛjaɖɛ ñʋʋ tʋ kɛ agoza fenaɣ kɩyakʋ naanza wiye nɛ Bonfoh pɩsɩ ñʋʋ tʋ. Bonfoh kɛ Togo samaɣ kpeɣluu (RPT) ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩpɩsɩ Togo ɛjaɖɛ ŋgbɛyɛ (UNIR) yɔ ɖɩ-taa tʋ.
f2gv3jgfy6sfmkwvinmsk489c5xkd59
John Kufuor
0
3699
17193
17192
2023-11-06T16:52:00Z
Vivitore
4478
/* Ɛ-sɩm yɔɔ tɔm */
17193
wikitext
text/x-wiki
Ɖajaa '''John Agyekum Kufuor''' kɛna ɛjaɖɛ n̄ʋʋ tʋ nɔɔyʋ, ɛkɛ ɛjaɖɛ n̄ʋʋ tʋ kpaɣ pɩnaɣ 2001 nɛ puwolo pɩsɩɩna pɩnaɣ 2009 nɛ ɛkɛ ɖɔɖɔ Afrɩka ajɛya kɩkpɛndʋʋ n̄ʋʋ tʋ kpaɣ pɩnaɣ 2007 nɛ puwolo pɩsɩɩna pɩnaɣ 2008. Palʋla-ɩ kamɩŋ fenaɣ kɩyakʋ lutozo ñɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1938 taa Kumasi tɛtʋ taa.
==Ɛ-sɩm yɔɔ tɔm==
Kufuor kalɩ Oxford sukuli sɔsɔʋ taa. Ɛkɛ Krɩstʋ tʋ kɩbanʋ. Ɖooo pɩnaɣ 1996 taa lɛ, [[Jerry Rawlings]] wabɩ-ɩ. Pɩnaɣ 2000 taa lɛ, ɛwabɩ ɛ-tɛ kewiyaɣ kpelaɣ nɛ pɩla mbʋ lɛ, ɛ-tɛ kewiyaɣ ñʋʋ tʋ kpaɣ ɛ-tɩ nɛ ɛɖɛɛ. Ɛ-kajalaɣ alɩwaatʋ taa lɛ, ɛpaɣzɩ ɛ-tʋmɩyɛ nɛ ɛlʋbɩnɩ tɔbʋʋ tʋmɩyɛ tɩnaa mba pɛwɛ ɛjaɖɛ taa tʋma sɔsɔna taa yɔ, ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛ ajɛya wena a-ñʋʋdʋ kɩbɩnʋ payaɣ se Rawlings yɔ, a-taa ɛyaa sakɩyɛ ɖiyiɣna-yɛ. Kufuor ɖɔɖɔ ñɔɔzʋʋ sɔɔjanaa nɛ ɛsɩɩ sɔɔjanaa mba pɔñɔtɩnɩ-ɩ yɔ, nɛ pasɩɩ-wɛ sɔɔjanaa ñʋndɩnaa. Ɛ-tʋmɩyɛ sɔsɔyɛ naɖɩyɛ lɛ se ɛñɔɔzɩ [[Kana]] ɛjaɖɛ nɛ ɖɩwɛɛna tadɩyɛ nɛ liidiye sakɩyɛ, ɖɩcɔna ɖɔɖɔ se ɖɩpɩzɩ ɖɩpɩsɩ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa lɛ, ɖɩ-taa lɛɣtʋ wɛ camɩyɛ. Ɖɩcɔna ɖɔɖɔ nɛ ɖɩna lɛ, ɖɩnaɣ se ɖɩpaɣzɩna tʋma sɔsɔna labʋ. Pañɩɣ niye ɖɔɖɔ sukuli labʋ nɛ kʋdɔmɩŋ waʋ pɔ-yɔɔ. Ewobi [[Togo]] ɛjaɖɛ ñʋʋdʋ [[Gnassingbé Eyadéma]] tɛ, kɔlaɣ fenaɣ kɩyakʋ 13 n̄ɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 2001, ɖajaa sɔsɔ ɛnɛ, ɛ-tʋmɩyɛ labʋ wayɩ lɛ, ɛ-tɔm kaawɛ kaɖɛ pɩlɩɩna ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa ɛyaa kɩla ɖɔʋ nɛ paɣtʋ wɛna yɔ, pɩ-yɔɔ, ɛ-paɣtʋ taa lɛ, tɔm susuu waɖɛ kpaɖɩ ɖooo lɛ nɛ halɩ pakpa polisi ñʋndɩnaa nabɛyɛ se pahʋʋnɩ-wɛ tɔm se pana se pɔ-cɔlɔ tɔm ndʋ tɩlaba Hearts of Hawk Stadium taa yɔ, tɩlɩnaa. Ɖajaa Kufuor nɛ ɛ-ɛjaɖɛ ñʋʋdʋ pa-tɩ nɛ ɛ-ɛjaɖɛ ñʋʋdʋ kpaɣna pɩnaɣ 2001 nɛ pɩkɔɔ pɩtalɩ pɩnaɣ 2001 lɛ, samaɣ ŋga ka-taa ɛyaa kaawɛ yɔ, ka-taa lɛ, pɛtɛzɩ-wɛ yaʋ nɛ pɩkɔɔ pɩsɩɩna pʋtɔbʋʋ se ɛ-tɛ komina ñʋʋdʋ kɔyɔ Malik Yakubu. Ɖomaɣ fenaɣ taa pɩnaɣ 2002 Kufuor tʋmɩyɛ labɩna nɛ Etaazuunii ɛjaɖɛ pɩsɩna-ɩ nɛ ɛhɛyɩ ɛ-kɩmɩyɛ nɛ pɩtalɩ miliyaarɩ waa 3,7. Ɖomaɣ fenaɣ kɩyakʋ 7 pɩnaɣ 2004 lɛ, palɩzɩ Kufuor se ɛkɛ ñʋʋdʋ kɩfalʋ nɛ ɛyaa mɩnɩʋ yɔɔ lɛ, ɛyaa mɩnɩʋ yɔɔ lɛ, ɛ-tɛ ñʋʋdʋ lɛ John Atta Mills, nɛ ɛ-tɛ ñʋʋdʋ lɛ Jerry Rawlings. Kɩyakʋ kʋɖʋmʋʋ ŋgʋ kɩ-taa, palɩzɩ komina ñʋndɩnaa nɛ palɩzɩ Kufuor ŋgbɛyɛ, Patriotic Parti kɩfalʋ (NPP) kɛŋna [[Kana]] ɛjaɖɛ paɣtʋ lɩzɩyaa taa ñʋʋ tʋ nɛ kpelaɣ 129 nɛ kpelaɣ 225 taa. Ɖajaa Kufuor paɣzɩ ɛ-tʋmɩyɛ lɛlaɣ fenaɣ kɩyakʋ 7 n̄ɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 2005 taa. Ɖajaa Kufuor kɛŋna Afrika ajɛya kɩkpɛndɩɣ ŋgbɛyɛ ñʋʋdʋ kpaɣ ɖomaɣ fenaɣ 29 pɩnaɣ 2007 nɛ puwolo pɩsɩɩna ɖomaɣ fenaɣ 31 pɩnaɣ 2008. Ɛɛkɛ [[Kana]] ɛjaɖɛ ñʋʋdʋ nɛ ɛ-tʋmɩyɛ Pɩnaɣ 2011 taa paha-ɩ samtʋ nimiye nɖɩ payaɣ se "World Food Prize" yɔ, mbʋ pʋyɔɔ yɔ, [[Kana]] kɛŋna kajalaɣ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩwɛ Afrika nɛ hadɛ kiŋ yɔ ɖɩ-taa nɖɩ ɖɩpɩzaa nɛ ɖɩhɛzɩ ɛyaa mba ñɔɔsɩ wɩɣ-wɛ yɔ pɛ-tɛ hɔɔlɩŋ nɩɩlɛ nɛ hɔɔlʋʋ yɔ, nɛ ɛyaa mba pe-wezuu caɣʋ tɔyɩ liidiye nɖɩ ɖɩtɩtalɩ liidiye dolaarɩ kʋɖʋmʋʋ evemiye taa yɔ, ɖɩ-taa. Ɖajaa Kufuor kaakɛ ɖɔɖɔ ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ se Partnership for Sanitation and Running Water for All yɔ ɖɩ-n̄ʋʋdʋ nɛ ɛkɛ ɖɔɖɔ ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ se Alliance pour les maladies tropicales négligées yɔ ɖɩ-n̄ʋʋdʋ. Ɖooo pɩnaɣ 2013 taa lɛ, Kufuor kaakɛŋna ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩcɔŋna tɛtʋ yɔɔ lɛɣzʋʋ tɔm yɔɔ yɔ. Ɛ-tʋmɩyɛ nɖɩ ɖɩ-taa lɛ, ɛñaɣ pana nɛ ɛlɩzɩ ɛjaɖɛ taa ñʋndɩnaa nɛ komina ñʋndɩnaa ɛjaɖɛ kpeekpe yɔɔ se pakpazɩ ɖoŋ politiki lɩmaɣza nɛ pakpazɩ ɖoŋ tʋma labʋ nɛ pakpazɩ ɖoŋ lɩmaɣza sɔsɔna labʋ se pɩsa nɛ pɩnaɣ 2014 taa lɛ, kedeŋa kpeekpe ajɛɛ wena awɛ kedeŋa yɔɔ cɩnɛ yɔ, aɖɔ camɩyɛ.
7yjk9tk2c6ty9etuodt7dntlia4j8tp
Nana Akufo-Addo
0
3700
17681
17196
2023-11-10T08:08:22Z
Medaho
4316
17681
wikitext
text/x-wiki
'''Nana Akufo-Addo''' kɛ [[Kana]] ɛjaɖɛ taa tɔm hʋyʋ nɛ ɛjaɖɛ ñʋʋ tʋ. Ɛkɛ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-tɛ politiki ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ se New Patriotic Party yɔ ɖɩ-taa tʋ. Palʋla-ɩ aloma fenaɣ kɩyakʋ 29 pɩnaɣ 1944 kɛ Kyebi. Ɛkɛ ɛjaɖɛ ñʋʋtʋ kpaɣ pɩnaɣ 2017 kɔlaɣ fenaɣ kɩyakʋ 7 ŋgʋ wiye. Ɛɛkɛ ECOWAS ŋgbɛyɛ ñʋʋdʋ kpaɣ pɩnaɣ 2020 nɛ puwolo pɩsɩɩna salaŋ fenaɣ kɩyakʋ 3 pɩnaɣ 2022.
==Ɛ-sɩm yɔɔ tɔm==
William Addo Dankwa Akufo-Addo palʋla-ɩ Accra tɛtʋ taa kɛ Kana kewiyaɣ nɛ politiki hɔʋ taa. Ɛkɛ Edward Akufo-Addo nɛ Adeline Yeboakua Ofori-Atta pa-pɩyalʋ. Ɛ-caa, palʋla-ɩ Akropong tɛtʋ taa nɛ ɛkɛ Kana ɛjaɖɛ ñʋʋ tʋ (1966 ŋtalɩ 1970), ɛ-tɛ komina ñʋʋ tʋ (1967 ŋtalɩ 1968) nɛ ɛnʋ ɖɔɖɔ kɛ ɛjaɖɛ ñʋʋ tʋ (1970 ŋtalɩ 1972). Ɖoɖoo Akufo-Addo cɔzɔ kɛlɛ Nana Sir Ofori Atta I, Akyem Abuakwa wiyaʋ, ɛɛkɛ Gold Coast komina ñʋʋ tʋ nɔɔyʋ pʋcɔ nɛ Kana mʋ ɛ-tɩ yɔɔ wɛʋ. Ɛkɛ Kofi Asante Ofori-Atta nɛ William Ofori-Atta pa-pɩyalʋ. Ɛ-cɔzɔ sɔsɔ J. B. Kɩɖaʋ nakʋyʋ. Danquah kɛna Big Six ɛjaɖɛ taa tʋ. Ɛpaɣzɩ e-sukuli kajalaɣ ñɩŋgʋ kɛ Adabraka tɛ komina abalɩbiya sukuli taa nɛ pʋwayɩ lɛ ewolo Rowe Road sukuli taa (nɛyɔ payaɣ-kʋ se Kinbu) kɛ Accra Central tɛtʋ taa. Pʋwayɩ lɛ, ewolo Etaazuunii ɛjaɖɛ taa nɛ ɛkpɛlɩkɩ Lancing, Sussex, nɛ ɛtɛzɩ ɛ-tɛ "O-level" nɛ "A-level" nɛ ɛyaa-ɩ se "Billy". Pɩkɔma pɩnaɣ 1962 lɛ, ɛpaɣzɩ Filozofii, politiki nɛ tɔɔnasɩ tɔm kalʋʋ Oxford sukuli kɩfalʋʋ taa ɛlɛ, ɛtɛzɩ-wɛ kalʋʋ kpaagbaa. Pɩkɔma pɩnaɣ 1962 lɛ, ɛpɩzɩ ɛpɩsɩ [[Kana]] ɛjaɖɛ taa nɛ ɛpaɣzɩ wɩlʋʋ tɔm Accra sukuli kɩtɛzʋʋ taa. Pʋwayɩ lɛ, ɛpaɣzɩ kpɛlɩ kpɛlɛkʋʋ tʋmɩyɛ kɛ Kana sukuli kɩtɛzʋʋ taa, Legon tɛtʋ taa pɩnaɣ 1964. Ɛlaba ɛ-tɛ tɔsʋʋ tʋmɩyɛ tʋmɩyɛ kɛ pɩnaɣ 1967. Pʋwayɩ lɛ, ɛsʋ Inner Temple nɛ ɛpɩsɩ tɔm mʋyʋ, pɩlɩna Inns of Court tɔm mʋyʋ cɔlɔ, pɩ-taa lɛ, pataawɛɛkɩɣ paɣtʋ takayaɣ nakayɛ se pala tʋmɩyɛ. Palɩzɩ-ɩ se ɛkɛ Aŋgletɛɛrɩ ɛjaɖɛ taa tɔm hʋyʋ (Middle Temple) kɔlaɣ fenaɣ taa pɩnaɣ 1971 taa nɛ pʋwayɩ lɛ, palɩzɩ-ɩ ɖɔɖɔ se ɛkɛ Kana ɛjaɖɛ taa tɔm hʋyʋ kɔlaɣ fenaɣ taa pɩnaɣ 1975 taa. Akufo-Addo kaalabɩna tʋmɩyɛ nɛ Amerika ɛjaɖɛ taa tɔm hʋyaa tʋmɩyɛ ɖɩlaɖɛ nɖɩ payaɣ-ɖɩ size Coudert Brothers yɔ, ɖɩ-tʋmɩyɛ Paarii tɛtʋ taa. Pɩnaɣ 1979 taa lɛ, ɛkpɛndɩna nɛ ɛlɩzɩ tɔm hʋyaa tʋmɩyɛ ɖɩlaɖɛ nɖɩ payaɣ se Prempeh and Co. Aloma fenaɣ kɩyakʋ 10 pɩnaɣ 2022 taa, Paris Panthéon-Sorbonne sukuli kɩtɛzʋʋ lɩzɩ-ɩ se ɛkɛ "Docteur Honoris Causa".
===Ɛ-ɛjaɖɛ politiki tʋmɩyɛ===
Akufo-Addo paɣzɩ ɛ-tɩ ɖɔʋ politiki tɔm taa kpaɣ pɩnzɩ 1970 tɛmtʋ alɩwaatʋ taa, nɛ ɛ-tɛ alɩwaatʋ taa lɛ, ɛlʋba nɛ ɛsʋʋ People's Movement for Freedom and Justice ŋgbɛyɛ taa. Ŋgbɛyɛ ɖɩnɛ, ɖɩ-tɛ alɩwaatʋ taa lɛ, paɖʋ-ɖɩ se ɖɩkaɖɩna General Acheampong (1972-1978) tɛ sɔɔjanaa kɩlɩyaa tɔm hʋʋ ŋgbɛyɛ. Ɖomaɣ fenaɣ taa pɩnaɣ 1995 taa ɛlaba tʋmɩyɛ nɛ ɛkɛ samaɣ sɔsaɣ ŋga payaɣ se Alliance for Change yɔ ka-taa, ŋgʋ kaalaba nɛ palɩzɩ ɛyaa se palʋkɩ nɛ palʋkɩ nɛ paɖʋ politiki kɩfalʋʋ ŋgʋ kɩ-yɔɔ ɛzɩ paɖʋ-kʋ kɩ-taa liidiye kɩfalʋʋ tʋmɩyɛ yɔ nɛ Rawlings kewiyaɣ taa ɛyaa kɩla ɖɔʋ yɔɔ. Pʋwayɩ lɛ, ɛgbɛyɛ nɖɩ ɖɩ-taa mba pa-taa nabɛyɛ wɛɛ nɛ poyouni pa-tɩ se pehiɣ waɖɛ nɛ pɔcɔnɩ ɛgbɛyɛ nɖɩ ɖɩ-yɔɔ. Pɩnaɣ 1990 ñɩŋa taa ɛlɩzɩ ŋgbɛyɛ naɖɩyɛ se ɖɩlʋbɩnɩ ɛyaa waɖɛ yɔɔ nɛ payaɣ-ɖɩ se Kana Ɛyʋ nɛ Ɛyʋ waɖɛ yɔɔ kɔɔmiite.
===Ɛñɩnɩɣ se ɛkɛ ɛjaɖɛ ñʋʋdʋ===
Ɖomaɣ fenaɣ taa pɩnaɣ 1998 taa Akufo-Addo lɩza ɛ-tɩ se ɛkɛ NPP ŋgbɛyɛ ñʋʋtʋ ɛlɛ [[John Kufuor]] wabɩ-ɩ. Akufo-Addo pɩsɩ Kufuor samaɣ taa tɔm hʋʋ tʋmɩyɛ ñʋʋdʋ nɛ Kufuor wabɩ ɛjaɖɛ ñʋʋtʋ lɩmaɣzɩyɛ taa lakɩŋ fenaɣ taa pɩnaɣ 2000 taa nɛ ɛpɩsɩ Kana ɛjaɖɛ ñʋʋtʋ kpaɣna kɔlaɣ fenaɣ taa pɩnaɣ 2001. Akufo-Addo pɩsɩ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-ñʋʋtʋ kajalaɣ tʋ nɛ tɔm hʋʋ tʋmɩyɛ tʋ Kufuor alɩwaatʋ taa. Pʋwayɩ lɛ, ɛlɛɣzɩ tʋmɩyɛ nɛ ɛkɔɔ nɛ ɛla tʋmɩyɛ ɛ-ɛjaɖɛ taa tɔm susuu tʋmɩyɛ taa nɛ ɛkɔɔ ɛla tʋmɩyɛ ɖɔɖɔ Afrika nɛ hadɛ kiŋ ajɛɛ taabalɩyɛ kɩfaɖɛ nɖɩ payaɣ se NEPAD yɔ ɖɩ-taa. Pɩnaɣ 2007 ñɩŋga taa lɛ, ɛkɛ NPP ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩ-taa ɛyaa kɩlɩɣ ɖɔʋ yɔ ɖɩ-takayɩsɩ mayʋ. Pɩnaɣ 2008 taa, ɛlɩzɩ ɛ-tɩ se ɛkɛ NPP ŋgbɛyɛ taa tʋ nɛ ɛlʋbɩna John Atta Mills weyi ɛkɛ National Democratic Congress (NDC) ŋgbɛyɛ taa tʋ yɔ. Ɖoɖoo Akufo-Addo hiɣ ɛyaa mɩnʋʋ yɔɔ mɩnʋʋ (49.13%) kajalaɣ ɖeɖe, nɛ ɛɖɛɣ Atta Mills ɛsɩndaa pazɩ yem, pɩtaakɛnɩ ɛyaa mɩnʋʋ yɔɔ mɩnʋʋ (50%) mbʋ pɩpɔzʋʋ se ɛyʋ ehiɣ se ɛpɩzɩ nɛ ɛwa kpelaɣ yɔ. Pɩkɔma pɩnaɣ 2012 lɛ, ɛɖaɣnɩ paɣzʋʋ ɛ-tɩ kandɩyʋʋ se ɛkɛ ɛjaɖɛ ñʋʋ tʋ, ɛlɛ John Atta Mills weyi ɛlɛ sɩba yɔ ɛ-wayɩ lɛ, John Mahama weyi ɛkɛ NDC ŋgbɛyɛ ñʋʋ tʋ yɔ, ɛ-wayɩ. Ɖajaa Mahama wabɩ lɩmaɣzɩyɛ nɖɩ ɖɩ-yɔɔ palɩzɩ-ɩ yɔ. Akufo-Addo kʋyɩ tɔm hʋʋ kʋjɔŋ yɔɔ. Tɔm hʋtʋ sɔsɔtʋ wɛɛ, ɛlɛ tɔm hʋtʋ sɔsɔtʋ tɔm hʋyaa ñamaɣna se Mahama wabɩ tɔm hʋtʋ taa, ɛyaa kagbaanzɩ nɛ naanza yɔɔ. Akufo-Addo tisi tɔm hʋʋ mbʋ pɩ-yɔɔ se pɩsa nɛ ɛjaɖɛ yɔɔ ñɩm nɛ ajɛɛ kpeekpe taa laŋhɛzɩyɛ wɛɛ. Ɖomaɣ fenaɣ taa, pɩnaɣ 2014 taa, Akufo-Addo lɩzɩ ɛ-tɩ se ɛkɛɣ ɛjaɖɛ ñʋʋtʋ tam nabutozo, pɩnaɣ 2016 taa.
Pɩnaɣ 2014 taa, ɛlaba politiki ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ se NPP yɔ ɖɩ-tɛ paɣtʋ lɩzɩyaa lɩmaɣzɩyɛ labʋ taa nɛ pa-taa lɛ, ɛyaa mɩnɩʋ yɔɔ lɛ, pakpa-ɩ se ɛkɛ paɣtʋ lɩzɩyaa. Pɩnaɣ kʋɖʋmaɣ ŋga ka-taa ɖɔɖɔ ɛlaba tʋmɩyɛ ɖɔɖɔ ɛzɩ Commonwealth ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩcɔŋna Sʋyɛdɩ Afrɩka ɛjaɖɛ taa lɩmaɣzɩyɛ lɩmaɣzɩyɛ yɔɔ yɔ ɖɩ-ñʋʋdʋ yɔ. Ɛ-tɛ paɣtʋ lɩzɩyaa ŋgbɛyɛ taa lɛ, ɛñɩɣ niye tɔsʋʋ tʋmɩyɛ yɔɔ nɛ ɛɖʋ nɔɔ se ɛkaɣ ɖɔkʋʋ ɛ-tɛ liidiye kʋɖʋmɩyɛ nɛ ɛhɛzɩɣ ɖɔɖɔ tʋma wena ɛlaba yɔ. ɛjaɖɛ ñʋʋdʋ Mahama tisi se ɛwabɩ nɛ Akufo-Addo wabɩ nɛ 53.83%, Ɖomaɣ fenaɣ kɩyakʋ nakʋ wiye pɩnaɣ 2016 lɛ, ɛlɛ Mahama wabɩ nɛ 44.41% yeke.
===Ɛjaɖɛ Ñʋʋdʋ===
Akufo-Addo kpaɣ kpelaɣ lɛlaɣ fenaɣ kɩyakʋ 7 pɩnaɣ 2017. Paha-ɩ waɖɛ se ɛkɛ ɛjaɖɛ n̄ʋʋdʋ kɛ Accra tɛtʋ taa. Afrɩka nɛ Eerɔpʋ ajɛya ñʋndɩnaa hiu nɛ naalɛ mba paawɛɛ sɔnzɩ nzɩ sɩ-taa yɔ, mba yɔ: Edgar Lungu, Abdel Fattah el-Sisi, Ernest Bai Koroma, Robert Mugabe, nɛ Muhammadu Buhari. Akufo-Addo wɛna ɛ-tɩ yɔɔ wɛʋ nɛ ɛjaɖɛ kpeekpe yɔɔ, kɔzɩ kɔzɩ ɛ-tɛ ɛyʋ yɔɔ wɛʋ yɔ, pɩlɩna ɛzɩma ɛma ɛ-takayasɩ taa ɛ-tɔm natʋyʋ nɛ ɛtɛ ɛ-tɔm natʋyʋ yɔɔ yɔ. Kennedy, Bill Clinton nɛ George W. Ɖajaa George W. Bush nɛ Naajeeriya ɛjaɖɛ n̄ʋʋdʋ Muhammadu Buhari pɔyɔɔdaɣ Amerika laŋhɛzɩyɛ ŋgbɛyɛ naɖɩyɛ taa pɩnaɣ 2015 taa. Ɛ-takayaɣ taa mayʋ heyi-i se ɛnɩɣ siziŋ, ɛlɛ ɛ-tʋmɩyɛ taa mayʋ heyi-i se mbʋ pɩlaba yɔ, pɩɩkɛ "kɩdɛkɛdɩm yem, nɛ pɩtʋʋ fɛyɩ se pataamaɣzɩ pɩ-yɔɔ". Pʋwayɩ lɛ, pana se Akufo-Addo ma ɛ-tɔm yɔɔ pɩnaɣ 2013 taa pʋcɔ palʋlɩ-ɩ lɛ, ɛ-tɔm hʋyʋ sɔsɔ John Mahama wabɩ pʋcɔ Kana tɔm hʋyʋ sɔsɔ John Mahama wabɩ pʋcɔ palʋlɩ-ɩ. Ɛma ɛ-tɔm hʋyʋ sɔsɔ Al Gore yɔɔ pɩnaɣ 2000 taa pʋcɔ palʋlɩ-ɩ.
Ɖomaɣ fenaɣ taa pɩnaɣ 2017 kɛ Akufo-Addo paɣzɩ kpɛlɩ kpɛlɛkʋʋ tʋmɩyɛ nɖɩ payaɣ-ɖɩ se SHS yɔ. Ñʋʋdʋ ɛnɛ, ɛtɔm se "ɖɩkɛ liidiye nɖɩ ɖɩpɔzʋʋ se ɖɩma ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa tʋmlaɖaa cee wayɩ yɔ ɖɩ-taa" nɛ ɖɩsɩɣnɩ ɖɔɖɔ lʋlɩyaa mba paapɩzɩɣ se pɛhɛyɩ pe-piya sukuli liidiye yɔɔ yɔ. Samaɣ taa ɛyaa sakɩyɛ mʋ ɖʋtʋ ndʋ camɩyɛ nɛ lʋlɩyaa nɛ sukulibiya taa mba taa la leleŋ nɛ pa-taa wɩɩnɩ-tʋ. Ɛlɛ, sukuli ñʋndɩnaa kizi se pataalabɩ-tʋ, mbʋ pʋyɔɔ yɔ pa-maɣmaɣ pa-ñʋndɩnaa yɔɔdaa se ye palabɩ-tʋ yɔ, piiyeki nɛ sukulibiya nzɩ sɩlakɩ sukuli ŋgʋ yɔ, sɩ-taa ɛyaa tɔɖɔɔ. Pɩnaɣ 2017 taa, Akufo-Addo lɩzɩ Elizabeth Agyemang se ɛkɛ ɛ-ɛjaɖɛ ñʋʋdʋ ñʋʋdʋ. Pɩkɔma lakɩŋ fenaɣ taa pɩnaɣ 2020 lɛ, Akufo-Ado pɩsɩ ECOWAS ŋgbɛyɛ ñʋʋ tʋ.
Ɖomaɣ fenaɣ taa, pɩnaɣ 2020 taa Nana Akufo-Addo, ɛñakaɣ pana se ɛpɩzɩ nɛ ɛtasɩ tɔɔʋ kewiyaɣ kɛdɛzaɣ ɖeɖe. Pakpa-ɩ nɛ palɩzɩ-ɩ pɩnaɣ 2020 taa kɛ ɛjaɖɛ ñʋʋtʋ kpelaɣ kajalaɣ ɖeɖe nɛ 51%, nɛ ɛ-wayɩ lɛ, ɛjaɖɛ ñʋʋtʋ John Dramani Mahama, pa-naalɛ pakpaɣ pa-ñʋŋ 47%.
==Ɛ-tɩ yɔɔ tɔm==
Ɛkɛ Anglican ŋgbɛyɛ taa tʋ nɛ ɛ-ɛjaɖɛ wɛ Afrika wɩsɩ ɖɩɖʋyɛ hɔɔlʋʋ taa.
dp6vd9h1dl9ev7csesyzz7yl6qszakk
John Dramani Mahama
0
3701
17195
17188
2023-11-06T16:56:55Z
Vivitore
4478
17195
wikitext
text/x-wiki
Ɖajaa '''John Dramani Mahama''' kɛna ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-tɛtʋ taa tʋ sɔsɔ nɔɔyʋ. Ɛkɛ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa politiki ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ se National Democratic Congress (NDC) yɔ ɖɩ-taa tʋ. Ɛɛkɛ [[Kana]] ɛjaɖɛ ñʋʋdʋ kpaɣ salaŋ fenaɣ 24 pɩnaɣ 2012 nɛ puwolo pɩsɩɩna kɔlaɣ fenaɣ 7 pɩnaɣ 2017. Palʋla-ɩ ɖomaɣ fenaɣ kɩyakʋ 29 n̄ɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1958 taa, Damongo tɛtʋ taa.
==Ɛ-sɩm yɔɔ tɔm==
Ɛɛkɛ ɛjaɖɛ ñʋʋ tʋ kpaɣ pɩnaɣ 1997 taa, ɛnʋ kɛŋna Ñʋʋtʋ [[Jerry Rawlings]] tɛ tɔm yɔɔ kandɩyʋ (1998-2001) nɛ palɩzɩ-ɩ se ɛkɛ ɛjaɖɛ ñʋʋtʋ kɩfalɣ kɛ kamɩŋ fenaɣ kɩyakɣ 28 pɩnaɣ 2008 nɛ [[John Atta Mills]]. Ɛpaɣzɩ ɛ-tʋmɩyɛ 7 janvier 2009.
Ɖomaɣ fenaɣ kɩyakʋ 24 n̄ɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 2012 taa lɛ, ɛlɛɣzɩ ɛ-tʋmɩyɛ yɔɔ cɔnɩyʋ sɔsɔ John Atta Mills weyi ɛsɩba pɩnzɩ 68 taa, kʋdɔŋ sɔsɔʋ nakʋyʋ nɩʋ wayɩ yɔ, ɖajaa sɔsɔ Georgina Wood, weyi ɛkɛ tɔm hʋʋ kʋjɔŋ sɔsɔʋ taa tɔm yɔɔ cɔnɩyʋ yɔ, ɛ-cɔlɔ tɔm ndʋ tɩlaba. Ɖajaa John Mahama kɛŋna ɛjaɖɛ n̄ʋʋdʋ pɩkɔɔ pɩsɩɩna kɔlaɣ fenaɣ taa pɩnaɣ 2012 taa. Palɩza-ɩ se ɛkɛ ɛjaɖɛ ñʋʋdʋ kɔlaɣ fenaɣ kɩyakʋ 7 wiye pɩnaɣ 2012 nɛ ɛpaɣzɩ ɛ-tʋmɩyɛ kɔlaɣ fenaɣ kɩyakʋ 7 wiye pɩnaɣ 2013 paa mbʋ yɔ ɛ-ɛjaɖɛ ñʋʋdʋ kaɖɩnɩ-ɩ.
Ɖomaɣ fenaɣ kɩyakʋ 29 n̄ɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 2013 n̄ɩŋga taa lɛ, [[Kana]] ɛjaɖɛ tɔm hʋyaa sɔsaa lɩzɩ John Dramani Mahama se ɛkɛ ɛjaɖɛ n̄ʋʋdʋ, mbʋ pʋyɔɔ yɔ, palɩza-ɩ kɔlaɣ fenaɣ kɩyakʋ 7 n̄ɩŋgʋ nɛ kɩyakʋ 8 n̄ɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 2012 n̄ɩŋga taa. Kʋñɔmɩŋ weyi Nana Akufo-Addo, weyi ɛ-tɛtʋ taa ñɩma kaɖɩɣ-ɩ yɔ, ɛlʋba nɛ ɛpɩzɩ nɛ ɛkpaɣ tɔm ndʋ nɛ ewoni-tʋ tɔm hʋyaa sɔsaa cɔlɔ yɔ, ɩ-taa nɩɩyɩ lɛ mbʋ pʋyɔɔ yɔ, ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩñɩnɩɣ se ɖɩpɩsɩ Afrika Hadɛ Kiŋ ɛjaɖɛ taa ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa demokrasi wɛɛ yɔ. Pɩkɔma nɛ pɩtɛ lɛ, ɛ-tɛ elekuya wena palaba lakɩŋ fenaɣ taa pɩnaɣ 2016 taa yɔ a-taa lɛ, ɛlɩɩ ɛ-tʋmɩyɛ taa nɛ ewolo ɛ-caa kɩfalʋ, Nana Akufo-Addo, paɣtʋ ɖʋʋ sɔnzɩ taa. Ɖomaɣ fenaɣ kɩyakʋ 14 pɩnaɣ 2023, John Mahama tisi ɛ-tɩ yɔɔ kɛ NDC ŋgbɛyɛ taa se ɛkɛɣ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-tɛ politiki ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ se National Democratic Congress yɔ ɖɩ-n̄ʋʋdʋ nɛ ɛkaɣ kandɩyʋʋ pɩnaɣ 2024 taa.
==Ɛ-ɛyʋtʋ taa tɔm==
Ɛpɩsɩ Pantekoti tʋ nɛ ɛsɔ sɛtʋ ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ-ɖɩ se Assemblées de Dieu yɔ ɖɩ-taa pɩnaɣ 2001 taa.
20qlh32o7at7oardem6lkiyvymy1u0j
Jerry Rawlings
0
3702
17194
17186
2023-11-06T16:55:17Z
Vivitore
4478
17194
wikitext
text/x-wiki
'''Jerry Rawlings''', palʋla-ɩ '''Jeremiah Rawlings John''' kɛ salaŋ fenaɣ kɩyakʋ 22 pɩnaɣ 1947 kɛ Accra (Côte-de-l'Or) nɛ ɛsɩ ɖomaɣ fenaɣ kɩyakʋ 12 pɩnaɣ 2020 kɛ Accra tɛtʋ taa ɖɔɖɔ. Ɛkɛ [[Kana]] ɛjaɖɛ taa ɛjaɖɛ ñʋʋ tʋ. Ɛkɛ ɛjaɖɛ ñʋʋ tʋ pɩnaɣ 1979 pɩlɩna kewiyaɣ ñʋʋ tʋmɩyɛ labʋ yɔɔ nɛ pʋwayɩ lɛ ɛkɛ ɛjaɖɛ ñʋʋ tʋ kpaɣ pɩnaɣ 1981 ŋtalɩ 2001. Payaɣ-ɩ se "Flying Lieutenant" yaa "Jesus Junior".
==Ɛ-sɩm yɔɔ tɔm==
Palʋla Jerry John Rawlings kɛ salaŋ fenaɣ kɩyakʋ 22 pɩnaɣ 1947 kɛ Accra, Côte-de-l'Or tɛtʋ taa. Ɛkɛ Victoria Agbotui, Abɔdɩyɔm halʋ nɛ James Ramsey John, weyi ɛkɛ kpɛlɩ kpɛlɛkʋʋ tʋmɩyɛ laɖʋ yɔ pa-pɩyalʋ, palʋla-ɩ Castle Douglas, Ecosse ɛjaɖɛ taa. James Ramsey John kaakɛ abalʋ weyi ɛwalɩ nɔɔyʋ nɛ ɛ-halʋ nɛ ɛ-hɔʋ pacaɣ Newcastle nɛ Lɔndrɩ tɛtʋ taa yɔ. Rawlings sukuli wɛ Achimota sukuli taa Accra tɛtʋ taa. Ɛkɛ e-ɖoo pɩɣa ɛgbamɩyɛ, ɛlɛ ɛ-maɣmaɣ ɛlɩna ɛ-tɛ samaɣ taa ɛyaa naalɛ taa, Nzema nɛ Ewe, ɛlɛ pa-takayasɩ fɛyɩ ɖoŋ. Rawlings kaakɛ ɛyʋ weyi ɛfɛyɩnɩ liɖe sɔsɔyɛ naɖɩyɛ yɔ, mbʋ yebina nɛ ɛpɩzɩ ɛla politiki tʋmɩyɛ camɩyɛ, mbʋ pʋyɔɔ yɔ pɩɩha-ɩ waɖɛ se ɛlɩɩ hɔʋ taa mba nɛ cejewe taa mba nɩŋgbaaŋ tɛɛ. Rawlings kpaɣ Nana Konadu Agyeman weyi ɛkatɩ-ɩ Achimota sukuli taa yɔ. Paawɛnɩ pɛlaa naatozo nɛ abalɩbɩɣa nakɛyɛ.
==Ɛ-sɔɔjanaa tʋmɩyɛ==
Pɩnaɣ 1968 taa ɛsʋ [[Kana]] sɔɔjanaa sukuli sɔsɔʋ taa, Teshie. Pɩnaɣ kʋɖʋmaɣ ŋga katɩŋ pʋwayɩ yɔ, ɛpɩsɩ Kana sɔɔjanaa tɛ. Kpaɣ pɩnaɣ 1966 taa lɛ, sɔɔjanaa komina ŋgʋ kɩwɛ kañatʋ nɛ kɩwɛɣ kañatʋ ɖɔɖɔ yɔ, kɩwɛ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa nɛ kʋñɔndʋtʋ wɛɛ kɩkpaɣ ɖoŋ. Ɖajaa Jerry Rawlings ñakaɣ pana se ɛla kewiyaɣ kpelaɣ, kɔlaɣ fenaɣ kɩyakʋ 15 n̄ɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1979 taa. Ɛlɛ ɛtɩpɩzɩ nɛ ɛla mbʋ. Pakpa-ɩ.
==Kajalaɣ Ñʋʋdʋ==
Kpɩtaŋ naatozo wayɩ lɛ, sɔɔjanaa lalaa lɩzɩ-ɩ nɛ pɛhɛyɩ-ɩ ɛ-kɩmɩyɛ. Ɛlɛ, 4 juin 1979 wiye lɛ, ɛɖaɣnɩ ñamsʋʋ kewiyaɣ. Pɩtalɩ 24 septembre 1979 lɛ, ɛcɛlɩ kewiyaɣ komina ŋgʋ kɩ-ñʋʋdʋ payaɣ se Limann yɔ.
==Kedeŋa yɔɔ tɔm==
===Sɔɔjanaa kewiyaɣ===
Ɛ-taa fɛyɩ leleŋ nɛ komina ñʋndɩnaa mba ɛmaɣzaɣ se pɛwɛ mulum yɔ. Ɛlɛ, ɛɖaɣnɩ kpaɣʋ ɛjaɖɛ nɛ ɛ-nɔɔ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa 31 décembre 1981 taa. Peeɖe ɛpɩsɩ ɛjaɖɛ ñʋʋ tʋ nɛ ɛcɔŋna ɛ-tɩ yɔɔ caɣʋ tɔm yɔɔ. Pɩtɛkɛ Marxism yaa kapitalism pa-n̄ɩndʋ, ɛlɛ, alɩwaatʋ ndʋ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa n̄ɩm wɛɛkaa yɔ, kpaɣ pɩnaɣ 1983 lɛ, pɛlɛɣzɩ n̄ɩm mbʋ payaɣ se "ajustement structurel" yɔ. Jerry Rawlings ñɩnaɣ se komina ɛɖɔkɩ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-ñʋʋ taa tʋmɩyɛ nɛ ɛñɩɣ niye se komina ɛtaaɖɛlɛsɩ tʋmɩyɛ nɖɩ nɛ ɛñɩɣ niye ɖɔɖɔ se komina ɛtaaɖɛlɛsɩ tʋmɩyɛ nɖɩ. Liidiye nɖɩ pɔtɔkɩ-ɖɩ yɔ nɛ liidiye nɖɩ pɛhɛyɩɣ-ɖɩ yɔ, pɩhaɣ-ɩ waɖɛ se ɛpɩzɩ nɛ ɛñɔɔzɩ ageeta wena awɛ hayɩm taa yɔ nɛ ɛpɩzɩ ɖɔɖɔ nɛ ɛpɩzɩ nɛ ɛcɔnɩ ɛyaa kɩcɛyɩm ɖeɖe. Kpaɣna pɩnaɣ 1983 nɛ puwolo pɩsɩɩna pɩnaɣ 1993 taa lɛ, ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa tɔsʋʋ paɣzɩ paɣzʋʋ, nɛ pɛtɛ lɛ, pɛtɛzɩ ɖɔʋ ɛzɩ 5% yɔ, nɛ tɔsʋʋ paɣzɩ paɣzʋʋ 10% yɔ. Ɛ-tɛ politiki tɔm taa lɛ, ɛ-lɩmaɣza wɛna nɔɔ kʋɖʋmaɣ nɛ Afrika kpeekpe nɛ kedeŋa kpeekpe tɔm yɔɔ cɔnayʋ weyi payaɣ-ɩ se Kwame Nkrumah yɔ. Ɛ nɛ "Afrique exploiteurs" pa-tɩŋa pɛkpɛndaa nɛ pɛwɛɛ ɛzɩ Fidel Castro nɛ Kadhafi yɔ. Ɛkɛ ɖɔɖɔ Burkina Faso ɛjaɖɛ ñʋʋdʋ Thomas Sankara cɔlɔ tʋ.
Pɩnaɣ 1992 taa, Rawlings lɩ sɔɔjanaa tʋma taa nɛ ɛpaɣzɩ politiki ŋgbɛyɛ ndɩ ɖɩ-taa tʋma labʋ nɛ ɛpaɣzɩ ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ se National Democratic Congress yɔ. Ɛkpaɣ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ nɛ ɛsɩɩ ɖɩ-tɩ nɛ ɖɩpɩsɩ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa ɛyaa kɩlɩɣ ɖɔʋ yɔ.
===Kedeŋa kpeekpe ajɛya ndɩ ndɩ===
Palɩzɩ-ɩ se ɛkɛ ɛjaɖɛ ñʋʋ tʋ kɛ lakɩŋ fenaɣ kɩyakʋ 7 pɩnaɣ 1992 nɛ ɛpaɣzɩ tʋma kʋɖʋmɩŋ fenaɣ kɩyakʋ 7 pɩnaɣ 1993. Pɛlɩzɩ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-hɩɖɛ nɛ payaɣ-ɖɩ se [[Kana]] ɛjaɖɛ naanza ñɩnɖɛ. Ɛpɩsɩ Afrika nɛ wɩsɩ ɖɩɖʋyɛ taa ajɛya tɔsʋʋ ŋgbɛyɛ ñʋʋ tʋ nɛ ɛñɩɣ niye Liberiya tɔm yɔɔ. Ɖɔɖɔ ɛzɩ Kana kɛŋna Afrika nɛ wɩsɩ ɖɩɖʋyɛ taa ajɛya kɩkpɛndɩɣ ɛjaɖɛ naɖɩyɛ yɔ, Rawlings kɛŋna ajɛya kɩkpɛndɩɣ ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩ-tɛtʋ taa ñʋʋdʋ sɔsɔ weyi ɛ-tɔm kɩlɩ cɛyʋʋ yɔ.
Pɩnaɣ 1990 ñɩŋa taa lɛ, ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa tɔsʋʋ paɣzɩ nɛ komina wɛɛ nɛ kɩcɔŋna ɖɔɖɔ samaɣ taa ɛyaa yɔɔ. Pɩtasɩ lɛ, kedeŋa kpeekpe tɛ liidiye koozaɣ ñɩnɩɣ se pɛhɛzɩ liidiye nɖɩ ɖɩ-tɔm ɖɩyɔɔdʋʋ yɔ, pɩ-yɔɔ. Lɩmaɣza wena ɛyaa kaawɛna yɔ a-yɔɔ lɛ, paatasɩɣ pɩzʋʋ se pɔcɔnɩ pa-tɩ yɔɔ. Ɖajaa sɔsɔ Jerry Rawlings, ɛ-hɩɖɛ sɛwa wɛɛ nɛ ɖɩtɛzɩɣ hɛʋ, ɛlɛ, ɛyaa sakɩyɛ wɛɛ nɛ pɔyɔɔdʋʋ ɛ-tɔm, alɩwaatʋ ndʋ mba pakaɖɩɣnɩ-ɩ yɔ nɛ tɔm susuu wondu pañakɩ pana se paɖɩzɩ-ɩ yɔ. Pɩnaɣ 1996 aloma fenaɣ kɩyakʋ 7 wiye, palɩzɩ-ɩ se ɛkɛ [[Kana]] ɛjaɖɛ ñʋʋdʋ. Ɛpaɣzɩ e-kewiyaɣ kpelaɣ naalɛ ñɩŋga saŋayɩŋ fenaɣ kɩyakʋ 7 pɩnaɣ 1997. Pʋwayɩ lɛ, Rawlings tisi se ɛ-tɛ ñʋʋtʋ John Atta Mills ɛpɩzɩ nɛ ɛcalɩ ɛ-ɛjaɖɛ ñʋʋtʋ kɛ pɩnaɣ 2000. Ɛlɛ, kamɩŋ fenaɣ kɩyakʋ lʋbɛ (7) ñɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 2000 taa lɛ, palɩzɩ politiki ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩkaɖɩɣnɩ komina yɔ, nɖɩ payaɣ se Nouvelle Patriote (NPP) yɔ, ɖɩ-ñʋʋdʋ John Kufuor. Rawlings pɩsɩɣ ɛ-tɩ yɔɔ kandɩyʋ nɛ Rawlings pɩsɩɣ ɖɔɖɔ ɛ-tɩ yɔɔ kandɩyʋ. Lakɩŋ fenaɣ 28 wiye, pɩnaɣ 2008 taa lɛ, palɩzɩ John Atta-Mills se ɛkɛ ɛjaɖɛ ñʋʋdʋ. Pɩtasɩ lɛ, pɛwɛɛ nɛ pɛlɛɣzɩɣ ɖama nɛ laŋhɛzɩyɛ.
Ɛsɩba ɖomaɣ fenaɣ kɩyakʋ 12 pɩnaɣ 2020, ɛɛwɛna pɩnzɩ 73. Kpɩtaʋ ŋgʋ kɩɖɛwa yɔ kɩ-taa lɛ, powoni-i Korle-Bu sukuli kɩtɛzʋʋ taa. Ɛ-sɩm talɩ ɛzɩ fenasɩ naalɛ mbʋ yɔ ɛ-ɖoo Victoria Agbotui sɩba lɛlaɣ fenaɣ kɩyakʋ 24 pɩnaɣ 2020. Ɖajaa Nana Akufo-Addo lɩzɩ ɛ-hɩɖɛ ɛjaɖɛ kpeekpe taa nɛ ɛtɔŋ se ɛjaɖɛ taa ɛyaa kaɣ wɛnʋʋ laŋwɛɛkɩyɛ kɩyakɩŋ lʋbɛ. Rawlings hɔʋ caɣ Kana komina se kɩha-wɛ nʋmɔʋ nɛ pepi ɛ-sɩm Keta tɛtʋ taa Volta egeetiye taa.
honeszj55amf5j5ius8ly7rodaqe1wh
Emmanuel Bodjollé
0
3703
17232
17225
2023-11-08T10:03:31Z
Medaho
4316
17232
wikitext
text/x-wiki
Ɖajaa '''Emmanuel Bodjollé''' kɛ [[Togo]] sɔɔja nɛ ɛjaɖɛ n̄ʋʋ tʋ. Ɛnʋ kaakɛna kewiyaɣ ñʋʋdʋ weyi ɛpɩsa ɛjaɖɛ ñʋʋdʋ Sylvanus Olympio kɔlaɣ fenaɣ kɩyakʋ 13 pɩnaɣ 1963 yɔ. Palʋla-ɩ pɩnaɣ 1928 taa.
==Ɛ-sɩm yɔɔ tɔm==
Bodjollé kɛna sɔɔja sɔsɔ nɔɔyʋ kɛ Togo sɔɔjanaa taa,
ɛɛkɛ sɔɔjanaa 300 waa mba palɩzɩ-wɛ Togo sɔɔjanaa taa yɔ, pa-taa lɛlʋ. Ɛnʋ kaakɛna sɔɔja sɔsɔ weyi ɛ- ɛ nɛ sɔɔjanaa lalaa mba paakɛ sɔɔjanaa cikpema yɔ, pakpa-ɩ nɛ pakpa Olympios komina ñʋndɩnaa. Ɖajaa Olympio kʋyɩ Togo ɛjaɖɛ yɔɔ lɛ,sɔɔja sɔsɔ Etienne Eyadéma,weyi pʋwayɩ payaɣ-ɩ se Gnassingbé Eyadéma nɛ pʋwayɩ lɛ ɛpɩsɩ Togo ɛjaɖɛ ñʋʋdʋ yɔ,ɛkʋ-ɩ Amerika ɛjaɖɛ taa ambasada nɔnɔɔ taa.Bodjollé lɩ kewiyaɣ taa nɛ Nicolas Grunitzky pɩsɩ Togo ɛjaɖɛ ñʋʋdʋ.pɩsɩ Togo ɛjaɖɛ ñʋʋdʋ. Ɛcalɩ tʋmɩyɛ labʋ Fransɩ sɔɔjanaa taa. Kofi Yamgnane tɔŋ se ɛnʋ labɩna nɛ pakʋ Sylvanus Olympio.
lw3143pq7cijiq03cgmlasd81visf4j
Kwame Nkruma
0
3704
17673
17671
2023-11-10T08:02:51Z
Medaho
4316
17673
wikitext
text/x-wiki
'''Kwame Nkrumah''' kɛna [[Kana]] ɛjaɖɛ taa ɛjaɖɛ ñʋʋ tʋ weyi ɛcɔŋna kewiyaɣ kʋɖʋmɖɩyɛ nɛ Afrika kpeekpe ajɛya ñʋʋ tʋmɩyɛ yɔɔ yɔ. Ɛcɔŋna kewiyaɣ kʋɖʋmɖɩyɛ nɖɩ ɖɩ-yɔɔ kpaɣ pɩnaɣ 1954 ŋtalɩ pɩnaɣ 1957 nɛ pʋwayɩ lɛ, ɛcɔŋna ɖɔɖɔ Kana ɛjaɖɛ ñʋʋ tʋ yɔɔ kpaɣ pɩnaɣ 1957 ŋtalɩ pɩnaɣ 1960 nɛ pʋwayɩ lɛ ɛkɛ ɛjaɖɛ ñʋʋ tʋ kpaɣ pɩnaɣ 1960 ŋtalɩ pɩnaɣ 1966. Palʋla-ɩ ɖomaɣ fenaɣ kɩyakʋ 21 pɩnaɣ 1909 Nkroful, Kana ɛjaɖɛ taa nɛ ɛsɩ ɖomaɣ fenaɣ kɩyakʋ 27 pɩnaɣ 1972 Bukarest, Rumaanii ɛjaɖɛ taa.
==Ɛ-ɛjaɖɛ yɔɔ tɔm==
===Ɛpaɣzɩ sukuli nɛ ɛpaɣzɩ politiki labʋ===
Kwame Nkrumah, palʋla-ɩ pɩnaɣ 1909 kɛ Kɔŋgo Kʋhʋlʋmʋʋ taa, hɩɖɛ nɖɩ pakpaɣ-ɖɩ nɛ Britaanii kewiyaɣ taa kɛ Kana ɛjaɖɛ taa. Paa Kwame Nkrumah ɛɛkɛ pɩɣa cikpelaɣ yem yɔ, ɛ-tɛ sukuli taa sukuli kɩtɛzʋʋ kaakɛ liidiye. Paha-ɩ waɖɛ se ɛpɩzɩ nɛ ɛpaɣzɩ ɛ-tɩ yɔɔ wɛʋ nɛ ɛpɩzɩ nɛ ɛlɩzɩ ɛ-ɛjaɖɛ taa tʋmlaɖaa mba paawɛ ɛ-ɛjaɖɛ taa yɔ. Pʋcɔ nɛ ɛpaɣzɩ ɛ-tɩ yɔɔ wɛʋ lɛ,ɛkpɛlɛkɩ ɛ-tɩ se ɛkɛ sukuli wɩlɩyʋ. Ɛwɛna pɩnzɩ 17 lɛ, ɛ-tɔm talɩ ɛ-ɛjaɖɛ ñʋʋ tʋ weyi ɛ-tɔm kaakɛdɩɣ-ɩ yɔ nɛ etiyi-i se ewolo Achimota sukuli sɔsɔʋ taa kɛ Accra tɛtʋ taa. Pɩnaɣ 1935 taa ɛlaba sukuli nɛ pɩla pɩnzɩ cabɩ lɛ, ɛɖɛɛ Etaazuunii ɛjaɖɛ taa se ewolo Lincoln sukuli sɔsɔʋ taa.Ɛlaba tʋma cikpena sakɩyɛ ɛ-tɛ sukuli wayɩ (ɛlɩzɩ ɛ-tɛ Etaazuunii ɛjaɖɛ taa wezuu tɔm taa se "kʋñɔŋ pɩnzɩ") nɛ pɩtɛ lɛ, ɛmʋ ɛ-tɩ yɔɔ wɛʋ tʋmɩyɛ kpɛlɛkʋʋ tʋmɩyɛ takayaɣ pɩnaɣ 1939. Ɛma ɛ-takayaɣ nɛ ɛpaɣzɩ teoloji sukuli kɛ Lincoln sukuli kɩtɛzʋʋ taa. Ɛma ɖɔɖɔ ɛ-takayaɣ nɛ ɛpaɣzɩ masɩ sukuli sɔsɔʋ kɛ Pennsylvanie sukuli kɩtɛzʋʋ taa. Ɛma-kʋ pɩnaɣ 1943 nɛ ɛmʋ ɛ-takayaɣ nɛ ɛmʋ ɛ-takayaɣ nɛ ɛpaɣzɩ filozofii taa masɩ.
Ɛkɛ ɖɔɖɔ Afrɩka sukulibiya ŋgbɛyɛ naɖɩyɛ taa tʋ.Ɛsɩna nɛ ɖɩpɩsɩ Amerika nɛ Kanadaa ɛjaɖɛ taa sukulibiya ŋgbɛyɛ naɖɩyɛ nɛ ɛkɛ ɖɩ-ñʋʋdʋ kpaɣ pɩnaɣ 1942 nɛ puwolo pɩsɩɩna pɩnaɣ 1945. Ɛgbɛyɛ nɖɩ ɖɩ-takayaɣ taa pamaɣ Nkrumah ñɩnɩɣ se ɛna se tɔm ndʋ tɩ-taa lɛ, ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa kewiyaɣ kɩɖɛɖɛzaɣ nɛ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa kewiyaɣ kɩɖɛzaɣ paawɛɛ yɔ,tɩ-tɔm cɛyɩ siŋŋ.Ɛkɛ Marx nɛ Lénine pɛ-takayasɩ taa Ɛkɛ Marx nɛ Lénine pɛ-takayasɩ taamayʋ sɔsɔ nɔɔyʋ, mbʋ pʋyɔɔ yɔ, ɛyɔɔdaa se: "Mantɩpɩtɩɣ se pɛwɛnɩ ɛyʋtʋ ndʋ tɩpɩzɩɣ nɛ tɩsɩnɩ-ɩ nɛ ɛcɔnɩ ɛ-kʋñɔmɩŋ ɖeɖe yɔ". Ɛ-lɩmaɣza wɛ Marcus Garvey tɔm taa, pɩlɩna ɛzɩma ɛ-tɛtʋ taa ɛyaa mba paawɛ Afrika yɔ, paɖaɣnɩ pɩsʋʋ Afrika taa yɔ, nɛ ɛzɩma Afrɩka taa mba wɛ Afrika taa yɔ, pɩ-yɔɔ.Ɛlɛ, ekiziɣ tɔm ndʋ Garvey nɛ W. E. Garvey pɔyɔɔdaɣ yɔ. E B. Kɩɖaʋ nakʋyʋ. Ɖajaa Du Bois ɛnɛ, ɛlaba tʋmɩyɛ sɔsɔyɛ NAACP ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩ-taa Nkrumah kaawɛ yɔ ɖɩ-taa.
Pʋcɔ nɛ ɛlɩɩ Etaazuunii nɛ ewolo Etaazuunii ɛjaɖɛ taa,ɖenɖe pɩɩwɛɛ se palakɩ Afrɩka kpeekpe ajɛya kigbeɣluu sɔsɔʋ pɩnaɣ 1945 taa yɔ lɛ, ɛma takayaɣ cikpelaɣ ŋga payaɣ-kɛ se Vers la libération nationale yɔ. Ka-taa ɛlɩzɩ ɛ-lɩmaɣza kolonialism yɔɔ.Ɛ-lɩmaɣza taa lɛ, tɔm ndʋ ɛyaa yɔɔdʋʋ se pɛwɛɛ nɛ pañakɩ pana nɛ pawazɩ ɛjaɖɛ taa mba nɛ pawɩlɩ-wɛ tɔm yɔ, tɩkɛ kɩmɛlɛndʋ tɔm yem se pɩsa nɛ pataaɖiɣzina se toovenim taa lɛ, ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa ɛyaa kɩlɩɣ wɛʋ yɔ, ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa ɛyaa kɩlɩɣ wɛʋ. Ɛtalɩ Lɔndrɩ lɛ, ɛsʋ sukulibiya ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ se WASU yɔ ɖɩ-taa nɛ ɛpaɣzɩ kpɛlɩkʋʋ paɣtʋ,ɛlɛ ɛtɛzɩ ɛ-tɩ kpaɣʋ politiki tɔm taa. Ɛ nɛ komina tʋmɩyɛ laɖʋ George Padmore paɖʋ nɔɔ nɛ pama tɔm ndʋ pakpaɣ nɛ pɔtɔ caca ŋgʋ palakaɣ Manchester Afrɩka ajɛya kpeekpe taa yɔ.
===Ɖajaa ɛnɛ, ɛ-maɣmaɣ ɛlaba nɛ Kana ɛjaɖɛ hiɣ tɩ-tɩ yɔɔ wɛʋ===
Ɛpɩsɩ Côte-de-l'Or pɩnaɣ 1947 taa nɛ ɛkɛ takayaɣ taa mayʋ sɔsɔ kɛ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-tɩ yɔɔ kandɩyʋ ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ-ɖɩ se UGCC (United Gold Coast Convention) yɔ ɖɩ-taa. Ɛlɛ, ajɛya ana a-taa ɛyaa kɩlɩna wɛʋ nɛ a-taa ɛyaa kɩlɩna ɖɔʋ nɛ a-taa mba lɛ, pa-taa sakɩyɛ kaakɛ tɛtʋ taa ɛyaa nɛ pataasɔɔlɩ kʋñɔndɩnaa tɔm nɛ pa nɛ ajɛya ana a-taa ñʋʋdʋ paawɛɛ nɛ palakɩ nɔɔ kʋɖʋmaɣ. Nkrumah kpaɣ lɩmaɣzɩyɛ se ɛpɩsɩɣ UGCC ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩ-taa ɛyaa kɩla ɖɔʋ yɔ: ɛlɩzɩ tɔm susuu takayasɩ naatozo nɛ sɩpaɣzɩ ɖɔʋ camɩyɛ; ɛlɩzɩ ɖɔɖɔ piya evelisi ŋgbɛyɛ naɖɩyɛ nɛ Nkrumah wɛɛ nɛ ɛlakɩ tɔm yɔɔdʋʋ agbaa taa. Pɩnaɣ 1948 taa lɛ, polisinaa kʋ ɛyaa mba paawɛɛ nɛ pawɩlɩɣ se pɛfɛyɩnɩ ñamtʋ yɔ, pa-taa ɛyaa 20 mbʋ yɔ. Sɔɔndʋ kpa UGCC ñʋndɩnaa nɛ peyebi Nkrumah se ɛtaatasɩ kɛʋ takayaɣ taa mayʋ. Pakpa-ɩ nɛ paɖʋ-ɩ salaka fenasɩ naalɛ nɛ UGCC ñʋndɩnaa lalaa. Kamɩŋ fenaɣ kɩyakʋ 12 wiye pɩnaɣ 1949, UGCC piya evelisi ŋgbɛyɛ sɩnɩ-ɩ nɛ Nkrumah heyi ɛyaa 60 000 se ɛlɩza ŋgbɛyɛ kɩfaɖɛ naɖɩyɛ: Convention People's Party (CPP). Nkrumah kaasɔɔlaa se ɛ-ɛjaɖɛ ɛlɩɩ ɛ-tɩ yɔɔ nɛ pʋyɔɔ lɛ, ɛɖʋ paɣtʋ se paɖɩɣ ɖɩ-taa ñɩma nɛ paañaŋ pa-paɣtʋ. Pɩlabɩ mbʋ lɛ, Aŋgletɛɛrɩ ñʋndɩnaa kpa-ɩ pɩnaɣ 1950 taa nɛ paɖʋ-ɩ salaka pɩnzɩ naadozo. Pɩnaɣ ŋga ka-taa ɖɔɖɔ lɛ, CPP ŋgbɛyɛ paɣzɩ nesi ɖʋʋ nɛ ɖɩpaɣzɩ maʋ paɣtʋ kɩfatʋ. Paɖʋ paɣtʋ ndʋ tɩ-taa se Afrɩka ajɛɛ taa ɛyaa 75 pɩzɩɣ nɛ palɩzɩ pa-tɩ se pɛkɛ pa-ñʋndɩnaa. Paɖʋ ɖɔɖɔ paɣtʋ ndʋ tɩ-taa se pakaɣ lɩzʋʋ kominawaa. Kɔlaɣ fenaɣ kɩyakʋ lutozo (8) ñɩŋgʋ wiye pɩnaɣ 1951 taa lɛ, CPP wabɩ Accra tɛtʋ taa kediizasɩ 38 nzɩ paawɛna yɔ, sɩ-taa 34 nɛ ɖɩwabɩ ɖɔɖɔ paɣtʋ lɩzɩyaa. Paa Nkrumah ɛɛwɛ salaka taa yɔ, ɛtɩŋna paɣtʋ yɔɔ nɛ ɛpɩzɩ nɛ ɛlɩɩ nɛ ɛlɩɩ Accra tɛtʋ taa. Ɛlaba lɛ, ɛyaa mɩnɩʋ yɔɔ lɛ, pakpaɣ-ɩ se ɛkɛ paɣtʋ lɩzɩyʋ. Palɩzɩ-ɩ salaka taa nɛ pʋwayɩ lɛ, palɩzɩ-ɩ se ɛkɛ komina ñʋʋdʋ Nkrumah ñaɣ pana nɛ ɛñɩɣ niye tɔm ndʋ tɩ-yɔɔ. se pɩsa nɛ ɛhɛzɩ Kewiyaɣ Kɩkpɛndaɣ komina ñʋndɩnaa laŋa. Ɛ-tɛ politiki ŋgʋ payaɣ se "Africanisation de Ɛ-tɛ politiki ŋgʋ payaɣ se "Africanisation de ɖɩlɩna Cocoa Marketing Office cɔlɔ. Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ, pɛwɛɛ nɛ pañakɩ pana siŋŋ nɛ pɛɖɛɣnɩ ɛsɩndaa kpɛlɩkʋʋ nɛ kʋdɔmɩŋ waʋ pa-ajɛya taa. Pɩnaɣ 1954 ñɩŋa taa halaa ha waɖɛ se palɩzɩ pa-tɩ.
===Ɛjaɖɛ Ñʋʋdʋ===
Pɩnaɣ 1956 taa paɖʋ pa-tɩ se palɩzɩ komina ñʋʋdʋ lɛ, CPP ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩ-taa ɛyaa kaawɛ nɛ pɛcɛzɩ 700 000 yɔ, CPP ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩ-taa ɛyaa kaawɛ nɛ pɛcɛzɩ 700 000 yɔ,ɖɩkpaɣ kpelaɣ hɔɔlɩŋ naatozo. Pʋyɔɔ kɛ Côte-de-l'Or kɛŋna ɛjaɖɛ naalɛ ñɩnɖɛ nɖɩ ɖɩmʋ ɖɩ-tɩ yɔɔ wɛʋ yɔ. Pɩkɔma pɩnaɣ 1957 lɛ, ɛwalɩ Egipiti ɛjaɖɛ taa Copte ŋgbɛyɛ taa tʋ Fathia Rizk. Ɖooo kɩ-tɩ yɔɔ wɛʋ wiye, Nkrumah kpaɣ lɩmaɣzɩyɛ se etiki ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-hɩɖɛ kɩbɩnɖɛ nɛ ɛpɩzɩ ɛya ɖɩ-hɩɖɛ kɩfaɖɛ se Kana kewiyaɣ. nɖɩ ɖɩ-hɩɖɛ kɩbɩnɖɛ nɛ ɛpɩzɩ ɛya ɖɩ-hɩɖɛ kɩfaɖɛ se Kana kewiyaɣ. Pɩtasɩ lɛ, pɩtɩkɛ ɛzɩ Gold Coast yɔ, lɛɛlɛɛyɔ lɛ, paatasɩɣ pɩzʋʋ nɛ pɛɖɛzɩ hɩɖɛ nɖɩ ɖɩ-tɔbʋʋ nɛ ɖɩwɛɛ ndɩ ndɩ kʋnʋmɩŋ weyi ɩ-taa pɔyɔɔdʋʋ kʋnʋŋ ŋgʋ yɔ ɩ-taa. Kpaɣna kɔlaɣ fenaɣ 1 pɩnaɣ 1960 lɛ, Gana pɩsɩ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa komina wɛɛ yɔ.
====Ɛ-lɩmaɣza wɛ ndɩ nɛ Afrɩka ajɛya lɛɛna ñɩna====
Nkrumah maɣzaɣ se paa ɛjaɖɛ nɖɩ lɛ, ɖɩɩpɩzɩɣ nɛ ɖɩkaɖɩnɩ ajɛɛ wena awɛ ɖoŋ yɔ. Ajɛɛ wena a-taa palakaɣ you yɔ, a-tɛ kamaɣ fɛyɩ nɛ pɩpɩzɩɣ piyele nɛ you paɣzɩ. Ɛkɛ Pan-Africanism ŋgbɛyɛ taa ɛ-taabalʋ sɔsɔ George Padmore, nɛ ɛ nɛ-ɩ pañɔɔzɩ Pan-Afrique tɔm kigbeɣluu 6 ñɩŋgʋ nɛ 7 ñɩŋgʋ pɩnaɣ 1953 Kumasi nɛ 1958 Accra, nɛ pɩkɛ ɖɔɖɔ kajalaɣ kigbeɣluu ŋgʋ kɩ-taa Afrika ajɛya kɩkpɛndɩɣ nɛ awɛ pa-tɩ yɔɔ yɔ. Pɩtasɩna se ɛñɩnɩɣ se Afrika ajɛya tɩŋa ɛlɩɩ a-tɩ yɔɔ kpaagbaa lɛ, ɛñɩnɩɣ ɖɔɖɔ se ɛjaɖɛ naɖɩyɛ ɛlɩɩ ajɛya lɛɛna yɔɔ nɛ ɖɩwɛɛ ɖɩ-tɩ yɔɔ nɛ payaɣ-ɖɩ se "États-Unis d'Afrique" nɛ pɩsa nɛ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩpɩsɩ ɛjaɖɛ sɔsɔyɛ naɖɩyɛ kedeŋa kpeekpe yɔɔ.
Pɩsa nɛ pɩla mbʋ lɛ, pɩnaɣ 1958 taa lɛ, ɛñɩɣ nesi se ɛ nɛ ɛ-taabalaa mba pɛwɛ Afrika yɔ, pañaɣ pana nɛ pala politiki kʋɖʋmʋʋ". Pɩnaɣ kʋɖʋmaɣ ŋga ka-taa kɛ ɛcalɩ haʋ nesi Ahmed Sékou Touré ɛjaɖɛ taa lɛ, ɛha-ɩ liidiye pʋtɔbʋʋ miliyɔɔnaa hiu. Ɛñakɩ pana nɛ ɛcalɩ kpaɣʋ lɩmaɣza se ɛñɔɔzɩ Afrika kpeekpe ajɛya kɩkpɛndɩɣ ŋgbɛyɛ nɛ ɛ nɛ Gine pɛkpɛnda ɖama 1er mai 1959 wiye. Pɩkɔma pɩtalɩ 24 décembre 1960 lɛ, Malii pɩsɩ ɛjaɖɛ kɩfaɖɛ. Ɛlɛ ye paatɛm ɖama mʋʋ yɔ, pɩwɩlɩɣ se pɛfɛyɩ ɖama cɔlɔ. Ɖomaɣ fenaɣ taa pɩnaɣ 1963 taa ɛlaba tʋmɩyɛ nɛ ɛñɩɣ niye OU takayaɣ yɔɔ, ɛlɛ paanaɣ ɛ-lɩmaɣzɩyɛ se ɛlɩzɩ Afrika ajɛya kɩkpɛndɩɣ komina. Pɩnaɣ 1962 aloma fenaɣ taa ɛ-maɣmaɣ ɛlɩzɩ ɛ-tɩ nɛ ɛkɛ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa politiki ŋgbɛyɛ taa tʋ yɔ. Ɛ-ɛjaɖɛ taa lɛ, ɛfɛyɩ nɔɔyʋ cɔlɔ, ɛlɛ ɛjaɖɛ lɛɛɖɛ taa lɛ, ɛfɛyɩ nɔɔyʋ cɔlɔ ɖɔɖɔ. Ɛ-tʋma ana a-yɔɔ ajɛya wena awɛ wɩsɩ ɖɩɖʋyɛ taa yɔ, atɩsɔɔlɩ-ɩ. (CIA yɔɔdaa se "Nkrumah laba nɛ pɩkɩlɩ Afrɩka ɛyaa kɩkpɛdaa mba pa-taa lɛ, pa-taa lɛ, nɔɔyʋ tɩpɩzɩ nɛ ɛla nɛ pɩkɔnɩ-ɖʋ kaɖɛ naɖɩyɛ") Ɛlɛ, Afrɩka ñʋʋdʋnaa nabɛyɛ ñɔtɔŋ ɖɔɖɔ se ɛ-tʋma wena ɛlakaɣ Afrika kpeekpe taa yɔ, a-taa lɛ, ɛñɩnaɣ se komina tʋmɩyɛ ɛɖʋ Afrika taa.
Nkrumah seɣtiɣ Afrɩka ajɛya lɛɛna n̄ɩma se pekiziɣ you lakasɩ nɛ ɛtɔŋ se n̄amtʋ nɛ komina tisiɣ nɛ ɛ nɛ tɛtʋ ndʋ tɩ-taa n̄ɩma palakaɣ tʋmɩyɛ yɔ, mbʋ kɛnɩna nʋmɔʋ kɩbaŋʋ ŋgʋ kɩ-yɔɔ papɩzɩɣ patɩŋna nɛ pehiɣ pa-tɩ yɔɔ wɛʋ yɔ. You ŋgʋ kɩɩwɛ Alzerii, Kameruni nɛ Pɔrɩtigaalɩ ajɛya taa yɔ, nɛ pɩtasɩna politiki lɩmaɣzɩyɛ nɖɩ palakaɣ Patrice Lumumba kewiyaɣ yɔɔ Kɔŋgo ɛjaɖɛ taa yɔ, pɩtakɩ ɛ-lɩmaɣza nɛ ewolo pɩ-yɔɔ nɛ ɛlʋbɩnɩ ajɛya wena a-taa pɔtɔkaɣ kewiyitu yɔ, nɛ ɛtaalakɩ-yɛ kañatʋ pɩkɔɔ pɩtalɩ pɩnaɣ 1966. Pɩnaɣ 1970 taa, ɛ-takayaɣ ŋga payaɣ se Les luttes de classes en Afrique yɔ, ka-taa ɛyɔɔdɩ ɛ-lɩmaɣza kɩdɛkɛda wena ɛɛwɛna yɔ a-tɔm. Pɩtɩpɔzɩ pana ñaɣʋ pʋcɔ nɛ ɛyʋ pɩzɩ nɛ ɛla mbʋ pɩcɛyaa yɔ".
====Tʋma wena palakɩ ɛjaɖɛ yɔɔ yɔ====
Ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɩ yɔɔ wɛʋ tɩlɛɣzɩ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-tɛ komina kɩbɩnʋʋ lɩwa yɔ ɖɩ-ñʋʋtʋ. Kedeŋa kpeekpe yɔɔ ajɛya naayɛ ñɩnɩɣ se a-taa ajɛya wena awɛ kɩmaŋ yɔ, a-taa ɩwɛɛ camɩyɛ nɛ pɩsa nɛ ajɛya ana a-taa ajɛya wena awɛ kɩmaŋ yɔ, awɛ ɖɔɖɔ camɩyɛ. Ɖɩcɔna nɛ ɖɩna kɔyɔ, tɛtʋ sɔsɔtʋ tʋnɛ tɩ-taa lɛ, pɛtɛyɩ-tʋ nɛ pɛtɛyɩ-tʋ nɛ lɩm pɔɔ ŋga payaɣ-kɛ se Akosombo yɔ (912 MW) nɛ pɩtasɩna lɩm pɔɔ sɔsɔʋ ŋgʋ payaɣ-kʋ se Tema yɔ, ŋgʋ kɩ-taa pɛtɛyɩ-kʋ nɛ tɛtʋ sɔsɔtʋ tʋnɛ yɔ, ɛlɛ tɛtʋ sɔsɔtʋ tʋnɛ tɩ-taa lɛ, pɛtɛyɩ-tʋ nɛ tɛtʋ sɔsɔtʋ tʋnɛ. Pɩtasɩ lɛ, ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛ ñɔɔzʋʋ haɣ-ɖɩ waɖɛ se ɖɩwɛɛ ɖɩ-tɩ yɔɔ: komina tikee nɛ liidiye kɩmɩyɛ wɛɛ nɛ pɩkpaɣ ɖoŋ nɛ paa ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩkɛ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa ɛyaa kɩlɩ ɖɔʋ yɔ, ajɛya lɛɛna taa ɛyaa fɛyɩ se pɛhɛyɩɣ liidiye. Pɩtasɩ lɛ, kpaɣnɩ pɩnaɣ 1954 lɛ, liidiye nɖɩ pɛhɛyɩɣ kakao hayɩm taa tʋmlaɖaa yɔ, ɖɩwɛɛ nɛ ɖɩtɛzɩɣ ɖɔʋ, nɛ piyeba nɛ kʋñɔmɩŋ paɣlɩɣ ɖɔɖɔ.
Pɩnaɣ 1960 paɣzɩtʋ taa, kakao tɔsʋʋ nɛ tɔsʋʋ sɔsɔʋ ŋgʋ kɩlɩna tɔsʋʋ ŋgʋ kɩlɩna ajɛyɛ lɛɛna taa yɔ, pʋ-tɔbʋʋ se Nkrumah kpaɣ lɩmaɣzɩyɛ se ɛlʋkɩ nɛ tʋmɩyɛ labɩnaʋ tʋmɩyɛ labɩnaʋ. Ɛtakɩ "lɛɣzɩtʋ ndʋ tɩtɩkɛ kɩmaŋ yɔ", mbʋ pʋyɔɔ yɔ ajɛya sɔsɔna lakɩ tʋmɩyɛ nɛ alɩwaatʋ ndʋ pahayɩɣ tɔɔnasɩ nɛ liidiye pʋɖɔɔ yɔ nɛ alɩwaatʋ ndʋ pahayɩɣ tɔɔnasɩ yɔ. Ɖajaa Basil Davidson ñɩnaa nɛ ɛna se paa Kana ɛjaɖɛ taa kokoo tɔɔnɩnaa kaatalɩ 350 000 pɩnaɣ 1960 taa nɛ pɩtalɩ 494 000 pɩnaɣ 1965 taa yɔ, pɩnaɣ ŋga ka-taa lɛ, liidiye nɖɩ pɔtɔkɩ yɔ, ɖɩtɩtalɩ pɩnaɣ 1960 ñɩŋga. Alɩwaatʋ ndʋ taabalɩyɛ wɛɛ nɛ ɖɩwɛɛkɩɣ nɛ wɩsɩ ɖɩɖʋyɛ ajɛya lɛ, Nkrumah kpaɣ lɩmaɣzɩyɛ se ɛkaɣ ɖɔm Marxism yɔɔ kɛ CPP kigbeɣluu hiu nɛ kʋɖʋm ŋgʋ kɩ-taa. Ɖɩcɔna nɛ ɖɩna se "conscience" (yaa "nkrumahisme") wɩlɩtʋ taa lɛ, pɔcɔna nɛ pɔcɔna nɛ patɩlɩ ɛzɩma pɛtɛyɩɣ liidiye yɔ, nɛ pakpaɣ pɩnzɩ lʋbɛ ñɩnɖɛ pɩnaɣ 1964 taa, pɩpɔzaa se pɔcɔna nɛ patɩlɩ ɛzɩma pɛtɛyɩɣ liidiye yɔ nɛ pɩsa nɛ pɛtɛyɩɣ liidiye nɖɩ pɛtɛyɩɣ yɔ. Paa mbʋ yɔ, lɩmaɣza ana, a-taa lɛ, pakɩlɩɣ maɣzʋʋ se pɩcɛyaa se ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩpɩzɩ nɛ ɖɩkpaɣ ɖɩ-tɛ ñɩm nɛ ɖɩlabɩnɩ tʋmɩyɛ nɛ pɩsa nɛ ɖɩpɩzɩ ɖɩcɔnɩ ɖɩ-tɩ yɔɔ. Pɩtasɩ lɛ, alɩwaatʋ ndʋ tɩ-taa ɛyaa wɛɛ nɛ pɛwɛɛkɩɣ ñɩm mbʋ pɩwɛ kedeŋa yɔɔ yɔ, pɛwɛɛ nɛ pɛwɛɛkɩɣ ñɩm mbʋ pɩwɛ tɛtʋ yɔɔ yɔ, pa-tʋmɩyɛ labʋ wɛɛ nɛ pɩpaɣlɩɣ nɛ pa-tʋma wɛɛ nɛ pɩwɛɛkɩɣ ɖɔɖɔ. Kedeŋa yɔɔ liidiye koozaɣ kɩfaɖɛ nɖɩ,
ɖɩkɔnɩ wezuu caɣʋʋ 48% kpaɣpɩnaɣ 1963 nɛ puwolo pɩnaɣ 1966 taa.
====Kpɛlɩkʋʋ nɛ ɛsakuliye pɔ-tɔm====
Pɩnaɣ 1962 taa lɛ, paha waɖɛ se paa weyi ɛpɩzɩ nɛ ɛkpɛlɩkɩ sukuli taa, nɛ pɩnaɣ 1965 taa lɛ, paha waɖɛ se paa weyi ɛpɩzɩ nɛ ɛkpɛlɩkɩ sukuli sɔsɔʋ taa. Pɩnaɣ 1950 taa lɛ, sukulibiya nzɩ sɩwɛ sukuli taa yɔ, sɩtaatalɩ 150 000 ɛlɛ, pɩnaɣ 1960 hɛkʋ taa lɛ, sɩtalɩ 1 135 000.
Kwame Nkrumah ñaɣ pana ɖɔɖɔ se ɛpɩzɩ nɛ ɛkpazɩ Afrika kpeekpe taa ɛyaa ɖoŋ. Ɛ-taa kaalabɩ leleŋ nɛ Eerɔpʋ tɛtʋ taa takayasɩ kɩkalasɩ nɛ ɛsakuliye lona wena awɛ Eerɔpʋ tɛtʋ taa yɔ, nɛ ɛcɔŋna ɖɔɖɔ nɛ pañɔɔzɩ Kana ɛjaɖɛ taa kuduyuu sɔsɔʋ (National Museum of Ghana) ŋgʋ pacalɩ-kʋ ɖomaɣ fenaɣ kɩyakʋ kagbanzɩ ñɩŋgʋ wiye pɩnaɣ 1957 taa yɔ, kagbanzɩ ñɩŋgʋ wiye pɩnaɣ 1957 taa yɔ, nɛ Kana ɛjaɖɛ taa anjaʋwaa lɩzʋʋ ŋgbɛyɛ (Ghana Arts Council), nɛ Afrika tɔm taa ñɩnɩyaa takayɩsɩ kuduyuu (library) ŋgʋ pacalɩ-kʋ ɖomaɣ fenaɣ taa pɩnaɣ 1961 taa yɔ. Pɩtasɩ lɛ, ɛcɔŋna ɖɔɖɔ nɛ pama Kana filim waa ɛgbɛyɛ (Ghana Film Corporation) pɩnaɣ 1964 taa. Pɩnaɣ 1962 taa lɛ, ɛñɔɔzɩ ɖɔɖɔ ɛ-tɩ nɛ ɛlɩzɩ Afrika kpɛlɩ kpɛlɛkʋʋ sukuli.
====Hɔʋ taa politiki nɛ halaa waɖɛ yɔɔ politiki====
Ɛ-ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa lɛ, ɛ-tɛ politiki laɖʋ sɔsɔ Hannah Kudjoe, weyi ɛ-tɛ politiki ŋgbɛyɛ taa tʋ ɛnɛ, ɛsazɩ-ɩ se ɛkpa ɛ-tɩ nɛ politiki tʋmɩyɛ yɔ, ɛlaba ŋgbɛ nɖɩ ɖɩ-tʋmɩyɛ. Ɖajaa Hannah Kudjoe n̄ɛlɩzɩ ɖɔɖɔ Kana halaa ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ se Ghana Women's League yɔ. Ɛlakaɣ tʋmɩyɛ tɔɔnaɣ tɔɔʋ yɔɔ, piya kpɛlɩkʋʋ yɔɔ, piya kpɛlɩkʋʋ yɔɔ, pɩtasɩna wondu suu yɔɔ.Halɩ halaa ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ se Ligue des femmes yɔ, ɖiyeba nɛ paɖɩnɩ you ŋgʋ Fransɩ mba lakɩ Sahara Sahara taa yɔ. Ɛlɛ Hannae Kudjoe tɛma ɛ-tɩ kpaɣʋ nɛ ɛsɩɩ ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩ-taa ɛyaa fɛyɩ ɖoŋ yɔ nɛ ɛsɩɩ ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩ-taa ɛyaa fɛyɩ ɖoŋ yɔ. Pɩnaɣ 1960 taa lɛ, paa Hana Kudjoe nɛ Evelyn Amarteifio pataatisi yɔ, halaa ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩkpɛndɩna Gold Coast halaa ŋgbɛyɛ nɛ halaa ŋgbɛyɛ cikpeɖe lɛɛɖɛ nɛ ɖɩpɩsɩ Kana halaa ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩ-taa ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ se CPP yɔ. Pɩnaɣ 1959 nɛ 1960 paɣtʋ lɩzɩna se halaa ɩcaɣ pa-tɩ yɔɔ paɣtʋ takayaɣ taa. Halɩ nɛ sɔnɔ, halaa nabɛyɛ wɛɛ nɛ pakpazɩɣ-wɛ ɖoŋ nɛ papɩsɩɣ CPP kɔɔmiite sɔsɔʋ taa mba. Pañakɩ pana se papɩzɩ nɛ pasɩnɩ halaa nɛ pasʋʋ sukuli sɔsɔʋ taa nɛ papɩzɩ nɛ pala tʋma lɛɛna ɖɔɖɔ, pɩtasɩnɩ hayɩm labʋ nɛ tadɩyɛ labʋ.
====Politiki kewiyaɣ====
Kʋnʋŋ ŋgʋ pakɩlɣ nɛ pɔyɔɔdʋʋ-kʋ yɔ ŋgʋ lɛ se "Opposition" nɛ "Union" nɛ ŋgʋ ɖɔɖɔ lɛ Kofi Busia. Pɩnaɣ 1961 taa lɛ, komina kpaɣ lɩmaɣzɩyɛ se kɩkpazɩ liidiye nɖɩ pɛhɛyɩɣ ɛyaa yɔ nɛ 5%, se pɩsa nɛ pɛhɛyɩ liidiye nɖɩ palakaɣ nɛ pafalɩsɩɣ tɛtɛɛ wondu yɔ. Koobiya mba pɛwɛnɩ liidiye sakɩyɛ yɔ, pa-taa nabɛyɛ lakɩ mbʋ, ɛlɛ pa-taa nɔɔyʋ ɛɛpɔzʋʋ-wɛ se pɛhɛyɩ liidiye nɖɩ. nɔɔyʋ ɛɛpɔzʋʋ-wɛ se pɛhɛyɩ liidiye nɖɩ. Peeɖe komina ñʋndɩnaa kpaɣ lɩmaɣza se paɖɩɣ tʋmɩyɛ nɛ paɖɩɣ ɖɔɖɔ komina ñʋndɩnaa lalaa nɛ pɔtɔ salaka. Nkrumah yabɩ ɛ-tɩ nɛ ɛ-kʋñɔŋ nabʋlɛ taa agoza fenaɣ taa pɩnaɣ 1962 nɛ kɔlaɣ fenaɣ taa pɩnaɣ 1964 taa. Pitileɖi lɛ, pakpa paɣtʋ lɩzɩyaa mba pa-tɩŋa nɛ pakpa-wɛ, paɖɩzɩ tɔm susuu nɛ paɖɩzɩ tɔm hʋʋ tʋmɩyɛ nɛ paɖʋ-ɩ hɩɖɛ se ɛ-ɛjaɖɛ ñʋʋdʋ. Ɛ-ɛyaa mba paawɛ ɛ-ɛjaɖɛ taa yɔ, paya-ɩ se Osagyefo, ɛlɛ ɛ-wayɩ tɩŋɩyaa ya-ɩ se "Kɩhɛzɩyʋ". Ɛñakɩ pana ɖɔɖɔ se ɛɖɩzɩ lɩmaɣza wena ɛyaa wɛna se pɛwɛnɩ tʋkaɣ ɛyaa hɔɔlɩŋ ndɩ ndɩ taa yɔ.
Pɩnaɣ 1964 taa lɛ, CPP pɩsɩ ŋgbɛyɛ kʋɖʋmɖɩyɛ nɖɩ ɖɩ-taa CPP pɩsɩ ŋgbɛyɛ kʋɖʋmɖɩyɛ nɖɩ ɖɩ-taa ɛyaa mba pa-tɩŋa pɛwɛna yɔ, pa-tɩŋa paawɛɛ yɔ. Ɛmaɣzɩɣ se Afrika taa lɛ, ɛyaa mba paawɛ peeɖe nɛ pʋcɔ palɩɩ yomiye taa yɔ, paawɛɛ nɛ pacakɩ wezuu ŋgʋ payaɣ se "communalisme" yɔ, nɛ alɩwaatʋ ndʋ yomiye ɖɩnɛ ɖɩkaɣ sɩʋ tɩnaɣ yɔ, pɩkaɣ yebu nɛ Afrika taa ɛyaa tɩŋa ɩwɛɛ kɩmaŋ nɛ paa weyi ɛpɩzɩ nɛ ɛwɛɛnɩ ɛ-tɩ.
====Pɛpɛɖɩ-wɛ nɛ powoni-wɛ yomiye taa====
Ɖomaɣ fenaɣ kɩyakʋ 24 n̄ɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1966 taa, Nkrumah kaawɛ Siini ɛjaɖɛ taa lɛ, sɔɔjanaa kʋyɩ ɛ-yɔɔ nɛ pɔtɔ caca nɛ pɔyɔkɩ-ɩ. Peeɖe ewobi ɛ-taabalʋ Sékou Touré cɔlɔ, ɛlɛ ekizaa se ɛkaɣ kɛʋ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-ñʋʋdʋ. Ɛ-ɛjaɖɛ taa peeɖe ɛñɔɔzɩ ɛ-tɩ nɛ ɛlɩzɩ ɛ-takayasɩ nɛ takayasɩ nzɩ sɩyɔɔdʋʋ Afrika nɔɔ kʋɖʋmaɣ tɔm yɔ. Ɛsɩba lakɩŋ fenaɣ kɩyakʋ 27 pɩnaɣ 1972 kɛ Bucharest tɛtʋ taa ɖɔkɔtɔ nakʋyʋ taa, kʋdɔŋ ŋgʋ kɩwɛ ɛ-taa yɔ kɩ-yɔɔ.
====Piya nzɩ sɩkaɣ lʋlʋʋ yɔ====
Ɖajaa Jerry Rawlings lɩzɩ Kwame Nkrumah mausoleum kɛ pɩnaɣ 1992 taa nɛ ɛ-hɩɖɛ sɛɛ pɩkɔɔ pɩtalɩ Kana ɛjaɖɛ ñʋʋdʋ kajalaɣ tʋ Accra tɛtʋ taa. Sɔnɔ, mausoleum ŋgʋ, kɩ-tɔm kɩlɩnɩ cɛyʋʋ Kana ɛjaɖɛ tɛtʋ sɔsɔtʋ taa.
Ɖomaɣ fenaɣ taa pɩnaɣ 2010 taa lɛ, ɛjaɖɛ ñʋʋtʋ John Evans Atta Mills kpaɣ lɩmaɣzɩyɛ se ɛñɔɔzɩ ɛ-tɛ lɩm taa tɛtʋ cikpetʋ natʋyʋ nɛ pɩhaɣ Kana waɖɛ se kɩpɩsɩ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩlɩɣ nɛ ɖɩlakɩ tʋmɩyɛ nɛ ñɩɣlɩm num yɔ. Ɖɩcɔna nɛ ɖɩnaɣ kɔyɔ, ɖɩnaɣ se, mɛlɛ ŋgʋ payaɣ se Kwame Nkrumah yɔ, kɩwɛna tʋmɩyɛ nɖɩ.
mlxst3qzxx2gc4q3ds34c7t5nj47gx8
Kofi Abrefa Busia
0
3705
17745
17744
2023-11-10T09:36:36Z
Medaho
4316
17745
wikitext
text/x-wiki
'''Kofi Abrefa Busia''' kɛna [[Kana]] ɛjaɖɛ taa politiki laɖʋ sɔsɔ nɔɔyʋ. Ɛkɛ ɖɔɖɔ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-ñʋʋdʋ kpaɣ pɩnaɣ 1969 nɛ puwolo pɩsɩɩna pɩnaɣ 1972. Ɛɛkɛ ɛjaɖɛ ñʋʋ tʋ nɛ ɛjaɖɛ ñʋʋ tʋ ɖɔɖɔ lɛ, ɛsɩna nɛ paɖaɣnɩ ñɔɔzʋʋ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa sɔɔjanaa kewiyaɣ wayɩ. Palʋla-ɩ hasɩyaɖɛ fenaɣ kɩyakʋ 11 pɩnaɣ 1913 nɛ ɛsɩ agoza fenaɣ kɩyakɣ 28 pɩnaɣ 1978.
==Piya evelisi==
Palʋla-ɩ Wenchi kewiyaɣ taa, Brong Ahafo tɛtʋ taa. Payaɣ ɛjaɖɛ nɖɩ se Gold Coast nɛ payaa-ɖɩ sɔnɔ se Kana.
==Kpɛlɩkʋʋ==
Ɛ-tɛ sukuli kɩtɛzʋʋ ŋgʋ payaɣ-kʋ se Mfantsipim yɔ, ŋgʋ kɩwɛ Cape Coast ɛjaɖɛ taa. Ɛlaba sukuli Kumasi ɛjaɖɛ taa kpaɣ pɩnaɣ 1931 ŋtalɩ 1932. Pʋwayɩ lɛ, ɛpɩsɩ wɩlɩyʋ Achimota sukuli taa nɛ Wesley sukuli sɔsɔʋ taa. Ɛlaba ɛ-tɛ kajalaɣ tʋmɩyɛ kɛ kpaɣɖʋ alɩwaatʋ taa nɛ sɔnɔ tɔm taa kɛ Lɔndrɩ sukuli kɩtɛzʋʋ taa, pɩtɩŋna takayasɩ yɔɔ kɛ alɩwaatʋ ndʋ tɩ-taa. Pʋwayɩ lɛ, ewolo sukuli kɩtɛzʋʋ ŋgʋ payaɣ-kʋ se University College Oxford yɔ kɩ-taa. Ɛkɛ kajalaɣ tʋ weyi ɛkɛ Afrɩka tʋ sukuli kɩtɛzʋʋ taa yɔ. Ɛpɩsɩ Côte d'Or pɩnaɣ 1942 taa. Ɛtɛyɩ ɛ-tɩ nɛ BA (Hons) kɛ filozofii, politiki nɛ tɔsʋʋ tɔm taa (1941, MA 1946) nɛ ɛtɛyɩ ɛ-tɩ nɛ PhD kɛ anɩlɔzɩyɔm taa kɛ pɩnaɣ 1947 kɛ Nuffield sukuli kɩtɛzʋʋ taa, Oxford, nɛ ɛ-takayaɣ taa tɔm ndʋ payaɣ se "The position of the chief in the modern political system of Ashanti: a study of the influence of contemporary social changes on Ashanti political institutions".
==Ɛ-tʋmɩyɛ labʋ==
Ɛɛkɛ egeetiye yɔɔ cɔnɩyʋ kpaɣ pɩnaɣ 1942 nɛ puwolo pɩsɩɩna pɩnaɣ 1949 nɛ palɩzɩ-ɩ ɖɔɖɔ se ɛkɛ kajalaɣ Afrɩka kpɛlɩ kpɛlɛkʋʋ wɩlɩyʋ. Ɛkɛ kajalaɣ Afrɩka tʋ weyi ɛlaba sukuli kɩtɛzʋʋ ŋgʋ payaɣ-kʋ se University College of the Gold Coast yɔ kɩ-taa (lɛɛlɛɛyɔ payaɣ-kʋ se Kana sukuli kɩtɛzʋʋ). Pɩnaɣ 1951 taa lɛ, Ashanti ɛjaɖɛ lɩza-ɩ se ɛkɛ paɣtʋ lɩzɩyaa nɔɔ yɔɔ ɖɛyʋ. Pɩnaɣ 1952 taa ɛɛkɛ Kana ɛjaɖɛ taa politiki ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ se Ghana Congrès yɔ ɖɩ-ñʋʋdʋ. Pʋwayɩ lɛ, ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩkpɛndɩ ŋgbɛyɛ lɛɛɖɛ nɛ ɖɩpɩsɩ ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ se United Party yɔ.
E-wezuu wɛ kaɖɛ taa, mbʋ yebina nɛ ese ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa. Pʋkɔma pɩnaɣ 1959 lɛ, Busia pɩsɩ wɩlɩyʋ kɛ sosioloji nɛ Afrɩka sɔnzɩ tɔm taa Leyde sukuli kɩtɛzʋʋ taa, Hague tɛtʋ taa, Holandi ɛjaɖɛ taa. Kpaɣ pɩnaɣ 1962 ŋtalɩ 1969 lɛ, ɛkɛ St Antony sukuli kɩtɛzʋʋ taa ɛyʋ. Ɛpɩsɩ Kana ɛjaɖɛ taa lakɩŋ fenaɣ taa pɩnaɣ 1966 alɩwaatʋ ndʋ sɔɔjanaa kpaɣ Nkrumah kewiyaɣ yɔ nɛ ɛkɛ sɔɔjanaa ñʋʋ tʋ Joseph Ankrah tɛ Ɛjaɖɛ paɣtʋ yɔɔ kandɩyʋ. Palɩzɩ-ɩ se ɛkɛ NLC ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩcɔŋna ɛjaɖɛ yɔɔ tɔm yɔɔ yɔ ɖɩ-ñʋʋdʋ. Pɩnaɣ 1967-1968 taa lɛ, ɛkɛ Center for Civic Education ñʋʋ tʋ. Ɛtɩŋnɩ nʋmɔʋ ŋgʋ kɩ-yɔɔ nɛ ɛlɩzɩ ɛ-tɩ nɛ ɛwɩlɩ se ɛnʋ kɛnɩ ɛjaɖɛ ñʋʋdʋ kɩfalʋ. Ɛɛkɛ ɖɔɖɔ aŋgba wena a-taa paɖaɣnɩ ñɔɔzʋʋ paɣtʋ yɔ a-taa tʋ. Pʋwayɩ lɛ, ɛ nɛ ɛ-taabalaa mba paakɛ United Parti ŋgbɛyɛ taa mba paɖʋ nɔɔ nɛ palɩzɩ Parti du Progrès (PP). Pɩnaɣ 1969 taa lɛ, PP wabɩ paɣtʋ lɩzɩyaa mba palɩza-wɛ yɔ pa-taa ɛyaa 104 nɛ pa-taa lɛ ɛyaa 105. Pɩha-ɩ waɖɛ se ɛpɩsɩ ɛjaɖɛ ñʋʋdʋ. Busia ɖɔkɩ ɛ-tɩ nɛ ɛ-tɛ NLC ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩkaɖɩɣnɩ Nkruma yɔ nɛ ɛpaɣzɩ ɛ-tɩ yɔɔ wɛʋ kɛ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa. Pɩlaba mbʋ lɛ, pʋcɔ nɛ pʋcɔ palɩzɩ ɛyaa ɛzɩ miliyɔɔ waa hɛkʋ nɛ hɛkʋ mbʋ yɔ Kana ɛjaɖɛ taa nɛ pʋcɔ ɖɔɖɔ nɛ pʋcɔ pɩnaɣ 1971 lɛ, paɖʋ liidiye nɖɩ payaɣ-ɖɩ se cedi yɔ ɖɩ-ñɩɣtʋ talɩ 44%.
Alɩwaatʋ ndʋ ɛɛwɛ Aŋgletɛɛrɩ ɛjaɖɛ taa se ɛwaa ɛ-kʋdɔŋ yɔ, sɔɔjanaa mba pa-ñʋʋdʋ payaɣ se Ignatius Kutu Acheampong yɔ, pɔyɔkɩ ɛ-ɛjaɖɛ yɔɔ komina. Busia caɣ ɛ-tɩ yɔɔ ajɛɛ lɛɛna taa kɛ Aŋgletɛɛrɩ ɛjaɖɛ taa nɛ ɛpɩsɩ Oxford sukuli kɩtɛzʋʋ taa, peeɖe ɛsɩba agoza fenaɣ taa pɩnaɣ 1978 taa.
Ma nɛ J. B. Kɩɖaʋ nakʋyʋ.Danquah nɛ Simon Diedong Dombo, Busia hɩɖɛ wɛna nɔɔ kʋɖʋmaɣ nɛ Kana politiki nɩwaŋ yɔɔ. Patrɔɔyiki ŋgbɛyɛ kɩfaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa paawɛɛ yɔ, ɖɩ-tɛ Danquah-Busia-Dombo kɛ ɛjaɖɛ naanza ñɩnɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa.
kokcu2m9oul9gw2luyr897epuly1q3p
Guosa
0
3706
17750
17749
2023-11-17T14:56:19Z
Caro de Segeda
2717
17750
wikitext
text/x-wiki
'''Guosa''' kʊnʊŋ kɛ kʊnʊŋ ŋgʊ kɩ-taa pɔyɔɔdɩɣ kʊnʊmɩŋ ndɩ ndɩ yɔ nɛ Alex Igbineweka lɩzɩ-kʊ pɩnaɣ 1965. Palɩzɩ kʋnʋŋ ŋgʋ se kɩkɛ Naijeriya kʋnʋmɩŋ weyi pɔyɔɔdʋʋ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa yɔ ɩ-taa kʋnʋmɩŋ nɛ kɩkɛ kʋnʋmɩŋ weyi pɔyɔɔdʋʋ Afrika wɩsɩ ɖɩɖʋyɛ taa yɔ ɩ-taa kʋnʋmɩŋ.
Kɩwɛna wɛtʋ ndɩ ndɩ tʋnɛ:
* Pɩkɛ kʊnʊŋ ŋgʊ kɩ-taa pɔyɔɔdɩɣ tɔm nɛ pɔyɔɔdɩɣ-tʊ nɛ pɔyɔɔdɩɣ-tʊ nɛ pɔyɔɔdɩɣ-tʊ nɛ pɔyɔɔdɩɣ-tʊ nɛ pɔyɔɔdɩɣ-tʊ.
* Takayaɣ nakɛyɛ fɛyɩ.
* Pɩfɛyɩna tɩlɩtʋ natʋyʋ se ɛyʋ wɛna wɛtʋ ndʋ yaa ɛfɛyɩna wɛtʋ ndʋ.
* Pɔyɔɔdʋʋ kʋnʋmɩŋ sakɩyɛ taa tɔm lɛ, pamaɣ-tʋ nɛ tɔm pee cikpena wena awɛ tɔm pee wena a-taa pañɩɣ niye yɔ.
* Tɔm piye nɖɩ ɖɩ-wayɩ lɛ tɔm piye nɖɩ ɖɩ-hɩɖɛ.
* Guosa kɛ tɔmpiye nɖɩ ɖɩ-taa pɔyɔɔdɩɣ tɔm yɔ.
[[Catégorie:Kʋnʋmɩŋ]]
j9z99sf5og002vvujikksjlln4qmdd5
Nii Amaa Ollennu
0
3707
17798
17797
2023-11-18T10:01:33Z
Medaho
4316
17798
wikitext
text/x-wiki
'''Nii Amaa Ollennu''' kɛna [[Kana]] ɛjaɖɛ taa politiki laɖʋ. Ɛɛkɛ Kana ɛjaɖɛ taa paɣtʋ lɩzɩyaa ŋgbɛyɛ ñʋʋ tʋ kpaɣ lakɩŋ fenaɣ taa pɩnaɣ 1969 nɛ puwolo pɩsɩɩna kɔlaɣ fenaɣ taa pɩnaɣ 1972 nɛ ɛnʋ ɖɔɖɔ kɛŋna Kana ɛjaɖɛ ñʋʋ tʋ alɩwaatʋ taa kɛ agoza fenaɣ taa pɩnaɣ 1970 kɛ ɛ-ɛjaɖɛ ñʋʋ tʋ kpelaɣ taa. Palʋla-ɩ mɩsɩkʋm fenaɣ kɩyakʋ 21 pɩnaɣ 1906 kɛ Accra, Côte-de-l'Or tɛtʋ taa nɛ ɛsɩ lakɩŋ fenaɣ kɩyakʋ 22 pɩnaɣ 1986.
==Paɣtʋ lɩzɩyʋ==
Nii Amaa Ollennu kaakɛna tɔm hʋyʋ kɛ Cote d'Or tɛtʋ taa kpaɣ pɩnaɣ 1940 alɩwaatʋ taa. Ɛpɩsɩ tɔm hʋyʋ nɛ ɛma takayɩsɩ ndɩ ndɩ tɔm hʋʋ hɔɔlɩŋ taa. Ɛ-tʋmɩyɛ sɔsɔyɛ lɛ tɛtʋ yɔɔ paɣtʋ. Ɛkɛ ɖɔɖɔ ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ se Alliance mondiale des Églises réformées yɔ ɖɩ-taa tʋ.
==Ɛ-ɛjaɖɛ politiki tɔm==
Nii Amaa Ollennu kɛŋna ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-tɛ politiki ŋgbɛyɛ cikpeɖe nɖɩ ɖɩ-taa palakaɣ politiki tʋmɩyɛ alɩwaatʋ ndʋ Côte-de-l'Or hiɣ tɩ-tɩ yɔɔ wɛʋ yɔ ɖɩ-ñʋʋdʋ. Ɖooo lɛ, Kana ɛjaɖɛ taa ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ-ɖɩ se United Gold Coast Convention (UGCC) yɔ, ɖɩpɩsɩ samaɣ ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ-ɖɩ se Convention du Peuple (CPP) yɔ, pɩlɩna Kwame Nkrumah yɔɔ. Peeɖe you paɣzɩ Ollennu nɛ Joseph Boakye Danquah, weyi ɛɛkɛ UGCC ŋgbɛyɛ ñʋʋ tʋ yɔ pɛ-hɛkʋ taa. Ollennu yebi politiki nɛ ɛpaɣzɩ tʋmɩyɛ nɖɩ payaɣ-ɖɩ se tɔm hʋyaa tʋmɩyɛ yɔ.
Ollennu yebi politiki nɛ ɛpaɣzɩ tʋmɩyɛ nɖɩ payaɣ-ɖɩ se tɔm hʋyaa tʋmɩyɛ yɔ.
==Ɛjaɖɛ ñʋʋdʋ==
Agoza fenaɣ kɩyakʋ 7 pɩnaɣ 1970 taa lɛ, Ollennu kpaɣ General Akwasi Afrifa ɛzɩ ɛnʋ kɛna ñʋʋ tʋ ñʋʋ tʋ kpɛlɛkʋʋ tʋmɩyɛ taa. Ɛ-tɛ alɩwaatʋ ndʋ tɩ-taa lɛ, sɔɔjanaa kewiyaɣ ŋga kaawɛ peeɖe kpaɣna aloma fenaɣ 24 pɩnaɣ 1966 yɔ, katɛma.
==Ɛ-hɔʋ==
Ɛ-pɛlɛ Amerley Ollennu Awua-Asamoa, palʋla-ɩ pɩnaɣ 1956 nɛ palʋla-ɩ se ɛkɛ ɛ-tɛ wiyaʋ sɔsɔ kɛ Danemarkɩ ɛjaɖɛ taa nɛ ɛkɛ ɖɔɖɔ ɛ-tɛ wiyaʋ sɔsɔ Suwiisi, Fɛɛlandɩ nɛ Isilandɩ ɛjaɖɛ taa pɩnaɣ 2017. Ɛwɛna piya lɛɛsɩ ɖɔɖɔ nɛ nesi ɖɔkʋʋ ndɩ ndɩ taa.
2cwnlz99crsa3kwvud8q69bzi8l9o8m
Modèle:Legend
10
3716
18011
2024-02-01T01:23:45Z
Kwamikagami
1467
Page créée avec « <includeonly><!-- --><templatestyles src="Legend/styles.css" /><!-- --><div class="legend"><!-- --><span class="legend-color mw-no-invert" style="<!-- -->{{#if:{{{border|}}}|border: {{{border}}};|{{#if:{{{outline|}}}|border: 1px solid {{{outline}}};}}}}<!-- -->{{#if:{{{1|}}}|{{greater color contrast ratio|{{{1}}}|white|black|css=y}}}}<!-- -->{{#if:{{{textcolor|}}}|color:{{{textcolor}}};}}<!-- -->{{#if:{{{size|}}}|font-size:{{{size}}};}}"><!-- -->{{#if:{{{t... »
18011
wikitext
text/x-wiki
<includeonly><!--
--><templatestyles src="Legend/styles.css" /><!--
--><div class="legend"><!--
--><span class="legend-color mw-no-invert" style="<!--
-->{{#if:{{{border|}}}|border: {{{border}}};|{{#if:{{{outline|}}}|border: 1px solid {{{outline}}};}}}}<!--
-->{{#if:{{{1|}}}|{{greater color contrast ratio|{{{1}}}|white|black|css=y}}}}<!--
-->{{#if:{{{textcolor|}}}|color:{{{textcolor}}};}}<!--
-->{{#if:{{{size|}}}|font-size:{{{size}}};}}"><!--
-->{{#if:{{{text|}}}{{{alt|}}}
| <span class="legend-text" style="{{#if:{{{alt|}}}|color:{{{1|}}};}}font-family: monospace, monospace;">{{If empty|{{{alt|}}}|{{{text|}}}| }}</span>| }}<!--
--></span><!--
--> {{{2|}}}<!--
--></div><!--
--></includeonly><noinclude>
{{Documentation}}
</noinclude>
lxtllx45ebzgt99qbtpgu7mnh2l72si
Modèle:Legend/styles.css
10
3717
18012
2024-02-01T01:24:38Z
Kwamikagami
1467
Page créée avec « /* {{pp-template}} */ .legend { page-break-inside: avoid; break-inside: avoid-column; } .legend-color { display: inline-block; min-width: 1.25em; height: 1.25em; line-height: 1.25; margin: 1px 0; text-align: center; border: 1px solid black; background-color: transparent; color: black; } .legend-text {/*empty for now, but part of the design!*/} »
18012
sanitized-css
text/css
/* {{pp-template}} */
.legend {
page-break-inside: avoid;
break-inside: avoid-column;
}
.legend-color {
display: inline-block;
min-width: 1.25em;
height: 1.25em;
line-height: 1.25;
margin: 1px 0;
text-align: center;
border: 1px solid black;
background-color: transparent;
color: black;
}
.legend-text {/*empty for now, but part of the design!*/}
snsolhs3l12896xqc89e8b5hu9itnmf
Zouréhatou Kassah-Traoré
0
3719
18070
18069
2024-05-21T13:47:02Z
Medaho
4316
18070
wikitext
text/x-wiki
'''Zourehatou Kassah-Traoré''', palʋla-ɩ se Tcha-Kondo kɛ [[Togo]] ɛjaɖɛ taa politiki tʋ.
==Ɛ-sɩm yɔɔ tɔm==
===Ɛ-tʋmɩyɛ labʋ taa===
Ɖajaa Zourehatou Kassah-Traoré kɛŋna pɩnzɩ cabɩ Nɔɔɖɛyaa Ɛgbɛyɛ nɖɩ payaɣ se Direction Nationale du Contrôle des Marchés Publiques (DNCMP) yɔ ɖɩ-ñʋʋdʋ.
Ɖajaa Zourehatou Kassah-Traoré kɛ Togo ɛjaɖɛ taa ɛjaɖɛ ñʋʋtʋ kɛ pɩnaɣ 2018 taa. Palɩzɩ-ɩ komina tʋmɩyɛ taa kɛ agoza fenaɣ kɩyakʋ 5 wiye pɩnaɣ 2019 kɛ minisi weyi ɛcɔŋna tʋma sɔsɔna yɔɔ yɔ. Ɖooo pɩnaɣ 2019 aloma fenaɣ taa lɛ, palɩza-ɩ nɛ pɛlɛɣzɩ-ɩ nɛ Adjaratou Abdoulaye.
==Takayɩhatʋ ndʋ tɩwɛ pɩ-tɛɛ yɔ==
<references/>
aerfdgncrd4uy8warqdp1yz5btiydpa
Aaron Mike Oquaye
0
3720
18079
18078
2024-05-21T15:02:51Z
Vivitore
4478
/* Ɛ-tɛ sukuli taa tɔm */
18079
wikitext
text/x-wiki
'''Aaron Mike Oquaye''' (palʋla-ɩ aloma fenaɣ kɩyakʋ 4 pɩnaɣ 1944) kɛ Ghanɩ ɛjaɖɛ taa tɔm hʋyʋ nɛ politiki laɖʋ weyi ɛkɛ Ghanɩ ɛjaɖɛ taa paɣtʋ lɩzɩyaa ŋgbɛyɛ taa ñʋʋ tʋ loɖo tʋ kpaɣ pɩnaɣ 2017 ŋtalɩ 2021. Ɛkɛ kpɛlɩ kpɛlɛkɩyʋ, diplomatɩ nɛ Baptiste Ɛsɔ sɛtʋ tʋ, ɛɛwɛna minisi waa tʋmɩyɛ nɛ ɛtɛ ɛkɛ ɖɔɖɔ Ghana komina tʋ sɔsɔ kɛ Ɛndɩ ɛjaɖɛ taa (2002-2004) Kufuor kewiyaɣ taa.
==Ɛ-pɩjatʋ paɣlaka==
Palʋla Michael Aaron Oquaye kɛ ɖomaɣ fenaɣ kɩyakʋ naanza wiye pɩnaɣ 1944 kɛ Osu, Akra, Gana ɛjaɖɛ taa. G. N Oquaye kɛ Osu ɛjaɖɛ taa nɛ Felicia Awusika Abla Oquaye kɛ Odumase-Krobo ɛjaɖɛ taa. Ɛ-pɩcatʋ taa ɛkɔɔ ɛsʋ sukuli kɩtɛzʋʋ ŋgʋ payaɣ-kʋ se Asamankese yɔ kɩ-taa, peeɖe ɛlaba ɛ-sukuli kajalaɣ ñɩŋʋ nɛ Presbyterian Middle School nɛ pɩtɛ lɛ ewolo Presbyterian Boys' Secondary (PRESEC) sukuli kɩtɛzʋʋ ŋgʋ payaɣ-kʋ se Odumase-Krobo yɔ kɩ-taa.
Oquaye caa payaɣ se E. G. N Oquaye, ɛɛkɛ United Gold Coast Convention (UGCC) ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩ-taa ɛlaba ɛ-tʋmɩyɛ Asamankese yɔ, ɖɩ-ñʋʋ tʋ. Ɛɛkɛ ɖɔɖɔ UGCC, Gold Coast Party (GCP), National Liberation Movement (NLM) nɛ United Party (UP) mba paawɛ Asamankese yɔ, pa-ñɩm yɔɔ cɔnɩyʋ nɛ liidiye laɖʋ sɔsɔ. Alɩwaatʋ ndʋ Oquaye kaakɛ pɩɣa evelaɣ yɔ, ɛ-hɔʋ taa mba mʋ politiki laɖaa nɛ ɛyaa sɔsaa ɛzɩ Dr. J. B. Pɩnaɣ taa Ɖajaa Danquah nɛ Ɖajaa Prof. Kofi Abrefa Busia wɛ pɛ-tɛ. Ɖajaa Okyenhene Nana Ofori Atta II, alɩwaatʋ ndʋ ɛɛwɛ Accra ɛjaɖɛ taa yɔ, ɛɛkɛ ɖɔɖɔ ɛ-hɔʋ taa tʋ weyi ɛ-tɛ kaawɛ Asamankese yɔ.
==Ɛ-tɛ sukuli nɛ ɛ-tʋma==
Oquaye kalɩ Presbyterian Boys' Senior Secondary School, ɖenɖe ɛlaba ɛ-GCE "O"-Level Certificate, nɛ pʋwayɩ lɛ, ewolo Apam Secondary School nɛ ɛmʋ "A" Level Certificates. Ewobi sukuli kɩtɛzʋʋ ŋgʋ payaɣ-kʋ se University of Ghana yɔ kɩ-taa nɛ pʋwayɩ lɛ ewolo sukuli kɩtɛzʋʋ ŋgʋ payaɣ-kʋ se University of London yɔ kɩ-taa Lincoln's Inn, Lɔndrɩ. Ɛwɛna B.A. (Cɔnɩ aɖakaɣ ŋga kɛwɛ takayaɣ kanɛ ka-taa yɔ.) Politiki tɩlɩtʋ, L.L.B. (Hons.), B.L. nɛ PhD. Ɛkɛ tɔm hʋyʋ nɛ tɔm hʋʋ tʋmɩyɛ tʋ ɖɔɖɔ, ɛkɛ ɖɔɖɔ ɛ-maɣmaɣ ɛ-tɛ tɔm hʋyaa tɛ tʋmɩyɛ laɖʋ nɛ ɛ-tɛ tʋmɩyɛ laɖʋ. Ɛkɛ aŋgba taa tɔm hʋyʋ kɛ Aŋgletɛɛrɩ ɛjaɖɛ taa nɛ Wales ɛjaɖɛ taa, ɛkɛ ɖɔɖɔ aŋgba taa tɔm hʋyʋ kɛ Gana ɛjaɖɛ taa.
==Ɛ-tɛ sukuli taa tɔm==
Oquaye kɛŋna politiki tɔm kpɛlɛkʋʋ wɩlɩyʋ kɛ Ghana sukuli kɩtɛzʋʋ taa (Legon), nɛ ɛɛkɛ ɖɔɖɔ politiki tɔm kpɛlɛkʋʋ tɛ sukuli ñʋʋdʋ nɛ sukuli kɩtɛzʋʋ taa tɔm kpɛlɛkʋʋ ŋgbɛyɛ taa ɛyʋ, ŋgʋ kɩkɛna sukuli kɩtɛzʋʋ taa tɔm kpɛlɛkʋʋ ŋgbɛyɛ taa ɛyʋ sɔsɔ. Ɛlaba ɛ-tɛ doctorat sukuli ŋgʋ payaɣ se School of Oriental and African Studies yɔ kɛ Lɔndrɩ tɛtʋ taa. Ɛlaba ɖɔɖɔ Rockefeller Senior Scholar Award pɩnaɣ 1993 nɛ Fulbright Senior Scholar Award pɩnaɣ 1997. Ɛkɛ wɩlɩyʋ sɔsɔ nɔɔyʋ George Mason sukuli sɔsɔʋ ŋgʋ kɩwɛ Virginie ɛjaɖɛ taa yɔ kɩ-taa. Kpaɣ pɩnaɣ 1997 nɛ puwolo pɩnaɣ 1999 lɛ, ɛkɛ Afrika ajɛya tɛ politiki tɔm kpɛlɛkʋʋ ŋgbɛyɛ (AAPS) ñʋʋ tʋ.
==Takayɩhatʋ ndʋ tɩwɛ pɩ-tɛɛ yɔ==
<references/>
mlcwlx3a40aem857z7lyljfn6v6wga7
Antoine Idrissou Meatchi
0
3721
18097
18096
2024-05-31T09:04:54Z
Medaho
4316
/* =Palɩnɩ yomiye taa nɛ papɩsɩ */
18097
wikitext
text/x-wiki
'''Antoine Idrissou Meatchi''', palʋla-ɩ hasɩyaɖɛ fenaɣ kɩyakʋ 15 pɩnaɣ 1915 nɛ ɛsɩ ɖomaɣ fenaɣ kɩyakʋ 26 pɩnaɣ 1984 kɛ Togo ɛjaɖɛ taa politiki laɖʋ. Ɛɛkɛ Togo ɛjaɖɛ ñʋʋtʋ kɩfalʋ Nicolas Grunitzky alɩwaatʋ taa pɩnaɣ 1963 alɩwaatʋ ndʋ paɖʋ Sylvanus Olympio kewiyaɣ yɔ. Pɩtasɩ lɛ, ɛɛkɛ liidiye minisitra kpaɣ pɩnaɣ 1963 nɛ puwolo pɩsɩɩnɩ pɩnaɣ 1966. Pʋkɔma pɩnaɣ 1967 lɛ, Étienne Eyadéma kpaɣ kewiyaɣ nɛ ɛɖʋ-kʋ.
==Ɛ-ɛsɩndaa tɔm nɛ sukuli labʋ==
Palʋla Meatchi hasɩyaɖɛ fenaɣ kɩyakʋ 13 pɩnaɣ 1925 kɛ Sakode tɛtʋ taa nɛ ɛ-hɔʋ taa mba kɛ kewiyaɣ taa mba. Ɛlaba ɛ-tɛ kajalaɣ sukuli Togo ɛjaɖɛ taa nɛ pɩnaɣ 1942 lɛ, ɛcalɩ wobu Malii nɛ pʋwayɩ lɛ ewolo Fransɩ ɛjaɖɛ taa se ɛkpɛlɛkɩ ɛ-tɩ nɛ ɛkpɛlɩkɩ tɛtʋ ndʋ tɩ-taa tɛtʋ ndʋ tɩ-taa ɛyaa kɩla ɖɔʋ yɔ tɩ-tɔm.
==Ɛ-tʋmɩyɛ nɛ politiki==
Ɛpɩsɩ Togo pɩnaɣ 1953 taa lɛ, Meatchi kɛŋna Togo tɛtʋ taa tɛtʋ ñʋʋ tʋ nɔyʋ nɛ ɛcɔŋna ɖɔɖɔ Kluoto tɛtʋ taa tɛtʋ ñʋʋ tʋmɩyɛ yɔɔ nɛ ɛcɔŋna ɖɔɖɔ Tove tɛtʋ taa tɛtʋ taa sukuli yɔɔ. Ɛwɛʋ lɛ, Meatchi paɣzɩ sʋlʋm politiki tɔm taa nɛ ɛcalɩ tʋmɩyɛ nɖɩ pɩnaɣ 1956 Grunitzky alɩwaatʋ taa. Ɛkɛ Togo ɛjaɖɛ ñʋʋdʋ kajalaɣ tʋ. Palɩzɩ Meatchi se ɛkɛ hayɩm yɔɔ cɔnɩyʋ nɛ pɩnaɣ kʋɖʋmaɣ wayɩ lɛ, paha-ɩ liidiye koozaɣ. Paa pɩnaɣ 1956 taa paɣtʋ ndʋ tɩ-yɔɔ Olympio tɛ Togo nɔɔ kʋɖʋmaɣ ŋgbɛyɛ (Comité de l'unité togolaise, CUT) kaapɔzɩ se paɖaɣnɩ ñɔɔzʋʋ paɣtʋ ndʋ pɩnaɣ 1958 taa ONU ŋgbɛyɛ taa yɔ, Meatchi wabɩ se ɛkɛ Pagouda ɛjaɖɛ taa tʋ, ɛlɛ Grunitzky ñakaɣ ɛ-tɛ politiki tɔm taa Sylvanus Olympio.
===Kʋñɔmɩŋ waʋ ŋgbɛyɛ ñʋʋdʋ===
Ɖajaa Grunitzky lɩɩ politiki taa nɛ ɛɖɛɛ Cote d'Ivoire pɩnaɣ 1961 taa lɛ, Meatchi pɩsɩ Union des Chefs et Peuples du Nord (UCPN) ñʋʋ tʋ nɛ ɛkɛ ɖɔɖɔ you ŋgbɛyɛ ñʋʋ tʋ. Togo ɛjaɖɛ mʋ ɖɩ-tɩ yɔɔ wɛʋ lɛ, paɖʋ ñʋʋtʋ tʋmɩyɛ naɖɩyɛ se ɛñɩɣ niye tɔm hʋyaa yɔɔ nɛ pɩkʋyɩna Meatchi kʋɖʋmʋʋ paɣtʋ takayaɣ taa pɩnaɣ 1961 taa. Pɩnaɣ kʋɖʋmaɣ ŋga ka-taa ɖɔɖɔ lɛ, Meatchi yɔɔdɩ ɛ-tɩ yɔɔ nɛ ɛkaɖɩna paɣtʋ kɩfatʋ kɩfatʋ ndʋ tɩhaɣ ɛjaɖɛ ñʋʋtʋ ɖoŋ nɛ ɖoŋ sɔsɔŋ weyi ɛ-tɛ ñʋʋtʋ wɛna yɔ. Piyeba nɛ pakpa-ɩ nɛ pɔtɔ se ɛñɩnaɣ se ɛkʋ komina. Palɩzɩ-ɩ salaka taa lɛ, ewolo Kana tɛtʋ sɔsɔtʋ taa. Ewobi peeɖe nɛ pɩkɔɔ pɩtalɩ pɩnaɣ 1963 taa lɛ, paɖɩzɩ komina. Pɩlaʋ ŋgʋ, kiyeba nɛ ɛɖaɣnɩ pɩsʋʋ ɖoŋ tʋ. Alɩwaatʋ natʋyʋ taa lɛ, ɛɛkɛ ɛgbɛyɛ nɖɩ ɖɩcɔŋnɩ Afrika tɔm yɔɔ Kana ɛjaɖɛ taa yɔ ɖɩ-ñʋʋdʋ.
===Palɩnɩ yomiye taa nɛ papɩsɩ===
Pɩnaɣ 1962 kɛ ɛ-pɩsʋʋ ɛ-ɛjaɖɛ taa yɔ, Togo ɛjaɖɛ pɩsɩ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa politiki ŋgbɛyɛ kʋɖʋmɖɩyɛ wɛɛ yɔ nɛ paɖɩzɩ pa-tɩŋa nɛ pɩtasɩnɩ CUT ŋgbɛyɛ. Pɩkɔma pɩtalɩ pɩnaɣ 1963 lɛ, sɔɔjanaa kpaɣ kewiyaɣ nɛ paɖɩzɩ-kɛ nɛ pakʋ Olympio. Ɛlɩna ɛ-ɛjaɖɛ taa lɛ, pakpa-ɩ se ɛkɛ minisi weyi ɛcɔŋna liidiye koozaɣ, samaɣ tʋma nɛ positi nɛ tʋmɩyɛ ndɩ ndɩ yɔɔ Grunitzky komina taa yɔ. Pɩnaɣ 1963 taa palɩza-ɩ lɛ, ɛpɩsɩ ɛjaɖɛ ñʋʋtʋ ñʋʋ tʋ nɛ ɛcɔŋna liidiye koozaɣ nɛ tɔsʋʋ tʋmɩyɛ ñʋʋ tʋmɩyɛ yɔɔ. Paɣtʋ kɩfatʋ ndʋ tɩɖɔma pɩnzɩ naanza nɛ tɩkɔnɩ asɛyʋʋ. Togo ɛjaɖɛ ñʋʋtʋ kɩfalʋ tʋmɩyɛ tɛm lɛ, pakpa Meatchi se ɛkɛ minisi waa ñʋʋtʋ nɛ ɛcɔŋna tʋma sɔsɔna yɔɔ. Komina kɩfalʋʋ ŋgʋ kɩtaawɛɛ alɩwaatʋ sakɩyɛ. Kpɩtaŋ cabɩ wayɩ kɛ kɔlaɣ fenaɣ taa pɩnaɣ 1967 taa lɛ, sɔɔja sɔsɔ Etienne Eyadéma kpaɣ kewiyaɣ nɛ ɛpɛɖɩ Grunitzky nɛ Meatchi tɩtasɩ wɛʋ ɛ-tʋmɩyɛ taa.
==Ɛ-tɛtʋ taa caɣʋ nɛ ɛ-sɩm wayɩ==
Meatchi kaalesi ɛ-tʋmɩyɛ nɖɩ ɛlakaɣ yɔ, mbʋ yebina nɛ ɛlɩɩ politiki tʋma taa. Pʋwayɩ lɛ, ɛɖaɣnɩ-ɩ lɩzʋʋ se ɛkɛ tɛtʋ taa tʋma yɔɔ cɔnɩyʋ, tʋmɩyɛ nɖɩ ɛlaba pɩnzɩ sakɩyɛ. Ɛsɩba pɩnaɣ 1984 taa.
==Takayɩhatʋ ndʋ tɩwɛ pɩ-tɛɛ yɔ==
<references/>
7og3lmrm7vuak90gnoufu9ula4n724k
Yaovi Adodo
0
3722
18107
18106
2024-05-31T09:44:56Z
Medaho
4316
18107
wikitext
text/x-wiki
Palʋla '''Yaovi Prosper Adodo''' kɛ salaŋ fenaɣ kɩyakʋ 12 pɩnaɣ 1942. Ɛkɛ [[Togo]] ɛjaɖɛ taa tʋ nɛ ɛɛkɛ peeɖe tɔm hʋyʋ nɛ politiki laɖʋ.
Kpaɣna pɩnaɣ 1987 ŋtalɩ pɩnaɣ 1991 lɛ, Adodo kɛ Togo ɛjaɖɛ taa minisi weyi ɛcɔŋna ajɛya lɛɛna taa tɔm yɔɔ yɔ, ɛnʋ kɛŋna Togo ɛjaɖɛ ñʋʋdʋ [[Gnassingbé Eyadéma]]. Ɛɛkɛ ɖɔɖɔ liidiye minisiri kpaɣ pɩnaɣ 1988 nɛ puwolo pɩsɩɩna pɩnaɣ 1990.
Pʋcɔ nɛ ɛɖɛɛ lɛ, Adodo kaakɛ minisi nɛ ɛcɔŋna tʋma labʋ yɔɔ. Ɛ-tʋmɩyɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa lɛ, ɛlaba tʋmɩyɛ sɔsɔyɛ naɖɩyɛ nɛ payaɣ-ɖɩ se ACP-CEE Paɣtʋ takayaɣ naatozo ñɩŋga kɛ Lome tɛtʋ taa kɛ lakɩŋ fenaɣ kɩyakʋ 8 pɩnaɣ 1984.
Pɩnaɣ 1995 alɩwaatʋ taa lɛ, pakpaɣ Adodo se ɛkɛ Afrika wɩsɩ ɖɩɖʋyɛ taa ajɛya kɩkpɛndɩɣ ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ se Union économique et monétaire de l'Afrique de l'Ouest (UEMOA) yɔ ɖɩ-tɛ komina taa ɛyʋ.
tvqu171vq7hnn36jj5jz37vifkrsv42
Christophe Soglo
0
3723
18114
18113
2024-06-03T14:46:12Z
Mauteld
4845
/* Sɔɔjanaa tʋmɩyɛ Fransɩɩ sɔɔjanaa taa */
18114
wikitext
text/x-wiki
'''Christophe Soglo''', palʋla-ɩ hasɩyaɖɛ fenaɣ kɩyakʋ 28 pɩnaɣ 1909 Abomey nɛ ɛsɩ kamɩŋ fenaɣ kɩyakʋ 7 pɩnaɣ 1983 Cotonou, ɛkɛ Benɛɛ sɔɔja nɛ ɛjaɖɛ ñʋʋ tʋ.
==Ɛ-sɩm wayɩ tɔm==
===Palʋlɩ-ɩ===
Palʋla Christophe Soglo hasɩyaɖɛ fenaɣ kɩyakʋ 28 pɩnaɣ 1909 kɛ Abomey tɛtʋ taa, Dahomey tɛtʋ taa. Ɛlɩna Fon tɛtʋ taa tɛtʋ sɔsɔtʋ ndʋ payaɣ se Fon yɔ tɩ-taa.
===Sɔɔjanaa tʋmɩyɛ Fransɩɩ sɔɔjanaa taa===
Soglo kaakɛ Fransɩ sɔɔja sɔsɔ kɛ Caama you naalɛ ŋgʋ alɩwaatʋ taa nɛ ɛlaba ɖɔɖɔ ɛ-tʋmɩyɛ Indochine nɛ Algerie you taa.
se1e5p23yo29tswxqyjsr2at8mpz0xv
Ayawovi Demba Tignokpa
0
3724
18123
18122
2024-06-03T17:35:03Z
Vivitore
4478
/* Ɛ-sɩm wayɩ tɔm */
18123
wikitext
text/x-wiki
'''Ayawovi Demba Tignokpa''' kɛ Togo ɛjaɖɛ taa politiki laɖʋ. Ɛɛkɛ Liidiye minisi 2002 ŋtalɩ 2003 nɛ Ɛjaɖɛ tɛtʋ ñʋʋdʋ kpaɣɖʋ 2019 ŋtalɩ Octobre 2020.
==Ɛ-sɩm wayɩ tɔm==
Ayawovi Demba Tignokpa kaakɛna tɔsʋʋ, liidiye nɛ tʋmɩyɛ tʋmɩyɛ ñʋʋ tʋ kpaɣ pɩnaɣ 2002 ŋtalɩ 2003. Ɛkɛ Togo ɛjaɖɛ taa halʋ kajalaɣ tʋ weyi ɛkɛ liidiye koozaɣ tʋ yɔ.
Ɖajaa Demba Tignokpa kɛŋna ñʋʋ tʋ nɛ Union pour la République ñʋʋ tʋ naalɛ mba palɩza-wɛ Bassar egeetiye taa pɩnaɣ 2013 taa.
Pɩnaɣ 2015 taa Tignokpa kaakɛna Afrɩka paɣtʋ lɩzɩyaa ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ se African Parliamentarians' Network on Development Evaluation (APNODE) yɔ ɖɩ-tɛ ɛyʋ.
Pɩnaɣ 2017 taa Tignokpa kaakɛ Togo ɛjaɖɛ taa samaɣ taa akɔnta lɩmaɣzɩyɛ ŋgbɛyɛ (Togo PAC) ñʋʋdʋ nɛ ɖɔɖɔ Afrika wɩsɩ ɖɩɖʋyɛ taa samaɣ taa akɔnta lɩmaɣzɩyɛ ŋgbɛyɛ (WAAPAC) ñʋʋdʋ.
Ɖajaa Demba Tignokpa kɛŋna Komi Sélom Klassou kewiyaɣ taa ñʋʋdʋ nɛ palɩzɩ-ɩ se ɛkɛ ñʋʋdʋ kɛ kpaɣɖʋ 25 pɩnaɣ 2019 taa. Ɛɖɛzɩ Kossi Assimaidou lone taa nɛ ɛkɛ minisi weyi ɛcɔŋna ñɩɣyɩŋ nɛ ɛsɩndaa wobu yɔɔ yɔ. Pɩnaɣ 2019 taa palɩzɩ-ɩ se ɛkɛ Togo ɛjaɖɛ taa tʋmɩyɛ yɔɔ cɔnɩyʋ kɛ pɩnzɩ naatozo taa nɛ ɛcɔŋna liidiye nɖɩ Global Fund haɣ se ɛlʋbɩnɩ HIV/AIDS, kʋdɔŋ ŋgʋ kɩɖɛɣ ɛyaa sakɩyɛ nɛ kɩ-tɛ kʋdɔŋ yɔ Togo ɛjaɖɛ taa. Ɛ-tɛ minisi waa tʋmɩyɛ kaaleba kɔlaɣ fenaɣ taa pɩnaɣ 2020 kɛ Victoire Tomégah-Dogbe kewiyaɣ taa, alɩwaatʋ ndʋ tɩ-taa minisi waa tʋmɩyɛ kaakɛ maɣzɩm nɛ tʋmɩyɛ labʋ tʋmɩyɛ kpɛlɛkʋʋ tʋmɩyɛ kpɛlɛkʋʋ tʋmɩyɛ.
7rthcgs6o0jr4ccjyaezvgpq8orfhcn
Anat
0
3725
18124
2024-06-07T15:21:56Z
102.64.156.153
kele kele sɩmtʋ kɛna sɩmtʋ ndʋ panaɣ-tʋ keɣlee yɔ.
18124
wikitext
text/x-wiki
'''Kajalaɣ tɔm'''
Ɖɩtɛyɩ pʋyʋ waa wɛtʋ ndɩ ndɩ taa: ''kikikim pʋyʋ waa, kikpemim pʋyʋ waa, hohou pʋyʋ waa''. Ɖɩsɩm camɩyɛ se pʋyʋ waa mba, pɛtɛ ɖɔmɩŋ fɛyɩ ɖeyiɖeyi mbʋ ɖɔɖɔ pɛtɛ paɣlɩka. Pʋ-yɔɔ pʋwɛɛ se nabʋyʋ ɛwɛɛ ɖɔdɔ nɛ pamaɣzɩɣna nɛ panaɣ tʋkasɩ nzɩ sɩwɛ pʋyʋ waa hɛkʋ taa yɔ.
Ɖɩya mbʋ se kɩmaɣzʋʋ yɔ, pɩkɛnɩ menziini nakʋyʋ, kɩsɩŋna nɛ pamaɣzɩna pʋyʋ waa sakɩyɛ.
Kɩmaɣzɩnʋʋ ñɛkɛnɩ mbʋ pamaɣzɩɣna yɔ.
Kɩmaɣzɩŋ ɖɔ sakɩyɛ.
'''A- ƉƆƲ MAƔZƲƲ'''
'''I- ROBƐRVAL KƖMAƔZƲƲ'''
'''1- Kɩ-yɔɔ tɔm'''
Ɖiwobi alikizaŋ tʋmɩyɛ ɖɩlaɖɛ yɔ, ɖɩnaɣ menziini nakʋyʋ taabɩlɩ yɔɔ. Ɖɩcaɣ nandʋ yabʋ’ yɔ, ɛsɛtɩɣ nanʋʋ lɛ, ɛɖʋ-kʋ menziini ñanaɣ taa. Ɛkpaɣ ñɩɣyʋʋ nakʋyʋ nɛ ɛtɩnɩ ñanaɣ lɛɛka taa. Ñɩɣyʋʋ ŋgʋ kɩkɛ yuŋ taŋanaa nabɛyɛ na; yuŋ taŋanaa mba, po-yuŋ wɛɛ ndɩ ndɩ. Ŋgʋ ku-yuŋ makɩɣna nanʋʋ lɛ, nanʋʋ ɖɔmɩŋ kɛlɛ. '''Kɩmaɣzʋʋ ŋgʋ’ payaɣ se ROBƐRVAL Kɩmaɣzʋʋ'''
Weyi ɛlɩzɩ-kʋ yɔ payaɣ-ɩ se Gilles ROBERVAL. '''Ɛlɩzɩ-kʋ pɩnaɣ 1669 taa.'''
Kɩmaɣzɩɣ kikikim pʋyʋ waa tɛ ɖɔmɩŋ, kɩwɛna yuŋ taŋanaa nabɛyɛ nɛ po-yuŋ wɛɛ ndɩ ndɩ.
'''2- Pilinzi nzɩ sɩwɛ Robɛrval Kɩmaɣzʋʋ yɔɔ yɔ'''
'''a- Tɛlɛm naa''': pɛwɛ naalɛ; lɛɛkʋ nɩwaŋ yɔɔ lɛɛkʋ nɩmɩyɛ yɔɔ. Mbʋ pacaɣ maɣzʋʋ yɔ, tɛlɛm naa taa paɖʋʋ-pʋ. Ñɩma wena aɖɔkʋʋ tɛlɛmnaa mba yɔ, asɩŋɩ yɩɖɩɖɩ nɛ awɛɛ kɩmaŋ. Paa patɩɩɖʋ yuŋ pʋyʋ tɛlɛm taa’ yɔ, ñɩma ana awɛɣ kɩmaŋ mbʋ na halɩ akpili Hɔɔlʋʋ yɔ.
Ɖɩcɔnɩ camɩyɛ’ yɔ, ɖɩnaɣ se :
'''AB''' nɛ '''CD''' pa-ɖaɣlɩkɩŋ wɛ ɖeyi ɖeyi, pɛwɛ kɩmaŋ '''AB = CD'''
== '''BD = OO’ = AC ''' ==
Paɖʋ yuŋ pʋyʋ ɖɔɖɔ lɛ, pikpili hɔɔlʋʋ yɔɔ :
'''A’B’''' nɛ '''C’D’''' pa-ɖaɣlɩkɩŋ wɛ ɖeyi ɖeyi, pɛwɛ kɩmaŋ ''' A’B’ = C’D’'''
''' B’D’ = OO’ = A’C’'''
'''b- Kpɛŋa yɔɔ sɩɣa''': ŋga yekina se ñɩmɩyɛ ekpili hɔɔlʋʋ yɔɔ.
'''c- Hɛkʋ taa sɩɣa nɛ Ɛjaʋ''' : hɛkʋ taa sɩɣa ŋga yekina se ñɩmɩyɛ ɛpɩsɩ nɛ ɖɩcaɣ ɖeyi ɖeyi wɛtʋ taa. Ŋga siɣsiɣna ɛjaʋ. Ɛjaʋ kpiliɣ nɩmɩyɛ yɔɔ yaa nɩwaŋ yɔɔ lɛ, mbʋ’ panaɣna mbʋ paɖʋ tɛlɛm taa yʋ, pu-yuŋ
'''3- Yuŋ taŋanaa mba pamaɣzɩɣna yɔ'''
Taŋanʋ weyi pamaɣzɩɣna yɔ, ɛnʋ ɖɩyaa se '''kɩmaɣzɩnʋʋ'''. Ɖɔmɩŋ ɖɩmaɣzɩyɛ lɛ, ɛnʋ’ lɛ '''''Kɩɖam'''''.
Kɩɖam ɛnʋ, ɛ-tɛ sʋsaa wɛɛ: '''''Kilokɩɖam, Ɛkɩtokɩɖam, Dekakɩɖam'''''
ɛ-tɛ cikpema wɛɛ ɖɔɖɔ: '''''Desikɩɖam, Sentikɩɖam, Milikɩɖam'''''
''''' ''''' Paa kɩmaɣzɩnʋʋ ŋgʋ’ lɛ, kɩkɩlɩ lɛɛkʋ nɛ 10. Pɩwɩlɩɣ se ɖɩpɩzɩɣ nɛ ɖɩlɩɩ hiu pɩlɩɣ lɛɛkʋ taa nɛ ɖiwolo lɛɛkʋ taa.
{| class="wikitable"
|Kilokɩɖam
|Ɛkɩtokɩɖam
|Dekakɩɖam
|Kɩɖam
|Desikɩɖam
|Sentikɩɖam
|Milikɩɖam
|-
|Kk
|Ɛk
|Dak
|K
|Dk
|Sk
|Mk
|-
|
|
|
|
|
|
|
|}
{{CLEFDETRI:Anat ñɩnʋʋ}}
[[Catégorie:Kele kele sɩmtʋ]]
[[Catégorie:Kedeŋa tʋʋzʋʋ lɛɣtʋ]]
gbztp9pii1af7hejj3rl2bu7npm388q
Seleshi Bekele
0
3727
18130
18129
2024-06-08T21:18:38Z
Djagble
4519
/* Ɛ-tʋmɩyɛ */
18130
wikitext
text/x-wiki
'''Seleshi Bekele''' kɛna Etiyoopii ɛjaɖɛ taa politiki laɖʋ sɔsɔ nɔɔyʋ. Ɛɛkɛ tɔm yɔɔ kandɩyʋ sɔsɔ nɛ lɔŋ tasɩyʋ kɛ Transborder Rivers nɛ Grand Ethiopian Renaissance Dam (GERD) tʋmɩyɛ taa Etiyoopii ɛjaɖɛ ñʋʋdʋ tʋmɩyɛ ɖɩlaɖɛ taa kpaɣ pɩnaɣ 2021 taa. Ɛkɛ ɖɔɖɔ Etiyoopii ɛjaɖɛ taa caɣyʋ Etaazuunii ɛjaɖɛ taa kpaɣ pɩnaɣ 2022 nɛ puwolo pɩsɩɩna 2024.
==Ɛ-sɩm wayɩ tɔm==
===Kpɛlɩkʋʋ===
Seleshi Bekele kpaɣ ɛ-tɛtʋ tʋma sɔsɔna taa ɛ-tɛtʋ tʋma sɔsɔna taa kɛ Addis Ababa sukuli kɩtɛzʋʋ taa pɩnaɣ 1987. Pʋwayɩ lɛ, ɛmʋ Master of Science in Hydraulic Engineering kɛ Newcastle sukuli kɩtɛzʋʋ taa pɩnaɣ 1992 nɛ Ph.D. kɛ Hydraulic and Water Resources Engineering kɛ Dresden sukuli kɩtɛzʋʋ taa pɩnaɣ 2001.
===Ɛ-tʋmɩyɛ===
Pʋcɔ nɛ ɛɖɛɛ ɛ-tʋmɩyɛ ɖɩnɛ ɖɩ-yɔɔ lɛ, ɛɛkɛ lɩm yɔɔ cɔnɩyʋ, lɩm ɖʋʋ nɛ ɖoŋ kpɛlɛkʋʋ tʋmɩyɛ yɔɔ cɔnɩyʋ kpaɣ pɩnaɣ 2018 ŋtalɩ 2021. Pasɩma-ɩ se ɛlaba tʋmɩyɛ siŋŋ kɛ tɔm ndʋ palakaɣ nɛ Sudan nɛ Egipiti yɔ tɩ-taa pɩlɩna GERD yɔɔ. Ɛkɛ kajalaɣ lɩm yɔɔ cɔnɩyʋ weyi ɛlɩzɩ Etiyoopii ɛjaɖɛ yɔɔ tɔm kɛ GERD tɔm yɔɔ yɔ ONU ŋgbɛyɛ taa.
Salaŋ fenaɣ taa pɩnaɣ 2022 taa lɛ, pakpa-ɩ se ɛkɛ Etiyoopii ɛjaɖɛ taa ɛ-tɛtʋ taa caɣyʋ Amerika ɛjaɖɛ taa. Ɛlaba tʋmɩyɛ nɖɩ nɛ pɩkɔɔ pɩsɩɩna salaŋ fenaɣ taa pɩnaɣ 2024 taa lɛ, eyebi-ɖɩ nɛ ɛɖɛɛ ɛ-tʋmɩyɛ taa.
qz84gbt1d1pov3v4e663dfwx2uynv47
Fitsum Arega
0
3728
18147
18146
2024-06-10T16:13:14Z
Vivitore
4478
/* Ɛ-tʋmɩyɛ taa */
18147
wikitext
text/x-wiki
'''Fitsum Arega Gebrekidan''' kɛna Etiyoopii ɛjaɖɛ taa tɔm yɔɔ cɔnɩyʋ nɛ sɔnɔ ɛkɛ Etiyoopii ɛjaɖɛ taa caɣyʋ Kanadaa ɛjaɖɛ taa. Ɛɛkɛ Etiyoopii ɛjaɖɛ taa tɛtʋ sɔsɔtʋ tʋmɩyɛ yɔɔ cɔnɩyʋ nɛ Etiyoopii ɛjaɖɛ ñʋʋdʋ ñʋʋdʋ. Ɖajaa Fitsum kɛ ɖɔɖɔ Etiyoopii ɛjaɖɛ taa caɣyʋ sɔsɔ Etaazuunii ɛjaɖɛ taa.
==Ɛ-sɩm wayɩ tɔm==
===Kpɛlɩkʋʋ===
Palʋla Fitsum nɛ ɛpaɣlɩ Addis-Abeba, Etiyoopii ɛjaɖɛ taa. Ɛlaba ɛ-tɛ sukuli sɔsɔʋ kɛ Etaazuunii ɛjaɖɛ taa. Fitsum kpɛlɩkɩ Manchester sukuli kɩtɛzʋʋ taa, peeɖe ɛlaba ɛ-tɩ yɔɔ wɛʋ tʋmɩyɛ tʋmɩyɛ tʋmɩyɛ kpɛlɛkʋʋ tʋmɩyɛ nɛ tʋmɩyɛ tʋmɩyɛ tʋmɩyɛ kpɛlɛkʋʋ tʋmɩyɛ. Pʋwayɩ lɛ, ɛmʋ MBA sukuli kɩtɛzʋʋ ŋgʋ payaɣ se Open University (OU) yɔ kɩ-tɛ tʋmɩyɛ tʋmɩyɛ kpɛlɛkʋʋ tʋmɩyɛ sukuli nɛ ɛmʋ ɖɔɖɔ Birmingham sukuli kɩtɛzʋʋ taa lɛ, ɛmʋ ɛ-tɛ sukuli kɩtɛzʋʋ ŋgʋ payaɣ se Postgraduate Diploma (PgD).
===Ɛ-tʋmɩyɛ taa===
Pɩnaɣ 2020 taa lɛ, Fitsum kaɖɩna Etaazuunii komina lɩmaɣza wena a-yɔɔ pɔyɔɔdaɣ se pɛsɛtɩ liidiye Etiyoopii ɛjaɖɛ taa se pɩsa nɛ pala Grand Ethiopian Renaissance Dam (GERD) yɔ. Ɖajaa Fitsum kɛdɩ se pʋtʋ ɛnʋ "eɖeziɣ Etiyoopii cɩkpɛndʋʋ taa" nɛ ɛsaŋ tɔm ndʋ tɩtɔŋ se Etaazuunii kaɣ pɩsɩna Etiyoopii ɛjaɖɛ nɛ sɩnʋʋ fevrier pɩnaɣ 2021 taa yɔ nɛ ɛɖaɣnɩ tɔzʋʋ se ɛsɩnɩ GERD. Fitsum tɔŋ se pʋtʋ ɛnʋ ɛkaɣ sɩnʋʋ nɛ ɛpɩzɩ ɛhaɣ ɖoŋ ɛyaa miiliyɔɔ waa 60 nɛ ɛñɩɣ niye ñɩɣlɩm wondu yɔɔ.
Pɩnaɣ 2021 taa lɛ, Fitsum susi Amerika nɛ Etiyoopii samaɣ taa tɔm kɔɔmiite (AEPAC) lɩzʋʋ tɔm. Ɛkɛ ŋgbɛyɛ kɩfaɖɛ nɖɩ ɖɩ-tamaɣ kɔyɔ se ɖɩkpazɩ ɖoŋ Amerika nɛ Etiyoopii pɛ-hɛkʋ taa taabalɩyɛ yɔ.
Ɖajaa Fitsum ha ɛ-takayasɩ Kanaada ɛjaɖɛ Ñʋʋdʋ, Mary Simon, salaŋ fenaɣ taa pɩnaɣ 2022 taa nɛ ɛpaɣzɩ ɛ-tʋmɩyɛ ɛzɩ Etiyoopii ɛjaɖɛ taa Ɛjaɖɛ Ñʋʋdʋ yɔ Kanadaa ɛjaɖɛ taa.
pzz4gokcrqesqot9a55ry2rsam4clpx
Lake Ayalew
0
3729
18142
18141
2024-06-10T16:08:18Z
Mauteld
4845
/* Ɛ-tʋmɩyɛ */
18142
wikitext
text/x-wiki
'''Lake Ayalew''' kɛna Etiyoopii ɛjaɖɛ taa politiki laɖʋ. Ɛkɛ minisi weyi ɛcɔŋna liidiye koozaɣ yɔɔ yɔ kpaɣ pɩnaɣ 2021. Ɛɛkɛ ɖɔɖɔ Amhara tɛtʋ ñʋʋ tʋ pɩnaɣ 2019 taa pʋcɔ palʋlɩ ñʋʋ tʋ weyi ɛɖɛwa yɔ.
==Ɛ-tʋmɩyɛ==
Lake Ayalew kɛŋna Amhara tɛtʋ ñʋʋdʋ kɛ agoza fenaɣ kɩyakʋ 23 wiye pɩnaɣ 2019 alɩwaatʋ ndʋ pakʋ wiyaʋ Ambachew Mekonnen yɔ. Pɩnaɣ 2019 taa ɛɛkɛ Amhara egeetiye ñʋʋ tʋ.
Ɖomaɣ fenaɣ taa pɩnaɣ 2018 taa lɛ, Lake Ayalew kɛŋna Amhara Demɔkrɩtiki ŋgbɛyɛ tɛ kɔɔmiite sɔsɔʋ taa tʋ.
Pɩnaɣ 2021 taa lɛ, Lake Ayalew pɩsɩ Etiyoopii ɛjaɖɛ taa minisi weyi ɛcɔŋna liidiye koozaɣ yɔɔ yɔ.
tg6huzmac9og9mcgf425mehlnp1ezdd
Ambachew Mekonnen
0
3730
18159
18158
2024-06-17T05:25:29Z
Djagble
4519
/* Ɛ-sɩm */
18159
wikitext
text/x-wiki
'''Ambachew Mekonnen''', palʋla-ɩ pɩnaɣ 1971 nɛ ɛsɩ kamɩŋ fenaɣ kɩyakʋ 22 pɩnaɣ 2019, ɛɛkɛ Etiyoopii ɛjaɖɛ taa politiki tʋ nɛ tɔsʋʋ tʋ. Ɛɛkɛ Etiyoopii ɛjaɖɛ taa Amhara tɛtʋ ñʋʋdʋ kpaɣ lakɩŋ fenaɣ nɛ puwolo pɩsɩɩna salaŋ fenaɣ pɩnaɣ 2019 taa, pɩkɔɔ pɩtalɩ pakʋ-ɩ nɛ palʋbɩna-ɩ.
==Ɛ-sɩm wayɩ tɔm==
===Kpɛlɩkʋʋ===
Palʋla Ambachew Mekonnen Tach Gayint, Gondar hadɛ kiŋ tɛtʋ taa, ɛ-hɔʋ taa ñɩma kɛ haɖaa. Etiyoopii ɛjaɖɛ taa you sɔsɔʋ yeba nɛ pɛtɛ lɛ, pɛtɛzɩ ɛ-sukuli. Pʋwayɩ lɛ, ɛsʋ Etiyoopii ɛjaɖɛ taa samaɣ tʋma ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ-ɖɩ se EPDM yɔ ɖɩ-taa pɩnaɣ 1990 taa. Ɛtɛzɩ ɛ-tɛ sukuli kɩtɛzʋʋ taa pɩtɩŋna kʋnʋmɩŋ kpɛlɛkʋʋ tʋma yɔɔ.
Ɖajaa Ambachew kpaɣ ɛ-tɩ nɛ ɛtɛzɩna ɛ-tɩ yɔɔ wɛʋ kɛ liidiye tɔm taa kɛ Etiyoopii ɛjaɖɛ taa sukuli sɔsɔʋ taa. Ɛlaba ɖɔɖɔ masɩ taa tʋmɩyɛ sɔsɔyɛ kɛ politiki tɔm taa kɛ Korea Development Institute taa, nɛ masɩ taa tʋmɩyɛ sɔsɔyɛ kɛ liidiye tɔm taa nɛ tʋmɩyɛ labʋ taa kɛ Kent sukuli kɩtɛzʋʋ taa. Ɛ-takayaɣ ŋga payaɣ se " Croissance économique, commerce et investissement en Afrique subsaharienne " yɔ, ka-taa ɛlaba ɛ-takayaɣ ŋga.
===Ɛ-tʋmɩyɛ===
Pʋcɔ nɛ ɛpɩsɩ Amhara tɛtʋ ñʋʋ tʋ lɛ, ɛɛwɛ tʋma ndɩ ndɩ taa, pɩkpɛndʋna ɛ-tʋmɩyɛ minisiye taa Etiyoopii. Ɛlakaɣ ɖɔɖɔ tʋmɩyɛ kɛ minisi sɔsɔ tʋmɩyɛ ɖɩlaɖɛ taa. Palɩzɩ-ɩ se ɛkɛ egeetiye ñʋʋdʋ aloma fenaɣ kɩyakʋ 6 pɩnaɣ 2019 nɛ ɛlɛɣzɩ Gedu Andargachew.
===Ɛ-sɩm===
Pakʋ Ambachew Mekonnen kɛ agoza fenaɣ kɩyakʋ 22 pɩnaɣ 2019 kɛ Bahir Dar, Etiyoopii ɛjaɖɛ taa nɛ pɔtɔŋ se pakʋ-ɩ se pakʋ-ɩ se pakʋ-ɩ Amhara tɛtʋ taa. Pakʋ ɛ nɛ ɛ-lɔŋ tasɩyʋ.
jjvfg0cqd47cr1r028rj266c1bxbjxa
Kassa Teklebirhan
0
3731
18179
18177
2024-06-17T18:23:14Z
Medaho
4316
18179
wikitext
text/x-wiki
Ɖajaa '''Kassa Teklebirhan Gebrehiwot''' kɛna Etiyoopii ɛjaɖɛ taa politiki laɖʋ sɔsɔ nɔɔyʋ.
==Ɛ-sɩm wayɩ tɔm==
Palʋla Kassa Teklebirhan Gebrehiwot kɛ Seqota, Amhara tɛtʋ taa, Etiyoopii ɛjaɖɛ taa. Ɛkɛ n̄ɩnɩyʋ sɔsɔ nɔɔyʋ.
Pʋkɔma Derg kewiyaɣ tɔlɩ lɛ, Kassa kɛŋna National Defence tɛ sɔɔjanaa ñʋʋ tʋ nɔyʋ kɛ Etiyoopii ɛjaɖɛ taa kpaɣ agoza fenaɣ pɩnaɣ 1991 nɛ puwolo pɩsɩɩna salaŋ fenaɣ pɩnaɣ 1993. Ɛkɛ Amhara ɛjaɖɛ taa samaɣ tʋma ŋgbɛyɛ taa ɛyʋ nɛ ɛkɛ ɖɔɖɔ Etiyoopii samaɣ tɛ politiki ŋgbɛyɛ taa ɛyʋ pɩnzɩ hiu nɛ kagbaanzɩ taa.
Ɛ-tʋmɩyɛ taa lɛ, ɛɛwɛ Amhara egeetiye taa komina tʋma taa nɛ ɛkɛ ɖɔɖɔ Addis Abeba sukuli kɩtɛzʋʋ taa tʋmɩyɛ laɖʋ kpaɣ pɩnaɣ 2012. Ɛkɛŋna Etiyoopii ɛjaɖɛ paɣtʋ lɩzɩyaa ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ se House of Federation yɔ ɖɩ-ñʋʋdʋ kpaɣna pɩnaɣ 2010 nɛ puwolo pɩsɩɩna pɩnaɣ 2015 taa. Pʋwayɩ lɛ, pakpa-ɩ se ɛkɛ minisi weyi ɛcɔŋna ɛ-ɛjaɖɛ tɔm yɔɔ nɛ ɛcɔŋna ɖɔɖɔ ɛ-hayɩm yɔɔ yɔ.
Kpaɣ pɩnaɣ 2017 nɛ puwolo pɩsɩɩna pɩnaɣ 2018 taa lɛ, ɛkɛ Etiyoopii ɛjaɖɛ taa caɣyaa sɔsɔ kɛ Etaazuunii ɛjaɖɛ taa. Pʋwayɩ lɛ, ɛkɛ Etiyoopii ɛjaɖɛ taa caɣyʋ Japɔŋ ɛjaɖɛ taa kpaɣ pɩnaɣ 2019 nɛ puwolo pɩsɩɩna 2021.
om5ti89j6wv3rxh87c25sxathltgl6w
Abraham Belay
0
3732
18169
18168
2024-06-17T18:11:19Z
Mauteld
4845
18169
wikitext
text/x-wiki
'''Abraham Belay''' kɛna Etiyoopii ɛjaɖɛ taa politiki laɖʋ. Kpaɣna pɩnaɣ 2024 lɛ, ɛkɛ lɩm, lɩm sɔʋ nɛ laatriki tʋmɩyɛ tʋ Etiyoopii ɛjaɖɛ taa. Pʋcɔ nɛ pɩtalɩɣ mbʋ lɛ, ɛɛkɛ sɔɔjanaa yɔɔ cɔnʋʋ tʋmɩyɛ ñʋʋdʋ kpaɣ pɩnaɣ 2021 nɛ puwolo pɩnaɣ 2024 taa.
==Ɛ-tʋmɩyɛ==
Abraham Belay lɩnɩ Tigrayɩ ɛjaɖɛ taa Etiyoopii ɛjaɖɛ taa. Pʋcɔ nɛ ɛpɩsɩ komina ñʋʋdʋ lɛ, ɛɛkɛ minisi weyi ɛcɔŋna wondu kɩfatʋ nɛ tʋmɩyɛ ndɩ ndɩ yɔɔ yɔ. Ɛkɛ ɖɔɖɔ Togo ɛjaɖɛ taa politiki ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ-ɖɩ size "Parti de la prospérité de la région du Tigré" yɔ ɖɩ-ñʋʋdʋ.
r06kwpc1g0e2kvpt7oy1c37a3sz6eq0
Bernard Munyagishari
0
3733
18178
18176
2024-06-17T18:23:12Z
Mauteld
4845
18178
wikitext
text/x-wiki
'''Bernard Munyagishari''', palʋla-ɩ pɩnaɣ 1959 taa, ɛkɛ Hutu tʋ weyi pakpa-ɩ se ɛlaba tʋmɩyɛ sɔsɔyɛ Ruwandaa ɛjaɖɛ taa pɩnaɣ 1994 taa yɔ.
==Ɛ-sɩm wayɩ tɔm==
Palʋla Bernard Munyagishari pɩnaɣ 1959 kɛ Rubavu tɛtʋ taa, Gisenyi tɛtʋ taa, Ruwandaa ɛjaɖɛ taa. Ɛpaɣzɩ ɛ-tʋmɩyɛ ɛzɩ sukuli wɩlɩyʋ yɔ. Pɩnaɣ 1992 taa lɛ, paha-ɩ waɖɛ se ɛla tʋmɩyɛ Gisenyi tɛtʋ taa nɛ Sonarwa tɛtʋ taa, pɩlɩna ɛ-tʋma wena ɛlakaɣ yɔ a-yɔɔ. Ɛ-tɛ ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ se Mouvement républicain national pour la démocratie et le développement (MRND). Kpaɣ pɩnaɣ 1992 nɛ puwolo pɩnaɣ 1994 taa lɛ, ɛɛkɛ MRND ŋgbɛyɛ ñʋʋtʋ Gisenyi tɛtʋ taa nɛ ɛkɛ ɖɔɖɔ Interahamwe ŋgbɛyɛ ñʋʋtʋ ɖɔɖɔ peeɖe.
Pɩnaɣ 2005 ñɩŋa taa pakpa-ɩ se ɛkɛ Interahamwe sɔɔjanaa ñʋʋdʋ nɛ ɛlɩzɩ ŋgbɛyɛ naɖɩyɛ nɛ ɖɩlakɩ tʋmɩyɛ nɛ ɖɩkʋʋ Tutsi halaa nɛ ɖɩkʋ ɖɔɖɔ Rwanda Patriot Front ŋgbɛyɛ nɖɩ Paul Kagame kɛna ɖɩ-ñʋʋdʋ yɔ. Salaŋ fenaɣ kɩyakʋ 8 pɩnaɣ 2005 taa, Bernard Munyagishari tɔm hʋyaa tɔm hʋyaa tɛ tɔm hʋyaa tɛ tɔm hʋyaa tɛ tɔm hʋyaa tɛ tɔm hʋyaa tɛ. Pakpa-ɩ agoza fenaɣ kɩyakʋ 26 pɩnaɣ 2011 kɛ Kɔŋgoo ɛjaɖɛ taa, ɛɛwɛna pɩnzɩ 52.
E-efemiye kɩsɩbɩyɛ: Ɛ-tɔm ndʋ tɩ-taa pɔtɔm se ɛkʋ-ɩ yɔ, tɩ-taa tɔm sakɩyɛ wɛɛ nɛ tɩcɛyɩɣ-ɩ. Ɛyɔɔdaa se mbʋ pʋyɔɔ yɔ ɛkɛ Kɔŋgo tʋ yɔ pʋyɔɔ lɛ, ɛɛnɩɣ Ruwandaa kʋnʋŋ ŋgʋ payaɣ se Kinyarwanda yɔ. Ɖooo agoza fenaɣ kɩyakʋ 20 n̄ɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 2017 taa, ICTR tɔm hʋyaa hʋ ɛ-tɔm nɛ paɖʋ-ɩ salaka tam. Ɛkpaɣ tɔm ndʋ nɛ ɛpɔzɩ tɔm hʋyaa lalaa se pakpazɩ-ɩ ɖoŋ, ɛlɛ tɔm ndʋ tɩtɩkɔɔ pɩ-taa.
n0hjgn9towvt90akt80a8dv1aze240f
Abdullahi Sheikh Ismail
0
3734
18184
18183
2024-06-18T11:30:57Z
Vivitore
4478
/* Ɛ-tʋmɩyɛ */
18184
wikitext
text/x-wiki
'''Abdullahi Sheikh Ismail''' kɛna Somali ɛjaɖɛ taa politiki laɖʋ sɔsɔ nɔɔyʋ kɛ pɩnzɩ 2000 n̄ɩŋga taa.
==Ɛ-tʋmɩyɛ==
Ismayɛɛlɩ paɣzɩ ɛ-tʋmɩyɛ pɩnaɣ 1972 taa kɛ Somali ɛjaɖɛ taa tɛtʋ sɔsɔtʋ taa, Egipiti ɛjaɖɛ taa. Pɩnzɩ nzɩ sɩɖɛwa yɔ sɩ-taa, ɛɛwɛ tʋma sɔsɔna taa Erɔɔpɩ, Moyen-Orient, URSS nɛ Afrika Hadɛ Kiŋ ajɛɛ taa.
Pɩnaɣ 1991 taa lɛ, komina tɔlɩ Somali ɛjaɖɛ taa. Pɩnaɣ 2004 taa lɛ, Ismaïl pɩsɩ ɛ-ɛjaɖɛ taa nɛ ɛsʋʋ politiki taa. Pɩtɛ alɩwaatʋ taa lɛ, ɛɛkɛ ɛjaɖɛ ñʋʋtʋ ñʋʋ tʋ nɛ ɛtɛ ɛkɛ ɛjaɖɛ ñʋʋtʋ ñʋʋ tʋ. Pɩnaɣ 2005 taa, ɛyɔɔdɩnɩ ONU ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩ-taa peeɖe yɔ.
Pɩnaɣ 2015 taa palɩzɩ-ɩ se ɛkɛ minisi weyi ɛcɔŋna kʋɖʋmɩŋ yɔɔ yɔ pʋcɔ nɛ Omar Abdirashid Ali Sharmarke pɩsɩ minisi. Ɛsɩba lɛlaɣ fenaɣ kɩyakʋ 7 wiye pɩnaɣ 2021 lɛ, Ismaïl kɛŋna Somali ɛjaɖɛ paɣtʋ lɩzɩyaa taa ɛyʋ.
045iipf5tlqthjd1l4py7af370rryzy
Daphrose Gahakwa
0
3735
18189
18188
2024-06-18T11:58:14Z
Vivitore
4478
/* Ɛ-sɩm wayɩ tɔm */
18189
wikitext
text/x-wiki
Ɖajaa '''Daphrose Mukankubito Gahakwa''' kɛ Ruwandaa ɛjaɖɛ taa politiki laɖʋ weyi ɛɛkɛ sukuli kɩtɛzʋʋ yɔɔ cɔnɩyʋ kpaɣ pɩnaɣ 2008 nɛ puwolo pɩsɩɩna pɩnaɣ 2009 yɔ.
==Ɛ-sɩm wayɩ tɔm==
Daphrose Mukankubito Gahakwa kɛ pɩɣa ŋga kalʋlaɣ Ugandɩ ɛjaɖɛ taa yɔ. Ɛlaba sukuli Makerere sukuli sɔsɔʋ taa pɩnaɣ 1996 nɛ ɛtɛzɩ ɛ-tɛ lɛɣtʋ tʋmɩyɛ. Pʋwayɩ lɛ, ɛmʋ Master of Science degree pɩlɩna tɛtɛ kpɩna ɖɔʋ yɔɔ pɩnaɣ 1997 nɛ PhD pɩnaɣ 2001, pɩlɩna East Anglia sukuli kɩtɛzʋʋ taa Aŋgletɛɛrɩ ɛjaɖɛ taa.
Ɖomaɣ fenaɣ taa pɩnaɣ 2008 taa lɛ, palɩzɩ Gahakwa se ɛkɛ sukuli ñʋʋdʋ, pɩlɩna ɛ-ɛjaɖɛ ñʋʋdʋ yɔɔ. Ɖooo lɛ, ɛɛkɛŋna Minisi weyi ɛcɔŋna hayɩm yɔɔ yɔ. Ɖajaa Gahakwa kaakɛ sukuli kɩtɛzʋʋ tʋmɩyɛ yɔɔ cɔnɩyʋ pɩkɔɔ pɩtalɩ salaŋ fenaɣ pɩnaɣ 2009 taa.
Gahakwa kaakɛ ɖɔɖɔ Ruwandaa ɛjaɖɛ sukuli kɩtɛzʋʋ yɔɔ cɔnɩyʋ. Pɩnaɣ 2020 taa lɛ, pakpa-ɩ nɛ paɖʋ-ɩ salaka se ɛsɩnɩ tɔm kpɛlɛkʋʋ tʋmɩyɛ taa pɩlɩna tɔbʋʋ tʋmɩyɛ nɛ tʋmɩyɛ ndɩ ɖɩ-taa tʋmɩyɛ labʋ yɔɔ.
draqp07xm145o5vr3uynz9s0lelxpjh
Esperança Machavela
0
3736
18196
18195
2024-07-01T11:32:15Z
Mauteld
4845
/* Kpɛlɩ kpɛlɛkʋʋ */
18196
wikitext
text/x-wiki
'''Esperança Machavela''' kɛna Mozambiki ɛjaɖɛ taa politiki laɖʋ sɔsɔ nɔɔyʋ. Ɛkɛŋna Moozambiki ɛjaɖɛ taa tɔm hʋʋ minisi sɔsɔ kpaɣ pɩnaɣ 2005 nɛ puwolo pɩsɩɩna pɩnaɣ 2008 taa.
==Kpɛlɩ kpɛlɛkʋʋ==
Ɖajaa Armando Guebuza lɩzɩ Machavela tɔm hʋʋ minisi tʋmɩyɛ taa pɩnaɣ 2005 taa, alɩwaatʋ ndʋ ɛlɩza ɛ-ɛjaɖɛ ñʋʋdʋ yɔ.
Pʋcɔ nɛ ɛpɩsɩ tɔm hʋʋ minisi lɛ, Machavela kalakaɣ tʋmɩyɛ ɛ-ɛjaɖɛ taa ajɛɛ lɛɛna taa tɔm hʋʋ minisi tʋmɩyɛ taa nɛ ɛɛkɛ ɖɔɖɔ Pɔrɩtigaalɩ ɛjaɖɛ taa caɣyʋ.
Ɖomaɣ fenaɣ kɩyakʋ 10 wiye pɩnaɣ 2008, palɩzɩ Machavela ɛ-tʋmɩyɛ taa ɛzɩ tɔm hʋyaa ñʋʋ tʋ yɔ, ɛ-tɛ lɛɣtʋ tʋmɩyɛ yɔɔ cɔnɩyʋ Alcinda Abreu nɛ Antonio Munguambe. Ɖajaa Maria Benvida Levy, weyi ɛɛkɛ Maputo tɛtʋ taa tɔm hʋyʋ yɔ, ɛɖɛ-ɩ nɔɔ.
nw22918s6t2enqoscf2macitlgtqhu7
Batilda Salha Burian
0
3737
18202
18201
2024-07-01T20:21:03Z
Djagble
4519
18202
wikitext
text/x-wiki
'''Batilda Salha Burian''', palʋla-ɩ kɔlaɣ fenaɣ kɩyakʋ 19 pɩnaɣ 1965, ɛkɛ politiki laɖʋ kɛ Tanzani ɛjaɖɛ taa.
==Ɛ-sɩm wayɩ tɔm==
Palʋla Batilda Salha Burian kɛ aloma fenaɣ kɩyakʋ 19 pɩnaɣ 1965 kɛ Tanzanii ɛjaɖɛ taa. Pɩnaɣ 1992 kɛ ɛmʋ ɛ-tɩ yɔɔ wɛʋ tʋmɩyɛ yɔɔ kpɛlɛkɩyʋ tʋmɩyɛ takayaɣ University College of London taa.
Burian kaakɛŋna Tanzanii ɛjaɖɛ kewiyaɣ taa ñʋʋdʋ tam nabʋlɛ taa, kpaɣ pɩnaɣ 2000 nɛ puwolo pɩsɩɩna pɩnaɣ 2005 nɛ pɩtasɩna kpaɣ pɩnaɣ 2006 nɛ puwolo pɩsɩɩna pɩnaɣ 2010. Ɛ-tɛ alɩwaatʋ taa lɛ, ɛkɛ komina tʋmɩyɛ yɔɔ cɔnɩyʋ nɛ ɛkɛ komina tʋmɩyɛ yɔɔ cɔnɩyʋ.
Ɛ-tʋmɩyɛ tɛma lɛ, Burian pɩsɩ Tanzanii ɛjaɖɛ ñʋʋtʋ Keniya ɛjaɖɛ taa. Pɩnaɣ 2015 taa lɛ, pakpaɣ-ɩ se ɛkɛ Tanzanii ɛjaɖɛ taa caɣyaa sɔsɔ Japɔŋ ɛjaɖɛ taa.
Burian lakaɣ ɖɔɖɔ tʋma naayɛ ajɛɛ hɛkʋ taa. Pɩnaɣ 2009 taa ɛlaba ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ se World Climate Change Forum III yɔ, ɖɩ-ñʋʋtʋ kɛ Geneve. Ɛɛkɛ ɖɔɖɔ Tanzanii ɛjaɖɛ n̄ʋʋdʋ weyi ɛcɔŋna kedeŋa kpeekpe ajɛya kɩkpɛndʋʋ ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ se ONU yɔ, ɖɩ-n̄ʋʋdʋ yɔ.
ceff3pqfnyhnvnnskq2uh5iu32jnr8m
José Condungua Pacheco
0
3738
18216
18215
2024-07-08T13:28:39Z
Mauteld
4845
18216
wikitext
text/x-wiki
'''José Condungua Pacheco''' (palʋla-ɩ ɖomaɣ fenaɣ kɩyakʋ 10 pɩnaɣ 1958) kɛna Mozambiki ɛjaɖɛ taa politiki laɖʋ weyi ɛlaba tʋma sɔsɔna sakɩyɛ Mozambiki ɛjaɖɛ taa yɔ.
==Ɛ-sɩm wayɩ tɔm==
Palʋla José Condungua Pacheco kɛ hasɩyaɖɛ fenaɣ kɩyakʋ 10 pɩnaɣ 1958 kɛ Sofala tɛtʋ taa, Mozambiki ɛjaɖɛ taa.
Pacheco kaakɛna minisiyu sɔsɔ nɔɔyʋ Mozambiki ɛjaɖɛ taa. Kpaɣ pɩnaɣ 2017 nɛ puwolo pɩsɩɩna pɩnaɣ 2020 taa lɛ, ɛɛkɛ ajɛya lɛɛna yɔɔ cɔnɩyʋ. Pʋcɔ nɛ ɛpɩsɩ ɛ-tɛtʋ ñʋʋtʋ lɛ, ɛɛkɛ tɛtʋ taa tʋma yɔɔ cɔnɩyʋ kpaɣ pɩnaɣ 2010 nɛ puwolo pɩsɩɩna 2017. Kpaɣ pɩnaɣ 2005 nɛ puwolo pɩsɩɩna pɩnaɣ 2009 taa lɛ, ɛɛkɛ Ɛjaɖɛ Ñʋʋdʋ.
Pʋcɔ nɛ ɛpɩsɩ minisi yɔ, Pacheco kaakɛna Cabo Delgado egeetiye ñʋʋ tʋ kpaɣ pɩnaɣ 1998 nɛ puwolo pɩnaɣ 2005. Ɛɛkɛ ɖɔɖɔ tɛtʋ taa tʋmɩyɛ yɔɔ cɔnɩyʋ kpaɣ pɩnaɣ 1995 nɛ puwolo pɩnaɣ 1998.
i11u2swz5egzhgqwuyum12z2bt4vtxm
Isack Aloyce Kamwelwe
0
3739
18222
18221
2024-07-11T17:23:33Z
Djagble
4519
18222
wikitext
text/x-wiki
'''Isack Aloyce Kamwelwe''', palʋla-ɩ ɖomaɣ fenaɣ kɩyakʋ 30 pɩnaɣ 1956 kɛ politiki laɖʋ kɛ Tanzanii ɛjaɖɛ taa. Ɛkɛ politiki ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ se Chama Cha Mapinduzi yɔ ɖɩ-taa tʋ Tanzani ɛjaɖɛ taa.
==Ɛ-sɩm wayɩ tɔm==
Palʋla Isack Aloyce Kamwelwe kɛ ɖomaɣ fenaɣ kɩyakʋ 30 pɩnaɣ 1956.
Pɩnaɣ 2015 taa palɩza-ɩ se ɛkɛ paɣtʋ lɩzɩyaa ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩ-taa kɛ Katavi egeetiye taa kɛ Tanzanii ɛjaɖɛ taa yɔ.
Kpaɣna salaŋ fenaɣ 2018 nɛ puwolo pɩsɩɩna salaŋ fenaɣ 2020 taa lɛ, ɛɛkɛ Tansanii ɛjaɖɛ taa minisi weyi ɛcɔŋna habɩyɛ yɔɔ cɔnʋʋ yɔɔ yɔ.
2w2nffol9nxd38kfx2lfbjcy5rahlwi
Manuel Chang
0
3740
18227
18226
2024-07-12T18:14:26Z
Vivitore
4478
/* Ɛ-sɩm yɔɔ tɔm */
18227
wikitext
text/x-wiki
'''Manuel Chang''', palʋla-ɩ hasɩyaɖɛ fenaɣ kɩyakʋ 22 pɩnaɣ 1955, ɛkɛ Mozambiki ɛjaɖɛ taa tʋmɩyɛ tʋ nɛ politiki laɖʋ. Ɛɛkɛ politiki ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ se FRELIMO yɔ ɖɩ-taa tʋ Moozambiki ɛjaɖɛ taa.
==Ɛ-sɩm yɔɔ tɔm==
Palʋla-ɩ agoza fenaɣ kɩyakʋ 22 pɩnaɣ 1955 Gaza tɛtʋ taa, Mozambiki ɛjaɖɛ taa. Ɛkɛ minisi weyi ɛcɔŋna tɔsʋʋ nɛ liidiye koozaɣ yɔɔ yɔ kɛ Armando Guebuza kewiyaɣ taa kpaɣ pɩnaɣ 2005 nɛ puwolo pɩsɩɩna pɩnaɣ 2015.
Pɩnaɣ 2005 ñɩŋa taa lɛ, Chang pɩsɩ Moozambiki ɛjaɖɛ taa liidiye minisi. Ɛlaba tʋmɩyɛ ɖɩnɛ pɩkɔɔ pɩsɩɩna kɔlaɣ fenaɣ pɩnaɣ 2015 alɩwaatʋ taa lɛ, ɛjaɖɛ ñʋʋdʋ kɩfalʋ, Filipe Nyusi, kpaɣ ɛ-tʋmɩyɛ nɛ ɛlɛɣzɩna-ɩ nɛ Adriano Maleiane kɛ liidiye koozaɣ tʋ.
Chang alɩwaatʋ ndʋ ɛɛkɛna liidiye minisiri yɔ, ɛ-tʋmɩyɛ nɖɩ ɖɩ-taa ɛlaba tʋmɩyɛ nɖɩ yɔ, ɖɩ-taa kɛ ɛlaba tʋmɩyɛ sɔsɔyɛ.
she3ihww2axfjwbt7fxxhrr0ppfztoz
Maria Benvinda Levy
0
3741
18231
18230
2024-07-12T18:19:42Z
Vivitore
4478
/* Ɛ-tʋmɩyɛ */
18231
wikitext
text/x-wiki
Ɖoɖoo '''Maria Benvinda Levy''' kɛna politiki laɖʋ nɛ tɔm hʋyʋ sɔsɔ nɔɔyʋ kɛ Moozambiki ɛjaɖɛ taa. Ɛɛkɛ Moozambiiki ɛjaɖɛ taa tɔm hʋʋ minisi.
==Ɛ-tʋmɩyɛ==
Ɖajaa Armando Guebuza lɩzɩ Benvinda Levy se ɛkɛ tɔm hʋʋ minisi, agoza fenaɣ kɩyakʋ 11 n̄ɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 2008. Ɛɖɛzɩ Esperança Machavela, weyi ɛɛkɛ tɔm hʋyʋ nɛ ɖooo lɛ ɛɛkɛ Pɔrɩtɩgɛɛ ɛjaɖɛ taa caɣyʋ yɔ. Paya-ɩ se minisi sɔsɔ weyi ɛcɔŋnɩ ajɛɛ lɛɛna taa tɔm yɔɔ yɔ.
Pʋcɔ nɛ ɛpɩsɩ tɔm hʋʋ minisi lɛ, Benvinda Levy kaawɛ paɣtʋ nɛ tɔm hʋyaa sɔnzɩ taa. Ɛɛkɛ ɖɔɖɔ tɔm hʋyʋ Maputo tɛtʋ taa.
9ccnbg6zv22vzbjq3m7o7vn72zub3j1
Hemed Suleiman Abdalla
0
3742
18235
18234
2024-07-15T07:09:49Z
Djagble
4519
18235
wikitext
text/x-wiki
Ɖajaa '''Hemed Suleiman Abdulla''', palʋla-ɩ ɖomaɣ fenaɣ kɩyakʋ 5 pɩnaɣ 1973 kɛ politiki laɖʋ kɛ Tanzanii ɛjaɖɛ taa. Ɛkɛ politiki ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ se Chama Cha Mapinduzi (CCM) yɔ ɖɩ-taa tʋ.
==Ɛ-sɩm wayɩ tɔm==
Palʋla Hemed Suleiman Abdulla kɛ ɖomaɣ fenaɣ kɩyakʋ 5 pɩnaɣ 1973 kɛ Kiwani, Pemba. Pɩnaɣ 2020 taa, pʋtɔbʋʋ se ɛnʋ kɛŋna ɛjaɖɛ ñʋʋdʋ Hussein Mwinyi nɛ ɛkɛ Zanzibar ɛjaɖɛ taa ɛ-ɛjaɖɛ ñʋʋdʋ.
Pɩnaɣ kʋɖʋmaɣ ŋga ka-taa lɛ, pakpa Abdulla se ɛkɛ Zanzibar ɛjaɖɛ ñʋʋtʋ naalɛ ñɩnʋ nɛ ɛ-tɛtʋ tʋnɛ tɩ-taa ɛwɛɛ halɩ nɛ sɔnɔ.
19ufudlj49nca9jl4h0b94tnb2npw1z
MediaWiki:GrowthExperimentsHelpPanel.json
8
3743
18319
18239
2024-08-28T12:27:30Z
Maintenance script
2521
Adding version data
18319
json
application/json
{
"$version": "1.0.0",
"GEHelpPanelAskMentor": "mentor-talk-page",
"GEHelpPanelExcludedNamespaces": [],
"GEHelpPanelHelpDeskPostOnTop": "top",
"GEHelpPanelHelpDeskTitle": "",
"GEHelpPanelLinks": [
{
"title": "mw:Special:MyLanguage/Help:VisualEditor/User guide",
"text": "Special:MyLanguage/Help:VisualEditor/User guide",
"id": "mw:Special:MyLanguage/Help:VisualEditor/User_guide"
},
{
"title": "mw:Special:MyLanguage/Help:VisualEditor/User guide#Images",
"text": "Special:MyLanguage/Help:VisualEditor/User guide",
"id": "mw:Special:MyLanguage/Help:VisualEditor/User_guide"
},
{
"title": "mw:Special:MyLanguage/Help:VisualEditor/User guide#Editing references",
"text": "Special:MyLanguage/Help:VisualEditor/User guide",
"id": "mw:Special:MyLanguage/Help:VisualEditor/User_guide"
}
],
"GEHelpPanelReadingModeNamespaces": [],
"GEHelpPanelSearchNamespaces": [],
"GEHelpPanelViewMoreTitle": ""
}
8nmgwyoridqmm0f25g47w8yir31zu8g
MediaWiki:GrowthExperimentsHomepage.json
8
3744
18411
18410
2025-02-24T16:23:37Z
Maintenance script
2521
Migrating data to new format
18411
json
application/json
{
"$version": "2.0.1",
"GEHomepageSuggestedEditsIntroLinks": {
"create": "mw:Special:MyLanguage/Help:VisualEditor/User_guide",
"image": "mw:Special:MyLanguage/Help:VisualEditor/User_guide#Images"
},
"GELevelingUpGetStartedMaxTotalEdits": 10,
"GELevelingUpKeepGoingNotificationThresholdsMaximum": 4
}
01d9h0h7i4mrxfhzbizepi2kycrlquz
MediaWiki:GrowthExperimentsMentorship.json
8
3745
18241
2024-07-17T12:03:03Z
Maintenance script
2521
machine-generated configuration for migrating GrowthExperiments community configurable options to use CommunityConfiguration Extension ([[phab:T359038]])
18241
json
application/json
{
"GEMentorshipEnabled": false
}
a09xiu0ooqkfmvvcbrs68ahct9dme76
MediaWiki:GrowthExperimentsSuggestedEdits.json
8
3746
18525
18524
2025-06-23T17:08:02Z
Maintenance script
2521
Migrating data to new format
18525
json
application/json
{
"$version": "2.0.0",
"GEInfoboxTemplates": [],
"copyedit": {
"disabled": false,
"templates": [],
"excludedTemplates": [],
"excludedCategories": [],
"learnmore": ""
},
"expand": {
"disabled": false,
"templates": [],
"excludedTemplates": [],
"excludedCategories": [],
"learnmore": ""
},
"image_recommendation": {
"disabled": false,
"excludedTemplates": [],
"excludedCategories": [],
"learnmore": "",
"maxTasksPerDay": 25,
"templates": []
},
"link_recommendation": {
"disabled": false,
"excludedTemplates": [],
"excludedCategories": [],
"learnmore": "",
"maximumLinksToShowPerTask": 3,
"excludedSections": [],
"maxTasksPerDay": 25,
"underlinkedWeight": 0.5,
"minimumLinkScore": 0.6,
"maximumEditsTaskIsAvailable": "no"
},
"links": {
"disabled": false,
"templates": [],
"excludedTemplates": [],
"excludedCategories": [],
"learnmore": ""
},
"references": {
"disabled": false,
"templates": [],
"excludedTemplates": [],
"excludedCategories": [],
"learnmore": ""
},
"section_image_recommendation": {
"disabled": false,
"excludedTemplates": [],
"excludedCategories": [],
"learnmore": "",
"maxTasksPerDay": 25
},
"update": {
"disabled": false,
"templates": [],
"excludedTemplates": [],
"excludedCategories": [],
"learnmore": ""
}
}
9g0i5xqzuiw94wqlx62vyxkbq97n7se
Nicholas Prea
0
3747
18257
18256
2024-07-24T11:39:59Z
Mauteld
4845
18257
wikitext
text/x-wiki
Ɖajaa '''Nicholas Prea''' kaakɛ Seychelles ɛjaɖɛ taa politiki n̄ʋʋ tʋ nɔɔyʋ. Ɛkɛŋna ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa ɛjaɖɛ ñʋʋtʋ, pʋ-tɔbʋʋ se ɛjaɖɛ ñʋʋtʋ. Ɖajaa Prea kaakɛ ɖɔɖɔ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-ɛjaɖɛ ñʋʋdʋ alɩwaatʋ natʋyʋ taa.
==Ɛ-tʋmɩyɛ==
Prea kaakɛ lɔɔɖa saɣyʋ. Ɛkɛ Seychelles ɛjaɖɛ taa politiki ŋgbɛyɛ naɖɩyɛ taa tʋ.
Pɩnaɣ 2002 ñɩŋa taa palɩzɩ Prea se ɛkɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-ɛjaɖɛ ñʋʋdʋ. Salaŋ fenaɣ taa pɩnaɣ 2018 taa palɩza-ɩ se ɛkɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-ñʋʋdʋ. Ɛlaba tʋmɩyɛ nɖɩ kpaɣ agoza fenaɣ 29 pɩnaɣ 2020.
Pʋcɔ nɛ Prea pɩsɩ samaɣ yɔɔ cɔnɩyʋ lɛ, ɛɛkɛ Seychelles ɛjaɖɛ taa samaɣ ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ se Parti national des Seychelles yɔ ɖɩ-ñʋʋdʋ. Ɛlɛ, ɛlɩɩ ɛ-tʋmɩyɛ ɖɩnɛ ɖɩ-taa kɛ ɖomaɣ fenaɣ kɩyakʋ 17 pɩnaɣ 2020.
7yod1b3pr0punpwjxmarc8y60zl36xz
Shukuru Kawambwa
0
3748
18263
18262
2024-07-30T06:48:53Z
Mauteld
4845
18263
wikitext
text/x-wiki
'''Shukuru Jumanne Kawambwa''', palʋla-ɩ saŋayɩŋ fenaɣ kɩyakʋ 15 pɩnaɣ 1957 kɛ politiki laɖʋ kɛ Tanzaanii ɛjaɖɛ taa. Ɛkɛ politiki ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ se Chama Cha Mapinduzi yɔ ɖɩ-taa tʋ.
==Ɛ-sɩm wayɩ tɔm==
Palʋla Shukuru Jumanne Kawambwa kɛ lakɩŋ fenaɣ kɩyakʋ 15 pɩnaɣ 1957. Ɛkɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-tɛ paɣtʋ lɩzɩyaa ŋgbɛyɛ taa ɛyʋ kpaɣ pɩnaɣ 2005 nɛ puwolo pɩsɩɩna pɩnaɣ 2020. Ɖajaa Kawambwa kɛna sukuli kɩtɛzʋʋ nɛ sukuli kɩtɛzʋʋ yɔɔ cɔnɩyʋ. Ɛkɛ ɖɔɖɔ minisi weyi ɛcɔŋna tɛtʋ tʋma yɔɔ yɔ.
qve3j8k295ttm1xsreig963cjnjdg16
Marie-Louise Potter
0
3749
18267
18266
2024-07-30T07:54:44Z
Vivitore
4478
/* Ɛ-sɩm yɔɔ tɔm */
18267
wikitext
text/x-wiki
'''Ɖoɖoo Marie-Louise Potter''' (palʋla-ɩ aloma fenaɣ kɩyakʋ 15 pɩnaɣ 1959) kɛ Seychelles ɛjaɖɛ taa politiki laɖʋ nɛ diplomatɩ weyi ɛlaba tʋmɩyɛ se ɛkɛ Seychelles ɛjaɖɛ taa samaɣ tʋmɩyɛ tʋ kpaɣ pɩnaɣ 1993 yɔ. Ɛkɛ pʋtʋ ɛnʋ ɛ-tɛ politiki ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ-ɖɩ se Seychelles People's Progressive Front yɔ ɖɩ-taa.
==Ɛ-sɩm yɔɔ tɔm==
Palʋla Marie-Louise Potter aloma fenaɣ kɩyakʋ 15 pɩnaɣ 1959. Pɩnaɣ 1993 ñɩŋa taa ɛcalɩ lɩʋ politiki nʋmɔʋ taa nɛ palɩzɩ-ɩ se ɛkɛ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa paɣtʋ lɩzɩyaa ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ se Assemblée nationale des Seychelles yɔ ɖɩ-taa tʋ. Ɛkɛ Seychelles samaɣ tɛ ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ se Front Populaire Progressiste yɔ ɖɩ-taa tʋ nɛ ɛ-ɛjaɖɛ taa ɛyaa nɔɔ yɔɔ kandɩyʋ kɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-ɛgbɛyɛ taa pɩnzɩ 25 taa.
Pɩnaɣ 2007 taa lɛ, Potter pɩsɩ kewiyaɣ tʋma ñʋʋdʋ kɛ ɛjaɖɛ ɖɩnɛ ɖɩ-ɛjaɖɛ kigbeɣluu taa. Tɛtʋ tʋnɛ tɩha-ɩ waɖɛ se ɛcɔŋna komina tʋmɩyɛ yɔɔ kɛ paɣtʋ takayaɣ taa.
55u3tozhq18w926vnp8q5hpxuhtlauj
Daoud Yaya Brahim
0
3750
18274
18273
2024-08-02T19:13:50Z
Djagble
4519
18274
wikitext
text/x-wiki
'''Daoud Yaya Brahim''' (palʋla-ɩ hasɩyaɖɛ fenaɣ kɩyakʋ 30 wiye) ɛɛkɛ sɔɔja sɔsɔ nɔɔyʋ nɛ kewiyaɣ taa tʋmɩyɛ tʋ Caadɩ ɛjaɖɛ taa.
==Ɛ-sɩm yɔɔ tɔm==
Palʋla Daoud Yaya Brahim kɛ kɔlaɣ fenaɣ kɩyakʋ 30 pɩnaɣ 1962 kɛ Biltine, Caadɩ ɛjaɖɛ taa. Pɩnaɣ 1988 taa ɛsʋ sɔɔjanaa mba pɛwɛ Tchad yɔ pa-taa. Pafalɩsɩ-ɩ sɔɔjanaa tʋmɩyɛ taa Irakɩ ɛjaɖɛ taa nɛ pɩnzɩ nzɩ sɩɖɛwa yɔ sɩ-taa, ɛkpa ɖoŋ siŋŋ.
Pɩnaɣ 2002 taa lɛ, ɛpɩsɩ sɔɔjanaa ñʋʋdʋ. Pɩnaɣ 2005 taa lɛ, pakpa-ɩ se ɛkɛ kolonɛɛlɩ, pɩnaɣ 2007 taa lɛ, ɛkɛ sɔɔja sɔsɔ, pɩnaɣ 2011 taa lɛ, ɛkɛ sɔɔja sɔsɔ, nɛ pɩnaɣ 2015 taa lɛ, ɛkɛ sɔɔja sɔsɔ. Pɩnaɣ 2023 taa lɛ, ɛmʋ sɔɔjanaa ñʋʋdʋ.
Pɩtasɩnɩ ɛ-sɔɔjanaa tʋmɩyɛ lɛ, Brahim la ɖɔɖɔ komina tʋma ndɩ ndɩ. Ɛɛkɛ Doba, Bebédjia nɛ Iriba tɛtʋ taa ñʋʋ tʋ.
Pɩnaɣ 2016 taa lɛ, pakpaɣ-ɩ se ɛkɛ Caadɩ ɛjaɖɛ taa ɛ-tɛtʋ sɔsɔtʋ. Pɩnaɣ 2017 taa lɛ, palɩzɩ-ɩ se ɛkɛ minisi weyi ɛcɔŋna ɛ-tɩ yɔɔ kandɩyʋʋ yɔɔ yɔ. Pʋwayɩ lɛ, ɛkɛ ɛ-ɛjaɖɛ Ñʋʋdʋ kpaɣ pɩnaɣ 2021 nɛ puwolo pɩsɩɩna pɩnaɣ 2023 taa.
Ɖajaa Brahim kʋyɩ ɛ-tʋmɩyɛ taa kɔlaɣ fenaɣ kɩyakʋ 18 wiye pɩnaɣ 2023 pɩlɩna ɛyaa mba palakaɣ kʋzʋʋ lakasɩ nɛ komina yɔɔ cɔnɩyʋ sɔsɔ Haliki Choua Mahamat yɔ pɔ-yɔɔ.
Daoud Yaya Brahim sɩba mɩsɩkʋm fenaɣ kɩyakʋ naalɛ ŋgʋ wiye pɩnaɣ 2024 taa Egipiti ɛjaɖɛ taa. Ɛ-tɛ lelu nɛ e-piya 12 peyebi-i.
jznur2bl0v6arnfycimz20flikzzd3z
Manuel de Araújo
0
3751
18280
18279
2024-08-05T06:36:15Z
Vivitore
4478
18280
wikitext
text/x-wiki
'''Manuel A. Alculete Lopes de Araújo''' kɛna Mozambiki ɛjaɖɛ taa politiki laɖʋ. Ɛkɛ Quelimane tɛtʋ ñʋʋtʋ kpaɣna salaŋ fenaɣ pɩnaɣ 2011 taa.
==Ɛ-tʋmɩyɛ==
Pɩnaɣ 2011 taa lɛ, de Araújo kaakɛ RENAMO politiki ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩ-tɛtʋ ñʋʋdʋ kɛ Quelimane tɛtʋ taa. Ɛwabɩ paɣtʋ lɩzɩyaa lɩmaɣzɩyɛ nɖɩ nɛ ɛwa Frelimo ŋgbɛyɛ nɖɩ ɖɩ-tɛ kandɩyʋʋ yɔ nɛ ɛyaa mɩnɩʋ yɔɔ lɛ, 62.27%.
Pɩnaɣ 2013 taa lɛ, palɩzɩ FRELIMO ŋgbɛyɛ se ɖɩwabɩ Quelimane tɛtʋ taa komina tʋma taa. Paa mbʋ yɔ, pɔyɔɔdɩ se ɛyaa nabɛyɛ wɛɛ nɛ pɛcɛtɩɣ paa ɛzɩmtaa. Pañɩnaa nɛ pana se toovenim taa lɛ, de Araújo wabɩ caca ŋgʋ nɛ ɛtasɩ kɛʋ Quelimane tɛtʋ ñʋʋdʋ.
Pɩnaɣ 2023 tɛ komina tʋma alɩwaatʋ taa lɛ, polisinaa kpaɣ de Araújo nɛ pakpa-ɩ alɩwaatʋ pazɩ taa pʋwayɩ lɛ, ɛkɔɔ ɛcɔŋna paɣtʋ lɩzɩyaa. Pɔkɔma lɛ, polisinaa kpaɣ-ɩ nɛ pɛcɛbɩ-ɩ se "ɛɖɩɣzaɣ" ɛyaa mba paawɛ peeɖe yɔ, ɛlɛ patasɩ-ɩ lɩzʋʋ nɛ pɛtɛ pɛcɛbɩ-ɩ.
nbn5bgj1wtydr1p9hcxws5m0hzh8k1y
Myriam Telemaque
0
3752
18287
18286
2024-08-06T21:25:38Z
Vivitore
4478
18287
wikitext
text/x-wiki
'''Myriam Telemaque''' kɛ Seychelles ɛjaɖɛ taa politiki laɖʋ. Ɛɛkɛ Seychelles ɛjaɖɛ taa minisi.
==Ɛ-tʋmɩyɛ==
Ɖajaa Myriam Telemaque kɛŋna tʋmɩyɛ kpɛlɛkʋʋ, ajɛya kɩkpɛndʋʋ nɛ ajɛya kɩkpɛndʋʋ minisi nɔɔ yɔɔ cɔnɩyʋ Seychelles ɛjaɖɛ taa. Ɛlaba tʋmɩyɛ nɖɩ kpaɣ agoza fenaɣ kɩyakʋ 7 pɩnaɣ 2017 nɛ puwolo pɩsɩɩna kamɩŋ fenaɣ kɩyakʋ 3 pɩnaɣ 2020.
Pʋcɔ nɛ Telemaque pɩsɩ minisi lɛ, ɛɛlakaɣ tʋmɩyɛ komina tʋmɩyɛ nɖɩ ɖɩcɔŋnɩ agɔma nɛ pa-ajɛɛ yɔɔ yɔ, ɖɩ-taa. Ɛɛkɛ takayaɣ taa mayʋ sɔsɔ weyi ɛcɔŋnɩ agɔma nɛ ɛjaɖɛ taa ɛyaa yɔɔ yɔ. Ɛɛkɛ ɖɔɖɔ ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-taa lɛɣtʋ yɔɔ cɔnɩyʋ sɔsɔ.
koj5cc7ay3nmjfi8g6n3gyqro0feb1s
David Simango
0
3753
18291
18290
2024-08-07T19:56:50Z
Djagble
4519
18291
wikitext
text/x-wiki
'''David Simango''' kɛna politiki laɖʋ nɔɔyʋ Moozambiki ɛjaɖɛ taa. Ɛkɛ politiki ŋgbɛyɛ nɖɩ payaɣ se FRELIMO yɔ ɖɩ-taa tʋ. Ɖajaa Simango lakaɣ tʋma sɔsɔna sakɩyɛ Moozambiki ɛjaɖɛ taa pɩnzɩ nzɩ sɩɖɛwa yɔ sɩ-taa.
==Ɛ-tʋmɩyɛ==
Ɖajaa David Simango kaakɛ Niassa egeetiye ñʋʋdʋ kpaɣ pɩnaɣ 2000 nɛ puwolo pɩsɩɩna pɩnaɣ 2005. Pʋwayɩ lɛ, ɛkɛ piya evelisi nɛ aleɣya tɔm yɔɔ cɔnɩyʋ kpaɣ pɩnaɣ 2005 nɛ puwolo pɩnaɣ 2008.
Pɩnaɣ 2008 taa palɩzɩ Simango se ɛkɛ Maputo tɛtʋ sɔsɔtʋ. Pɩnaɣ 2013 taa palɩza-ɩ se ɛkɛ tɛtʋ ñʋʋtʋ.
j915xeayqk44vq6oq0caq97qowc0cka
Admira António
0
3754
18299
18298
2024-08-12T09:33:16Z
Djagble
4519
18299
wikitext
text/x-wiki
'''Admira António''' kɛ lɔɔɖɩyɛ sayʋ weyi ɛlɩnɩ Moozambiki yɔ. Pasɩma-ɩ se ɛkɛ kajalaɣ halʋ weyi ɛcalɩ kondoloko maʋ ɛsɔdaa lɔɔɖa yɔ ɛ-ɛjaɖɛ Moozambiiki taa.
==Ɛ-tʋmɩyɛ==
Admira António paɣzɩ ɛ-tʋmɩyɛ kɛ ɛsɔdaa lɔɔɖa tʋmɩyɛ taa pɩnaɣ 2011 alɩwaatʋ ndʋ ɛpaɣzɩ ɛ-tɛ lɔɔɖa tʋmɩyɛ kpɛlɩkʋʋ Lanserie tɛtʋ taa Afrika Hadɛ Kiŋ ɛjaɖɛ taa yɔ.
Ɛ-tɛ kajalaɣ sukuli tɛma lɛ, ewolo Fransɩ ɛjaɖɛ taa nɛ ɛmʋ takayaɣ se ɛpɩzɩ nɛ ɛɖʋ Embraer-145 kɛ ɛ-ɛjaɖɛ taa.
Pɩnaɣ 2013 taa lɛ, António pɩsɩ LAM Mozambique Airlines, Mozambiki ɛjaɖɛ taa lɔɔɖɩyɛ. Ewobi pɩ-yɔɔ nɛ ɛñakɩ pana nɛ ɛpaɣzɩ ɛ-tʋma labʋ nɛ pɩnaɣ 2018 taa lɛ, ɛpɩzɩ nɛ ɛpɩsɩ ɛsɔdaa lɔɔɖa yɔɔ cɔnɩyʋ.
0zcsspjfry8z4otrlqfof68f993qvfk
Mário Fernandes da Graça Machungo
0
3755
18305
18304
2024-08-12T09:42:17Z
Vivitore
4478
/* Ɛ-sɩm yɔɔ tɔm */
18305
wikitext
text/x-wiki
'''Mário Fernandes da Graça Machungo''', palʋla-ɩ saŋayɩŋ fenaɣ kɩyakʋ 1 pɩnaɣ 1940, ɛɛkɛ Mozambiki ɛjaɖɛ taa politiki tʋ weyi ɛlaba tʋma sɔsɔna sakɩyɛ kewiyaɣ taa pɩnzɩ 1970 nɛ 1980 taa yɔ.
==Ɛ-sɩm yɔɔ tɔm==
Palʋla Mário Fernandes da Graça Machungo kɛ salaŋ fenaɣ kɩyakʋ 1 pɩnaɣ 1940. Ɛkɛ minisi weyi ɛcɔŋna tadɩyɛ nɛ tadɩyɛ yɔɔ yɔ kpaɣ pɩnaɣ 1975 nɛ puwolo pɩnaɣ 1976. Kpaɣ pɩnaɣ 1976 nɛ puwolo pɩnaɣ 1978 taa lɛ, ɛkɛ minisi weyi ɛcɔŋna tʋma ɖɩlaɖɛ nɛ tʋmɩyɛ ɖɩlaɖɛ yɔɔ yɔ.
Pɩnaɣ 1982 taa lɛ, Machungo pɩsɩ minisi weyi ɛcɔŋna tɛtʋ ñɔɔzʋʋ yɔɔ yɔ. Ɛlaba tʋmɩyɛ nɖɩ nɛ pɩkɔɔ pɩtalɩ pɩnaɣ 1986. Pɩnaɣ ŋga ka-taa, kɔlaɣ fenaɣ kɩyakʋ 17 n̄ɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 1986 taa, palɩzɩ-ɩ se ɛkɛ Mozambiki ɛjaɖɛ ñʋʋdʋ. Ɛlaba kewiyaɣ kpelaɣ yɔɔ tʋmɩyɛ pɩkɔɔ pɩtalɩ lakɩŋ fenaɣ kɩyakʋ 16 pɩnaɣ 1994.
Machungo sɩba ɖomaɣ fenaɣ kɩyakʋ 17 n̄ɩŋgʋ wiye, pɩnaɣ 2020 taa, ɛɛwɛna pɩnzɩ 79.
1tkn4tpahsf89ps3iav2teom70ovygg
Isabelle Housna Kassire
0
3756
18311
18310
2024-08-15T07:48:10Z
Vivitore
4478
/* Ɛ-tʋmɩyɛ */
18311
wikitext
text/x-wiki
'''Isabelle Housna Kassire''' kɛ politiki laɖʋ sɔsɔ nɔɔyʋ kɛ Caadɩ ɛjaɖɛ taa. Sɔnɔ lɛ, ɛkɛ minisi weyi ɛcɔŋna ajɛya lɛɛna yɔɔ yɔ, Tchad ɛjaɖɛ taa komina taa.
==Ɛ-tʋmɩyɛ==
Ɖoɖoo Isabelle Housna Kassire kɛŋna ɛjaɖɛ nɖɩ ɖɩ-tɛtʋ taa tɔm yɔɔ cɔnɩyʋ kɛ agoza fenaɣ kɩyakʋ 14 pɩnaɣ 2022. Palɩzɩ-ɩ se ɛkɛ [[Togo]] ɛjaɖɛ taa n̄ɩma nɛ ajɛya lɛɛna taa nɔɔ kʋɖʋmaɣ ŋgbɛyɛ taa n̄ʋʋ tʋ.
Pʋcɔ nɛ ɛpaɣzɩ ɛ-tʋmɩyɛ ɖɩnɛ lɛ, Kassire kaakɛ minisi weyi ɛcɔŋna tʋma labʋ yɔɔ yɔ. Paya-ɩ se ɛcɔŋnɩ ajɛɛ lɛɛna taa tɔm yɔɔ alɩwaatʋ ndʋ pɛlɛɣzɩ komina yɔ.
0sqsntef0bba75lyz3dydm4qi5up7ka
MediaWiki:BabelConfig.json
8
3760
18397
2025-01-30T23:44:52Z
Maintenance script
2521
Migrating server configuration to an on-wiki JSON file ([[phab:T374348]])
18397
json
application/json
{
"$version": "1.0.0",
"BabelAutoCreate": true,
"BabelCategoryNames": {
"0": "",
"1": "",
"2": "",
"3": "",
"4": "",
"5": "",
"N": ""
},
"BabelMainCategory": "",
"BabelUseUserLanguage": false
}
54hmctnlaawatl26wopa0v29fbhc0mb
MediaWiki:GrowthExperimentsCommunityUpdates.json
8
3764
18424
18423
2025-03-27T16:14:40Z
Maintenance script
2521
Migrating data to new format
18424
json
application/json
{
"$version": "2.0.3",
"GEHomepageCommunityUpdatesCallToAction": {
"pageTitle": "",
"buttonText": ""
},
"GEHomepageCommunityUpdatesContentBody": "",
"GEHomepageCommunityUpdatesContentTitle": "",
"GEHomepageCommunityUpdatesEnabled": false,
"GEHomepageCommunityUpdatesMinEdits": 0,
"GEHomepageCommunityUpdatesThumbnailAddDarkModeBackground": false,
"GEHomepageCommunityUpdatesThumbnailFile": {
"title": "",
"url": ""
}
}
d1xm97f2xbtvehjzbe3po6c2mousbni
Modèle:P.
10
3766
18436
2025-04-14T00:28:51Z
2601:18E:D104:4AB0:A123:CC48:E114:37FE
Page créée avec « {{#ifeq:{{{2|use p.}}} |use p. | p. {{{1<includeonly>|{{color|red|Missing parameter/s! (Template:P.)}}{{main other|[[Category:Pages using p. template with missing parameter]]}}</includeonly>}}} | pp. {{replace|{{{1}}}| | }}{{#switch:{{{2}}} |f|f.={{hair space}}f. |ff|ff.={{hair space}}ff. |sq|sq.={{hair space}}sq. |sqq|sqq.={{hair space}}sqq. |= |–{{{2}}}}} }}<noinclude> {{Documentation}}<!-- Please add documentation and categories to the /... »
18436
wikitext
text/x-wiki
{{#ifeq:{{{2|use p.}}} |use p.
| p. {{{1<includeonly>|{{color|red|Missing parameter/s! (Template:P.)}}{{main other|[[Category:Pages using p. template with missing parameter]]}}</includeonly>}}}
| pp. {{replace|{{{1}}}| | }}{{#switch:{{{2}}} |f|f.={{hair space}}f. |ff|ff.={{hair space}}ff. |sq|sq.={{hair space}}sq. |sqq|sqq.={{hair space}}sqq. |= |–{{{2}}}}}
}}<noinclude>
{{Documentation}}<!-- Please add documentation and categories to the /doc subpage, interwikis to Wikidata, thank you -->
</noinclude>
7paxuqde3qda0s9noxncdum7v5qoh93
Modèle:Cite web
10
3767
18437
2025-04-14T00:30:17Z
2601:18E:D104:4AB0:A123:CC48:E114:37FE
Page créée avec « <includeonly>{{#invoke:citation/CS1|citation |CitationClass=web }}</includeonly><noinclude> {{documentation}} </noinclude> »
18437
wikitext
text/x-wiki
<includeonly>{{#invoke:citation/CS1|citation
|CitationClass=web
}}</includeonly><noinclude>
{{documentation}}
</noinclude>
rcgmbcxu7hvs583g1f3rzz4c4dkizda
Modèle:Error
10
3768
18438
2025-04-14T00:32:00Z
2601:18E:D104:4AB0:A123:CC48:E114:37FE
Page créée avec « <{{#switch:{{lc:{{{tag|}}}}} |div=div|p=p|span=span|#default=strong }} class="error">{{{message|{{{1}}}}}}</{{#switch:{{lc:{{{tag|}}}}} |div=div|p=p|span=span|#default=strong }}><noinclude>{{Documentation}}</noinclude> »
18438
wikitext
text/x-wiki
<{{#switch:{{lc:{{{tag|}}}}}
|div=div|p=p|span=span|#default=strong
}} class="error">{{{message|{{{1}}}}}}</{{#switch:{{lc:{{{tag|}}}}}
|div=div|p=p|span=span|#default=strong
}}><noinclude>{{Documentation}}</noinclude>
j08s442nky2mkjaa6p31ncjjeyzcut7
Module:Citation/CS1
828
3769
18439
2025-04-14T00:34:03Z
2601:18E:D104:4AB0:A123:CC48:E114:37FE
Page créée avec « require ('strict'); --[[--------------------------< F O R W A R D D E C L A R A T I O N S >-------------------------------------- each of these counts against the Lua upvalue limit ]] local validation; -- functions in Module:Citation/CS1/Date_validation local utilities; -- functions in Module:Citation/CS1/Utilities local z = {}; -- table of tables in Module:Citation/CS1/Utilities local identifiers;... »
18439
Scribunto
text/plain
require ('strict');
--[[--------------------------< F O R W A R D D E C L A R A T I O N S >--------------------------------------
each of these counts against the Lua upvalue limit
]]
local validation; -- functions in Module:Citation/CS1/Date_validation
local utilities; -- functions in Module:Citation/CS1/Utilities
local z = {}; -- table of tables in Module:Citation/CS1/Utilities
local identifiers; -- functions and tables in Module:Citation/CS1/Identifiers
local metadata; -- functions in Module:Citation/CS1/COinS
local cfg = {}; -- table of configuration tables that are defined in Module:Citation/CS1/Configuration
local whitelist = {}; -- table of tables listing valid template parameter names; defined in Module:Citation/CS1/Whitelist
--[[------------------< P A G E S C O P E V A R I A B L E S >---------------
declare variables here that have page-wide scope that are not brought in from
other modules; that are created here and used here
]]
local added_deprecated_cat; -- Boolean flag so that the category is added only once
local added_vanc_errs; -- Boolean flag so we only emit one Vancouver error / category
local added_generic_name_errs; -- Boolean flag so we only emit one generic name error / category and stop testing names once an error is encountered
local added_numeric_name_errs; -- Boolean flag so we only emit one numeric name error / category and stop testing names once an error is encountered
local added_numeric_name_maint; -- Boolean flag so we only emit one numeric name maint category and stop testing names once a category has been emitted
local is_preview_mode; -- true when article is in preview mode; false when using 'Preview page with this template' (previewing the module)
local is_sandbox; -- true when using sandbox modules to render citation
--[[--------------------------< F I R S T _ S E T >------------------------------------------------------------
Locates and returns the first set value in a table of values where the order established in the table,
left-to-right (or top-to-bottom), is the order in which the values are evaluated. Returns nil if none are set.
This version replaces the original 'for _, val in pairs do' and a similar version that used ipairs. With the pairs
version the order of evaluation could not be guaranteed. With the ipairs version, a nil value would terminate
the for-loop before it reached the actual end of the list.
]]
local function first_set (list, count)
local i = 1;
while i <= count do -- loop through all items in list
if utilities.is_set( list[i] ) then
return list[i]; -- return the first set list member
end
i = i + 1; -- point to next
end
end
--[[--------------------------< A D D _ V A N C _ E R R O R >----------------------------------------------------
Adds a single Vancouver system error message to the template's output regardless of how many error actually exist.
To prevent duplication, added_vanc_errs is nil until an error message is emitted.
added_vanc_errs is a Boolean declared in page scope variables above
]]
local function add_vanc_error (source, position)
if added_vanc_errs then return end
added_vanc_errs = true; -- note that we've added this category
utilities.set_message ('err_vancouver', {source, position});
end
--[[--------------------------< I S _ S C H E M E >------------------------------------------------------------
does this thing that purports to be a URI scheme seem to be a valid scheme? The scheme is checked to see if it
is in agreement with http://tools.ietf.org/html/std66#section-3.1 which says:
Scheme names consist of a sequence of characters beginning with a
letter and followed by any combination of letters, digits, plus
("+"), period ("."), or hyphen ("-").
returns true if it does, else false
]]
local function is_scheme (scheme)
return scheme and scheme:match ('^%a[%a%d%+%.%-]*:'); -- true if scheme is set and matches the pattern
end
--[=[-------------------------< I S _ D O M A I N _ N A M E >--------------------------------------------------
Does this thing that purports to be a domain name seem to be a valid domain name?
Syntax defined here: http://tools.ietf.org/html/rfc1034#section-3.5
BNF defined here: https://tools.ietf.org/html/rfc4234
Single character names are generally reserved; see https://tools.ietf.org/html/draft-ietf-dnsind-iana-dns-01#page-15;
see also [[Single-letter second-level domain]]
list of TLDs: https://www.iana.org/domains/root/db
RFC 952 (modified by RFC 1123) requires the first and last character of a hostname to be a letter or a digit. Between
the first and last characters the name may use letters, digits, and the hyphen.
Also allowed are IPv4 addresses. IPv6 not supported
domain is expected to be stripped of any path so that the last character in the last character of the TLD. tld
is two or more alpha characters. Any preceding '//' (from splitting a URL with a scheme) will be stripped
here. Perhaps not necessary but retained in case it is necessary for IPv4 dot decimal.
There are several tests:
the first character of the whole domain name including subdomains must be a letter or a digit
internationalized domain name (ASCII characters with .xn-- ASCII Compatible Encoding (ACE) prefix xn-- in the TLD) see https://tools.ietf.org/html/rfc3490
single-letter/digit second-level domains in the .org, .cash, and .today TLDs
q, x, and z SL domains in the .com TLD
i and q SL domains in the .net TLD
single-letter SL domains in the ccTLDs (where the ccTLD is two letters)
two-character SL domains in gTLDs (where the gTLD is two or more letters)
three-plus-character SL domains in gTLDs (where the gTLD is two or more letters)
IPv4 dot-decimal address format; TLD not allowed
returns true if domain appears to be a proper name and TLD or IPv4 address, else false
]=]
local function is_domain_name (domain)
if not domain then
return false; -- if not set, abandon
end
domain = domain:gsub ('^//', ''); -- strip '//' from domain name if present; done here so we only have to do it once
if not domain:match ('^[%w]') then -- first character must be letter or digit
return false;
end
if domain:match ('^%a+:') then -- hack to detect things that look like s:Page:Title where Page: is namespace at Wikisource
return false;
end
local patterns = { -- patterns that look like URLs
'%f[%w][%w][%w%-]+[%w]%.%a%a+$', -- three or more character hostname.hostname or hostname.tld
'%f[%w][%w][%w%-]+[%w]%.xn%-%-[%w]+$', -- internationalized domain name with ACE prefix
'%f[%a][qxz]%.com$', -- assigned one character .com hostname (x.com times out 2015-12-10)
'%f[%a][iq]%.net$', -- assigned one character .net hostname (q.net registered but not active 2015-12-10)
'%f[%w][%w]%.%a%a$', -- one character hostname and ccTLD (2 chars)
'%f[%w][%w][%w]%.%a%a+$', -- two character hostname and TLD
'^%d%d?%d?%.%d%d?%d?%.%d%d?%d?%.%d%d?%d?', -- IPv4 address
'[%a%d]+%:?' -- IPv6 address
}
for _, pattern in ipairs (patterns) do -- loop through the patterns list
if domain:match (pattern) then
return true; -- if a match then we think that this thing that purports to be a URL is a URL
end
end
for _, d in ipairs (cfg.single_letter_2nd_lvl_domains_t) do -- look for single letter second level domain names for these top level domains
if domain:match ('%f[%w][%w]%.' .. d) then
return true
end
end
return false; -- no matches, we don't know what this thing is
end
--[[--------------------------< I S _ U R L >------------------------------------------------------------------
returns true if the scheme and domain parts of a URL appear to be a valid URL; else false.
This function is the last step in the validation process. This function is separate because there are cases that
are not covered by split_url(), for example is_parameter_ext_wikilink() which is looking for bracketted external
wikilinks.
]]
local function is_url (scheme, domain)
if utilities.is_set (scheme) then -- if scheme is set check it and domain
return is_scheme (scheme) and is_domain_name (domain);
else
return is_domain_name (domain); -- scheme not set when URL is protocol-relative
end
end
--[[--------------------------< S P L I T _ U R L >------------------------------------------------------------
Split a URL into a scheme, authority indicator, and domain.
First remove Fully Qualified Domain Name terminator (a dot following TLD) (if any) and any path(/), query(?) or fragment(#).
If protocol-relative URL, return nil scheme and domain else return nil for both scheme and domain.
When not protocol-relative, get scheme, authority indicator, and domain. If there is an authority indicator (one
or more '/' characters immediately following the scheme's colon), make sure that there are only 2.
Any URL that does not have news: scheme must have authority indicator (//). TODO: are there other common schemes
like news: that don't use authority indicator?
Strip off any port and path;
]]
local function split_url (url_str)
local scheme, authority, domain;
url_str = url_str:gsub ('([%a%d])%.?[/%?#].*$', '%1'); -- strip FQDN terminator and path(/), query(?), fragment (#) (the capture prevents false replacement of '//')
if url_str:match ('^//%S*') then -- if there is what appears to be a protocol-relative URL
domain = url_str:match ('^//(%S*)')
elseif url_str:match ('%S-:/*%S+') then -- if there is what appears to be a scheme, optional authority indicator, and domain name
scheme, authority, domain = url_str:match ('(%S-:)(/*)(%S+)'); -- extract the scheme, authority indicator, and domain portions
if utilities.is_set (authority) then
authority = authority:gsub ('//', '', 1); -- replace place 1 pair of '/' with nothing;
if utilities.is_set(authority) then -- if anything left (1 or 3+ '/' where authority should be) then
return scheme; -- return scheme only making domain nil which will cause an error message
end
else
if not scheme:match ('^news:') then -- except for news:..., MediaWiki won't link URLs that do not have authority indicator; TODO: a better way to do this test?
return scheme; -- return scheme only making domain nil which will cause an error message
end
end
domain = domain:gsub ('(%a):%d+', '%1'); -- strip port number if present
end
return scheme, domain;
end
--[[--------------------------< L I N K _ P A R A M _ O K >---------------------------------------------------
checks the content of |title-link=, |series-link=, |author-link=, etc. for properly formatted content: no wikilinks, no URLs
Link parameters are to hold the title of a Wikipedia article, so none of the WP:TITLESPECIALCHARACTERS are allowed:
# < > [ ] | { } _
except the underscore which is used as a space in wiki URLs and # which is used for section links
returns false when the value contains any of these characters.
When there are no illegal characters, this function returns TRUE if value DOES NOT appear to be a valid URL (the
|<param>-link= parameter is ok); else false when value appears to be a valid URL (the |<param>-link= parameter is NOT ok).
]]
local function link_param_ok (value)
local scheme, domain;
if value:find ('[<>%[%]|{}]') then -- if any prohibited characters
return false;
end
scheme, domain = split_url (value); -- get scheme or nil and domain or nil from URL;
return not is_url (scheme, domain); -- return true if value DOES NOT appear to be a valid URL
end
--[[--------------------------< L I N K _ T I T L E _ O K >---------------------------------------------------
Use link_param_ok() to validate |<param>-link= value and its matching |<title>= value.
|<title>= may be wiki-linked but not when |<param>-link= has a value. This function emits an error message when
that condition exists
check <link> for inter-language interwiki-link prefix. prefix must be a MediaWiki-recognized language
code and must begin with a colon.
]]
local function link_title_ok (link, lorig, title, torig)
local orig;
if utilities.is_set (link) then -- don't bother if <param>-link doesn't have a value
if not link_param_ok (link) then -- check |<param>-link= markup
orig = lorig; -- identify the failing link parameter
elseif title:find ('%[%[') then -- check |title= for wikilink markup
orig = torig; -- identify the failing |title= parameter
elseif link:match ('^%a+:') then -- if the link is what looks like an interwiki
local prefix = link:match ('^(%a+):'):lower(); -- get the interwiki prefix
if cfg.inter_wiki_map[prefix] then -- if prefix is in the map, must have preceding colon
orig = lorig; -- flag as error
end
end
end
if utilities.is_set (orig) then
link = ''; -- unset
utilities.set_message ('err_bad_paramlink', orig); -- URL or wikilink in |title= with |title-link=;
end
return link; -- link if ok, empty string else
end
--[[--------------------------< C H E C K _ U R L >------------------------------------------------------------
Determines whether a URL string appears to be valid.
First we test for space characters. If any are found, return false. Then split the URL into scheme and domain
portions, or for protocol-relative (//example.com) URLs, just the domain. Use is_url() to validate the two
portions of the URL. If both are valid, or for protocol-relative if domain is valid, return true, else false.
Because it is different from a standard URL, and because this module used external_link() to make external links
that work for standard and news: links, we validate newsgroup names here. The specification for a newsgroup name
is at https://tools.ietf.org/html/rfc5536#section-3.1.4
]]
local function check_url( url_str )
if nil == url_str:match ("^%S+$") then -- if there are any spaces in |url=value it can't be a proper URL
return false;
end
local scheme, domain;
scheme, domain = split_url (url_str); -- get scheme or nil and domain or nil from URL;
if 'news:' == scheme then -- special case for newsgroups
return domain:match('^[%a%d%+%-_]+%.[%a%d%+%-_%.]*[%a%d%+%-_]$');
end
return is_url (scheme, domain); -- return true if value appears to be a valid URL
end
--[=[-------------------------< I S _ P A R A M E T E R _ E X T _ W I K I L I N K >----------------------------
Return true if a parameter value has a string that begins and ends with square brackets [ and ] and the first
non-space characters following the opening bracket appear to be a URL. The test will also find external wikilinks
that use protocol-relative URLs. Also finds bare URLs.
The frontier pattern prevents a match on interwiki-links which are similar to scheme:path URLs. The tests that
find bracketed URLs are required because the parameters that call this test (currently |title=, |chapter=, |work=,
and |publisher=) may have wikilinks and there are articles or redirects like '//Hus' so, while uncommon, |title=[[//Hus]]
is possible as might be [[en://Hus]].
]=]
local function is_parameter_ext_wikilink (value)
local scheme, domain;
if value:match ('%f[%[]%[%a%S*:%S+.*%]') then -- if ext. wikilink with scheme and domain: [xxxx://yyyyy.zzz]
scheme, domain = split_url (value:match ('%f[%[]%[(%a%S*:%S+).*%]'));
elseif value:match ('%f[%[]%[//%S+.*%]') then -- if protocol-relative ext. wikilink: [//yyyyy.zzz]
scheme, domain = split_url (value:match ('%f[%[]%[(//%S+).*%]'));
elseif value:match ('%a%S*:%S+') then -- if bare URL with scheme; may have leading or trailing plain text
scheme, domain = split_url (value:match ('(%a%S*:%S+)'));
elseif value:match ('^//%S+') or value:match ('%s//%S+') then -- if protocol-relative bare URL: //yyyyy.zzz; authority indicator (//) must be be preceded nothing or by whitespace
scheme, domain = split_url (value:match ('(//%S+)')); -- what is left should be the domain
else
return false; -- didn't find anything that is obviously a URL
end
return is_url (scheme, domain); -- return true if value appears to be a valid URL
end
--[[-------------------------< C H E C K _ F O R _ U R L >-----------------------------------------------------
loop through a list of parameters and their values. Look at the value and if it has an external link, emit an error message.
]]
local function check_for_url (parameter_list, error_list)
for k, v in pairs (parameter_list) do -- for each parameter in the list
if is_parameter_ext_wikilink (v) then -- look at the value; if there is a URL add an error message
table.insert (error_list, utilities.wrap_style ('parameter', k));
end
end
end
--[[--------------------------< S A F E _ F O R _ U R L >------------------------------------------------------
Escape sequences for content that will be used for URL descriptions
]]
local function safe_for_url( str )
if str:match( "%[%[.-%]%]" ) ~= nil then
utilities.set_message ('err_wikilink_in_url', {});
end
return str:gsub( '[%[%]\n]', {
['['] = '[',
[']'] = ']',
['\n'] = ' ' } );
end
--[[--------------------------< E X T E R N A L _ L I N K >----------------------------------------------------
Format an external link with error checking
]]
local function external_link (URL, label, source, access)
local err_msg = '';
local domain;
local path;
local base_url;
if not utilities.is_set (label) then
label = URL;
if utilities.is_set (source) then
utilities.set_message ('err_bare_url_missing_title', {utilities.wrap_style ('parameter', source)});
else
error (cfg.messages["bare_url_no_origin"]); -- programmer error; valid parameter name does not have matching meta-parameter
end
end
if not check_url (URL) then
utilities.set_message ('err_bad_url', {utilities.wrap_style ('parameter', source)});
end
domain, path = URL:match ('^([/%.%-%+:%a%d]+)([/%?#].*)$'); -- split the URL into scheme plus domain and path
if path then -- if there is a path portion
path = path:gsub ('[%[%]]', {['['] = '%5b', [']'] = '%5d'}); -- replace '[' and ']' with their percent-encoded values
URL = table.concat ({domain, path}); -- and reassemble
end
base_url = table.concat ({ "[", URL, " ", safe_for_url (label), "]" }); -- assemble a wiki-markup URL
if utilities.is_set (access) then -- access level (subscription, registration, limited)
base_url = utilities.substitute (cfg.presentation['ext-link-access-signal'], {cfg.presentation[access].class, cfg.presentation[access].title, base_url}); -- add the appropriate icon
end
return base_url;
end
--[[--------------------------< D E P R E C A T E D _ P A R A M E T E R >--------------------------------------
Categorize and emit an error message when the citation contains one or more deprecated parameters. The function includes the
offending parameter name to the error message. Only one error message is emitted regardless of the number of deprecated
parameters in the citation.
added_deprecated_cat is a Boolean declared in page scope variables above
]]
local function deprecated_parameter(name)
if not added_deprecated_cat then
added_deprecated_cat = true; -- note that we've added this category
utilities.set_message ('err_deprecated_params', {name}); -- add error message
end
end
--[=[-------------------------< K E R N _ Q U O T E S >--------------------------------------------------------
Apply kerning to open the space between the quote mark provided by the module and a leading or trailing quote
mark contained in a |title= or |chapter= parameter's value.
This function will positive kern either single or double quotes:
"'Unkerned title with leading and trailing single quote marks'"
" 'Kerned title with leading and trailing single quote marks' " (in real life the kerning isn't as wide as this example)
Double single quotes (italic or bold wiki-markup) are not kerned.
Replaces Unicode quote marks in plain text or in the label portion of a [[L|D]] style wikilink with typewriter
quote marks regardless of the need for kerning. Unicode quote marks are not replaced in simple [[D]] wikilinks.
Call this function for chapter titles, for website titles, etc.; not for book titles.
]=]
local function kern_quotes (str)
local cap = '';
local wl_type, label, link;
wl_type, label, link = utilities.is_wikilink (str); -- wl_type is: 0, no wl (text in label variable); 1, [[D]]; 2, [[L|D]]
if 1 == wl_type then -- [[D]] simple wikilink with or without quote marks
if mw.ustring.match (str, '%[%[[\"“”\'‘’].+[\"“”\'‘’]%]%]') then -- leading and trailing quote marks
str = utilities.substitute (cfg.presentation['kern-left'], str);
str = utilities.substitute (cfg.presentation['kern-right'], str);
elseif mw.ustring.match (str, '%[%[[\"“”\'‘’].+%]%]') then -- leading quote marks
str = utilities.substitute (cfg.presentation['kern-left'], str);
elseif mw.ustring.match (str, '%[%[.+[\"“”\'‘’]%]%]') then -- trailing quote marks
str = utilities.substitute (cfg.presentation['kern-right'], str);
end
else -- plain text or [[L|D]]; text in label variable
label = mw.ustring.gsub (label, '[“”]', '\"'); -- replace “” (U+201C & U+201D) with " (typewriter double quote mark)
label = mw.ustring.gsub (label, '[‘’]', '\''); -- replace ‘’ (U+2018 & U+2019) with ' (typewriter single quote mark)
cap = mw.ustring.match (label, "^([\"\'][^\'].+)"); -- match leading double or single quote but not doubled single quotes (italic markup)
if utilities.is_set (cap) then
label = utilities.substitute (cfg.presentation['kern-left'], cap);
end
cap = mw.ustring.match (label, "^(.+[^\'][\"\'])$") -- match trailing double or single quote but not doubled single quotes (italic markup)
if utilities.is_set (cap) then
label = utilities.substitute (cfg.presentation['kern-right'], cap);
end
if 2 == wl_type then
str = utilities.make_wikilink (link, label); -- reassemble the wikilink
else
str = label;
end
end
return str;
end
--[[--------------------------< F O R M A T _ S C R I P T _ V A L U E >----------------------------------------
|script-title= holds title parameters that are not written in Latin-based scripts: Chinese, Japanese, Arabic, Hebrew, etc. These scripts should
not be italicized and may be written right-to-left. The value supplied by |script-title= is concatenated onto Title after Title has been wrapped
in italic markup.
Regardless of language, all values provided by |script-title= are wrapped in <bdi>...</bdi> tags to isolate RTL languages from the English left to right.
|script-title= provides a unique feature. The value in |script-title= may be prefixed with a two-character ISO 639-1 language code and a colon:
|script-title=ja:*** *** (where * represents a Japanese character)
Spaces between the two-character code and the colon and the colon and the first script character are allowed:
|script-title=ja : *** ***
|script-title=ja: *** ***
|script-title=ja :*** ***
Spaces preceding the prefix are allowed: |script-title = ja:*** ***
The prefix is checked for validity. If it is a valid ISO 639-1 language code, the lang attribute (lang="ja") is added to the <bdi> tag so that browsers can
know the language the tag contains. This may help the browser render the script more correctly. If the prefix is invalid, the lang attribute
is not added. At this time there is no error message for this condition.
Supports |script-title=, |script-chapter=, |script-<periodical>=
]]
local function format_script_value (script_value, script_param)
local lang=''; -- initialize to empty string
local name;
if script_value:match('^%l%l%l?%s*:') then -- if first 3 or 4 non-space characters are script language prefix
lang = script_value:match('^(%l%l%l?)%s*:%s*%S.*'); -- get the language prefix or nil if there is no script
if not utilities.is_set (lang) then
utilities.set_message ('err_script_parameter', {script_param, cfg.err_msg_supl['missing title part']}); -- prefix without 'title'; add error message
return ''; -- script_value was just the prefix so return empty string
end
-- if we get this far we have prefix and script
name = cfg.lang_tag_remap[lang] or mw.language.fetchLanguageName( lang, cfg.this_wiki_code ); -- get language name so that we can use it to categorize
if utilities.is_set (name) then -- is prefix a proper ISO 639-1 language code?
script_value = script_value:gsub ('^%l+%s*:%s*', ''); -- strip prefix from script
-- is prefix one of these language codes?
if utilities.in_array (lang, cfg.script_lang_codes) then
utilities.add_prop_cat ('script', {name, lang})
else
utilities.set_message ('err_script_parameter', {script_param, cfg.err_msg_supl['unknown language code']}); -- unknown script-language; add error message
end
lang = ' lang="' .. lang .. '" '; -- convert prefix into a lang attribute
else
utilities.set_message ('err_script_parameter', {script_param, cfg.err_msg_supl['invalid language code']}); -- invalid language code; add error message
lang = ''; -- invalid so set lang to empty string
end
else
utilities.set_message ('err_script_parameter', {script_param, cfg.err_msg_supl['missing prefix']}); -- no language code prefix; add error message
end
script_value = utilities.substitute (cfg.presentation['bdi'], {lang, script_value}); -- isolate in case script is RTL
return script_value;
end
--[[--------------------------< S C R I P T _ C O N C A T E N A T E >------------------------------------------
Initially for |title= and |script-title=, this function concatenates those two parameter values after the script
value has been wrapped in <bdi> tags.
]]
local function script_concatenate (title, script, script_param)
if utilities.is_set (script) then
script = format_script_value (script, script_param); -- <bdi> tags, lang attribute, categorization, etc.; returns empty string on error
if utilities.is_set (script) then
title = title .. ' ' .. script; -- concatenate title and script title
end
end
return title;
end
--[[--------------------------< W R A P _ M S G >--------------------------------------------------------------
Applies additional message text to various parameter values. Supplied string is wrapped using a message_list
configuration taking one argument. Supports lower case text for {{citation}} templates. Additional text taken
from citation_config.messages - the reason this function is similar to but separate from wrap_style().
]]
local function wrap_msg (key, str, lower)
if not utilities.is_set ( str ) then
return "";
end
if true == lower then
local msg;
msg = cfg.messages[key]:lower(); -- set the message to lower case before
return utilities.substitute ( msg, str ); -- including template text
else
return utilities.substitute ( cfg.messages[key], str );
end
end
--[[----------------< W I K I S O U R C E _ U R L _ M A K E >-------------------
Makes a Wikisource URL from Wikisource interwiki-link. Returns the URL and appropriate
label; nil else.
str is the value assigned to |chapter= (or aliases) or |title= or |title-link=
]]
local function wikisource_url_make (str)
local wl_type, D, L;
local ws_url, ws_label;
local wikisource_prefix = table.concat ({'https://', cfg.this_wiki_code, '.wikisource.org/wiki/'});
wl_type, D, L = utilities.is_wikilink (str); -- wl_type is 0 (not a wikilink), 1 (simple wikilink), 2 (complex wikilink)
if 0 == wl_type then -- not a wikilink; might be from |title-link=
str = D:match ('^[Ww]ikisource:(.+)') or D:match ('^[Ss]:(.+)'); -- article title from interwiki link with long-form or short-form namespace
if utilities.is_set (str) then
ws_url = table.concat ({ -- build a Wikisource URL
wikisource_prefix, -- prefix
str, -- article title
});
ws_label = str; -- label for the URL
end
elseif 1 == wl_type then -- simple wikilink: [[Wikisource:ws article]]
str = D:match ('^[Ww]ikisource:(.+)') or D:match ('^[Ss]:(.+)'); -- article title from interwiki link with long-form or short-form namespace
if utilities.is_set (str) then
ws_url = table.concat ({ -- build a Wikisource URL
wikisource_prefix, -- prefix
str, -- article title
});
ws_label = str; -- label for the URL
end
elseif 2 == wl_type then -- non-so-simple wikilink: [[Wikisource:ws article|displayed text]] ([[L|D]])
str = L:match ('^[Ww]ikisource:(.+)') or L:match ('^[Ss]:(.+)'); -- article title from interwiki link with long-form or short-form namespace
if utilities.is_set (str) then
ws_label = D; -- get ws article name from display portion of interwiki link
ws_url = table.concat ({ -- build a Wikisource URL
wikisource_prefix, -- prefix
str, -- article title without namespace from link portion of wikilink
});
end
end
if ws_url then
ws_url = mw.uri.encode (ws_url, 'WIKI'); -- make a usable URL
ws_url = ws_url:gsub ('%%23', '#'); -- undo percent-encoding of fragment marker
end
return ws_url, ws_label, L or D; -- return proper URL or nil and a label or nil
end
--[[----------------< F O R M A T _ P E R I O D I C A L >-----------------------
Format the three periodical parameters: |script-<periodical>=, |<periodical>=,
and |trans-<periodical>= into a single Periodical meta-parameter.
]]
local function format_periodical (script_periodical, script_periodical_source, periodical, trans_periodical)
if not utilities.is_set (periodical) then
periodical = ''; -- to be safe for concatenation
else
periodical = utilities.wrap_style ('italic-title', periodical); -- style
end
periodical = script_concatenate (periodical, script_periodical, script_periodical_source); -- <bdi> tags, lang attribute, categorization, etc.; must be done after title is wrapped
if utilities.is_set (trans_periodical) then
trans_periodical = utilities.wrap_style ('trans-italic-title', trans_periodical);
if utilities.is_set (periodical) then
periodical = periodical .. ' ' .. trans_periodical;
else -- here when trans-periodical without periodical or script-periodical
periodical = trans_periodical;
utilities.set_message ('err_trans_missing_title', {'periodical'});
end
end
return periodical;
end
--[[------------------< F O R M A T _ C H A P T E R _ T I T L E >---------------
Format the four chapter parameters: |script-chapter=, |chapter=, |trans-chapter=,
and |chapter-url= into a single chapter meta- parameter (chapter_url_source used
for error messages).
]]
local function format_chapter_title (script_chapter, script_chapter_source, chapter, chapter_source, trans_chapter, trans_chapter_source, chapter_url, chapter_url_source, no_quotes, access)
local ws_url, ws_label, L = wikisource_url_make (chapter); -- make a wikisource URL and label from a wikisource interwiki link
if ws_url then
ws_label = ws_label:gsub ('_', ' '); -- replace underscore separators with space characters
chapter = ws_label;
end
if not utilities.is_set (chapter) then
chapter = ''; -- to be safe for concatenation
else
if false == no_quotes then
chapter = kern_quotes (chapter); -- if necessary, separate chapter title's leading and trailing quote marks from module provided quote marks
chapter = utilities.wrap_style ('quoted-title', chapter);
end
end
chapter = script_concatenate (chapter, script_chapter, script_chapter_source); -- <bdi> tags, lang attribute, categorization, etc.; must be done after title is wrapped
if utilities.is_set (chapter_url) then
chapter = external_link (chapter_url, chapter, chapter_url_source, access); -- adds bare_url_missing_title error if appropriate
elseif ws_url then
chapter = external_link (ws_url, chapter .. ' ', 'ws link in chapter'); -- adds bare_url_missing_title error if appropriate; space char to move icon away from chap text; TODO: better way to do this?
chapter = utilities.substitute (cfg.presentation['interwiki-icon'], {cfg.presentation['class-wikisource'], L, chapter});
end
if utilities.is_set (trans_chapter) then
trans_chapter = utilities.wrap_style ('trans-quoted-title', trans_chapter);
if utilities.is_set (chapter) then
chapter = chapter .. ' ' .. trans_chapter;
else -- here when trans_chapter without chapter or script-chapter
chapter = trans_chapter;
chapter_source = trans_chapter_source:match ('trans%-?(.+)'); -- when no chapter, get matching name from trans-<param>
utilities.set_message ('err_trans_missing_title', {chapter_source});
end
end
return chapter;
end
--[[----------------< H A S _ I N V I S I B L E _ C H A R S >-------------------
This function searches a parameter's value for non-printable or invisible characters.
The search stops at the first match.
This function will detect the visible replacement character when it is part of the Wikisource.
Detects but ignores nowiki and math stripmarkers. Also detects other named stripmarkers
(gallery, math, pre, ref) and identifies them with a slightly different error message.
See also coins_cleanup().
Output of this function is an error message that identifies the character or the
Unicode group, or the stripmarker that was detected along with its position (or,
for multi-byte characters, the position of its first byte) in the parameter value.
]]
local function has_invisible_chars (param, v)
local position = ''; -- position of invisible char or starting position of stripmarker
local capture; -- used by stripmarker detection to hold name of the stripmarker
local stripmarker; -- boolean set true when a stripmarker is found
capture = string.match (v, '[%w%p ]*'); -- test for values that are simple ASCII text and bypass other tests if true
if capture == v then -- if same there are no Unicode characters
return;
end
for _, invisible_char in ipairs (cfg.invisible_chars) do
local char_name = invisible_char[1]; -- the character or group name
local pattern = invisible_char[2]; -- the pattern used to find it
position, _, capture = mw.ustring.find (v, pattern); -- see if the parameter value contains characters that match the pattern
if position and (cfg.invisible_defs.zwj == capture) then -- if we found a zero-width joiner character
if mw.ustring.find (v, cfg.indic_script) then -- it's ok if one of the Indic scripts
position = nil; -- unset position
elseif cfg.emoji_t[mw.ustring.codepoint (v, position+1)] then -- is zwj followed by a character listed in emoji{}?
position = nil; -- unset position
end
end
if position then
if 'nowiki' == capture or 'math' == capture or -- nowiki and math stripmarkers (not an error condition)
('templatestyles' == capture and utilities.in_array (param, {'id', 'quote'})) then -- templatestyles stripmarker allowed in these parameters
stripmarker = true; -- set a flag
elseif true == stripmarker and cfg.invisible_defs.del == capture then -- because stripmakers begin and end with the delete char, assume that we've found one end of a stripmarker
position = nil; -- unset
else
local err_msg;
if capture and not (cfg.invisible_defs.del == capture or cfg.invisible_defs.zwj == capture) then
err_msg = capture .. ' ' .. char_name;
else
err_msg = char_name .. ' ' .. 'character';
end
utilities.set_message ('err_invisible_char', {err_msg, utilities.wrap_style ('parameter', param), position}); -- add error message
return; -- and done with this parameter
end
end
end
end
--[[-------------------< A R G U M E N T _ W R A P P E R >----------------------
Argument wrapper. This function provides support for argument mapping defined
in the configuration file so that multiple names can be transparently aliased to
single internal variable.
]]
local function argument_wrapper ( args )
local origin = {};
return setmetatable({
ORIGIN = function ( self, k )
local dummy = self[k]; -- force the variable to be loaded.
return origin[k];
end
},
{
__index = function ( tbl, k )
if origin[k] ~= nil then
return nil;
end
local args, list, v = args, cfg.aliases[k];
if type( list ) == 'table' then
v, origin[k] = utilities.select_one ( args, list, 'err_redundant_parameters' );
if origin[k] == nil then
origin[k] = ''; -- Empty string, not nil
end
elseif list ~= nil then
v, origin[k] = args[list], list;
else
-- maybe let through instead of raising an error?
-- v, origin[k] = args[k], k;
error( cfg.messages['unknown_argument_map'] .. ': ' .. k);
end
-- Empty strings, not nil;
if v == nil then
v = '';
origin[k] = '';
end
tbl = rawset( tbl, k, v );
return v;
end,
});
end
--[[--------------------------< N O W R A P _ D A T E >-------------------------
When date is YYYY-MM-DD format wrap in nowrap span: <span ...>YYYY-MM-DD</span>.
When date is DD MMMM YYYY or is MMMM DD, YYYY then wrap in nowrap span:
<span ...>DD MMMM</span> YYYY or <span ...>MMMM DD,</span> YYYY
DOES NOT yet support MMMM YYYY or any of the date ranges.
]]
local function nowrap_date (date)
local cap = '';
local cap2 = '';
if date:match("^%d%d%d%d%-%d%d%-%d%d$") then
date = utilities.substitute (cfg.presentation['nowrap1'], date);
elseif date:match("^%a+%s*%d%d?,%s+%d%d%d%d$") or date:match ("^%d%d?%s*%a+%s+%d%d%d%d$") then
cap, cap2 = string.match (date, "^(.*)%s+(%d%d%d%d)$");
date = utilities.substitute (cfg.presentation['nowrap2'], {cap, cap2});
end
return date;
end
--[[--------------------------< S E T _ T I T L E T Y P E >---------------------
This function sets default title types (equivalent to the citation including
|type=<default value>) for those templates that have defaults. Also handles the
special case where it is desirable to omit the title type from the rendered citation
(|type=none).
]]
local function set_titletype (cite_class, title_type)
if utilities.is_set (title_type) then
if 'none' == cfg.keywords_xlate[title_type] then
title_type = ''; -- if |type=none then type parameter not displayed
end
return title_type; -- if |type= has been set to any other value use that value
end
return cfg.title_types [cite_class] or ''; -- set template's default title type; else empty string for concatenation
end
--[[--------------------------< S A F E _ J O I N >-----------------------------
Joins a sequence of strings together while checking for duplicate separation characters.
]]
local function safe_join( tbl, duplicate_char )
local f = {}; -- create a function table appropriate to type of 'duplicate character'
if 1 == #duplicate_char then -- for single byte ASCII characters use the string library functions
f.gsub = string.gsub
f.match = string.match
f.sub = string.sub
else -- for multi-byte characters use the ustring library functions
f.gsub = mw.ustring.gsub
f.match = mw.ustring.match
f.sub = mw.ustring.sub
end
local str = ''; -- the output string
local comp = ''; -- what does 'comp' mean?
local end_chr = '';
local trim;
for _, value in ipairs( tbl ) do
if value == nil then value = ''; end
if str == '' then -- if output string is empty
str = value; -- assign value to it (first time through the loop)
elseif value ~= '' then
if value:sub(1, 1) == '<' then -- special case of values enclosed in spans and other markup.
comp = value:gsub( "%b<>", "" ); -- remove HTML markup (<span>string</span> -> string)
else
comp = value;
end
-- typically duplicate_char is sepc
if f.sub(comp, 1, 1) == duplicate_char then -- is first character same as duplicate_char? why test first character?
-- Because individual string segments often (always?) begin with terminal punct for the
-- preceding segment: 'First element' .. 'sepc next element' .. etc.?
trim = false;
end_chr = f.sub(str, -1, -1); -- get the last character of the output string
-- str = str .. "<HERE(enchr=" .. end_chr .. ")" -- debug stuff?
if end_chr == duplicate_char then -- if same as separator
str = f.sub(str, 1, -2); -- remove it
elseif end_chr == "'" then -- if it might be wiki-markup
if f.sub(str, -3, -1) == duplicate_char .. "''" then -- if last three chars of str are sepc''
str = f.sub(str, 1, -4) .. "''"; -- remove them and add back ''
elseif f.sub(str, -5, -1) == duplicate_char .. "]]''" then -- if last five chars of str are sepc]]''
trim = true; -- why? why do this and next differently from previous?
elseif f.sub(str, -4, -1) == duplicate_char .. "]''" then -- if last four chars of str are sepc]''
trim = true; -- same question
end
elseif end_chr == "]" then -- if it might be wiki-markup
if f.sub(str, -3, -1) == duplicate_char .. "]]" then -- if last three chars of str are sepc]] wikilink
trim = true;
elseif f.sub(str, -3, -1) == duplicate_char .. '"]' then -- if last three chars of str are sepc"] quoted external link
trim = true;
elseif f.sub(str, -2, -1) == duplicate_char .. "]" then -- if last two chars of str are sepc] external link
trim = true;
elseif f.sub(str, -4, -1) == duplicate_char .. "'']" then -- normal case when |url=something & |title=Title.
trim = true;
end
elseif end_chr == " " then -- if last char of output string is a space
if f.sub(str, -2, -1) == duplicate_char .. " " then -- if last two chars of str are <sepc><space>
str = f.sub(str, 1, -3); -- remove them both
end
end
if trim then
if value ~= comp then -- value does not equal comp when value contains HTML markup
local dup2 = duplicate_char;
if f.match(dup2, "%A" ) then dup2 = "%" .. dup2; end -- if duplicate_char not a letter then escape it
value = f.gsub(value, "(%b<>)" .. dup2, "%1", 1 ) -- remove duplicate_char if it follows HTML markup
else
value = f.sub(value, 2, -1 ); -- remove duplicate_char when it is first character
end
end
end
str = str .. value; -- add it to the output string
end
end
return str;
end
--[[--------------------------< I S _ S U F F I X >-----------------------------
returns true if suffix is properly formed Jr, Sr, or ordinal in the range 1–9.
Puncutation not allowed.
]]
local function is_suffix (suffix)
if utilities.in_array (suffix, {'Jr', 'Sr', 'Jnr', 'Snr', '1st', '2nd', '3rd'}) or suffix:match ('^%dth$') then
return true;
end
return false;
end
--[[--------------------< I S _ G O O D _ V A N C _ N A M E >-------------------
For Vancouver style, author/editor names are supposed to be rendered in Latin
(read ASCII) characters. When a name uses characters that contain diacritical
marks, those characters are to be converted to the corresponding Latin
character. When a name is written using a non-Latin alphabet or logogram, that
name is to be transliterated into Latin characters. The module doesn't do this
so editors may/must.
This test allows |first= and |last= names to contain any of the letters defined
in the four Unicode Latin character sets
[http://www.unicode.org/charts/PDF/U0000.pdf C0 Controls and Basic Latin] 0041–005A, 0061–007A
[http://www.unicode.org/charts/PDF/U0080.pdf C1 Controls and Latin-1 Supplement] 00C0–00D6, 00D8–00F6, 00F8–00FF
[http://www.unicode.org/charts/PDF/U0100.pdf Latin Extended-A] 0100–017F
[http://www.unicode.org/charts/PDF/U0180.pdf Latin Extended-B] 0180–01BF, 01C4–024F
|lastn= also allowed to contain hyphens, spaces, and apostrophes.
(http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK7271/box/A35029/)
|firstn= also allowed to contain hyphens, spaces, apostrophes, and periods
This original test:
if nil == mw.ustring.find (last, "^[A-Za-zÀ-ÖØ-öø-ƿDŽ-ɏ%-%s%']*$")
or nil == mw.ustring.find (first, "^[A-Za-zÀ-ÖØ-öø-ƿDŽ-ɏ%-%s%'%.]+[2-6%a]*$") then
was written outside of the code editor and pasted here because the code editor
gets confused between character insertion point and cursor position. The test has
been rewritten to use decimal character escape sequence for the individual bytes
of the Unicode characters so that it is not necessary to use an external editor
to maintain this code.
\195\128-\195\150 – À-Ö (U+00C0–U+00D6 – C0 controls)
\195\152-\195\182 – Ø-ö (U+00D8-U+00F6 – C0 controls)
\195\184-\198\191 – ø-ƿ (U+00F8-U+01BF – C0 controls, Latin extended A & B)
\199\132-\201\143 – DŽ-ɏ (U+01C4-U+024F – Latin extended B)
]]
local function is_good_vanc_name (last, first, suffix, position)
if not suffix then
if first:find ('[,%s]') then -- when there is a space or comma, might be first name/initials + generational suffix
first = first:match ('(.-)[,%s]+'); -- get name/initials
suffix = first:match ('[,%s]+(.+)$'); -- get generational suffix
end
end
if utilities.is_set (suffix) then
if not is_suffix (suffix) then
add_vanc_error (cfg.err_msg_supl.suffix, position);
return false; -- not a name with an appropriate suffix
end
end
if nil == mw.ustring.find (last, "^[A-Za-z\195\128-\195\150\195\152-\195\182\195\184-\198\191\199\132-\201\143\225\184\128-\225\187\191%-%s%']*$") or
nil == mw.ustring.find (first, "^[A-Za-z\195\128-\195\150\195\152-\195\182\195\184-\198\191\199\132-\201\143\225\184\128-\225\187\191%-%s%'%.]*$") then
add_vanc_error (cfg.err_msg_supl['non-Latin char'], position);
return false; -- not a string of Latin characters; Vancouver requires Romanization
end;
return true;
end
--[[--------------------------< R E D U C E _ T O _ I N I T I A L S >------------------------------------------
Attempts to convert names to initials in support of |name-list-style=vanc.
Names in |firstn= may be separated by spaces or hyphens, or for initials, a period.
See http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK7271/box/A35062/.
Vancouver style requires family rank designations (Jr, II, III, etc.) to be rendered
as Jr, 2nd, 3rd, etc. See http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK7271/box/A35085/.
This code only accepts and understands generational suffix in the Vancouver format
because Roman numerals look like, and can be mistaken for, initials.
This function uses ustring functions because firstname initials may be any of the
Unicode Latin characters accepted by is_good_vanc_name ().
]]
local function reduce_to_initials (first, position)
if first:find (',', 1, true) then
return first; -- commas not allowed; abandon
end
local name, suffix = mw.ustring.match (first, "^(%u+) ([%dJS][%drndth]+)$");
if not name then -- if not initials and a suffix
name = mw.ustring.match (first, "^(%u+)$"); -- is it just initials?
end
if name then -- if first is initials with or without suffix
if 3 > mw.ustring.len (name) then -- if one or two initials
if suffix then -- if there is a suffix
if is_suffix (suffix) then -- is it legitimate?
return first; -- one or two initials and a valid suffix so nothing to do
else
add_vanc_error (cfg.err_msg_supl.suffix, position); -- one or two initials with invalid suffix so error message
return first; -- and return first unmolested
end
else
return first; -- one or two initials without suffix; nothing to do
end
end
end -- if here then name has 3 or more uppercase letters so treat them as a word
local initials_t, names_t = {}, {}; -- tables to hold name parts and initials
local i = 1; -- counter for number of initials
names_t = mw.text.split (first, '[%s%-]+'); -- split into a sequence of names and possible suffix
while names_t[i] do -- loop through the sequence
if 1 < i and names_t[i]:match ('[%dJS][%drndth]+%.?$') then -- if not the first name, and looks like a suffix (may have trailing dot)
names_t[i] = names_t[i]:gsub ('%.', ''); -- remove terminal dot if present
if is_suffix (names_t[i]) then -- if a legitimate suffix
table.insert (initials_t, ' ' .. names_t[i]); -- add a separator space, insert at end of initials sequence
break; -- and done because suffix must fall at the end of a name
end -- no error message if not a suffix; possibly because of Romanization
end
if 3 > i then
table.insert (initials_t, mw.ustring.sub (names_t[i], 1, 1)); -- insert the initial at end of initials sequence
end
i = i + 1; -- bump the counter
end
return table.concat (initials_t); -- Vancouver format does not include spaces.
end
--[[--------------------------< I N T E R W I K I _ P R E F I X E N _ G E T >----------------------------------
extract interwiki prefixen from <value>. Returns two one or two values:
false – no prefixen
nil – prefix exists but not recognized
project prefix, language prefix – when value has either of:
:<project>:<language>:<article>
:<language>:<project>:<article>
project prefix, nil – when <value> has only a known single-letter prefix
nil, language prefix – when <value> has only a known language prefix
accepts single-letter project prefixen: 'd' (wikidata), 's' (wikisource), and 'w' (wikipedia) prefixes; at this
writing, the other single-letter prefixen (b (wikibook), c (commons), m (meta), n (wikinews), q (wikiquote), and
v (wikiversity)) are not supported.
]]
local function interwiki_prefixen_get (value, is_link)
if not value:find (':%l+:') then -- if no prefix
return false; -- abandon; boolean here to distinguish from nil fail returns later
end
local prefix_patterns_linked_t = { -- sequence of valid interwiki and inter project prefixen
'^%[%[:([dsw]):(%l%l+):', -- wikilinked; project and language prefixes
'^%[%[:(%l%l+):([dsw]):', -- wikilinked; language and project prefixes
'^%[%[:([dsw]):', -- wikilinked; project prefix
'^%[%[:(%l%l+):', -- wikilinked; language prefix
}
local prefix_patterns_unlinked_t = { -- sequence of valid interwiki and inter project prefixen
'^:([dsw]):(%l%l+):', -- project and language prefixes
'^:(%l%l+):([dsw]):', -- language and project prefixes
'^:([dsw]):', -- project prefix
'^:(%l%l+):', -- language prefix
}
local cap1, cap2;
for _, pattern in ipairs ((is_link and prefix_patterns_linked_t) or prefix_patterns_unlinked_t) do
cap1, cap2 = value:match (pattern);
if cap1 then
break; -- found a match so stop looking
end
end
if cap1 and cap2 then -- when both then :project:language: or :language:project: (both forms allowed)
if 1 == #cap1 then -- length == 1 then :project:language:
if cfg.inter_wiki_map[cap2] then -- is language prefix in the interwiki map?
return cap1, cap2; -- return interwiki project and interwiki language
end
else -- here when :language:project:
if cfg.inter_wiki_map[cap1] then -- is language prefix in the interwiki map?
return cap2, cap1; -- return interwiki project and interwiki language
end
end
return nil; -- unknown interwiki language
elseif not (cap1 or cap2) then -- both are nil?
return nil; -- we got something that looks like a project prefix but isn't; return fail
elseif 1 == #cap1 then -- here when one capture
return cap1, nil; -- length is 1 so return project, nil language
else -- here when one capture and its length it more than 1
if cfg.inter_wiki_map[cap1] then -- is language prefix in the interwiki map?
return nil, cap1; -- return nil project, language
end
end
end
--[[--------------------------< L I S T _ P E O P L E >--------------------------
Formats a list of people (authors, contributors, editors, interviewers, translators)
names in the list will be linked when
|<name>-link= has a value
|<name>-mask- does NOT have a value; masked names are presumed to have been
rendered previously so should have been linked there
when |<name>-mask=0, the associated name is not rendered
]]
local function list_people (control, people, etal)
local sep;
local namesep;
local format = control.format;
local maximum = control.maximum;
local name_list = {};
if 'vanc' == format then -- Vancouver-like name styling?
sep = cfg.presentation['sep_nl_vanc']; -- name-list separator between names is a comma
namesep = cfg.presentation['sep_name_vanc']; -- last/first separator is a space
else
sep = cfg.presentation['sep_nl']; -- name-list separator between names is a semicolon
namesep = cfg.presentation['sep_name']; -- last/first separator is <comma><space>
end
if sep:sub (-1, -1) ~= " " then sep = sep .. " " end
if utilities.is_set (maximum) and maximum < 1 then return "", 0; end -- returned 0 is for EditorCount; not used for other names
for i, person in ipairs (people) do
if utilities.is_set (person.last) then
local mask = person.mask;
local one;
local sep_one = sep;
if utilities.is_set (maximum) and i > maximum then
etal = true;
break;
end
if mask then
local n = tonumber (mask); -- convert to a number if it can be converted; nil else
if n then
one = 0 ~= n and string.rep("—", n) or nil; -- make a string of (n > 0) mdashes, nil else, to replace name
person.link = nil; -- don't create link to name if name is replaces with mdash string or has been set nil
else
one = mask; -- replace name with mask text (must include name-list separator)
sep_one = " "; -- modify name-list separator
end
else
one = person.last; -- get surname
local first = person.first -- get given name
if utilities.is_set (first) then
if ("vanc" == format) then -- if Vancouver format
one = one:gsub ('%.', ''); -- remove periods from surnames (http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK7271/box/A35029/)
if not person.corporate and is_good_vanc_name (one, first, nil, i) then -- and name is all Latin characters; corporate authors not tested
first = reduce_to_initials (first, i); -- attempt to convert first name(s) to initials
end
end
one = one .. namesep .. first;
end
end
if utilities.is_set (person.link) then
one = utilities.make_wikilink (person.link, one); -- link author/editor
end
if one then -- if <one> has a value (name, mdash replacement, or mask text replacement)
local proj, tag = interwiki_prefixen_get (one, true); -- get the interwiki prefixen if present
if 'w' == proj and ('Wikipedia' == mw.site.namespaces.Project['name']) then
proj = nil; -- for stuff like :w:de:<article>, :w is unnecessary TODO: maint cat?
end
if proj then
local proj_name = ({['d'] = 'Wikidata', ['s'] = 'Wikisource', ['w'] = 'Wikipedia'})[proj]; -- :w (wikipedia) for linking from a non-wikipedia project
if proj_name then
one = one .. utilities.wrap_style ('interproj', proj_name); -- add resized leading space, brackets, static text, language name
utilities.add_prop_cat ('interproj-linked-name', proj); -- categorize it; <proj> is sort key
tag = nil; -- unset; don't do both project and language
end
end
if tag == cfg.this_wiki_code then
tag = nil; -- stuff like :en:<article> at en.wiki is pointless TODO: maint cat?
end
if tag then
local lang = cfg.lang_tag_remap[tag] or cfg.mw_languages_by_tag_t[tag];
if lang then -- error messaging done in extract_names() where we know parameter names
one = one .. utilities.wrap_style ('interwiki', lang); -- add resized leading space, brackets, static text, language name
utilities.add_prop_cat ('interwiki-linked-name', tag); -- categorize it; <tag> is sort key
end
end
table.insert (name_list, one); -- add it to the list of names
table.insert (name_list, sep_one); -- add the proper name-list separator
end
end
end
local count = #name_list / 2; -- (number of names + number of separators) divided by 2
if 0 < count then
if 1 < count and not etal then
if 'amp' == format then
name_list[#name_list-2] = " & "; -- replace last separator with ampersand text
elseif 'and' == format then
if 2 == count then
name_list[#name_list-2] = cfg.presentation.sep_nl_and; -- replace last separator with 'and' text
else
name_list[#name_list-2] = cfg.presentation.sep_nl_end; -- replace last separator with '(sep) and' text
end
end
end
name_list[#name_list] = nil; -- erase the last separator
end
local result = table.concat (name_list); -- construct list
if etal and utilities.is_set (result) then -- etal may be set by |display-authors=etal but we might not have a last-first list
result = result .. sep .. cfg.messages['et al']; -- we've got a last-first list and etal so add et al.
end
return result, count; -- return name-list string and count of number of names (count used for editor names only)
end
--[[--------------------< M A K E _ C I T E R E F _ I D >-----------------------
Generates a CITEREF anchor ID if we have at least one name or a date. Otherwise
returns an empty string.
namelist is one of the contributor-, author-, or editor-name lists chosen in that
order. year is Year or anchor_year.
]]
local function make_citeref_id (namelist, year)
local names={}; -- a table for the one to four names and year
for i,v in ipairs (namelist) do -- loop through the list and take up to the first four last names
names[i] = v.last
if i == 4 then break end -- if four then done
end
table.insert (names, year); -- add the year at the end
local id = table.concat(names); -- concatenate names and year for CITEREF id
if utilities.is_set (id) then -- if concatenation is not an empty string
return "CITEREF" .. id; -- add the CITEREF portion
else
return ''; -- return an empty string; no reason to include CITEREF id in this citation
end
end
--[[--------------------------< C I T E _ C L A S S _A T T R I B U T E _M A K E >------------------------------
construct <cite> tag class attribute for this citation.
<cite_class> – config.CitationClass from calling template
<mode> – value from |mode= parameter
]]
local function cite_class_attribute_make (cite_class, mode)
local class_t = {};
table.insert (class_t, 'citation'); -- required for blue highlight
if 'citation' ~= cite_class then
table.insert (class_t, cite_class); -- identify this template for user css
table.insert (class_t, utilities.is_set (mode) and mode or 'cs1'); -- identify the citation style for user css or javascript
else
table.insert (class_t, utilities.is_set (mode) and mode or 'cs2'); -- identify the citation style for user css or javascript
end
for _, prop_key in ipairs (z.prop_keys_t) do
table.insert (class_t, prop_key); -- identify various properties for user css or javascript
end
return table.concat (class_t, ' '); -- make a big string and done
end
--[[---------------------< N A M E _ H A S _ E T A L >--------------------------
Evaluates the content of name parameters (author, editor, etc.) for variations on
the theme of et al. If found, the et al. is removed, a flag is set to true and
the function returns the modified name and the flag.
This function never sets the flag to false but returns its previous state because
it may have been set by previous passes through this function or by the associated
|display-<names>=etal parameter
]]
local function name_has_etal (name, etal, nocat, param)
if utilities.is_set (name) then -- name can be nil in which case just return
local patterns = cfg.et_al_patterns; -- get patterns from configuration
for _, pattern in ipairs (patterns) do -- loop through all of the patterns
if name:match (pattern) then -- if this 'et al' pattern is found in name
name = name:gsub (pattern, ''); -- remove the offending text
etal = true; -- set flag (may have been set previously here or by |display-<names>=etal)
if not nocat then -- no categorization for |vauthors=
utilities.set_message ('err_etal', {param}); -- and set an error if not added
end
end
end
end
return name, etal;
end
--[[---------------------< N A M E _ I S _ N U M E R I C >----------------------
Add an error message and category when <name> parameter value does not contain letters.
Add a maintenance category when <name> parameter value has numeric characters mixed with characters that are
not numeric characters; could be letters and/or punctuation characters.
This function will only emit one error and one maint message for the current template. Does not emit both error
and maint messages/categories for the same parameter value.
returns nothing
]]
local function name_is_numeric (name, name_alias, list_name)
local patterns = {
'^%D+%d', -- <name> must have digits preceded by other characters
'^%D*%d+%D+', -- <name> must have digits followed by other characters
}
if not added_numeric_name_errs and mw.ustring.match (name, '^[%A]+$') then -- if we have not already set an error message and <name> does not have any alpha characters
utilities.set_message ('err_numeric_names', name_alias); -- add an error message
added_numeric_name_errs = true; -- set the flag so we emit only one error message
return; -- when here no point in further testing; abandon
end
if not added_numeric_name_maint then -- if we have already set a maint message
for _, pattern in ipairs (patterns) do -- spin through list of patterns
if mw.ustring.match (name, pattern) then -- digits preceded or followed by anything but digits; %D+ includes punctuation
utilities.set_message ('maint_numeric_names', cfg.special_case_translation [list_name]); -- add a maint cat for this template
added_numeric_name_maint = true; -- set the flag so we emit only one maint message
return; -- when here no point in further testing; abandon
end
end
end
end
--[[-----------------< N A M E _ H A S _ M U L T _ N A M E S >------------------
Evaluates the content of last/surname (authors etc.) parameters for multiple names.
Multiple names are indicated if there is more than one comma or any "unescaped"
semicolons. Escaped semicolons are ones used as part of selected HTML entities.
If the condition is met, the function adds the multiple name maintenance category.
Same test for first except that commas should not appear in given names (MOS:JR says
that the generational suffix does not take a separator character). Titles, degrees,
postnominals, affiliations, all normally comma separated don't belong in a citation.
<name> – name parameter value
<list_name> – AuthorList, EditorList, etc
<limit> – number of allowed commas; 1 (default) for surnames; 0 for given names
returns nothing
]]
local function name_has_mult_names (name, list_name, limit)
local _, commas, semicolons, nbsps;
limit = limit and limit or 1;
if utilities.is_set (name) then
_, commas = name:gsub (',', ''); -- count the number of commas
_, semicolons = name:gsub (';', ''); -- count the number of semicolons
-- nbsps probably should be its own separate count rather than merged in
-- some way with semicolons because Lua patterns do not support the
-- grouping operator that regex does, which means there is no way to add
-- more entities to escape except by adding more counts with the new
-- entities
_, nbsps = name:gsub (' ',''); -- count nbsps
-- There is exactly 1 semicolon per entity, so subtract nbsps
-- from semicolons to 'escape' them. If additional entities are added,
-- they also can be subtracted.
if limit < commas or 0 < (semicolons - nbsps) then
utilities.set_message ('maint_mult_names', cfg.special_case_translation [list_name]); -- add a maint message
end
end
end
--[=[-------------------------< I S _ G E N E R I C >----------------------------------------------------------
Compares values assigned to various parameters according to the string provided as <item> in the function call.
<item> can have on of two values:
'generic_names' – for name-holding parameters: |last=, |first=, |editor-last=, etc
'generic_titles' – for |title=
There are two types of generic tests. The 'accept' tests look for a pattern that should not be rejected by the
'reject' test. For example,
|author=[[John Smith (author)|Smith, John]]
would be rejected by the 'author' reject test. But piped wikilinks with 'author' disambiguation should not be
rejected so the 'accept' test prevents that from happening. Accept tests are always performed before reject
tests.
Each of the 'accept' and 'reject' sequence tables hold tables for en.wiki (['en']) and local.wiki (['local'])
that each can hold a test sequence table The sequence table holds, at index [1], a test pattern, and, at index
[2], a boolean control value. The control value tells string.find() or mw.ustring.find() to do plain-text search (true)
or a pattern search (false). The intent of all this complexity is to make these searches as fast as possible so
that we don't run out of processing time on very large articles.
Returns
true when a reject test finds the pattern or string
false when an accept test finds the pattern or string
nil else
]=]
local function is_generic (item, value, wiki)
local test_val;
local str_lower = { -- use string.lower() for en.wiki (['en']) and use mw.ustring.lower() or local.wiki (['local'])
['en'] = string.lower,
['local'] = mw.ustring.lower,
}
local str_find = { -- use string.find() for en.wiki (['en']) and use mw.ustring.find() or local.wiki (['local'])
['en'] = string.find,
['local'] = mw.ustring.find,
}
local function test (val, test_t, wiki) -- local function to do the testing; <wiki> selects lower() and find() functions
val = test_t[2] and str_lower[wiki](value) or val; -- when <test_t[2]> set to 'true', plaintext search using lowercase value
return str_find[wiki] (val, test_t[1], 1, test_t[2]); -- return nil when not found or matched
end
local test_types_t = {'accept', 'reject'}; -- test accept patterns first, then reject patterns
local wikis_t = {'en', 'local'}; -- do tests for each of these keys; en.wiki first, local.wiki second
for _, test_type in ipairs (test_types_t) do -- for each test type
for _, generic_value in pairs (cfg.special_case_translation[item][test_type]) do -- spin through the list of generic value fragments to accept or reject
for _, wiki in ipairs (wikis_t) do
if generic_value[wiki] then
if test (value, generic_value[wiki], wiki) then -- go do the test
return ('reject' == test_type); -- param value rejected, return true; false else
end
end
end
end
end
end
--[[--------------------------< N A M E _ I S _ G E N E R I C >------------------------------------------------
calls is_generic() to determine if <name> is a 'generic name' listed in cfg.generic_names; <name_alias> is the
parameter name used in error messaging
]]
local function name_is_generic (name, name_alias)
if not added_generic_name_errs and is_generic ('generic_names', name) then
utilities.set_message ('err_generic_name', name_alias); -- set an error message
added_generic_name_errs = true;
end
end
--[[--------------------------< N A M E _ C H E C K S >--------------------------------------------------------
This function calls various name checking functions used to validate the content of the various name-holding parameters.
]]
local function name_checks (last, first, list_name, last_alias, first_alias)
local accept_name;
if utilities.is_set (last) then
last, accept_name = utilities.has_accept_as_written (last); -- remove accept-this-as-written markup when it wraps all of <last>
if not accept_name then -- <last> not wrapped in accept-as-written markup
name_has_mult_names (last, list_name); -- check for multiple names in the parameter
name_is_numeric (last, last_alias, list_name); -- check for names that have no letters or are a mix of digits and other characters
name_is_generic (last, last_alias); -- check for names found in the generic names list
end
end
if utilities.is_set (first) then
first, accept_name = utilities.has_accept_as_written (first); -- remove accept-this-as-written markup when it wraps all of <first>
if not accept_name then -- <first> not wrapped in accept-as-written markup
name_has_mult_names (first, list_name, 0); -- check for multiple names in the parameter; 0 is number of allowed commas in a given name
name_is_numeric (first, first_alias, list_name); -- check for names that have no letters or are a mix of digits and other characters
name_is_generic (first, first_alias); -- check for names found in the generic names list
end
local wl_type, D = utilities.is_wikilink (first);
if 0 ~= wl_type then
first = D;
utilities.set_message ('err_bad_paramlink', first_alias);
end
end
return last, first; -- done
end
--[[----------------------< E X T R A C T _ N A M E S >-------------------------
Gets name list from the input arguments
Searches through args in sequential order to find |lastn= and |firstn= parameters
(or their aliases), and their matching link and mask parameters. Stops searching
when both |lastn= and |firstn= are not found in args after two sequential attempts:
found |last1=, |last2=, and |last3= but doesn't find |last4= and |last5= then the
search is done.
This function emits an error message when there is a |firstn= without a matching
|lastn=. When there are 'holes' in the list of last names, |last1= and |last3=
are present but |last2= is missing, an error message is emitted. |lastn= is not
required to have a matching |firstn=.
When an author or editor parameter contains some form of 'et al.', the 'et al.'
is stripped from the parameter and a flag (etal) returned that will cause list_people()
to add the static 'et al.' text from Module:Citation/CS1/Configuration. This keeps
'et al.' out of the template's metadata. When this occurs, an error is emitted.
]]
local function extract_names(args, list_name)
local names = {}; -- table of names
local last; -- individual name components
local first;
local link;
local mask;
local i = 1; -- loop counter/indexer
local n = 1; -- output table indexer
local count = 0; -- used to count the number of times we haven't found a |last= (or alias for authors, |editor-last or alias for editors)
local etal = false; -- return value set to true when we find some form of et al. in an author parameter
local last_alias, first_alias, link_alias; -- selected parameter aliases used in error messaging
while true do
last, last_alias = utilities.select_one ( args, cfg.aliases[list_name .. '-Last'], 'err_redundant_parameters', i ); -- search through args for name components beginning at 1
first, first_alias = utilities.select_one ( args, cfg.aliases[list_name .. '-First'], 'err_redundant_parameters', i );
link, link_alias = utilities.select_one ( args, cfg.aliases[list_name .. '-Link'], 'err_redundant_parameters', i );
mask = utilities.select_one ( args, cfg.aliases[list_name .. '-Mask'], 'err_redundant_parameters', i );
if last then -- error check |lastn= alias for unknown interwiki link prefix; done here because this is where we have the parameter name
local project, language = interwiki_prefixen_get (last, true); -- true because we expect interwiki links in |lastn= to be wikilinked
if nil == project and nil == language then -- when both are nil
utilities.set_message ('err_bad_paramlink', last_alias); -- not known, emit an error message -- TODO: err_bad_interwiki?
last = utilities.remove_wiki_link (last); -- remove wikilink markup; show display value only
end
end
if link then -- error check |linkn= alias for unknown interwiki link prefix
local project, language = interwiki_prefixen_get (link, false); -- false because wiki links in |author-linkn= is an error
if nil == project and nil == language then -- when both are nil
utilities.set_message ('err_bad_paramlink', link_alias); -- not known, emit an error message -- TODO: err_bad_interwiki?
link = nil; -- unset so we don't link
link_alias = nil;
end
end
last, etal = name_has_etal (last, etal, false, last_alias); -- find and remove variations on et al.
first, etal = name_has_etal (first, etal, false, first_alias); -- find and remove variations on et al.
last, first = name_checks (last, first, list_name, last_alias, first_alias); -- multiple names, extraneous annotation, etc. checks
if first and not last then -- if there is a firstn without a matching lastn
local alias = first_alias:find ('given', 1, true) and 'given' or 'first'; -- get first or given form of the alias
utilities.set_message ('err_first_missing_last', {
first_alias, -- param name of alias missing its mate
first_alias:gsub (alias, {['first'] = 'last', ['given'] = 'surname'}), -- make param name appropriate to the alias form
}); -- add this error message
elseif not first and not last then -- if both firstn and lastn aren't found, are we done?
count = count + 1; -- number of times we haven't found last and first
if 2 <= count then -- two missing names and we give up
break; -- normal exit or there is a two-name hole in the list; can't tell which
end
else -- we have last with or without a first
local result;
link = link_title_ok (link, link_alias, last, last_alias); -- check for improper wiki-markup
if first then
link = link_title_ok (link, link_alias, first, first_alias); -- check for improper wiki-markup
end
names[n] = {last = last, first = first, link = link, mask = mask, corporate = false}; -- add this name to our names list (corporate for |vauthors= only)
n = n + 1; -- point to next location in the names table
if 1 == count then -- if the previous name was missing
utilities.set_message ('err_missing_name', {list_name:match ("(%w+)List"):lower(), i - 1}); -- add this error message
end
count = 0; -- reset the counter, we're looking for two consecutive missing names
end
i = i + 1; -- point to next args location
end
return names, etal; -- all done, return our list of names and the etal flag
end
--[[--------------------------< N A M E _ T A G _ G E T >------------------------------------------------------
attempt to decode |language=<lang_param> and return language name and matching tag; nil else.
This function looks for:
<lang_param> as a tag in cfg.lang_tag_remap{}
<lang_param> as a name in cfg.lang_name_remap{}
<lang_param> as a name in cfg.mw_languages_by_name_t
<lang_param> as a tag in cfg.mw_languages_by_tag_t
when those fail, presume that <lang_param> is an IETF-like tag that MediaWiki does not recognize. Strip all
script, region, variant, whatever subtags from <lang_param> to leave just a two or three character language tag
and look for the new <lang_param> in cfg.mw_languages_by_tag_t{}
on success, returns name (in properly capitalized form) and matching tag (in lowercase); on failure returns nil
]]
local function name_tag_get (lang_param)
local lang_param_lc = mw.ustring.lower (lang_param); -- use lowercase as an index into the various tables
local name;
local tag;
name = cfg.lang_tag_remap[lang_param_lc]; -- assume <lang_param_lc> is a tag; attempt to get remapped language name
if name then -- when <name>, <lang_param> is a tag for a remapped language name
if cfg.lang_name_remap[name:lower()][2] ~= lang_param_lc then
utilities.set_message ('maint_unknown_lang'); -- add maint category if not already added
return name, cfg.lang_name_remap[name:lower()][2]; -- so return name and tag from lang_name_remap[name]; special case to xlate sr-ec and sr-el to sr-cyrl and sr-latn
end
return name, lang_param_lc; -- so return <name> from remap and <lang_param_lc>
end
tag = lang_param_lc:match ('^(%a%a%a?)%-.*'); -- still assuming that <lang_param_lc> is a tag; strip script, region, variant subtags
name = cfg.lang_tag_remap[tag]; -- attempt to get remapped language name with language subtag only
if name then -- when <name>, <tag> is a tag for a remapped language name
return name, tag; -- so return <name> from remap and <tag>
end
if cfg.lang_name_remap[lang_param_lc] then -- not a remapped tag, assume <lang_param_lc> is a name; attempt to get remapped language tag
return cfg.lang_name_remap[lang_param_lc][1], cfg.lang_name_remap[lang_param_lc][2]; -- for this <lang_param_lc>, return a (possibly) new name and appropriate tag
end
name = cfg.mw_languages_by_tag_t[lang_param_lc]; -- assume that <lang_param_lc> is a tag; attempt to get its matching language name
if name then
return name, lang_param_lc; -- <lang_param_lc> is a tag so return it and <name>
end
tag = cfg.mw_languages_by_name_t[lang_param_lc]; -- assume that <lang_param_lc> is a language name; attempt to get its matching tag
if tag then
return cfg.mw_languages_by_tag_t[tag], tag; -- <lang_param_lc> is a name so return the name from the table and <tag>
end
tag = lang_param_lc:match ('^(%a%a%a?)%-.*'); -- is <lang_param_lc> an IETF-like tag that MediaWiki doesn't recognize? <tag> gets the language subtag; nil else
if tag then
name = cfg.mw_languages_by_tag_t[tag]; -- attempt to get a language name using the shortened <tag>
if name then
return name, tag; -- <lang_param_lc> is an unrecognized IETF-like tag so return <name> and language subtag
end
end
end
--[[-------------------< L A N G U A G E _ P A R A M E T E R >------------------
Gets language name from a provided two- or three-character ISO 639 code. If a code
is recognized by MediaWiki, use the returned name; if not, then use the value that
was provided with the language parameter.
When |language= contains a recognized language (either code or name), the page is
assigned to the category for that code: Category:Norwegian-language sources (no).
For valid three-character code languages, the page is assigned to the single category
for '639-2' codes: Category:CS1 ISO 639-2 language sources.
Languages that are the same as the local wiki are not categorized. MediaWiki does
not recognize three-character equivalents of two-character codes: code 'ar' is
recognized but code 'ara' is not.
This function supports multiple languages in the form |language=nb, French, th
where the language names or codes are separated from each other by commas with
optional space characters.
]]
local function language_parameter (lang)
local tag; -- some form of IETF-like language tag; language subtag with optional region, sript, vatiant, etc subtags
local lang_subtag; -- ve populates |language= with mostly unecessary region subtags the MediaWiki does not recognize; this is the base language subtag
local name; -- the language name
local language_list = {}; -- table of language names to be rendered
local names_t = {}; -- table made from the value assigned to |language=
local this_wiki_name = mw.language.fetchLanguageName (cfg.this_wiki_code, cfg.this_wiki_code); -- get this wiki's language name
names_t = mw.text.split (lang, '%s*,%s*'); -- names should be a comma separated list
for _, lang in ipairs (names_t) do -- reuse lang here because we don't yet know if lang is a language name or a language tag
name, tag = name_tag_get (lang); -- attempt to get name/tag pair for <lang>; <name> has proper capitalization; <tag> is lowercase
if utilities.is_set (tag) then
lang_subtag = tag:gsub ('^(%a%a%a?)%-.*', '%1'); -- for categorization, strip any IETF-like tags from language tag
if cfg.this_wiki_code ~= lang_subtag then -- when the language is not the same as this wiki's language
if 2 == lang_subtag:len() then -- and is a two-character tag
utilities.add_prop_cat ('foreign-lang-source', {name, tag}, lang_subtag); -- categorize it; tag appended to allow for multiple language categorization
else -- or is a recognized language (but has a three-character tag)
utilities.add_prop_cat ('foreign-lang-source-2', {lang_subtag}, lang_subtag); -- categorize it differently TODO: support multiple three-character tag categories per cs1|2 template?
end
elseif cfg.local_lang_cat_enable then -- when the language and this wiki's language are the same and categorization is enabled
utilities.add_prop_cat ('local-lang-source', {name, lang_subtag}); -- categorize it
end
else
name = lang; -- return whatever <lang> has so that we show something
utilities.set_message ('maint_unknown_lang'); -- add maint category if not already added
end
table.insert (language_list, name);
name = ''; -- so we can reuse it
end
name = utilities.make_sep_list (#language_list, language_list);
if (1 == #language_list) and (lang_subtag == cfg.this_wiki_code) then -- when only one language, find lang name in this wiki lang name; for |language=en-us, 'English' in 'American English'
return ''; -- if one language and that language is this wiki's return an empty string (no annotation)
end
return (" " .. wrap_msg ('language', name)); -- otherwise wrap with '(in ...)'
--[[ TODO: should only return blank or name rather than full list
so we can clean up the bunched parenthetical elements Language, Type, Format
]]
end
--[[-----------------------< S E T _ C S _ S T Y L E >--------------------------
Gets the default CS style configuration for the given mode.
Returns default separator and either postscript as passed in or the default.
In CS1, the default postscript and separator are '.'.
In CS2, the default postscript is the empty string and the default separator is ','.
]]
local function set_cs_style (postscript, mode)
if utilities.is_set(postscript) then
-- emit a maintenance message if user postscript is the default cs1 postscript
-- we catch the opposite case for cs2 in set_style
if mode == 'cs1' and postscript == cfg.presentation['ps_' .. mode] then
utilities.set_message ('maint_postscript');
end
else
postscript = cfg.presentation['ps_' .. mode];
end
return cfg.presentation['sep_' .. mode], postscript;
end
--[[--------------------------< S E T _ S T Y L E >-----------------------------
Sets the separator and postscript styles. Checks the |mode= first and the
#invoke CitationClass second. Removes the postscript if postscript == none.
]]
local function set_style (mode, postscript, cite_class)
local sep;
if 'cs2' == mode then
sep, postscript = set_cs_style (postscript, 'cs2');
elseif 'cs1' == mode then
sep, postscript = set_cs_style (postscript, 'cs1');
elseif 'citation' == cite_class then
sep, postscript = set_cs_style (postscript, 'cs2');
else
sep, postscript = set_cs_style (postscript, 'cs1');
end
if cfg.keywords_xlate[postscript:lower()] == 'none' then
-- emit a maintenance message if user postscript is the default cs2 postscript
-- we catch the opposite case for cs1 in set_cs_style
if 'cs2' == mode or ('cs1' ~= mode and 'citation' == cite_class) then -- {{citation |title=Title |mode=cs1 |postscript=none}} should not emit maint message
utilities.set_message ('maint_postscript');
end
postscript = '';
end
return sep, postscript
end
--[=[-------------------------< I S _ P D F >-----------------------------------
Determines if a URL has the file extension that is one of the PDF file extensions
used by [[MediaWiki:Common.css]] when applying the PDF icon to external links.
returns true if file extension is one of the recognized extensions, else false
]=]
local function is_pdf (url)
return url:match ('%.pdf$') or url:match ('%.PDF$') or
url:match ('%.pdf[%?#]') or url:match ('%.PDF[%?#]') or
url:match ('%.PDF#') or url:match ('%.pdf#');
end
--[[--------------------------< S T Y L E _ F O R M A T >-----------------------
Applies CSS style to |format=, |chapter-format=, etc. Also emits an error message
if the format parameter does not have a matching URL parameter. If the format parameter
is not set and the URL contains a file extension that is recognized as a PDF document
by MediaWiki's commons.css, this code will set the format parameter to (PDF) with
the appropriate styling.
]]
local function style_format (format, url, fmt_param, url_param)
if utilities.is_set (format) then
format = utilities.wrap_style ('format', format); -- add leading space, parentheses, resize
if not utilities.is_set (url) then
utilities.set_message ('err_format_missing_url', {fmt_param, url_param}); -- add an error message
end
elseif is_pdf (url) then -- format is not set so if URL is a PDF file then
format = utilities.wrap_style ('format', 'PDF'); -- set format to PDF
else
format = ''; -- empty string for concatenation
end
return format;
end
--[[---------------------< G E T _ D I S P L A Y _ N A M E S >------------------
Returns a number that defines the number of names displayed for author and editor
name lists and a Boolean flag to indicate when et al. should be appended to the name list.
When the value assigned to |display-xxxxors= is a number greater than or equal to zero,
return the number and the previous state of the 'etal' flag (false by default
but may have been set to true if the name list contains some variant of the text 'et al.').
When the value assigned to |display-xxxxors= is the keyword 'etal', return a number
that is one greater than the number of authors in the list and set the 'etal' flag true.
This will cause the list_people() to display all of the names in the name list followed by 'et al.'
In all other cases, returns nil and the previous state of the 'etal' flag.
inputs:
max: A['DisplayAuthors'] or A['DisplayEditors'], etc; a number or some flavor of etal
count: #a or #e
list_name: 'authors' or 'editors'
etal: author_etal or editor_etal
This function sets an error message when |display-xxxxors= value greater than or equal to number of names but
not when <max> comes from {{cs1 config}} global settings. When using global settings, <param> is set to the
keyword 'cs1 config' which is used to supress the normal error. Error is suppressed because it is to be expected
that some citations in an article will have the same or fewer names that the limit specified in {{cs1 config}}.
]]
local function get_display_names (max, count, list_name, etal, param)
if utilities.is_set (max) then
if 'etal' == max:lower():gsub("[ '%.]", '') then -- the :gsub() portion makes 'etal' from a variety of 'et al.' spellings and stylings
max = count + 1; -- number of authors + 1 so display all author name plus et al.
etal = true; -- overrides value set by extract_names()
elseif max:match ('^%d+$') then -- if is a string of numbers
max = tonumber (max); -- make it a number
if (max >= count) and ('cs1 config' ~= param) then -- error when local |display-xxxxors= value greater than or equal to number of names; not an error when using global setting
utilities.set_message ('err_disp_name', {param, max}); -- add error message
max = nil;
end
else -- not a valid keyword or number
utilities.set_message ('err_disp_name', {param, max}); -- add error message
max = nil; -- unset; as if |display-xxxxors= had not been set
end
end
return max, etal;
end
--[[----------< E X T R A _ T E X T _ I N _ P A G E _ C H E C K >---------------
Adds error if |page=, |pages=, |quote-page=, |quote-pages= has what appears to be
some form of p. or pp. abbreviation in the first characters of the parameter content.
check page for extraneous p, p., pp, pp., pg, pg. at start of parameter value:
good pattern: '^P[^%.P%l]' matches when page begins PX or P# but not Px
where x and X are letters and # is a digit
bad pattern: '^[Pp][PpGg]' matches when page begins pp, pP, Pp, PP, pg, pG, Pg, PG
]]
local function extra_text_in_page_check (val, name)
if not val:match (cfg.vol_iss_pg_patterns.good_ppattern) then
for _, pattern in ipairs (cfg.vol_iss_pg_patterns.bad_ppatterns) do -- spin through the selected sequence table of patterns
if val:match (pattern) then -- when a match, error so
utilities.set_message ('err_extra_text_pages', name); -- add error message
return; -- and done
end
end
end
end
--[[--------------------------< E X T R A _ T E X T _ I N _ V O L _ I S S _ C H E C K >------------------------
Adds error if |volume= or |issue= has what appears to be some form of redundant 'type' indicator. Applies to
both; this function looks for issue text in both |issue= and |volume= and looks for volume-like text in |voluem=
and |issue=.
For |volume=:
'V.', or 'Vol.' (with or without the dot) abbreviations or 'Volume' in the first characters of the parameter
content (all case insensitive). 'V' and 'v' (without the dot) are presumed to be roman numerals so
are allowed.
For |issue=:
'No.', 'I.', 'Iss.' (with or without the dot) abbreviations, or 'Issue' in the first characters of the
parameter content (all case insensitive); numero styling: 'n°' with degree sign U+00B0, and № precomposed
numero sign U+2116.
Single character values ('v', 'i', 'n') allowed when not followed by separator character ('.', ':', '=', or
whitespace character) – param values are trimmed of whitespace by MediaWiki before delivered to the module.
<val> is |volume= or |issue= parameter value
<name> is |volume= or |issue= parameter name for error message
<selector> is 'v' for |volume=, 'i' for |issue=
sets error message on failure; returns nothing
]]
local function extra_text_in_vol_iss_check (val, name, selector)
if not utilities.is_set (val) then
return;
end
local handler = 'v' == selector and 'err_extra_text_volume' or 'err_extra_text_issue';
val = val:lower(); -- force parameter value to lower case
for _, pattern in ipairs (cfg.vol_iss_pg_patterns.vi_patterns_t) do -- spin through the sequence table of patterns
if val:match (pattern) then -- when a match, error so
utilities.set_message (handler, name); -- add error message
return; -- and done
end
end
end
--[=[-------------------------< G E T _ V _ N A M E _ T A B L E >----------------------------------------------
split apart a |vauthors= or |veditors= parameter. This function allows for corporate names, wrapped in doubled
parentheses to also have commas; in the old version of the code, the doubled parentheses were included in the
rendered citation and in the metadata. Individual author names may be wikilinked
|vauthors=Jones AB, [[E. B. White|White EB]], ((Black, Brown, and Co.))
]=]
local function get_v_name_table (vparam, output_table, output_link_table)
local _, accept = utilities.has_accept_as_written (vparam);
if accept then
utilities.add_prop_cat ('vanc-accept'); -- add properties category
end
local name_table = mw.text.split(vparam, "%s*,%s*"); -- names are separated by commas
local wl_type, label, link; -- wl_type not used here; just a placeholder
local i = 1;
while name_table[i] do
if name_table[i]:match ('^%(%(.*[^%)][^%)]$') then -- first segment of corporate with one or more commas; this segment has the opening doubled parentheses
local name = name_table[i];
i = i + 1; -- bump indexer to next segment
while name_table[i] do
name = name .. ', ' .. name_table[i]; -- concatenate with previous segments
if name_table[i]:match ('^.*%)%)$') then -- if this table member has the closing doubled parentheses
break; -- and done reassembling so
end
i = i + 1; -- bump indexer
end
table.insert (output_table, name); -- and add corporate name to the output table
table.insert (output_link_table, ''); -- no wikilink
else
wl_type, label, link = utilities.is_wikilink (name_table[i]); -- wl_type is: 0, no wl (text in label variable); 1, [[D]]; 2, [[L|D]]
table.insert (output_table, label); -- add this name
if 1 == wl_type then
table.insert (output_link_table, label); -- simple wikilink [[D]]
else
table.insert (output_link_table, link); -- no wikilink or [[L|D]]; add this link if there is one, else empty string
end
end
i = i + 1;
end
return output_table;
end
--[[--------------------------< P A R S E _ V A U T H O R S _ V E D I T O R S >--------------------------------
This function extracts author / editor names from |vauthors= or |veditors= and finds matching |xxxxor-maskn= and
|xxxxor-linkn= in args. It then returns a table of assembled names just as extract_names() does.
Author / editor names in |vauthors= or |veditors= must be in Vancouver system style. Corporate or institutional names
may sometimes be required and because such names will often fail the is_good_vanc_name() and other format compliance
tests, are wrapped in doubled parentheses ((corporate name)) to suppress the format tests.
Supports generational suffixes Jr, 2nd, 3rd, 4th–6th.
This function sets the Vancouver error when a required comma is missing and when there is a space between an author's initials.
]]
local function parse_vauthors_veditors (args, vparam, list_name)
local names = {}; -- table of names assembled from |vauthors=, |author-maskn=, |author-linkn=
local v_name_table = {};
local v_link_table = {}; -- when name is wikilinked, targets go in this table
local etal = false; -- return value set to true when we find some form of et al. vauthors parameter
local last, first, link, mask, suffix;
local corporate = false;
vparam, etal = name_has_etal (vparam, etal, true); -- find and remove variations on et al. do not categorize (do it here because et al. might have a period)
v_name_table = get_v_name_table (vparam, v_name_table, v_link_table); -- names are separated by commas
for i, v_name in ipairs(v_name_table) do
first = ''; -- set to empty string for concatenation and because it may have been set for previous author/editor
local accept_name;
v_name, accept_name = utilities.has_accept_as_written (v_name); -- remove accept-this-as-written markup when it wraps all of <v_name>
if accept_name then
last = v_name;
corporate = true; -- flag used in list_people()
elseif string.find(v_name, "%s") then
if v_name:find('[;%.]') then -- look for commonly occurring punctuation characters;
add_vanc_error (cfg.err_msg_supl.punctuation, i);
end
local lastfirstTable = {}
lastfirstTable = mw.text.split(v_name, "%s+")
first = table.remove(lastfirstTable); -- removes and returns value of last element in table which should be initials or generational suffix
if not mw.ustring.match (first, '^%u+$') then -- mw.ustring here so that later we will catch non-Latin characters
suffix = first; -- not initials so assume that whatever we got is a generational suffix
first = table.remove(lastfirstTable); -- get what should be the initials from the table
end
last = table.concat(lastfirstTable, ' ') -- returns a string that is the concatenation of all other names that are not initials and generational suffix
if not utilities.is_set (last) then
first = ''; -- unset
last = v_name; -- last empty because something wrong with first
add_vanc_error (cfg.err_msg_supl.name, i);
end
if mw.ustring.match (last, '%a+%s+%u+%s+%a+') then
add_vanc_error (cfg.err_msg_supl['missing comma'], i); -- matches last II last; the case when a comma is missing
end
if mw.ustring.match (v_name, ' %u %u$') then -- this test is in the wrong place TODO: move or replace with a more appropriate test
add_vanc_error (cfg.err_msg_supl.initials, i); -- matches a space between two initials
end
else
last = v_name; -- last name or single corporate name? Doesn't support multiword corporate names? do we need this?
end
if utilities.is_set (first) then
if not mw.ustring.match (first, "^%u?%u$") then -- first shall contain one or two upper-case letters, nothing else
add_vanc_error (cfg.err_msg_supl.initials, i); -- too many initials; mixed case initials (which may be ok Romanization); hyphenated initials
end
is_good_vanc_name (last, first, suffix, i); -- check first and last before restoring the suffix which may have a non-Latin digit
if utilities.is_set (suffix) then
first = first .. ' ' .. suffix; -- if there was a suffix concatenate with the initials
suffix = ''; -- unset so we don't add this suffix to all subsequent names
end
else
if not corporate then
is_good_vanc_name (last, '', nil, i);
end
end
link = utilities.select_one ( args, cfg.aliases[list_name .. '-Link'], 'err_redundant_parameters', i ) or v_link_table[i];
mask = utilities.select_one ( args, cfg.aliases[list_name .. '-Mask'], 'err_redundant_parameters', i );
names[i] = {last = last, first = first, link = link, mask = mask, corporate = corporate}; -- add this assembled name to our names list
end
return names, etal; -- all done, return our list of names
end
--[[--------------------------< S E L E C T _ A U T H O R _ E D I T O R _ S O U R C E >------------------------
Select one of |authors=, |authorn= / |lastn / firstn=, or |vauthors= as the source of the author name list or
select one of |editorn= / editor-lastn= / |editor-firstn= or |veditors= as the source of the editor name list.
Only one of these appropriate three will be used. The hierarchy is: |authorn= (and aliases) highest and |authors= lowest;
|editorn= (and aliases) highest and |veditors= lowest (support for |editors= withdrawn)
When looking for |authorn= / |editorn= parameters, test |xxxxor1= and |xxxxor2= (and all of their aliases); stops after the second
test which mimicks the test used in extract_names() when looking for a hole in the author name list. There may be a better
way to do this, I just haven't discovered what that way is.
Emits an error message when more than one xxxxor name source is provided.
In this function, vxxxxors = vauthors or veditors; xxxxors = authors as appropriate.
]]
local function select_author_editor_source (vxxxxors, xxxxors, args, list_name)
local lastfirst = false;
if utilities.select_one ( args, cfg.aliases[list_name .. '-Last'], 'none', 1 ) or -- do this twice in case we have a |first1= without a |last1=; this ...
utilities.select_one ( args, cfg.aliases[list_name .. '-First'], 'none', 1 ) or -- ... also catches the case where |first= is used with |vauthors=
utilities.select_one ( args, cfg.aliases[list_name .. '-Last'], 'none', 2 ) or
utilities.select_one ( args, cfg.aliases[list_name .. '-First'], 'none', 2 ) then
lastfirst = true;
end
if (utilities.is_set (vxxxxors) and true == lastfirst) or -- these are the three error conditions
(utilities.is_set (vxxxxors) and utilities.is_set (xxxxors)) or
(true == lastfirst and utilities.is_set (xxxxors)) then
local err_name;
if 'AuthorList' == list_name then -- figure out which name should be used in error message
err_name = 'author';
else
err_name = 'editor';
end
utilities.set_message ('err_redundant_parameters', err_name .. '-name-list parameters'); -- add error message
end
if true == lastfirst then return 1 end; -- return a number indicating which author name source to use
if utilities.is_set (vxxxxors) then return 2 end;
if utilities.is_set (xxxxors) then return 3 end;
return 1; -- no authors so return 1; this allows missing author name test to run in case there is a first without last
end
--[[--------------------------< I S _ V A L I D _ P A R A M E T E R _ V A L U E >------------------------------
This function is used to validate a parameter's assigned value for those parameters that have only a limited number
of allowable values (yes, y, true, live, dead, etc.). When the parameter value has not been assigned a value (missing
or empty in the source template) the function returns the value specified by ret_val. If the parameter value is one
of the list of allowed values returns the translated value; else, emits an error message and returns the value
specified by ret_val.
TODO: explain <invert>
]]
local function is_valid_parameter_value (value, name, possible, ret_val, invert)
if not utilities.is_set (value) then
return ret_val; -- an empty parameter is ok
end
if (not invert and utilities.in_array (value, possible)) then -- normal; <value> is in <possible> table
return cfg.keywords_xlate[value]; -- return translation of parameter keyword
elseif invert and not utilities.in_array (value, possible) then -- invert; <value> is not in <possible> table
return value; -- return <value> as it is
else
utilities.set_message ('err_invalid_param_val', {name, value}); -- not an allowed value so add error message
return ret_val;
end
end
--[[--------------------------< T E R M I N A T E _ N A M E _ L I S T >----------------------------------------
This function terminates a name list (author, contributor, editor) with a separator character (sepc) and a space
when the last character is not a sepc character or when the last three characters are not sepc followed by two
closing square brackets (close of a wikilink). When either of these is true, the name_list is terminated with a
single space character.
]]
local function terminate_name_list (name_list, sepc)
if (string.sub (name_list, -3, -1) == sepc .. '. ') then -- if already properly terminated
return name_list; -- just return the name list
elseif (string.sub (name_list, -1, -1) == sepc) or (string.sub (name_list, -3, -1) == sepc .. ']]') then -- if last name in list ends with sepc char
return name_list .. " "; -- don't add another
else
return name_list .. sepc .. ' '; -- otherwise terminate the name list
end
end
--[[-------------------------< F O R M A T _ V O L U M E _ I S S U E >-----------------------------------------
returns the concatenation of the formatted volume and issue (or journal article number) parameters as a single
string; or formatted volume or formatted issue, or an empty string if neither are set.
]]
local function format_volume_issue (volume, issue, article, cite_class, origin, sepc, lower)
if not utilities.is_set (volume) and not utilities.is_set (issue) and not utilities.is_set (article) then
return '';
end
-- same condition as in format_pages_sheets()
local is_journal = 'journal' == cite_class or (utilities.in_array (cite_class, {'citation', 'map', 'interview'}) and 'journal' == origin);
local is_numeric_vol = volume and (volume:match ('^[MDCLXVI]+$') or volume:match ('^%d+$')); -- is only uppercase roman numerals or only digits?
local is_long_vol = volume and (4 < mw.ustring.len(volume)); -- is |volume= value longer than 4 characters?
if volume and (not is_numeric_vol and is_long_vol) then -- when not all digits or Roman numerals, is |volume= longer than 4 characters?
utilities.add_prop_cat ('long-vol'); -- yes, add properties cat
end
if is_journal then -- journal-style formatting
local vol = '';
if utilities.is_set (volume) then
if is_numeric_vol then -- |volume= value all digits or all uppercase Roman numerals?
vol = utilities.substitute (cfg.presentation['vol-bold'], {sepc, volume}); -- render in bold face
elseif is_long_vol then -- not all digits or Roman numerals; longer than 4 characters?
vol = utilities.substitute (cfg.messages['j-vol'], {sepc, utilities.hyphen_to_dash (volume)}); -- not bold
else -- four or fewer characters
vol = utilities.substitute (cfg.presentation['vol-bold'], {sepc, utilities.hyphen_to_dash (volume)}); -- bold
end
end
vol = vol .. (utilities.is_set (issue) and utilities.substitute (cfg.messages['j-issue'], issue) or '')
vol = vol .. (utilities.is_set (article) and utilities.substitute (cfg.messages['j-article-num'], article) or '')
return vol;
end
if 'podcast' == cite_class and utilities.is_set (issue) then
return wrap_msg ('issue', {sepc, issue}, lower);
end
if 'conference' == cite_class and utilities.is_set (article) then -- |article-number= supported only in journal and conference cites
if utilities.is_set (volume) and utilities.is_set (article) then -- both volume and article number
return wrap_msg ('vol-art', {sepc, utilities.hyphen_to_dash (volume), article}, lower);
elseif utilities.is_set (article) then -- article number alone; when volume alone, handled below
return wrap_msg ('art', {sepc, article}, lower);
end
end
-- all other types of citation
if utilities.is_set (volume) and utilities.is_set (issue) then
return wrap_msg ('vol-no', {sepc, utilities.hyphen_to_dash (volume), issue}, lower);
elseif utilities.is_set (volume) then
return wrap_msg ('vol', {sepc, utilities.hyphen_to_dash (volume)}, lower);
else
return wrap_msg ('issue', {sepc, issue}, lower);
end
end
--[[-------------------------< F O R M A T _ P A G E S _ S H E E T S >-----------------------------------------
adds static text to one of |page(s)= or |sheet(s)= values and returns it with all of the others set to empty strings.
The return order is:
page, pages, sheet, sheets
Singular has priority over plural when both are provided.
]]
local function format_pages_sheets (page, pages, sheet, sheets, cite_class, origin, sepc, nopp, lower)
if 'map' == cite_class then -- only cite map supports sheet(s) as in-source locators
if utilities.is_set (sheet) then
if 'journal' == origin then
return '', '', wrap_msg ('j-sheet', sheet, lower), '';
else
return '', '', wrap_msg ('sheet', {sepc, sheet}, lower), '';
end
elseif utilities.is_set (sheets) then
if 'journal' == origin then
return '', '', '', wrap_msg ('j-sheets', sheets, lower);
else
return '', '', '', wrap_msg ('sheets', {sepc, sheets}, lower);
end
end
end
local is_journal = 'journal' == cite_class or (utilities.in_array (cite_class, {'citation', 'map', 'interview'}) and 'journal' == origin);
if utilities.is_set (page) then
if is_journal then
return utilities.substitute (cfg.messages['j-page(s)'], page), '', '', '';
elseif not nopp then
return utilities.substitute (cfg.messages['p-prefix'], {sepc, page}), '', '', '';
else
return utilities.substitute (cfg.messages['nopp'], {sepc, page}), '', '', '';
end
elseif utilities.is_set (pages) then
if is_journal then
return utilities.substitute (cfg.messages['j-page(s)'], pages), '', '', '';
elseif tonumber(pages) ~= nil and not nopp then -- if pages is only digits, assume a single page number
return '', utilities.substitute (cfg.messages['p-prefix'], {sepc, pages}), '', '';
elseif not nopp then
return '', utilities.substitute (cfg.messages['pp-prefix'], {sepc, pages}), '', '';
else
return '', utilities.substitute (cfg.messages['nopp'], {sepc, pages}), '', '';
end
end
return '', '', '', ''; -- return empty strings
end
--[[--------------------------< I N S O U R C E _ L O C _ G E T >----------------------------------------------
returns one of the in-source locators: page, pages, or at.
If any of these are interwiki links to Wikisource, returns the label portion of the interwiki-link as plain text
for use in COinS. This COinS thing is done because here we convert an interwiki-link to an external link and
add an icon span around that; get_coins_pages() doesn't know about the span. TODO: should it?
TODO: add support for sheet and sheets?; streamline;
TODO: make it so that this function returns only one of the three as the single in-source (the return value assigned
to a new name)?
]]
local function insource_loc_get (page, page_orig, pages, pages_orig, at)
local ws_url, ws_label, coins_pages, L; -- for Wikisource interwiki-links; TODO: this corrupts page metadata (span remains in place after cleanup; fix there?)
if utilities.is_set (page) then
if utilities.is_set (pages) or utilities.is_set (at) then
pages = ''; -- unset the others
at = '';
end
extra_text_in_page_check (page, page_orig); -- emit error message when |page= value begins with what looks like p., pp., etc.
ws_url, ws_label, L = wikisource_url_make (page); -- make ws URL from |page= interwiki link; link portion L becomes tooltip label
if ws_url then
page = external_link (ws_url, ws_label .. ' ', 'ws link in page'); -- space char after label to move icon away from in-source text; TODO: a better way to do this?
page = utilities.substitute (cfg.presentation['interwiki-icon'], {cfg.presentation['class-wikisource'], L, page});
coins_pages = ws_label;
end
elseif utilities.is_set (pages) then
if utilities.is_set (at) then
at = ''; -- unset
end
extra_text_in_page_check (pages, pages_orig); -- emit error message when |page= value begins with what looks like p., pp., etc.
ws_url, ws_label, L = wikisource_url_make (pages); -- make ws URL from |pages= interwiki link; link portion L becomes tooltip label
if ws_url then
pages = external_link (ws_url, ws_label .. ' ', 'ws link in pages'); -- space char after label to move icon away from in-source text; TODO: a better way to do this?
pages = utilities.substitute (cfg.presentation['interwiki-icon'], {cfg.presentation['class-wikisource'], L, pages});
coins_pages = ws_label;
end
elseif utilities.is_set (at) then
ws_url, ws_label, L = wikisource_url_make (at); -- make ws URL from |at= interwiki link; link portion L becomes tooltip label
if ws_url then
at = external_link (ws_url, ws_label .. ' ', 'ws link in at'); -- space char after label to move icon away from in-source text; TODO: a better way to do this?
at = utilities.substitute (cfg.presentation['interwiki-icon'], {cfg.presentation['class-wikisource'], L, at});
coins_pages = ws_label;
end
end
return page, pages, at, coins_pages;
end
--[[--------------------------< I S _ U N I Q U E _ A R C H I V E _ U R L >------------------------------------
add error message when |archive-url= value is same as |url= or chapter-url= (or alias...) value
]]
local function is_unique_archive_url (archive, url, c_url, source, date)
if utilities.is_set (archive) then
if archive == url or archive == c_url then
utilities.set_message ('err_bad_url', {utilities.wrap_style ('parameter', source)}); -- add error message
return '', ''; -- unset |archive-url= and |archive-date= because same as |url= or |chapter-url=
end
end
return archive, date;
end
--[=[-------------------------< A R C H I V E _ U R L _ C H E C K >--------------------------------------------
Check archive.org URLs to make sure they at least look like they are pointing at valid archives and not to the
save snapshot URL or to calendar pages. When the archive URL is 'https://web.archive.org/save/' (or http://...)
archive.org saves a snapshot of the target page in the URL. That is something that Wikipedia should not allow
unwitting readers to do.
When the archive.org URL does not have a complete timestamp, archive.org chooses a snapshot according to its own
algorithm or provides a calendar 'search' result. [[WP:ELNO]] discourages links to search results.
This function looks at the value assigned to |archive-url= and returns empty strings for |archive-url= and
|archive-date= and an error message when:
|archive-url= holds an archive.org save command URL
|archive-url= is an archive.org URL that does not have a complete timestamp (YYYYMMDDhhmmss 14 digits) in the
correct place
otherwise returns |archive-url= and |archive-date=
There are two mostly compatible archive.org URLs:
//web.archive.org/<timestamp>... -- the old form
//web.archive.org/web/<timestamp>... -- the new form
The old form does not support or map to the new form when it contains a display flag. There are four identified flags
('id_', 'js_', 'cs_', 'im_') but since archive.org ignores others following the same form (two letters and an underscore)
we don't check for these specific flags but we do check the form.
This function supports a preview mode. When the article is rendered in preview mode, this function may return a modified
archive URL:
for save command errors, return undated wildcard (/*/)
for timestamp errors when the timestamp has a wildcard, return the URL unmodified
for timestamp errors when the timestamp does not have a wildcard, return with timestamp limited to six digits plus wildcard (/yyyymm*/)
A secondary function is to return an archive-url timestamp from those urls that have them (archive.org and
archive.today). The timestamp is used by validation.archive_date_check() to see if the value in |archive-date=
matches the timestamp in the archive url.
]=]
local function archive_url_check (url, date)
local err_msg = ''; -- start with the error message empty
local path, timestamp, flag; -- portions of the archive.org URL
timestamp = url:match ('//archive.today/(%d%d%d%d%d%d%d%d%d%d%d%d%d%d)/') or -- get timestamp from archive.today urls
url:match ('//archive.today/(%d%d%d%d%.%d%d%.%d%d%-%d%d%d%d%d%d)/'); -- this timestamp needs cleanup
if timestamp then -- if this was an archive.today url ...
return url, date, timestamp:gsub ('[%.%-]', ''); -- return ArchiveURL, ArchiveDate, and timestamp (dots and dashes removed) from |archive-url=, and done
end
-- here for archive.org urls
if (not url:match('//web%.archive%.org/')) and (not url:match('//liveweb%.archive%.org/')) then -- also deprecated liveweb Wayback machine URL
return url, date; -- not an archive.org archive, return ArchiveURL and ArchiveDate
end
if url:match('//web%.archive%.org/save/') then -- if a save command URL, we don't want to allow saving of the target page
err_msg = cfg.err_msg_supl.save;
url = url:gsub ('(//web%.archive%.org)/save/', '%1/*/', 1); -- for preview mode: modify ArchiveURL
elseif url:match('//liveweb%.archive%.org/') then
err_msg = cfg.err_msg_supl.liveweb;
else
path, timestamp, flag = url:match('//web%.archive%.org/([^%d]*)(%d+)([^/]*)/'); -- split out some of the URL parts for evaluation
if not path then -- malformed in some way; pattern did not match
err_msg = cfg.err_msg_supl.timestamp;
elseif 14 ~= timestamp:len() then -- path and flag optional, must have 14-digit timestamp here
err_msg = cfg.err_msg_supl.timestamp;
if '*' ~= flag then
local replacement = timestamp:match ('^%d%d%d%d%d%d') or timestamp:match ('^%d%d%d%d'); -- get the first 6 (YYYYMM) or first 4 digits (YYYY)
if replacement then -- nil if there aren't at least 4 digits (year)
replacement = replacement .. string.rep ('0', 14 - replacement:len()); -- year or yearmo (4 or 6 digits) zero-fill to make 14-digit timestamp
url=url:gsub ('(//web%.archive%.org/[^%d]*)%d[^/]*', '%1' .. replacement .. '*', 1) -- for preview, modify ts to 14 digits plus splat for calendar display
end
end
elseif utilities.is_set (path) and 'web/' ~= path then -- older archive URLs do not have the extra 'web/' path element
err_msg = cfg.err_msg_supl.path;
elseif utilities.is_set (flag) and not utilities.is_set (path) then -- flag not allowed with the old form URL (without the 'web/' path element)
err_msg = cfg.err_msg_supl.flag;
elseif utilities.is_set (flag) and not flag:match ('%a%a_') then -- flag if present must be two alpha characters and underscore (requires 'web/' path element)
err_msg = cfg.err_msg_supl.flag;
else
return url, date, timestamp; -- return ArchiveURL, ArchiveDate, and timestamp from |archive-url=
end
end
-- if here, something not right so
utilities.set_message ('err_archive_url', {err_msg}); -- add error message and
if is_preview_mode then
return url, date, timestamp; -- preview mode so return ArchiveURL, ArchiveDate, and timestamp from |archive-url=
else
return '', ''; -- return empty strings for ArchiveURL and ArchiveDate
end
end
--[[--------------------------< P L A C E _ C H E C K >--------------------------------------------------------
check |place=, |publication-place=, |location= to see if these params include digits. This function added because
many editors misuse location to specify the in-source location (|page(s)= and |at= are supposed to do that)
returns the original parameter value without modification; added maint cat when parameter value contains digits
]]
local function place_check (param_val)
if not utilities.is_set (param_val) then -- parameter empty or omitted
return param_val; -- return that empty state
end
if mw.ustring.find (param_val, '%d') then -- not empty, are there digits in the parameter value
utilities.set_message ('maint_location'); -- yep, add maint cat
end
return param_val; -- and done
end
--[[--------------------------< I S _ A R C H I V E D _ C O P Y >----------------------------------------------
compares |title= to 'Archived copy' (placeholder added by bots that can't find proper title); if matches, return true; nil else
]]
local function is_archived_copy (title)
title = mw.ustring.lower(title); -- switch title to lower case
if title:find (cfg.special_case_translation.archived_copy.en) then -- if title is 'Archived copy'
return true;
elseif cfg.special_case_translation.archived_copy['local'] then
if mw.ustring.find (title, cfg.special_case_translation.archived_copy['local']) then -- mw.ustring() because might not be Latin script
return true;
end
end
end
--[[--------------------------< D I S P L A Y _ N A M E S _ S E L E C T >--------------------------------------
for any of the |display-authors=, |display-editors=, etc parameters, select either the local or global setting.
When both are present, look at <local_display_names> value. When the value is some sort of 'et al.'string,
special handling is required.
When {{cs1 config}} has |display-<namelist>= AND this template has |display-<namelist>=etal AND:
the number of names specified by <number_of_names> is:
greater than the number specified in the global |display-<namelist>= parameter (<global_display_names>)
use global |display-<namelist>= parameter value
set overridden maint category
less than or equal to the number specified in the global |display-<namelist>= parameter
use local |display-<namelist>= parameter value
The purpose of this function is to prevent categorizing a template that has fewer names than the global setting
to keep the etal annotation specified by <local_display_names>.
]]
local function display_names_select (global_display_names, local_display_names, param_name, number_of_names, test)
if global_display_names and utilities.is_set (local_display_names) then -- when both
if 'etal' == local_display_names:lower():gsub("[ '%.]", '') then -- the :gsub() portion makes 'etal' from a variety of 'et al.' spellings and stylings
number_of_names = tonumber (number_of_names); -- convert these to numbers for comparison
local global_display_names_num = tonumber (global_display_names); -- <global_display_names> not set when parameter value is not digits
if number_of_names > global_display_names_num then -- template has more names than global config allows to be displayed?
utilities.set_message ('maint_overridden_setting'); -- set a maint message because global is overriding local |display-<namelist>=etal
return global_display_names, 'cs1 config'; -- return global with spoof parameter name (for get_display_names())
else
return local_display_names, param_name; -- return local because fewer names so let <local_display_names> control
end
end
-- here when <global_display_names> and <local_display_names> both numbers; <global_display_names> controls
utilities.set_message ('maint_overridden_setting'); -- set a maint message
return global_display_names, 'cs1 config'; -- return global with spoof parameter name (for get_display_names())
end
-- here when only one of <global_display_names> or <local_display_names> set
if global_display_names then
return global_display_names, 'cs1 config'; -- return global with spoof parameter name (for get_display_names())
else
return local_display_names, param_name; -- return local
end
end
--[[--------------------------< M O D E _ S E T >--------------------------------------------------------------
fetch global mode setting from {{cs1 config}} (if present) or from |mode= (if present); global setting overrides
local |mode= parameter value. When both are present, emit maintenance message
]]
local function mode_set (Mode, Mode_origin)
local mode;
if cfg.global_cs1_config_t['Mode'] then -- global setting in {{cs1 config}}; nil when empty or assigned value invalid
mode = is_valid_parameter_value (cfg.global_cs1_config_t['Mode'], 'cs1 config: mode', cfg.keywords_lists['mode'], ''); -- error messaging 'param' here is a hoax
else
mode = is_valid_parameter_value (Mode, Mode_origin, cfg.keywords_lists['mode'], '');
end
if cfg.global_cs1_config_t['Mode'] and utilities.is_set (Mode) then -- when template has |mode=<something> which global setting has overridden
utilities.set_message ('maint_overridden_setting'); -- set a maint message
end
return mode;
end
--[[--------------------------< Q U O T E _ M A K E >----------------------------------------------------------
create quotation from |quote=, |trans-quote=, and/or script-quote= with or without |quote-page= or |quote-pages=
when any of those three quote parameters are set, this function unsets <PostScript>. When none of those parameters
are set, |quote-page= and |quote-pages= are unset to nil so that they are not included in the template's metadata
]]
local function quote_make (quote, trans_quote, script_quote, quote_page, quote_pages, nopp, sepc, postscript)
if utilities.is_set (quote) or utilities.is_set (trans_quote) or utilities.is_set (script_quote) then
if utilities.is_set (quote) then
if quote:sub(1, 1) == '"' and quote:sub(-1, -1) == '"' then -- if first and last characters of quote are quote marks
quote = quote:sub(2, -2); -- strip them off
end
end
quote = kern_quotes (quote); -- kern if needed
quote = utilities.wrap_style ('quoted-text', quote ); -- wrap in <q>...</q> tags
if utilities.is_set (script_quote) then
quote = script_concatenate (quote, script_quote, 'script-quote'); -- <bdi> tags, lang attribute, categorization, etc.; must be done after quote is wrapped
end
if utilities.is_set (trans_quote) then
if trans_quote:sub(1, 1) == '"' and trans_quote:sub(-1, -1) == '"' then -- if first and last characters of |trans-quote are quote marks
trans_quote = trans_quote:sub(2, -2); -- strip them off
end
quote = quote .. " " .. utilities.wrap_style ('trans-quoted-title', trans_quote );
end
if utilities.is_set (quote_page) or utilities.is_set (quote_pages) then -- add page prefix
local quote_prefix = '';
if utilities.is_set (quote_page) then
extra_text_in_page_check (quote_page, 'quote-page'); -- add to maint cat if |quote-page= value begins with what looks like p., pp., etc.
if not nopp then
quote_prefix = utilities.substitute (cfg.messages['p-prefix'], {sepc, quote_page}), '', '', '';
else
quote_prefix = utilities.substitute (cfg.messages['nopp'], {sepc, quote_page}), '', '', '';
end
elseif utilities.is_set (quote_pages) then
extra_text_in_page_check (quote_pages, 'quote-pages'); -- add to maint cat if |quote-pages= value begins with what looks like p., pp., etc.
if tonumber(quote_pages) ~= nil and not nopp then -- if only digits, assume single page
quote_prefix = utilities.substitute (cfg.messages['p-prefix'], {sepc, quote_pages}), '', '';
elseif not nopp then
quote_prefix = utilities.substitute (cfg.messages['pp-prefix'], {sepc, quote_pages}), '', '';
else
quote_prefix = utilities.substitute (cfg.messages['nopp'], {sepc, quote_pages}), '', '';
end
end
quote = quote_prefix .. ": " .. quote;
else
quote = sepc .. " " .. quote;
end
postscript = ""; -- cs1|2 does not supply terminal punctuation when |quote= is set
elseif utilities.is_set (quote_page) or utilities.is_set (quote_pages) then
quote_page = nil; -- unset; these require |quote=; TODO: error message?
quote_pages = nil;
end
return quote, quote_page, quote_pages, postscript;
end
--[[--------------------------< C H E C K _ P U B L I S H E R _ N A M E >--------------------------------------
look for variations of '<text>: <text>' that might be '<location>: <publisher>' in |publisher= parameter value.
when found, emit a maintenance message; return nil else
<publisher> is the value assigned to |publisher= or |institution=
]]
local function check_publisher_name (publisher)
local patterns_t = {
'^[%w%s]+%s*:%s*[%w%s]+$', -- plain text <location>: <publisher>
'^%[+[%w%s:|]+%]+%s*:%s*[%w%s]+$', -- partially wikilinked [[<location>]]: <publisher>
'^[%w%s]+%s*:%s*%[+[%w%s:|]+%]+$', -- partially wikilinked <location>: [[<publisher>]]
'^%[+[%w%s:|]+%]+%s*:%s*%[+[%w%s:|]+%]+$', -- wikilinked [[<location>]]: [[<publisher>]]
}
for _, pattern in ipairs (patterns_t) do -- spin through the patterns_t sequence
if mw.ustring.match (publisher, pattern) then -- does this pattern match?
utilities.set_message ('maint_publisher_location'); -- set a maint message
return; -- and done
end
end
end
--[[--------------------------< C I T A T I O N 0 >------------------------------------------------------------
This is the main function doing the majority of the citation formatting.
]]
local function citation0( config, args )
--[[
Load Input Parameters
The argument_wrapper facilitates the mapping of multiple aliases to single internal variable.
]]
local A = argument_wrapper ( args );
local i
-- Pick out the relevant fields from the arguments. Different citation templates
-- define different field names for the same underlying things.
local author_etal;
local a = {}; -- authors list from |lastn= / |firstn= pairs or |vauthors=
local Authors;
local NameListStyle;
if cfg.global_cs1_config_t['NameListStyle'] then -- global setting in {{cs1 config}} overrides local |name-list-style= parameter value; nil when empty or assigned value invalid
NameListStyle = is_valid_parameter_value (cfg.global_cs1_config_t['NameListStyle'], 'cs1 config: name-list-style', cfg.keywords_lists['name-list-style'], ''); -- error messaging 'param' here is a hoax
else
NameListStyle = is_valid_parameter_value (A['NameListStyle'], A:ORIGIN('NameListStyle'), cfg.keywords_lists['name-list-style'], '');
end
if cfg.global_cs1_config_t['NameListStyle'] and utilities.is_set (A['NameListStyle']) then -- when template has |name-list-style=<something> which global setting has overridden
utilities.set_message ('maint_overridden_setting'); -- set a maint message
end
local Collaboration = A['Collaboration'];
do -- to limit scope of selected
local selected = select_author_editor_source (A['Vauthors'], A['Authors'], args, 'AuthorList');
if 1 == selected then
a, author_etal = extract_names (args, 'AuthorList'); -- fetch author list from |authorn= / |lastn= / |firstn=, |author-linkn=, and |author-maskn=
elseif 2 == selected then
NameListStyle = 'vanc'; -- override whatever |name-list-style= might be
a, author_etal = parse_vauthors_veditors (args, A['Vauthors'], 'AuthorList'); -- fetch author list from |vauthors=, |author-linkn=, and |author-maskn=
elseif 3 == selected then
Authors = A['Authors']; -- use content of |people= or |credits=; |authors= is deprecated; TODO: constrain |people= and |credits= to cite av media, episode, serial?
end
if utilities.is_set (Collaboration) then
author_etal = true; -- so that |display-authors=etal not required
end
end
local editor_etal;
local e = {}; -- editors list from |editor-lastn= / |editor-firstn= pairs or |veditors=
do -- to limit scope of selected
local selected = select_author_editor_source (A['Veditors'], nil, args, 'EditorList'); -- support for |editors= withdrawn
if 1 == selected then
e, editor_etal = extract_names (args, 'EditorList'); -- fetch editor list from |editorn= / |editor-lastn= / |editor-firstn=, |editor-linkn=, and |editor-maskn=
elseif 2 == selected then
NameListStyle = 'vanc'; -- override whatever |name-list-style= might be
e, editor_etal = parse_vauthors_veditors (args, args.veditors, 'EditorList'); -- fetch editor list from |veditors=, |editor-linkn=, and |editor-maskn=
end
end
local Chapter = A['Chapter']; -- done here so that we have access to |contribution= from |chapter= aliases
local Chapter_origin = A:ORIGIN ('Chapter');
local Contribution; -- because contribution is required for contributor(s)
if 'contribution' == Chapter_origin then
Contribution = Chapter; -- get the name of the contribution
end
local c = {}; -- contributors list from |contributor-lastn= / contributor-firstn= pairs
if utilities.in_array (config.CitationClass, {"book", "citation"}) and not utilities.is_set (A['Periodical']) then -- |contributor= and |contribution= only supported in book cites
c = extract_names (args, 'ContributorList'); -- fetch contributor list from |contributorn= / |contributor-lastn=, -firstn=, -linkn=, -maskn=
if 0 < #c then
if not utilities.is_set (Contribution) then -- |contributor= requires |contribution=
utilities.set_message ('err_contributor_missing_required_param', 'contribution'); -- add missing contribution error message
c = {}; -- blank the contributors' table; it is used as a flag later
end
if 0 == #a then -- |contributor= requires |author=
utilities.set_message ('err_contributor_missing_required_param', 'author'); -- add missing author error message
c = {}; -- blank the contributors' table; it is used as a flag later
end
end
else -- if not a book cite
if utilities.select_one (args, cfg.aliases['ContributorList-Last'], 'err_redundant_parameters', 1 ) then -- are there contributor name list parameters?
utilities.set_message ('err_contributor_ignored'); -- add contributor ignored error message
end
Contribution = nil; -- unset
end
local Title = A['Title'];
local TitleLink = A['TitleLink'];
local auto_select = ''; -- default is auto
local accept_link;
TitleLink, accept_link = utilities.has_accept_as_written (TitleLink, true); -- test for accept-this-as-written markup
if (not accept_link) and utilities.in_array (TitleLink, {'none', 'pmc', 'doi'}) then -- check for special keywords
auto_select = TitleLink; -- remember selection for later
TitleLink = ''; -- treat as if |title-link= would have been empty
end
TitleLink = link_title_ok (TitleLink, A:ORIGIN ('TitleLink'), Title, 'title'); -- check for wiki-markup in |title-link= or wiki-markup in |title= when |title-link= is set
local Section = ''; -- {{cite map}} only; preset to empty string for concatenation if not used
if 'map' == config.CitationClass and 'section' == Chapter_origin then
Section = A['Chapter']; -- get |section= from |chapter= alias list; |chapter= and the other aliases not supported in {{cite map}}
Chapter = ''; -- unset for now; will be reset later from |map= if present
end
local Periodical = A['Periodical'];
local Periodical_origin = A:ORIGIN('Periodical');
local ScriptPeriodical = A['ScriptPeriodical'];
local ScriptPeriodical_origin = A:ORIGIN('ScriptPeriodical');
local TransPeriodical = A['TransPeriodical'];
local TransPeriodical_origin = A:ORIGIN ('TransPeriodical');
if (utilities.in_array (config.CitationClass, {'book', 'encyclopaedia'}) and (utilities.is_set (Periodical) or utilities.is_set (ScriptPeriodical) or utilities.is_set (TransPeriodical))) then
local param;
if utilities.is_set (Periodical) then -- get a parameter name from one of these periodical related meta-parameters
Periodical = ''; -- unset because not valid {{cite book}} or {{cite encyclopedia}} parameters
param = Periodical_origin -- get parameter name for error messaging
elseif utilities.is_set (TransPeriodical) then
TransPeriodical = ''; -- unset because not valid {{cite book}} or {{cite encyclopedia}} parameters
param = TransPeriodical_origin; -- get parameter name for error messaging
elseif utilities.is_set (ScriptPeriodical) then
ScriptPeriodical = ''; -- unset because not valid {{cite book}} or {{cite encyclopedia}} parameters
param = ScriptPeriodical_origin; -- get parameter name for error messaging
end
if utilities.is_set (param) then -- if we found one
utilities.set_message ('err_periodical_ignored', {param}); -- emit an error message
end
end
if utilities.is_set (Periodical) then
local i;
Periodical, i = utilities.strip_apostrophe_markup (Periodical); -- strip apostrophe markup so that metadata isn't contaminated
if i then -- non-zero when markup was stripped so emit an error message
utilities.set_message ('err_apostrophe_markup', {Periodical_origin});
end
end
if 'mailinglist' == config.CitationClass then -- special case for {{cite mailing list}}
if utilities.is_set (Periodical) and utilities.is_set (A ['MailingList']) then -- both set emit an error TODO: make a function for this and similar?
utilities.set_message ('err_redundant_parameters', {utilities.wrap_style ('parameter', Periodical_origin) .. cfg.presentation['sep_list_pair'] .. utilities.wrap_style ('parameter', 'mailinglist')});
end
Periodical = A ['MailingList']; -- error or no, set Periodical to |mailinglist= value because this template is {{cite mailing list}}
Periodical_origin = A:ORIGIN('MailingList');
end
-- web and news not tested for now because of
-- Wikipedia:Administrators%27_noticeboard#Is_there_a_semi-automated_tool_that_could_fix_these_annoying_"Cite_Web"_errors?
if not (utilities.is_set (Periodical) or utilities.is_set (ScriptPeriodical)) then -- 'periodical' templates require periodical parameter
-- local p = {['journal'] = 'journal', ['magazine'] = 'magazine', ['news'] = 'newspaper', ['web'] = 'website'}; -- for error message
local p = {['journal'] = 'journal', ['magazine'] = 'magazine'}; -- for error message
if p[config.CitationClass] then
utilities.set_message ('err_missing_periodical', {config.CitationClass, p[config.CitationClass]});
end
end
local Volume;
if 'citation' == config.CitationClass then
if utilities.is_set (Periodical) then
if not utilities.in_array (Periodical_origin, cfg.citation_no_volume_t) then -- {{citation}} does not render |volume= when these parameters are used
Volume = A['Volume']; -- but does for all other 'periodicals'
end
elseif utilities.is_set (ScriptPeriodical) then
if 'script-website' ~= ScriptPeriodical_origin then -- {{citation}} does not render volume for |script-website=
Volume = A['Volume']; -- but does for all other 'periodicals'
end
else
Volume = A['Volume']; -- and does for non-'periodical' cites
end
elseif utilities.in_array (config.CitationClass, cfg.templates_using_volume) then -- render |volume= for cs1 according to the configuration settings
Volume = A['Volume'];
end
extra_text_in_vol_iss_check (Volume, A:ORIGIN ('Volume'), 'v');
local Issue;
if 'citation' == config.CitationClass then
if utilities.is_set (Periodical) and utilities.in_array (Periodical_origin, cfg.citation_issue_t) then -- {{citation}} may render |issue= when these parameters are used
Issue = utilities.hyphen_to_dash (A['Issue']);
end
elseif utilities.in_array (config.CitationClass, cfg.templates_using_issue) then -- conference & map books do not support issue; {{citation}} listed here because included in settings table
if not (utilities.in_array (config.CitationClass, {'conference', 'map', 'citation'}) and not (utilities.is_set (Periodical) or utilities.is_set (ScriptPeriodical))) then
Issue = utilities.hyphen_to_dash (A['Issue']);
end
end
local ArticleNumber;
if utilities.in_array (config.CitationClass, {'journal', 'conference'}) or ('citation' == config.CitationClass and utilities.is_set (Periodical) and 'journal' == Periodical_origin) then
ArticleNumber = A['ArticleNumber'];
end
extra_text_in_vol_iss_check (Issue, A:ORIGIN ('Issue'), 'i');
local Page;
local Pages;
local At;
local QuotePage;
local QuotePages;
if not utilities.in_array (config.CitationClass, cfg.templates_not_using_page) then -- TODO: rewrite to emit ignored parameter error message?
Page = A['Page'];
Pages = utilities.hyphen_to_dash (A['Pages']);
At = A['At'];
QuotePage = A['QuotePage'];
QuotePages = utilities.hyphen_to_dash (A['QuotePages']);
end
local NoPP = is_valid_parameter_value (A['NoPP'], A:ORIGIN('NoPP'), cfg.keywords_lists['yes_true_y'], nil);
local Mode = mode_set (A['Mode'], A:ORIGIN('Mode'));
-- separator character and postscript
local sepc, PostScript = set_style (Mode:lower(), A['PostScript'], config.CitationClass);
local Quote;
Quote, QuotePage, QuotePages, PostScript = quote_make (A['Quote'], A['TransQuote'], A['ScriptQuote'], QuotePage, QuotePages, NoPP, sepc, PostScript);
local Edition = A['Edition'];
local PublicationPlace = place_check (A['PublicationPlace'], A:ORIGIN('PublicationPlace'));
local Place = place_check (A['Place'], A:ORIGIN('Place'));
local PublisherName = A['PublisherName'];
local PublisherName_origin = A:ORIGIN('PublisherName');
if utilities.is_set (PublisherName) and (cfg.keywords_xlate['none'] ~= PublisherName) then
local i = 0;
PublisherName, i = utilities.strip_apostrophe_markup (PublisherName); -- strip apostrophe markup so that metadata isn't contaminated; publisher is never italicized
if i and (0 < i) then -- non-zero when markup was stripped so emit an error message
utilities.set_message ('err_apostrophe_markup', {PublisherName_origin});
end
end
if ('document' == config.CitationClass) and not utilities.is_set (PublisherName) then
utilities.set_message ('err_missing_publisher', {config.CitationClass, 'publisher'});
end
local Newsgroup = A['Newsgroup']; -- TODO: strip apostrophe markup?
local Newsgroup_origin = A:ORIGIN('Newsgroup');
if 'newsgroup' == config.CitationClass then
if utilities.is_set (PublisherName) and (cfg.keywords_xlate['none'] ~= PublisherName) then -- general use parameter |publisher= not allowed in cite newsgroup
utilities.set_message ('err_parameter_ignored', {PublisherName_origin});
end
PublisherName = nil; -- ensure that this parameter is unset for the time being; will be used again after COinS
end
if 'book' == config.CitationClass or 'encyclopaedia' == config.CitationClass or ('citation' == config.CitationClass and not utilities.is_set (Periodical)) then
local accept;
PublisherName, accept = utilities.has_accept_as_written (PublisherName); -- check for and remove accept-as-written markup from |publisher= wrapped
if not accept then -- when no accept-as-written markup
check_publisher_name (PublisherName); -- emit maint message when |publisher= might be prefixed with publisher's location
end
end
local URL = A['URL']; -- TODO: better way to do this for URL, ChapterURL, and MapURL?
local UrlAccess = is_valid_parameter_value (A['UrlAccess'], A:ORIGIN('UrlAccess'), cfg.keywords_lists['url-access'], nil);
if not utilities.is_set (URL) and utilities.is_set (UrlAccess) then
UrlAccess = nil;
utilities.set_message ('err_param_access_requires_param', 'url');
end
local ChapterURL = A['ChapterURL'];
local ChapterUrlAccess = is_valid_parameter_value (A['ChapterUrlAccess'], A:ORIGIN('ChapterUrlAccess'), cfg.keywords_lists['url-access'], nil);
if not utilities.is_set (ChapterURL) and utilities.is_set (ChapterUrlAccess) then
ChapterUrlAccess = nil;
utilities.set_message ('err_param_access_requires_param', {A:ORIGIN('ChapterUrlAccess'):gsub ('%-access', '')});
end
local MapUrlAccess = is_valid_parameter_value (A['MapUrlAccess'], A:ORIGIN('MapUrlAccess'), cfg.keywords_lists['url-access'], nil);
if not utilities.is_set (A['MapURL']) and utilities.is_set (MapUrlAccess) then
MapUrlAccess = nil;
utilities.set_message ('err_param_access_requires_param', {'map-url'});
end
local this_page = mw.title.getCurrentTitle(); -- also used for COinS and for language
local no_tracking_cats = is_valid_parameter_value (A['NoTracking'], A:ORIGIN('NoTracking'), cfg.keywords_lists['yes_true_y'], nil);
-- check this page to see if it is in one of the namespaces that cs1 is not supposed to add to the error categories
if not utilities.is_set (no_tracking_cats) then -- ignore if we are already not going to categorize this page
if cfg.uncategorized_namespaces[this_page.namespace] then -- is this page's namespace id one of the uncategorized namespace ids?
no_tracking_cats = "true"; -- set no_tracking_cats
end
for _, v in ipairs (cfg.uncategorized_subpages) do -- cycle through page name patterns
if this_page.text:match (v) then -- test page name against each pattern
no_tracking_cats = "true"; -- set no_tracking_cats
break; -- bail out if one is found
end
end
end
-- check for extra |page=, |pages= or |at= parameters. (also sheet and sheets while we're at it)
utilities.select_one (args, {'page', 'p', 'pp', 'pages', 'at', 'sheet', 'sheets'}, 'err_redundant_parameters'); -- this is a dummy call simply to get the error message and category
local coins_pages;
Page, Pages, At, coins_pages = insource_loc_get (Page, A:ORIGIN('Page'), Pages, A:ORIGIN('Pages'), At);
if utilities.is_set (PublicationPlace) and utilities.is_set (Place) then -- both |publication-place= and |place= (|location=) allowed if different
utilities.add_prop_cat ('location-test'); -- add property cat to evaluate how often PublicationPlace and Place are used together
if PublicationPlace == Place then
Place = ''; -- unset; don't need both if they are the same
end
elseif not utilities.is_set (PublicationPlace) and utilities.is_set (Place) then -- when only |place= (|location=) is set ...
PublicationPlace = Place; -- promote |place= (|location=) to |publication-place
end
if PublicationPlace == Place then Place = ''; end -- don't need both if they are the same
local URL_origin = A:ORIGIN('URL'); -- get name of parameter that holds URL
local ChapterURL_origin = A:ORIGIN('ChapterURL'); -- get name of parameter that holds ChapterURL
local ScriptChapter = A['ScriptChapter'];
local ScriptChapter_origin = A:ORIGIN ('ScriptChapter');
local Format = A['Format'];
local ChapterFormat = A['ChapterFormat'];
local TransChapter = A['TransChapter'];
local TransChapter_origin = A:ORIGIN ('TransChapter');
local TransTitle = A['TransTitle'];
local ScriptTitle = A['ScriptTitle'];
--[[
Parameter remapping for cite encyclopedia:
When the citation has these parameters:
|encyclopedia= and |title= then map |title= to |article= and |encyclopedia= to |title= for rendering
|encyclopedia= and |article= then map |encyclopedia= to |title= for rendering
|trans-title= maps to |trans-chapter= when |title= is re-mapped
|url= maps to |chapter-url= when |title= is remapped
All other combinations of |encyclopedia=, |title=, and |article= are not modified
]]
local Encyclopedia = A['Encyclopedia']; -- used as a flag by this module and by ~/COinS
local ScriptEncyclopedia = A['ScriptEncyclopedia'];
local TransEncyclopedia = A['TransEncyclopedia'];
if utilities.is_set (Encyclopedia) or utilities.is_set (ScriptEncyclopedia) then -- emit error message when Encyclopedia set but template is other than {{cite encyclopedia}} or {{citation}}
if 'encyclopaedia' ~= config.CitationClass and 'citation' ~= config.CitationClass then
if utilities.is_set (Encyclopedia) then
utilities.set_message ('err_parameter_ignored', {A:ORIGIN ('Encyclopedia')});
else
utilities.set_message ('err_parameter_ignored', {A:ORIGIN ('ScriptEncyclopedia')});
end
Encyclopedia = nil; -- unset these because not supported by this template
ScriptEncyclopedia = nil;
TransEncyclopedia = nil;
end
elseif utilities.is_set (TransEncyclopedia) then
utilities.set_message ('err_trans_missing_title', {'encyclopedia'});
end
if ('encyclopaedia' == config.CitationClass) or ('citation' == config.CitationClass and utilities.is_set (Encyclopedia)) then
if utilities.is_set (Periodical) and utilities.is_set (Encyclopedia) then -- when both parameters set emit an error message; {{citation}} only; Periodical not allowed in {{cite encyclopedia}}
utilities.set_message ('err_periodical_ignored', {Periodical_origin});
end
if utilities.is_set (Encyclopedia) or utilities.is_set (ScriptEncyclopedia) then
Periodical = Encyclopedia; -- error or no, set Periodical to Encyclopedia for rendering; {{citation}} could (not legitimately) have both; use Encyclopedia
Periodical_origin = A:ORIGIN ('Encyclopedia');
ScriptPeriodical = ScriptEncyclopedia;
ScriptPeriodical_origin = A:ORIGIN ('ScriptEncyclopedia');
if utilities.is_set (Title) or utilities.is_set (ScriptTitle) then
if not utilities.is_set (Chapter) then
Chapter = Title; -- |encyclopedia= and |title= are set so map |title= params to |article= params for rendering
ScriptChapter = ScriptTitle;
ScriptChapter_origin = A:ORIGIN('ScriptTitle')
TransChapter = TransTitle;
ChapterURL = URL;
ChapterURL_origin = URL_origin;
ChapterUrlAccess = UrlAccess;
ChapterFormat = Format;
if not utilities.is_set (ChapterURL) and utilities.is_set (TitleLink) then
Chapter = utilities.make_wikilink (TitleLink, Chapter);
end
Title = Periodical; -- now map |encyclopedia= params to |title= params for rendering
ScriptTitle = ScriptPeriodical or '';
TransTitle = TransEncyclopedia or '';
Periodical = ''; -- redundant so unset
ScriptPeriodical = '';
URL = '';
Format = '';
TitleLink = '';
end
elseif utilities.is_set (Chapter) or utilities.is_set (ScriptChapter) then -- |title= not set
Title = Periodical; -- |encyclopedia= set and |article= set so map |encyclopedia= to |title= for rendering
ScriptTitle = ScriptPeriodical or '';
TransTitle = TransEncyclopedia or '';
Periodical = ''; -- redundant so unset
ScriptPeriodical = '';
end
end
end
-- special case for cite techreport.
local ID = A['ID'];
if (config.CitationClass == "techreport") then -- special case for cite techreport
if utilities.is_set (A['Number']) then -- cite techreport uses 'number', which other citations alias to 'issue'
if not utilities.is_set (ID) then -- can we use ID for the "number"?
ID = A['Number']; -- yes, use it
else -- ID has a value so emit error message
utilities.set_message ('err_redundant_parameters', {utilities.wrap_style ('parameter', 'id') .. cfg.presentation['sep_list_pair'] .. utilities.wrap_style ('parameter', 'number')});
end
end
end
-- Account for the oddity that is {{cite conference}}, before generation of COinS data.
local ChapterLink -- = A['ChapterLink']; -- deprecated as a parameter but still used internally by cite episode
local Conference = A['Conference'];
local BookTitle = A['BookTitle'];
local TransTitle_origin = A:ORIGIN ('TransTitle');
if 'conference' == config.CitationClass then
if utilities.is_set (BookTitle) then
Chapter = Title;
Chapter_origin = 'title';
-- ChapterLink = TitleLink; -- |chapter-link= is deprecated
ChapterURL = URL;
ChapterUrlAccess = UrlAccess;
ChapterURL_origin = URL_origin;
URL_origin = '';
ChapterFormat = Format;
TransChapter = TransTitle;
TransChapter_origin = TransTitle_origin;
Title = BookTitle;
Format = '';
-- TitleLink = '';
TransTitle = '';
URL = '';
end
elseif 'speech' ~= config.CitationClass then
Conference = ''; -- not cite conference or cite speech so make sure this is empty string
end
local use_lowercase = ( sepc == ',' ); -- controls capitalization of certain static text
-- cite map oddities
local Cartography = "";
local Scale = "";
local Sheet = A['Sheet'] or '';
local Sheets = A['Sheets'] or '';
if config.CitationClass == "map" then
if utilities.is_set (Chapter) then --TODO: make a function for this and similar?
utilities.set_message ('err_redundant_parameters', {utilities.wrap_style ('parameter', 'map') .. cfg.presentation['sep_list_pair'] .. utilities.wrap_style ('parameter', Chapter_origin)}); -- add error message
end
Chapter = A['Map'];
Chapter_origin = A:ORIGIN('Map');
ChapterURL = A['MapURL'];
ChapterURL_origin = A:ORIGIN('MapURL');
TransChapter = A['TransMap'];
ScriptChapter = A['ScriptMap']
ScriptChapter_origin = A:ORIGIN('ScriptMap')
ChapterUrlAccess = MapUrlAccess;
ChapterFormat = A['MapFormat'];
Cartography = A['Cartography'];
if utilities.is_set ( Cartography ) then
Cartography = sepc .. " " .. wrap_msg ('cartography', Cartography, use_lowercase);
end
Scale = A['Scale'];
if utilities.is_set ( Scale ) then
Scale = sepc .. " " .. Scale;
end
end
-- Account for the oddities that are {{cite episode}} and {{cite serial}}, before generation of COinS data.
local Series = A['Series'];
if 'episode' == config.CitationClass or 'serial' == config.CitationClass then
local SeriesLink = A['SeriesLink'];
SeriesLink = link_title_ok (SeriesLink, A:ORIGIN ('SeriesLink'), Series, 'series'); -- check for wiki-markup in |series-link= or wiki-markup in |series= when |series-link= is set
local Network = A['Network'];
local Station = A['Station'];
local s, n = {}, {};
-- do common parameters first
if utilities.is_set (Network) then table.insert(n, Network); end
if utilities.is_set (Station) then table.insert(n, Station); end
ID = table.concat(n, sepc .. ' ');
if 'episode' == config.CitationClass then -- handle the oddities that are strictly {{cite episode}}
local Season = A['Season'];
local SeriesNumber = A['SeriesNumber'];
if utilities.is_set (Season) and utilities.is_set (SeriesNumber) then -- these are mutually exclusive so if both are set TODO: make a function for this and similar?
utilities.set_message ('err_redundant_parameters', {utilities.wrap_style ('parameter', 'season') .. cfg.presentation['sep_list_pair'] .. utilities.wrap_style ('parameter', 'seriesno')}); -- add error message
SeriesNumber = ''; -- unset; prefer |season= over |seriesno=
end
-- assemble a table of parts concatenated later into Series
if utilities.is_set (Season) then table.insert(s, wrap_msg ('season', Season, use_lowercase)); end
if utilities.is_set (SeriesNumber) then table.insert(s, wrap_msg ('seriesnum', SeriesNumber, use_lowercase)); end
if utilities.is_set (Issue) then table.insert(s, wrap_msg ('episode', Issue, use_lowercase)); end
Issue = ''; -- unset because this is not a unique parameter
Chapter = Title; -- promote title parameters to chapter
ScriptChapter = ScriptTitle;
ScriptChapter_origin = A:ORIGIN('ScriptTitle');
ChapterLink = TitleLink; -- alias |episode-link=
TransChapter = TransTitle;
ChapterURL = URL;
ChapterUrlAccess = UrlAccess;
ChapterURL_origin = URL_origin;
ChapterFormat = Format;
Title = Series; -- promote series to title
TitleLink = SeriesLink;
Series = table.concat(s, sepc .. ' '); -- this is concatenation of season, seriesno, episode number
if utilities.is_set (ChapterLink) and not utilities.is_set (ChapterURL) then -- link but not URL
Chapter = utilities.make_wikilink (ChapterLink, Chapter);
elseif utilities.is_set (ChapterLink) and utilities.is_set (ChapterURL) then -- if both are set, URL links episode;
Series = utilities.make_wikilink (ChapterLink, Series);
end
URL = ''; -- unset
TransTitle = '';
ScriptTitle = '';
Format = '';
else -- now oddities that are cite serial
Issue = ''; -- unset because this parameter no longer supported by the citation/core version of cite serial
Chapter = A['Episode']; -- TODO: make |episode= available to cite episode someday?
if utilities.is_set (Series) and utilities.is_set (SeriesLink) then
Series = utilities.make_wikilink (SeriesLink, Series);
end
Series = utilities.wrap_style ('italic-title', Series); -- series is italicized
end
end
-- end of {{cite episode}} stuff
-- handle type parameter for those CS1 citations that have default values
local TitleType = A['TitleType'];
local Degree = A['Degree'];
if utilities.in_array (config.CitationClass, {'AV-media-notes', 'document', 'interview', 'mailinglist', 'map', 'podcast', 'pressrelease', 'report', 'speech', 'techreport', 'thesis'}) then
TitleType = set_titletype (config.CitationClass, TitleType);
if utilities.is_set (Degree) and "Thesis" == TitleType then -- special case for cite thesis
TitleType = Degree .. ' ' .. cfg.title_types ['thesis']:lower();
end
end
if utilities.is_set (TitleType) then -- if type parameter is specified
TitleType = utilities.substitute ( cfg.messages['type'], TitleType); -- display it in parentheses
-- TODO: Hack on TitleType to fix bunched parentheses problem
end
-- legacy: promote PublicationDate to Date if neither Date nor Year are set.
local Date = A['Date'];
local Date_origin; -- to hold the name of parameter promoted to Date; required for date error messaging
local PublicationDate = A['PublicationDate'];
local Year = A['Year'];
if utilities.is_set (Year) then
validation.year_check (Year); -- returns nothing; emits maint message when |year= doesn't hold a 'year' value
end
if not utilities.is_set (Date) then
Date = Year; -- promote Year to Date
Year = nil; -- make nil so Year as empty string isn't used for CITEREF
if not utilities.is_set (Date) and utilities.is_set (PublicationDate) then -- use PublicationDate when |date= and |year= are not set
Date = PublicationDate; -- promote PublicationDate to Date
PublicationDate = ''; -- unset, no longer needed
Date_origin = A:ORIGIN('PublicationDate'); -- save the name of the promoted parameter
else
Date_origin = A:ORIGIN('Year'); -- save the name of the promoted parameter
end
else
Date_origin = A:ORIGIN('Date'); -- not a promotion; name required for error messaging
end
if PublicationDate == Date then PublicationDate = ''; end -- if PublicationDate is same as Date, don't display in rendered citation
--[[
Go test all of the date-holding parameters for valid MOS:DATE format and make sure that dates are real dates. This must be done before we do COinS because here is where
we get the date used in the metadata.
Date validation supporting code is in Module:Citation/CS1/Date_validation
]]
local DF = is_valid_parameter_value (A['DF'], A:ORIGIN('DF'), cfg.keywords_lists['df'], '');
if not utilities.is_set (DF) then
DF = cfg.global_df; -- local |df= if present overrides global df set by {{use xxx date}} template
end
local ArchiveURL;
local ArchiveDate;
local ArchiveFormat = A['ArchiveFormat'];
local archive_url_timestamp; -- timestamp from wayback machine url
ArchiveURL, ArchiveDate, archive_url_timestamp = archive_url_check (A['ArchiveURL'], A['ArchiveDate'])
ArchiveFormat = style_format (ArchiveFormat, ArchiveURL, 'archive-format', 'archive-url');
ArchiveURL, ArchiveDate = is_unique_archive_url (ArchiveURL, URL, ChapterURL, A:ORIGIN('ArchiveURL'), ArchiveDate); -- add error message when URL or ChapterURL == ArchiveURL
local AccessDate = A['AccessDate'];
local COinS_date = {}; -- holds date info extracted from |date= for the COinS metadata by Module:Date verification
local DoiBroken = A['DoiBroken'];
local Embargo = A['Embargo'];
local anchor_year; -- used in the CITEREF identifier
do -- create defined block to contain local variables error_message, date_parameters_list, mismatch
local error_message = '';
-- AirDate has been promoted to Date so not necessary to check it
local date_parameters_list = {
['access-date'] = {val = AccessDate, name = A:ORIGIN ('AccessDate')},
['archive-date'] = {val = ArchiveDate, name = A:ORIGIN ('ArchiveDate')},
['date'] = {val = Date, name = Date_origin},
['doi-broken-date'] = {val = DoiBroken, name = A:ORIGIN ('DoiBroken')},
['pmc-embargo-date'] = {val = Embargo, name = A:ORIGIN ('Embargo')},
['publication-date'] = {val = PublicationDate, name = A:ORIGIN ('PublicationDate')},
['year'] = {val = Year, name = A:ORIGIN ('Year')},
};
local error_list = {};
anchor_year, Embargo = validation.dates(date_parameters_list, COinS_date, error_list);
if utilities.is_set (Year) and utilities.is_set (Date) then -- both |date= and |year= not normally needed;
validation.year_date_check (Year, A:ORIGIN ('Year'), Date, A:ORIGIN ('Date'), error_list);
end
if 0 == #error_list then -- error free dates only; 0 when error_list is empty
local modified = false; -- flag
if utilities.is_set (DF) then -- if we need to reformat dates
modified = validation.reformat_dates (date_parameters_list, DF); -- reformat to DF format, use long month names if appropriate
end
if true == validation.date_hyphen_to_dash (date_parameters_list) then -- convert hyphens to dashes where appropriate
modified = true;
utilities.set_message ('maint_date_format'); -- hyphens were converted so add maint category
end
-- for those wikis that can and want to have English date names translated to the local language; not supported at en.wiki
if cfg.date_name_auto_xlate_enable and validation.date_name_xlate (date_parameters_list, cfg.date_digit_auto_xlate_enable ) then
utilities.set_message ('maint_date_auto_xlated'); -- add maint cat
modified = true;
end
if modified then -- if the date_parameters_list values were modified
AccessDate = date_parameters_list['access-date'].val; -- overwrite date holding parameters with modified values
ArchiveDate = date_parameters_list['archive-date'].val;
Date = date_parameters_list['date'].val;
DoiBroken = date_parameters_list['doi-broken-date'].val;
PublicationDate = date_parameters_list['publication-date'].val;
end
if archive_url_timestamp and utilities.is_set (ArchiveDate) then
validation.archive_date_check (ArchiveDate, archive_url_timestamp, DF); -- does YYYYMMDD in archive_url_timestamp match date in ArchiveDate
end
else
utilities.set_message ('err_bad_date', {utilities.make_sep_list (#error_list, error_list)}); -- add this error message
end
end -- end of do
if utilities.in_array (config.CitationClass, {'book', 'encyclopaedia'}) or -- {{cite book}}, {{cite encyclopedia}}; TODO: {{cite conference}} and others?
('citation' == config.CitationClass and utilities.is_set (Encyclopedia)) or -- {{citation}} as an encylopedia citation
('citation' == config.CitationClass and not utilities.is_set (Periodical)) then -- {{citation}} as a book citation
if utilities.is_set (PublicationPlace) then
if not utilities.is_set (PublisherName) then
local date = COinS_date.rftdate and tonumber (COinS_date.rftdate:match ('%d%d%d%d')); -- get year portion of COinS date (because in Arabic numerals); convert string to number
if date and (1850 <= date) then -- location has no publisher; if date is 1850 or later
utilities.set_message ('maint_location_no_publisher'); -- add maint cat
end
else -- PublisherName has a value
if cfg.keywords_xlate['none'] == PublisherName then -- if that value is 'none' (only for book and encyclopedia citations)
PublisherName = ''; -- unset
end
end
end
end
local ID_list = {}; -- sequence table of rendered identifiers
local ID_list_coins = {}; -- table of identifiers and their values from args; key is same as cfg.id_handlers's key
local Class = A['Class']; -- arxiv class identifier
local ID_support = {
{A['ASINTLD'], 'ASIN', 'err_asintld_missing_asin', A:ORIGIN ('ASINTLD')},
{DoiBroken, 'DOI', 'err_doibroken_missing_doi', A:ORIGIN ('DoiBroken')},
{Embargo, 'PMC', 'err_embargo_missing_pmc', A:ORIGIN ('Embargo')},
}
ID_list, ID_list_coins = identifiers.identifier_lists_get (args, {DoiBroken = DoiBroken, ASINTLD = A['ASINTLD'], Embargo = Embargo, Class = Class, Year=anchor_year}, ID_support);
-- Account for the oddities that are {{cite arxiv}}, {{cite biorxiv}}, {{cite citeseerx}}, {{cite medrxiv}}, {{cite ssrn}}, before generation of COinS data.
if utilities.in_array (config.CitationClass, whitelist.preprint_template_list_t) then -- |arxiv= or |eprint= required for cite arxiv; |biorxiv=, |citeseerx=, |medrxiv=, |ssrn= required for their templates
if not (args[cfg.id_handlers[config.CitationClass:upper()].parameters[1]] or -- can't use ID_list_coins k/v table here because invalid parameters omitted
args[cfg.id_handlers[config.CitationClass:upper()].parameters[2]]) then -- which causes unexpected parameter missing error message
utilities.set_message ('err_' .. config.CitationClass .. '_missing'); -- add error message
end
Periodical = ({['arxiv'] = 'arXiv', ['biorxiv'] = 'bioRxiv', ['citeseerx'] = 'CiteSeerX', ['medrxiv'] = 'medRxiv', ['ssrn'] = 'Social Science Research Network'})[config.CitationClass];
end
-- Link the title of the work if no |url= was provided, but we have a |pmc= or a |doi= with |doi-access=free
if config.CitationClass == "journal" and not utilities.is_set (URL) and not utilities.is_set (TitleLink) and not utilities.in_array (cfg.keywords_xlate[Title], {'off', 'none'}) then -- TODO: remove 'none' once existing citations have been switched to 'off', so 'none' can be used as token for "no title" instead
if 'none' ~= cfg.keywords_xlate[auto_select] then -- if auto-linking not disabled
if identifiers.auto_link_urls[auto_select] then -- manual selection
URL = identifiers.auto_link_urls[auto_select]; -- set URL to be the same as identifier's external link
URL_origin = cfg.id_handlers[auto_select:upper()].parameters[1]; -- set URL_origin to parameter name for use in error message if citation is missing a |title=
elseif identifiers.auto_link_urls['pmc'] then -- auto-select PMC
URL = identifiers.auto_link_urls['pmc']; -- set URL to be the same as the PMC external link if not embargoed
URL_origin = cfg.id_handlers['PMC'].parameters[1]; -- set URL_origin to parameter name for use in error message if citation is missing a |title=
elseif identifiers.auto_link_urls['doi'] then -- auto-select DOI
URL = identifiers.auto_link_urls['doi'];
URL_origin = cfg.id_handlers['DOI'].parameters[1];
end
end
if utilities.is_set (URL) then -- set when using an identifier-created URL
if utilities.is_set (AccessDate) then -- |access-date= requires |url=; identifier-created URL is not |url=
utilities.set_message ('err_accessdate_missing_url'); -- add an error message
AccessDate = ''; -- unset
end
if utilities.is_set (ArchiveURL) then -- |archive-url= requires |url=; identifier-created URL is not |url=
utilities.set_message ('err_archive_missing_url'); -- add an error message
ArchiveURL = ''; -- unset
end
end
end
-- At this point fields may be nil if they weren't specified in the template use. We can use that fact.
-- Test if citation has no title
if not utilities.is_set (Title) and not utilities.is_set (TransTitle) and not utilities.is_set (ScriptTitle) then -- has special case for cite episode
utilities.set_message ('err_citation_missing_title', {'episode' == config.CitationClass and 'series' or 'title'});
end
if utilities.in_array (cfg.keywords_xlate[Title], {'off', 'none'}) and
utilities.in_array (config.CitationClass, {'journal', 'citation'}) and
(utilities.is_set (Periodical) or utilities.is_set (ScriptPeriodical)) and
('journal' == Periodical_origin or 'script-journal' == ScriptPeriodical_origin) then -- special case for journal cites
Title = ''; -- set title to empty string
utilities.set_message ('maint_untitled'); -- add maint cat
end
-- COinS metadata (see <http://ocoins.info/>) for automated parsing of citation information.
-- handle the oddity that is cite encyclopedia and {{citation |encyclopedia=something}}. Here we presume that
-- when Periodical, Title, and Chapter are all set, then Periodical is the book (encyclopedia) title, Title
-- is the article title, and Chapter is a section within the article. So, we remap
local coins_chapter = Chapter; -- default assuming that remapping not required
local coins_title = Title; -- et tu
if 'encyclopaedia' == config.CitationClass or ('citation' == config.CitationClass and utilities.is_set (Encyclopedia)) then
if utilities.is_set (Chapter) and utilities.is_set (Title) and utilities.is_set (Periodical) then -- if all are used then
coins_chapter = Title; -- remap
coins_title = Periodical;
end
end
local coins_author = a; -- default for coins rft.au
if 0 < #c then -- but if contributor list
coins_author = c; -- use that instead
end
-- this is the function call to COinS()
local OCinSoutput = metadata.COinS({
['Periodical'] = utilities.strip_apostrophe_markup (Periodical), -- no markup in the metadata
['Encyclopedia'] = Encyclopedia, -- just a flag; content ignored by ~/COinS
['Chapter'] = metadata.make_coins_title (coins_chapter, ScriptChapter), -- Chapter and ScriptChapter stripped of bold / italic / accept-as-written markup
['Degree'] = Degree; -- cite thesis only
['Title'] = metadata.make_coins_title (coins_title, ScriptTitle), -- Title and ScriptTitle stripped of bold / italic / accept-as-written markup
['PublicationPlace'] = PublicationPlace,
['Date'] = COinS_date.rftdate, -- COinS_date.* has correctly formatted date values if Date is valid;
['Season'] = COinS_date.rftssn,
['Quarter'] = COinS_date.rftquarter,
['Chron'] = COinS_date.rftchron,
['Series'] = Series,
['Volume'] = Volume,
['Issue'] = Issue,
['ArticleNumber'] = ArticleNumber,
['Pages'] = coins_pages or metadata.get_coins_pages (first_set ({Sheet, Sheets, Page, Pages, At, QuotePage, QuotePages}, 7)), -- pages stripped of external links
['Edition'] = Edition,
['PublisherName'] = PublisherName or Newsgroup, -- any apostrophe markup already removed from PublisherName
['URL'] = first_set ({ChapterURL, URL}, 2),
['Authors'] = coins_author,
['ID_list'] = ID_list_coins,
['RawPage'] = this_page.prefixedText,
}, config.CitationClass);
-- Account for the oddities that are {{cite arxiv}}, {{cite biorxiv}}, {{cite citeseerx}}, {{cite medrxiv}}, and {{cite ssrn}} AFTER generation of COinS data.
if utilities.in_array (config.CitationClass, whitelist.preprint_template_list_t) then -- we have set rft.jtitle in COinS to arXiv, bioRxiv, CiteSeerX, medRxiv, or ssrn now unset so it isn't displayed
Periodical = ''; -- periodical not allowed in these templates; if article has been published, use cite journal
end
-- special case for cite newsgroup. Do this after COinS because we are modifying Publishername to include some static text
if 'newsgroup' == config.CitationClass and utilities.is_set (Newsgroup) then
PublisherName = utilities.substitute (cfg.messages['newsgroup'], external_link( 'news:' .. Newsgroup, Newsgroup, Newsgroup_origin, nil ));
end
local Editors;
local EditorCount; -- used only for choosing {ed.) or (eds.) annotation at end of editor name-list
local Contributors; -- assembled contributors name list
local contributor_etal;
local Translators; -- assembled translators name list
local translator_etal;
local t = {}; -- translators list from |translator-lastn= / translator-firstn= pairs
t = extract_names (args, 'TranslatorList'); -- fetch translator list from |translatorn= / |translator-lastn=, -firstn=, -linkn=, -maskn=
local Interviewers;
local interviewers_list = {};
interviewers_list = extract_names (args, 'InterviewerList'); -- process preferred interviewers parameters
local interviewer_etal;
-- Now perform various field substitutions.
-- We also add leading spaces and surrounding markup and punctuation to the
-- various parts of the citation, but only when they are non-nil.
do
local last_first_list;
local control = {
format = NameListStyle, -- empty string, '&', 'amp', 'and', or 'vanc'
maximum = nil, -- as if display-authors or display-editors not set
mode = Mode
};
do -- do editor name list first because the now unsupported coauthors used to modify control table
local display_names, param = display_names_select (cfg.global_cs1_config_t['DisplayEditors'], A['DisplayEditors'], A:ORIGIN ('DisplayEditors'), #e);
control.maximum, editor_etal = get_display_names (display_names, #e, 'editors', editor_etal, param);
Editors, EditorCount = list_people (control, e, editor_etal);
if 1 == EditorCount and (true == editor_etal or 1 < #e) then -- only one editor displayed but includes etal then
EditorCount = 2; -- spoof to display (eds.) annotation
end
end
do -- now do interviewers
local display_names, param = display_names_select (cfg.global_cs1_config_t['DisplayInterviewers'], A['DisplayInterviewers'], A:ORIGIN ('DisplayInterviewers'), #interviewers_list);
control.maximum, interviewer_etal = get_display_names (display_names, #interviewers_list, 'interviewers', interviewer_etal, param);
Interviewers = list_people (control, interviewers_list, interviewer_etal);
end
do -- now do translators
local display_names, param = display_names_select (cfg.global_cs1_config_t['DisplayTranslators'], A['DisplayTranslators'], A:ORIGIN ('DisplayTranslators'), #t);
control.maximum, translator_etal = get_display_names (display_names, #t, 'translators', translator_etal, param);
Translators = list_people (control, t, translator_etal);
end
do -- now do contributors
local display_names, param = display_names_select (cfg.global_cs1_config_t['DisplayContributors'], A['DisplayContributors'], A:ORIGIN ('DisplayContributors'), #c);
control.maximum, contributor_etal = get_display_names (display_names, #c, 'contributors', contributor_etal, param);
Contributors = list_people (control, c, contributor_etal);
end
do -- now do authors
local display_names, param = display_names_select (cfg.global_cs1_config_t['DisplayAuthors'], A['DisplayAuthors'], A:ORIGIN ('DisplayAuthors'), #a, author_etal);
control.maximum, author_etal = get_display_names (display_names, #a, 'authors', author_etal, param);
last_first_list = list_people (control, a, author_etal);
if utilities.is_set (Authors) then
Authors, author_etal = name_has_etal (Authors, author_etal, false, 'authors'); -- find and remove variations on et al.
if author_etal then
Authors = Authors .. ' ' .. cfg.messages['et al']; -- add et al. to authors parameter
end
else
Authors = last_first_list; -- either an author name list or an empty string
end
end -- end of do
if utilities.is_set (Authors) and utilities.is_set (Collaboration) then
Authors = Authors .. ' (' .. Collaboration .. ')'; -- add collaboration after et al.
end
end
local ConferenceFormat = A['ConferenceFormat'];
local ConferenceURL = A['ConferenceURL'];
ConferenceFormat = style_format (ConferenceFormat, ConferenceURL, 'conference-format', 'conference-url');
Format = style_format (Format, URL, 'format', 'url');
-- special case for chapter format so no error message or cat when chapter not supported
if not (utilities.in_array (config.CitationClass, {'web', 'news', 'journal', 'magazine', 'pressrelease', 'podcast', 'newsgroup', 'arxiv', 'biorxiv', 'citeseerx', 'medrxiv', 'ssrn'}) or
('citation' == config.CitationClass and (utilities.is_set (Periodical) or utilities.is_set (ScriptPeriodical)) and not utilities.is_set (Encyclopedia))) then
ChapterFormat = style_format (ChapterFormat, ChapterURL, 'chapter-format', 'chapter-url');
end
if not utilities.is_set (URL) then
if utilities.in_array (config.CitationClass, {"web", "podcast", "mailinglist"}) or -- |url= required for cite web, cite podcast, and cite mailinglist
('citation' == config.CitationClass and ('website' == Periodical_origin or 'script-website' == ScriptPeriodical_origin)) then -- and required for {{citation}} with |website= or |script-website=
utilities.set_message ('err_cite_web_url');
end
-- do we have |accessdate= without either |url= or |chapter-url=?
if utilities.is_set (AccessDate) and not utilities.is_set (ChapterURL) then -- ChapterURL may be set when URL is not set;
utilities.set_message ('err_accessdate_missing_url');
AccessDate = '';
end
end
local UrlStatus = is_valid_parameter_value (A['UrlStatus'], A:ORIGIN('UrlStatus'), cfg.keywords_lists['url-status'], '');
local OriginalURL
local OriginalURL_origin
local OriginalFormat
local OriginalAccess;
UrlStatus = UrlStatus:lower(); -- used later when assembling archived text
if utilities.is_set ( ArchiveURL ) then
if utilities.is_set (ChapterURL) then -- if chapter-url= is set apply archive url to it
OriginalURL = ChapterURL; -- save copy of source chapter's url for archive text
OriginalURL_origin = ChapterURL_origin; -- name of |chapter-url= parameter for error messages
OriginalFormat = ChapterFormat; -- and original |chapter-format=
if 'live' ~= UrlStatus then
ChapterURL = ArchiveURL -- swap-in the archive's URL
ChapterURL_origin = A:ORIGIN('ArchiveURL') -- name of |archive-url= parameter for error messages
ChapterFormat = ArchiveFormat or ''; -- swap in archive's format
ChapterUrlAccess = nil; -- restricted access levels do not make sense for archived URLs
end
elseif utilities.is_set (URL) then
OriginalURL = URL; -- save copy of original source URL
OriginalURL_origin = URL_origin; -- name of URL parameter for error messages
OriginalFormat = Format; -- and original |format=
OriginalAccess = UrlAccess;
if 'live' ~= UrlStatus then -- if URL set then |archive-url= applies to it
URL = ArchiveURL -- swap-in the archive's URL
URL_origin = A:ORIGIN('ArchiveURL') -- name of archive URL parameter for error messages
Format = ArchiveFormat or ''; -- swap in archive's format
UrlAccess = nil; -- restricted access levels do not make sense for archived URLs
end
end
elseif utilities.is_set (UrlStatus) then -- if |url-status= is set when |archive-url= is not set
utilities.set_message ('maint_url_status'); -- add maint cat
end
if utilities.in_array (config.CitationClass, {'web', 'news', 'journal', 'magazine', 'pressrelease', 'podcast', 'newsgroup', 'arxiv', 'biorxiv', 'citeseerx', 'medrxiv', 'ssrn'}) or -- if any of the 'periodical' cites except encyclopedia
('citation' == config.CitationClass and (utilities.is_set (Periodical) or utilities.is_set (ScriptPeriodical)) and not utilities.is_set (Encyclopedia)) then
local chap_param;
if utilities.is_set (Chapter) then -- get a parameter name from one of these chapter related meta-parameters
chap_param = A:ORIGIN ('Chapter')
elseif utilities.is_set (TransChapter) then
chap_param = A:ORIGIN ('TransChapter')
elseif utilities.is_set (ChapterURL) then
chap_param = A:ORIGIN ('ChapterURL')
elseif utilities.is_set (ScriptChapter) then
chap_param = ScriptChapter_origin;
else utilities.is_set (ChapterFormat)
chap_param = A:ORIGIN ('ChapterFormat')
end
if utilities.is_set (chap_param) then -- if we found one
utilities.set_message ('err_chapter_ignored', {chap_param}); -- add error message
Chapter = ''; -- and set them to empty string to be safe with concatenation
TransChapter = '';
ChapterURL = '';
ScriptChapter = '';
ChapterFormat = '';
end
else -- otherwise, format chapter / article title
local no_quotes = false; -- default assume that we will be quoting the chapter parameter value
if utilities.is_set (Contribution) and 0 < #c then -- if this is a contribution with contributor(s)
if utilities.in_array (Contribution:lower(), cfg.keywords_lists.contribution) then -- and a generic contribution title
no_quotes = true; -- then render it unquoted
end
end
Chapter = format_chapter_title (ScriptChapter, ScriptChapter_origin, Chapter, Chapter_origin, TransChapter, TransChapter_origin, ChapterURL, ChapterURL_origin, no_quotes, ChapterUrlAccess); -- Contribution is also in Chapter
if utilities.is_set (Chapter) then
Chapter = Chapter .. ChapterFormat ;
if 'map' == config.CitationClass and utilities.is_set (TitleType) then
Chapter = Chapter .. ' ' .. TitleType; -- map annotation here; not after title
end
Chapter = Chapter .. sepc .. ' ';
elseif utilities.is_set (ChapterFormat) then -- |chapter= not set but |chapter-format= is so ...
Chapter = ChapterFormat .. sepc .. ' '; -- ... ChapterFormat has error message, we want to see it
end
end
-- Format main title
local plain_title = false;
local accept_title;
Title, accept_title = utilities.has_accept_as_written (Title, true); -- remove accept-this-as-written markup when it wraps all of <Title>
if accept_title and ('' == Title) then -- only support forced empty for now "(())"
Title = cfg.messages['notitle']; -- replace by predefined "No title" message
-- TODO: utilities.set_message ( 'err_redundant_parameters', ...); -- issue proper error message instead of muting
ScriptTitle = ''; -- just mute for now
TransTitle = ''; -- just mute for now
plain_title = true; -- suppress text decoration for descriptive title
utilities.set_message ('maint_untitled'); -- add maint cat
end
if not accept_title then -- <Title> not wrapped in accept-as-written markup
if '...' == Title:sub (-3) then -- if ellipsis is the last three characters of |title=
Title = Title:gsub ('(%.%.%.)%.+$', '%1'); -- limit the number of dots to three
elseif not mw.ustring.find (Title, '%.%s*%a%.$') and -- end of title is not a 'dot-(optional space-)letter-dot' initialism ...
not mw.ustring.find (Title, '%s+%a%.$') then -- ...and not a 'space-letter-dot' initial (''Allium canadense'' L.)
Title = mw.ustring.gsub(Title, '%' .. sepc .. '$', ''); -- remove any trailing separator character; sepc and ms.ustring() here for languages that use multibyte separator characters
end
if utilities.is_set (ArchiveURL) and is_archived_copy (Title) then
utilities.set_message ('maint_archived_copy'); -- add maintenance category before we modify the content of Title
end
if is_generic ('generic_titles', Title) then
utilities.set_message ('err_generic_title'); -- set an error message
end
end
if (not plain_title) and (utilities.in_array (config.CitationClass, {'web', 'news', 'journal', 'magazine', 'document', 'pressrelease', 'podcast', 'newsgroup', 'mailinglist', 'interview', 'arxiv', 'biorxiv', 'citeseerx', 'medrxiv', 'ssrn'}) or
('citation' == config.CitationClass and (utilities.is_set (Periodical) or utilities.is_set (ScriptPeriodical)) and not utilities.is_set (Encyclopedia)) or
('map' == config.CitationClass and (utilities.is_set (Periodical) or utilities.is_set (ScriptPeriodical)))) then -- special case for cite map when the map is in a periodical treat as an article
Title = kern_quotes (Title); -- if necessary, separate title's leading and trailing quote marks from module provided quote marks
Title = utilities.wrap_style ('quoted-title', Title);
Title = script_concatenate (Title, ScriptTitle, 'script-title'); -- <bdi> tags, lang attribute, categorization, etc.; must be done after title is wrapped
TransTitle = utilities.wrap_style ('trans-quoted-title', TransTitle );
elseif plain_title or ('report' == config.CitationClass) then -- no styling for cite report and descriptive titles (otherwise same as above)
Title = script_concatenate (Title, ScriptTitle, 'script-title'); -- <bdi> tags, lang attribute, categorization, etc.; must be done after title is wrapped
TransTitle = utilities.wrap_style ('trans-quoted-title', TransTitle ); -- for cite report, use this form for trans-title
else
Title = utilities.wrap_style ('italic-title', Title);
Title = script_concatenate (Title, ScriptTitle, 'script-title'); -- <bdi> tags, lang attribute, categorization, etc.; must be done after title is wrapped
TransTitle = utilities.wrap_style ('trans-italic-title', TransTitle);
end
if utilities.is_set (TransTitle) then
if utilities.is_set (Title) then
TransTitle = " " .. TransTitle;
else
utilities.set_message ('err_trans_missing_title', {'title'});
end
end
if utilities.is_set (Title) then -- TODO: is this the right place to be making Wikisource URLs?
if utilities.is_set (TitleLink) and utilities.is_set (URL) then
utilities.set_message ('err_wikilink_in_url'); -- set an error message because we can't have both
TitleLink = ''; -- unset
end
if not utilities.is_set (TitleLink) and utilities.is_set (URL) then
Title = external_link (URL, Title, URL_origin, UrlAccess) .. TransTitle .. Format;
URL = ''; -- unset these because no longer needed
Format = "";
elseif utilities.is_set (TitleLink) and not utilities.is_set (URL) then
local ws_url;
ws_url = wikisource_url_make (TitleLink); -- ignore ws_label return; not used here
if ws_url then
Title = external_link (ws_url, Title .. ' ', 'ws link in title-link'); -- space char after Title to move icon away from italic text; TODO: a better way to do this?
Title = utilities.substitute (cfg.presentation['interwiki-icon'], {cfg.presentation['class-wikisource'], TitleLink, Title});
Title = Title .. TransTitle;
else
Title = utilities.make_wikilink (TitleLink, Title) .. TransTitle;
end
else
local ws_url, ws_label, L; -- Title has italic or quote markup by the time we get here which causes is_wikilink() to return 0 (not a wikilink)
ws_url, ws_label, L = wikisource_url_make (Title:gsub('^[\'"]*(.-)[\'"]*$', '%1')); -- make ws URL from |title= interwiki link (strip italic or quote markup); link portion L becomes tooltip label
if ws_url then
Title = Title:gsub ('%b[]', ws_label); -- replace interwiki link with ws_label to retain markup
Title = external_link (ws_url, Title .. ' ', 'ws link in title'); -- space char after Title to move icon away from italic text; TODO: a better way to do this?
Title = utilities.substitute (cfg.presentation['interwiki-icon'], {cfg.presentation['class-wikisource'], L, Title});
Title = Title .. TransTitle;
else
Title = Title .. TransTitle;
end
end
else
Title = TransTitle;
end
if utilities.is_set (Place) then
Place = " " .. wrap_msg ('written', Place, use_lowercase) .. sepc .. " ";
end
local ConferenceURL_origin = A:ORIGIN('ConferenceURL'); -- get name of parameter that holds ConferenceURL
if utilities.is_set (Conference) then
if utilities.is_set (ConferenceURL) then
Conference = external_link( ConferenceURL, Conference, ConferenceURL_origin, nil );
end
Conference = sepc .. " " .. Conference .. ConferenceFormat;
elseif utilities.is_set (ConferenceURL) then
Conference = sepc .. " " .. external_link( ConferenceURL, nil, ConferenceURL_origin, nil );
end
local Position = '';
if not utilities.is_set (Position) then
local Minutes = A['Minutes'];
local Time = A['Time'];
if utilities.is_set (Minutes) then
if utilities.is_set (Time) then --TODO: make a function for this and similar?
utilities.set_message ('err_redundant_parameters', {utilities.wrap_style ('parameter', 'minutes') .. cfg.presentation['sep_list_pair'] .. utilities.wrap_style ('parameter', 'time')});
end
Position = " " .. Minutes .. " " .. cfg.messages['minutes'];
else
if utilities.is_set (Time) then
local TimeCaption = A['TimeCaption']
if not utilities.is_set (TimeCaption) then
TimeCaption = cfg.messages['event'];
if sepc ~= '.' then
TimeCaption = TimeCaption:lower();
end
end
Position = " " .. TimeCaption .. " " .. Time;
end
end
else
Position = " " .. Position;
At = '';
end
Page, Pages, Sheet, Sheets = format_pages_sheets (Page, Pages, Sheet, Sheets, config.CitationClass, Periodical_origin, sepc, NoPP, use_lowercase);
At = utilities.is_set (At) and (sepc .. " " .. At) or "";
Position = utilities.is_set (Position) and (sepc .. " " .. Position) or "";
if config.CitationClass == 'map' then
local Sections = A['Sections']; -- Section (singular) is an alias of Chapter so set earlier
local Inset = A['Inset'];
if utilities.is_set ( Inset ) then
Inset = sepc .. " " .. wrap_msg ('inset', Inset, use_lowercase);
end
if utilities.is_set ( Sections ) then
Section = sepc .. " " .. wrap_msg ('sections', Sections, use_lowercase);
elseif utilities.is_set ( Section ) then
Section = sepc .. " " .. wrap_msg ('section', Section, use_lowercase);
end
At = At .. Inset .. Section;
end
local Others = A['Others'];
if utilities.is_set (Others) and 0 == #a and 0 == #e then -- add maint cat when |others= has value and used without |author=, |editor=
if config.CitationClass == "AV-media-notes"
or config.CitationClass == "audio-visual" then -- special maint for AV/M which has a lot of 'false' positives right now
utilities.set_message ('maint_others_avm')
else
utilities.set_message ('maint_others');
end
end
Others = utilities.is_set (Others) and (sepc .. " " .. Others) or "";
if utilities.is_set (Translators) then
Others = safe_join ({sepc .. ' ', wrap_msg ('translated', Translators, use_lowercase), Others}, sepc);
end
if utilities.is_set (Interviewers) then
Others = safe_join ({sepc .. ' ', wrap_msg ('interview', Interviewers, use_lowercase), Others}, sepc);
end
local TitleNote = A['TitleNote'];
TitleNote = utilities.is_set (TitleNote) and (sepc .. " " .. TitleNote) or "";
if utilities.is_set (Edition) then
if Edition:match ('%f[%a][Ee]d%n?%.?$') or Edition:match ('%f[%a][Ee]dition$') then -- Ed, ed, Ed., ed., Edn, edn, Edn., edn.
utilities.set_message ('err_extra_text_edition'); -- add error message
end
Edition = " " .. wrap_msg ('edition', Edition);
else
Edition = '';
end
Series = utilities.is_set (Series) and wrap_msg ('series', {sepc, Series}) or ""; -- not the same as SeriesNum
local Agency = A['Agency'] or ''; -- |agency= is supported by {{cite magazine}}, {{cite news}}, {{cite press release}}, {{cite web}}, and certain {{citation}} templates
if utilities.is_set (Agency) then -- this testing done here because {{citation}} supports 'news' citations
if utilities.in_array (config.CitationClass, {'magazine', 'news', 'pressrelease', 'web'}) or ('citation' == config.CitationClass and utilities.in_array (Periodical_origin, {"magazine", "newspaper", "work"})) then
Agency = wrap_msg ('agency', {sepc, Agency}); -- format for rendering
else
Agency = ''; -- unset; not supported
utilities.set_message ('err_parameter_ignored', {'agency'}); -- add error message
end
end
Volume = format_volume_issue (Volume, Issue, ArticleNumber, config.CitationClass, Periodical_origin, sepc, use_lowercase);
if utilities.is_set (AccessDate) then
local retrv_text = " " .. cfg.messages['retrieved']
AccessDate = nowrap_date (AccessDate); -- wrap in nowrap span if date in appropriate format
if (sepc ~= ".") then retrv_text = retrv_text:lower() end -- if mode is cs2, lower case
AccessDate = utilities.substitute (retrv_text, AccessDate); -- add retrieved text
AccessDate = utilities.substitute (cfg.presentation['accessdate'], {sepc, AccessDate}); -- allow editors to hide accessdates
end
if utilities.is_set (ID) then ID = sepc .. " " .. ID; end
local Docket = A['Docket'];
if "thesis" == config.CitationClass and utilities.is_set (Docket) then
ID = sepc .. " Docket " .. Docket .. ID;
end
if "report" == config.CitationClass and utilities.is_set (Docket) then -- for cite report when |docket= is set
ID = sepc .. ' ' .. Docket; -- overwrite ID even if |id= is set
end
if utilities.is_set (URL) then
URL = " " .. external_link( URL, nil, URL_origin, UrlAccess );
end
-- We check length of PostScript here because it will have been nuked by
-- the quote parameters. We'd otherwise emit a message even if there wasn't
-- a displayed postscript.
-- TODO: Should the max size (1) be configurable?
-- TODO: Should we check a specific pattern?
if utilities.is_set(PostScript) and mw.ustring.len(PostScript) > 1 then
utilities.set_message ('maint_postscript')
end
local Archived;
if utilities.is_set (ArchiveURL) then
if not utilities.is_set (ArchiveDate) then -- ArchiveURL set but ArchiveDate not set
utilities.set_message ('err_archive_missing_date'); -- emit an error message
ArchiveURL = ''; -- empty string for concatenation
ArchiveDate = ''; -- empty string for concatenation
end
else
if utilities.is_set (ArchiveDate) then -- ArchiveURL not set but ArchiveDate is set
utilities.set_message ('err_archive_date_missing_url'); -- emit an error message
ArchiveURL = ''; -- empty string for concatenation
ArchiveDate = ''; -- empty string for concatenation
end
end
if utilities.is_set (ArchiveURL) then
local arch_text;
if "live" == UrlStatus then
arch_text = cfg.messages['archived'];
if sepc ~= "." then arch_text = arch_text:lower() end
if utilities.is_set (ArchiveDate) then
Archived = sepc .. ' ' .. utilities.substitute ( cfg.messages['archived-live'],
{external_link( ArchiveURL, arch_text, A:ORIGIN('ArchiveURL'), nil) .. ArchiveFormat, ArchiveDate } );
else
Archived = '';
end
if not utilities.is_set (OriginalURL) then
utilities.set_message ('err_archive_missing_url');
Archived = ''; -- empty string for concatenation
end
elseif utilities.is_set (OriginalURL) then -- UrlStatus is empty, 'dead', 'unfit', 'usurped', 'bot: unknown'
if utilities.in_array (UrlStatus, {'unfit', 'usurped', 'bot: unknown'}) then
arch_text = cfg.messages['archived-unfit'];
if sepc ~= "." then arch_text = arch_text:lower() end
Archived = sepc .. ' ' .. arch_text .. ArchiveDate; -- format already styled
if 'bot: unknown' == UrlStatus then
utilities.set_message ('maint_bot_unknown'); -- and add a category if not already added
else
utilities.add_prop_cat ('unfit'); -- and add a category if not already added
end
else -- UrlStatus is empty, 'dead'
arch_text = cfg.messages['archived-dead'];
if sepc ~= "." then arch_text = arch_text:lower() end
if utilities.is_set (ArchiveDate) then
Archived = sepc .. " " .. utilities.substitute ( arch_text,
{ external_link( OriginalURL, cfg.messages['original'], OriginalURL_origin, OriginalAccess ) .. OriginalFormat, ArchiveDate } ); -- format already styled
else
Archived = ''; -- unset for concatenation
end
end
else -- OriginalUrl not set
utilities.set_message ('err_archive_missing_url');
Archived = ''; -- empty string for concatenation
end
elseif utilities.is_set (ArchiveFormat) then
Archived = ArchiveFormat; -- if set and ArchiveURL not set ArchiveFormat has error message
else
Archived = '';
end
local TranscriptURL = A['TranscriptURL']
local TranscriptFormat = A['TranscriptFormat'];
TranscriptFormat = style_format (TranscriptFormat, TranscriptURL, 'transcript-format', 'transcripturl');
local Transcript = A['Transcript'];
local TranscriptURL_origin = A:ORIGIN('TranscriptURL'); -- get name of parameter that holds TranscriptURL
if utilities.is_set (Transcript) then
if utilities.is_set (TranscriptURL) then
Transcript = external_link( TranscriptURL, Transcript, TranscriptURL_origin, nil );
end
Transcript = sepc .. ' ' .. Transcript .. TranscriptFormat;
elseif utilities.is_set (TranscriptURL) then
Transcript = external_link( TranscriptURL, nil, TranscriptURL_origin, nil );
end
local Publisher;
if utilities.is_set (PublicationDate) then
PublicationDate = wrap_msg ('published', PublicationDate);
end
if utilities.is_set (PublisherName) then
if utilities.is_set (PublicationPlace) then
Publisher = sepc .. " " .. PublicationPlace .. ": " .. PublisherName .. PublicationDate;
else
Publisher = sepc .. " " .. PublisherName .. PublicationDate;
end
elseif utilities.is_set (PublicationPlace) then
Publisher= sepc .. " " .. PublicationPlace .. PublicationDate;
else
Publisher = PublicationDate;
end
-- Several of the above rely upon detecting this as nil, so do it last.
if (utilities.is_set (Periodical) or utilities.is_set (ScriptPeriodical) or utilities.is_set (TransPeriodical)) then
if utilities.is_set (Title) or utilities.is_set (TitleNote) then
Periodical = sepc .. " " .. format_periodical (ScriptPeriodical, ScriptPeriodical_origin, Periodical, TransPeriodical, TransPeriodical_origin);
else
Periodical = format_periodical (ScriptPeriodical, ScriptPeriodical_origin, Periodical, TransPeriodical, TransPeriodical_origin);
end
end
local Language = A['Language'];
if utilities.is_set (Language) then
Language = language_parameter (Language); -- format, categories, name from ISO639-1, etc.
else
Language=''; -- language not specified so make sure this is an empty string;
--[[ TODO: need to extract the wrap_msg from language_parameter
so that we can solve parentheses bunching problem with Format/Language/TitleType
]]
end
--[[
Handle the oddity that is cite speech. This code overrides whatever may be the value assigned to TitleNote (through |department=) and forces it to be " (Speech)" so that
the annotation directly follows the |title= parameter value in the citation rather than the |event= parameter value (if provided).
]]
if "speech" == config.CitationClass then -- cite speech only
TitleNote = TitleType; -- move TitleType to TitleNote so that it renders ahead of |event=
TitleType = ''; -- and unset
if utilities.is_set (Periodical) then -- if Periodical, perhaps because of an included |website= or |journal= parameter
if utilities.is_set (Conference) then -- and if |event= is set
Conference = Conference .. sepc .. " "; -- then add appropriate punctuation to the end of the Conference variable before rendering
end
end
end
-- Piece all bits together at last. Here, all should be non-nil.
-- We build things this way because it is more efficient in LUA
-- not to keep reassigning to the same string variable over and over.
local tcommon;
local tcommon2; -- used for book cite when |contributor= is set
if utilities.in_array (config.CitationClass, {"book", "citation"}) and not utilities.is_set (Periodical) then -- special cases for book cites
if utilities.is_set (Contributors) then -- when we are citing foreword, preface, introduction, etc.
tcommon = safe_join ({Title, TitleNote}, sepc); -- author and other stuff will come after this and before tcommon2
tcommon2 = safe_join ({TitleType, Series, Language, Volume, Others, Edition, Publisher}, sepc);
else
tcommon = safe_join ({Title, TitleNote, TitleType, Series, Language, Volume, Others, Edition, Publisher}, sepc);
end
elseif 'map' == config.CitationClass then -- special cases for cite map
if utilities.is_set (Chapter) then -- map in a book; TitleType is part of Chapter
tcommon = safe_join ({Title, Edition, Scale, Series, Language, Cartography, Others, Publisher, Volume}, sepc);
elseif utilities.is_set (Periodical) then -- map in a periodical
tcommon = safe_join ({Title, TitleType, Periodical, Scale, Series, Language, Cartography, Others, Publisher, Volume}, sepc);
else -- a sheet or stand-alone map
tcommon = safe_join ({Title, TitleType, Edition, Scale, Series, Language, Cartography, Others, Publisher}, sepc);
end
elseif 'episode' == config.CitationClass then -- special case for cite episode
tcommon = safe_join ({Title, TitleNote, TitleType, Series, Language, Edition, Publisher}, sepc);
else -- all other CS1 templates
tcommon = safe_join ({Title, TitleNote, Conference, Periodical, TitleType, Series, Language, Volume, Others, Edition, Publisher, Agency}, sepc);
end
if #ID_list > 0 then
ID_list = safe_join( { sepc .. " ", table.concat( ID_list, sepc .. " " ), ID }, sepc );
else
ID_list = ID;
end
local Via = A['Via'];
Via = utilities.is_set (Via) and wrap_msg ('via', Via) or '';
local idcommon;
if 'audio-visual' == config.CitationClass or 'episode' == config.CitationClass then -- special case for cite AV media & cite episode position transcript
idcommon = safe_join( { ID_list, URL, Archived, Transcript, AccessDate, Via, Quote }, sepc );
else
idcommon = safe_join( { ID_list, URL, Archived, AccessDate, Via, Quote }, sepc );
end
local text;
local pgtext = Position .. Sheet .. Sheets .. Page .. Pages .. At;
local OrigDate = A['OrigDate'];
OrigDate = utilities.is_set (OrigDate) and wrap_msg ('origdate', OrigDate) or '';
if utilities.is_set (Date) then
if utilities.is_set (Authors) or utilities.is_set (Editors) then -- date follows authors or editors when authors not set
Date = " (" .. Date .. ")" .. OrigDate .. sepc .. " "; -- in parentheses
else -- neither of authors and editors set
if (string.sub(tcommon, -1, -1) == sepc) then -- if the last character of tcommon is sepc
Date = " " .. Date .. OrigDate; -- Date does not begin with sepc
else
Date = sepc .. " " .. Date .. OrigDate; -- Date begins with sepc
end
end
end
if utilities.is_set (Authors) then
if (not utilities.is_set (Date)) then -- when date is set it's in parentheses; no Authors termination
Authors = terminate_name_list (Authors, sepc); -- when no date, terminate with 0 or 1 sepc and a space
end
if utilities.is_set (Editors) then
local in_text = '';
local post_text = '';
if utilities.is_set (Chapter) and 0 == #c then
in_text = cfg.messages['in'] .. ' ';
if (sepc ~= '.') then
in_text = in_text:lower(); -- lowercase for cs2
end
end
if EditorCount <= 1 then
post_text = ' (' .. cfg.messages['editor'] .. ')'; -- be consistent with no-author, no-date case
else
post_text = ' (' .. cfg.messages['editors'] .. ')';
end
Editors = terminate_name_list (in_text .. Editors .. post_text, sepc); -- terminate with 0 or 1 sepc and a space
end
if utilities.is_set (Contributors) then -- book cite and we're citing the intro, preface, etc.
local by_text = sepc .. ' ' .. cfg.messages['by'] .. ' ';
if (sepc ~= '.') then by_text = by_text:lower() end -- lowercase for cs2
Authors = by_text .. Authors; -- author follows title so tweak it here
if utilities.is_set (Editors) and utilities.is_set (Date) then -- when Editors make sure that Authors gets terminated
Authors = terminate_name_list (Authors, sepc); -- terminate with 0 or 1 sepc and a space
end
if (not utilities.is_set (Date)) then -- when date is set it's in parentheses; no Contributors termination
Contributors = terminate_name_list (Contributors, sepc); -- terminate with 0 or 1 sepc and a space
end
text = safe_join( {Contributors, Date, Chapter, tcommon, Authors, Place, Editors, tcommon2, pgtext, idcommon }, sepc );
else
text = safe_join( {Authors, Date, Chapter, Place, Editors, tcommon, pgtext, idcommon }, sepc );
end
elseif utilities.is_set (Editors) then
if utilities.is_set (Date) then
if EditorCount <= 1 then
Editors = Editors .. cfg.presentation['sep_name'] .. cfg.messages['editor'];
else
Editors = Editors .. cfg.presentation['sep_name'] .. cfg.messages['editors'];
end
else
if EditorCount <= 1 then
Editors = Editors .. " (" .. cfg.messages['editor'] .. ")" .. sepc .. " "
else
Editors = Editors .. " (" .. cfg.messages['editors'] .. ")" .. sepc .. " "
end
end
text = safe_join( {Editors, Date, Chapter, Place, tcommon, pgtext, idcommon}, sepc );
else
if utilities.in_array (config.CitationClass, {"journal", "citation"}) and utilities.is_set (Periodical) then
text = safe_join( {Chapter, Place, tcommon, pgtext, Date, idcommon}, sepc );
else
text = safe_join( {Chapter, Place, tcommon, Date, pgtext, idcommon}, sepc );
end
end
if utilities.is_set (PostScript) and PostScript ~= sepc then
text = safe_join( {text, sepc}, sepc ); -- Deals with italics, spaces, etc.
if '.' == sepc then -- remove final seperator if present
text = text:gsub ('%' .. sepc .. '$', ''); -- dot must be escaped here
else
text = mw.ustring.gsub (text, sepc .. '$', ''); -- using ustring for non-dot sepc (likely a non-Latin character)
end
end
text = safe_join( {text, PostScript}, sepc );
-- Now enclose the whole thing in a <cite> element
local options_t = {};
options_t.class = cite_class_attribute_make (config.CitationClass, Mode);
local Ref = is_valid_parameter_value (A['Ref'], A:ORIGIN('Ref'), cfg.keywords_lists['ref'], nil, true); -- nil when |ref=harv; A['Ref'] else
if 'none' ~= cfg.keywords_xlate[(Ref and Ref:lower()) or ''] then
local namelist_t = {}; -- holds selected contributor, author, editor name list
local year = first_set ({Year, anchor_year}, 2); -- Year first for legacy citations and for YMD dates that require disambiguation
if #c > 0 then -- if there is a contributor list
namelist_t = c; -- select it
elseif #a > 0 then -- or an author list
namelist_t = a;
elseif #e > 0 then -- or an editor list
namelist_t = e;
end
local citeref_id;
if #namelist_t > 0 then -- if there are names in namelist_t
citeref_id = make_citeref_id (namelist_t, year); -- go make the CITEREF anchor
if mw.uri.anchorEncode (citeref_id) == ((Ref and mw.uri.anchorEncode (Ref)) or '') then -- Ref may already be encoded (by {{sfnref}}) so citeref_id must be encoded before comparison
utilities.set_message ('maint_ref_duplicates_default');
end
else
citeref_id = ''; -- unset
end
options_t.id = Ref or citeref_id;
end
if string.len (text:gsub('%b<>', '')) <= 2 then -- remove html and html-like tags; then get length of what remains;
z.error_cats_t = {}; -- blank the categories list
z.error_msgs_t = {}; -- blank the error messages list
OCinSoutput = nil; -- blank the metadata string
text = ''; -- blank the the citation
utilities.set_message ('err_empty_citation'); -- set empty citation message and category
end
local render_t = {}; -- here we collect the final bits for concatenation into the rendered citation
if utilities.is_set (options_t.id) then -- here we wrap the rendered citation in <cite ...>...</cite> tags
table.insert (render_t, utilities.substitute (cfg.presentation['cite-id'], {mw.uri.anchorEncode(options_t.id), mw.text.nowiki(options_t.class), text})); -- when |ref= is set or when there is a namelist
else
table.insert (render_t, utilities.substitute (cfg.presentation['cite'], {mw.text.nowiki(options_t.class), text})); -- when |ref=none or when namelist_t empty and |ref= is missing or is empty
end
if OCinSoutput then -- blanked when citation is 'empty' so don't bother to add boilerplate metadata span
table.insert (render_t, utilities.substitute (cfg.presentation['ocins'], OCinSoutput)); -- format and append metadata to the citation
end
local template_name = ('citation' == config.CitationClass) and 'citation' or 'cite ' .. (cfg.citation_class_map_t[config.CitationClass] or config.CitationClass);
local template_link = '[[Template:' .. template_name .. '|' .. template_name .. ']]';
local msg_prefix = '<code class="cs1-code">{{' .. template_link .. '}}</code>: ';
if 0 ~= #z.error_msgs_t then
mw.addWarning (utilities.substitute (cfg.messages.warning_msg_e, template_link));
table.insert (render_t, ' '); -- insert a space between citation and its error messages
table.sort (z.error_msgs_t); -- sort the error messages list; sorting includes wrapping <span> and <code> tags; hidden-error sorts ahead of visible-error
local hidden = true; -- presume that the only error messages emited by this template are hidden
for _, v in ipairs (z.error_msgs_t) do -- spin through the list of error messages
if v:find ('cs1-visible-error', 1, true) then -- look for the visible error class name
hidden = false; -- found one; so don't hide the error message prefix
break; -- and done because no need to look further
end
end
z.error_msgs_t[1] = table.concat ({utilities.error_comment (msg_prefix, hidden), z.error_msgs_t[1]}); -- add error message prefix to first error message to prevent extraneous punctuation
table.insert (render_t, table.concat (z.error_msgs_t, '; ')); -- make a big string of error messages and add it to the rendering
end
if 0 ~= #z.maint_cats_t then
mw.addWarning (utilities.substitute (cfg.messages.warning_msg_m, template_link));
table.sort (z.maint_cats_t); -- sort the maintenance messages list
local maint_msgs_t = {}; -- here we collect all of the maint messages
if 0 == #z.error_msgs_t then -- if no error messages
table.insert (maint_msgs_t, msg_prefix); -- insert message prefix in maint message livery
end
for _, v in ipairs( z.maint_cats_t ) do -- append maintenance categories
table.insert (maint_msgs_t, -- assemble new maint message and add it to the maint_msgs_t table
table.concat ({v, ' (', utilities.substitute (cfg.messages[':cat wikilink'], v), ')'})
);
end
table.insert (render_t, utilities.substitute (cfg.presentation['hidden-maint'], table.concat (maint_msgs_t, ' '))); -- wrap the group of maint messages with proper presentation and save
end
if not no_tracking_cats then
local sort_key;
local cat_wikilink = 'cat wikilink';
if cfg.enable_sort_keys then -- when namespace sort keys enabled
local namespace_number = mw.title.getCurrentTitle().namespace; -- get namespace number for this wikitext
sort_key = (0 ~= namespace_number and (cfg.name_space_sort_keys[namespace_number] or cfg.name_space_sort_keys.other)) or nil; -- get sort key character; nil for mainspace
cat_wikilink = (not sort_key and 'cat wikilink') or 'cat wikilink sk'; -- make <cfg.messages> key
end
for _, v in ipairs (z.error_cats_t) do -- append error categories
table.insert (render_t, utilities.substitute (cfg.messages[cat_wikilink], {v, sort_key}));
end
if cfg.id_limits_data_load_fail then -- boolean true when load failed
utilities.set_message ('maint_id_limit_load_fail'); -- done here because this maint cat emits no message
end
for _, v in ipairs (z.maint_cats_t) do -- append maintenance categories
table.insert (render_t, utilities.substitute (cfg.messages[cat_wikilink], {v, sort_key}));
end
for _, v in ipairs (z.prop_cats_t) do -- append properties categories
table.insert (render_t, utilities.substitute (cfg.messages['cat wikilink'], v)); -- no sort keys
end
end
return table.concat (render_t); -- make a big string and done
end
--[[--------------------------< V A L I D A T E >--------------------------------------------------------------
Looks for a parameter's name in one of several whitelists.
Parameters in the whitelist can have three values:
true - active, supported parameters
false - deprecated, supported parameters
nil - unsupported parameters
]]
local function validate (name, cite_class, empty)
local name = tostring (name);
local enum_name; -- parameter name with enumerator (if any) replaced with '#'
local state;
local function state_test (state, name) -- local function to do testing of state values
if true == state then return true; end -- valid actively supported parameter
if false == state then
if empty then return nil; end -- empty deprecated parameters are treated as unknowns
deprecated_parameter (name); -- parameter is deprecated but still supported
return true;
end
if 'tracked' == state then
local base_name = name:gsub ('%d', ''); -- strip enumerators from parameter names that have them to get the base name
utilities.add_prop_cat ('tracked-param', {base_name}, base_name); -- add a properties category; <base_name> modifies <key>
return true;
end
return nil;
end
if name:find ('#') then -- # is a cs1|2 reserved character so parameters with # not permitted
return nil;
end
-- replace enumerator digit(s) with # (|last25= becomes |last#=) (mw.ustring because non-Western 'local' digits)
enum_name = mw.ustring.gsub (name, '%d+$', '#'); -- where enumerator is last charaters in parameter name (these to protect |s2cid=)
enum_name = mw.ustring.gsub (enum_name, '%d+([%-l])', '#%1'); -- where enumerator is in the middle of the parameter name; |author#link= is the oddity
if 'document' == cite_class then -- special case for {{cite document}}
state = whitelist.document_parameters_t[enum_name]; -- this list holds enumerated and nonenumerated parameters
if true == state_test (state, name) then return true; end
return false;
end
if utilities.in_array (cite_class, whitelist.preprint_template_list_t) then -- limited parameter sets allowed for these templates
state = whitelist.limited_parameters_t[enum_name]; -- this list holds enumerated and nonenumerated parameters
if true == state_test (state, name) then return true; end
state = whitelist.preprint_arguments_t[cite_class][name]; -- look in the parameter-list for the template identified by cite_class
if true == state_test (state, name) then return true; end
return false; -- not supported because not found or name is set to nil
end -- end limited parameter-set templates
if utilities.in_array (cite_class, whitelist.unique_param_template_list_t) then -- template-specific parameters for templates that accept parameters from the basic argument list
state = whitelist.unique_arguments_t[cite_class][name]; -- look in the template-specific parameter-lists for the template identified by cite_class
if true == state_test (state, name) then return true; end
end -- if here, fall into general validation
state = whitelist.common_parameters_t[enum_name]; -- all other templates; all normal parameters allowed; this list holds enumerated and nonenumerated parameters
if true == state_test (state, name) then return true; end
return false; -- not supported because not found or name is set to nil
end
--[=[-------------------------< I N T E R _ W I K I _ C H E C K >----------------------------------------------
check <value> for inter-language interwiki-link markup. <prefix> must be a MediaWiki-recognized language
code. when these values have the form (without leading colon):
[[<prefix>:link|label]] return label as plain-text
[[<prefix>:link]] return <prefix>:link as plain-text
return value as is else
]=]
local function inter_wiki_check (parameter, value)
local prefix = value:match ('%[%[(%a+):'); -- get an interwiki prefix if one exists
local _;
if prefix and cfg.inter_wiki_map[prefix:lower()] then -- if prefix is in the map, needs preceding colon so
utilities.set_message ('err_bad_paramlink', parameter); -- emit an error message
_, value, _ = utilities.is_wikilink (value); -- extract label portion from wikilink
end
return value;
end
--[[--------------------------< M I S S I N G _ P I P E _ C H E C K >------------------------------------------
Look at the contents of a parameter. If the content has a string of characters and digits followed by an equal
sign, compare the alphanumeric string to the list of cs1|2 parameters. If found, then the string is possibly a
parameter that is missing its pipe. There are two tests made:
{{cite ... |title=Title access-date=2016-03-17}} -- the first parameter has a value and whitespace separates that value from the missing pipe parameter name
{{cite ... |title=access-date=2016-03-17}} -- the first parameter has no value (whitespace after the first = is trimmed by MediaWiki)
cs1|2 shares some parameter names with XML/HTML attributes: class=, title=, etc. To prevent false positives XML/HTML
tags are removed before the search.
If a missing pipe is detected, this function adds the missing pipe maintenance category.
]]
local function missing_pipe_check (parameter, value)
local capture;
value = value:gsub ('%b<>', ''); -- remove XML/HTML tags because attributes: class=, title=, etc.
capture = value:match ('%s+(%a[%w%-]+)%s*=') or value:match ('^(%a[%w%-]+)%s*='); -- find and categorize parameters with possible missing pipes
if capture and validate (capture) then -- if the capture is a valid parameter name
utilities.set_message ('err_missing_pipe', parameter);
end
end
--[[--------------------------< H A S _ E X T R A N E O U S _ P U N C T >--------------------------------------
look for extraneous terminal punctuation in most parameter values; parameters listed in skip table are not checked
]]
local function has_extraneous_punc (param, value)
if 'number' == type (param) then
return;
end
param = param:gsub ('%d+', '#'); -- enumerated name-list mask params allow terminal punct; normalize
if cfg.punct_skip[param] then
return; -- parameter name found in the skip table so done
end
if value:match ('[,;:]$') then
utilities.set_message ('maint_extra_punct'); -- has extraneous punctuation; add maint cat
end
if value:match ('^=') then -- sometimes an extraneous '=' character appears ...
utilities.set_message ('maint_extra_punct'); -- has extraneous punctuation; add maint cat
end
end
--[[--------------------------< H A S _ T W L _ U R L >--------------------------------------------------------
look for The Wikipedia Library urls in url-holding parameters. TWL urls are accessible for readers who are not
active extended confirmed Wikipedia editors. This function emits an error message when such urls are discovered.
looks for: '.wikipedialibrary.idm.oclc.org'
]]
local function has_twl_url (url_params_t)
local url_error_t = {}; -- sequence of url-holding parameters that have a TWL url
for param, value in pairs (url_params_t) do
if value:find ('%.wikipedialibrary%.idm%.oclc%.org') then -- has the TWL base url?
table.insert (url_error_t, utilities.wrap_style ('parameter', param)); -- add parameter name to the list
end
end
if 0 ~= #url_error_t then -- non-zero when there are errors
table.sort (url_error_t);
utilities.set_message ('err_param_has_twl_url', {utilities.make_sep_list (#url_error_t, url_error_t)}); -- add this error message
return true;
end
end
--[[--------------------------< H A S _ E X T R A N E O U S _ U R L >------------------------------------------
look for extraneous url parameter values; parameters listed in skip table are not checked
]]
local function has_extraneous_url (non_url_param_t)
local url_error_t = {};
check_for_url (non_url_param_t, url_error_t); -- extraneous url check
if 0 ~= #url_error_t then -- non-zero when there are errors
table.sort (url_error_t);
utilities.set_message ('err_param_has_ext_link', {utilities.make_sep_list (#url_error_t, url_error_t)}); -- add this error message
end
end
--[[--------------------------< _ C I T A T I O N >------------------------------------------------------------
Module entry point
frame – from template call (citation()); may be nil when called from another module
args – table of all cs1|2 parameters in the template (the template frame)
config – table of template-supplied parameter (the #invoke frame)
]]
local function _citation (frame, args, config) -- save a copy in case we need to display an error message in preview mode
if not frame then
frame = mw.getCurrentFrame(); -- if called from another module, get a frame for frame-provided functions
end
-- i18n: set the name that your wiki uses to identify sandbox subpages from sandbox template invoke (or can be set here)
local sandbox = ((config.SandboxPath and '' ~= config.SandboxPath) and config.SandboxPath) or '/sandbox'; -- sandbox path from {{#invoke:Citation/CS1/sandbox|citation|SandboxPath=/...}}
is_sandbox = nil ~= string.find (frame:getTitle(), sandbox, 1, true); -- is this invoke the sandbox module?
sandbox = is_sandbox and sandbox or ''; -- use i18n sandbox to load sandbox modules when this module is the sandox; live modules else
cfg = mw.loadData ('Module:Citation/CS1/Configuration' .. sandbox); -- load sandbox versions of support modules when {{#invoke:Citation/CS1/sandbox|...}}; live modules else
whitelist = mw.loadData ('Module:Citation/CS1/Whitelist' .. sandbox);
utilities = require ('Module:Citation/CS1/Utilities' .. sandbox);
validation = require ('Module:Citation/CS1/Date_validation' .. sandbox);
identifiers = require ('Module:Citation/CS1/Identifiers' .. sandbox);
metadata = require ('Module:Citation/CS1/COinS' .. sandbox);
utilities.set_selected_modules (cfg); -- so that functions in Utilities can see the selected cfg tables
identifiers.set_selected_modules (cfg, utilities); -- so that functions in Identifiers can see the selected cfg tables and selected Utilities module
validation.set_selected_modules (cfg, utilities); -- so that functions in Date validataion can see selected cfg tables and the selected Utilities module
metadata.set_selected_modules (cfg, utilities); -- so that functions in COinS can see the selected cfg tables and selected Utilities module
z = utilities.z; -- table of error and category tables in Module:Citation/CS1/Utilities
is_preview_mode = not utilities.is_set (frame:preprocess ('{{REVISIONID}}'));
local suggestions = {}; -- table where we store suggestions if we need to loadData them
local error_text; -- used as a flag
local capture; -- the single supported capture when matching unknown parameters using patterns
local empty_unknowns = {}; -- sequence table to hold empty unknown params for error message listing
for k, v in pairs( args ) do -- get parameters from the parent (template) frame
v = mw.ustring.gsub (v, '^%s*(.-)%s*$', '%1'); -- trim leading/trailing whitespace; when v is only whitespace, becomes empty string
if v ~= '' then
if ('string' == type (k)) then
k = mw.ustring.gsub (k, '%d', cfg.date_names.local_digits); -- for enumerated parameters, translate 'local' digits to Western 0-9
end
if not validate( k, config.CitationClass ) then
if type (k) ~= 'string' then -- exclude empty numbered parameters
if v:match("%S+") ~= nil then
error_text = utilities.set_message ('err_text_ignored', {v});
end
elseif validate (k:lower(), config.CitationClass) then
error_text = utilities.set_message ('err_parameter_ignored_suggest', {k, k:lower()}); -- suggest the lowercase version of the parameter
else
if nil == suggestions.suggestions then -- if this table is nil then we need to load it
suggestions = mw.loadData ('Module:Citation/CS1/Suggestions' .. sandbox); --load sandbox version of suggestion module when {{#invoke:Citation/CS1/sandbox|...}}; live module else
end
for pattern, param in pairs (suggestions.patterns) do -- loop through the patterns to see if we can suggest a proper parameter
capture = k:match (pattern); -- the whole match if no capture in pattern else the capture if a match
if capture then -- if the pattern matches
param = utilities.substitute (param, capture); -- add the capture to the suggested parameter (typically the enumerator)
if validate (param, config.CitationClass) then -- validate the suggestion to make sure that the suggestion is supported by this template (necessary for limited parameter lists)
error_text = utilities.set_message ('err_parameter_ignored_suggest', {k, param}); -- set the suggestion error message
else
error_text = utilities.set_message ('err_parameter_ignored', {k}); -- suggested param not supported by this template
v = ''; -- unset
end
end
end
if not utilities.is_set (error_text) then -- couldn't match with a pattern, is there an explicit suggestion?
if (suggestions.suggestions[ k:lower() ] ~= nil) and validate (suggestions.suggestions[ k:lower() ], config.CitationClass) then
utilities.set_message ('err_parameter_ignored_suggest', {k, suggestions.suggestions[ k:lower() ]});
else
utilities.set_message ('err_parameter_ignored', {k});
v = ''; -- unset value assigned to unrecognized parameters (this for the limited parameter lists)
end
end
end
end
args[k] = v; -- save this parameter and its value
elseif not utilities.is_set (v) then -- for empty parameters
if not validate (k, config.CitationClass, true) then -- is this empty parameter a valid parameter
k = ('' == k) and '(empty string)' or k; -- when k is empty string (or was space(s) trimmed to empty string), replace with descriptive text
table.insert (empty_unknowns, utilities.wrap_style ('parameter', k)); -- format for error message and add to the list
end
-- crude debug support that allows us to render a citation from module {{#invoke:}} TODO: keep?
-- elseif args[k] ~= nil or (k == 'postscript') then -- when args[k] has a value from {{#invoke}} frame (we don't normally do that)
-- args[k] = v; -- overwrite args[k] with empty string from pframe.args[k] (template frame); v is empty string here
end -- not sure about the postscript bit; that gets handled in parameter validation; historical artifact?
end
if 0 ~= #empty_unknowns then -- create empty unknown error message
utilities.set_message ('err_param_unknown_empty', {
1 == #empty_unknowns and '' or 's',
utilities.make_sep_list (#empty_unknowns, empty_unknowns)
});
end
local non_url_param_t = {}; -- table of parameters and values that are not url-holding parameters
local url_param_t = {}; -- table of url-holding paramters and their values
for k, v in pairs( args ) do
if 'string' == type (k) then -- don't evaluate positional parameters
has_invisible_chars (k, v); -- look for invisible characters
end
has_extraneous_punc (k, v); -- look for extraneous terminal punctuation in parameter values
missing_pipe_check (k, v); -- do we think that there is a parameter that is missing a pipe?
args[k] = inter_wiki_check (k, v); -- when language interwiki-linked parameter missing leading colon replace with wiki-link label
if 'string' == type (k) then -- when parameter k is not positional
if not cfg.url_skip[k] then -- and not in url skip table
non_url_param_t[k] = v; -- make a parameter/value list for extraneous url check
else -- and is in url skip table (a url-holding parameter)
url_param_t[k] = v; -- make a parameter/value list to check for values that are The Wikipedia Library url
end
end
end
has_extraneous_url (non_url_param_t); -- look for url in parameter values where a url does not belong
if has_twl_url (url_param_t) then -- look for url-holding parameters that hold a The Wikipedia Library url
args['url-access'] = 'subscription';
end
return table.concat ({
frame:extensionTag ('templatestyles', '', {src='Module:Citation/CS1' .. sandbox .. '/styles.css'}),
citation0( config, args)
});
end
--[[--------------------------< C I T A T I O N >--------------------------------------------------------------
Template entry point
]]
local function citation (frame)
local config_t = {}; -- table to store parameters from the module {{#invoke:}}
local args_t = frame:getParent().args; -- get template's preset parameters
for k, v in pairs (frame.args) do -- get parameters from the {{#invoke}} frame
config_t[k] = v;
-- args_t[k] = v; -- crude debug support that allows us to render a citation from module {{#invoke:}}; skips parameter validation; TODO: keep?
end
return _citation (frame, args_t, config_t)
end
--[[--------------------------< E X P O R T E D F U N C T I O N S >------------------------------------------
]]
return {
citation = citation, -- template entry point
_citation = _citation, -- module entry point
}
swdh50lofyqq0wmp3o2c259fg8s2nxi
Module:Citation/CS1/Configuration
828
3770
18440
2025-04-14T00:35:14Z
2601:18E:D104:4AB0:A123:CC48:E114:37FE
Page créée avec « local lang_obj = mw.language.getContentLanguage(); -- make a language object for the local language; used here for languages and dates --[[--------------------------< S E T T I N G S >-------------------------------------------------------------- boolean settings used to control various things. these setting located here to make them easy to find ]] -- these settings local to this module only local local_digits_from_mediawiki = fa... »
18440
Scribunto
text/plain
local lang_obj = mw.language.getContentLanguage(); -- make a language object for the local language; used here for languages and dates
--[[--------------------------< S E T T I N G S >--------------------------------------------------------------
boolean settings used to control various things. these setting located here to make them easy to find
]]
-- these settings local to this module only
local local_digits_from_mediawiki = false; -- for i18n; when true, module fills date_names['local_digits'] from MediaWiki; manual fill required else; always false at en.wiki
local local_date_names_from_mediawiki = false; -- for i18n; when true, module fills date_names['local']['long'] and date_names['local']['short'] from MediaWiki;
-- manual translation required else; ; always false at en.wiki
-- these settings exported to other modules
local use_identifier_redirects = true; -- when true use redirect name for identifier label links; always true at en.wiki
local local_lang_cat_enable = false; -- when true categorizes pages where |language=<local wiki's language>; always false at en.wiki
local date_name_auto_xlate_enable = false; -- when true translates English month-names to the local-wiki's language month names; always false at en.wiki
local date_digit_auto_xlate_enable = false; -- when true translates Western date digit to the local-wiki's language digits (date_names['local_digits']); always false at en.wiki
local enable_sort_keys = true; -- when true module adds namespace sort keys to error and maintenance category links
--[[--------------------------< U N C A T E G O R I Z E D _ N A M E S P A C E S >------------------------------
List of namespaces identifiers for namespaces that will not be included in citation error categories.
Same as setting notracking = true by default.
For wikis that have a current version of Module:cs1 documentation support, this #invoke will return an unordered
list of namespace names and their associated identifiers:
{{#invoke:cs1 documentation support|uncategorized_namespace_lister|all=<anything>}}
]]
local uncategorized_namespaces_t = {[2]=true}; -- init with user namespace id
for k, _ in pairs (mw.site.talkNamespaces) do -- add all talk namespace ids
uncategorized_namespaces_t[k] = true;
end
local uncategorized_subpages = {'/[Ss]andbox', '/[Tt]estcases', '/[^/]*[Ll]og', '/[Aa]rchive'}; -- list of Lua patterns found in page names of pages we should not categorize
--[[
at en.wiki Greek characters are used as sort keys for certain items in a category so that those items are
placed at the end of a category page. See Wikipedia:Categorization#Sort_keys. That works well for en.wiki
because English is written using the Latn script. This may not work well for other languages. At en.wiki it
is desireable to place content from certain namespaces at the end of a category listing so the module adds sort
keys to error and maintenance category links when rendering a cs1|2 template on a page in that namespace.
i18n: if this does not work well for your language, set <enable_sort_keys> to false.
]]
local name_space_sort_keys = { -- sort keys to be used with these namespaces:
[4] = 'ω', -- wikipedia; omega
[10] = 'τ', -- template; tau
[118] = 'Δ', -- draft; delta
['other'] = 'ο', -- all other non-talk namespaces except main (article); omicron
}
--[[--------------------------< M E S S A G E S >--------------------------------------------------------------
Translation table
The following contains fixed text that may be output as part of a citation.
This is separated from the main body to aid in future translations of this
module.
]]
local messages = {
['agency'] = '$1 $2', -- $1 is sepc, $2 is agency
['archived-dead'] = 'Archived from $1 on $2',
['archived-live'] = '$1 from the original on $2',
['archived-unfit'] = 'Archived from the original on ',
['archived'] = 'Archived',
['by'] = 'By', -- contributions to authored works: introduction, foreword, afterword
['cartography'] = 'Cartography by $1',
['editor'] = 'ed.',
['editors'] = 'eds.',
['edition'] = '($1 ed.)',
['episode'] = 'Episode $1',
['et al'] = 'et al.',
['in'] = 'In', -- edited works
['inactive'] = 'inactive',
['inset'] = '$1 inset',
['interview'] = 'Interviewed by $1',
['mismatch'] = '<code class="cs1-code">|$1=</code> / <code class="cs1-code">|$2=</code> mismatch', -- $1 is year param name; $2 is date param name
['newsgroup'] = '[[Usenet newsgroup|Newsgroup]]: $1',
['notitle'] = 'No title', -- for |title=(()) and (in the future) |title=none
['original'] = 'the original',
['origdate'] = ' [$1]',
['published'] = ' (published $1)',
['retrieved'] = 'Retrieved $1',
['season'] = 'Season $1',
['section'] = '§ $1',
['sections'] = '§§ $1',
['series'] = '$1 $2', -- $1 is sepc, $2 is series
['seriesnum'] = 'Series $1',
['translated'] = 'Translated by $1',
['type'] = ' ($1)', -- for titletype
['written'] = 'Written at $1',
['vol'] = '$1 Vol. $2', -- $1 is sepc; bold journal style volume is in presentation{}
['vol-no'] = '$1 Vol. $2, no. $3', -- sepc, volume, issue (alternatively insert $1 after $2, but then we'd also have to change capitalization)
['issue'] = '$1 No. $2', -- $1 is sepc
['art'] = '$1 Art. $2', -- $1 is sepc; for {{cite conference}} only
['vol-art'] = '$1 Vol. $2, art. $3', -- sepc, volume, article-number; for {{cite conference}} only
['j-vol'] = '$1 $2', -- sepc, volume; bold journal volume is in presentation{}
['j-issue'] = ' ($1)',
['j-article-num'] = ' $1', -- TODO: any punctuation here? static text?
['nopp'] = '$1 $2'; -- page(s) without prefix; $1 is sepc
['p-prefix'] = "$1 p. $2", -- $1 is sepc
['pp-prefix'] = "$1 pp. $2", -- $1 is sepc
['j-page(s)'] = ': $1', -- same for page and pages
['sheet'] = '$1 Sheet $2', -- $1 is sepc
['sheets'] = '$1 Sheets $2', -- $1 is sepc
['j-sheet'] = ': Sheet $1',
['j-sheets'] = ': Sheets $1',
['language'] = '(in $1)',
['via'] = " – via $1",
['event'] = 'Event occurs at',
['minutes'] = 'minutes in',
-- Determines the location of the help page
['help page link'] = 'Help:CS1 errors',
['help page label'] = 'help',
-- categories
['cat wikilink'] = '[[Category:$1]]', -- $1 is the category name
['cat wikilink sk'] = '[[Category:$1|$2]]', -- $1 is the category name; $2 is namespace sort key
[':cat wikilink'] = '[[:Category:$1|link]]', -- category name as maintenance message wikilink; $1 is the category name
-- Internal errors (should only occur if configuration is bad)
['undefined_error'] = 'Called with an undefined error condition',
['unknown_ID_key'] = 'Unrecognized ID key: ', -- an ID key in id_handlers not found in ~/Identifiers func_map{}
['unknown_ID_access'] = 'Unrecognized ID access keyword: ', -- an ID access keyword in id_handlers not found in keywords_lists['id-access']{}
['unknown_argument_map'] = 'Argument map not defined for this variable',
['bare_url_no_origin'] = 'Bare URL found but origin indicator is nil or empty',
['warning_msg_e'] = '<span style="color:#d33">One or more <code style="color: inherit; background: inherit; border: none; padding: inherit;">{{$1}}</code> templates have errors</span>; messages may be hidden ([[Help:CS1_errors#Controlling_error_message_display|help]]).'; -- $1 is template link
['warning_msg_m'] = '<span style="color:#3a3">One or more <code style="color: inherit; background: inherit; border: none; padding: inherit;">{{$1}}</code> templates have maintenance messages</span>; messages may be hidden ([[Help:CS1_errors#Controlling_error_message_display|help]]).'; -- $1 is template link
}
--[[--------------------------< C I T A T I O N _ C L A S S _ M A P >------------------------------------------
this table maps the value assigned to |CitationClass= in the cs1|2 templates to the canonical template name when
the value assigned to |CitationClass= is different from the canonical template name. |CitationClass= values are
used as class attributes in the <cite> tag that encloses the citation so these names may not contain spaces while
the canonical template name may. These names are used in warning_msg_e and warning_msg_m to create links to the
template's documentation when an article is displayed in preview mode.
Most cs1|2 template |CitationClass= values at en.wiki match their canonical template names so are not listed here.
]]
local citation_class_map_t = { -- TODO: if kept, these and all other config.CitationClass 'names' require some sort of i18n
['arxiv'] = 'arXiv',
['audio-visual'] = 'AV media',
['AV-media-notes'] = 'AV media notes',
['biorxiv'] = 'bioRxiv',
['citeseerx'] = 'CiteSeerX',
['encyclopaedia'] = 'encyclopedia',
['mailinglist'] = 'mailing list',
['medrxiv'] = 'medRxiv',
['pressrelease'] = 'press release',
['ssrn'] = 'SSRN',
['techreport'] = 'tech report',
}
--[=[-------------------------< E T _ A L _ P A T T E R N S >--------------------------------------------------
This table provides Lua patterns for the phrase "et al" and variants in name text
(author, editor, etc.). The main module uses these to identify and emit the 'etal' message.
]=]
local et_al_patterns = {
"[;,]? *[\"']*%f[%a][Ee][Tt]%.? *[Aa][Ll][%.;,\"']*$", -- variations on the 'et al' theme
"[;,]? *[\"']*%f[%a][Ee][Tt]%.? *[Aa][Ll][Ii][AaIi][Ee]?[%.;,\"']*$", -- variations on the 'et alia', 'et alii' and 'et aliae' themes (false positive 'et aliie' unlikely to match)
"[;,]? *%f[%a]and [Oo]thers", -- an alternative to et al.
"%[%[ *[Ee][Tt]%.? *[Aa][Ll]%.? *%]%]", -- a wikilinked form
"%(%( *[Ee][Tt]%.? *[Aa][Ll]%.? *%)%)", -- a double-bracketed form (to counter partial removal of ((...)) syntax)
"[%(%[] *[Ee][Tt]%.? *[Aa][Ll]%.? *[%)%]]", -- a bracketed form
}
--[[--------------------------< P R E S E N T A T I O N >------------------------
Fixed presentation markup. Originally part of citation_config.messages it has
been moved into its own, more semantically correct place.
]]
local presentation =
{
-- .citation-comment class is specified at Help:CS1_errors#Controlling_error_message_display
['hidden-error'] = '<span class="cs1-hidden-error citation-comment">$1</span>',
['visible-error'] = '<span class="cs1-visible-error citation-comment">$1</span>',
['hidden-maint'] = '<span class="cs1-maint citation-comment">$1</span>',
['accessdate'] = '<span class="reference-accessdate">$1$2</span>', -- to allow editors to hide accessdate using personal CSS
['bdi'] = '<bdi$1>$2</bdi>', -- bidirectional isolation used with |script-title= and the like
['cite'] = '<cite class="$1">$2</cite>'; -- for use when citation does not have a namelist and |ref= not set so no id="..." attribute
['cite-id'] = '<cite id="$1" class="$2">$3</cite>'; -- for use when when |ref= is set or when citation has a namelist
['format'] = ' <span class="cs1-format">($1)</span>', -- for |format=, |chapter-format=, etc.
['interwiki'] = ' <span class="cs1-format">[in $1]</span>', -- for interwiki-language-linked author, editor, etc
['interproj'] = ' <span class="cs1-format">[at $1]</span>', -- for interwiki-project-linked author, editor, etc (:d: and :s: supported; :w: ignored)
-- various access levels, for |access=, |doi-access=, |arxiv=, ...
-- narrow no-break space   may work better than nowrap CSS. Or not? Browser support?
['ext-link-access-signal'] = '<span class="$1" title="$2">$3</span>', -- external link with appropriate lock icon
['free'] = {class='id-lock-free', title='Freely accessible'}, -- classes defined in Module:Citation/CS1/styles.css
['registration'] = {class='id-lock-registration', title='Free registration required'},
['limited'] = {class='id-lock-limited', title='Free access subject to limited trial, subscription normally required'},
['subscription'] = {class='id-lock-subscription', title='Paid subscription required'},
['interwiki-icon'] = '<span class="$1" title="$2">$3</span>',
['class-wikisource'] = 'cs1-ws-icon',
['italic-title'] = "''$1''",
['kern-left'] = '<span class="cs1-kern-left"></span>$1', -- spacing to use when title contains leading single or double quote mark
['kern-right'] = '$1<span class="cs1-kern-right"></span>', -- spacing to use when title contains trailing single or double quote mark
['nowrap1'] = '<span class="nowrap">$1</span>', -- for nowrapping an item: <span ...>yyyy-mm-dd</span>
['nowrap2'] = '<span class="nowrap">$1</span> $2', -- for nowrapping portions of an item: <span ...>dd mmmm</span> yyyy (note white space)
['ocins'] = '<span title="$1" class="Z3988"></span>',
['parameter'] = '<code class="cs1-code">|$1=</code>',
['ps_cs1'] = '.'; -- CS1 style postscript (terminal) character
['ps_cs2'] = ''; -- CS2 style postscript (terminal) character (empty string)
['quoted-text'] = '<q>$1</q>', -- for wrapping |quote= content
['quoted-title'] = '"$1"',
['sep_cs1'] = '.', -- CS1 element separator
['sep_cs2'] = ',', -- CS2 separator
['sep_nl'] = ';', -- CS1|2 style name-list separator between names is a semicolon
['sep_nl_and'] = ' and ', -- used as last nl sep when |name-list-style=and and list has 2 items
['sep_nl_end'] = '; and ', -- used as last nl sep when |name-list-style=and and list has 3+ names
['sep_name'] = ', ', -- CS1|2 style last/first separator is <comma><space>
['sep_nl_vanc'] = ',', -- Vancouver style name-list separator between authors is a comma
['sep_name_vanc'] = ' ', -- Vancouver style last/first separator is a space
['sep_list'] = ', ', -- used for |language= when list has 3+ items except for last sep which uses sep_list_end
['sep_list_pair'] = ' and ', -- used for |language= when list has 2 items
['sep_list_end'] = ', and ', -- used as last list sep for |language= when list has 3+ items
['trans-italic-title'] = "[''$1'']",
['trans-quoted-title'] = "[$1]", -- for |trans-title= and |trans-quote=
['vol-bold'] = '$1 <b>$2</b>', -- sepc, volume; for bold journal cites; for other cites ['vol'] in messages{}
}
--[[--------------------------< A L I A S E S >---------------------------------
Aliases table for commonly passed parameters.
Parameter names on the right side in the assignments in this table must have been
defined in the Whitelist before they will be recognized as valid parameter names
]]
local aliases = {
['AccessDate'] = {'access-date', 'accessdate'}, -- Used by InternetArchiveBot
['Agency'] = 'agency',
['ArchiveDate'] = {'archive-date', 'archivedate'}, -- Used by InternetArchiveBot
['ArchiveFormat'] = 'archive-format',
['ArchiveURL'] = {'archive-url', 'archiveurl'}, -- Used by InternetArchiveBot
['ArticleNumber'] = 'article-number',
['ASINTLD'] = 'asin-tld',
['At'] = 'at', -- Used by InternetArchiveBot
['Authors'] = {'people', 'credits'},
['BookTitle'] = {'book-title', 'booktitle'},
['Cartography'] = 'cartography',
['Chapter'] = {'chapter', 'contribution', 'entry', 'article', 'section'},
['ChapterFormat'] = {'chapter-format', 'contribution-format', 'entry-format',
'article-format', 'section-format'};
['ChapterURL'] = {'chapter-url', 'contribution-url', 'entry-url', 'article-url', 'section-url'}, -- Used by InternetArchiveBot
['ChapterUrlAccess'] = {'chapter-url-access', 'contribution-url-access',
'entry-url-access', 'article-url-access', 'section-url-access'}, -- Used by InternetArchiveBot
['Class'] = 'class', -- cite arxiv and arxiv identifier
['Collaboration'] = 'collaboration',
['Conference'] = {'conference', 'event'},
['ConferenceFormat'] = 'conference-format',
['ConferenceURL'] = 'conference-url', -- Used by InternetArchiveBot
['Date'] = {'date', 'air-date', 'airdate'}, -- air-date and airdate for cite episode and cite serial only
['Degree'] = 'degree',
['DF'] = 'df',
['DisplayAuthors'] = {'display-authors', 'display-subjects'},
['DisplayContributors'] = 'display-contributors',
['DisplayEditors'] = 'display-editors',
['DisplayInterviewers'] = 'display-interviewers',
['DisplayTranslators'] = 'display-translators',
['Docket'] = 'docket',
['DoiBroken'] = 'doi-broken-date',
['Edition'] = 'edition',
['Embargo'] = 'pmc-embargo-date',
['Encyclopedia'] = {'encyclopedia', 'encyclopaedia', 'dictionary'}, -- cite encyclopedia only
['Episode'] = 'episode', -- cite serial only TODO: make available to cite episode?
['Format'] = 'format',
['ID'] = {'id', 'ID'},
['Inset'] = 'inset',
['Issue'] = {'issue', 'number'},
['Language'] = {'language', 'lang'},
['MailingList'] = {'mailing-list', 'mailinglist'}, -- cite mailing list only
['Map'] = 'map', -- cite map only
['MapFormat'] = 'map-format', -- cite map only
['MapURL'] = {'map-url', 'mapurl'}, -- cite map only -- Used by InternetArchiveBot
['MapUrlAccess'] = 'map-url-access', -- cite map only -- Used by InternetArchiveBot
['Minutes'] = 'minutes',
['Mode'] = 'mode',
['NameListStyle'] = 'name-list-style',
['Network'] = 'network',
['Newsgroup'] = 'newsgroup', -- cite newsgroup only
['NoPP'] = {'no-pp', 'nopp'},
['NoTracking'] = {'no-tracking', 'template-doc-demo'},
['Number'] = 'number', -- this case only for cite techreport
['OrigDate'] = {'orig-date', 'orig-year', 'origyear'},
['Others'] = 'others',
['Page'] = {'page', 'p'}, -- Used by InternetArchiveBot
['Pages'] = {'pages', 'pp'}, -- Used by InternetArchiveBot
['Periodical'] = {'journal', 'magazine', 'newspaper', 'periodical', 'website', 'work'},
['Place'] = {'place', 'location'},
['PostScript'] = 'postscript',
['PublicationDate'] = {'publication-date', 'publicationdate'},
['PublicationPlace'] = {'publication-place', 'publicationplace'},
['PublisherName'] = {'publisher', 'institution'},
['Quote'] = {'quote', 'quotation'},
['QuotePage'] = 'quote-page',
['QuotePages'] = 'quote-pages',
['Ref'] = 'ref',
['Scale'] = 'scale',
['ScriptChapter'] = {'script-chapter', 'script-contribution', 'script-entry',
'script-article', 'script-section'},
['ScriptEncyclopedia'] = {'script-encyclopedia', 'script-encyclopaedia'}, -- cite encyclopedia only
['ScriptMap'] = 'script-map',
['ScriptPeriodical'] = {'script-journal', 'script-magazine', 'script-newspaper',
'script-periodical', 'script-website', 'script-work'},
['ScriptQuote'] = 'script-quote',
['ScriptTitle'] = 'script-title', -- Used by InternetArchiveBot
['Season'] = 'season',
['Sections'] = 'sections', -- cite map only
['Series'] = {'series', 'version'},
['SeriesLink'] = {'series-link', 'serieslink'},
['SeriesNumber'] = {'series-number', 'series-no'},
['Sheet'] = 'sheet', -- cite map only
['Sheets'] = 'sheets', -- cite map only
['Station'] = 'station',
['Time'] = 'time',
['TimeCaption'] = 'time-caption',
['Title'] = 'title', -- Used by InternetArchiveBot
['TitleLink'] = {'title-link', 'episode-link', 'episodelink'}, -- Used by InternetArchiveBot
['TitleNote'] = {'title-note', 'department'},
['TitleType'] = {'type', 'medium'},
['TransChapter'] = {'trans-article', 'trans-chapter', 'trans-contribution',
'trans-entry', 'trans-section'},
['Transcript'] = 'transcript',
['TranscriptFormat'] = 'transcript-format',
['TranscriptURL'] = 'transcript-url', -- Used by InternetArchiveBot
['TransEncyclopedia'] = {'trans-encyclopedia', 'trans-encyclopaedia'}, -- cite encyclopedia only
['TransMap'] = 'trans-map', -- cite map only
['TransPeriodical'] = {'trans-journal', 'trans-magazine', 'trans-newspaper',
'trans-periodical', 'trans-website', 'trans-work'},
['TransQuote'] = 'trans-quote',
['TransTitle'] = 'trans-title', -- Used by InternetArchiveBot
['URL'] = {'url', 'URL'}, -- Used by InternetArchiveBot
['UrlAccess'] = 'url-access', -- Used by InternetArchiveBot
['UrlStatus'] = 'url-status', -- Used by InternetArchiveBot
['Vauthors'] = 'vauthors',
['Veditors'] = 'veditors',
['Via'] = 'via',
['Volume'] = 'volume',
['Year'] = 'year',
['AuthorList-First'] = {"first#", "author-first#", "author#-first", "author-given#", "author#-given",
"subject-first#", "subject#-first", "subject-given#", "subject#-given",
"given#"},
['AuthorList-Last'] = {"last#", "author-last#", "author#-last", "author-surname#", "author#-surname",
"subject-last#", "subject#-last", "subject-surname#", "subject#-surname",
"author#", 'host#', "subject#", "surname#"},
['AuthorList-Link'] = {"author-link#", "author#-link", "subject-link#",
"subject#-link", "authorlink#", "author#link"},
['AuthorList-Mask'] = {"author-mask#", "author#-mask", "subject-mask#", "subject#-mask"},
['ContributorList-First'] = {'contributor-first#', 'contributor#-first',
'contributor-given#', 'contributor#-given'},
['ContributorList-Last'] = {'contributor-last#', 'contributor#-last',
'contributor-surname#', 'contributor#-surname', 'contributor#'},
['ContributorList-Link'] = {'contributor-link#', 'contributor#-link'},
['ContributorList-Mask'] = {'contributor-mask#', 'contributor#-mask'},
['EditorList-First'] = {"editor-first#", "editor#-first", "editor-given#", "editor#-given"},
['EditorList-Last'] = {"editor-last#", "editor#-last", "editor-surname#",
"editor#-surname", "editor#"},
['EditorList-Link'] = {"editor-link#", "editor#-link"},
['EditorList-Mask'] = {"editor-mask#", "editor#-mask"},
['InterviewerList-First'] = {'interviewer-first#', 'interviewer#-first',
'interviewer-given#', 'interviewer#-given'},
['InterviewerList-Last'] = {'interviewer-last#', 'interviewer#-last',
'interviewer-surname#', 'interviewer#-surname', 'interviewer#'},
['InterviewerList-Link'] = {'interviewer-link#', 'interviewer#-link'},
['InterviewerList-Mask'] = {'interviewer-mask#', 'interviewer#-mask'},
['TranslatorList-First'] = {'translator-first#', 'translator#-first',
'translator-given#', 'translator#-given'},
['TranslatorList-Last'] = {'translator-last#', 'translator#-last',
'translator-surname#', 'translator#-surname', 'translator#'},
['TranslatorList-Link'] = {'translator-link#', 'translator#-link'},
['TranslatorList-Mask'] = {'translator-mask#', 'translator#-mask'},
}
--[[--------------------------< P U N C T _ S K I P >---------------------------
builds a table of parameter names that the extraneous terminal punctuation check should not check.
]]
local punct_meta_params = { -- table of aliases[] keys (meta parameters); each key has a table of parameter names for a value
'BookTitle', 'Chapter', 'ScriptChapter', 'ScriptTitle', 'Title', 'TransChapter', 'Transcript', 'TransMap', 'TransTitle', -- title-holding parameters
'AuthorList-Mask', 'ContributorList-Mask', 'EditorList-Mask', 'InterviewerList-Mask', 'TranslatorList-Mask', -- name-list mask may have name separators
'PostScript', 'Quote', 'ScriptQuote', 'TransQuote', 'Ref', -- miscellaneous
'ArchiveURL', 'ChapterURL', 'ConferenceURL', 'MapURL', 'TranscriptURL', 'URL', -- URL-holding parameters
}
local url_meta_params = { -- table of aliases[] keys (meta parameters); each key has a table of parameter names for a value
'ArchiveURL', 'ChapterURL', 'ConferenceURL', 'ID', 'MapURL', 'TranscriptURL', 'URL', -- parameters allowed to hold urls
'Page', 'Pages', 'At', 'QuotePage', 'QuotePages', -- insource locators allowed to hold urls
}
local function build_skip_table (skip_t, meta_params)
for _, meta_param in ipairs (meta_params) do -- for each meta parameter key
local params = aliases[meta_param]; -- get the parameter or the table of parameters associated with the meta parameter name
if 'string' == type (params) then
skip_t[params] = 1; -- just a single parameter
else
for _, param in ipairs (params) do -- get the parameter name
skip_t[param] = 1; -- add the parameter name to the skip table
local count;
param, count = param:gsub ('#', ''); -- remove enumerator marker from enumerated parameters
if 0 ~= count then -- if removed
skip_t[param] = 1; -- add param name without enumerator marker
end
end
end
end
return skip_t;
end
local punct_skip = {};
local url_skip = {};
--[[--------------------------< S I N G L E - L E T T E R S E C O N D - L E V E L D O M A I N S >----------
this is a list of tlds that are known to have single-letter second-level domain names. This list does not include
ccTLDs which are accepted in is_domain_name().
]]
local single_letter_2nd_lvl_domains_t = {'cash', 'company', 'foundation', 'media', 'org', 'today'};
--[[-----------< S P E C I A L C A S E T R A N S L A T I O N S >------------
This table is primarily here to support internationalization. Translations in
this table are used, for example, when an error message, category name, etc.,
is extracted from the English alias key. There may be other cases where
this translation table may be useful.
]]
local is_Latn = 'A-Za-z\195\128-\195\150\195\152-\195\182\195\184-\198\191\199\132-\201\143\225\184\128-\225\187\191';
local special_case_translation = {
['AuthorList'] = 'authors list', -- used to assemble maintenance category names
['ContributorList'] = 'contributors list', -- translation of these names plus translation of the base maintenance category names in maint_cats{} table below
['EditorList'] = 'editors list', -- must match the names of the actual categories
['InterviewerList'] = 'interviewers list', -- this group or translations used by name_has_ed_markup() and name_has_mult_names()
['TranslatorList'] = 'translators list',
-- Lua patterns to match pseudo-titles used by InternetArchiveBot and others as placeholder for unknown |title= value
['archived_copy'] = { -- used with CS1 maint: Archive[d] copy as title
['en'] = '^archived?%s+copy$', -- for English; translators: keep this because templates imported from en.wiki
['local'] = nil, -- translators: replace ['local'] = nil with lowercase translation only when bots or tools create generic titles in your language
},
-- Lua patterns to match generic titles; usually created by bots or reference filling tools
-- translators: replace ['local'] = nil with lowercase translation only when bots or tools create generic titles in your language
-- generic titles and patterns in this table should be lowercase only
-- leave ['local'] nil except when there is a matching generic title in your language
-- boolean 'true' for plain-text searches; 'false' for pattern searches
['generic_titles'] = {
['accept'] = {
},
['reject'] = {
{['en'] = {'^wayback%s+machine$', false}, ['local'] = nil},
{['en'] = {'are you a robot', true}, ['local'] = nil},
{['en'] = {'hugedomains', true}, ['local'] = nil},
{['en'] = {'^[%(%[{<]?no +title[>}%]%)]?$', false}, ['local'] = nil},
{['en'] = {'page not found', true}, ['local'] = nil},
{['en'] = {'subscribe to read', true}, ['local'] = nil},
{['en'] = {'^[%(%[{<]?unknown[>}%]%)]?$', false}, ['local'] = nil},
{['en'] = {'website is for sale', true}, ['local'] = nil},
{['en'] = {'^404', false}, ['local'] = nil},
{['en'] = {'error[ %-]404', false}, ['local'] = nil},
{['en'] = {'internet archive wayback machine', true}, ['local'] = nil},
{['en'] = {'log into facebook', true}, ['local'] = nil},
{['en'] = {'login • instagram', true}, ['local'] = nil},
{['en'] = {'redirecting...', true}, ['local'] = nil},
{['en'] = {'usurped title', true}, ['local'] = nil}, -- added by a GreenC bot
{['en'] = {'webcite query result', true}, ['local'] = nil},
{['en'] = {'wikiwix\'s cache', true}, ['local'] = nil},
}
},
-- boolean 'true' for plain-text searches, search string must be lowercase only
-- boolean 'false' for pattern searches
-- leave ['local'] nil except when there is a matching generic name in your language
['generic_names'] = {
['accept'] = {
{['en'] = {'%[%[[^|]*%(author%) *|[^%]]*%]%]', false}, ['local'] = nil},
},
['reject'] = {
{['en'] = {'about us', true}, ['local'] = nil},
{['en'] = {'%f[%a][Aa]dvisor%f[%A]', false}, ['local'] = nil},
{['en'] = {'allmusic', true}, ['local'] = nil},
{['en'] = {'%f[%a][Aa]uthor%f[%A]', false}, ['local'] = nil},
{['en'] = {'^[Bb]ureau$', false}, ['local'] = nil},
{['en'] = {'business', true}, ['local'] = nil},
{['en'] = {'cnn', true}, ['local'] = nil},
{['en'] = {'collaborator', true}, ['local'] = nil},
{['en'] = {'^[Cc]ompany$', false}, ['local'] = nil},
{['en'] = {'contributor', true}, ['local'] = nil},
{['en'] = {'contact us', true}, ['local'] = nil},
{['en'] = {'correspondent', true}, ['local'] = nil},
{['en'] = {'^[Dd]esk$', false}, ['local'] = nil},
{['en'] = {'directory', true}, ['local'] = nil},
{['en'] = {'%f[%(%[][%(%[]%s*eds?%.?%s*[%)%]]?$', false}, ['local'] = nil},
{['en'] = {'[,%.%s]%f[e]eds?%.?$', false}, ['local'] = nil},
{['en'] = {'^eds?[%.,;]', false}, ['local'] = nil},
{['en'] = {'^[%(%[]%s*[Ee][Dd][Ss]?%.?%s*[%)%]]', false}, ['local'] = nil},
{['en'] = {'%f[%a][Ee]dited%f[%A]', false}, ['local'] = nil},
{['en'] = {'%f[%a][Ee]ditors?%f[%A]', false}, ['local'] = nil},
{['en'] = {'%f[%a][Ee]mail%f[%A]', false}, ['local'] = nil},
{['en'] = {'facebook', true}, ['local'] = nil},
{['en'] = {'google', true}, ['local'] = nil},
{['en'] = {'^[Gg]roup$', false}, ['local'] = nil},
{['en'] = {'home page', true}, ['local'] = nil},
{['en'] = {'^[Ii]nc%.?$', false}, ['local'] = nil},
{['en'] = {'instagram', true}, ['local'] = nil},
{['en'] = {'interviewer', true}, ['local'] = nil},
{['en'] = {'^[Ll]imited$', false}, ['local'] = nil},
{['en'] = {'linkedIn', true}, ['local'] = nil},
{['en'] = {'^[Nn]ews$', false}, ['local'] = nil},
{['en'] = {'[Nn]ews[ %-]?[Rr]oom', false}, ['local'] = nil},
{['en'] = {'pinterest', true}, ['local'] = nil},
{['en'] = {'policy', true}, ['local'] = nil},
{['en'] = {'privacy', true}, ['local'] = nil},
{['en'] = {'reuters', true}, ['local'] = nil},
{['en'] = {'translator', true}, ['local'] = nil},
{['en'] = {'tumblr', true}, ['local'] = nil},
{['en'] = {'twitter', true}, ['local'] = nil},
{['en'] = {'site name', true}, ['local'] = nil},
{['en'] = {'statement', true}, ['local'] = nil},
{['en'] = {'submitted', true}, ['local'] = nil},
{['en'] = {'super.?user', false}, ['local'] = nil},
{['en'] = {'%f['..is_Latn..'][Uu]ser%f[^'..is_Latn..']', false}, ['local'] = nil},
{['en'] = {'verfasser', true}, ['local'] = nil},
}
}
}
--[[--------------------------< D A T E _ N A M E S >----------------------------------------------------------
This table of tables lists local language date names and fallback English date names.
The code in Date_validation will look first in the local table for valid date names.
If date names are not found in the local table, the code will look in the English table.
Because citations can be copied to the local wiki from en.wiki, the English is
required when the date-name translation function date_name_xlate() is used.
In these tables, season numbering is defined by
Extended Date/Time Format (EDTF) Specification (https://www.loc.gov/standards/datetime/)
which became part of ISO 8601 in 2019. See '§Sub-year groupings'. The standard
defines various divisions using numbers 21-41. CS1|2 only supports generic seasons.
EDTF does support the distinction between north and south hemisphere seasons
but CS1|2 has no way to make that distinction.
33-36 = Quarter 1, Quarter 2, Quarter 3, Quarter 4 (3 months each)
The standard does not address 'named' dates so, for the purposes of CS1|2,
Easter and Christmas are defined here as 98 and 99, which should be out of the
ISO 8601 (EDTF) range of uses for a while.
local_date_names_from_mediawiki is a boolean. When set to:
true – module will fetch local month names from MediaWiki for both date_names['local']['long'] and date_names['local']['short']; this will unconditionally overwrite manual translations
false – module will *not* fetch local month names from MediaWiki
Caveat lector: There is no guarantee that MediaWiki will provide short month names. At your wiki you can test
the results of the MediaWiki fetch in the debug console with this command (the result is alpha sorted):
=mw.dumpObject (p.date_names['local'])
While the module can fetch month names from MediaWiki, it cannot fetch the quarter, season, and named date names
from MediaWiki. Those must be translated manually.
]]
local local_date_names_from_mediawiki = true; -- when false, manual translation required for date_names['local']['long'] and date_names['local']['short']; overwrites manual translations
-- when true, module fetches long and short month names from MediaWiki
local date_names = {
['en'] = { -- English
['long'] = {['January'] = 1, ['February'] = 2, ['March'] = 3, ['April'] = 4, ['May'] = 5, ['June'] = 6, ['July'] = 7, ['August'] = 8, ['September'] = 9, ['October'] = 10, ['November'] = 11, ['December'] = 12},
['short'] = {['Jan'] = 1, ['Feb'] = 2, ['Mar'] = 3, ['Apr'] = 4, ['May'] = 5, ['Jun'] = 6, ['Jul'] = 7, ['Aug'] = 8, ['Sep'] = 9, ['Oct'] = 10, ['Nov'] = 11, ['Dec'] = 12},
['quarter'] = {['First Quarter'] = 33, ['Second Quarter'] = 34, ['Third Quarter'] = 35, ['Fourth Quarter'] = 36},
['season'] = {['Winter'] = 24, ['Spring'] = 21, ['Summer'] = 22, ['Fall'] = 23, ['Autumn'] = 23},
['named'] = {['Easter'] = 98, ['Christmas'] = 99},
},
-- when local_date_names_from_mediawiki = false
['local'] = { -- replace these English date names with the local language equivalents
['long'] = {['January'] = 1, ['February'] = 2, ['March'] = 3, ['April'] = 4, ['May'] = 5, ['June'] = 6, ['July'] = 7, ['August'] = 8, ['September'] = 9, ['October'] = 10, ['November'] = 11, ['December'] = 12},
['short'] = {['Jan'] = 1, ['Feb'] = 2, ['Mar'] = 3, ['Apr'] = 4, ['May'] = 5, ['Jun'] = 6, ['Jul'] = 7, ['Aug'] = 8, ['Sep'] = 9, ['Oct'] = 10, ['Nov'] = 11, ['Dec'] = 12},
['quarter'] = {['First Quarter'] = 33, ['Second Quarter'] = 34, ['Third Quarter'] = 35, ['Fourth Quarter'] = 36},
['season'] = {['Winter'] = 24, ['Spring'] = 21, ['Summer'] = 22, ['Fall'] = 23, ['Autumn'] = 23},
['named'] = {['Easter'] = 98, ['Christmas'] = 99},
},
['inv_local_long'] = {}, -- used in date reformatting & translation; copy of date_names['local'].long where k/v are inverted: [1]='<local name>' etc.
['inv_local_short'] = {}, -- used in date reformatting & translation; copy of date_names['local'].short where k/v are inverted: [1]='<local name>' etc.
['inv_local_quarter'] = {}, -- used in date translation; copy of date_names['local'].quarter where k/v are inverted: [1]='<local name>' etc.
['inv_local_season'] = {}, -- used in date translation; copy of date_names['local'].season where k/v are inverted: [1]='<local name>' etc.
['inv_local_named'] = {}, -- used in date translation; copy of date_names['local'].named where k/v are inverted: [1]='<local name>' etc.
['local_digits'] = {['0'] = '0', ['1'] = '1', ['2'] = '2', ['3'] = '3', ['4'] = '4', ['5'] = '5', ['6'] = '6', ['7'] = '7', ['8'] = '8', ['9'] = '9'}, -- used to convert local language digits to Western 0-9
['xlate_digits'] = {},
}
if local_date_names_from_mediawiki then -- if fetching local month names from MediaWiki is enabled
local long_t = {};
local short_t = {};
for i=1, 12 do -- loop 12x and
local name = lang_obj:formatDate('F', '2022-' .. i .. '-1'); -- get long month name for each i
long_t[name] = i; -- save it
name = lang_obj:formatDate('M', '2022-' .. i .. '-1'); -- get short month name for each i
short_t[name] = i; -- save it
end
date_names['local']['long'] = long_t; -- write the long table – overwrites manual translation
date_names['local']['short'] = short_t; -- write the short table – overwrites manual translation
end
-- create inverted date-name tables for reformatting and/or translation
for _, invert_t in pairs {{'long', 'inv_local_long'}, {'short', 'inv_local_short'}, {'quarter', 'inv_local_quarter'}, {'season', 'inv_local_season'}, {'named', 'inv_local_named'}} do
for name, i in pairs (date_names['local'][invert_t[1]]) do -- this table is ['name'] = i
date_names[invert_t[2]][i] = name; -- invert to get [i] = 'name' for conversions from ymd
end
end
if local_digits_from_mediawiki then -- if fetching local digits from MediaWiki is enabled
local digits_t = {};
for i=0, 9 do -- loop 10x and
digits_t [lang_obj:formatNum (i)] = tostring (i); -- format the loop indexer as local lang table index and assign loop indexer (a string) as the value
end
date_names['local_digits'] = digits_t;
end
for ld, ed in pairs (date_names.local_digits) do -- make a digit translation table for simple date translation from en to local language using local_digits table
date_names.xlate_digits [ed] = ld; -- en digit becomes index with local digit as the value
end
local df_template_patterns = { -- table of redirects to {{Use dmy dates}} and {{Use mdy dates}}
'{{ *[Uu]se +(dmy) +dates *[|}]', -- 1159k -- sorted by approximate transclusion count
'{{ *[Uu]se +(mdy) +dates *[|}]', -- 212k
'{{ *[Uu]se +(MDY) +dates *[|}]', -- 788
'{{ *[Uu]se +(DMY) +dates *[|}]', -- 343
'{{ *([Mm]dy) *[|}]', -- 176
'{{ *[Uu]se *(dmy) *[|}]', -- 156 + 18
'{{ *[Uu]se *(mdy) *[|}]', -- 149 + 11
'{{ *([Dd]my) *[|}]', -- 56
'{{ *[Uu]se +(MDY) *[|}]', -- 5
'{{ *([Dd]MY) *[|}]', -- 3
'{{ *[Uu]se(mdy)dates *[|}]', -- 1
'{{ *[Uu]se +(DMY) *[|}]', -- 0
'{{ *([Mm]DY) *[|}]', -- 0
}
local title_object = mw.title.getCurrentTitle();
local content; -- done this way so that unused templates appear in unused-template-reports; self-transcluded makes them look like they are used
if 10 ~= title_object.namespace then -- all namespaces except Template
content = title_object:getContent() or ''; -- get the content of the article or ''; new pages edited w/ve do not have 'content' until saved; ve does not preview; phab:T221625
end
local function get_date_format ()
if not content then -- nil content when we're in template
return nil; -- auto-formatting does not work in Template space so don't set global_df
end
for _, pattern in ipairs (df_template_patterns) do -- loop through the patterns looking for {{Use dmy dates}} or {{Use mdy dates}} or any of their redirects
local start, _, match = content:find(pattern); -- match is the three letters indicating desired date format
if match then
local use_dates_template = content:match ('%b{}', start); -- get the whole template
if use_dates_template:match ('| *cs1%-dates *= *[lsy][sy]?') then -- look for |cs1-dates=publication date length access-/archive-date length
return match:lower() .. '-' .. use_dates_template:match ('| *cs1%-dates *= *([lsy][sy]?)');
else
return match:lower() .. '-all'; -- no |cs1-dates= k/v pair; return value appropriate for use in |df=
end
end
end
end
local global_df; -- TODO: add this to <global_cs1_config_t>?
--[[-----------------< V O L U M E , I S S U E , P A G E S >------------------
These tables hold cite class values (from the template invocation) and identify those templates that support
|volume=, |issue=, and |page(s)= parameters. Cite conference and cite map require further qualification which
is handled in the main module.
]]
local templates_using_volume = {'citation', 'audio-visual', 'book', 'conference', 'encyclopaedia', 'interview', 'journal', 'magazine', 'map', 'news', 'report', 'techreport', 'thesis'}
local templates_using_issue = {'citation', 'conference', 'episode', 'interview', 'journal', 'magazine', 'map', 'news', 'podcast'}
local templates_not_using_page = {'audio-visual', 'episode', 'mailinglist', 'newsgroup', 'podcast', 'serial', 'sign', 'speech'}
--[[
These tables control when it is appropriate for {{citation}} to render |volume= and/or |issue=. The parameter
names in the tables constrain {{citation}} so that its renderings match the renderings of the equivalent cs1
templates. For example, {{cite web}} does not support |volume= so the equivalent {{citation |website=...}} must
not support |volume=.
]]
local citation_no_volume_t = { -- {{citation}} does not render |volume= when these parameters are used
'website', 'mailinglist', 'script-website',
}
local citation_issue_t = { -- {{citation}} may render |issue= when these parameters are used
'journal', 'magazine', 'newspaper', 'periodical', 'work',
'script-journal', 'script-magazine', 'script-newspaper', 'script-periodical', 'script-work',
}
--[[
Patterns for finding extra text in |volume=, |issue=, |page=, |pages=
]]
local vol_iss_pg_patterns = {
good_ppattern = '^P[^%.PpGg]', -- OK to begin with uppercase P: P7 (page 7 of section P), but not p123 (page 123); TODO: this allows 'Pages' which it should not
bad_ppatterns = { -- patterns for |page= and |pages=
'^[Pp][PpGg]?%.?[ %d]',
'^[Pp][Pp]?%. ', -- from {{p.}} and {{pp.}} templates
'^[Pp]ages?',
'^[Pp]gs.?',
},
vi_patterns_t = { -- combined to catch volume-like text in |issue= and issue-like text in |volume=
'^volumes?', -- volume-like text
'^vols?[%.:=]?',
'^issues?', --issue-like text
'^iss[%.:=]?',
'^numbers?',
'^nos?%A', -- don't match 'november' or 'nostradamus'
'^nr[%.:=]?',
'^n[%.:= ]', -- might be a valid issue without separator (space char is sep char here)
'^n°', -- 'n' with degree sign (U+00B0)
'^№', -- precomposed unicode numero character (U+2116)
},
}
--[[--------------------------< K E Y W O R D S >-------------------------------
These tables hold keywords for those parameters that have defined sets of acceptable keywords.
]]
--[[-------------------< K E Y W O R D S T A B L E >--------------------------
this is a list of keywords; each key in the list is associated with a table of
synonymous keywords possibly from different languages.
for I18N: add local-language keywords to value table; do not change the key.
For example, adding the German keyword 'ja':
['affirmative'] = {'yes', 'true', 'y', 'ja'},
Because CS1|2 templates from en.wiki articles are often copied to other local wikis,
it is recommended that the English keywords remain in these tables.
]]
local keywords = {
['amp'] = {'&', 'amp', 'ampersand'}, -- |name-list-style=
['and'] = {'and', 'serial'}, -- |name-list-style=
['affirmative'] = {'yes', 'true', 'y'}, -- |no-tracking=, |no-pp= -- Used by InternetArchiveBot
['afterword'] = {'afterword'}, -- |contribution=
['bot: unknown'] = {'bot: unknown'}, -- |url-status= -- Used by InternetArchiveBot
['cs1'] = {'cs1'}, -- |mode=
['cs2'] = {'cs2'}, -- |mode=
['dead'] = {'dead', 'deviated'}, -- |url-status= -- Used by InternetArchiveBot
['dmy'] = {'dmy'}, -- |df=
['dmy-all'] = {'dmy-all'}, -- |df=
['foreword'] = {'foreword'}, -- |contribution=
['free'] = {'free'}, -- |<id>-access= -- Used by InternetArchiveBot
['harv'] = {'harv'}, -- |ref=; this no longer supported; is_valid_parameter_value() called with <invert> = true
['introduction'] = {'introduction'}, -- |contribution=
['limited'] = {'limited'}, -- |url-access= -- Used by InternetArchiveBot
['live'] = {'live'}, -- |url-status= -- Used by InternetArchiveBot
['mdy'] = {'mdy'}, -- |df=
['mdy-all'] = {'mdy-all'}, -- |df=
['none'] = {'none'}, -- |postscript=, |ref=, |title=, |type= -- Used by InternetArchiveBot
['off'] = {'off'}, -- |title= (potentially also: |title-link=, |postscript=, |ref=, |type=)
['preface'] = {'preface'}, -- |contribution=
['registration'] = {'registration'}, -- |url-access= -- Used by InternetArchiveBot
['subscription'] = {'subscription'}, -- |url-access= -- Used by InternetArchiveBot
['unfit'] = {'unfit'}, -- |url-status= -- Used by InternetArchiveBot
['usurped'] = {'usurped'}, -- |url-status= -- Used by InternetArchiveBot
['vanc'] = {'vanc'}, -- |name-list-style=
['ymd'] = {'ymd'}, -- |df=
['ymd-all'] = {'ymd-all'}, -- |df=
-- ['yMd'] = {'yMd'}, -- |df=; not supported at en.wiki
-- ['yMd-all'] = {'yMd-all'}, -- |df=; not supported at en.wiki
}
--[[------------------------< X L A T E _ K E Y W O R D S >---------------------
this function builds a list, keywords_xlate{}, of the keywords found in keywords{} where the values from keywords{}
become the keys in keywords_xlate{} and the keys from keywords{} become the values in keywords_xlate{}:
['affirmative'] = {'yes', 'true', 'y'}, -- in keywords{}
becomes
['yes'] = 'affirmative', -- in keywords_xlate{}
['true'] = 'affirmative',
['y'] = 'affirmative',
the purpose of this function is to act as a translator between a non-English keyword and its English equivalent
that may be used in other modules of this suite
]]
local function xlate_keywords ()
local out_table = {}; -- output goes here
for k, keywords_t in pairs (keywords) do -- spin through the keywords table
for _, keyword in ipairs (keywords_t) do -- for each keyword
out_table[keyword] = k; -- create an entry in the output table where keyword is the key
end
end
return out_table;
end
local keywords_xlate = xlate_keywords (); -- the list of translated keywords
--[[----------------< M A K E _ K E Y W O R D S _ L I S T >---------------------
this function assembles, for parameter-value validation, the list of keywords appropriate to that parameter.
keywords_lists{}, is a table of tables from keywords{}
]]
local function make_keywords_list (keywords_lists)
local out_table = {}; -- output goes here
for _, keyword_list in ipairs (keywords_lists) do -- spin through keywords_lists{} and get a table of keywords
for _, keyword in ipairs (keyword_list) do -- spin through keyword_list{} and add each keyword, ...
table.insert (out_table, keyword); -- ... as plain text, to the output list
end
end
return out_table;
end
--[[----------------< K E Y W O R D S _ L I S T S >-----------------------------
this is a list of lists of valid keywords for the various parameters in [key].
Generally the keys in this table are the canonical en.wiki parameter names though
some are contrived because of use in multiple differently named parameters:
['yes_true_y'], ['id-access'].
The function make_keywords_list() extracts the individual keywords from the
appropriate list in keywords{}.
The lists in this table are used to validate the keyword assignment for the
parameters named in this table's keys.
]]
local keywords_lists = {
['yes_true_y'] = make_keywords_list ({keywords.affirmative}),
['contribution'] = make_keywords_list ({keywords.afterword, keywords.foreword, keywords.introduction, keywords.preface}),
['df'] = make_keywords_list ({keywords.dmy, keywords['dmy-all'], keywords.mdy, keywords['mdy-all'], keywords.ymd, keywords['ymd-all']}),
-- ['df'] = make_keywords_list ({keywords.dmy, keywords['dmy-all'], keywords.mdy, keywords['mdy-all'], keywords.ymd, keywords['ymd-all'], keywords.yMd, keywords['yMd-all']}), -- not supported at en.wiki
['mode'] = make_keywords_list ({keywords.cs1, keywords.cs2}),
['name-list-style'] = make_keywords_list ({keywords.amp, keywords['and'], keywords.vanc}),
['ref'] = make_keywords_list ({keywords.harv}), -- inverted check; |ref=harv no longer supported
['url-access'] = make_keywords_list ({keywords.subscription, keywords.limited, keywords.registration}),
['url-status'] = make_keywords_list ({keywords.dead, keywords.live, keywords.unfit, keywords.usurped, keywords['bot: unknown']}),
['id-access'] = make_keywords_list ({keywords.free}),
}
--[[--------------------------< C S 1 _ C O N F I G _ G E T >--------------------------------------------------
fetch and validate values from {{cs1 config}} template to fill <global_cs1_config_t>
no error messages; when errors are detected, the parameter value from {{cs1 config}} is blanked.
Supports all parameters and aliases associated with the metaparameters: DisplayAuthors, DisplayContributors,
DisplayEditors, DisplayInterviewers, DisplayTranslators, NameListStyle, and Mode. The DisplayWhatever metaparameters
accept numeric values only (|display-authors=etal and the like is not supported).
]]
local global_cs1_config_t = {}; -- TODO: add value returned from get_date_format() to this table?
local function get_cs1_config ()
if not content then -- nil content when we're in template
return nil; -- auto-formatting does not work in Template space so don't set global_df
end
local start = content:find('{{ *[Cc][Ss]1 config *[|}]'); -- <start> is offset into <content> when {{cs1 config}} found; nil else
if start then
local cs1_config_template = content:match ('%b{}', start); -- get the whole template
if not cs1_config_template then
return nil;
end
local params_t = mw.text.split (cs1_config_template:gsub ('^{{%s*', ''):gsub ('%s*}}$', ''), '%s*|%s*'); -- remove '{{' and '}}'; make a sequence of parameter/value pairs (split on the pipe)
table.remove (params_t, 1); -- remove the template name because it isn't a parameter/value pair
local config_meta_params_t = {'DisplayAuthors', 'DisplayContributors', 'DisplayEditors', 'DisplayInterviewers', 'DisplayTranslators', 'NameListStyle', 'Mode'};
local meta_param_map_t = {}; -- list of accepted parameter names usable in {{cs1 config}} goes here
for _, meta_param in ipairs (config_meta_params_t) do -- for i18n using <config_meta_params_t>, map template parameter names to their metaparameter equivalents
if 'table' == type (aliases[meta_param]) then -- if <meta_param> is a sequence,
for _, param in ipairs (aliases[meta_param]) do -- extract its contents
meta_param_map_t[param] = meta_param; -- and add to <meta_param_map_t>
end
else
meta_param_map_t[aliases[meta_param]] = meta_param; -- not a sequence so just add the parameter to <meta_param_map_t>
end
end
local keywords_t = {}; -- map valid keywords to their associate metaparameter; reverse form of <keyword_lists[key] for these metaparameters
for _, metaparam_t in ipairs ({{'NameListStyle', 'name-list-style'}, {'Mode', 'mode'}}) do -- only these metaparameter / keywords_lists key pairs
for _, keyword in ipairs (keywords_lists[metaparam_t[2]]) do -- spin through the list of keywords
keywords_t[keyword] = metaparam_t[1]; -- add [keyword] = metaparameter to the map
end
end
for _, param in ipairs (params_t) do -- spin through the {{cs1 config}} parameters and fill <global_cs1_config_t>
local k, v = param:match ('([^=]-)%s*=%s*(.+)'); -- <k> is the parameter name; <v> is parameter's assigned value
if k then
if k:find ('^display') then -- if <k> is one of the |display-<namelist>= parameters
if v:match ('%d+') then -- the assigned value must be digits; doesn't accept 'etal'
global_cs1_config_t[meta_param_map_t[k]]=v; -- add the display param and its value to globals table
end
else
if keywords_t[v] == meta_param_map_t[k] then -- keywords_t[v] returns nil or the metaparam name; these must be the same
global_cs1_config_t[meta_param_map_t[k]]=v; -- add the parameter and its value to globals table
end
end
end
end
end
end
get_cs1_config (); -- fill <global_cs1_config_t>
--[[---------------------< S T R I P M A R K E R S >----------------------------
Common pattern definition location for stripmarkers so that we don't have to go
hunting for them if (when) MediaWiki changes their form.
]]
local stripmarkers = {
['any'] = '\127[^\127]*UNIQ%-%-(%a+)%-[%a%d]+%-QINU[^\127]*\127', -- capture returns name of stripmarker
['math'] = '\127[^\127]*UNIQ%-%-math%-[%a%d]+%-QINU[^\127]*\127' -- math stripmarkers used in coins_cleanup() and coins_replace_math_stripmarker()
}
--[[------------< I N V I S I B L E _ C H A R A C T E R S >---------------------
This table holds non-printing or invisible characters indexed either by name or
by Unicode group. Values are decimal representations of UTF-8 codes. The table
is organized as a table of tables because the Lua pairs keyword returns table
data in an arbitrary order. Here, we want to process the table from top to bottom
because the entries at the top of the table are also found in the ranges specified
by the entries at the bottom of the table.
Also here is a pattern that recognizes stripmarkers that begin and end with the
delete characters. The nowiki stripmarker is not an error but some others are
because the parameter values that include them become part of the template's
metadata before stripmarker replacement.
]]
local invisible_defs = {
del = '\127', -- used to distinguish between stripmarker and del char
zwj = '\226\128\141', -- used with capture because zwj may be allowed
}
local invisible_chars = {
{'replacement', '\239\191\189'}, -- U+FFFD, EF BF BD
{'zero width joiner', '('.. invisible_defs.zwj .. ')'}, -- U+200D, E2 80 8D; capture because zwj may be allowed
{'zero width space', '\226\128\139'}, -- U+200B, E2 80 8B
{'hair space', '\226\128\138'}, -- U+200A, E2 80 8A
{'soft hyphen', '\194\173'}, -- U+00AD, C2 AD
{'horizontal tab', '\009'}, -- U+0009 (HT), 09
{'line feed', '\010'}, -- U+000A (LF), 0A
{'no-break space', '\194\160'}, -- U+00A0 (NBSP), C2 A0
{'carriage return', '\013'}, -- U+000D (CR), 0D
{'stripmarker', stripmarkers.any}, -- stripmarker; may or may not be an error; capture returns the stripmaker type
{'delete', '('.. invisible_defs.del .. ')'}, -- U+007F (DEL), 7F; must be done after stripmarker test; capture to distinguish isolated del chars not part of stripmarker
{'C0 control', '[\000-\008\011\012\014-\031]'}, -- U+0000–U+001F (NULL–US), 00–1F (except HT, LF, CR (09, 0A, 0D))
{'C1 control', '[\194\128-\194\159]'}, -- U+0080–U+009F (XXX–APC), C2 80 – C2 9F
-- {'Specials', '[\239\191\185-\239\191\191]'}, -- U+FFF9-U+FFFF, EF BF B9 – EF BF BF
-- {'Private use area', '[\238\128\128-\239\163\191]'}, -- U+E000–U+F8FF, EE 80 80 – EF A3 BF
-- {'Supplementary Private Use Area-A', '[\243\176\128\128-\243\191\191\189]'}, -- U+F0000–U+FFFFD, F3 B0 80 80 – F3 BF BF BD
-- {'Supplementary Private Use Area-B', '[\244\128\128\128-\244\143\191\189]'}, -- U+100000–U+10FFFD, F4 80 80 80 – F4 8F BF BD
}
--[[
Indic script makes use of zero width joiner as a character modifier so zwj
characters must be left in. This pattern covers all of the unicode characters
for these languages:
Devanagari 0900–097F – https://unicode.org/charts/PDF/U0900.pdf
Devanagari extended A8E0–A8FF – https://unicode.org/charts/PDF/UA8E0.pdf
Bengali 0980–09FF – https://unicode.org/charts/PDF/U0980.pdf
Gurmukhi 0A00–0A7F – https://unicode.org/charts/PDF/U0A00.pdf
Gujarati 0A80–0AFF – https://unicode.org/charts/PDF/U0A80.pdf
Oriya 0B00–0B7F – https://unicode.org/charts/PDF/U0B00.pdf
Tamil 0B80–0BFF – https://unicode.org/charts/PDF/U0B80.pdf
Telugu 0C00–0C7F – https://unicode.org/charts/PDF/U0C00.pdf
Kannada 0C80–0CFF – https://unicode.org/charts/PDF/U0C80.pdf
Malayalam 0D00–0D7F – https://unicode.org/charts/PDF/U0D00.pdf
plus the not-necessarily Indic scripts for Sinhala and Burmese:
Sinhala 0D80-0DFF - https://unicode.org/charts/PDF/U0D80.pdf
Myanmar 1000-109F - https://unicode.org/charts/PDF/U1000.pdf
Myanmar extended A AA60-AA7F - https://unicode.org/charts/PDF/UAA60.pdf
Myanmar extended B A9E0-A9FF - https://unicode.org/charts/PDF/UA9E0.pdf
the pattern is used by has_invisible_chars() and coins_cleanup()
]]
local indic_script = '[\224\164\128-\224\181\191\224\163\160-\224\183\191\225\128\128-\225\130\159\234\167\160-\234\167\191\234\169\160-\234\169\191]';
-- list of emoji that use a zwj character (U+200D) to combine with another emoji
-- from: https://unicode.org/Public/emoji/16.0/emoji-zwj-sequences.txt; version: 16.0; 2024-08-14
-- table created by: [[:en:Module:Make emoji zwj table]]
local emoji_t = { -- indexes are decimal forms of the hex values in U+xxxx
[8596] = true, -- U+2194 ↔ left right arrow
[8597] = true, -- U+2195 ↕ up down arrow
[9760] = true, -- U+2620 ☠ skull and crossbones
[9792] = true, -- U+2640 ♀ female sign
[9794] = true, -- U+2642 ♂ male sign
[9877] = true, -- U+2695 ⚕ staff of aesculapius
[9878] = true, -- U+2696 ⚖ scales
[9895] = true, -- U+26A7 ⚧ male with stroke and male and female sign
[9992] = true, -- U+2708 ✈ airplane
[10052] = true, -- U+2744 ❄ snowflake
[10084] = true, -- U+2764 ❤ heavy black heart
[10145] = true, -- U+27A1 ➡ black rightwards arrow
[11035] = true, -- U+2B1B ⬛ black large square
[127752] = true, -- U+1F308 🌈 rainbow
[127787] = true, -- U+1F32B 🌫 fog
[127806] = true, -- U+1F33E 🌾 ear of rice
[127859] = true, -- U+1F373 🍳 cooking
[127868] = true, -- U+1F37C 🍼 baby bottle
[127876] = true, -- U+1F384 🎄 christmas tree
[127891] = true, -- U+1F393 🎓 graduation cap
[127908] = true, -- U+1F3A4 🎤 microphone
[127912] = true, -- U+1F3A8 🎨 artist palette
[127979] = true, -- U+1F3EB 🏫 school
[127981] = true, -- U+1F3ED 🏭 factory
[128102] = true, -- U+1F466 👦 boy
[128103] = true, -- U+1F467 👧 girl
[128104] = true, -- U+1F468 👨 man
[128105] = true, -- U+1F469 👩 woman
[128139] = true, -- U+1F48B 💋 kiss mark
[128165] = true, -- U+1F4A5 💥 collision symbol
[128168] = true, -- U+1F4A8 💨 dash symbol
[128171] = true, -- U+1F4AB 💫 dizzy symbol
[128187] = true, -- U+1F4BB 💻 personal computer
[128188] = true, -- U+1F4BC 💼 brief case
[128293] = true, -- U+1F525 🔥 fire
[128295] = true, -- U+1F527 🔧 wrench
[128300] = true, -- U+1F52C 🔬 microscope
[128488] = true, -- U+1F5E8 🗨 left speech bubble
[128640] = true, -- U+1F680 🚀 rocket
[128658] = true, -- U+1F692 🚒 fire engine
[129001] = true, -- U+1F7E9 🟩 large green square
[129003] = true, -- U+1F7EB 🟫 large brown square
[129309] = true, -- U+1F91D 🤝 handshake
[129455] = true, -- U+1F9AF 🦯 probing cane
[129456] = true, -- U+1F9B0 🦰 emoji component red hair
[129457] = true, -- U+1F9B1 🦱 emoji component curly hair
[129458] = true, -- U+1F9B2 🦲 emoji component bald
[129459] = true, -- U+1F9B3 🦳 emoji component white hair
[129466] = true, -- U+1F9BA 🦺 safety vest
[129468] = true, -- U+1F9BC 🦼 motorized wheelchair
[129469] = true, -- U+1F9BD 🦽 manual wheelchair
[129489] = true, -- U+1F9D1 🧑 adult
[129490] = true, -- U+1F9D2 🧒 child
[129657] = true, -- U+1FA79 🩹 adhesive bandage
[129778] = true, -- U+1FAF2 🫲 leftwards hand
}
--[[----------------------< L A N G U A G E S U P P O R T >-------------------
These tables and constants support various language-specific functionality.
]]
--local this_wiki_code = mw.getContentLanguage():getCode(); -- get this wiki's language code
local this_wiki_code = lang_obj:getCode(); -- get this wiki's language code
if string.match (mw.site.server, 'wikidata') then
this_wiki_code = mw.getCurrentFrame():callParserFunction('int', {'lang'}); -- on Wikidata so use interface language setting instead
end
local mw_languages_by_tag_t = mw.language.fetchLanguageNames (this_wiki_code, 'all'); -- get a table of language tag/name pairs known to Wikimedia; used for interwiki tests
local mw_languages_by_name_t = {};
for k, v in pairs (mw_languages_by_tag_t) do -- build a 'reversed' table name/tag language pairs know to MediaWiki; used for |language=
v = mw.ustring.lower (v); -- lowercase for tag fetch; get name's proper case from mw_languages_by_tag_t[<tag>]
if mw_languages_by_name_t[v] then -- when name already in the table
if 2 == #k or 3 == #k then -- if tag does not have subtags
mw_languages_by_name_t[v] = k; -- prefer the shortest tag for this name
end
else -- here when name not in the table
mw_languages_by_name_t[v] = k; -- so add name and matching tag
end
end
local inter_wiki_map = {}; -- map of interwiki prefixes that are language-code prefixes
for k, v in pairs (mw.site.interwikiMap ('local')) do -- spin through the base interwiki map (limited to local)
if mw_languages_by_tag_t[v["prefix"]] then -- if the prefix matches a known language tag
inter_wiki_map[v["prefix"]] = true; -- add it to our local map
end
end
--[[--------------------< S C R I P T _ L A N G _ C O D E S >-------------------
This table is used to hold ISO 639-1 two-character and ISO 639-3 three-character
language codes that apply only to |script-title= and |script-chapter=
]]
local script_lang_codes = {
'ab', 'am', 'ar', 'az', 'be', 'bg', 'bn', 'bo', 'bs', 'ce', 'chr', 'dv', 'dz',
'el', 'fa', 'grc', 'gu', 'he', 'hi', 'hy', 'ja', 'ka', 'kk', 'km', 'kn', 'ko',
'ku', 'ky', 'lo', 'mk', 'ml', 'mn', 'mni', 'mr', 'my', 'ne', 'or', 'ota',
'pa', 'ps', 'ru', 'sd', 'si', 'sr', 'syc', 'ta', 'te', 'tg', 'th', 'ti', 'tt',
'ug', 'uk', 'ur', 'uz', 'yi', 'yue', 'zh', 'zgh'
};
--[[---------------< L A N G U A G E R E M A P P I N G >----------------------
These tables hold language information that is different (correct) from MediaWiki's definitions
For each ['<tag>'] = 'language name' in lang_code_remap{} there must be a matching ['language name'] = {'language name', '<tag>'} in lang_name_remap{}
lang_tag_remap{}:
key is always lowercase ISO 639-1, -2, -3 language tag or a valid lowercase IETF language tag
value is properly spelled and capitalized language name associated with <tag>
only one language name per <tag>;
key/value pair must have matching entry in lang_name_remap{}
lang_name_remap{}:
key is always lowercase language name
value is a table the holds correctly spelled and capitalized language name [1] and associated tag [2] (tag must match a tag key in lang_tag_remap{})
may have multiple keys referring to a common preferred name and tag; For example:
['kolsch'] and ['kölsch'] both refer to 'Kölsch' and 'ksh'
]]
local lang_tag_remap = { -- used for |language= and |script-title= / |script-chapter=
['als'] = 'Tosk Albanian', -- MediaWiki returns Alemannisch
['bh'] = 'Bihari', -- MediaWiki uses 'bh' as a subdomain name for Bhojpuri Wikipedia: bh.wikipedia.org
['bla'] = 'Blackfoot', -- MediaWiki/IANA/ISO 639: Siksika; use en.wiki preferred name
['bn'] = 'Bengali', -- MediaWiki returns Bangla
['ca-valencia'] = 'Valencian', -- IETF variant of Catalan
['fkv'] = 'Kven', -- MediaWiki returns Kvensk
['gsw'] = 'Swiss German',
['ilo'] = 'Ilocano', -- MediaWiki/IANA/ISO 639: Iloko; use en.wiki preferred name
['ksh'] = 'Kölsch', -- MediaWiki: Colognian; use IANA/ISO 639 preferred name
['ksh-x-colog'] = 'Colognian', -- override MediaWiki ksh; no IANA/ISO 639 code for Colognian; IETF private code created at Module:Lang/data
['mis-x-ripuar'] = 'Ripuarian', -- override MediaWiki ksh; no IANA/ISO 639 code for Ripuarian; IETF private code created at Module:Lang/data
['nan-tw'] = 'Taiwanese Hokkien', -- make room for MediaWiki/IANA/ISO 639 nan: Min Nan Chinese and support en.wiki preferred name
['sr-ec'] = 'Serbian (Cyrillic script)', -- MediaWiki returns српски (ћирилица)
['sr-el'] = 'Serbian (Latin script)', -- MediaWiki returns srpski (latinica)
}
local lang_name_remap = { -- used for |language=; names require proper capitalization; tags must be lowercase
['alemannic'] = {'Swiss German', 'gsw'}, -- ISO 639-2, -3 alternate for Swiss German; MediaWiki mediawiki returns Alemannic for gsw; en.wiki preferred name
['alemannisch'] = {'Swiss German', 'gsw'}, -- not an ISO or IANA language name; MediaWiki uses 'als' as a subdomain name for Alemannic Wikipedia: als.wikipedia.org
['bangla'] = {'Bengali', 'bn'}, -- MediaWiki returns Bangla (the endonym) but we want Bengali (the exonym); here we remap
['bengali'] = {'Bengali', 'bn'}, -- MediaWiki doesn't use exonym so here we provide correct language name and 639-1 code
['bhojpuri'] = {'Bhojpuri', 'bho'}, -- MediaWiki uses 'bh' as a subdomain name for Bhojpuri Wikipedia: bh.wikipedia.org
['bihari'] = {'Bihari', 'bh'}, -- MediaWiki replaces 'Bihari' with 'Bhojpuri' so 'Bihari' cannot be found
['blackfoot'] = {'Blackfoot', 'bla'}, -- MediaWiki/IANA/ISO 639: Siksika; use en.wiki preferred name
['colognian'] = {'Colognian', 'ksh-x-colog'}, -- MediaWiki preferred name for ksh
['ilocano'] = {'Ilocano', 'ilo'}, -- MediaWiki/IANA/ISO 639: Iloko; use en.wiki preferred name
['kolsch'] = {'Kölsch', 'ksh'}, -- use IANA/ISO 639 preferred name (use non-diacritical o instead of umlaut ö)
['kölsch'] = {'Kölsch', 'ksh'}, -- use IANA/ISO 639 preferred name
['kven'] = {'Kven', 'fkv'}, -- Unicode CLDR have decided not to support English language name for these two...
['kvensk'] = {'Kven', 'fkv'}, -- ...they say to refer to IANA registry for English names
['ripuarian'] = {'Ripuarian', 'mis-x-ripuar'}, -- group of dialects; no code in MediaWiki or in IANA/ISO 639
['serbian (cyrillic script)'] = {'Serbian (Cyrillic script)', 'sr-cyrl'}, -- special case to get correct tag when |language=sr-ec
['serbian (latin script)'] = {'Serbian (Latin script)', 'sr-latn'}, -- special case to get correct tag when |language=sr-el
['swiss german'] = {'Swiss German', 'gsw'},
['taiwanese hokkien'] = {'Taiwanese Hokkien', 'nan-tw'}, -- make room for MediaWiki/IANA/ISO 639 nan: Min Nan Chinese
['tosk albanian'] = {'Tosk Albanian', 'als'}, -- MediaWiki replaces 'Tosk Albanian' with 'Alemannisch' so 'Tosk Albanian' cannot be found
['valencian'] = {'Valencian', 'ca-valencia'}, -- variant of Catalan; categorizes as Valencian
}
--[[---------------< P R O P E R T I E S _ C A T E G O R I E S >----------------
Properties categories. These are used for investigating qualities of citations.
]]
local prop_cats = {
['foreign-lang-source'] = 'CS1 $1-language sources ($2)', -- |language= categories; $1 is foreign-language name, $2 is ISO639-1 code
['foreign-lang-source-2'] = 'CS1 foreign language sources (ISO 639-2)|$1', -- |language= category; a cat for ISO639-2 languages; $1 is the ISO 639-2 code used as a sort key
['interproj-linked-name'] = 'CS1 interproject-linked names|$1', -- any author, editor, etc that has an interproject link; $1 is interproject tag used as a sort key
['interwiki-linked-name'] = 'CS1 interwiki-linked names|$1', -- any author, editor, etc that has an interwiki link; $1 is interwiki tag used as a sort key; yeilds to interproject
['local-lang-source'] = 'CS1 $1-language sources ($2)', -- |language= categories; $1 is local-language name, $2 is ISO639-1 code; not emitted when local_lang_cat_enable is false
['location-test'] = 'CS1 location test',
['long-vol'] = 'CS1: long volume value', -- probably temporary cat to identify scope of |volume= values longer than 4 characters
['script'] = 'CS1 uses $1-language script ($2)', -- |script-title=xx: has matching category; $1 is language name, $2 is language tag
['tracked-param'] = 'CS1 tracked parameter: $1', -- $1 is base (enumerators removed) parameter name
['unfit'] = 'CS1: unfit URL', -- |url-status=unfit or |url-status=usurped; used to be a maint cat
['vanc-accept'] = 'CS1:Vancouver names with accept markup', -- for |vauthors=/|veditors= with accept-as-written markup
['year-range-abbreviated'] = 'CS1: abbreviated year range', -- probably temporary cat to identify scope of |date=, |year= values using YYYY–YY form
}
--[[-------------------< T I T L E _ T Y P E S >--------------------------------
Here we map a template's CitationClass to TitleType (default values for |type= parameter)
]]
local title_types = {
['AV-media-notes'] = 'Media notes',
['document'] = 'Document',
['interview'] = 'Interview',
['mailinglist'] = 'Mailing list',
['map'] = 'Map',
['podcast'] = 'Podcast',
['pressrelease'] = 'Press release',
['report'] = 'Report',
['speech'] = 'Speech',
['techreport'] = 'Technical report',
['thesis'] = 'Thesis',
}
--[[--------------------------< B U I L D _ K N O W N _ F R E E _ D O I _ R E G I S T R A N T S _ T A B L E >--
build a table of doi registrants known to be free-to-read In a doi, the registrant ID is the series of digits
between the '10.' and the first '/': in doi 10.1100/sommat, 1100 is the registrant ID
see §3.2.2 DOI prefix of the Doi Handbook p. 43
https://www.doi.org/doi-handbook/DOI_Handbook_Final.pdf#page=43
]]
local function build_free_doi_registrants_table()
local registrants_t = {};
for _, v in ipairs ({
'1045', '1074', '1096', '1100', '1155', '1186', '1194', '1371', '1629', '1989', '1999', '2147', '2196', '3285', '3389', '3390',
'3748', '3814', '3847', '3897', '4061', '4089', '4103', '4172', '4175', '4230', '4236', '4239', '4240', '4249', '4251',
'4252', '4253', '4254', '4291', '4292', '4329', '4330', '4331', '5194', '5210', '5306', '5312', '5313', '5314',
'5315', '5316', '5317', '5318', '5319', '5320', '5321', '5334', '5402', '5409', '5410', '5411', '5412',
'5492', '5493', '5494', '5495', '5496', '5497', '5498', '5499', '5500', '5501', '5527', '5528', '5662',
'6064', '6219', '7167', '7217', '7287', '7482', '7490', '7554', '7717', '7759', '7766', '11131', '11569', '11647',
'11648', '12688', '12703', '12715', '12942', '12998', '13105', '14256', '14293', '14303', '15215', '15347', '15412', '15560', '16995',
'17645', '18637', '19080', '19173', '20944', '21037', '21468', '21767', '22261', '22323', '22459', '24105', '24196', '24966',
'26775', '30845', '32545', '35711', '35712', '35713', '35995', '36648', '37126', '37532', '37871', '47128',
'47622', '47959', '52437', '52975', '53288', '54081', '54947', '55667', '55914', '57009', '58647', '59081',
}) do
registrants_t[v] = true; -- build a k/v table of known free-to-read doi registrants
end
return registrants_t;
end
local extended_registrants_t = { -- known free registrants identifiable by the doi suffix incipit
['1002'] = {'aelm', 'leap'}, -- Advanced Electronic Materials, Learned Publishing
['1016'] = {'j.heliyon', 'j.nlp', 'j.proche'}, -- Heliyon, Natural Language Processing, Procedia Chemistry
['1017'] = {'nlp'}, -- Natural Language Processing Journal
['1046'] = {'j.1365-8711', 'j.1365-246x'}, -- MNRAS, GJI
['1093'] = {'mnras', 'mnrasl', 'gji', 'rasti'}, -- MNRAS, MNRAS Letters, GJI, RASTI
['1099'] = {'acmi', 'mic', '00221287', 'mgen'}, -- Access Microbiology, Microbiology, Journal of General Microbiology, Microbial Genomics
['1111'] = {'j.1365-2966', 'j.1745-3933', 'j.1365-246X'}, -- MNRAS, MNRAS Letters, GJI
['1210'] = {'jendso','jcemcr'}, -- Journal of the Endocrine Society, JCEM Case Reports
['4171'] = {'dm','mag'}, -- Documenta Mathematica, EMS Magazine
['14231'] = {'ag'}, -- Algebraic Geometry
}
--[[===================<< E R R O R M E S S A G I N G >>======================
]]
--[[----------< E R R O R M E S S A G E S U P P L I M E N T S >-------------
I18N for those messages that are supplemented with additional specific text that
describes the reason for the error
TODO: merge this with special_case_translations{}?
]]
local err_msg_supl = {
['char'] = 'invalid character', -- |isbn=, |sbn=
['check'] = 'checksum', -- |isbn=, |sbn=
['flag'] = 'flag', -- |archive-url=
['form'] = 'invalid form', -- |isbn=, |sbn=
['group'] = 'invalid group id', -- |isbn=
['initials'] = 'initials', -- Vancouver
['invalid language code'] = 'invalid language code', -- |script-<param>=
['journal'] = 'journal', -- |bibcode=
['length'] = 'length', -- |isbn=, |bibcode=, |sbn=
['liveweb'] = 'liveweb', -- |archive-url=
['missing comma'] = 'missing comma', -- Vancouver
['missing prefix'] = 'missing prefix', -- |script-<param>=
['missing title part'] = 'missing title part', -- |script-<param>=
['name'] = 'name', -- Vancouver
['non-Latin char'] = 'non-Latin character', -- Vancouver
['path'] = 'path', -- |archive-url=
['prefix'] = 'invalid prefix', -- |isbn=
['punctuation'] = 'punctuation', -- Vancouver
['save'] = 'save command', -- |archive-url=
['suffix'] = 'suffix', -- Vancouver
['timestamp'] = 'timestamp', -- |archive-url=
['unknown language code'] = 'unknown language code', -- |script-<param>=
['value'] = 'value', -- |bibcode=
['year'] = 'year', -- |bibcode=
}
--[[--------------< E R R O R _ C O N D I T I O N S >---------------------------
Error condition table. This table has two sections: errors at the top, maintenance
at the bottom. Maint 'messaging' does not have a 'message' (message=nil)
The following contains a list of IDs for various error conditions defined in the
code. For each ID, we specify a text message to display, an error category to
include, and whether the error message should be wrapped as a hidden comment.
Anchor changes require identical changes to matching anchor in Help:CS1 errors
TODO: rename error_conditions{} to something more generic; create separate error
and maint tables inside that?
]]
local error_conditions = {
err_accessdate_missing_url = {
message = '<code class="cs1-code">|access-date=</code> requires <code class="cs1-code">|url=</code>',
anchor = 'accessdate_missing_url',
category = 'CS1 errors: access-date without URL',
hidden = false
},
err_apostrophe_markup = {
message = 'Italic or bold markup not allowed in: <code class="cs1-code">|$1=</code>', -- $1 is parameter name
anchor = 'apostrophe_markup',
category = 'CS1 errors: markup',
hidden = false
},
err_archive_date_missing_url = {
message = '<code class="cs1-code">|archive-date=</code> requires <code class="cs1-code">|archive-url=</code>',
anchor = 'archive_date_missing_url',
category = 'CS1 errors: archive-url',
hidden = false
},
err_archive_date_url_ts_mismatch = {
message = '<code class="cs1-code">|archive-date=</code> / <code class="cs1-code">|archive-url=</code> timestamp mismatch; $1 suggested',
anchor = 'archive_date_url_ts_mismatch',
category = 'CS1 errors: archive-url',
hidden = false
},
err_archive_missing_date = {
message = '<code class="cs1-code">|archive-url=</code> requires <code class="cs1-code">|archive-date=</code>',
anchor = 'archive_missing_date',
category = 'CS1 errors: archive-url',
hidden = false
},
err_archive_missing_url = {
message = '<code class="cs1-code">|archive-url=</code> requires <code class="cs1-code">|url=</code>',
anchor = 'archive_missing_url',
category = 'CS1 errors: archive-url',
hidden = false
},
err_archive_url = {
message = '<code class="cs1-code">|archive-url=</code> is malformed: $1', -- $1 is error message detail
anchor = 'archive_url',
category = 'CS1 errors: archive-url',
hidden = false
},
err_arxiv_missing = {
message = '<code class="cs1-code">|arxiv=</code> required',
anchor = 'arxiv_missing',
category = 'CS1 errors: arXiv', -- same as bad arxiv
hidden = false
},
err_asintld_missing_asin = {
message = '<code class="cs1-code">|$1=</code> requires <code class="cs1-code">|asin=</code>', -- $1 is parameter name
anchor = 'asintld_missing_asin',
category = 'CS1 errors: ASIN TLD',
hidden = false
},
err_bad_arxiv = {
message = 'Check <code class="cs1-code">|arxiv=</code> value',
anchor = 'bad_arxiv',
category = 'CS1 errors: arXiv',
hidden = false
},
err_bad_asin = {
message = 'Check <code class="cs1-code">|asin=</code> value',
anchor = 'bad_asin',
category ='CS1 errors: ASIN',
hidden = false
},
err_bad_asin_tld = {
message = 'Check <code class="cs1-code">|asin-tld=</code> value',
anchor = 'bad_asin_tld',
category ='CS1 errors: ASIN TLD',
hidden = false
},
err_bad_bibcode = {
message = 'Check <code class="cs1-code">|bibcode=</code> $1', -- $1 is error message detail
anchor = 'bad_bibcode',
category = 'CS1 errors: bibcode',
hidden = false
},
err_bad_biorxiv = {
message = 'Check <code class="cs1-code">|biorxiv=</code> value',
anchor = 'bad_biorxiv',
category = 'CS1 errors: bioRxiv',
hidden = false
},
err_bad_citeseerx = {
message = 'Check <code class="cs1-code">|citeseerx=</code> value',
anchor = 'bad_citeseerx',
category = 'CS1 errors: citeseerx',
hidden = false
},
err_bad_date = {
message = 'Check date values in: $1', -- $1 is a parameter name list
anchor = 'bad_date',
category = 'CS1 errors: dates',
hidden = false
},
err_bad_doi = {
message = 'Check <code class="cs1-code">|doi=</code> value',
anchor = 'bad_doi',
category = 'CS1 errors: DOI',
hidden = false
},
err_bad_hdl = {
message = 'Check <code class="cs1-code">|hdl=</code> value',
anchor = 'bad_hdl',
category = 'CS1 errors: HDL',
hidden = false
},
err_bad_isbn = {
message = 'Check <code class="cs1-code">|isbn=</code> value: $1', -- $1 is error message detail
anchor = 'bad_isbn',
category = 'CS1 errors: ISBN',
hidden = false
},
err_bad_ismn = {
message = 'Check <code class="cs1-code">|ismn=</code> value',
anchor = 'bad_ismn',
category = 'CS1 errors: ISMN',
hidden = false
},
err_bad_issn = {
message = 'Check <code class="cs1-code">|$1issn=</code> value', -- $1 is 'e' or '' for eissn or issn
anchor = 'bad_issn',
category = 'CS1 errors: ISSN',
hidden = false
},
err_bad_jfm = {
message = 'Check <code class="cs1-code">|jfm=</code> value',
anchor = 'bad_jfm',
category = 'CS1 errors: JFM',
hidden = false
},
err_bad_jstor = {
message = 'Check <code class="cs1-code">|jstor=</code> value',
anchor = 'bad_jstor',
category = 'CS1 errors: JSTOR',
hidden = false
},
err_bad_lccn = {
message = 'Check <code class="cs1-code">|lccn=</code> value',
anchor = 'bad_lccn',
category = 'CS1 errors: LCCN',
hidden = false
},
err_bad_medrxiv = {
message = 'Check <code class="cs1-code">|medrxiv=</code> value',
anchor = 'bad_medrxiv',
category = 'CS1 errors: medRxiv',
hidden = false
},
err_bad_mr = {
message = 'Check <code class="cs1-code">|mr=</code> value',
anchor = 'bad_mr',
category = 'CS1 errors: MR',
hidden = false
},
err_bad_oclc = {
message = 'Check <code class="cs1-code">|oclc=</code> value',
anchor = 'bad_oclc',
category = 'CS1 errors: OCLC',
hidden = false
},
err_bad_ol = {
message = 'Check <code class="cs1-code">|ol=</code> value',
anchor = 'bad_ol',
category = 'CS1 errors: OL',
hidden = false
},
err_bad_osti = {
message = 'Check <code class="cs1-code">|osti=</code> value',
anchor = 'bad_osti',
category = 'CS1 errors: OSTI',
hidden = false
},
err_bad_paramlink = { -- for |title-link=, |author/editor/translator-link=, |series-link=, |episode-link=
message = 'Check <code class="cs1-code">|$1=</code> value', -- $1 is parameter name
anchor = 'bad_paramlink',
category = 'CS1 errors: parameter link',
hidden = false
},
err_bad_pmc = {
message = 'Check <code class="cs1-code">|pmc=</code> value',
anchor = 'bad_pmc',
category = 'CS1 errors: PMC',
hidden = false
},
err_bad_pmid = {
message = 'Check <code class="cs1-code">|pmid=</code> value',
anchor = 'bad_pmid',
category = 'CS1 errors: PMID',
hidden = false
},
err_bad_rfc = {
message = 'Check <code class="cs1-code">|rfc=</code> value',
anchor = 'bad_rfc',
category = 'CS1 errors: RFC',
hidden = false
},
err_bad_s2cid = {
message = 'Check <code class="cs1-code">|s2cid=</code> value',
anchor = 'bad_s2cid',
category = 'CS1 errors: S2CID',
hidden = false
},
err_bad_sbn = {
message = 'Check <code class="cs1-code">|sbn=</code> value: $1', -- $1 is error message detail
anchor = 'bad_sbn',
category = 'CS1 errors: SBN',
hidden = false
},
err_bad_ssrn = {
message = 'Check <code class="cs1-code">|ssrn=</code> value',
anchor = 'bad_ssrn',
category = 'CS1 errors: SSRN',
hidden = false
},
err_bad_url = {
message = 'Check $1 value', -- $1 is parameter name
anchor = 'bad_url',
category = 'CS1 errors: URL',
hidden = false
},
err_bad_usenet_id = {
message = 'Check <code class="cs1-code">|message-id=</code> value',
anchor = 'bad_message_id',
category = 'CS1 errors: message-id',
hidden = false
},
err_bad_zbl = {
message = 'Check <code class="cs1-code">|zbl=</code> value',
anchor = 'bad_zbl',
category = 'CS1 errors: Zbl',
hidden = false
},
err_bare_url_missing_title = {
message = '$1 missing title', -- $1 is parameter name
anchor = 'bare_url_missing_title',
category = 'CS1 errors: bare URL',
hidden = false
},
err_biorxiv_missing = {
message = '<code class="cs1-code">|biorxiv=</code> required',
anchor = 'biorxiv_missing',
category = 'CS1 errors: bioRxiv', -- same as bad bioRxiv
hidden = false
},
err_chapter_ignored = {
message = '<code class="cs1-code">|$1=</code> ignored', -- $1 is parameter name
anchor = 'chapter_ignored',
category = 'CS1 errors: chapter ignored',
hidden = false
},
err_citation_missing_title = {
message = 'Missing or empty <code class="cs1-code">|$1=</code>', -- $1 is parameter name
anchor = 'citation_missing_title',
category = 'CS1 errors: missing title',
hidden = false
},
err_citeseerx_missing = {
message = '<code class="cs1-code">|citeseerx=</code> required',
anchor = 'citeseerx_missing',
category = 'CS1 errors: citeseerx', -- same as bad citeseerx
hidden = false
},
err_cite_web_url = { -- this error applies to cite web and to cite podcast
message = 'Missing or empty <code class="cs1-code">|url=</code>',
anchor = 'cite_web_url',
category = 'CS1 errors: requires URL',
hidden = false
},
err_class_ignored = {
message = '<code class="cs1-code">|class=</code> ignored',
anchor = 'class_ignored',
category = 'CS1 errors: class',
hidden = false
},
err_contributor_ignored = {
message = '<code class="cs1-code">|contributor=</code> ignored',
anchor = 'contributor_ignored',
category = 'CS1 errors: contributor',
hidden = false
},
err_contributor_missing_required_param = {
message = '<code class="cs1-code">|contributor=</code> requires <code class="cs1-code">|$1=</code>', -- $1 is parameter name
anchor = 'contributor_missing_required_param',
category = 'CS1 errors: contributor',
hidden = false
},
err_deprecated_params = {
message = 'Cite uses deprecated parameter <code class="cs1-code">|$1=</code>', -- $1 is parameter name
anchor = 'deprecated_params',
category = 'CS1 errors: deprecated parameters',
hidden = false
},
err_disp_name = {
message = 'Invalid <code class="cs1-code">|$1=$2</code>', -- $1 is parameter name; $2 is the assigned value
anchor = 'disp_name',
category = 'CS1 errors: display-names',
hidden = false,
},
err_doibroken_missing_doi = {
message = '<code class="cs1-code">|$1=</code> requires <code class="cs1-code">|doi=</code>', -- $1 is parameter name
anchor = 'doibroken_missing_doi',
category = 'CS1 errors: DOI',
hidden = false
},
err_embargo_missing_pmc = {
message = '<code class="cs1-code">|$1=</code> requires <code class="cs1-code">|pmc=</code>', -- $1 is parameter name
anchor = 'embargo_missing_pmc',
category = 'CS1 errors: PMC embargo',
hidden = false
},
err_empty_citation = {
message = 'Empty citation',
anchor = 'empty_citation',
category = 'CS1 errors: empty citation',
hidden = false
},
err_etal = {
message = 'Explicit use of et al. in: <code class="cs1-code">|$1=</code>', -- $1 is parameter name
anchor = 'explicit_et_al',
category = 'CS1 errors: explicit use of et al.',
hidden = false
},
err_extra_text_edition = {
message = '<code class="cs1-code">|edition=</code> has extra text',
anchor = 'extra_text_edition',
category = 'CS1 errors: extra text: edition',
hidden = false,
},
err_extra_text_issue = {
message = '<code class="cs1-code">|$1=</code> has extra text', -- $1 is parameter name
anchor = 'extra_text_issue',
category = 'CS1 errors: extra text: issue',
hidden = false,
},
err_extra_text_pages = {
message = '<code class="cs1-code">|$1=</code> has extra text', -- $1 is parameter name
anchor = 'extra_text_pages',
category = 'CS1 errors: extra text: pages',
hidden = false,
},
err_extra_text_volume = {
message = '<code class="cs1-code">|$1=</code> has extra text', -- $1 is parameter name
anchor = 'extra_text_volume',
category = 'CS1 errors: extra text: volume',
hidden = false,
},
err_first_missing_last = {
message = '<code class="cs1-code">|$1=</code> missing <code class="cs1-code">|$2=</code>', -- $1 is first alias, $2 is matching last alias
anchor = 'first_missing_last',
category = 'CS1 errors: missing name', -- author, contributor, editor, interviewer, translator
hidden = false
},
err_format_missing_url = {
message = '<code class="cs1-code">|$1=</code> requires <code class="cs1-code">|$2=</code>', -- $1 is format parameter $2 is url parameter
anchor = 'format_missing_url',
category = 'CS1 errors: format without URL',
hidden = false
},
err_generic_name = {
message = '<code class="cs1-code">|$1=</code> has generic name', -- $1 is parameter name
anchor = 'generic_name',
category = 'CS1 errors: generic name',
hidden = false,
},
err_generic_title = {
message = 'Cite uses generic title',
anchor = 'generic_title',
category = 'CS1 errors: generic title',
hidden = false,
},
err_invalid_isbn_date = {
message = 'ISBN / Date incompatibility',
anchor = 'invalid_isbn_date',
category = 'CS1 errors: ISBN date',
hidden = false
},
err_invalid_param_val = {
message = 'Invalid <code class="cs1-code">|$1=$2</code>', -- $1 is parameter name $2 is parameter value
anchor = 'invalid_param_val',
category = 'CS1 errors: invalid parameter value',
hidden = false
},
err_invisible_char = {
message = '$1 in $2 at position $3', -- $1 is invisible char $2 is parameter name $3 is position number
anchor = 'invisible_char',
category = 'CS1 errors: invisible characters',
hidden = false
},
err_medrxiv_missing = {
message = '<code class="cs1-code">|medrxiv=</code> required',
anchor = 'medrxiv_missing',
category = 'CS1 errors: medRxiv', -- same as bad medRxiv
hidden = false
},
err_missing_name = {
message = 'Missing <code class="cs1-code">|$1$2=</code>', -- $1 is modified NameList; $2 is enumerator
anchor = 'missing_name',
category = 'CS1 errors: missing name', -- author, contributor, editor, interviewer, translator
hidden = false
},
err_missing_periodical = {
message = 'Cite $1 requires <code class="cs1-code">|$2=</code>', -- $1 is cs1 template name; $2 is canonical periodical parameter name for cite $1
anchor = 'missing_periodical',
category = 'CS1 errors: missing periodical',
hidden = false
},
err_missing_pipe = {
message = 'Missing pipe in: <code class="cs1-code">|$1=</code>', -- $1 is parameter name
anchor = 'missing_pipe',
category = 'CS1 errors: missing pipe',
hidden = false
},
err_missing_publisher = {
message = 'Cite $1 requires <code class="cs1-code">|$2=</code>', -- $1 is cs1 template name; $2 is canonical publisher parameter name for cite $1
anchor = 'missing_publisher',
category = 'CS1 errors: missing publisher',
hidden = false
},
err_numeric_names = {
message = '<code class="cs1-code">|$1=</code> has numeric name', -- $1 is parameter name',
anchor = 'numeric_names',
category = 'CS1 errors: numeric name',
hidden = false,
},
err_param_access_requires_param = {
message = '<code class="cs1-code">|$1-access=</code> requires <code class="cs1-code">|$1=</code>', -- $1 is parameter name
anchor = 'param_access_requires_param',
category = 'CS1 errors: param-access',
hidden = false
},
err_param_has_ext_link = {
message = 'External link in <code class="cs1-code">$1</code>', -- $1 is parameter name
anchor = 'param_has_ext_link',
category = 'CS1 errors: external links',
hidden = false
},
err_param_has_twl_url = {
message = 'Wikipedia Library link in <code class="cs1-code">$1</code>', -- $1 is parameter name
anchor = 'param_has_twl_url',
category = 'CS1 errors: URL',
hidden = false
},
err_parameter_ignored = {
message = 'Unknown parameter <code class="cs1-code">|$1=</code> ignored', -- $1 is parameter name
anchor = 'parameter_ignored',
category = 'CS1 errors: unsupported parameter',
hidden = false
},
err_parameter_ignored_suggest = {
message = 'Unknown parameter <code class="cs1-code">|$1=</code> ignored (<code class="cs1-code">|$2=</code> suggested)', -- $1 is unknown parameter $2 is suggested parameter name
anchor = 'parameter_ignored_suggest',
category = 'CS1 errors: unsupported parameter',
hidden = false
},
err_periodical_ignored = {
message = '<code class="cs1-code">|$1=</code> ignored', -- $1 is parameter name
anchor = 'periodical_ignored',
category = 'CS1 errors: periodical ignored',
hidden = false
},
err_redundant_parameters = {
message = 'More than one of $1 specified', -- $1 is error message detail
anchor = 'redundant_parameters',
category = 'CS1 errors: redundant parameter',
hidden = false
},
err_script_parameter = {
message = 'Invalid <code class="cs1-code">|$1=</code>: $2', -- $1 is parameter name $2 is script language code or error detail
anchor = 'script_parameter',
category = 'CS1 errors: script parameters',
hidden = false
},
err_ssrn_missing = {
message = '<code class="cs1-code">|ssrn=</code> required',
anchor = 'ssrn_missing',
category = 'CS1 errors: SSRN',
hidden = false
},
err_text_ignored = {
message = 'Text "$1" ignored', -- $1 is ignored text
anchor = 'text_ignored',
category = 'CS1 errors: unrecognized parameter',
hidden = false
},
err_trans_missing_title = {
message = '<code class="cs1-code">|trans-$1=</code> requires <code class="cs1-code">|$1=</code> or <code class="cs1-code">|script-$1=</code>', -- $1 is base parameter name
anchor = 'trans_missing_title',
category = 'CS1 errors: translated title',
hidden = false
},
err_param_unknown_empty = {
message = 'Cite has empty unknown parameter$1: $2', -- $1 is 's' or empty space; $2 is emty unknown param list
anchor = 'param_unknown_empty',
category = 'CS1 errors: empty unknown parameters',
hidden = false
},
err_vancouver = {
message = 'Vancouver style error: $1 in name $2', -- $1 is error detail, $2 is the nth name
anchor = 'vancouver',
category = 'CS1 errors: Vancouver style',
hidden = false
},
err_wikilink_in_url = {
message = 'URL–wikilink conflict', -- uses ndash
anchor = 'wikilink_in_url',
category = 'CS1 errors: URL–wikilink conflict', -- uses ndash
hidden = false
},
--[[--------------------------< M A I N T >-------------------------------------
maint messages do not have a message (message = nil); otherwise the structure
is the same as error messages
]]
maint_archived_copy = {
message = nil,
anchor = 'archived_copy',
category = 'CS1 maint: archived copy as title',
hidden = true,
},
maint_bibcode = {
message = nil,
anchor = 'bibcode',
category = 'CS1 maint: bibcode',
hidden = true,
},
maint_location_no_publisher = { -- cite book, conference, encyclopedia; citation as book cite or encyclopedia cite
message = nil,
anchor = 'location_no_publisher',
category = 'CS1 maint: location missing publisher',
hidden = true,
},
maint_bot_unknown = {
message = nil,
anchor = 'bot:_unknown',
category = 'CS1 maint: bot: original URL status unknown',
hidden = true,
},
maint_date_auto_xlated = { -- date auto-translation not supported by en.wiki
message = nil,
anchor = 'date_auto_xlated',
category = 'CS1 maint: date auto-translated',
hidden = true,
},
maint_date_format = {
message = nil,
anchor = 'date_format',
category = 'CS1 maint: date format',
hidden = true,
},
maint_date_year = {
message = nil,
anchor = 'date_year',
category = 'CS1 maint: date and year',
hidden = true,
},
maint_doi_ignore = {
message = nil,
anchor = 'doi_ignore',
category = 'CS1 maint: ignored DOI errors',
hidden = true,
},
maint_doi_inactive = {
message = nil,
anchor = 'doi_inactive',
category = 'CS1 maint: DOI inactive',
hidden = true,
},
maint_doi_inactive_dated = {
message = nil,
anchor = 'doi_inactive_dated',
category = 'CS1 maint: DOI inactive as of $2$3$1', -- $1 is year, $2 is month-name or empty string, $3 is space or empty string
hidden = true,
},
maint_doi_unflagged_free = {
message = nil,
anchor = 'doi_unflagged_free',
category = 'CS1 maint: unflagged free DOI',
hidden = true,
},
maint_extra_punct = {
message = nil,
anchor = 'extra_punct',
category = 'CS1 maint: extra punctuation',
hidden = true,
},
maint_id_limit_load_fail = { -- applies to all cs1|2 templates on a page;
message = nil, -- maint message (category link) never emitted
anchor = 'id_limit_load_fail',
category = 'CS1 maint: ID limit load fail',
hidden = true,
},
maint_isbn_ignore = {
message = nil,
anchor = 'ignore_isbn_err',
category = 'CS1 maint: ignored ISBN errors',
hidden = true,
},
maint_issn_ignore = {
message = nil,
anchor = 'ignore_issn',
category = 'CS1 maint: ignored ISSN errors',
hidden = true,
},
maint_jfm_format = {
message = nil,
anchor = 'jfm_format',
category = 'CS1 maint: JFM format',
hidden = true,
},
maint_location = {
message = nil,
anchor = 'location',
category = 'CS1 maint: location',
hidden = true,
},
maint_mr_format = {
message = nil,
anchor = 'mr_format',
category = 'CS1 maint: MR format',
hidden = true,
},
maint_mult_names = {
message = nil,
anchor = 'mult_names',
category = 'CS1 maint: multiple names: $1', -- $1 is '<name>s list'; gets value from special_case_translation table
hidden = true,
},
maint_numeric_names = {
message = nil,
anchor = 'numeric_names',
category = 'CS1 maint: numeric names: $1', -- $1 is '<name>s list'; gets value from special_case_translation table
hidden = true,
},
maint_others = {
message = nil,
anchor = 'others',
category = 'CS1 maint: others',
hidden = true,
},
maint_others_avm = {
message = nil,
anchor = 'others_avm',
category = 'CS1 maint: others in cite AV media (notes)',
hidden = true,
},
maint_overridden_setting = {
message = nil,
anchor = 'overridden',
category = 'CS1 maint: overridden setting',
hidden = true,
},
maint_pmc_embargo = {
message = nil,
anchor = 'embargo',
category = 'CS1 maint: PMC embargo expired',
hidden = true,
},
maint_pmc_format = {
message = nil,
anchor = 'pmc_format',
category = 'CS1 maint: PMC format',
hidden = true,
},
maint_postscript = {
message = nil,
anchor = 'postscript',
category = 'CS1 maint: postscript',
hidden = true,
},
maint_publisher_location = {
message = nil,
anchor = 'publisher_location',
category = 'CS1 maint: publisher location',
hidden = true,
},
maint_ref_duplicates_default = {
message = nil,
anchor = 'ref_default',
category = 'CS1 maint: ref duplicates default',
hidden = true,
},
maint_unknown_lang = {
message = nil,
anchor = 'unknown_lang',
category = 'CS1 maint: unrecognized language',
hidden = true,
},
maint_untitled = {
message = nil,
anchor = 'untitled',
category = 'CS1 maint: untitled periodical',
hidden = true,
},
maint_url_status = {
message = nil,
anchor = 'url_status',
category = 'CS1 maint: url-status',
hidden = true,
},
maint_year= {
message = nil,
anchor = 'year',
category = 'CS1 maint: year',
hidden = true,
},
maint_zbl = {
message = nil,
anchor = 'zbl',
category = 'CS1 maint: Zbl',
hidden = true,
},
}
--[[--------------------------< I D _ L I M I T S _ D A T A _ T >----------------------------------------------
fetch id limits for certain identifiers from c:Data:CS1/Identifier limits.tab. This source is a json tabular
data file maintained at wikipedia commons. Convert the json format to a table of k/v pairs.
The values from <id_limits_data_t> are used to set handle.id_limit.
From 2025-02-21, MediaWiki is broken. Use this link to edit the tablular data file:
https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=Data:CS1/Identifier_limits.tab&action=edit
See Phab:T389105
]]
local id_limits_data_t = {};
local use_commons_data = true; -- set to false if your wiki does not have access to mediawiki commons; then,
if false == use_commons_data then -- update this table from https://commons.wikimedia.org/wiki/Data:CS1/Identifier_limits.tab; last update: 2025-02-21
id_limits_data_t = {['OCLC'] = 10450000000, ['OSTI'] = 23010000, ['PMC'] = 11900000, ['PMID'] = 40400000, ['RFC'] = 9300, ['SSRN'] = 5200000, ['S2CID'] = 276000000}; -- this table must be maintained locally
else -- here for wikis that do have access to mediawiki commons
local load_fail_limit = 99999999999; -- very high number to avoid error messages on load failure
id_limits_data_t = {['OCLC'] = load_fail_limit, ['OSTI'] = load_fail_limit, ['PMC'] = load_fail_limit, ['PMID'] = load_fail_limit, ['RFC'] = load_fail_limit, ['SSRN'] = load_fail_limit, ['S2CID'] = load_fail_limit};
local id_limits_data_load_fail = false; -- flag; assume that we will be successful when loading json id limit tabular data
local tab_data_t = mw.ext.data.get ('CS1/Identifier limits.tab').data; -- attempt to load the json limit data from commons into <tab_data_t>
if false == tab_data_t then -- undocumented 'feature': mw.ext.data.get() sometimes returns false
id_limits_data_load_fail = true; -- set the flag so that Module:Citation/CS1 can create an unannotated maint category
else
for _, limit_t in ipairs (tab_data_t) do -- overwrite default <load_fail_limit> values
id_limits_data_t[limit_t[1]] = limit_t[2]; -- <limit[1]> is identifier; <limit[2]> is upper limit for that identifier
end
end
end
--[[--------------------------< I D _ H A N D L E R S >--------------------------------------------------------
The following contains a list of values for various defined identifiers. For each
identifier we specify a variety of information necessary to properly render the
identifier in the citation.
parameters: a list of parameter aliases for this identifier; first in the list is the canonical form
link: Wikipedia article name
redirect: a local redirect to a local Wikipedia article name; at en.wiki, 'ISBN (identifier)' is a redirect to 'International Standard Book Number'
q: Wikidata q number for the identifier
label: the label preceding the identifier; label is linked to a Wikipedia article (in this order):
redirect from id_handlers['<id>'].redirect when use_identifier_redirects is true
Wikidata-supplied article name for the local wiki from id_handlers['<id>'].q
local article name from id_handlers['<id>'].link
prefix: the first part of a URL that will be concatenated with a second part which usually contains the identifier
suffix: optional third part to be added after the identifier
encode: true if URI should be percent-encoded; otherwise false
COinS: identifier link or keyword for use in COinS:
for identifiers registered at info-uri.info use: info:.... where '...' is the appropriate identifier label
for identifiers that have COinS keywords, use the keyword: rft.isbn, rft.issn, rft.eissn
for |asin= and |ol=, which require assembly, use the keyword: url
for others make a URL using the value in prefix/suffix and #label, use the keyword: pre (not checked; any text other than 'info', 'rft', or 'url' works here)
set to nil to leave the identifier out of the COinS
separator: character or text between label and the identifier in the rendered citation
id_limit: for those identifiers with established limits, this property holds the upper limit
access: use this parameter to set the access level for all instances of this identifier.
the value must be a valid access level for an identifier (see ['id-access'] in this file).
custom_access: to enable custom access level for an identifier, set this parameter
to the parameter that should control it (normally 'id-access')
]]
local id_handlers = {
['ARXIV'] = {
parameters = {'arxiv', 'eprint'},
link = 'arXiv',
redirect = 'arXiv (identifier)',
q = 'Q118398',
label = 'arXiv',
prefix = 'https://arxiv.org/abs/',
encode = false,
COinS = 'info:arxiv',
separator = ':',
access = 'free', -- free to read
},
['ASIN'] = {
parameters = { 'asin', 'ASIN' },
link = 'Amazon Standard Identification Number',
redirect = 'ASIN (identifier)',
q = 'Q1753278',
label = 'ASIN',
prefix = 'https://www.amazon.',
COinS = 'url',
separator = ' ',
encode = false;
},
['BIBCODE'] = {
parameters = {'bibcode'},
link = 'Bibcode',
redirect = 'Bibcode (identifier)',
q = 'Q25754',
label = 'Bibcode',
prefix = 'https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/',
encode = false,
COinS = 'info:bibcode',
separator = ':',
custom_access = 'bibcode-access',
},
['BIORXIV'] = {
parameters = {'biorxiv'},
link = 'bioRxiv',
redirect = 'bioRxiv (identifier)',
q = 'Q19835482',
label = 'bioRxiv',
prefix = 'https://doi.org/',
COinS = 'pre', -- use prefix value
access = 'free', -- free to read
encode = true,
separator = ' ',
},
['CITESEERX'] = {
parameters = {'citeseerx'},
link = 'CiteSeerX',
redirect = 'CiteSeerX (identifier)',
q = 'Q2715061',
label = 'CiteSeerX',
prefix = 'https://citeseerx.ist.psu.edu/viewdoc/summary?doi=',
COinS = 'pre', -- use prefix value
access = 'free', -- free to read
encode = true,
separator = ' ',
},
['DOI'] = { -- Used by InternetArchiveBot
parameters = { 'doi', 'DOI'},
link = 'Digital object identifier',
redirect = 'doi (identifier)',
q = 'Q25670',
label = 'doi',
prefix = 'https://doi.org/',
COinS = 'info:doi',
separator = ':',
encode = true,
custom_access = 'doi-access',
},
['EISSN'] = {
parameters = {'eissn', 'EISSN'},
link = 'International Standard Serial Number#Electronic ISSN',
redirect = 'eISSN (identifier)',
q = 'Q46339674',
label = 'eISSN',
prefix = 'https://search.worldcat.org/issn/',
COinS = 'rft.eissn',
encode = false,
separator = ' ',
},
['HDL'] = {
parameters = { 'hdl', 'HDL' },
link = 'Handle System',
redirect = 'hdl (identifier)',
q = 'Q3126718',
label = 'hdl',
prefix = 'https://hdl.handle.net/',
COinS = 'info:hdl',
separator = ':',
encode = true,
custom_access = 'hdl-access',
},
['ISBN'] = { -- Used by InternetArchiveBot
parameters = {'isbn', 'ISBN'},
link = 'International Standard Book Number',
redirect = 'ISBN (identifier)',
q = 'Q33057',
label = 'ISBN',
prefix = 'Special:BookSources/',
COinS = 'rft.isbn',
separator = ' ',
},
['ISMN'] = {
parameters = {'ismn', 'ISMN'},
link = 'International Standard Music Number',
redirect = 'ISMN (identifier)',
q = 'Q1666938',
label = 'ISMN',
prefix = '', -- not currently used;
COinS = nil, -- nil because we can't use pre or rft or info:
separator = ' ',
},
['ISSN'] = {
parameters = {'issn', 'ISSN'},
link = 'International Standard Serial Number',
redirect = 'ISSN (identifier)',
q = 'Q131276',
label = 'ISSN',
prefix = 'https://search.worldcat.org/issn/',
COinS = 'rft.issn',
encode = false,
separator = ' ',
},
['JFM'] = {
parameters = {'jfm', 'JFM'},
link = 'Jahrbuch über die Fortschritte der Mathematik',
redirect = 'JFM (identifier)',
q = '',
label = 'JFM',
prefix = 'https://zbmath.org/?format=complete&q=an:',
COinS = 'pre', -- use prefix value
encode = true,
separator = ' ',
},
['JSTOR'] = {
parameters = {'jstor', 'JSTOR'},
link = 'JSTOR',
redirect = 'JSTOR (identifier)',
q = 'Q1420342',
label = 'JSTOR',
prefix = 'https://www.jstor.org/stable/',
COinS = 'pre', -- use prefix value
encode = false,
separator = ' ',
custom_access = 'jstor-access',
},
['LCCN'] = {
parameters = {'lccn', 'LCCN'},
link = 'Library of Congress Control Number',
redirect = 'LCCN (identifier)',
q = 'Q620946',
label = 'LCCN',
prefix = 'https://lccn.loc.gov/',
COinS = 'info:lccn',
encode = false,
separator = ' ',
},
['MEDRXIV'] = {
parameters = {'medrxiv'},
link = 'medRxiv',
redirect = 'medRxiv (identifier)',
q = 'Q58465838',
label = 'medRxiv',
prefix = 'https://www.medrxiv.org/content/',
COinS = 'pre', -- use prefix value
access = 'free', -- free to read
encode = false,
separator = ' ',
},
['MR'] = {
parameters = {'mr', 'MR'},
link = 'Mathematical Reviews',
redirect = 'MR (identifier)',
q = 'Q211172',
label = 'MR',
prefix = 'https://mathscinet.ams.org/mathscinet-getitem?mr=',
COinS = 'pre', -- use prefix value
encode = true,
separator = ' ',
},
['OCLC'] = {
parameters = {'oclc', 'OCLC'},
link = 'OCLC',
redirect = 'OCLC (identifier)',
q = 'Q190593',
label = 'OCLC',
prefix = 'https://search.worldcat.org/oclc/',
COinS = 'info:oclcnum',
encode = true,
separator = ' ',
id_limit = id_limits_data_t.OCLC or 0,
},
['OL'] = {
parameters = { 'ol', 'OL' },
link = 'Open Library',
redirect = 'OL (identifier)',
q = 'Q1201876',
label = 'OL',
prefix = 'https://openlibrary.org/',
COinS = 'url',
separator = ' ',
encode = true,
custom_access = 'ol-access',
},
['OSTI'] = {
parameters = {'osti', 'OSTI'},
link = 'Office of Scientific and Technical Information',
redirect = 'OSTI (identifier)',
q = 'Q2015776',
label = 'OSTI',
prefix = 'https://www.osti.gov/biblio/',
COinS = 'pre', -- use prefix value
encode = true,
separator = ' ',
id_limit = id_limits_data_t.OSTI or 0,
custom_access = 'osti-access',
},
['PMC'] = {
parameters = {'pmc', 'PMC'},
link = 'PubMed Central',
redirect = 'PMC (identifier)',
q = 'Q229883',
label = 'PMC',
prefix = 'https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC',
suffix = '',
COinS = 'pre', -- use prefix value
encode = true,
separator = ' ',
id_limit = id_limits_data_t.PMC or 0,
access = 'free', -- free to read
},
['PMID'] = {
parameters = {'pmid', 'PMID'},
link = 'PubMed Identifier',
redirect = 'PMID (identifier)',
q = 'Q2082879',
label = 'PMID',
prefix = 'https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/',
COinS = 'info:pmid',
encode = false,
separator = ' ',
id_limit = id_limits_data_t.PMID or 0,
},
['RFC'] = {
parameters = {'rfc', 'RFC'},
link = 'Request for Comments',
redirect = 'RFC (identifier)',
q = 'Q212971',
label = 'RFC',
prefix = 'https://tools.ietf.org/html/rfc',
COinS = 'pre', -- use prefix value
encode = false,
separator = ' ',
id_limit = id_limits_data_t.RFC or 0,
access = 'free', -- free to read
},
['SBN'] = {
parameters = {'sbn', 'SBN'},
link = 'Standard Book Number', -- redirect to International_Standard_Book_Number#History
redirect = 'SBN (identifier)',
label = 'SBN',
prefix = 'Special:BookSources/0-', -- prefix has leading zero necessary to make 9-digit sbn a 10-digit isbn
COinS = nil, -- nil because we can't use pre or rft or info:
separator = ' ',
},
['SSRN'] = {
parameters = {'ssrn', 'SSRN'},
link = 'Social Science Research Network',
redirect = 'SSRN (identifier)',
q = 'Q7550801',
label = 'SSRN',
prefix = 'https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=',
COinS = 'pre', -- use prefix value
encode = true,
separator = ' ',
id_limit = id_limits_data_t.SSRN or 0,
custom_access = 'ssrn-access',
},
['S2CID'] = {
parameters = {'s2cid', 'S2CID'},
link = 'Semantic Scholar',
redirect = 'S2CID (identifier)',
q = 'Q22908627',
label = 'S2CID',
prefix = 'https://api.semanticscholar.org/CorpusID:',
COinS = 'pre', -- use prefix value
encode = false,
separator = ' ',
id_limit = id_limits_data_t.S2CID or 0,
custom_access = 's2cid-access',
},
['USENETID'] = {
parameters = {'message-id'},
link = 'Usenet',
redirect = 'Usenet (identifier)',
q = 'Q193162',
label = 'Usenet:',
prefix = 'news:',
encode = false,
COinS = 'pre', -- use prefix value
separator = ' ',
},
['ZBL'] = {
parameters = {'zbl', 'ZBL' },
link = 'Zentralblatt MATH',
redirect = 'Zbl (identifier)',
q = 'Q190269',
label = 'Zbl',
prefix = 'https://zbmath.org/?format=complete&q=an:',
COinS = 'pre', -- use prefix value
encode = true,
separator = ' ',
},
}
--[[--------------------------< E X P O R T S >---------------------------------
]]
return {
use_identifier_redirects = use_identifier_redirects, -- booleans defined in the settings at the top of this module
local_lang_cat_enable = local_lang_cat_enable,
date_name_auto_xlate_enable = date_name_auto_xlate_enable,
date_digit_auto_xlate_enable = date_digit_auto_xlate_enable,
enable_sort_keys = enable_sort_keys,
-- tables and variables created when this module is loaded
global_df = get_date_format (), -- this line can be replaced with "global_df = 'dmy-all'," to have all dates auto translated to dmy format.
global_cs1_config_t = global_cs1_config_t, -- global settings from {{cs1 config}}
punct_skip = build_skip_table (punct_skip, punct_meta_params),
url_skip = build_skip_table (url_skip, url_meta_params),
known_free_doi_registrants_t = build_free_doi_registrants_table(),
id_limits_data_load_fail = id_limits_data_load_fail, -- true when commons tabular identifier-limit data fails to load
name_space_sort_keys = name_space_sort_keys,
aliases = aliases,
special_case_translation = special_case_translation,
date_names = date_names,
err_msg_supl = err_msg_supl,
error_conditions = error_conditions,
editor_markup_patterns = editor_markup_patterns,
et_al_patterns = et_al_patterns,
extended_registrants_t = extended_registrants_t,
id_handlers = id_handlers,
keywords_lists = keywords_lists,
keywords_xlate = keywords_xlate,
stripmarkers = stripmarkers,
invisible_chars = invisible_chars,
invisible_defs = invisible_defs,
indic_script = indic_script,
emoji_t = emoji_t,
maint_cats = maint_cats,
messages = messages,
presentation = presentation,
prop_cats = prop_cats,
script_lang_codes = script_lang_codes,
lang_tag_remap = lang_tag_remap,
lang_name_remap = lang_name_remap,
this_wiki_code = this_wiki_code,
title_types = title_types,
uncategorized_namespaces = uncategorized_namespaces_t,
uncategorized_subpages = uncategorized_subpages,
templates_using_volume = templates_using_volume,
templates_using_issue = templates_using_issue,
templates_not_using_page = templates_not_using_page,
vol_iss_pg_patterns = vol_iss_pg_patterns,
single_letter_2nd_lvl_domains_t = single_letter_2nd_lvl_domains_t,
inter_wiki_map = inter_wiki_map,
mw_languages_by_tag_t = mw_languages_by_tag_t,
mw_languages_by_name_t = mw_languages_by_name_t,
citation_class_map_t = citation_class_map_t,
citation_issue_t = citation_issue_t,
citation_no_volume_t = citation_no_volume_t,
}
5nuhyhak1cpo8cs5adnui44e3oe4p4e
Module:Citation/CS1/Whitelist
828
3771
18441
2025-04-14T00:36:18Z
2601:18E:D104:4AB0:A123:CC48:E114:37FE
Page créée avec « --[[--------------------------< S U P P O R T E D P A R A M E T E R S >-------------------------------------- Because a steady-state signal conveys no useful information, whitelist.basic_arguments[] list items can have three values: true - these parameters are valid and supported parameters false - these parameters are deprecated but still supported tracked - these parameters are valid and supported parameters tracked in an eponymous properties category ni... »
18441
Scribunto
text/plain
--[[--------------------------< S U P P O R T E D P A R A M E T E R S >--------------------------------------
Because a steady-state signal conveys no useful information, whitelist.basic_arguments[] list items can have three values:
true - these parameters are valid and supported parameters
false - these parameters are deprecated but still supported
tracked - these parameters are valid and supported parameters tracked in an eponymous properties category
nil - these parameters are no longer supported. remove entirely
]]
local basic_arguments_t = {
['accessdate'] = true,
['access-date'] = true,
['agency'] = true,
['archivedate'] = true,
['archive-date'] = true,
['archive-format'] = true,
['archiveurl'] = true,
['archive-url'] = true,
['article'] = true,
['article-format'] = true,
['article-number'] = true, -- {{cite journal}}, {{cite conference}}; {{citation}} when |journal= has a value
['article-url'] = true,
['article-url-access'] = true,
['arxiv'] = true, -- cite arxiv; here because allowed in cite ... as identifier
['asin'] = true,
['ASIN'] = true,
['asin-tld'] = true,
['at'] = true,
['author'] = true,
['author-first'] = true,
['author-given'] = true,
['author-last'] = true,
['author-surname'] = true,
['authorlink'] = true,
['author-link'] = true,
['author-mask'] = true,
['bibcode'] = true,
['bibcode-access'] = true,
['biorxiv'] = true, -- cite biorxiv; here because allowed in cite ... as identifier
['chapter'] = true,
['chapter-format'] = true,
['chapter-url'] = true,
['chapter-url-access'] = true,
['citeseerx'] = true, -- cite citeseerx; here because allowed in cite ... as identifier
['collaboration'] = true,
['contribution'] = true,
['contribution-format'] = true,
['contribution-url'] = true,
['contribution-url-access'] = true,
['contributor'] = true,
['contributor-first'] = true,
['contributor-given'] = true,
['contributor-last'] = true,
['contributor-surname'] = true,
['contributor-link'] = true,
['contributor-mask'] = true,
['date'] = true,
['department'] = true,
['df'] = true,
['dictionary'] = true,
['display-authors'] = true,
['display-contributors'] = true,
['display-editors'] = true,
['display-interviewers'] = true,
['display-subjects'] = true,
['display-translators'] = true,
['doi'] = true,
['DOI'] = true,
['doi-access'] = true,
['doi-broken-date'] = true,
['edition'] = true,
['editor'] = true,
['editor-first'] = true,
['editor-given'] = true,
['editor-last'] = true,
['editor-surname'] = true,
['editor-link'] = true,
['editor-mask'] = true,
['eissn'] = true,
['EISSN'] = true,
['encyclopaedia'] = true,
['encyclopedia'] = true,
['entry'] = true,
['entry-format'] = true,
['entry-url'] = true,
['entry-url-access'] = true,
['eprint'] = true, -- cite arxiv; here because allowed in cite ... as identifier
['first'] = true,
['format'] = true,
['given'] = true,
['hdl'] = true,
['HDL'] = true,
['hdl-access'] = true,
['host'] = true, -- unique to certain templates?
['id'] = true,
['ID'] = true,
['institution'] = true, -- constrain to cite thesis?
['interviewer'] = true,
['interviewer-first'] = true,
['interviewer-given'] = true,
['interviewer-last'] = true,
['interviewer-surname'] = true,
['interviewer-link'] = true,
['interviewer-mask'] = true,
['isbn'] = true,
['ISBN'] = true,
['ismn'] = true,
['ISMN'] = true,
['issn'] = true,
['ISSN'] = true,
['issue'] = true,
['jfm'] = true,
['JFM'] = true,
['journal'] = true,
['jstor'] = true,
['JSTOR'] = true,
['jstor-access'] = true,
['lang'] = true,
['language'] = true,
['last'] = true,
['lccn'] = true,
['LCCN'] = true,
['location'] = true,
['magazine'] = true,
['medium'] = true,
['medrxiv'] = true, -- cite medrxiv; here because allowed in cite ... as identifier
['minutes'] = true, -- constrain to cite AV media and podcast?
['mode'] = true,
['mr'] = true,
['MR'] = true,
['name-list-style'] = true,
['newspaper'] = true,
['no-pp'] = true,
['no-tracking'] = true,
['number'] = true,
['oclc'] = true,
['OCLC'] = true,
['ol'] = true,
['OL'] = true,
['ol-access'] = true,
['orig-date'] = true,
['origyear'] = true,
['orig-year'] = true,
['osti'] = true,
['OSTI'] = true,
['osti-access'] = true,
['others'] = true,
['p'] = true,
['page'] = true,
['pages'] = true,
['periodical'] = true,
['place'] = true,
['pmc'] = true,
['PMC'] = true,
['pmc-embargo-date'] = true,
['pmid'] = true,
['PMID'] = true,
['postscript'] = true,
['pp'] = true,
['publication-date'] = true,
['publication-place'] = true,
['publisher'] = true,
['quotation'] = true,
['quote'] = true,
['quote-page'] = true,
['quote-pages'] = true,
['ref'] = true,
['rfc'] = true,
['RFC'] = true,
['sbn'] = true,
['SBN'] = true,
['scale'] = true,
['script-article'] = true,
['script-chapter'] = true,
['script-contribution'] = true,
['script-encyclopaedia'] = true,
['script-encyclopedia'] = true,
['script-entry'] = true,
['script-journal'] = true,
['script-magazine'] = true,
['script-newspaper'] = true,
['script-periodical'] = true,
['script-quote'] = true,
['script-section'] = true,
['script-title'] = true,
['script-website'] = true,
['script-work'] = true,
['section'] = true,
['section-format'] = true,
['section-url'] = true,
['section-url-access'] = true,
['series'] = true,
['ssrn'] = true, -- cite ssrn; these three here because allowed in cite ... as identifier
['SSRN'] = true,
['ssrn-access'] = true,
['subject'] = true,
['subject-first'] = true,
['subject-given'] = true,
['subject-last'] = true,
['subject-link'] = true,
['subject-mask'] = true,
['subject-surname'] = true,
['surname'] = true,
['s2cid'] = true,
['S2CID'] = true,
['s2cid-access'] = true,
['template-doc-demo'] = true,
['time'] = true, -- constrain to cite av media and podcast?
['time-caption'] = true, -- constrain to cite av media and podcast?
['title'] = true,
['title-link'] = true,
['title-note'] = true,
['translator'] = true,
['translator-first'] = true,
['translator-given'] = true,
['translator-last'] = true,
['translator-surname'] = true,
['translator-link'] = true,
['translator-mask'] = true,
['trans-article'] = true,
['trans-chapter'] = true,
['trans-contribution'] = true,
['trans-encyclopaedia'] = true,
['trans-encyclopedia'] = true,
['trans-entry'] = true,
['trans-journal'] = true,
['trans-magazine'] = true,
['trans-newspaper'] = true,
['trans-periodical'] = true,
['trans-quote'] = true,
['trans-section'] = true,
['trans-title'] = true,
['trans-website'] = true,
['trans-work'] = true,
['type'] = true,
['url'] = true,
['URL'] = true,
['url-access'] = true,
['url-status'] = true,
['vauthors'] = true,
['veditors'] = true,
['version'] = true,
['via'] = true,
['volume'] = true,
['website'] = true,
['work'] = true,
['year'] = true,
['zbl'] = true,
['ZBL'] = true,
}
local numbered_arguments_t = {
['author#'] = true,
['author-first#'] = true,
['author#-first'] = true,
['author-given#'] = true,
['author#-given'] = true,
['author-last#'] = true,
['author#-last'] = true,
['author-surname#'] = true,
['author#-surname'] = true,
['author-link#'] = true,
['author#-link'] = true,
['authorlink#'] = true,
['author#link'] = true,
['author-mask#'] = true,
['author#-mask'] = true,
['contributor#'] = true,
['contributor-first#'] = true,
['contributor#-first'] = true,
['contributor-given#'] = true,
['contributor#-given'] = true,
['contributor-last#'] = true,
['contributor#-last'] = true,
['contributor-surname#'] = true,
['contributor#-surname'] = true,
['contributor-link#'] = true,
['contributor#-link'] = true,
['contributor-mask#'] = true,
['contributor#-mask'] = true,
['editor#'] = true,
['editor-first#'] = true,
['editor#-first'] = true,
['editor-given#'] = true,
['editor#-given'] = true,
['editor-last#'] = true,
['editor#-last'] = true,
['editor-surname#'] = true,
['editor#-surname'] = true,
['editor-link#'] = true,
['editor#-link'] = true,
['editor-mask#'] = true,
['editor#-mask'] = true,
['first#'] = true,
['given#'] = true,
['host#'] = true,
['interviewer#'] = true,
['interviewer-first#'] = true,
['interviewer#-first'] = true,
['interviewer-given#'] = true,
['interviewer#-given'] = true,
['interviewer-last#'] = true,
['interviewer#-last'] = true,
['interviewer-surname#'] = true,
['interviewer#-surname'] = true,
['interviewer-link#'] = true,
['interviewer#-link'] = true,
['interviewer-mask#'] = true,
['interviewer#-mask'] = true,
['last#'] = true,
['subject#'] = true,
['subject-first#'] = true,
['subject#-first'] = true,
['subject-given#'] = true,
['subject#-given'] = true,
['subject-last#'] = true,
['subject#-last'] = true,
['subject-link#'] = true,
['subject#-link'] = true,
['subject-mask#'] = true,
['subject#-mask'] = true,
['subject-surname#'] = true,
['subject#-surname'] = true,
['surname#'] = true,
['translator#'] = true,
['translator-first#'] = true,
['translator#-first'] = true,
['translator-given#'] = true,
['translator#-given'] = true,
['translator-last#'] = true,
['translator#-last'] = true,
['translator-surname#'] = true,
['translator#-surname'] = true,
['translator-link#'] = true,
['translator#-link'] = true,
['translator-mask#'] = true,
['translator#-mask'] = true,
}
--[[--------------------------< P R E P R I N T S U P P O R T E D P A R A M E T E R S >--------------------
Cite arXiv, cite biorxiv, cite citeseerx, cite medrxiv, and cite ssrn are preprint templates that use the limited
set of parameters defined in the limited_basic_arguments and limited_numbered_arguments tables. Those lists are
supplemented with a template-specific list of parameters that are required by the particular template and may be
exclusive to one of the preprint templates. Some of these parameters may also be available to the general cs1|2
templates.
Same conventions for true/false/tracked/nil as above.
]]
local preprint_arguments_t = {
arxiv = {
['arxiv'] = true, -- cite arxiv and arxiv identifiers
['class'] = true,
['eprint'] = true, -- cite arxiv and arxiv identifiers
},
biorxiv = {
['biorxiv'] = true,
},
citeseerx = {
['citeseerx'] = true,
},
medrxiv = {
['medrxiv'] = true,
},
ssrn = {
['ssrn'] = true,
['SSRN'] = true,
['ssrn-access'] = true,
},
}
--[[--------------------------< L I M I T E D S U P P O R T E D P A R A M E T E R S >----------------------
cite arxiv, cite biorxiv, cite citeseerx, cite medrxiv, and cite ssrn templates are preprint templates so are
allowed only a limited subset of parameters allowed to all other cs1|2 templates. The limited subset is defined
here.
This list of parameters also used by {{cite document}}
Same conventions for true/false/tracked/nil as above.
]]
local limited_basic_arguments_t = {
['at'] = true,
['author'] = true,
['author-first'] = true,
['author-given'] = true,
['author-last'] = true,
['author-surname'] = true,
['author-link'] = true,
['authorlink'] = true,
['author-mask'] = true,
['collaboration'] = true,
['date'] = true,
['df'] = true,
['display-authors'] = true,
['first'] = true,
['given'] = true,
['language'] = true,
['last'] = true,
['mode'] = true,
['name-list-style'] = true,
['no-tracking'] = true,
['p'] = true,
['page'] = true,
['pages'] = true,
['postscript'] = true,
['pp'] = true,
['quotation'] = true,
['quote'] = true,
['ref'] = true,
['surname'] = true,
['template-doc-demo'] = true,
['title'] = true,
['trans-title'] = true,
['vauthors'] = true,
['year'] = true,
}
local limited_numbered_arguments_t = {
['author#'] = true,
['author-first#'] = true,
['author#-first'] = true,
['author-given#'] = true,
['author#-given'] = true,
['author-last#'] = true,
['author#-last'] = true,
['author-surname#'] = true,
['author#-surname'] = true,
['author-link#'] = true,
['author#-link'] = true,
['authorlink#'] = true,
['author#link'] = true,
['author-mask#'] = true,
['author#-mask'] = true,
['first#'] = true,
['given#'] = true,
['last#'] = true,
['surname#'] = true,
}
--[[--------------------------< U N I Q U E _ A R G U M E N T S >----------------------------------------------
Some templates have unique parameters. Those templates and their unique parameters are listed here. Keys in this
table are the template's CitationClass parameter value
Same conventions for true/false/tracked/nil as above.
]]
local unique_arguments_t = {
['audio-visual'] = {
['people'] = true,
['transcript'] = true,
['transcript-format'] = true,
['transcript-url'] = true,
},
conference = {
['book-title'] = true,
['conference'] = true,
['conference-format'] = true,
['conference-url'] = true,
['event'] = true,
},
episode = {
['airdate'] = true,
['air-date'] = true,
['credits'] = true,
['episode-link'] = true, -- alias of |title-link=
['network'] = true,
['people'] = true,
['season'] = true,
['series-link'] = true,
['series-no'] = true,
['series-number'] = true,
['station'] = true,
['transcript'] = true,
['transcript-format'] = true,
['transcript-url'] = true,
},
mailinglist = {
['mailing-list'] = true,
},
map = {
['cartography'] = true,
['inset'] = true,
['map'] = true,
['map-format'] = true,
['map-url'] = true,
['map-url-access'] = true,
['script-map'] = true,
['sections'] = true,
['sheet'] = true,
['sheets'] = true,
['trans-map'] = true,
},
newsgroup = {
['message-id'] = true,
['newsgroup'] = true,
},
report = {
['docket'] = true,
},
serial = {
['airdate'] = true,
['air-date'] = true,
['credits'] = true,
['episode'] = true, -- cite serial only TODO: make available to cite episode?
['episode-link'] = true, -- alias of |title-link=
['network'] = true,
['people'] = true,
['series-link'] = true,
['station'] = true,
},
speech = {
['conference'] = true,
['conference-format'] = true,
['conference-url'] = true,
['event'] = true,
},
thesis = {
['degree'] = true,
['docket'] = true,
},
}
--[[--------------------------< C I T E _ D O C U M E N T >----------------------------------------------------
Special case for cite document. This template takes the limited basic and limited enumerated parameters plus
others that are apply only to standalone published sources that cannot be cited any other way; no url, book,
periodical, etc parameters; limited support for name lists and named identifiers.
when validating parameters in {{cite document}} templates, the basic and
]]
local document_arguments_t = {
['bibcode'] = true,
['bibcode-access'] = true,
['doi'] = true,
['DOI'] = true,
['doi-access'] = true,
['doi-broken-date'] = true,
['hdl'] = true,
['HDL'] = true,
['hdl-access'] = true,
['id'] = true,
['ID'] = true,
['jfm'] = true,
['JFM'] = true,
['lang'] = true,
['location'] = true,
['mr'] = true,
['MR'] = true,
['no-pp'] = true,
['orig-date'] = true,
['origyear'] = true,
['orig-year'] = true,
['osti'] = true,
['OSTI'] = true,
['osti-access'] = true,
['place'] = true,
['publisher'] = true,
['quote-page'] = true,
['quote-pages'] = true,
['script-quote'] = true,
['script-title'] = true,
['title-link'] = true,
['translator'] = true,
['translator-first'] = true,
['translator-given'] = true,
['translator-last'] = true,
['translator-surname'] = true,
['translator-link'] = true,
['translator-mask'] = true,
['trans-quote'] = true,
['type'] = true,
['zbl'] = true,
['ZBL'] = true,
}
local document_numbered_arguments_t = {
['translator#'] = true,
['translator-first#'] = true,
['translator#-first'] = true,
['translator-given#'] = true,
['translator#-given'] = true,
['translator-last#'] = true,
['translator#-last'] = true,
['translator-surname#'] = true,
['translator#-surname'] = true,
['translator-link#'] = true,
['translator#-link'] = true,
['translator-mask#'] = true,
['translator#-mask'] = true,
}
--[[--------------------------< L I S T _ C O M B I N E >------------------------------------------------------
makes one table from a list of tables. <lists_t> is a sequence of tables to be combined
]]
local function list_combine (lists_t)
local out_t = {};
for _, list_t in ipairs (lists_t) do -- for each list in <lists_t>
for k, v in pairs (list_t) do -- extract each k/v pair
out_t[k] = v; -- add to <out_t>
end
end
return out_t; -- and done
end
--[[--------------------------< T E M P L A T E _ L I S T _ G E T >--------------------------------------------
gets a list of the templates from table t
]]
local function template_list_get (t)
local out_t = {}; -- a table for output
for k, _ in pairs (t) do -- spin through the table and collect the keys
table.insert (out_t, k) -- add each key to the output table
end
return out_t; -- and done
end
--[[--------------------------< E X P O R T E D T A B L E S >------------------------------------------------
]]
return {
preprint_arguments_t = preprint_arguments_t,
preprint_template_list_t = template_list_get (preprint_arguments_t), -- make a template list from preprint_arguments{} table
unique_arguments_t = unique_arguments_t,
unique_param_template_list_t = template_list_get (unique_arguments_t), -- make a template list from unique_arguments{} table
document_parameters_t = list_combine ({limited_basic_arguments_t, limited_numbered_arguments_t, document_arguments_t, document_numbered_arguments_t});
common_parameters_t = list_combine ({basic_arguments_t, numbered_arguments_t});
limited_parameters_t = list_combine ({limited_basic_arguments_t, limited_numbered_arguments_t});
};
baub5v4d976tff8ebf3konhoua4ojgu
Module:Citation/CS1/Utilities
828
3772
18442
2025-04-14T00:37:16Z
2601:18E:D104:4AB0:A123:CC48:E114:37FE
Page créée avec « local z = { error_cats_t = {}; -- for categorizing citations that contain errors error_ids_t = {}; -- list of error identifiers; used to prevent duplication of certain errors; local to this module error_msgs_t = {}; -- sequence table of error messages maint_cats_t = {}; -- for categorizing citations that aren't erroneous per se, but could use a little work prop_cats_t = {}; -- for categori... »
18442
Scribunto
text/plain
local z = {
error_cats_t = {}; -- for categorizing citations that contain errors
error_ids_t = {}; -- list of error identifiers; used to prevent duplication of certain errors; local to this module
error_msgs_t = {}; -- sequence table of error messages
maint_cats_t = {}; -- for categorizing citations that aren't erroneous per se, but could use a little work
prop_cats_t = {}; -- for categorizing citations based on certain properties, language of source for instance
prop_keys_t = {}; -- for adding classes to the citation's <cite> tag
};
--[[--------------------------< F O R W A R D D E C L A R A T I O N S >--------------------------------------
]]
local cfg; -- table of tables imported from selected Module:Citation/CS1/Configuration
--[[--------------------------< I S _ S E T >------------------------------------------------------------------
Returns true if argument is set; false otherwise. Argument is 'set' when it exists (not nil) or when it is not an empty string.
]]
local function is_set (var)
return not (var == nil or var == '');
end
--[[--------------------------< I N _ A R R A Y >--------------------------------------------------------------
Whether needle is in haystack
]]
local function in_array (needle, haystack)
if needle == nil then
return false;
end
for n, v in ipairs (haystack) do
if v == needle then
return n;
end
end
return false;
end
--[[--------------------------< H A S _ A C C E P T _ A S _ W R I T T E N >------------------------------------
When <str> is wholly wrapped in accept-as-written markup, return <str> without markup and true; return <str> and false else
with allow_empty = false, <str> must have at least one character inside the markup
with allow_empty = true, <str> the markup frame can be empty like (()) to distinguish an empty template parameter from the specific condition "has no applicable value" in citation-context.
After further evaluation the two cases might be merged at a later stage, but should be kept separated for now.
]]
local function has_accept_as_written (str, allow_empty)
if not is_set (str) then
return str, false;
end
local count;
if true == allow_empty then
str, count = str:gsub ('^%(%((.*)%)%)$', '%1'); -- allows (()) to be an empty set
else
str, count = str:gsub ('^%(%((.+)%)%)$', '%1');
end
return str, 0 ~= count;
end
--[[--------------------------< S U B S T I T U T E >----------------------------------------------------------
Populates numbered arguments in a message string using an argument table. <args> may be a single string or a
sequence table of multiple strings.
]]
local function substitute (msg, args)
return args and mw.message.newRawMessage (msg, args):plain() or msg;
end
--[[--------------------------< E R R O R _ C O M M E N T >----------------------------------------------------
Wraps error messages with CSS markup according to the state of hidden. <content> may be a single string or a
sequence table of multiple strings.
]]
local function error_comment (content, hidden)
return substitute (hidden and cfg.presentation['hidden-error'] or cfg.presentation['visible-error'], content);
end
--[[--------------------------< H Y P H E N _ T O _ D A S H >--------------------------------------------------
Converts a hyphen, endash, emdash to endash under certain conditions. The hyphen/en/em must separate
like items; unlike items are returned unmodified. These forms are modified:
letter - letter (A-B)
digit - digit (4-5)
digit separator digit - digit separator digit (4.1-4.5 or 4-1-4-5)
letterdigit - letterdigit (A1-A5) (an optional separator between letter and
digit is supported – a.1-a.5 or a-1-a-5)
digitletter - digitletter (5a-5d) (an optional separator between letter and
digit is supported – 5.a-5.d or 5-a-5-d)
any other forms are returned unmodified.
str may be a comma- or semicolon-separated list of page ranges with/without single pages
]]
local function hyphen_to_dash (str)
if not is_set (str) then
return str;
end
str = str:gsub ("(%(%(.-%)%))", function(m) return m:gsub(",", ","):gsub(";", ";") end) -- replace commas and semicolons in accept-as-written markup with similar unicode characters so they'll be ignored during the split
str = str:gsub ('&[nm]dash;', {['–'] = '–', ['—'] = '—'}); -- replace — and – entities with their characters; semicolon mucks up the text.split
str = str:gsub ('-', '-'); -- replace HTML numeric entity with hyphen character
str = str:gsub (' ', ' '); -- replace entity with generic keyboard space character
local out = {};
local list = mw.text.split (str, '%s*[,;]%s*'); -- split str at comma or semicolon separators if there are any
local accept; -- boolean
for _, item in ipairs (list) do -- for each item in the list
item, accept = has_accept_as_written (item); -- remove accept-this-as-written markup when it wraps all of item
if not accept and mw.ustring.match (item, '^%w*[%.%-]?%w+%s*[—–-]%s*%w*[%.%-]?%w+$') then -- if a hyphenated range or has endash or emdash separators
if mw.ustring.match (item, '^%a+[%.%-]?%d+%s*[—–-]%s*%a+[%.%-]?%d+$') or -- letterdigit hyphen letterdigit (optional separator between letter and digit)
mw.ustring.match (item, '^%d+[%.%-]?%a+%s*[—–-]%s*%d+[%.%-]?%a+$') or -- digitletter hyphen digitletter (optional separator between digit and letter)
mw.ustring.match (item, '^%d+[%.%-]%d+%s*[—–-]%s*%d+[%.%-]%d+$') then -- digit separator digit hyphen digit separator digit
item = mw.ustring.gsub (item, '(%w*[%.%-]?%w+)%s*[—–-]%s*(%w*[%.%-]?%w+)', '<span class="nowrap">%1 –</span> <span class="nowrap">%2</span>'); -- replace hyphen/dash, with spaced endash
elseif mw.ustring.match (item, '^%d+%s*[—–-]%s*%d+$') or -- digit hyphen digit
mw.ustring.match (item, '^%a+%s*[—–-]%s*%a+$') then -- letter hyphen letter
item = mw.ustring.gsub (item, '(%w+)%s*[—–-]%s*(%w+)', '<span class="nowrap">%1–</span>%2'); -- replace hyphen/emdash with endash, remove extraneous space characters
else
-- item = mw.ustring.gsub (item, '%s*[—–-]%s*', '–'); -- disabled; here when 'unlike' items so return <item> as is
end
end
table.insert (out, item); -- add the (possibly modified) item to the output table
end
local temp_str = ''; -- concatenate the output table into a comma separated string
temp_str, accept = has_accept_as_written (table.concat (out, ', ')); -- remove accept-this-as-written markup when it wraps all of concatenated out
if accept then
temp_str = has_accept_as_written (str); -- when global markup removed, return original str; do it this way to suppress boolean second return value
return temp_str:gsub(",", ","):gsub(";", ";");
else
return temp_str:gsub(",", ","):gsub(";", ";"); -- else, return assembled temp_str
end
end
--[=[-------------------------< M A K E _ W I K I L I N K >----------------------------------------------------
Makes a wikilink; when both link and display text is provided, returns a wikilink in the form [[L|D]]; if only
link is provided (or link and display are the same), returns a wikilink in the form [[L]]; if neither are
provided or link is omitted, returns an empty string.
]=]
local function make_wikilink (link, display)
if not is_set (link) then return '' end
if is_set (display) and link ~= display then
return table.concat ({'[[', link, '|', display, ']]'});
else
return table.concat ({'[[', link, ']]'});
end
end
--[[--------------------------< S E T _ M E S S A G E >----------------------------------------------------------
Sets an error message using the ~/Configuration error_conditions{} table along with arguments supplied in the function
call, inserts the resulting message in z.error_msgs_t{} sequence table, and returns the error message.
<error_id> – key value for appropriate error handler in ~/Configuration error_conditions{} table
<arguments> – may be a single string or a sequence table of multiple strings to be subsititued into error_conditions[error_id].message
<raw> – boolean
true – causes this function to return the error message not wrapped in visible-error, hidden-error span tag;
returns error_conditions[error_id].hidden as a second return value
does not add message to z.error_msgs_t sequence table
false, nil – adds message wrapped in visible-error, hidden-error span tag to z.error_msgs_t
returns the error message wrapped in visible-error, hidden-error span tag; there is no second return value
<prefix> – string to be prepended to <message> -- TODO: remove support for these unused(?) arguments?
<suffix> – string to be appended to <message>
TODO: change z.error_cats_t and z.maint_cats_t to have the form cat_name = true? this to avoid dups without having to have an extra table
]]
local added_maint_cats = {} -- list of maintenance categories that have been added to z.maint_cats_t; TODO: figure out how to delete this table
local function set_message (error_id, arguments, raw, prefix, suffix)
local error_state = cfg.error_conditions[error_id];
prefix = prefix or '';
suffix = suffix or '';
if error_state == nil then
error (cfg.messages['undefined_error'] .. ': ' .. error_id); -- because missing error handler in Module:Citation/CS1/Configuration
elseif is_set (error_state.category) then
if error_state.message then -- when error_state.message defined, this is an error message
table.insert (z.error_cats_t, error_state.category);
else
if not added_maint_cats[error_id] then
added_maint_cats[error_id] = true; -- note that we've added this category
table.insert (z.maint_cats_t, substitute (error_state.category, arguments)); -- make cat name then add to table
end
return; -- because no message, nothing more to do
end
end
local message = substitute (error_state.message, arguments);
message = table.concat (
{
message,
' (',
make_wikilink (
table.concat (
{
cfg.messages['help page link'],
'#',
error_state.anchor
}),
cfg.messages['help page label']),
')'
});
z.error_ids_t[error_id] = true;
if z.error_ids_t['err_citation_missing_title'] and -- if missing-title error already noted
in_array (error_id, {'err_bare_url_missing_title', 'err_trans_missing_title'}) then -- and this error is one of these
return '', false; -- don't bother because one flavor of missing title is sufficient
end
message = table.concat ({prefix, message, suffix});
if true == raw then
return message, error_state.hidden; -- return message not wrapped in visible-error, hidden-error span tag
end
message = error_comment (message, error_state.hidden); -- wrap message in visible-error, hidden-error span tag
table.insert (z.error_msgs_t, message); -- add it to the messages sequence table
return message; -- and done; return value generally not used but is used as a flag in various functions of ~/Identifiers
end
--[[-------------------------< I S _ A L I A S _ U S E D >-----------------------------------------------------
This function is used by select_one() to determine if one of a list of alias parameters is in the argument list
provided by the template.
Input:
args – pointer to the arguments table from calling template
alias – one of the list of possible aliases in the aliases lists from Module:Citation/CS1/Configuration
index – for enumerated parameters, identifies which one
enumerated – true/false flag used to choose how enumerated aliases are examined
value – value associated with an alias that has previously been selected; nil if not yet selected
selected – the alias that has previously been selected; nil if not yet selected
error_list – list of aliases that are duplicates of the alias already selected
Returns:
value – value associated with alias we selected or that was previously selected or nil if an alias not yet selected
selected – the alias we selected or the alias that was previously selected or nil if an alias not yet selected
]]
local function is_alias_used (args, alias, index, enumerated, value, selected, error_list)
if enumerated then -- is this a test for an enumerated parameters?
alias = alias:gsub ('#', index); -- replace '#' with the value in index
else
alias = alias:gsub ('#', ''); -- remove '#' if it exists
end
if is_set (args[alias]) then -- alias is in the template's argument list
if value ~= nil and selected ~= alias then -- if we have already selected one of the aliases
local skip;
for _, v in ipairs (error_list) do -- spin through the error list to see if we've added this alias
if v == alias then
skip = true;
break; -- has been added so stop looking
end
end
if not skip then -- has not been added so
table.insert (error_list, alias); -- add error alias to the error list
end
else
value = args[alias]; -- not yet selected an alias, so select this one
selected = alias;
end
end
return value, selected; -- return newly selected alias, or previously selected alias
end
--[[--------------------------< A D D _ M A I N T _ C A T >------------------------------------------------------
Adds a category to z.maint_cats_t using names from the configuration file with additional text if any.
To prevent duplication, the added_maint_cats table lists the categories by key that have been added to z.maint_cats_t.
]]
local function add_maint_cat (key, arguments)
if not added_maint_cats [key] then
added_maint_cats [key] = true; -- note that we've added this category
table.insert (z.maint_cats_t, substitute (cfg.maint_cats [key], arguments)); -- make name then add to table
end
end
--[[--------------------------< A D D _ P R O P _ C A T >--------------------------------------------------------
Adds a category to z.prop_cats_t using names from the configuration file with additional text if any.
foreign_lang_source and foreign_lang_source_2 keys have a language code appended to them so that multiple languages
may be categorized but multiples of the same language are not categorized.
added_prop_cats is a table declared in page scope variables above
]]
local added_prop_cats = {}; -- list of property categories that have been added to z.prop_cats_t
local function add_prop_cat (key, arguments, key_modifier)
local key_modified = key .. ((key_modifier and key_modifier) or ''); -- modify <key> with <key_modifier> if present and not nil
if not added_prop_cats [key_modified] then
added_prop_cats [key_modified] = true; -- note that we've added this category
table.insert (z.prop_cats_t, substitute (cfg.prop_cats [key], arguments)); -- make name then add to table
table.insert (z.prop_keys_t, 'cs1-prop-' .. key); -- convert key to class for use in the citation's <cite> tag
end
end
--[[--------------------------< S A F E _ F O R _ I T A L I C S >----------------------------------------------
Protects a string that will be wrapped in wiki italic markup '' ... ''
Note: We cannot use <i> for italics, as the expected behavior for italics specified by ''...'' in the title is that
they will be inverted (i.e. unitalicized) in the resulting references. In addition, <i> and '' tend to interact
poorly under Mediawiki's HTML tidy.
]]
local function safe_for_italics (str)
if not is_set (str) then return str end
if str:sub (1, 1) == "'" then str = "<span></span>" .. str; end
if str:sub (-1, -1) == "'" then str = str .. "<span></span>"; end
return str:gsub ('\n', ' '); -- Remove newlines as they break italics.
end
--[[--------------------------< W R A P _ S T Y L E >----------------------------------------------------------
Applies styling to various parameters. Supplied string is wrapped using a message_list configuration taking one
argument; protects italic styled parameters. Additional text taken from citation_config.presentation - the reason
this function is similar to but separate from wrap_msg().
]]
local function wrap_style (key, str)
if not is_set (str) then
return "";
elseif in_array (key, {'italic-title', 'trans-italic-title'}) then
str = safe_for_italics (str);
end
return substitute (cfg.presentation[key], {str});
end
--[[--------------------------< M A K E _ S E P _ L I S T >------------------------------------------------------------
make a separated list of items using provided separators.
<sep_list> - typically '<comma><space>'
<sep_list_pair> - typically '<space>and<space>'
<sep_list_end> - typically '<comma><space>and<space>' or '<comma><space>&<space>'
defaults to cfg.presentation['sep_list'], cfg.presentation['sep_list_pair'], and cfg.presentation['sep_list_end']
if <sep_list_end> is specified, <sep_list> and <sep_list_pair> must also be supplied
]]
local function make_sep_list (count, list_seq, sep_list, sep_list_pair, sep_list_end)
local list = '';
if not sep_list then -- set the defaults
sep_list = cfg.presentation['sep_list'];
sep_list_pair = cfg.presentation['sep_list_pair'];
sep_list_end = cfg.presentation['sep_list_end'];
end
if 2 >= count then
list = table.concat (list_seq, sep_list_pair); -- insert separator between two items; returns list_seq[1] then only one item
elseif 2 < count then
list = table.concat (list_seq, sep_list, 1, count - 1); -- concatenate all but last item with plain list separator
list = table.concat ({list, list_seq[count]}, sep_list_end); -- concatenate last item onto end of <list> with final separator
end
return list;
end
--[[--------------------------< S E L E C T _ O N E >----------------------------------------------------------
Chooses one matching parameter from a list of parameters to consider. The list of parameters to consider is just
names. For parameters that may be enumerated, the position of the numerator in the parameter name is identified
by the '#' so |author-last1= and |author1-last= are represented as 'author-last#' and 'author#-last'.
Because enumerated parameter |<param>1= is an alias of |<param>= we must test for both possibilities.
Generates an error if more than one match is present.
]]
local function select_one (args, aliases_list, error_condition, index)
local value = nil; -- the value assigned to the selected parameter
local selected = ''; -- the name of the parameter we have chosen
local error_list = {};
if index ~= nil then index = tostring(index); end
for _, alias in ipairs (aliases_list) do -- for each alias in the aliases list
if alias:match ('#') then -- if this alias can be enumerated
if '1' == index then -- when index is 1 test for enumerated and non-enumerated aliases
value, selected = is_alias_used (args, alias, index, false, value, selected, error_list); -- first test for non-enumerated alias
end
value, selected = is_alias_used (args, alias, index, true, value, selected, error_list); -- test for enumerated alias
else
value, selected = is_alias_used (args, alias, index, false, value, selected, error_list); -- test for non-enumerated alias
end
end
if #error_list > 0 and 'none' ~= error_condition then -- for cases where this code is used outside of extract_names()
for i, v in ipairs (error_list) do
error_list[i] = wrap_style ('parameter', v);
end
table.insert (error_list, wrap_style ('parameter', selected));
set_message (error_condition, {make_sep_list (#error_list, error_list)});
end
return value, selected;
end
--[=[-------------------------< R E M O V E _ W I K I _ L I N K >----------------------------------------------
Gets the display text from a wikilink like [[A|B]] or [[B]] gives B
The str:gsub() returns either A|B froma [[A|B]] or B from [[B]] or B from B (no wikilink markup).
In l(), l:gsub() removes the link and pipe (if they exist); the second :gsub() trims whitespace from the label
if str was wrapped in wikilink markup. Presumably, this is because without wikimarkup in str, there is no match
in the initial gsub, the replacement function l() doesn't get called.
]=]
local function remove_wiki_link (str)
return (str:gsub ("%[%[([^%[%]]*)%]%]", function(l)
return l:gsub ("^[^|]*|(.*)$", "%1" ):gsub ("^%s*(.-)%s*$", "%1");
end));
end
--[=[-------------------------< I S _ W I K I L I N K >--------------------------------------------------------
Determines if str is a wikilink, extracts, and returns the wikilink type, link text, and display text parts.
If str is a complex wikilink ([[L|D]]):
returns wl_type 2 and D and L from [[L|D]];
if str is a simple wikilink ([[D]])
returns wl_type 1 and D from [[D]] and L as empty string;
if not a wikilink:
returns wl_type 0, str as D, and L as empty string.
trims leading and trailing whitespace and pipes from L and D ([[L|]] and [[|D]] are accepted by MediaWiki and
treated like [[D]]; while [[|D|]] is not accepted by MediaWiki, here, we accept it and return D without the pipes).
]=]
local function is_wikilink (str)
local D, L
local wl_type = 2; -- assume that str is a complex wikilink [[L|D]]
if not str:match ('^%[%[[^%]]+%]%]$') then -- is str some sort of a wikilink (must have some sort of content)
return 0, str, ''; -- not a wikilink; return wl_type as 0, str as D, and empty string as L
end
L, D = str:match ('^%[%[([^|]+)|([^%]]+)%]%]$'); -- get L and D from [[L|D]]
if not is_set (D) then -- if no separate display
D = str:match ('^%[%[([^%]]*)|*%]%]$'); -- get D from [[D]] or [[D|]]
wl_type = 1;
end
D = mw.text.trim (D, '%s|'); -- trim white space and pipe characters
return wl_type, D, L or '';
end
--[[--------------------------< S T R I P _ A P O S T R O P H E _ M A R K U P >--------------------------------
Strip wiki italic and bold markup from argument so that it doesn't contaminate COinS metadata.
This function strips common patterns of apostrophe markup. We presume that editors who have taken the time to
markup a title have, as a result, provided valid markup. When they don't, some single apostrophes are left behind.
Returns the argument without wiki markup and a number; the number is more-or-less meaningless except as a flag
to indicate that markup was replaced; do not rely on it as an indicator of how many of any kind of markup was
removed; returns the argument and nil when no markup removed
]]
local function strip_apostrophe_markup (argument)
if not is_set (argument) then
return argument, nil; -- no argument, nothing to do
end
if nil == argument:find ( "''", 1, true ) then -- Is there at least one double apostrophe? If not, exit.
return argument, nil;
end
local flag;
while true do
if argument:find ("'''''", 1, true) then -- bold italic (5)
argument, flag = argument:gsub ("%'%'%'%'%'", ""); -- remove all instances of it
elseif argument:find ("''''", 1, true) then -- italic start and end without content (4)
argument, flag=argument:gsub ("%'%'%'%'", "");
elseif argument:find ("'''", 1, true) then -- bold (3)
argument, flag=argument:gsub ("%'%'%'", "");
elseif argument:find ("''", 1, true) then -- italic (2)
argument, flag = argument:gsub ("%'%'", "");
else
break;
end
end
return argument, flag; -- done
end
--[[--------------------------< S E T _ S E L E C T E D _ M O D U L E S >--------------------------------------
Sets local cfg table to same (live or sandbox) as that used by the other modules.
]]
local function set_selected_modules (cfg_table_ptr)
cfg = cfg_table_ptr;
end
--[[--------------------------< E X P O R T S >----------------------------------------------------------------
]]
return {
add_maint_cat = add_maint_cat, -- exported functions
add_prop_cat = add_prop_cat,
error_comment = error_comment,
has_accept_as_written = has_accept_as_written,
hyphen_to_dash = hyphen_to_dash,
in_array = in_array,
is_set = is_set,
is_wikilink = is_wikilink,
make_sep_list = make_sep_list,
make_wikilink = make_wikilink,
remove_wiki_link = remove_wiki_link,
safe_for_italics = safe_for_italics,
select_one = select_one,
set_message = set_message,
set_selected_modules = set_selected_modules,
strip_apostrophe_markup = strip_apostrophe_markup,
substitute = substitute,
wrap_style = wrap_style,
z = z, -- exported table
}
1rgyhapxi1dzuxmh3cqix2zrvvro8l2
Module:Citation/CS1/Date validation
828
3773
18443
2025-04-14T00:38:42Z
2601:18E:D104:4AB0:A123:CC48:E114:37FE
Page créée avec « --[[--------------------------< F O R W A R D D E C L A R A T I O N S >-------------------------------------- ]] local add_prop_cat, is_set, in_array, set_message, substitute, wrap_style; -- imported functions from selected Module:Citation/CS1/Utilities local cfg; -- table of tables imported from selected Module:Citation/CS1/Configuration --[[--------------------------< F I L E - S C O P E D E C L A R A T I O N S >------------------------... »
18443
Scribunto
text/plain
--[[--------------------------< F O R W A R D D E C L A R A T I O N S >--------------------------------------
]]
local add_prop_cat, is_set, in_array, set_message, substitute, wrap_style; -- imported functions from selected Module:Citation/CS1/Utilities
local cfg; -- table of tables imported from selected Module:Citation/CS1/Configuration
--[[--------------------------< F I L E - S C O P E D E C L A R A T I O N S >--------------------------------
File-scope variables are declared here
]]
local lang_object = mw.getContentLanguage(); -- used by is_valid_accessdate(), is_valid_year(), date_name_xlate(); TODO: move to ~/Configuration?
local year_limit; -- used by is_valid_year()
--[=[-------------------------< I S _ V A L I D _ A C C E S S D A T E >----------------------------------------
returns true if:
Wikipedia start date <= accessdate < today + 2 days
Wikipedia start date is 2001-01-15T00:00:00 UTC which is 979516800 seconds after 1970-01-01T00:00:00 UTC (the start of Unix time)
accessdate is the date provided in |access-date= at time 00:00:00 UTC
today is the current date at time 00:00:00 UTC plus 48 hours
if today is 2015-01-01T00:00:00 then
adding 24 hours gives 2015-01-02T00:00:00 – one second more than today
adding 24 hours gives 2015-01-03T00:00:00 – one second more than tomorrow
This function does not work if it is fed month names for languages other than English. Wikimedia #time: parser
apparently doesn't understand non-English date month names. This function will always return false when the date
contains a non-English month name because good1 is false after the call to lang.formatDate(). To get around that
call this function with YYYY-MM-DD format dates.
]=]
local function is_valid_accessdate (accessdate)
local good1, good2;
local access_ts, tomorrow_ts; -- to hold Unix time stamps representing the dates
good1, access_ts = pcall (lang_object.formatDate, lang_object, 'U', accessdate ); -- convert accessdate value to Unix timestamp
good2, tomorrow_ts = pcall (lang_object.formatDate, lang_object, 'U', 'today + 2 days' ); -- today midnight + 2 days is one second more than all day tomorrow
if good1 and good2 then -- lang.formatDate() returns a timestamp in the local script which which tonumber() may not understand
access_ts = tonumber (access_ts) or lang_object:parseFormattedNumber (access_ts); -- convert to numbers for the comparison;
tomorrow_ts = tonumber (tomorrow_ts) or lang_object:parseFormattedNumber (tomorrow_ts);
else
return false; -- one or both failed to convert to Unix time stamp
end
if 979516800 <= access_ts and access_ts < tomorrow_ts then -- Wikipedia start date <= accessdate < tomorrow's date
return true;
else
return false; -- accessdate out of range
end
end
--[[--------------------------< G E T _ M O N T H _ N U M B E R >----------------------------------------------
returns a number according to the month in a date: 1 for January, etc. Capitalization and spelling must be correct.
If not a valid month, returns 0
]]
local function get_month_number (month)
return cfg.date_names['local'].long[month] or cfg.date_names['local'].short[month] or -- look for local names first
cfg.date_names['en'].long[month] or cfg.date_names['en'].short[month] or -- failing that, look for English names
0; -- not a recognized month name
end
--[[--------------------------< G E T _ S E A S O N _ N U M B E R >--------------------------------------------
returns a number according to the sequence of seasons in a year: 21 for Spring, etc. Capitalization and spelling
must be correct. If not a valid season, returns 0.
21-24 = Spring, Summer, Autumn, Winter, independent of “Hemisphere”
returns 0 when <param> is not |date=
Season numbering is defined by Extended Date/Time Format (EDTF) specification (https://www.loc.gov/standards/datetime/)
which became part of ISO 8601 in 2019. See '§Sub-year groupings'. The standard defines various divisions using
numbers 21-41. cs1|2 only supports generic seasons. EDTF does support the distinction between north and south
hemisphere seasons but cs1|2 has no way to make that distinction.
These additional divisions not currently supported:
25-28 = Spring - Northern Hemisphere, Summer- Northern Hemisphere, Autumn - Northern Hemisphere, Winter - Northern Hemisphere
29-32 = Spring – Southern Hemisphere, Summer– Southern Hemisphere, Autumn – Southern Hemisphere, Winter - Southern Hemisphere
33-36 = Quarter 1, Quarter 2, Quarter 3, Quarter 4 (3 months each)
37-39 = Quadrimester 1, Quadrimester 2, Quadrimester 3 (4 months each)
40-41 = Semestral 1, Semestral-2 (6 months each)
]]
local function get_season_number (season, param)
if 'date' ~= param then
return 0; -- season dates only supported by |date=
end
return cfg.date_names['local'].season[season] or -- look for local names first
cfg.date_names['en'].season[season] or -- failing that, look for English names
0; -- not a recognized season name
end
--[[--------------------------< G E T _ Q U A R T E R _ N U M B E R >------------------------------------------
returns a number according to the sequence of quarters in a year: 33 for first quarter, etc. Capitalization and spelling
must be correct. If not a valid quarter, returns 0.
33-36 = Quarter 1, Quarter 2, Quarter 3, Quarter 4 (3 months each)
returns 0 when <param> is not |date=
Quarter numbering is defined by Extended Date/Time Format (EDTF) specification (https://www.loc.gov/standards/datetime/)
which became part of ISO 8601 in 2019. See '§Sub-year groupings'. The standard defines various divisions using
numbers 21-41. cs1|2 only supports generic seasons and quarters.
These additional divisions not currently supported:
37-39 = Quadrimester 1, Quadrimester 2, Quadrimester 3 (4 months each)
40-41 = Semestral 1, Semestral-2 (6 months each)
]]
local function get_quarter_number (quarter, param)
if 'date' ~= param then
return 0; -- quarter dates only supported by |date=
end
quarter = mw.ustring.gsub (quarter, ' +', ' '); -- special case replace multiple space chars with a single space char
return cfg.date_names['local'].quarter[quarter] or -- look for local names first
cfg.date_names['en'].quarter[quarter] or -- failing that, look for English names
0; -- not a recognized quarter name
end
--[[--------------------------< G E T _ P R O P E R _ N A M E _ N U M B E R >----------------------------------
returns a non-zero number if date contains a recognized proper-name. Capitalization and spelling must be correct.
returns 0 when <param> is not |date=
]]
local function get_proper_name_number (name, param)
if 'date' ~= param then
return 0; -- proper-name dates only supported by |date=
end
return cfg.date_names['local'].named[name] or -- look for local names dates first
cfg.date_names['en'].named[name] or -- failing that, look for English names
0; -- not a recognized named date
end
--[[--------------------------< G E T _ E L E M E N T _ N U M B E R <------------------------------------------
returns true if month or season or quarter or proper name is valid (properly spelled, capitalized, abbreviated)
]]
local function get_element_number (element, param)
local num;
local funcs = {get_month_number, get_season_number, get_quarter_number, get_proper_name_number}; -- list of functions to execute in order
for _, func in ipairs (funcs) do -- spin through the function list
num = func (element, param); -- call the function and get the returned number
if 0 ~= num then -- non-zero when valid month season quarter
return num; -- return that number
end
end
return nil; -- not valid
end
--[[--------------------------< I S _ V A L I D _ Y E A R >----------------------------------------------------
Function gets current year from the server and compares it to year from a citation parameter. Years more than one
year in the future are not acceptable.
Special case for |pmc-embargo-date=: years more than two years in the future are not acceptable
]]
local function is_valid_year (year, param)
if not is_set (year_limit) then
year_limit = tonumber(os.date("%Y"))+1; -- global variable so we only have to fetch it once
end
year = tonumber (year) or lang_object:parseFormattedNumber (year); -- convert to number for the comparison
if year and (100 > year) then -- years less than 100 not supported
return false;
end
if 'pmc-embargo-date' == param then -- special case for |pmc-embargo-date=
return year and (year <= tonumber(os.date("%Y"))+2) or false; -- years more than two years in the future are not accepted
end
return year and (year <= year_limit) or false;
end
--[[--------------------------< I S _ V A L I D _ D A T E >----------------------------------------------------
Returns true if day is less than or equal to the number of days in month and year is no farther into the future
than next year; else returns false.
Assumes Julian calendar prior to year 1582 and Gregorian calendar thereafter. Accounts for Julian calendar leap
years before 1582 and Gregorian leap years after 1582. Where the two calendars overlap (1582 to approximately
1923) dates are assumed to be Gregorian.
]]
local function is_valid_date (year, month, day, param)
local days_in_month = {31, 28, 31, 30, 31, 30, 31, 31, 30, 31, 30, 31};
local month_length;
if not is_valid_year (year, param) then -- no farther into the future than next year except |pmc-embargo-date= no more than two years in the future
return false;
end
month = tonumber (month); -- required for YYYY-MM-DD dates
if (2 == month) then -- if February
month_length = 28; -- then 28 days unless
if 1582 > tonumber(year) then -- Julian calendar
if 0 == (year%4) then -- is a leap year?
month_length = 29; -- if leap year then 29 days in February
end
else -- Gregorian calendar
if (0 == (year%4) and (0 ~= (year%100) or 0 == (year%400))) then -- is a leap year?
month_length = 29; -- if leap year then 29 days in February
end
end
else
month_length = days_in_month[month];
end
if tonumber (day) > month_length then
return false;
end
return true;
end
--[[--------------------------< I S _ V A L I D _ M O N T H _ R A N G E _ S T Y L E >--------------------------
Months in a range are expected to have the same style: Jan–Mar or October–December but not February–Mar or Jul–August.
This function looks in cfg.date_names{} to see if both month names are listed in the long subtable or both are
listed in the short subtable. When both have the same style (both are listed in the same table), returns true; false else
]]
local function is_valid_month_range_style (month1, month2)
if (cfg.date_names.en.long[month1] and cfg.date_names.en.long[month2]) or -- are both English names listed in the long subtable?
(cfg.date_names.en.short[month1] and cfg.date_names.en.short[month2]) or -- are both English names listed in the short subtable?
(cfg.date_names['local'].long[month1] and cfg.date_names['local'].long[month2]) or -- are both local names listed in the long subtable?
(cfg.date_names['local'].short[month1] and cfg.date_names['local'].short[month2]) then -- are both local names listed in the short subtable?
return true;
end
return false; -- names are mixed
end
--[[--------------------------< I S _ V A L I D _ M O N T H _ S E A S O N _ R A N G E >------------------------
Check a pair of months or seasons to see if both are valid members of a month or season pair.
Month pairs are expected to be left to right, earliest to latest in time.
All season ranges are accepted as valid because there are publishers out there who have published a Summer–Spring YYYY issue, hence treat as ok
]]
local function is_valid_month_season_range(range_start, range_end, param)
local range_start_number = get_month_number (range_start);
local range_end_number;
if 0 == range_start_number then -- is this a month range?
range_start_number = get_season_number (range_start, param); -- not a month; is it a season? get start season number
range_end_number = get_season_number (range_end, param); -- get end season number
if (0 ~= range_start_number) and (0 ~= range_end_number) and (range_start_number ~= range_end_number) then
return true; -- any season pairing is accepted except when both are the same
end
return false; -- range_start and/or range_end is not a season
end
-- here when range_start is a month
range_end_number = get_month_number (range_end); -- get end month number
if range_start_number < range_end_number and -- range_start is a month; does range_start precede range_end?
is_valid_month_range_style (range_start, range_end) then -- do months have the same style?
return true; -- proper order and same style
end
return false; -- range_start month number is greater than or equal to range end number; or range end isn't a month
end
--[[--------------------------< M A K E _ C O I N S _ D A T E >------------------------------------------------
This function receives a table of date parts for one or two dates and an empty table reference declared in
Module:Citation/CS1. The function is called only for |date= parameters and only if the |date=<value> is
determined to be a valid date format. The question of what to do with invalid date formats is not answered here.
The date parts in the input table are converted to an ISO 8601 conforming date string:
single whole dates: yyyy-mm-dd
month and year dates: yyyy-mm
year dates: yyyy
ranges: yyyy-mm-dd/yyyy-mm-dd
yyyy-mm/yyyy-mm
yyyy/yyyy
Dates in the Julian calendar are reduced to year or year/year so that we don't have to do calendar conversion from
Julian to Proleptic Gregorian.
The input table has:
year, year2 – always present; if before 1582, ignore months and days if present
month, month2 – 0 if not provided, 1-12 for months, 21-24 for seasons; 99 Christmas
day, day2 – 0 if not provided, 1-31 for days
the output table receives:
rftdate: an ISO 8601 formatted date
rftchron: a free-form version of the date, usually without year which is in rftdate (season ranges and proper-name dates)
rftssn: one of four season keywords: winter, spring, summer, fall (lowercase)
rftquarter: one of four values: 1, 2, 3, 4
]]
local function make_COinS_date (input, tCOinS_date)
local date; -- one date or first date in a range
local date2 = ''; -- end of range date
input.year = tonumber (input.year) or lang_object:parseFormattedNumber (input.year); -- language-aware tonumber()
input.year2 = tonumber (input.year2) or lang_object:parseFormattedNumber (input.year2); -- COinS dates are pseudo-ISO 8601 so convert to Arabic numerals
if ((1582 == input.year) and (10 > tonumber(input.month))) or (1582 > input.year) then -- if a Julian calendar date
tCOinS_date.rftdate = tostring (input.year); -- &rft.date gets year only
return; -- done
end
-- here for all forms of Gregorian dates
if 20 < tonumber (input.month) then -- if season, quarter, or proper-name date
date = input.year; -- &rft.date gets year only
if 0 ~= input.year2 and input.year ~= input.year2 then -- if a range, only the second year portion when not the same as range start year
date = string.format ('%.4d/%.4d', input.year, input.year2) -- assemble the date range
end
local season = {[24] = 'winter', [21] = 'spring', [22] = 'summer', [23] = 'fall', [33] = '1', [34] = '2', [35] = '3', [36] = '4', [98] = 'Easter', [99] = 'Christmas'}; -- seasons lowercase, no autumn; proper-names use title case
if 0 == input.month2 then -- single season, quarter, or proper-name date
if 40 < tonumber(input.month) then
tCOinS_date.rftchron = season[input.month]; -- proper-name date; used in journal metadata only
elseif 30 < tonumber(input.month) then
tCOinS_date.rftquarter = season[input.month]; -- quarter date; used in journal metadata only
else
tCOinS_date.rftssn = season[input.month]; -- season date; used in journal metadata only
end
else -- season ranges are lumped into &rft.chron; &rft.ssn and &rft.quarter are left blank
if input.year ~= input.year2 then -- season year – season year range or season year–year
if 0 ~= input.month2 then
tCOinS_date.rftchron = string.format ('%s %s – %s %s', season[input.month], input.year, season[input.month2], input.year2); -- used in journal metadata only
end
else -- season–season year range
tCOinS_date.rftchron = season[input.month] .. '–' .. season[input.month2]; -- season–season year range; used in journal metadata only
end
end
tCOinS_date.rftdate = tostring (date);
return; -- done
end
-- here for gregorian calendar dates
if 0 ~= input.day then
date = string.format ('%s-%.2d-%.2d', input.year, tonumber(input.month), tonumber(input.day)); -- whole date
elseif 0 ~= input.month then
date = string.format ('%s-%.2d', input.year, tonumber(input.month)); -- year and month
else
date = string.format ('%s', input.year); -- just year
end
if 0 ~= input.year2 then
if 0 ~= input.day2 then
date2 = string.format ('/%s-%.2d-%.2d', input.year2, tonumber(input.month2), tonumber(input.day2)); -- whole date
elseif 0 ~= input.month2 then
date2 = string.format ('/%s-%.2d', input.year2, tonumber(input.month2)); -- year and month
else
date2 = string.format ('/%s', input.year2); -- just year
end
end
tCOinS_date.rftdate = date .. date2; -- date2 has the '/' separator
return;
end
--[[--------------------------< P A T T E R N S _ T >----------------------------------------------------------
this is the list of patterns for date formats that this module recognizes. Approximately the first half of these
patterns represent formats that might be reformatted into another format. Those that might be reformatted have
'indicator' letters that identify the content of the matching capture: 'd' (day), 'm' (month), 'a' (anchor year),
'y' (year); second day, month, year have a '2' suffix.
These patterns are used for both date validation and for reformatting. This table should not be moved to ~/Configuration
because changes to this table require changes to check_date() and to reformatter() and reformat_date()
]]
local patterns_t = {
-- year-initial numerical year-month-day
['ymd'] = {'^(%d%d%d%d)%-(%d%d)%-(%d%d)$', 'y', 'm', 'd'},
-- month-initial: month day, year
['Mdy'] = {'^(%D-) +([1-9]%d?), +((%d%d%d%d?)%a?)$', 'm', 'd', 'a', 'y'},
-- month-initial day range: month day–day, year; days are separated by endash
['Md-dy'] = {'^(%D-) +([1-9]%d?)[%-–]([1-9]%d?), +((%d%d%d%d)%a?)$', 'm', 'd', 'd2', 'a', 'y'},
-- day-initial: day month year
['dMy'] = {'^([1-9]%d?) +(%D-) +((%d%d%d%d?)%a?)$', 'd', 'm', 'a', 'y'},
-- year-initial: year month day; day: 1 or 2 two digits, leading zero allowed; not supported at en.wiki
-- ['yMd'] = {'^((%d%d%d%d?)%a?) +(%D-) +(%d%d?)$', 'a', 'y', 'm', 'd'},
-- day-range-initial: day–day month year; days are separated by endash
['d-dMy'] = {'^([1-9]%d?)[%-–]([1-9]%d?) +(%D-) +((%d%d%d%d)%a?)$', 'd', 'd2', 'm', 'a', 'y'},
-- day initial month-day-range: day month - day month year; uses spaced endash
['dM-dMy'] = {'^([1-9]%d?) +(%D-) +[%-–] +([1-9]%d?) +(%D-) +((%d%d%d%d)%a?)$', 'd', 'm', 'd2', 'm2', 'a', 'y'},
-- month initial month-day-range: month day – month day, year; uses spaced endash
['Md-Mdy'] = {'^(%D-) +([1-9]%d?) +[%-–] +(%D-) +([1-9]%d?), +((%d%d%d%d)%a?)$','m', 'd', 'm2', 'd2', 'a', 'y'},
-- day initial month-day-year-range: day month year - day month year; uses spaced endash
['dMy-dMy'] = {'^([1-9]%d?) +(%D-) +(%d%d%d%d) +[%-–] +([1-9]%d?) +(%D-) +((%d%d%d%d)%a?)$', 'd', 'm', 'y', 'd2', 'm2', 'a', 'y2'},
-- month initial month-day-year-range: month day, year – month day, year; uses spaced endash
['Mdy-Mdy'] = {'^(%D-) +([1-9]%d?), +(%d%d%d%d) +[%-–] +(%D-) +([1-9]%d?), +((%d%d%d%d)%a?)$', 'm', 'd', 'y', 'm2', 'd2', 'a', 'y2'},
-- these date formats cannot be converted, per se, but month name can be rendered short or long
-- month/season year - month/season year; separated by spaced endash
['My-My'] = {'^(%D-) +(%d%d%d%d) +[%-–] +(%D-) +((%d%d%d%d)%a?)$', 'm', 'y', 'm2', 'a', 'y2'},
-- month/season range year; months separated by endash
['M-My'] = {'^(%D-)[%-–](%D-) +((%d%d%d%d)%a?)$', 'm', 'm2', 'a', 'y'},
-- month/season year or proper-name year; quarter year when First Quarter YYYY etc.
['My'] = {'^([^%d–]-) +((%d%d%d%d)%a?)$', 'm', 'a', 'y'}, -- this way because endash is a member of %D; %D- will match January–March 2019 when it shouldn't
-- these date formats cannot be converted
['Sy4-y2'] = {'^(%D-) +((%d%d)%d%d)[%-–]((%d%d)%a?)$'}, -- special case Winter/Summer year-year (YYYY-YY); year separated with unspaced endash
['Sy-y'] = {'^(%D-) +(%d%d%d%d)[%-–]((%d%d%d%d)%a?)$'}, -- special case Winter/Summer year-year; year separated with unspaced endash
['y-y'] = {'^(%d%d%d%d?)[%-–]((%d%d%d%d?)%a?)$'}, -- year range: YYY-YYY or YYY-YYYY or YYYY–YYYY; separated by unspaced endash; 100-9999
['y4-y2'] = {'^((%d%d)%d%d)[%-–]((%d%d)%a?)$'}, -- year range: YYYY–YY; separated by unspaced endash
['y'] = {'^((%d%d%d%d?)%a?)$'}, -- year; here accept either YYY or YYYY
}
--[[--------------------------< I S _ V A L I D _ E M B A R G O _ D A T E >------------------------------------
returns true and date value if that value has proper dmy, mdy, ymd format.
returns false and 9999 (embargoed forever) when date value is not proper format; assumes that when |pmc-embargo-date= is
set, the editor intended to embargo a PMC but |pmc-embargo-date= does not hold a single date.
]]
local function is_valid_embargo_date (v)
if v:match (patterns_t['ymd'][1]) or -- ymd
v:match (patterns_t['Mdy'][1]) or -- dmy
v:match (patterns_t['dMy'][1]) then -- mdy
return true, v;
end
return false, '9999'; -- if here not good date so return false and set embargo date to long time in future
end
--[[--------------------------< C H E C K _ D A T E >----------------------------------------------------------
Check date format to see that it is one of the formats approved by WP:DATESNO or WP:DATERANGE. Exception: only
allowed range separator is endash. Additionally, check the date to see that it is a real date: no 31 in 30-day
months; no 29 February when not a leap year. Months, both long-form and three character abbreviations, and seasons
must be spelled correctly. Future years beyond next year are not allowed.
If the date fails the format tests, this function returns false and does not return values for anchor_year and
COinS_date. When this happens, the date parameter is (DEBUG: not?) used in the COinS metadata and the CITEREF identifier gets
its year from the year parameter if present otherwise CITEREF does not get a date value.
Inputs:
date_string - date string from date-holding parameters (date, year, publication-date, access-date, pmc-embargo-date, archive-date, lay-date)
Returns:
false if date string is not a real date; else
true, anchor_year, COinS_date
anchor_year can be used in CITEREF anchors
COinS_date is ISO 8601 format date; see make_COInS_date()
]]
local function check_date (date_string, param, tCOinS_date)
local year; -- assume that year2, months, and days are not used;
local year2 = 0; -- second year in a year range
local month = 0;
local month2 = 0; -- second month in a month range
local day = 0;
local day2 = 0; -- second day in a day range
local anchor_year;
local coins_date;
if date_string:match (patterns_t['ymd'][1]) then -- year-initial numerical year month day format
year, month, day = date_string:match (patterns_t['ymd'][1]);
if 12 < tonumber(month) or 1 > tonumber(month) or 1582 > tonumber(year) or 0 == tonumber(day) then return false; end -- month or day number not valid or not Gregorian calendar
anchor_year = year;
elseif mw.ustring.match(date_string, patterns_t['Mdy'][1]) then -- month-initial: month day, year
month, day, anchor_year, year = mw.ustring.match(date_string, patterns_t['Mdy'][1]);
month = get_month_number (month);
if 0 == month then return false; end -- return false if month text isn't one of the twelve months
elseif mw.ustring.match(date_string, patterns_t['Md-dy'][1]) then -- month-initial day range: month day–day, year; days are separated by endash
month, day, day2, anchor_year, year = mw.ustring.match(date_string, patterns_t['Md-dy'][1]);
if tonumber(day) >= tonumber(day2) then return false; end -- date range order is left to right: earlier to later; dates may not be the same;
month = get_month_number (month);
if 0 == month then return false; end -- return false if month text isn't one of the twelve months
month2=month; -- for metadata
year2 = year;
elseif mw.ustring.match(date_string, patterns_t['dMy'][1]) then -- day-initial: day month year
day, month, anchor_year, year = mw.ustring.match(date_string, patterns_t['dMy'][1]);
month = get_month_number (month);
if 0 == month then return false; end -- return false if month text isn't one of the twelve months
--[[ NOT supported at en.wiki
elseif mw.ustring.match(date_string, patterns_t['yMd'][1]) then -- year-initial: year month day; day: 1 or 2 two digits, leading zero allowed
anchor_year, year, month, day = mw.ustring.match(date_string, patterns_t['yMd'][1]);
month = get_month_number (month);
if 0 == month then return false; end -- return false if month text isn't one of the twelve months
-- end NOT supported at en.wiki ]]
elseif mw.ustring.match(date_string, patterns_t['d-dMy'][1]) then -- day-range-initial: day–day month year; days are separated by endash
day, day2, month, anchor_year, year = mw.ustring.match(date_string, patterns_t['d-dMy'][1]);
if tonumber(day) >= tonumber(day2) then return false; end -- date range order is left to right: earlier to later; dates may not be the same;
month = get_month_number (month);
if 0 == month then return false; end -- return false if month text isn't one of the twelve months
month2 = month; -- for metadata
year2 = year;
elseif mw.ustring.match(date_string, patterns_t['dM-dMy'][1]) then -- day initial month-day-range: day month - day month year; uses spaced endash
day, month, day2, month2, anchor_year, year = mw.ustring.match(date_string, patterns_t['dM-dMy'][1]);
if (not is_valid_month_season_range(month, month2)) or not is_valid_year(year) then return false; end -- date range order is left to right: earlier to later;
month = get_month_number (month); -- for metadata
month2 = get_month_number (month2);
year2 = year;
elseif mw.ustring.match(date_string, patterns_t['Md-Mdy'][1]) then -- month initial month-day-range: month day – month day, year; uses spaced endash
month, day, month2, day2, anchor_year, year = mw.ustring.match(date_string, patterns_t['Md-Mdy'][1]);
if (not is_valid_month_season_range(month, month2, param)) or not is_valid_year(year) then return false; end
month = get_month_number (month); -- for metadata
month2 = get_month_number (month2);
year2 = year;
elseif mw.ustring.match(date_string, patterns_t['dMy-dMy'][1]) then -- day initial month-day-year-range: day month year - day month year; uses spaced endash
day, month, year, day2, month2, anchor_year, year2 = mw.ustring.match(date_string, patterns_t['dMy-dMy'][1]);
if tonumber(year2) <= tonumber(year) then return false; end -- must be sequential years, left to right, earlier to later
if not is_valid_year(year2) or not is_valid_month_range_style(month, month2) then return false; end -- year2 no more than one year in the future; months same style
month = get_month_number (month); -- for metadata
month2 = get_month_number (month2);
if 0 == month or 0 == month2 then return false; end -- both must be valid
elseif mw.ustring.match(date_string, patterns_t['Mdy-Mdy'][1]) then -- month initial month-day-year-range: month day, year – month day, year; uses spaced endash
month, day, year, month2, day2, anchor_year, year2 = mw.ustring.match(date_string, patterns_t['Mdy-Mdy'][1]);
if tonumber(year2) <= tonumber(year) then return false; end -- must be sequential years, left to right, earlier to later
if not is_valid_year(year2) or not is_valid_month_range_style(month, month2) then return false; end -- year2 no more than one year in the future; months same style
month = get_month_number (month); -- for metadata
month2 = get_month_number(month2);
if 0 == month or 0 == month2 then return false; end -- both must be valid
elseif mw.ustring.match(date_string, patterns_t['Sy4-y2'][1]) then -- special case Winter/Summer year-year (YYYY-YY); year separated with unspaced endash
local century;
month, year, century, anchor_year, year2 = mw.ustring.match(date_string, patterns_t['Sy4-y2'][1]);
if 'Winter' ~= month and 'Summer' ~= month then return false end; -- 'month' can only be Winter or Summer
anchor_year = year .. '–' .. anchor_year; -- assemble anchor_year from both years
year2 = century..year2; -- add the century to year2 for comparisons
if 1 ~= tonumber(year2) - tonumber(year) then return false; end -- must be sequential years, left to right, earlier to later
if not is_valid_year(year2) then return false; end -- no year farther in the future than next year
month = get_season_number(month, param);
elseif mw.ustring.match(date_string, patterns_t['Sy-y'][1]) then -- special case Winter/Summer year-year; year separated with unspaced endash
month, year, anchor_year, year2 = mw.ustring.match(date_string, patterns_t['Sy-y'][1]);
month = get_season_number (month, param); -- <month> can only be winter or summer; also for metadata
if (month ~= cfg.date_names['en'].season['Winter']) and (month ~= cfg.date_names['en'].season['Summer']) then
return false; -- not Summer or Winter; abandon
end
anchor_year = year .. '–' .. anchor_year; -- assemble anchor_year from both years
if 1 ~= tonumber(year2) - tonumber(year) then return false; end -- must be sequential years, left to right, earlier to later
if not is_valid_year(year2) then return false; end -- no year farther in the future than next year
elseif mw.ustring.match(date_string, patterns_t['My-My'][1]) then -- month/season year - month/season year; separated by spaced endash
month, year, month2, anchor_year, year2 = mw.ustring.match(date_string, patterns_t['My-My'][1]);
anchor_year = year .. '–' .. anchor_year; -- assemble anchor_year from both years
if tonumber(year) >= tonumber(year2) then return false; end -- left to right, earlier to later, not the same
if not is_valid_year(year2) then return false; end -- no year farther in the future than next year
if 0 ~= get_month_number(month) and 0 ~= get_month_number(month2) and is_valid_month_range_style(month, month2) then -- both must be month year, same month style
month = get_month_number(month);
month2 = get_month_number(month2);
elseif 0 ~= get_season_number(month, param) and 0 ~= get_season_number(month2, param) then -- both must be season year, not mixed
month = get_season_number(month, param);
month2 = get_season_number(month2, param);
else
return false;
end
elseif mw.ustring.match(date_string, patterns_t['M-My'][1]) then -- month/season range year; months separated by endash
month, month2, anchor_year, year = mw.ustring.match(date_string, patterns_t['M-My'][1]);
if (not is_valid_month_season_range(month, month2, param)) or (not is_valid_year(year)) then return false; end
if 0 ~= get_month_number(month) then -- determined to be a valid range so just check this one to know if month or season
month = get_month_number(month);
month2 = get_month_number(month2);
if 0 == month or 0 == month2 then return false; end
else
month = get_season_number(month, param);
month2 = get_season_number(month2, param);
end
year2 = year;
elseif mw.ustring.match(date_string, patterns_t['My'][1]) then -- month/season/quarter/proper-name year
month, anchor_year, year = mw.ustring.match(date_string, patterns_t['My'][1]);
if not is_valid_year(year) then return false; end
month = get_element_number(month, param); -- get month season quarter proper-name number or nil
if not month then return false; end -- not valid whatever it is
elseif mw.ustring.match(date_string, patterns_t['y-y'][1]) then -- Year range: YYY-YYY or YYY-YYYY or YYYY–YYYY; separated by unspaced endash; 100-9999
year, anchor_year, year2 = mw.ustring.match(date_string, patterns_t['y-y'][1]);
anchor_year = year .. '–' .. anchor_year; -- assemble anchor year from both years
if tonumber(year) >= tonumber(year2) then return false; end -- left to right, earlier to later, not the same
if not is_valid_year(year2) then return false; end -- no year farther in the future than next year
elseif mw.ustring.match(date_string, patterns_t['y4-y2'][1]) then -- Year range: YYYY–YY; separated by unspaced endash
local century;
year, century, anchor_year, year2 = mw.ustring.match(date_string, patterns_t['y4-y2'][1]);
anchor_year = year .. '–' .. anchor_year; -- assemble anchor year from both years
if 13 > tonumber(year2) then return false; end -- don't allow 2003-05 which might be May 2003
year2 = century .. year2; -- add the century to year2 for comparisons
if tonumber(year) >= tonumber(year2) then return false; end -- left to right, earlier to later, not the same
if not is_valid_year(year2) then return false; end -- no year farther in the future than next year
if in_array (param, {'date', 'publication-date', 'year'}) then -- here when 'valid' abbreviated year range; if one of these parameters
add_prop_cat ('year-range-abbreviated'); -- add properties cat
end
elseif mw.ustring.match(date_string, patterns_t['y'][1]) then -- year; here accept either YYY or YYYY
anchor_year, year = mw.ustring.match(date_string, patterns_t['y'][1]);
if false == is_valid_year(year) then
return false;
end
else
return false; -- date format not one of the MOS:DATE approved formats
end
if param ~= 'date' then -- CITEREF disambiguation only allowed in |date=; |year= & |publication-date= promote to date
if anchor_year:match ('%l$') then
return false;
end
end
if 'access-date' == param then -- test access-date here because we have numerical date parts
if 0 ~= year and 0 ~= month and 0 ~= day and -- all parts of a single date required
0 == year2 and 0 == month2 and 0 == day2 then -- none of these; access-date must not be a range
if not is_valid_accessdate(year .. '-' .. month .. '-' .. day) then
return false; -- return false when access-date out of bounds
end
else
return false; -- return false when access-date is a range of two dates
end
end
if 'archive-date' == param then -- test archive-date here because we have numerical date parts
if not (0 ~= year and 0 ~= month and 0 ~= day and -- all parts of a single date required
0 == year2 and 0 == month2 and 0 == day2) then -- none of these; archive-date must not be a range
return false; -- return false when archive-date is a range of two dates
end
end
local result=true; -- check whole dates for validity; assume true because not all dates will go through this test
if 0 ~= year and 0 ~= month and 0 ~= day and 0 == year2 and 0 == month2 and 0 == day2 then -- YMD (simple whole date)
result = is_valid_date (year, month, day, param); -- <param> for |pmc-embargo-date=
elseif 0 ~= year and 0 ~= month and 0 ~= day and 0 == year2 and 0 == month2 and 0 ~= day2 then -- YMD-d (day range)
result = is_valid_date (year, month, day);
result = result and is_valid_date (year, month, day2);
elseif 0 ~= year and 0 ~= month and 0 ~= day and 0 == year2 and 0 ~= month2 and 0 ~= day2 then -- YMD-md (day month range)
result = is_valid_date (year, month, day);
result = result and is_valid_date (year, month2, day2);
elseif 0 ~= year and 0 ~= month and 0 ~= day and 0 ~= year2 and 0 ~= month2 and 0 ~= day2 then -- YMD-ymd (day month year range)
result = is_valid_date(year, month, day);
result = result and is_valid_date(year2, month2, day2);
end
if false == result then return false; end
if nil ~= tCOinS_date then -- this table only passed into this function when testing |date= parameter values
make_COinS_date ({year = year, month = month, day = day, year2 = year2, month2 = month2, day2 = day2}, tCOinS_date); -- make an ISO 8601 date string for COinS
end
return true, anchor_year; -- format is good and date string represents a real date
end
--[[--------------------------< D A T E S >--------------------------------------------------------------------
Cycle the date-holding parameters in passed table date_parameters_list through check_date() to check compliance with MOS:DATE. For all valid dates, check_date() returns
true. The |date= parameter test is unique, it is the only date holding parameter from which values for anchor_year (used in CITEREF identifiers) and COinS_date (used in
the COinS metadata) are derived. The |date= parameter is the only date-holding parameter that is allowed to contain the no-date keywords "n.d." or "nd" (without quotes).
Unlike most error messages created in this module, only one error message is created by this function. Because all of the date holding parameters are processed serially,
parameters with errors are added to the <error_list> sequence table as the dates are tested.
]]
local function dates(date_parameters_list, tCOinS_date, error_list)
local anchor_year; -- will return as nil if the date being tested is not |date=
local COinS_date; -- will return as nil if the date being tested is not |date=
local embargo_date; -- if embargo date is a good dmy, mdy, ymd date then holds original value else reset to 9999
local good_date = false;
for k, v in pairs(date_parameters_list) do -- for each date-holding parameter in the list
if is_set(v.val) then -- if the parameter has a value
v.val = mw.ustring.gsub(v.val, '%d', cfg.date_names.local_digits); -- translate 'local' digits to Western 0-9
if v.val:match("^c%. [1-9]%d%d%d?%a?$") then -- special case for c. year or with or without CITEREF disambiguator - only |date= and |year=
local year = v.val:match("c%. ([1-9]%d%d%d?)%a?"); -- get the year portion so it can be tested
if 'date' == k then
anchor_year, COinS_date = v.val:match("((c%. [1-9]%d%d%d?)%a?)"); -- anchor year and COinS_date only from |date= parameter
good_date = is_valid_year(year);
elseif 'year' == k then
good_date = is_valid_year(year);
end
elseif 'date' == k then -- if the parameter is |date=
if v.val:match("^n%.d%.%a?$") then -- ToDo: I18N -- if |date=n.d. with or without a CITEREF disambiguator
good_date, anchor_year, COinS_date = true, v.val:match("((n%.d%.)%a?)"); -- ToDo: I18N -- "n.d."; no error when date parameter is set to no date
elseif v.val:match("^nd%a?$") then -- ToDo: I18N -- if |date=nd with or without a CITEREF disambiguator
good_date, anchor_year, COinS_date = true, v.val:match("((nd)%a?)"); -- ToDo: I18N -- "nd"; no error when date parameter is set to no date
else
good_date, anchor_year, COinS_date = check_date (v.val, k, tCOinS_date); -- go test the date
end
elseif 'year' == k then -- if the parameter is |year= it should hold only a year value
if v.val:match("^[1-9]%d%d%d?%a?$") then -- if |year = 3 or 4 digits only with or without a CITEREF disambiguator
good_date, anchor_year, COinS_date = true, v.val:match("((%d+)%a?)");
end
elseif 'pmc-embargo-date' == k then -- if the parameter is |pmc-embargo-date=
good_date = check_date (v.val, k); -- go test the date
if true == good_date then -- if the date is a valid date
good_date, embargo_date = is_valid_embargo_date (v.val); -- is |pmc-embargo-date= date a single dmy, mdy, or ymd formatted date? yes: returns embargo date; no: returns 9999
end
else -- any other date-holding parameter
good_date = check_date (v.val, k); -- go test the date
end
if false == good_date then -- assemble one error message so we don't add the tracking category multiple times
table.insert (error_list, wrap_style ('parameter', v.name)); -- make parameter name suitable for error message list
end
end
end
return anchor_year, embargo_date; -- and done
end
--[[--------------------------< Y E A R _ C H E C K >----------------------------------------------------------
Temporary function to test |year= for acceptable values:
YYY, YYYY, year-only ranges, their circa forms, with or without CITEREF disambiguators.
When |year= holds some form of date that is not one of these year-only dates, emit a maintenance message.
This function necessary because many non-cs1|2 templates have a |year= parameter so cirrus searches are more-or-
less useless
]]
local function year_check (year)
year = year:gsub ('c%. *', ''); -- remove circa annotation (if present) before testing <year>
for _, index in ipairs ({'y-y', 'y4-y2', 'y'}) do -- spin through these indexes into patterns_t
if mw.ustring.match (year, patterns_t[index][1]) then
return; -- if a match then |year= holds a valid 'year'
end
end
set_message ('maint_year'); -- if here, |year= value is not an accepted value; add a maint cat
end
--[[--------------------------< Y E A R _ D A T E _ C H E C K >------------------------------------------------
Compare the value provided in |year= with the year value(s) provided in |date=. This function sets a local numeric value:
0 - year value does not match the year value in date
1 - (default) year value matches the year value in date or one of the year values when date contains two years
2 - year value matches the year value in date when date is in the form YYYY-MM-DD and year is disambiguated (|year=YYYYx)
the numeric value in <result> determines the 'output' if any from this function:
0 – adds error message to error_list sequence table
1 – adds maint cat
2 – does nothing
]]
local function year_date_check (year_string, year_origin, date_string, date_origin, error_list)
local year;
local date1;
local date2;
local result = 1; -- result of the test; assume that the test passes
year = year_string:match ('(%d%d%d%d?)');
if date_string:match ('%d%d%d%d%-%d%d%-%d%d') and year_string:match ('%d%d%d%d%a') then --special case where both date and year are required YYYY-MM-DD and YYYYx
date1 = date_string:match ('(%d%d%d%d)');
year = year_string:match ('(%d%d%d%d)');
if year ~= date1 then
result = 0; -- years don't match
else
result = 2; -- years match; but because disambiguated, don't add to maint cat
end
elseif date_string:match ("%d%d%d%d?.-%d%d%d%d?") then -- any of the standard range formats of date with two three- or four-digit years
date1, date2 = date_string:match ("(%d%d%d%d?).-(%d%d%d%d?)");
if year ~= date1 and year ~= date2 then
result = 0;
end
elseif mw.ustring.match(date_string, "%d%d%d%d[%-–]%d%d") then -- YYYY-YY date ranges
local century;
date1, century, date2 = mw.ustring.match(date_string, "((%d%d)%d%d)[%-–]+(%d%d)");
date2 = century..date2; -- convert YY to YYYY
if year ~= date1 and year ~= date2 then
result = 0;
end
elseif date_string:match ("%d%d%d%d?") then -- any of the standard formats of date with one year
date1 = date_string:match ("(%d%d%d%d?)");
if year ~= date1 then
result = 0;
end
else -- should never get here; this function called only when no other date errors
result = 0; -- no recognizable year in date
end
if 0 == result then -- year / date mismatch
table.insert (error_list, substitute (cfg.messages['mismatch'], {year_origin, date_origin})); -- add error message to error_list sequence table
elseif 1 == result then -- redundant year / date
set_message ('maint_date_year'); -- add a maint cat
end
end
--[[--------------------------< R E F O R M A T T E R >--------------------------------------------------------
reformat 'date' into new format specified by format_param if pattern_idx (the current format of 'date') can be
reformatted. Does the grunt work for reformat_dates().
The table re_formats maps pattern_idx (current format) and format_param (desired format) to a table that holds:
format string used by string.format()
identifier letters ('d', 'm', 'y', 'd2', 'm2', 'y2') that serve as indexes into a table t{} that holds captures
from mw.ustring.match() for the various date parts specified by patterns_t[pattern_idx][1]
Items in patterns_t{} have the general form:
['ymd'] = {'^(%d%d%d%d)%-(%d%d)%-(%d%d)$', 'y', 'm', 'd'}, where:
['ymd'] is pattern_idx
patterns_t['ymd'][1] is the match pattern with captures for mw.ustring.match()
patterns_t['ymd'][2] is an indicator letter identifying the content of the first capture
patterns_t['ymd'][3] ... the second capture etc.
when a pattern matches a date, the captures are loaded into table t{} in capture order using the idemtifier
characters as indexes into t{} For the above, a ymd date is in t{} as:
t.y = first capture (year), t.m = second capture (month), t.d = third capture (day)
To reformat, this function is called with the pattern_idx that matches the current format of the date and with
format_param set to the desired format. This function loads table t{} as described and then calls string.format()
with the format string specified by re_format[pattern_idx][format_param][1] using values taken from t{} according
to the capture identifier letters specified by patterns_t[pattern_idx][format_param][n] where n is 2..
]]
local re_formats = {
['ymd'] = { -- date format is ymd; reformat to:
['mdy'] = {'%s %s, %s', 'm', 'd', 'y'}, -- |df=mdy
['dmy'] = {'%s %s %s', 'd', 'm', 'y'}, -- |df=dmy
-- ['yMd'] = {'%s %s %s', 'y', 'm', 'd'}, -- |df=yMd; not supported at en.wiki
},
['Mdy'] = { -- date format is Mdy; reformat to:
['mdy'] = {'%s %s, %s', 'm', 'd', 'y'}, -- for long/short reformatting
['dmy'] = {'%s %s %s', 'd', 'm', 'y'}, -- |df=dmy
['ymd'] = {'%s-%s-%s', 'y', 'm', 'd'}, -- |df=ymd
-- ['yMd'] = {'%s %s %s', 'y', 'm', 'd'}, -- |df=yMd; not supported at en.wiki
},
['dMy'] = { -- date format is dMy; reformat to:
['dmy'] = {'%s %s %s', 'd', 'm', 'y'}, -- for long/short reformatting
['mdy'] = {'%s %s, %s', 'm', 'd', 'y'}, -- |df=mdy
['ymd'] = {'%s-%s-%s', 'y', 'm', 'd'}, -- |df=ymd
-- ['yMd'] = {'%s %s %s', 'y', 'm', 'd'}, -- |df=yMd; not supported at en.wiki
},
['Md-dy'] = { -- date format is Md-dy; reformat to:
['mdy'] = {'%s %s–%s, %s', 'm', 'd', 'd2', 'y'}, -- for long/short reformatting
['dmy'] = {'%s–%s %s %s', 'd', 'd2', 'm', 'y'}, -- |df=dmy -> d-dMy
},
['d-dMy'] = { -- date format is d-d>y; reformat to:
['dmy'] = {'%s–%s %s %s', 'd', 'd2', 'm', 'y'}, -- for long/short reformatting
['mdy'] = {'%s %s–%s, %s', 'm', 'd', 'd2', 'y'}, -- |df=mdy -> Md-dy
},
['dM-dMy'] = { -- date format is dM-dMy; reformat to:
['dmy'] = {'%s %s – %s %s %s', 'd', 'm', 'd2', 'm2', 'y'}, -- for long/short reformatting
['mdy'] = {'%s %s – %s %s, %s', 'm', 'd', 'm2', 'd2', 'y'}, -- |df=mdy -> Md-Mdy
},
['Md-Mdy'] = { -- date format is Md-Mdy; reformat to:
['mdy'] = {'%s %s – %s %s, %s', 'm', 'd', 'm2', 'd2', 'y'}, -- for long/short reformatting
['dmy'] = {'%s %s – %s %s %s', 'd', 'm', 'd2', 'm2', 'y'}, -- |df=dmy -> dM-dMy
},
['dMy-dMy'] = { -- date format is dMy-dMy; reformat to:
['dmy'] = {'%s %s %s – %s %s %s', 'd', 'm', 'y', 'd2', 'm2', 'y2'}, -- for long/short reformatting
['mdy'] = {'%s %s, %s – %s %s, %s', 'm', 'd', 'y', 'm2', 'd2', 'y2'}, -- |df=mdy -> Mdy-Mdy
},
['Mdy-Mdy'] = { -- date format is Mdy-Mdy; reformat to:
['mdy'] = {'%s %s, %s – %s %s, %s', 'm', 'd', 'y', 'm2', 'd2', 'y2'}, -- for long/short reformatting
['dmy'] = {'%s %s %s – %s %s %s', 'd', 'm', 'y', 'd2', 'm2', 'y2'}, -- |df=dmy -> dMy-dMy
},
['My-My'] = { -- these for long/short reformatting
['any'] = {'%s %s – %s %s', 'm', 'y', 'm2', 'y2'}, -- dmy/mdy agnostic
},
['M-My'] = { -- these for long/short reformatting
['any'] = {'%s–%s %s', 'm', 'm2', 'y'}, -- dmy/mdy agnostic
},
['My'] = { -- these for long/short reformatting
['any'] = {'%s %s', 'm', 'y'}, -- dmy/mdy agnostic
},
-- ['yMd'] = { -- not supported at en.wiki
-- ['mdy'] = {'%s %s, %s', 'm', 'd', 'y'}, -- |df=mdy
-- ['dmy'] = {'%s %s %s', 'd', 'm', 'y'}, -- |df=dmy
-- ['ymd'] = {'%s-%s-%s', 'y', 'm', 'd'}, -- |df=ymd
-- },
}
local function reformatter (date, pattern_idx, format_param, mon_len)
if not in_array (pattern_idx, {'ymd', 'Mdy', 'Md-dy', 'dMy', 'yMd', 'd-dMy', 'dM-dMy', 'Md-Mdy', 'dMy-dMy', 'Mdy-Mdy', 'My-My', 'M-My', 'My'}) then
return; -- not in this set of date format patterns_t then not a reformattable date
end
if 'ymd' == format_param and in_array (pattern_idx, {'ymd', 'Md-dy', 'd-dMy', 'dM-dMy', 'Md-Mdy', 'dMy-dMy', 'Mdy-Mdy', 'My-My', 'M-My', 'My'}) then
return; -- ymd date ranges not supported at en.wiki; no point in reformatting ymd to ymd
end
if in_array (pattern_idx, {'My', 'M-My', 'My-My'}) then -- these are not dmy/mdy so can't be 'reformatted' into either
format_param = 'any'; -- so format-agnostic
end
-- yMd is not supported at en.wiki; when yMd is supported at your wiki, uncomment the next line
-- if 'yMd' == format_param and in_array (pattern_idx, {'yMd', 'Md-dy', 'd-dMy', 'dM-dMy', 'Md-Mdy', 'dMy-dMy', 'Mdy-Mdy'}) then -- these formats not convertable; yMd not supported at en.wiki
if 'yMd' == format_param then -- yMd not supported at en.wiki; when yMd is supported at your wiki, remove or comment-out this line
return; -- not a reformattable date
end
local c1, c2, c3, c4, c5, c6, c7; -- these hold the captures specified in patterns_t[pattern_idx][1]
c1, c2, c3, c4, c5, c6, c7 = mw.ustring.match (date, patterns_t[pattern_idx][1]); -- get the captures
local t = { -- table that holds k/v pairs of date parts from the captures and patterns_t[pattern_idx][2..]
[patterns_t[pattern_idx][2]] = c1; -- at minimum there is always one capture with a matching indicator letter
[patterns_t[pattern_idx][3] or 'x'] = c2; -- patterns_t can have a variable number of captures; each capture requires an indicator letter;
[patterns_t[pattern_idx][4] or 'x'] = c3; -- where there is no capture, there is no indicator letter so n in patterns_t[pattern_idx][n] will be nil;
[patterns_t[pattern_idx][5] or 'x'] = c4; -- the 'x' here spoofs an indicator letter to prevent 'table index is nil' error
[patterns_t[pattern_idx][6] or 'x'] = c5;
[patterns_t[pattern_idx][7] or 'x'] = c6;
[patterns_t[pattern_idx][8] or 'x'] = c7;
};
if t.a then -- if this date has an anchor year capture (all convertable date formats except ymd)
if t.y2 then -- for year range date formats
t.y2 = t.a; -- use the anchor year capture when reassembling the date
else -- here for single date formats (except ymd)
t.y = t.a; -- use the anchor year capture when reassembling the date
end
end
if tonumber(t.m) then -- if raw month is a number (converting from ymd)
if 's' == mon_len then -- if we are to use abbreviated month names
t.m = cfg.date_names['inv_local_short'][tonumber(t.m)]; -- convert it to a month name
else
t.m = cfg.date_names['inv_local_long'][tonumber(t.m)]; -- convert it to a month name
end
t.d = t.d:gsub ('0(%d)', '%1'); -- strip leading '0' from day if present
elseif 'ymd' == format_param then -- when converting to ymd
t.y = t.y:gsub ('%a', ''); -- strip CITREF disambiguator if present; anchor year already known so process can proceed; TODO: maint message?
if 1582 > tonumber (t.y) then -- ymd format dates not allowed before 1582
return;
end
t.m = string.format ('%02d', get_month_number (t.m)); -- make sure that month and day are two digits
t.d = string.format ('%02d', t.d);
elseif mon_len then -- if mon_len is set to either 'short' or 'long'
for _, mon in ipairs ({'m', 'm2'}) do -- because there can be two month names, check both
if t[mon] then
t[mon] = get_month_number (t[mon]); -- get the month number for this month (is length agnostic)
if 0 == t[mon] then return; end -- seasons and named dates can't be converted
t[mon] = (('s' == mon_len) and cfg.date_names['inv_local_short'][t[mon]]) or cfg.date_names['inv_local_long'][t[mon]]; -- fetch month name according to length
end
end
end
local new_date = string.format (re_formats[pattern_idx][format_param][1], -- format string
t[re_formats[pattern_idx][format_param][2]], -- named captures from t{}
t[re_formats[pattern_idx][format_param][3]],
t[re_formats[pattern_idx][format_param][4]],
t[re_formats[pattern_idx][format_param][5]],
t[re_formats[pattern_idx][format_param][6]],
t[re_formats[pattern_idx][format_param][7]],
t[re_formats[pattern_idx][format_param][8]]
);
return new_date;
end
--[[-------------------------< R E F O R M A T _ D A T E S >--------------------------------------------------
Reformats existing dates into the format specified by format.
format is one of several manual keywords: dmy, dmy-all, mdy, mdy-all, ymd, ymd-all. The -all version includes
access- and archive-dates; otherwise these dates are not reformatted.
This function allows automatic date formatting. In ~/Configuration, the article source is searched for one of
the {{use xxx dates}} templates. If found, xxx becomes the global date format as xxx-all. If |cs1-dates= in
{{use xxx dates}} has legitimate value then that value determines how cs1|2 dates will be rendered. Legitimate
values for |cs1-dates= are:
l - all dates are rendered with long month names
ls - publication dates use long month names; access-/archive-dates use abbreviated month names
ly - publication dates use long month names; access-/archive-dates rendered in ymd format
s - all dates are rendered with abbreviated (short) month names
sy - publication dates use abbreviated month names; access-/archive-dates rendered in ymd format
y - all dates are rendered in ymd format
the format argument for automatic date formatting will be the format specified by {{use xxx dates}} with the
value supplied by |cs1-dates so one of: xxx-l, xxx-ls, xxx-ly, xxx-s, xxx-sy, xxx-y, or simply xxx (|cs1-dates=
empty, omitted, or invalid) where xxx shall be either of dmy or mdy.
dates are extracted from date_parameters_list, reformatted (if appropriate), and then written back into the
list in the new format. Dates in date_parameters_list are presumed here to be valid (no errors). This function
returns true when a date has been reformatted, false else. Actual reformatting is done by reformatter().
]]
local function reformat_dates (date_parameters_list, format)
local all = false; -- set to false to skip access- and archive-dates
local len_p = 'l'; -- default publication date length shall be long
local len_a = 'l'; -- default access-/archive-date length shall be long
local result = false;
local new_date;
if format:match('%a+%-all') then -- manual df keyword; auto df keyword when length not specified in {{use xxx dates}};
format = format:match('(%a+)%-all'); -- extract the format
all = true; -- all dates are long format dates because this keyword doesn't specify length
elseif format:match('%a+%-[lsy][sy]?') then -- auto df keywords; internal only
all = true; -- auto df applies to all dates; use length specified by capture len_p for all dates
format, len_p, len_a = format:match('(%a+)%-([lsy])([sy]?)'); -- extract the format and length keywords
if 'y' == len_p then -- because allowed by MOS:DATEUNIFY (sort of) range dates and My dates not reformatted
format = 'ymd'; -- override {{use xxx dates}}
elseif (not is_set(len_a)) or (len_p == len_a) then -- no access-/archive-date length specified or same length as publication dates then
len_a = len_p; -- in case len_a not set
end
end -- else only publication dates and they are long
for param_name, param_val in pairs (date_parameters_list) do -- for each date-holding parameter in the list
if is_set (param_val.val) then -- if the parameter has a value
if not (not all and in_array (param_name, {'access-date', 'archive-date'})) then -- skip access- or archive-date unless format is xxx-all; yeah, ugly; TODO: find a better way
for pattern_idx, pattern in pairs (patterns_t) do
if mw.ustring.match (param_val.val, pattern[1]) then
if all and in_array (param_name, {'access-date', 'archive-date'}) then -- if this date is an access- or archive-date
new_date = reformatter (param_val.val, pattern_idx, (('y' == len_a) and 'ymd') or format, len_a); -- choose ymd or dmy/mdy according to len_a setting
else -- all other dates
new_date = reformatter (param_val.val, pattern_idx, format, len_p);
end
if new_date then -- set when date was reformatted
date_parameters_list[param_name].val = new_date; -- update date in date list
result = true; -- and announce that changes have been made
break;
end
end -- if
end -- for
end -- if
end -- if
end -- for
return result; -- declare boolean result and done
end
--[[--------------------------< D A T E _ H Y P H E N _ T O _ D A S H >----------------------------------------
Loops through the list of date-holding parameters and converts any hyphen to an ndash. Not called if the cs1|2
template has any date errors.
Modifies the date_parameters_list and returns true if hyphens are replaced, else returns false.
]]
local function date_hyphen_to_dash (date_parameters_list)
local result = false;
local n;
for param_name, param_val in pairs(date_parameters_list) do -- for each date-holding parameter in the list
if is_set (param_val.val) and
not mw.ustring.match (param_val.val, patterns_t.ymd[1]) then -- for those that are not ymd dates (ustring because here digits may not be Western)
param_val.val, n = param_val.val:gsub ('%-', '–'); -- replace any hyphen with ndash
if 0 ~= n then
date_parameters_list[param_name].val = param_val.val; -- update the list
result = true;
end
end
end
return result; -- so we know if any hyphens were replaced
end
--[[-------------------------< D A T E _ N A M E _ X L A T E >------------------------------------------------
Attempts to translate English date names to local-language date names using names supplied by MediaWiki's
date parser function. This is simple name-for-name replacement and may not work for all languages.
if xlat_dig is true, this function will also translate Western (English) digits to the local language's digits.
This will also translate ymd dates.
]]
local function date_name_xlate (date_parameters_list, xlt_dig)
local xlate;
local mode; -- long or short month names
local modified = false;
local date;
local sources_t = {
{cfg.date_names.en.long, cfg.date_names.inv_local_long}, -- for translating long English month names to long local month names
{cfg.date_names.en.short, cfg.date_names.inv_local_short}, -- short month names
{cfg.date_names.en.quarter, cfg.date_names.inv_local_quarter}, -- quarter date names
{cfg.date_names.en.season, cfg.date_names.inv_local_season}, -- season date nam
{cfg.date_names.en.named, cfg.date_names.inv_local_named}, -- named dates
}
local function is_xlateable (month) -- local function to get local date name that replaces existing English-language date name
for _, date_names_t in ipairs (sources_t) do -- for each sequence table in date_names_t
if date_names_t[1][month] then -- if date name is English month (long or short), quarter, season or named and
if date_names_t[2][date_names_t[1][month]] then -- if there is a matching local date name
return date_names_t[2][date_names_t[1][month]]; -- return the local date name
end
end
end
end
for param_name, param_val in pairs(date_parameters_list) do -- for each date-holding parameter in the list
if is_set(param_val.val) then -- if the parameter has a value
date = param_val.val;
for month in mw.ustring.gmatch (date, '[%a ]+') do -- iterate through all date names in the date (single date or date range)
month = mw.text.trim (month); -- this because quarterly dates contain whitespace
xlate = is_xlateable (month); -- get translate <month>; returns translation or nil
if xlate then
date = mw.ustring.gsub (date, month, xlate); -- replace the English with the translation
date_parameters_list[param_name].val = date; -- save the translated date
modified = true;
end
end
if xlt_dig then -- shall we also translate digits?
date = date:gsub ('%d', cfg.date_names.xlate_digits); -- translate digits from Western to 'local digits'
date_parameters_list[param_name].val = date; -- save the translated date
modified = true;
end
end
end
return modified;
end
--[[--------------------------< S E T _ S E L E C T E D _ M O D U L E S >--------------------------------------
Sets local imported functions table to same (live or sandbox) as that used by the other modules.
]]
local function set_selected_modules (cfg_table_ptr, utilities_page_ptr)
add_prop_cat = utilities_page_ptr.add_prop_cat ; -- import functions from selected Module:Citation/CS1/Utilities module
is_set = utilities_page_ptr.is_set;
in_array = utilities_page_ptr.in_array;
set_message = utilities_page_ptr.set_message;
substitute = utilities_page_ptr.substitute;
wrap_style = utilities_page_ptr.wrap_style;
cfg = cfg_table_ptr; -- import tables from selected Module:Citation/CS1/Configuration
end
--[[--------------------------< A R C H I V E _ D A T E _ C H E C K >------------------------------------------
Compare value in |archive-date= with the timestamp in Wayback machine urls. Emits an error message with suggested
date from the |archive-url= timestamp in an appropriate format when the value in |archive-date= does not match
the timestamp.
this function never called when any date in a cs1|2 template has errors
error message suggests new |archive-date= value in an appropriate format specified by <df>. <df> is either
|df= or cfg.global_df in that order. If <df> is nil, suggested date has format from |archive-date=. There is
a caveat: when |df=dmy or |df=mdy, the reformatter leaves |access-date= and |archive-date= formats as they are.
The error message suggested date is passed to the formatter as YYYY-MM-DD so when |df=dmy or |df=mdy, the format
is not changed.
]]
local function archive_date_check (archive_date, archive_url_timestamp, df)
local archive_date_format = 'dmy-y'; -- holds the date format of date in |archive-date; default to ymd; 'dmy' used here to spoof reformat_dates()
for _, v_t in ipairs ({{'dMy', 'dmy-all'}, {'Mdy', 'mdy-all'}}) do -- is |archive-date= format dmy or mdy?
if archive_date:match (patterns_t[v_t[1]][1]) then -- does the pattern match?
archive_date_format = cfg.keywords_xlate[v_t[2]]; -- get appropriate |df= supported keyword from the i18n translator table
break;
end
end
local dates_t = {};
dates_t['archive-date'] = {val=archive_date, name=''}; -- setup to call reformat_dates(); never called when errors so <name> unset as not needed
reformat_dates (dates_t, 'dmy-y'); -- reformat |archive-date= to ymd; 'dmy' used here to spoof reformat_dates()
local archive_url_date = archive_url_timestamp:gsub ('(%d%d%d%d)(%d%d)(%d%d)%d*', '%1-%2-%3'); -- make ymd format date from timestamp
if dates_t['archive-date'].val == archive_url_date then -- are the two dates the same
return; -- yes, done
else
dates_t['archive-date'] = {val=archive_url_date, name=''}; -- setup to call reformat_dates() with the timestamp date
reformat_dates (dates_t, df or archive_date_format); -- reformat timestamp to format specified by <df> or format used in |archive-date=
archive_url_date = dates_t['archive-date'].val;
set_message ('err_archive_date_url_ts_mismatch', archive_url_date); -- emit an error message
end
end
--[[--------------------------< E X P O R T E D F U N C T I O N S >------------------------------------------
]]
return { -- return exported functions
archive_date_check = archive_date_check,
date_hyphen_to_dash = date_hyphen_to_dash,
date_name_xlate = date_name_xlate,
dates = dates,
reformat_dates = reformat_dates,
set_selected_modules = set_selected_modules,
year_check = year_check,
year_date_check = year_date_check,
}
h37xf2hxsrjgq13ms7lozl3uiigkklr
Module:Citation/CS1/Identifiers
828
3774
18444
2025-04-14T00:39:44Z
2601:18E:D104:4AB0:A123:CC48:E114:37FE
Page créée avec « --[[--------------------------< F O R W A R D D E C L A R A T I O N S >-------------------------------------- ]] local has_accept_as_written, is_set, in_array, set_message, select_one, -- functions in Module:Citation/CS1/Utilities substitute, make_wikilink; local z; -- table of tables defined in Module:Citation/CS1/Utilities local cfg; -- table of configuration tables that are defined in Module:Citation/CS1/Configuration... »
18444
Scribunto
text/plain
--[[--------------------------< F O R W A R D D E C L A R A T I O N S >--------------------------------------
]]
local has_accept_as_written, is_set, in_array, set_message, select_one, -- functions in Module:Citation/CS1/Utilities
substitute, make_wikilink;
local z; -- table of tables defined in Module:Citation/CS1/Utilities
local cfg; -- table of configuration tables that are defined in Module:Citation/CS1/Configuration
--[[--------------------------< P A G E S C O P E V A R I A B L E S >--------------------------------------
declare variables here that have page-wide scope that are not brought in from other modules; that are created here and used here
]]
local auto_link_urls = {}; -- holds identifier URLs for those identifiers that can auto-link |title=
--============================<< H E L P E R F U N C T I O N S >>============================================
--[[--------------------------< W I K I D A T A _ A R T I C L E _ N A M E _ G E T >----------------------------
as an aid to internationalizing identifier-label wikilinks, gets identifier article names from Wikidata.
returns :<lang code>:<article title> when <q> has an <article title> for <lang code>; nil else
for identifiers that do not have q, returns nil
for wikis that do not have mw.wikibase installed, returns nil
]]
local function wikidata_article_name_get (q)
if not is_set (q) or (q and not mw.wikibase) then -- when no q number or when a q number but mw.wikibase not installed on this wiki
return nil; -- abandon
end
local wd_article;
local this_wiki_code = cfg.this_wiki_code; -- Wikipedia subdomain; 'en' for en.wikipedia.org
wd_article = mw.wikibase.getSitelink (q, this_wiki_code .. 'wiki'); -- fetch article title from WD; nil when no title available at this wiki
if wd_article then
wd_article = table.concat ({':', this_wiki_code, ':', wd_article}); -- interwiki-style link without brackets if taken from WD; leading colon required
end
return wd_article; -- article title from WD; nil else
end
--[[--------------------------< L I N K _ L A B E L _ M A K E >------------------------------------------------
common function to create identifier link label from handler table or from Wikidata
returns the first available of
1. redirect from local wiki's handler table (if enabled)
2. Wikidata (if there is a Wikidata entry for this identifier in the local wiki's language)
3. label specified in the local wiki's handler table
]]
local function link_label_make (handler)
local wd_article;
if not (cfg.use_identifier_redirects and is_set (handler.redirect)) then -- redirect has priority so if enabled and available don't fetch from Wikidata because expensive
wd_article = wikidata_article_name_get (handler.q); -- if Wikidata has an article title for this wiki, get it;
end
return (cfg.use_identifier_redirects and is_set (handler.redirect) and handler.redirect) or wd_article or handler.link;
end
--[[--------------------------< E X T E R N A L _ L I N K _ I D >----------------------------------------------
Formats a wiki-style external link
]]
local function external_link_id (options)
local url_string = options.id;
local ext_link;
local this_wiki_code = cfg.this_wiki_code; -- Wikipedia subdomain; 'en' for en.wikipedia.org
local wd_article; -- article title from Wikidata
if options.encode == true or options.encode == nil then
url_string = mw.uri.encode (url_string, 'PATH');
end
if options.auto_link and is_set (options.access) then
auto_link_urls[options.auto_link] = table.concat ({options.prefix, url_string, options.suffix});
end
ext_link = mw.ustring.format ('[%s%s%s %s]', options.prefix, url_string, options.suffix or "", mw.text.nowiki (options.id));
if is_set (options.access) then
ext_link = substitute (cfg.presentation['ext-link-access-signal'], {cfg.presentation[options.access].class, cfg.presentation[options.access].title, ext_link}); -- add the free-to-read / paywall lock
end
return table.concat ({
make_wikilink (link_label_make (options), options.label), -- redirect, Wikidata link, or locally specified link (in that order)
options.separator or ' ',
ext_link
});
end
--[[--------------------------< I N T E R N A L _ L I N K _ I D >----------------------------------------------
Formats a wiki-style internal link
TODO: Does not currently need to support options.access, options.encode, auto-linking and COinS (as in external_link_id),
but may be needed in the future for :m:Interwiki_map custom-prefixes like :arxiv:, :bibcode:, :DOI:, :hdl:, :ISSN:,
:JSTOR:, :Openlibrary:, :PMID:, :RFC:.
]]
local function internal_link_id (options)
local id = mw.ustring.gsub (options.id, '%d', cfg.date_names.local_digits); -- translate 'local' digits to Western 0-9
return table.concat (
{
make_wikilink (link_label_make (options), options.label), -- wiki-link the identifier label
options.separator or ' ', -- add the separator
make_wikilink (
table.concat (
{
options.prefix,
id, -- translated to Western digits
options.suffix or ''
}),
substitute (cfg.presentation['bdi'], {'', mw.text.nowiki (options.id)}) -- bdi tags to prevent Latin script identifiers from being reversed at RTL language wikis
); -- nowiki because MediaWiki still has magic links for ISBN and the like; TODO: is it really required?
});
end
--[[--------------------------< I S _ E M B A R G O E D >------------------------------------------------------
Determines if a PMC identifier's online version is embargoed. Compares the date in |pmc-embargo-date= against
today's date. If embargo date is in the future, returns the content of |pmc-embargo-date=; otherwise, returns
an empty string because the embargo has expired or because |pmc-embargo-date= was not set in this cite.
]]
local function is_embargoed (embargo)
if is_set (embargo) then
local lang = mw.getContentLanguage();
local good1, embargo_date, todays_date;
good1, embargo_date = pcall (lang.formatDate, lang, 'U', embargo);
todays_date = lang:formatDate ('U');
if good1 then -- if embargo date is a good date
if tonumber (embargo_date) >= tonumber (todays_date) then -- is embargo date is in the future?
return embargo; -- still embargoed
else
set_message ('maint_pmc_embargo'); -- embargo has expired; add main cat
return ''; -- unset because embargo has expired
end
end
end
return ''; -- |pmc-embargo-date= not set return empty string
end
--[=[-------------------------< I S _ V A L I D _ R X I V _ D A T E >------------------------------------------
for biorxiv, returns true if:
2019-12-11T00:00Z <= biorxiv_date < today + 2 days
for medrxiv, returns true if:
2020-01-01T00:00Z <= medrxiv_date < today + 2 days
The dated form of biorxiv identifier has a start date of 2019-12-11. The Unix timestamp for that date is {{#time:U|2019-12-11}} = 1576022400
The medrxiv identifier has a start date of 2020-01-01. The Unix timestamp for that date is {{#time:U|2020-01-01}} = 1577836800
<rxiv_date> is the date provided in those |biorxiv= parameter values that are dated and in |medrxiv= parameter values at time 00:00:00 UTC
<today> is the current date at time 00:00:00 UTC plus 48 hours
if today's date is 2023-01-01T00:00:00 then
adding 24 hours gives 2023-01-02T00:00:00 – one second more than today
adding 24 hours gives 2023-01-03T00:00:00 – one second more than tomorrow
inputs:
<y>, <m>, <d> – year, month, day parts of the date from the birxiv or medrxiv identifier
<select> 'b' for biorxiv, 'm' for medrxiv; defaults to 'b'
]=]
local function is_valid_rxiv_date (y, m, d, select)
if 0 == tonumber (m) and 12 < tonumber (m) then -- <m> must be a number 1–12
return false;
end
if 0 == tonumber (d) and 31 < tonumber (d) then -- <d> must be a number 1–31; TODO: account for month length and leap yer?
return false;
end
local rxiv_date = table.concat ({y, m, d}, '-'); -- make ymd date string
local good1, good2;
local rxiv_ts, tomorrow_ts; -- to hold Unix timestamps representing the dates
local lang_object = mw.getContentLanguage();
good1, rxiv_ts = pcall (lang_object.formatDate, lang_object, 'U', rxiv_date); -- convert rxiv_date value to Unix timestamp
good2, tomorrow_ts = pcall (lang_object.formatDate, lang_object, 'U', 'today + 2 days' ); -- today midnight + 2 days is one second more than all day tomorrow
if good1 and good2 then -- lang.formatDate() returns a timestamp in the local script which tonumber() may not understand
rxiv_ts = tonumber (rxiv_ts) or lang_object:parseFormattedNumber (rxiv_ts); -- convert to numbers for the comparison;
tomorrow_ts = tonumber (tomorrow_ts) or lang_object:parseFormattedNumber (tomorrow_ts);
else
return false; -- one or both failed to convert to Unix timestamp
end
local limit_ts = ((select and ('m' == select)) and 1577836800) or 1576022400; -- choose the appropriate limit timesatmp
return ((limit_ts <= rxiv_ts) and (rxiv_ts < tomorrow_ts)) -- limit_ts <= rxiv_date < tomorrow's date
end
--[[--------------------------< IS _ V A L I D _ I S X N >-----------------------------------------------------
ISBN-10 and ISSN validator code calculates checksum across all ISBN/ISSN digits including the check digit.
ISBN-13 is checked in isbn().
If the number is valid the result will be 0. Before calling this function, ISBN/ISSN must be checked for length
and stripped of dashes, spaces and other non-ISxN characters.
]]
local function is_valid_isxn (isxn_str, len)
local temp = 0;
isxn_str = { isxn_str:byte(1, len) }; -- make a table of byte values '0' → 0x30 .. '9' → 0x39, 'X' → 0x58
len = len + 1; -- adjust to be a loop counter
for i, v in ipairs (isxn_str) do -- loop through all of the bytes and calculate the checksum
if v == string.byte ("X" ) then -- if checkdigit is X (compares the byte value of 'X' which is 0x58)
temp = temp + 10 * (len - i); -- it represents 10 decimal
else
temp = temp + tonumber (string.char (v) )*(len-i);
end
end
return temp % 11 == 0; -- returns true if calculation result is zero
end
--[[--------------------------< IS _ V A L I D _ I S X N _ 1 3 >-----------------------------------------------
ISBN-13 and ISMN validator code calculates checksum across all 13 ISBN/ISMN digits including the check digit.
If the number is valid, the result will be 0. Before calling this function, ISBN-13/ISMN must be checked for length
and stripped of dashes, spaces and other non-ISxN-13 characters.
]]
local function is_valid_isxn_13 (isxn_str)
local temp=0;
isxn_str = { isxn_str:byte(1, 13) }; -- make a table of byte values '0' → 0x30 .. '9' → 0x39
for i, v in ipairs (isxn_str) do
temp = temp + (3 - 2*(i % 2)) * tonumber (string.char (v) ); -- multiply odd index digits by 1, even index digits by 3 and sum; includes check digit
end
return temp % 10 == 0; -- sum modulo 10 is zero when ISBN-13/ISMN is correct
end
--[[--------------------------< N O R M A L I Z E _ L C C N >--------------------------------------------------
LCCN normalization (https://www.loc.gov/marc/lccn-namespace.html#normalization)
1. Remove all blanks.
2. If there is a forward slash (/) in the string, remove it, and remove all characters to the right of the forward slash.
3. If there is a hyphen in the string:
a. Remove it.
b. Inspect the substring following (to the right of) the (removed) hyphen. Then (and assuming that steps 1 and 2 have been carried out):
1. All these characters should be digits, and there should be six or less. (not done in this function)
2. If the length of the substring is less than 6, left-fill the substring with zeroes until the length is six.
Returns a normalized LCCN for lccn() to validate. There is no error checking (step 3.b.1) performed in this function.
]]
local function normalize_lccn (lccn)
lccn = lccn:gsub ("%s", ""); -- 1. strip whitespace
if nil ~= string.find (lccn, '/') then
lccn = lccn:match ("(.-)/"); -- 2. remove forward slash and all character to the right of it
end
local prefix
local suffix
prefix, suffix = lccn:match ("(.+)%-(.+)"); -- 3.a remove hyphen by splitting the string into prefix and suffix
if nil ~= suffix then -- if there was a hyphen
suffix = string.rep("0", 6-string.len (suffix)) .. suffix; -- 3.b.2 left fill the suffix with 0s if suffix length less than 6
lccn = prefix..suffix; -- reassemble the LCCN
end
return lccn;
end
--============================<< I D E N T I F I E R F U N C T I O N S >>====================================
--[[--------------------------< A R X I V >--------------------------------------------------------------------
See: https://arxiv.org/help/arxiv_identifier
format and error check arXiv identifier. There are three valid forms of the identifier:
the first form, valid only between date codes 9107 and 0703, is:
arXiv:<archive>.<class>/<date code><number><version>
where:
<archive> is a string of alpha characters - may be hyphenated; no other punctuation
<class> is a string of alpha characters - may be hyphenated; no other punctuation; not the same as |class= parameter which is not supported in this form
<date code> is four digits in the form YYMM where YY is the last two digits of the four-digit year and MM is the month number January = 01
first digit of YY for this form can only 9 and 0
<number> is a three-digit number
<version> is a 1 or more digit number preceded with a lowercase v; no spaces (undocumented)
the second form, valid from April 2007 through December 2014 is:
arXiv:<date code>.<number><version>
where:
<date code> is four digits in the form YYMM where YY is the last two digits of the four-digit year and MM is the month number January = 01
<number> is a four-digit number
<version> is a 1 or more digit number preceded with a lowercase v; no spaces
the third form, valid from January 2015 is:
arXiv:<date code>.<number><version>
where:
<date code> and <version> are as defined for 0704-1412
<number> is a five-digit number
]]
local function arxiv (options)
local id = options.id;
local class = options.Class; -- TODO: lowercase?
local handler = options.handler;
local year, month, version;
local err_msg = false; -- assume no error message
local text; -- output text
if id:match("^%a[%a%.%-]+/[90]%d[01]%d%d%d%d$") or id:match("^%a[%a%.%-]+/[90]%d[01]%d%d%d%dv%d+$") then -- test for the 9107-0703 format with or without version
year, month = id:match("^%a[%a%.%-]+/([90]%d)([01]%d)%d%d%d[v%d]*$");
year = tonumber (year);
month = tonumber (month);
if ((not (90 < year or 8 > year)) or (1 > month or 12 < month)) or -- if invalid year or invalid month
((91 == year and 7 > month) or (7 == year and 3 < month)) then -- if years ok, are starting and ending months ok?
err_msg = true; -- flag for error message
end
elseif id:match("^%d%d[01]%d%.%d%d%d%d$") or id:match("^%d%d[01]%d%.%d%d%d%dv%d+$") then -- test for the 0704-1412 with or without version
year, month = id:match("^(%d%d)([01]%d)%.%d%d%d%d[v%d]*$");
year = tonumber (year);
month = tonumber (month);
if ((7 > year) or (14 < year) or (1 > month or 12 < month)) or -- is year invalid or is month invalid? (doesn't test for future years)
((7 == year) and (4 > month)) then -- when year is 07, is month invalid (before April)?
err_msg = true; -- flag for error message
end
elseif id:match("^%d%d[01]%d%.%d%d%d%d%d$") or id:match("^%d%d[01]%d%.%d%d%d%d%dv%d+$") then -- test for the 1501- format with or without version
year, month = id:match("^(%d%d)([01]%d)%.%d%d%d%d%d[v%d]*$");
year = tonumber (year);
month = tonumber (month);
if ((15 > year) or (1 > month or 12 < month)) then -- is year invalid or is month invalid? (doesn't test for future years)
err_msg = true; -- flag for error message
end
else
err_msg = true; -- not a recognized format; flag for error message
end
if err_msg then
options.coins_list_t['ARXIV'] = nil; -- when error, unset so not included in COinS
end
local err_msg_t = {};
if err_msg then
set_message ('err_bad_arxiv');
end
text = external_link_id ({link = handler.link, label = handler.label, q = handler.q, redirect = handler.redirect,
prefix = handler.prefix, id = id, separator = handler.separator, encode = handler.encode, access = handler.access});
if is_set (class) then
if id:match ('^%d+') then
text = table.concat ({text, ' [[https://arxiv.org/archive/', class, ' ', class, ']]'}); -- external link within square brackets, not wikilink
else
set_message ('err_class_ignored');
end
end
return text;
end
--[[--------------------------< B I B C O D E >--------------------------------------------------------------------
Validates (sort of) and formats a bibcode ID.
Format for bibcodes is specified here: https://adsabs.harvard.edu/abs_doc/help_pages/data.html#bibcodes
But, this: 2015arXiv151206696F is apparently valid so apparently, the only things that really matter are length, 19 characters
and first four digits must be a year. This function makes these tests:
length must be 19 characters
characters in position
1–4 must be digits and must represent a year in the range of 1000 – next year
5 must be a letter
6–8 must be letter, digit, ampersand, or dot (ampersand cannot directly precede a dot; &. )
9–18 must be letter, digit, or dot
19 must be a letter or dot
]]
local function bibcode (options)
local id = options.id;
local access = options.access;
local handler = options.handler;
local ignore_invalid = options.accept;
local err_type;
local err_msg = '';
local year;
local text = external_link_id ({link = handler.link, label = handler.label, q = handler.q, redirect = handler.redirect,
prefix = handler.prefix, id = id, separator = handler.separator, encode = handler.encode,
access = access});
if 19 ~= id:len() then
err_type = cfg.err_msg_supl.length;
else
year = id:match ("^(%d%d%d%d)[%a][%w&%.][%w&%.][%w&%.][%w.]+[%a%.]$");
if not year then -- if nil then no pattern match
err_type = cfg.err_msg_supl.value; -- so value error
else
local next_year = tonumber (os.date ('%Y')) + 1; -- get the current year as a number and add one for next year
year = tonumber (year); -- convert year portion of bibcode to a number
if (1000 > year) or (year > next_year) then
err_type = cfg.err_msg_supl.year; -- year out of bounds
end
if id:find('&%.') then
err_type = cfg.err_msg_supl.journal; -- journal abbreviation must not have '&.' (if it does it's missing a letter)
end
if id:match ('.........%.tmp%.') then -- temporary bibcodes when positions 10–14 are '.tmp.'
set_message ('maint_bibcode');
end
end
end
if is_set (err_type) and not ignore_invalid then -- if there was an error detected and accept-as-written markup not used
set_message ('err_bad_bibcode', {err_type});
options.coins_list_t['BIBCODE'] = nil; -- when error, unset so not included in COinS
end
return text;
end
--[[--------------------------< B I O R X I V >-----------------------------------------------------------------
Format bioRxiv ID and do simple error checking. Before 2019-12-11, biorXiv IDs were 10.1101/ followed by exactly
6 digits. After 2019-12-11, biorXiv IDs retained the six-digit identifier but prefixed that with a yyyy.mm.dd.
date and suffixed with an optional version identifier.
The bioRxiv ID is the string of characters:
https://doi.org/10.1101/078733 -> 10.1101/078733
or a date followed by a six-digit number followed by an optional version indicator 'v' and one or more digits:
https://www.biorxiv.org/content/10.1101/2019.12.11.123456v2 -> 10.1101/2019.12.11.123456v2
see https://www.biorxiv.org/about-biorxiv
]]
local function biorxiv (options)
local id = options.id;
local handler = options.handler;
local err_msg = true; -- flag; assume that there will be an error
local patterns = {
'^10%.1101/%d%d%d%d%d%d$', -- simple 6-digit identifier (before 2019-12-11)
'^10%.1101/(20%d%d)%.(%d%d)%.(%d%d)%.%d%d%d%d%d%dv%d+$', -- y.m.d. date + 6-digit identifier + version (after 2019-12-11)
'^10%.1101/(20%d%d)%.(%d%d)%.(%d%d)%.%d%d%d%d%d%d$', -- y.m.d. date + 6-digit identifier (after 2019-12-11)
}
for _, pattern in ipairs (patterns) do -- spin through the patterns looking for a match
if id:match (pattern) then
local y, m, d = id:match (pattern); -- found a match, attempt to get year, month and date from the identifier
if m then -- m is nil when id is the six-digit form
if not is_valid_rxiv_date (y, m, d, 'b') then -- validate the encoded date; 'b' for biorxiv limit
break; -- date fail; break out early so we don't unset the error message
end
end
err_msg = nil; -- we found a match so unset the error message
break; -- and done
end
end -- err_cat remains set here when no match
if err_msg then
options.coins_list_t['BIORXIV'] = nil; -- when error, unset so not included in COinS
set_message ('err_bad_biorxiv'); -- and set the error message
end
return external_link_id ({link = handler.link, label = handler.label, q = handler.q, redirect = handler.redirect,
prefix = handler.prefix, id = id, separator = handler.separator,
encode = handler.encode, access = handler.access});
end
--[[--------------------------< C I T E S E E R X >------------------------------------------------------------
CiteSeerX use their own notion of "doi" (not to be confused with the identifiers resolved via doi.org).
The description of the structure of this identifier can be found at Help_talk:Citation_Style_1/Archive_26#CiteSeerX_id_structure
]]
local function citeseerx (options)
local id = options.id;
local handler = options.handler;
local matched;
local text = external_link_id ({link = handler.link, label = handler.label, q = handler.q, redirect = handler.redirect,
prefix = handler.prefix, id = id, separator = handler.separator, encode = handler.encode,
access = handler.access});
matched = id:match ("^10%.1%.1%.[1-9]%d?%d?%d?%.[1-9]%d?%d?%d?$");
if not matched then
set_message ('err_bad_citeseerx' );
options.coins_list_t['CITESEERX'] = nil; -- when error, unset so not included in COinS
end
return text;
end
--[[--------------------------< D O I >------------------------------------------------------------------------
Formats a DOI and checks for DOI errors.
DOI names contain two parts: prefix and suffix separated by a forward slash.
Prefix: directory indicator '10.' followed by a registrant code
Suffix: character string of any length chosen by the registrant
This function checks a DOI name for: prefix/suffix. If the DOI name contains spaces or endashes, or, if it ends
with a period or a comma, this function will emit a bad_doi error message.
DOI names are case-insensitive and can incorporate any printable Unicode characters so the test for spaces, endash,
and terminal punctuation may not be technically correct but it appears, that in practice these characters are rarely
if ever used in DOI names.
https://www.doi.org/doi_handbook/2_Numbering.html -- 2.2 Syntax of a DOI name
https://www.doi.org/doi_handbook/2_Numbering.html#2.2.2 -- 2.2.2 DOI prefix
]]
local function doi (options)
local id = options.id;
local inactive = options.DoiBroken
local access = options.access;
local ignore_invalid = options.accept;
local handler = options.handler;
local err_flag;
local function is_extended_free (registrant, suffix) -- local function to check those few registrants that are mixed; identifiable by the doi suffix <incipit>
if cfg.extended_registrants_t[registrant] then -- if this registrant has known free-to-read extentions
for _, incipit in ipairs (cfg.extended_registrants_t[registrant]) do -- loop through the registrant's incipits
if mw.ustring.find (suffix, '^' .. incipit) then -- if found
return true;
end
end
end
end
local text;
if is_set (inactive) then
local inactive_year = inactive:match("%d%d%d%d"); -- try to get the year portion from the inactive date
local inactive_month, good;
if is_set (inactive_year) then
if 4 < inactive:len() then -- inactive date has more than just a year (could be anything)
local lang_obj = mw.getContentLanguage(); -- get a language object for this wiki
good, inactive_month = pcall (lang_obj.formatDate, lang_obj, 'F', inactive); -- try to get the month name from the inactive date
if not good then
inactive_month = nil; -- something went wrong so make sure this is unset
end
end
end -- otherwise, |doi-broken-date= has something but it isn't a date
if is_set (inactive_year) and is_set (inactive_month) then
set_message ('maint_doi_inactive_dated', {inactive_year, inactive_month, ' '});
elseif is_set (inactive_year) then
set_message ('maint_doi_inactive_dated', {inactive_year, '', ''});
else
set_message ('maint_doi_inactive');
end
inactive = " (" .. cfg.messages['inactive'] .. ' ' .. inactive .. ')';
end
local suffix;
local registrant, suffix = mw.ustring.match (id, '^10%.([^/]+)/([^%s–]-[^%.,])$'); -- registrant and suffix set when DOI has the proper basic form
local registrant_err_patterns = { -- these patterns are for code ranges that are not supported
'^[^1-3]%d%d%d%d%.%d+$', -- 5 digits with subcode (0xxxx, 40000+); accepts: 10000–39999
'^[^1-7]%d%d%d%d$', -- 5 digits without subcode (0xxxx, 60000+); accepts: 10000–69999
'^[^1-9]%d%d%d%.%d+$', -- 4 digits with subcode (0xxx); accepts: 1000–9999
'^[^1-9]%d%d%d$', -- 4 digits without subcode (0xxx); accepts: 1000–9999
'^%d%d%d%d%d%d+', -- 6 or more digits
'^%d%d?%d?$', -- less than 4 digits without subcode (3 digits with subcode is legitimate)
'^%d%d?%.[%d%.]+', -- 1 or 2 digits with subcode
'^5555$', -- test registrant will never resolve
'[^%d%.]', -- any character that isn't a digit or a dot
}
if not ignore_invalid then
if registrant then -- when DOI has proper form
for i, pattern in ipairs (registrant_err_patterns) do -- spin through error patterns
if registrant:match (pattern) then -- to validate registrant codes
err_flag = set_message ('err_bad_doi'); -- when found, mark this DOI as bad
break; -- and done
end
end
else
err_flag = set_message ('err_bad_doi'); -- invalid directory or malformed
end
else
set_message ('maint_doi_ignore');
end
if err_flag then
options.coins_list_t['DOI'] = nil; -- when error, unset so not included in COinS
else
if not access and (cfg.known_free_doi_registrants_t[registrant] or is_extended_free (registrant, suffix)) then -- |doi-access=free not set and <registrant> is known to be free
set_message ('maint_doi_unflagged_free'); -- set a maint cat
end
end
text = external_link_id ({link = handler.link, label = handler.label, q = handler.q, redirect = handler.redirect,
prefix = handler.prefix, id = id, separator = handler.separator, encode = handler.encode, access = access,
auto_link = not (err_flag or is_set (inactive) or ignore_invalid) and 'doi' or nil -- do not auto-link when |doi-broken-date= has a value or when there is a DOI error or (to play it safe, after all, auto-linking is not essential) when invalid DOIs are ignored
}) .. (inactive or '');
return text;
end
--[[--------------------------< H D L >------------------------------------------------------------------------
Formats an HDL with minor error checking.
HDL names contain two parts: prefix and suffix separated by a forward slash.
Prefix: character string using any character in the UCS-2 character set except '/'
Suffix: character string of any length using any character in the UCS-2 character set chosen by the registrant
This function checks a HDL name for: prefix/suffix. If the HDL name contains spaces, endashes, or, if it ends
with a period or a comma, this function will emit a bad_hdl error message.
HDL names are case-insensitive and can incorporate any printable Unicode characters so the test for endashes and
terminal punctuation may not be technically correct but it appears, that in practice these characters are rarely
if ever used in HDLs.
Query string parameters are named here: https://www.handle.net/proxy_servlet.html. query strings are not displayed
but since '?' is an allowed character in an HDL, '?' followed by one of the query parameters is the only way we
have to detect the query string so that it isn't URL-encoded with the rest of the identifier.
]]
local function hdl (options)
local id = options.id;
local access = options.access;
local handler = options.handler;
local query_params = { -- list of known query parameters from https://www.handle.net/proxy_servlet.html
'noredirect',
'ignore_aliases',
'auth',
'cert',
'index',
'type',
'urlappend',
'locatt',
'action',
}
local hdl, suffix, param = id:match ('(.-)(%?(%a+).+)$'); -- look for query string
local found;
if hdl then -- when there are query strings, this is the handle identifier portion
for _, q in ipairs (query_params) do -- spin through the list of query parameters
if param:match ('^' .. q) then -- if the query string begins with one of the parameters
found = true; -- announce a find
break; -- and stop looking
end
end
end
if found then
id = hdl; -- found so replace id with the handle portion; this will be URL-encoded, suffix will not
else
suffix = ''; -- make sure suffix is empty string for concatenation else
end
local text = external_link_id ({link = handler.link, label = handler.label, q = handler.q, redirect = handler.redirect,
prefix = handler.prefix, id = id, suffix = suffix, separator = handler.separator, encode = handler.encode, access = access})
if nil == id:match("^[^%s–]-/[^%s–]-[^%.,]$") then -- HDL must contain a forward slash, must not contain spaces, endashes, and must not end with period or comma
set_message ('err_bad_hdl' );
options.coins_list_t['HDL'] = nil; -- when error, unset so not included in COinS
end
return text;
end
--[[--------------------------< I S B N >----------------------------------------------------------------------
Determines whether an ISBN string is valid
]]
local function isbn (options_t)
local isbn_str = options_t.id;
local ignore_invalid = options_t.accept;
local handler = options_t.handler;
local year = options_t.Year; -- when set, valid anchor_year; may have a disambiguator which must be removed
local function return_result (check, err_type) -- local function to handle the various returns
local ISBN = internal_link_id ({link = handler.link, label = handler.label, redirect = handler.redirect,
prefix = handler.prefix, id = isbn_str, separator = handler.separator});
if ignore_invalid then -- if ignoring ISBN errors
set_message ('maint_isbn_ignore'); -- add a maint category even when there is no error
else -- here when not ignoring
if not check then -- and there is an error
options_t.coins_list_t['ISBN'] = nil; -- when error, unset so not included in COinS
set_message ('err_bad_isbn', err_type); -- set an error message
return ISBN; -- return id text
end
end
return ISBN; -- return id text
end
if year and not ignore_invalid then --
year = year:match ('%d%d%d%d?'); -- strip disambiguator if present
if year and (1965 > tonumber(year)) then
set_message ('err_invalid_isbn_date'); -- set an error message
return internal_link_id ({link = handler.link, label = handler.label, redirect = handler.redirect,
prefix = handler.prefix, id = isbn_str, separator = handler.separator});
end
end
if nil ~= isbn_str:match ('[^%s-0-9X]') then
return return_result (false, cfg.err_msg_supl.char); -- fail if isbn_str contains anything but digits, hyphens, or the uppercase X
end
local id = isbn_str:gsub ('[%s-]', ''); -- remove hyphens and whitespace
local len = id:len();
if len ~= 10 and len ~= 13 then
return return_result (false, cfg.err_msg_supl.length); -- fail if incorrect length
end
if len == 10 then
if id:match ('^%d*X?$') == nil then -- fail if isbn_str has 'X' anywhere but last position
return return_result (false, cfg.err_msg_supl.form);
end
if not is_valid_isxn (id, 10) then -- test isbn-10 for numerical validity
return return_result (false, cfg.err_msg_supl.check); -- fail if isbn-10 is not numerically valid
end
if id:find ('^63[01]') then -- 630xxxxxxx and 631xxxxxxx are (apparently) not valid isbn group ids but are used by amazon as numeric identifiers (asin)
return return_result (false, cfg.err_msg_supl.group); -- fail if isbn-10 begins with 630/1
end
return return_result (true, cfg.err_msg_supl.check); -- pass if isbn-10 is numerically valid
else
if id:match ('^%d+$') == nil then
return return_result (false, cfg.err_msg_supl.char); -- fail if ISBN-13 is not all digits
end
if id:match ('^97[89]%d*$') == nil then
return return_result (false, cfg.err_msg_supl.prefix); -- fail when ISBN-13 does not begin with 978 or 979
end
if id:match ('^9790') then
return return_result (false, cfg.err_msg_supl.group); -- group identifier '0' is reserved to ISMN
end
return return_result (is_valid_isxn_13 (id), cfg.err_msg_supl.check);
end
end
--[[--------------------------< A S I N >----------------------------------------------------------------------
Formats a link to Amazon. Do simple error checking: ASIN must be mix of 10 numeric or uppercase alpha
characters. If a mix, first character must be uppercase alpha; if all numeric, ASINs must be 10-digit
ISBN. If 10-digit ISBN, add a maintenance category so a bot or AWB script can replace |asin= with |isbn=.
Error message if not 10 characters, if not ISBN-10, if mixed and first character is a digit.
|asin=630....... and |asin=631....... are (apparently) not a legitimate ISBN though it checksums as one; these
do not cause this function to emit the maint_asin message
This function is positioned here because it calls isbn()
]]
local function asin (options)
local id = options.id;
local domain = options.ASINTLD;
local err_flag;
if not id:match("^[%d%u][%d%u][%d%u][%d%u][%d%u][%d%u][%d%u][%d%u][%d%u][%d%u]$") then
err_flag = set_message ('err_bad_asin'); -- ASIN is not a mix of 10 uppercase alpha and numeric characters
else
if id:match("^%d%d%d%d%d%d%d%d%d[%dX]$") then -- if 10-digit numeric (or 9 digits with terminal X)
if is_valid_isxn (id, 10) then -- see if ASIN value is or validates as ISBN-10
if not id:find ('^63[01]') then -- 630xxxxxxx and 631xxxxxxx are (apparently) not a valid isbn prefixes but are used by amazon as a numeric identifier
err_flag = set_message ('err_bad_asin'); -- ASIN has ISBN-10 form but begins with something other than 630/1 so probably an isbn
end
elseif not is_set (err_flag) then
err_flag = set_message ('err_bad_asin'); -- ASIN is not ISBN-10
end
elseif not id:match("^%u[%d%u]+$") then
err_flag = set_message ('err_bad_asin'); -- asin doesn't begin with uppercase alpha
end
end
if (not is_set (domain)) or in_array (domain, {'us'}) then -- default: United States
domain = "com";
elseif in_array (domain, {'jp', 'uk'}) then -- Japan, United Kingdom
domain = "co." .. domain;
elseif in_array (domain, {'z.cn'}) then -- China
domain = "cn";
elseif in_array (domain, {'au', 'br', 'mx', 'sg', 'tr'}) then -- Australia, Brazil, Mexico, Singapore, Turkey
domain = "com." .. domain;
elseif not in_array (domain, {'ae', 'ca', 'cn', 'de', 'es', 'fr', 'in', 'it', 'nl', 'pl', 'sa', 'se', 'co.jp', 'co.uk', 'com', 'com.au', 'com.br', 'com.mx', 'com.sg', 'com.tr'}) then -- Arabic Emirates, Canada, China, Germany, Spain, France, Indonesia, Italy, Netherlands, Poland, Saudi Arabia, Sweden (as of 2021-03 Austria (.at), Liechtenstein (.li) and Switzerland (.ch) still redirect to the German site (.de) with special settings, so don't maintain local ASINs for them)
err_flag = set_message ('err_bad_asin_tld'); -- unsupported asin-tld value
end
local handler = options.handler;
if not is_set (err_flag) then
options.coins_list_t['ASIN'] = handler.prefix .. domain .. "/dp/" .. id; -- asin for coins
else
options.coins_list_t['ASIN'] = nil; -- when error, unset so not included in COinS
end
return external_link_id ({link = handler.link, label = handler.label, q = handler.q, redirect = handler.redirect,
prefix = handler.prefix .. domain .. "/dp/",
id = id, encode = handler.encode, separator = handler.separator})
end
--[[--------------------------< I S M N >----------------------------------------------------------------------
Determines whether an ISMN string is valid. Similar to ISBN-13, ISMN is 13 digits beginning 979-0-... and uses the
same check digit calculations. See https://www.ismn-international.org/download/Web_ISMN_Users_Manual_2008-6.pdf
section 2, pages 9–12.
ismn value not made part of COinS metadata because we don't have a url or isn't a COinS-defined identifier (rft.xxx)
or an identifier registered at info-uri.info (info:)
]]
local function ismn (options)
local id = options.id;
local handler = options.handler;
local text;
local valid_ismn = true;
local id_copy;
id_copy = id; -- save a copy because this testing is destructive
id = id:gsub ('[%s-]', ''); -- remove hyphens and white space
if 13 ~= id:len() or id:match ("^9790%d*$" ) == nil then -- ISMN must be 13 digits and begin with 9790
valid_ismn = false;
else
valid_ismn=is_valid_isxn_13 (id); -- validate ISMN
end
-- text = internal_link_id ({link = handler.link, label = handler.label, q = handler.q, redirect = handler.redirect, -- use this (or external version) when there is some place to link to
-- prefix = handler.prefix, id = id_copy, separator = handler.separator, encode = handler.encode})
text = table.concat ( -- because no place to link to yet
{
make_wikilink (link_label_make (handler), handler.label),
handler.separator,
id_copy
});
if false == valid_ismn then
options.coins_list_t['ISMN'] = nil; -- when error, unset so not included in COinS; not really necessary here because ismn not made part of COinS
set_message ('err_bad_ismn'); -- create an error message if the ISMN is invalid
end
return text;
end
--[[--------------------------< I S S N >----------------------------------------------------------------------
Validate and format an ISSN. This code fixes the case where an editor has included an ISSN in the citation but
has separated the two groups of four digits with a space. When that condition occurred, the resulting link looked
like this:
|issn=0819 4327 gives: [https://www.worldcat.org/issn/0819 4327 0819 4327] -- can't have spaces in an external link
This code now prevents that by inserting a hyphen at the ISSN midpoint. It also validates the ISSN for length
and makes sure that the checkdigit agrees with the calculated value. Incorrect length (8 digits), characters
other than 0-9 and X, or checkdigit / calculated value mismatch will all cause a check ISSN error message. The
ISSN is always displayed with a hyphen, even if the ISSN was given as a single group of 8 digits.
]]
local function issn (options)
local id = options.id;
local handler = options.handler;
local ignore_invalid = options.accept;
local issn_copy = id; -- save a copy of unadulterated ISSN; use this version for display if ISSN does not validate
local text;
local valid_issn = true;
id = id:gsub ('[%s-]', ''); -- remove hyphens and whitespace
if 8 ~= id:len() or nil == id:match ("^%d*X?$" ) then -- validate the ISSN: 8 digits long, containing only 0-9 or X in the last position
valid_issn = false; -- wrong length or improper character
else
valid_issn = is_valid_isxn (id, 8); -- validate ISSN
end
if true == valid_issn then
id = string.sub (id, 1, 4 ) .. "-" .. string.sub (id, 5 ); -- if valid, display correctly formatted version
else
id = issn_copy; -- if not valid, show the invalid ISSN with error message
end
text = external_link_id ({link = handler.link, label = handler.label, q = handler.q, redirect = handler.redirect,
prefix = handler.prefix, id = id, separator = handler.separator, encode = handler.encode})
if ignore_invalid then
set_message ('maint_issn_ignore');
else
if false == valid_issn then
options.coins_list_t['ISSN'] = nil; -- when error, unset so not included in COinS
set_message ('err_bad_issn', (options.hkey == 'EISSN') and 'e' or ''); -- create an error message if the ISSN is invalid
end
end
return text;
end
--[[--------------------------< J F M >-----------------------------------------------------------------------
A numerical identifier in the form nn.nnnn.nn
]]
local function jfm (options)
local id = options.id;
local handler = options.handler;
local id_num;
id_num = id:match ('^[Jj][Ff][Mm](.*)$'); -- identifier with jfm prefix; extract identifier
if is_set (id_num) then
set_message ('maint_jfm_format');
else -- plain number without JFM prefix
id_num = id; -- if here id does not have prefix
end
if id_num and id_num:match('^%d%d%.%d%d%d%d%.%d%d$') then
id = id_num; -- jfm matches pattern
else
set_message ('err_bad_jfm' ); -- set an error message
options.coins_list_t['JFM'] = nil; -- when error, unset so not included in COinS
end
return external_link_id ({link = handler.link, label = handler.label, q = handler.q, redirect = handler.redirect,
prefix = handler.prefix, id = id, separator = handler.separator, encode = handler.encode});
end
--[[--------------------------< J S T O R >--------------------------------------------------------------------
Format a JSTOR with some error checking
]]
local function jstor (options)
local id = options.id;
local access = options.access;
local handler = options.handler;
if id:find ('[Jj][Ss][Tt][Oo][Rr]') or id:find ('^https?://') or id:find ('%s') then
set_message ('err_bad_jstor'); -- set an error message
options.coins_list_t['JSTOR'] = nil; -- when error, unset so not included in COinS
end
return external_link_id ({link = handler.link, label = handler.label, q = handler.q, redirect = handler.redirect,
prefix = handler.prefix, id = id, separator = handler.separator, encode = handler.encode, access = access});
end
--[[--------------------------< L C C N >----------------------------------------------------------------------
Format LCCN link and do simple error checking. LCCN is a character string 8-12 characters long. The length of
the LCCN dictates the character type of the first 1-3 characters; the rightmost eight are always digits.
https://oclc-research.github.io/infoURI-Frozen/info-uri.info/info:lccn/reg.html
length = 8 then all digits
length = 9 then lccn[1] is lowercase alpha
length = 10 then lccn[1] and lccn[2] are both lowercase alpha or both digits
length = 11 then lccn[1] is lower case alpha, lccn[2] and lccn[3] are both lowercase alpha or both digits
length = 12 then lccn[1] and lccn[2] are both lowercase alpha
]]
local function lccn (options)
local lccn = options.id;
local handler = options.handler;
local err_flag; -- presume that LCCN is valid
local id = lccn; -- local copy of the LCCN
id = normalize_lccn (id); -- get canonical form (no whitespace, hyphens, forward slashes)
local len = id:len(); -- get the length of the LCCN
if 8 == len then
if id:match("[^%d]") then -- if LCCN has anything but digits (nil if only digits)
err_flag = set_message ('err_bad_lccn'); -- set an error message
end
elseif 9 == len then -- LCCN should be adddddddd
if nil == id:match("%l%d%d%d%d%d%d%d%d") then -- does it match our pattern?
err_flag = set_message ('err_bad_lccn'); -- set an error message
end
elseif 10 == len then -- LCCN should be aadddddddd or dddddddddd
if id:match("[^%d]") then -- if LCCN has anything but digits (nil if only digits) ...
if nil == id:match("^%l%l%d%d%d%d%d%d%d%d") then -- ... see if it matches our pattern
err_flag = set_message ('err_bad_lccn'); -- no match, set an error message
end
end
elseif 11 == len then -- LCCN should be aaadddddddd or adddddddddd
if not (id:match("^%l%l%l%d%d%d%d%d%d%d%d") or id:match("^%l%d%d%d%d%d%d%d%d%d%d")) then -- see if it matches one of our patterns
err_flag = set_message ('err_bad_lccn'); -- no match, set an error message
end
elseif 12 == len then -- LCCN should be aadddddddddd
if not id:match("^%l%l%d%d%d%d%d%d%d%d%d%d") then -- see if it matches our pattern
err_flag = set_message ('err_bad_lccn'); -- no match, set an error message
end
else
err_flag = set_message ('err_bad_lccn'); -- wrong length, set an error message
end
if not is_set (err_flag) and nil ~= lccn:find ('%s') then
err_flag = set_message ('err_bad_lccn'); -- lccn contains a space, set an error message
end
if is_set (err_flag) then
options.coins_list_t['LCCN'] = nil; -- when error, unset so not included in COinS
end
return external_link_id ({link = handler.link, label = handler.label, q = handler.q, redirect = handler.redirect,
prefix = handler.prefix, id = lccn, separator = handler.separator, encode = handler.encode});
end
--[[--------------------------< M E D R X I V >-----------------------------------------------------------------
Format medRxiv ID and do simple error checking. Similar to later bioRxiv IDs, medRxiv IDs are prefixed with a
yyyy.mm.dd. date and suffixed with an optional version identifier. Ealiest date accepted is 2020.01.01
The medRxiv ID is a date followed by an eight-digit number followed by an optional version indicator 'v' and one or more digits:
https://www.medrxiv.org/content/10.1101/2020.11.16.20232009v2 -> 10.1101/2020.11.16.20232009v2
]]
local function medrxiv (options)
local id = options.id;
local handler = options.handler;
local err_msg_flag = true; -- flag; assume that there will be an error
local patterns = {
'%d%d%d%d%d%d%d%d$', -- simple 8-digit identifier; these should be relatively rare
'^10%.1101/(20%d%d)%.(%d%d)%.(%d%d)%.%d%d%d%d%d%d%d%dv%d+$', -- y.m.d. date + 8-digit identifier + version (2020-01-01 and later)
'^10%.1101/(20%d%d)%.(%d%d)%.(%d%d)%.%d%d%d%d%d%d%d%d$', -- y.m.d. date + 8-digit identifier (2020-01-01 and later)
}
for _, pattern in ipairs (patterns) do -- spin through the patterns looking for a match
if id:match (pattern) then
local y, m, d = id:match (pattern); -- found a match, attempt to get year, month and date from the identifier
if m then -- m is nil when id is the 8-digit form
if not is_valid_rxiv_date (y, m, d, 'b') then -- validate the encoded date; 'b' for medrxiv limit
break; -- date fail; break out early so we don't unset the error message
end
end
err_msg_flag = nil; -- we found a match so unset the error message
break; -- and done
end
end -- <err_msg_flag> remains set here when no match
if err_msg_flag then
options.coins_list_t['MEDRXIV'] = nil; -- when error, unset so not included in COinS
set_message ('err_bad_medrxiv'); -- and set the error message
end
return external_link_id ({link = handler.link, label = handler.label, q = handler.q, redirect = handler.redirect,
prefix = handler.prefix, id = id, separator = handler.separator,
encode = handler.encode, access = handler.access});
end
--[[--------------------------< M R >--------------------------------------------------------------------------
A seven digit number; if not seven digits, zero-fill leading digits to make seven digits.
]]
local function mr (options)
local id = options.id;
local handler = options.handler;
local id_num;
local id_len;
id_num = id:match ('^[Mm][Rr](%d+)$'); -- identifier with mr prefix
if is_set (id_num) then
set_message ('maint_mr_format'); -- add maint cat
else -- plain number without mr prefix
id_num = id:match ('^%d+$'); -- if here id is all digits
end
id_len = id_num and id_num:len() or 0;
if (7 >= id_len) and (0 ~= id_len) then
id = string.rep ('0', 7-id_len) .. id_num; -- zero-fill leading digits
else
set_message ('err_bad_mr'); -- set an error message
options.coins_list_t['MR'] = nil; -- when error, unset so not included in COinS
end
return external_link_id ({link = handler.link, label = handler.label, q = handler.q, redirect = handler.redirect,
prefix = handler.prefix, id = id, separator = handler.separator, encode = handler.encode});
end
--[[--------------------------< O C L C >----------------------------------------------------------------------
Validate and format an OCLC ID. https://www.oclc.org/batchload/controlnumber.en.html {{dead link}}
archived at: https://web.archive.org/web/20161228233804/https://www.oclc.org/batchload/controlnumber.en.html
]]
local function oclc (options)
local id = options.id;
local handler = options.handler;
local number;
if id:match('^ocm%d%d%d%d%d%d%d%d$') then -- ocm prefix and 8 digits; 001 field (12 characters)
number = id:match('ocm(%d+)'); -- get the number
elseif id:match('^ocn%d%d%d%d%d%d%d%d%d$') then -- ocn prefix and 9 digits; 001 field (12 characters)
number = id:match('ocn(%d+)'); -- get the number
elseif id:match('^on%d%d%d%d%d%d%d%d%d%d+$') then -- on prefix and 10 or more digits; 001 field (12 characters)
number = id:match('^on(%d%d%d%d%d%d%d%d%d%d+)$'); -- get the number
elseif id:match('^%(OCoLC%)[1-9]%d*$') then -- (OCoLC) prefix and variable number digits; no leading zeros; 035 field
number = id:match('%(OCoLC%)([1-9]%d*)'); -- get the number
if 9 < number:len() then
number = nil; -- constrain to 1 to 9 digits; change this when OCLC issues 10-digit numbers
end
elseif id:match('^%d+$') then -- no prefix
number = id; -- get the number
if tonumber (id) > handler.id_limit then
number = nil; -- unset when id value exceeds the limit
end
end
if number then -- proper format
id = number; -- exclude prefix, if any, from external link
else
set_message ('err_bad_oclc') -- add an error message if the id is malformed
options.coins_list_t['OCLC'] = nil; -- when error, unset so not included in COinS
end
return external_link_id ({link = handler.link, label = handler.label, q = handler.q, redirect = handler.redirect,
prefix = handler.prefix, id = id, separator = handler.separator, encode = handler.encode});
end
--[[--------------------------< O P E N L I B R A R Y >--------------------------------------------------------
Formats an OpenLibrary link, and checks for associated errors.
]]
local function openlibrary (options)
local id = options.id;
local access = options.access;
local handler = options.handler;
local ident, code = id:gsub('^OL', ''):match("^(%d+([AMW]))$"); -- strip optional OL prefix followed immediately by digits followed by 'A', 'M', or 'W';
local err_flag;
local prefix = { -- these are appended to the handler.prefix according to code
['A']='authors/OL',
['M']='books/OL',
['W']='works/OL',
['X']='OL' -- not a code; spoof when 'code' in id is invalid
};
if not ident then
code = 'X'; -- no code or id completely invalid
ident = id; -- copy id to ident so that we display the flawed identifier
err_flag = set_message ('err_bad_ol');
end
if not is_set (err_flag) then
options.coins_list_t['OL'] = handler.prefix .. prefix[code] .. ident; -- experiment for ol coins
else
options.coins_list_t['OL'] = nil; -- when error, unset so not included in COinS
end
return external_link_id ({link = handler.link, label = handler.label, q = handler.q, redirect = handler.redirect,
prefix = handler.prefix .. prefix[code],
id = ident, separator = handler.separator, encode = handler.encode,
access = access});
end
--[[--------------------------< O S T I >----------------------------------------------------------------------
Format OSTI and do simple error checking. OSTIs are sequential numbers beginning at 1 and counting up. This
code checks the OSTI to see that it contains only digits and is less than test_limit specified in the configuration;
the value in test_limit will need to be updated periodically as more OSTIs are issued.
NB. 1018 is the lowest OSTI number found in the wild (so far) and resolving OK on the OSTI site
]]
local function osti (options)
local id = options.id;
local access = options.access;
local handler = options.handler;
if id:match("[^%d]") then -- if OSTI has anything but digits
set_message ('err_bad_osti'); -- set an error message
options.coins_list_t['OSTI'] = nil; -- when error, unset so not included in COinS
else -- OSTI is only digits
local id_num = tonumber (id); -- convert id to a number for range testing
if 1018 > id_num or handler.id_limit < id_num then -- if OSTI is outside test limit boundaries
set_message ('err_bad_osti'); -- set an error message
options.coins_list_t['OSTI'] = nil; -- when error, unset so not included in COinS
end
end
return external_link_id ({link = handler.link, label = handler.label, q = handler.q, redirect = handler.redirect,
prefix = handler.prefix, id = id, separator = handler.separator, encode = handler.encode, access = access});
end
--[[--------------------------< P M C >------------------------------------------------------------------------
Format a PMC, do simple error checking, and check for embargoed articles.
The embargo parameter takes a date for a value. If the embargo date is in the future the PMC identifier will not
be linked to the article. If the embargo date is today or in the past, or if it is empty or omitted, then the
PMC identifier is linked to the article through the link at cfg.id_handlers['PMC'].prefix.
PMC embargo date testing is done in function is_embargoed () which is called earlier because when the citation
has |pmc=<value> but does not have a |url= then |title= is linked with the PMC link. Function is_embargoed ()
returns the embargo date if the PMC article is still embargoed, otherwise it returns an empty string.
PMCs are sequential numbers beginning at 1 and counting up. This code checks the PMC to see that it contains only digits and is less
than test_limit; the value in local variable test_limit will need to be updated periodically as more PMCs are issued.
]]
local function pmc (options)
local id = options.id;
local embargo = options.Embargo; -- TODO: lowercase?
local handler = options.handler;
local err_flag;
local id_num;
local text;
id_num = id:match ('^[Pp][Mm][Cc](%d+)$'); -- identifier with PMC prefix
if is_set (id_num) then
set_message ('maint_pmc_format');
else -- plain number without PMC prefix
id_num = id:match ('^%d+$'); -- if here id is all digits
end
if is_set (id_num) then -- id_num has a value so test it
id_num = tonumber (id_num); -- convert id_num to a number for range testing
if 1 > id_num or handler.id_limit < id_num then -- if PMC is outside test limit boundaries
err_flag = set_message ('err_bad_pmc'); -- set an error message
else
id = tostring (id_num); -- make sure id is a string
end
else -- when id format incorrect
err_flag = set_message ('err_bad_pmc'); -- set an error message
end
if is_set (embargo) and is_set (is_embargoed (embargo)) then -- is PMC is still embargoed?
text = table.concat ( -- still embargoed so no external link
{
make_wikilink (link_label_make (handler), handler.label),
handler.separator,
id,
});
else
text = external_link_id ({link = handler.link, label = handler.label, q = handler.q, redirect = handler.redirect, -- no embargo date or embargo has expired, ok to link to article
prefix = handler.prefix, id = id, separator = handler.separator, encode = handler.encode, access = handler.access,
auto_link = not err_flag and 'pmc' or nil -- do not auto-link when PMC has error
});
end
if err_flag then
options.coins_list_t['PMC'] = nil; -- when error, unset so not included in COinS
end
return text;
end
--[[--------------------------< P M I D >----------------------------------------------------------------------
Format PMID and do simple error checking. PMIDs are sequential numbers beginning at 1 and counting up. This
code checks the PMID to see that it contains only digits and is less than test_limit; the value in local variable
test_limit will need to be updated periodically as more PMIDs are issued.
]]
local function pmid (options)
local id = options.id;
local handler = options.handler;
if id:match("[^%d]") then -- if PMID has anything but digits
set_message ('err_bad_pmid'); -- set an error message
options.coins_list_t['PMID'] = nil; -- when error, unset so not included in COinS
else -- PMID is only digits
local id_num = tonumber (id); -- convert id to a number for range testing
if 1 > id_num or handler.id_limit < id_num then -- if PMID is outside test limit boundaries
set_message ('err_bad_pmid'); -- set an error message
options.coins_list_t['PMID'] = nil; -- when error, unset so not included in COinS
end
end
return external_link_id ({link = handler.link, label = handler.label, q = handler.q, redirect = handler.redirect,
prefix = handler.prefix, id = id, separator = handler.separator, encode = handler.encode});
end
--[[--------------------------< R F C >------------------------------------------------------------------------
Format RFC and do simple error checking. RFCs are sequential numbers beginning at 1 and counting up. This
code checks the RFC to see that it contains only digits and is less than test_limit specified in the configuration;
the value in test_limit will need to be updated periodically as more RFCs are issued.
An index of all RFCs is here: https://tools.ietf.org/rfc/
]]
local function rfc (options)
local id = options.id;
local handler = options.handler;
if id:match("[^%d]") then -- if RFC has anything but digits
set_message ('err_bad_rfc'); -- set an error message
options.coins_list_t['RFC'] = nil; -- when error, unset so not included in COinS
else -- RFC is only digits
local id_num = tonumber (id); -- convert id to a number for range testing
if 1 > id_num or handler.id_limit < id_num then -- if RFC is outside test limit boundaries
set_message ('err_bad_rfc'); -- set an error message
options.coins_list_t['RFC'] = nil; -- when error, unset so not included in COinS
end
end
return external_link_id ({link = handler.link, label = handler.label, q = handler.q, redirect = handler.redirect,
prefix = handler.prefix, id = id, separator = handler.separator, encode = handler.encode, access = handler.access});
end
--[[--------------------------< S 2 C I D >--------------------------------------------------------------------
Format an S2CID, do simple error checking
S2CIDs are sequential numbers beginning at 1 and counting up. This code checks the S2CID to see that it is only
digits and is less than test_limit; the value in local variable test_limit will need to be updated periodically
as more S2CIDs are issued.
]]
local function s2cid (options)
local id = options.id;
local access = options.access;
local handler = options.handler;
local id_num;
local text;
id_num = id:match ('^[1-9]%d*$'); -- id must be all digits; must not begin with 0; no open access flag
if is_set (id_num) then -- id_num has a value so test it
id_num = tonumber (id_num); -- convert id_num to a number for range testing
if handler.id_limit < id_num then -- if S2CID is outside test limit boundaries
set_message ('err_bad_s2cid'); -- set an error message
options.coins_list_t['S2CID'] = nil; -- when error, unset so not included in COinS
end
else -- when id format incorrect
set_message ('err_bad_s2cid'); -- set an error message
options.coins_list_t['S2CID'] = nil; -- when error, unset so not included in COinS
end
text = external_link_id ({link = handler.link, label = handler.label, q = handler.q, redirect = handler.redirect,
prefix = handler.prefix, id = id, separator = handler.separator, encode = handler.encode, access = access});
return text;
end
--[[--------------------------< S B N >------------------------------------------------------------------------
9-digit form of ISBN-10; uses same check-digit validation when SBN is prefixed with an additional '0' to make 10 digits
sbn value not made part of COinS metadata because we don't have a url or isn't a COinS-defined identifier (rft.xxx)
or an identifier registered at info-uri.info (info:)
]]
local function sbn (options)
local id = options.id;
local ignore_invalid = options.accept;
local handler = options.handler;
local function return_result (check, err_type) -- local function to handle the various returns
local SBN = internal_link_id ({link = handler.link, label = handler.label, redirect = handler.redirect,
prefix = handler.prefix, id = id, separator = handler.separator});
if not ignore_invalid then -- if not ignoring SBN errors
if not check then
options.coins_list_t['SBN'] = nil; -- when error, unset so not included in COinS; not really necessary here because sbn not made part of COinS
set_message ('err_bad_sbn', {err_type}); -- display an error message
return SBN;
end
else
set_message ('maint_isbn_ignore'); -- add a maint category even when there is no error (ToDo: Possibly switch to separate message for SBNs only)
end
return SBN;
end
if id:match ('[^%s-0-9X]') then
return return_result (false, cfg.err_msg_supl.char); -- fail if SBN contains anything but digits, hyphens, or the uppercase X
end
local ident = id:gsub ('[%s-]', ''); -- remove hyphens and whitespace; they interfere with the rest of the tests
if 9 ~= ident:len() then
return return_result (false, cfg.err_msg_supl.length); -- fail if incorrect length
end
if ident:match ('^%d*X?$') == nil then
return return_result (false, cfg.err_msg_supl.form); -- fail if SBN has 'X' anywhere but last position
end
return return_result (is_valid_isxn ('0' .. ident, 10), cfg.err_msg_supl.check);
end
--[[--------------------------< S S R N >----------------------------------------------------------------------
Format an SSRN, do simple error checking
SSRNs are sequential numbers beginning at 100? and counting up. This code checks the SSRN to see that it is
only digits and is greater than 99 and less than test_limit; the value in local variable test_limit will need
to be updated periodically as more SSRNs are issued.
]]
local function ssrn (options)
local id = options.id;
local handler = options.handler;
local id_num;
local text;
id_num = id:match ('^%d+$'); -- id must be all digits
if is_set (id_num) then -- id_num has a value so test it
id_num = tonumber (id_num); -- convert id_num to a number for range testing
if 100 > id_num or handler.id_limit < id_num then -- if SSRN is outside test limit boundaries
set_message ('err_bad_ssrn'); -- set an error message
options.coins_list_t['SSRN'] = nil; -- when error, unset so not included in COinS
end
else -- when id format incorrect
set_message ('err_bad_ssrn'); -- set an error message
options.coins_list_t['SSRN'] = nil; -- when error, unset so not included in COinS
end
text = external_link_id ({link = handler.link, label = handler.label, q = handler.q, redirect = handler.redirect,
prefix = handler.prefix, id = id, separator = handler.separator, encode = handler.encode, access = options.access});
return text;
end
--[[--------------------------< U S E N E T _ I D >------------------------------------------------------------
Validate and format a usenet message id. Simple error checking, looks for 'id-left@id-right' not enclosed in
'<' and/or '>' angle brackets.
]]
local function usenet_id (options)
local id = options.id;
local handler = options.handler;
local text = external_link_id ({link = handler.link, label = handler.label, q = handler.q, redirect = handler.redirect,
prefix = handler.prefix, id = id, separator = handler.separator, encode = handler.encode})
if not id:match('^.+@.+$') or not id:match('^[^<].*[^>]$') then -- doesn't have '@' or has one or first or last character is '< or '>'
set_message ('err_bad_usenet_id') -- add an error message if the message id is invalid
options.coins_list_t['USENETID'] = nil; -- when error, unset so not included in COinS
end
return text;
end
--[[--------------------------< Z B L >-----------------------------------------------------------------------
A numerical identifier in the form nnnn.nnnnn - leading zeros in the first quartet optional
format described here: http://emis.mi.sanu.ac.rs/ZMATH/zmath/en/help/search/
temporary format is apparently eight digits. Anything else is an error
]]
local function zbl (options)
local id = options.id;
local handler = options.handler;
if id:match('^%d%d%d%d%d%d%d%d$') then -- is this identifier using temporary format?
set_message ('maint_zbl'); -- yes, add maint cat
elseif not id:match('^%d?%d?%d?%d%.%d%d%d%d%d$') then -- not temporary, is it normal format?
set_message ('err_bad_zbl'); -- no, set an error message
options.coins_list_t['ZBL'] = nil; -- when error, unset so not included in COinS
end
return external_link_id ({link = handler.link, label = handler.label, q = handler.q, redirect = handler.redirect,
prefix = handler.prefix, id = id, separator = handler.separator, encode = handler.encode});
end
--============================<< I N T E R F A C E F U N C T I O N S >>==========================================
--[[--------------------------< E X T R A C T _ I D S >------------------------------------------------------------
Populates ID table from arguments using configuration settings. Loops through cfg.id_handlers and searches args for
any of the parameters listed in each cfg.id_handlers['...'].parameters. If found, adds the parameter and value to
the identifier list. Emits redundant error message if more than one alias exists in args
]]
local function extract_ids (args)
local id_list = {}; -- list of identifiers found in args
for k, v in pairs (cfg.id_handlers) do -- k is uppercase identifier name as index to cfg.id_handlers; e.g. cfg.id_handlers['ISBN'], v is a table
v = select_one (args, v.parameters, 'err_redundant_parameters' ); -- v.parameters is a table of aliases for k; here we pick one from args if present
if is_set (v) then id_list[k] = v; end -- if found in args, add identifier to our list
end
return id_list;
end
--[[--------------------------< E X T R A C T _ I D _ A C C E S S _ L E V E L S >--------------------------------------
Fetches custom id access levels from arguments using configuration settings. Parameters which have a predefined access
level (e.g. arxiv) do not use this function as they are directly rendered as free without using an additional parameter.
returns a table of k/v pairs where k is same as the identifier's key in cfg.id_handlers and v is the assigned (valid) keyword
access-level values must match the case used in cfg.keywords_lists['id-access'] (lowercase unless there is some special reason for something else)
]]
local function extract_id_access_levels (args, id_list)
local id_accesses_list = {};
for k, v in pairs (cfg.id_handlers) do
local access_param = v.custom_access; -- name of identifier's access-level parameter
if is_set (access_param) then
local access_level = args[access_param]; -- get the assigned value if there is one
if is_set (access_level) then
if not in_array (access_level, cfg.keywords_lists['id-access']) then -- exact match required
set_message ('err_invalid_param_val', {access_param, access_level});
access_level = nil; -- invalid so unset
end
if not is_set (id_list[k]) then -- identifier access-level must have a matching identifier
set_message ('err_param_access_requires_param', {k:lower()}); -- parameter name is uppercase in cfg.id_handlers (k); lowercase for error message
end
id_accesses_list[k] = cfg.keywords_xlate[access_level]; -- get translated keyword
end
end
end
return id_accesses_list;
end
--[[--------------------------< B U I L D _ I D _ L I S T >----------------------------------------------------
render the identifiers into a sorted sequence table
<ID_list_coins_t> is a table of k/v pairs where k is same as key in cfg.id_handlers and v is the assigned value
<options_t> is a table of various k/v option pairs provided in the call to new_build_id_list();
modified by this function and passed to all identifier rendering functions
<access_levels_t> is a table of k/v pairs where k is same as key in cfg.id_handlers and v is the assigned value (if valid)
returns a sequence table of sorted (by hkey - 'handler' key) rendered identifier strings
]]
local function build_id_list (ID_list_coins_t, options_t, access_levels_t)
local ID_list_t = {};
local accept;
local func_map = { --function map points to functions associated with hkey identifier
['ARXIV'] = arxiv,
['ASIN'] = asin,
['BIBCODE'] = bibcode,
['BIORXIV'] = biorxiv,
['CITESEERX'] = citeseerx,
['DOI'] = doi,
['EISSN'] = issn,
['HDL'] = hdl,
['ISBN'] = isbn,
['ISMN'] = ismn,
['ISSN'] = issn,
['JFM'] = jfm,
['JSTOR'] = jstor,
['LCCN'] = lccn,
['MEDRXIV'] = medrxiv,
['MR'] = mr,
['OCLC'] = oclc,
['OL'] = openlibrary,
['OSTI'] = osti,
['PMC'] = pmc,
['PMID'] = pmid,
['RFC'] = rfc,
['S2CID'] = s2cid,
['SBN'] = sbn,
['SSRN'] = ssrn,
['USENETID'] = usenet_id,
['ZBL'] = zbl,
}
for hkey, v in pairs (ID_list_coins_t) do
v, accept = has_accept_as_written (v); -- remove accept-as-written markup if present; accept is boolean true when markup removed; false else
-- every function gets the options table with value v and accept boolean
options_t.hkey = hkey; -- ~/Configuration handler key
options_t.id = v; -- add that identifier value to the options table
options_t.accept = accept; -- add the accept boolean flag
options_t.access = access_levels_t[hkey]; -- add the access level for those that have an |<identifier-access= parameter
options_t.handler = cfg.id_handlers[hkey];
options_t.coins_list_t = ID_list_coins_t; -- pointer to ID_list_coins_t; for |asin= and |ol=; also to keep erroneous values out of the citation's metadata
options_t.coins_list_t[hkey] = v; -- id value without accept-as-written markup for metadata
if options_t.handler.access and not in_array (options_t.handler.access, cfg.keywords_lists['id-access']) then
error (cfg.messages['unknown_ID_access'] .. options_t.handler.access); -- here when handler access key set to a value not listed in list of allowed id access keywords
end
if func_map[hkey] then
local id_text = func_map[hkey] (options_t); -- call the function to get identifier text and any error message
table.insert (ID_list_t, {hkey, id_text}); -- add identifier text to the output sequence table
else
error (cfg.messages['unknown_ID_key'] .. hkey); -- here when func_map doesn't have a function for hkey
end
end
local function comp (a, b) -- used by following table.sort()
return a[1]:lower() < b[1]:lower(); -- sort by hkey
end
table.sort (ID_list_t, comp); -- sequence table of tables sort
for k, v in ipairs (ID_list_t) do -- convert sequence table of tables to simple sequence table of strings
ID_list_t[k] = v[2]; -- v[2] is the identifier rendering from the call to the various functions in func_map{}
end
return ID_list_t;
end
--[[--------------------------< O P T I O N S _ C H E C K >----------------------------------------------------
check that certain option parameters have their associated identifier parameters with values
<ID_list_coins_t> is a table of k/v pairs where k is same as key in cfg.id_handlers and v is the assigned value
<ID_support_t> is a sequence table of tables created in citation0() where each subtable has four elements:
[1] is the support parameter's assigned value; empty string if not set
[2] is a text string same as key in cfg.id_handlers
[3] is cfg.error_conditions key used to create error message
[4] is original ID support parameter name used to create error message
returns nothing; on error emits an appropriate error message
]]
local function options_check (ID_list_coins_t, ID_support_t)
for _, v in ipairs (ID_support_t) do
if is_set (v[1]) and not ID_list_coins_t[v[2]] then -- when support parameter has a value but matching identifier parameter is missing or empty
set_message (v[3], (v[4])); -- emit the appropriate error message
end
end
end
--[[--------------------------< I D E N T I F I E R _ L I S T S _ G E T >--------------------------------------
Creates two identifier lists: a k/v table of identifiers and their values to be used locally and for use in the
COinS metadata, and a sequence table of the rendered identifier strings that will be included in the rendered
citation.
]]
local function identifier_lists_get (args_t, options_t, ID_support_t)
local ID_list_coins_t = extract_ids (args_t); -- get a table of identifiers and their values for use locally and for use in COinS
options_check (ID_list_coins_t, ID_support_t); -- ID support parameters must have matching identifier parameters
local ID_access_levels_t = extract_id_access_levels (args_t, ID_list_coins_t); -- get a table of identifier access levels
local ID_list_t = build_id_list (ID_list_coins_t, options_t, ID_access_levels_t); -- get a sequence table of rendered identifier strings
return ID_list_t, ID_list_coins_t; -- return the tables
end
--[[--------------------------< S E T _ S E L E C T E D _ M O D U L E S >--------------------------------------
Sets local cfg table and imported functions table to same (live or sandbox) as that used by the other modules.
]]
local function set_selected_modules (cfg_table_ptr, utilities_page_ptr)
cfg = cfg_table_ptr;
has_accept_as_written = utilities_page_ptr.has_accept_as_written; -- import functions from select Module:Citation/CS1/Utilities module
is_set = utilities_page_ptr.is_set;
in_array = utilities_page_ptr.in_array;
set_message = utilities_page_ptr.set_message;
select_one = utilities_page_ptr.select_one;
substitute = utilities_page_ptr.substitute;
make_wikilink = utilities_page_ptr.make_wikilink;
z = utilities_page_ptr.z; -- table of tables in Module:Citation/CS1/Utilities
end
--[[--------------------------< E X P O R T E D F U N C T I O N S >------------------------------------------
]]
return {
auto_link_urls = auto_link_urls, -- table of identifier URLs to be used when auto-linking |title=
identifier_lists_get = identifier_lists_get, -- experiment to replace individual calls to build_id_list(), extract_ids, extract_id_access_levels
is_embargoed = is_embargoed;
set_selected_modules = set_selected_modules;
}
k1dr68mpitw4fjf8xuqkl74nhwowac7
Module:Citation/CS1/COinS
828
3775
18445
2025-04-14T00:40:39Z
2601:18E:D104:4AB0:A123:CC48:E114:37FE
Page créée avec « --[[--------------------------< F O R W A R D D E C L A R A T I O N S >-------------------------------------- ]] local has_accept_as_written, is_set, in_array, remove_wiki_link, strip_apostrophe_markup; -- functions in Module:Citation/CS1/Utilities local cfg; -- table of configuration tables that are defined in Module:Citation/CS1/Configuration --[[--------------------------< M A K E _ C O I N S _ T I T L E >--------------------------------... »
18445
Scribunto
text/plain
--[[--------------------------< F O R W A R D D E C L A R A T I O N S >--------------------------------------
]]
local has_accept_as_written, is_set, in_array, remove_wiki_link, strip_apostrophe_markup; -- functions in Module:Citation/CS1/Utilities
local cfg; -- table of configuration tables that are defined in Module:Citation/CS1/Configuration
--[[--------------------------< M A K E _ C O I N S _ T I T L E >----------------------------------------------
Makes a title for COinS from Title and / or ScriptTitle (or any other name-script pairs)
Apostrophe markup (bold, italics) is stripped from each value so that the COinS metadata isn't corrupted with strings
of %27%27...
]]
local function make_coins_title (title, script)
title = has_accept_as_written (title);
if is_set (title) then
title = strip_apostrophe_markup (title); -- strip any apostrophe markup
else
title = ''; -- if not set, make sure title is an empty string
end
if is_set (script) then
script = script:gsub ('^%l%l%s*:%s*', ''); -- remove language prefix if present (script value may now be empty string)
script = strip_apostrophe_markup (script); -- strip any apostrophe markup
else
script = ''; -- if not set, make sure script is an empty string
end
if is_set (title) and is_set (script) then
script = ' ' .. script; -- add a space before we concatenate
end
return title .. script; -- return the concatenation
end
--[[--------------------------< E S C A P E _ L U A _ M A G I C _ C H A R S >----------------------------------
Returns a string where all of Lua's magic characters have been escaped. This is important because functions like
string.gsub() treat their pattern and replace strings as patterns, not literal strings.
]]
local function escape_lua_magic_chars (argument)
argument = argument:gsub("%%", "%%%%"); -- replace % with %%
argument = argument:gsub("([%^%$%(%)%.%[%]%*%+%-%?])", "%%%1"); -- replace all other Lua magic pattern characters
return argument;
end
--[[--------------------------< G E T _ C O I N S _ P A G E S >------------------------------------------------
Extract page numbers from external wikilinks in any of the |page=, |pages=, or |at= parameters for use in COinS.
]]
local function get_coins_pages (pages)
local pattern;
if not is_set (pages) then return pages; end -- if no page numbers then we're done
while true do
pattern = pages:match("%[(%w*:?//[^ ]+%s+)[%w%d].*%]"); -- pattern is the opening bracket, the URL and following space(s): "[url "
if nil == pattern then break; end -- no more URLs
pattern = escape_lua_magic_chars (pattern); -- pattern is not a literal string; escape Lua's magic pattern characters
pages = pages:gsub(pattern, ""); -- remove as many instances of pattern as possible
end
pages = pages:gsub("[%[%]]", ""); -- remove the brackets
pages = pages:gsub("–", "-" ); -- replace endashes with hyphens
pages = pages:gsub("&%w+;", "-" ); -- and replace HTML entities (– etc.) with hyphens; do we need to replace numerical entities like   and the like?
pages = pages:gsub ('%b<>', ''); -- remove html-like tags; spans are added to <Pages> by utilities.hyphen_to_dash() which should not appear in COinS metadata
return pages;
end
--[=[-------------------------< C O I N S _ R E P L A C E _ M A T H _ S T R I P M A R K E R >------------------
There are three options for math markup rendering that depend on the editor's math preference settings. These
settings are at [[Special:Preferences#mw-prefsection-rendering]] and are
PNG images
TeX source
MathML with SVG or PNG fallback
All three are heavy with HTML and CSS which doesn't belong in the metadata.
Without this function, the metadata saved in the raw wikitext contained the rendering determined by the settings
of the last editor to save the page.
This function gets the rendered form of an equation according to the editor's preference before the page is saved. It
then searches the rendering for the text equivalent of the rendered equation and replaces the rendering with that so
that the page is saved without extraneous HTML/CSS markup and with a reasonably readable text form of the equation.
When a replacement is made, this function returns true and the value with replacement; otherwise false and the initial
value. To replace multipe equations it is necessary to call this function from within a loop.
]=]
local function coins_replace_math_stripmarker (value)
local stripmarker = cfg.stripmarkers['math'];
local rendering = value:match (stripmarker); -- is there a math stripmarker
if not rendering then -- when value doesn't have a math stripmarker, abandon this test
return false, value;
end
rendering = mw.text.unstripNoWiki (rendering); -- convert stripmarker into rendered value (or nil? ''? when math render error)
if rendering:match ('alt="[^"]+"') then -- if PNG math option
rendering = rendering:match ('alt="([^"]+)"'); -- extract just the math text
elseif rendering:match ('$%s+.+%s+%$') then -- if TeX math option; $ is legit character that is escapes as \$
rendering = rendering:match ('$%s+(.+)%s+%$') -- extract just the math text
elseif rendering:match ('<annotation[^>]+>.+</annotation>') then -- if MathML math option
rendering = rendering:match ('<annotation[^>]+>(.+)</annotation>') -- extract just the math text
else
return false, value; -- had math stripmarker but not one of the three defined forms
end
return true, value:gsub (stripmarker, rendering, 1);
end
--[[--------------------------< C O I N S _ C L E A N U P >----------------------------------------------------
Cleanup parameter values for the metadata by removing or replacing invisible characters and certain HTML entities.
2015-12-10: there is a bug in mw.text.unstripNoWiki (). It replaces math stripmarkers with the appropriate content
when it shouldn't. See https://phabricator.wikimedia.org/T121085 and Wikipedia_talk:Lua#stripmarkers_and_mw.text.unstripNoWiki.28.29
TODO: move the replacement patterns and replacement values into a table in /Configuration similar to the invisible
characters table?
]]
local function coins_cleanup (value)
local replaced = true; -- default state to get the do loop running
while replaced do -- loop until all math stripmarkers replaced
replaced, value = coins_replace_math_stripmarker (value); -- replace math stripmarker with text representation of the equation
end
value = value:gsub (cfg.stripmarkers['math'], "MATH RENDER ERROR"); -- one or more couldn't be replaced; insert vague error message
value = mw.text.unstripNoWiki (value); -- replace nowiki stripmarkers with their content
value = value:gsub ('<span class="nowrap" style="padding%-left:0%.1em;">'(s?)</span>', "'%1"); -- replace {{'}} or {{'s}} with simple apostrophe or apostrophe-s
value = value:gsub (' ', ' '); -- replace entity with plain space
value = value:gsub ('\226\128\138', ' '); -- replace hair space with plain space
if not mw.ustring.find (value, cfg.indic_script) then -- don't remove zero-width joiner characters from indic script
value = value:gsub ('‍', ''); -- remove ‍ entities
value = mw.ustring.gsub (value, '[\226\128\141\226\128\139\194\173]', ''); -- remove zero-width joiner, zero-width space, soft hyphen
end
value = value:gsub ('[\009\010\013 ]+', ' '); -- replace horizontal tab, line feed, carriage return with plain space
return value;
end
--[[--------------------------< C O I N S >--------------------------------------------------------------------
COinS metadata (see <http://ocoins.info/>) allows automated tools to parse the citation information.
]]
local function COinS(data, class)
if 'table' ~= type(data) or nil == next(data) then
return '';
end
for k, v in pairs (data) do -- spin through all of the metadata parameter values
if 'ID_list' ~= k and 'Authors' ~= k then -- except the ID_list and Author tables (author nowiki stripmarker done when Author table processed)
data[k] = coins_cleanup (v);
end
end
local ctx_ver = "Z39.88-2004";
-- treat table strictly as an array with only set values.
local OCinSoutput = setmetatable( {}, {
__newindex = function(self, key, value)
if is_set(value) then
rawset( self, #self+1, table.concat{ key, '=', mw.uri.encode( remove_wiki_link( value ) ) } );
end
end
});
if in_array (class, {'arxiv', 'biorxiv', 'citeseerx', 'medrxiv', 'ssrn', 'journal', 'news', 'magazine'}) or
(in_array (class, {'conference', 'interview', 'map', 'press release', 'web'}) and is_set(data.Periodical)) or
('citation' == class and is_set(data.Periodical) and not is_set (data.Encyclopedia)) then
OCinSoutput.rft_val_fmt = "info:ofi/fmt:kev:mtx:journal"; -- journal metadata identifier
if in_array (class, {'arxiv', 'biorxiv', 'citeseerx', 'medrxiv', 'ssrn'}) then -- set genre according to the type of citation template we are rendering
OCinSoutput["rft.genre"] = "preprint"; -- cite arxiv, cite biorxiv, cite citeseerx, cite medrxiv, cite ssrn
elseif 'conference' == class then
OCinSoutput["rft.genre"] = "conference"; -- cite conference (when Periodical set)
elseif 'web' == class then
OCinSoutput["rft.genre"] = "unknown"; -- cite web (when Periodical set)
else
OCinSoutput["rft.genre"] = "article"; -- journal and other 'periodical' articles
end
OCinSoutput["rft.jtitle"] = data.Periodical; -- journal only
OCinSoutput["rft.atitle"] = data.Title; -- 'periodical' article titles
-- these used only for periodicals
OCinSoutput["rft.ssn"] = data.Season; -- keywords: winter, spring, summer, fall
OCinSoutput["rft.quarter"] = data.Quarter; -- single digits 1->first quarter, etc.
OCinSoutput["rft.chron"] = data.Chron; -- free-form date components
OCinSoutput["rft.volume"] = data.Volume; -- does not apply to books
OCinSoutput["rft.issue"] = data.Issue;
OCinSoutput['rft.artnum'] = data.ArticleNumber; -- {{cite journal}} only
OCinSoutput["rft.pages"] = data.Pages; -- also used in book metadata
elseif 'thesis' ~= class then -- all others except cite thesis are treated as 'book' metadata; genre distinguishes
OCinSoutput.rft_val_fmt = "info:ofi/fmt:kev:mtx:book"; -- book metadata identifier
if 'report' == class or 'techreport' == class then -- cite report and cite techreport
OCinSoutput["rft.genre"] = "report";
elseif 'conference' == class then -- cite conference when Periodical not set
OCinSoutput["rft.genre"] = "conference";
OCinSoutput["rft.atitle"] = data.Chapter; -- conference paper as chapter in proceedings (book)
elseif in_array (class, {'book', 'citation', 'encyclopaedia', 'interview', 'map'}) then
if is_set (data.Chapter) then
OCinSoutput["rft.genre"] = "bookitem";
OCinSoutput["rft.atitle"] = data.Chapter; -- book chapter, encyclopedia article, interview in a book, or map title
else
if 'map' == class or 'interview' == class then
OCinSoutput["rft.genre"] = 'unknown'; -- standalone map or interview
else
OCinSoutput["rft.genre"] = 'book'; -- book and encyclopedia
end
end
else -- {'audio-visual', 'AV-media-notes', 'DVD-notes', 'episode', 'interview', 'mailinglist', 'map', 'newsgroup', 'podcast', 'press release', 'serial', 'sign', 'speech', 'web'}
OCinSoutput["rft.genre"] = "unknown";
end
OCinSoutput["rft.btitle"] = data.Title; -- book only
OCinSoutput["rft.place"] = data.PublicationPlace; -- book only
OCinSoutput["rft.series"] = data.Series; -- book only
OCinSoutput["rft.pages"] = data.Pages; -- book, journal
OCinSoutput["rft.edition"] = data.Edition; -- book only
OCinSoutput["rft.pub"] = data.PublisherName; -- book and dissertation
else -- cite thesis
OCinSoutput.rft_val_fmt = "info:ofi/fmt:kev:mtx:dissertation"; -- dissertation metadata identifier
OCinSoutput["rft.title"] = data.Title; -- dissertation (also patent but that is not yet supported)
OCinSoutput["rft.degree"] = data.Degree; -- dissertation only
OCinSoutput['rft.inst'] = data.PublisherName; -- book and dissertation
end
-- NB. Not currently supported are "info:ofi/fmt:kev:mtx:patent", "info:ofi/fmt:kev:mtx:dc", "info:ofi/fmt:kev:mtx:sch_svc", "info:ofi/fmt:kev:mtx:ctx"
-- and now common parameters (as much as possible)
OCinSoutput["rft.date"] = data.Date; -- book, journal, dissertation
for k, v in pairs( data.ID_list ) do -- what to do about these? For now assume that they are common to all?
if k == 'ISBN' then v = v:gsub( "[^-0-9X]", "" ); end
local id = cfg.id_handlers[k].COinS;
if string.sub( id or "", 1, 4 ) == 'info' then -- for ids that are in the info:registry
OCinSoutput["rft_id"] = table.concat{ id, "/", v };
elseif string.sub (id or "", 1, 3 ) == 'rft' then -- for isbn, issn, eissn, etc. that have defined COinS keywords
OCinSoutput[ id ] = v;
elseif 'url' == id then -- for urls that are assembled in ~/Identifiers; |asin= and |ol=
OCinSoutput["rft_id"] = table.concat ({data.ID_list[k], "#id-name=", cfg.id_handlers[k].label});
elseif id then -- when cfg.id_handlers[k].COinS is not nil so urls created here
OCinSoutput["rft_id"] = table.concat{ cfg.id_handlers[k].prefix, v, cfg.id_handlers[k].suffix or '', "#id-name=", cfg.id_handlers[k].label }; -- others; provide a URL and indicate identifier name as #fragment (human-readable, but transparent to browsers)
end
end
local last, first;
for k, v in ipairs( data.Authors ) do
last, first = coins_cleanup (v.last), coins_cleanup (v.first or ''); -- replace any nowiki stripmarkers, non-printing or invisible characters
if k == 1 then -- for the first author name only
if is_set(last) and is_set(first) then -- set these COinS values if |first= and |last= specify the first author name
OCinSoutput["rft.aulast"] = last; -- book, journal, dissertation
OCinSoutput["rft.aufirst"] = first; -- book, journal, dissertation
elseif is_set(last) then
OCinSoutput["rft.au"] = last; -- book, journal, dissertation -- otherwise use this form for the first name
end
else -- for all other authors
if is_set(last) and is_set(first) then
OCinSoutput["rft.au"] = table.concat{ last, ", ", first }; -- book, journal, dissertation
elseif is_set(last) then
OCinSoutput["rft.au"] = last; -- book, journal, dissertation
end
-- TODO: At present we do not report "et al.". Add anything special if this condition applies?
end
end
OCinSoutput.rft_id = data.URL;
OCinSoutput.rfr_id = table.concat{ "info:sid/", mw.site.server:match( "[^/]*$" ), ":", data.RawPage };
-- TODO: Add optional extra info:
-- rfr_dat=#REVISION<version> (referrer private data)
-- ctx_id=<data.RawPage>#<ref> (identifier for the context object)
-- ctx_tim=<ts> (timestamp in format yyyy-mm-ddThh:mm:ssTZD or yyyy-mm-dd)
-- ctx_enc=info:ofi/enc:UTF-8 (character encoding)
OCinSoutput = setmetatable( OCinSoutput, nil );
-- sort with version string always first, and combine.
-- table.sort( OCinSoutput );
table.insert( OCinSoutput, 1, "ctx_ver=" .. ctx_ver ); -- such as "Z39.88-2004"
return table.concat(OCinSoutput, "&");
end
--[[--------------------------< S E T _ S E L E C T E D _ M O D U L E S >--------------------------------------
Sets local cfg table and imported functions table to same (live or sandbox) as that used by the other modules.
]]
local function set_selected_modules (cfg_table_ptr, utilities_page_ptr)
cfg = cfg_table_ptr;
has_accept_as_written = utilities_page_ptr.has_accept_as_written; -- import functions from selected Module:Citation/CS1/Utilities module
is_set = utilities_page_ptr.is_set;
in_array = utilities_page_ptr.in_array;
remove_wiki_link = utilities_page_ptr.remove_wiki_link;
strip_apostrophe_markup = utilities_page_ptr.strip_apostrophe_markup;
end
--[[--------------------------< E X P O R T E D F U N C T I O N S >------------------------------------------
]]
return {
make_coins_title = make_coins_title,
get_coins_pages = get_coins_pages,
COinS = COinS,
set_selected_modules = set_selected_modules,
}
2eba9cn0u4yseyeujt1vmrglxrgcllo
Module:Citation/CS1/styles.css
828
3776
18446
2025-04-14T00:41:37Z
2601:18E:D104:4AB0:A123:CC48:E114:37FE
Page créée avec « /* Protection icon the following line controls the page-protection icon in the upper right corner it must remain within this comment {{sandbox other||{{pp-template}}}} */ /* Overrides Some wikis do not override user agent default styles for HTML <cite> and <q>, unlike en.wp. On en.wp, keep these the same as [[MediaWiki:Common.css]]. The word-wrap and :target styles were moved here from Common.css. On en.wp, keep these the same as [[Template:Citation/styles.cs... »
18446
sanitized-css
text/css
/* Protection icon
the following line controls the page-protection icon in the upper right corner
it must remain within this comment
{{sandbox other||{{pp-template}}}}
*/
/* Overrides
Some wikis do not override user agent default styles for HTML <cite> and <q>,
unlike en.wp. On en.wp, keep these the same as [[MediaWiki:Common.css]].
The word-wrap and :target styles were moved here from Common.css.
On en.wp, keep these the same as [[Template:Citation/styles.css]].
*/
cite.citation {
font-style: inherit; /* Remove italics for <cite> */
/* Break long urls, etc., rather than overflowing box */
word-wrap: break-word;
}
.citation q {
quotes: '"' '"' "'" "'"; /* Straight quote marks for <q> */
}
/* Highlight linked elements (such as clicked references) in blue */
.citation:target {
/* ignore the linter - all browsers of interest implement this */
background-color: rgba(0, 127, 255, 0.133);
}
/* ID and URL access
Both core and Common.css have selector .mw-parser-output a[href$=".pdf"].external
for PDF pages. All TemplateStyles pages are hoisted to .mw-parser-output. We need
to have specificity equal to a[href$=".pdf"].external for locks to override PDF icon.
That's essentially 2 classes and 1 element.
the .id-lock-... selectors are for use by non-citation templates like
{{Catalog lookup link}}
bg-size `contain` in Minerva and Timeless is too large, so we set a size for them
and then exclude them later
*/
.id-lock-free.id-lock-free a {
background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/6/65/Lock-green.svg)
right 0.1em center/9px no-repeat;
}
.id-lock-limited.id-lock-limited a,
.id-lock-registration.id-lock-registration a {
background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/d6/Lock-gray-alt-2.svg)
right 0.1em center/9px no-repeat;
}
.id-lock-subscription.id-lock-subscription a {
background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/a/aa/Lock-red-alt-2.svg)
right 0.1em center/9px no-repeat;
}
/* Wikisource
Wikisource icon when |chapter= or |title= is wikilinked to Wikisource
as in cite wikisource
*/
.cs1-ws-icon a {
background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/4c/Wikisource-logo.svg)
right 0.1em center/12px no-repeat;
}
body:not(.skin-timeless):not(.skin-minerva) .id-lock-free a,
body:not(.skin-timeless):not(.skin-minerva) .id-lock-limited a,
body:not(.skin-timeless):not(.skin-minerva) .id-lock-registration a,
body:not(.skin-timeless):not(.skin-minerva) .id-lock-subscription a,
body:not(.skin-timeless):not(.skin-minerva) .cs1-ws-icon a {
background-size: contain;
/* Common.css has a padding set for PDF URLs. bg-contain expands to the
* size of the padding which makes the icons very large. we "reset" the
* padding here. 1em picked out of a hat based on console having a similar
* rule from elsewhere
*/
padding: 0 1em 0 0;
}
/* Errors and maintenance */
.cs1-code {
/* <code>...</code> style override: mediawiki's css definition is specified here:
https://git.wikimedia.org/blob/mediawiki%2Fcore.git/
69cd73811f7aadd093050dbf20ed70ef0b42a713/skins%2Fcommon%2FcommonElements.css#L199
*/
color: inherit;
background: inherit;
border: none;
padding: inherit;
}
.cs1-hidden-error {
display: none;
color: var(--color-error, #d33);
}
.cs1-visible-error {
color: var(--color-error, #d33);
}
.cs1-maint {
display: none;
color: #085;
margin-left: 0.3em;
}
/* kerning */
.cs1-kern-left {
padding-left: 0.2em;
}
.cs1-kern-right {
padding-right: 0.2em;
}
/* selflinks – avoid bold font style when cs1|2 template links to the current page */
.citation .mw-selflink {
font-weight: inherit;
}
@media screen {
/* Small text size
Set small text size in one place. 0.95 (here) * 0.9 (from references list) is
~0.85, which is the lower bound for size for accessibility. Old styling for this
was just 0.85. We could write the rule so that when this template is inside
references/reflist, only then does it multiply by 0.95; else multiply by 0.85 */
.cs1-format {
font-size: 95%;
}
html.skin-theme-clientpref-night .cs1-maint {
color: #18911f;
}
}
@media screen and (prefers-color-scheme: dark) {
html.skin-theme-clientpref-os .cs1-maint {
color: #18911f;
}
}
4vx8grkh20viq5i9qf98wumgw6uva7x
Wikipediya:Demander un compte
4
3779
18527
2025-07-08T18:56:35Z
2C0F:F0F8:859:FC00:AD51:CCC9:3ED5:5FB5
'''Kabɩyɛ Akademii tɔm'''
18527
wikitext
text/x-wiki
'''Kabɩyɛ Akademii tɔm'''
Kabɩyɛ Akademii ñʋʋdʋ, kpaɣna pɩnaɣ 2021, hɩɖɛ lɛ ''KASSAN Balaibaou''. Ɛwɛna sukulikɩtɛzʋʋ taa takayaɣ sɔsɔɔ. Ɛwɩlɩɣ Kabɩyɛ Kara sukulikɩtɛzʋʋ taa nɛ ɛɖʋʋ nesi Lomé ñɩŋgʋ taa. Paɖʋza takayɩsɩ nɛ palɩzɩ-ɩ nɛ ɛlɛɛzɩ ALAYI Mandjatom Tchao. Kabɩyɛ Akademii taa ɛyaa ñʋʋ kɛyɔ hiu nɛ lutoozo. Piiroo taa ñɩmba' nakʋ. Kɔmisiyɔɔ waa kagbanzɩ. Akademii wɛna kpelasɩ nasɩlɛ. Kacalaɣñɩŋga wɛ Kara. Papaza ka-taa tʋmɩtɛ' 2011. Naalɛñɩɣa wɛ Lomé, kpaɣna 2016. Kabɩyɛ Akademii nɛ Eʋegbe Akademi paka kuduyuu nɛ pɛwɛɛ kɩ-tɛɛ. Kabɩyɛ Akademii wɛna tɛtʋ' Lamaa Makʋdɛ nɛ kɩcɛyɩɣ kɩ-dɩɩ se kɩma kuduyiŋ nɛ kɩlɩɩ kɩɛɛ peeɖe.
iohqh2r6f60unkqpn4k7571pjafzznb
Carlo Biotti
0
3782
18547
2025-09-24T06:15:37Z
~2025-26488-39
5526
Page créée avec « '''Carlo Biotti''' (Milano, 5 Janviyɛ 1901 – Alassio, 10 Disambɛ 1977) Italiya ƒe kɔndɔŋgɔ, wɛ nɛ be [[Tribunal Penal de Milan|Tribunal Penal de Milan]] ƒe kpɛkpɛma, kpɛlɛ nɛ [[Corte Suprema di Cassazione (Italia)|Corte Suprema di Cassazione]] ƒe kɔndɔŋgɔ. == Ɛlɔŋlɔŋ (Biografia) == Biotti daa kɔndɔŋgɔdɔwɔla le 1930-ŋ kpɛ, nɛ tɔmɛ be kpɛkpɛma kɔndɔŋgɔdɔwɔla le Milan. Ɛnyɛ ŋgɛyɛ, wɛ nɛ be kɔndɔŋgɔ le Corte... »
18547
wikitext
text/x-wiki
'''Carlo Biotti''' (Milano, 5 Janviyɛ 1901 – Alassio, 10 Disambɛ 1977) Italiya ƒe kɔndɔŋgɔ, wɛ nɛ be [[Tribunal Penal de Milan|Tribunal Penal de Milan]] ƒe kpɛkpɛma, kpɛlɛ nɛ [[Corte Suprema di Cassazione (Italia)|Corte Suprema di Cassazione]] ƒe kɔndɔŋgɔ.
== Ɛlɔŋlɔŋ (Biografia) ==
Biotti daa kɔndɔŋgɔdɔwɔla le 1930-ŋ kpɛ, nɛ tɔmɛ be kpɛkpɛma kɔndɔŋgɔdɔwɔla le Milan.
Ɛnyɛ ŋgɛyɛ, wɛ nɛ be kɔndɔŋgɔ le Corte Suprema di Cassazione, be ƒe Italiya ƒe kɔndɔŋgɔlɛ ƒe dɔkɔta kpɛkpɛ.
Wɔkɔ tɔmɛ be kɔndɔŋgɔ le kɔkɔ wɛ [[Licia Pinelli]], Giuseppe Pinelli ƒe nyɔnu, daa na kpɛkpɛ be wɛkpɛ komisario polisi [[Luigi Calabresi]]. Le 1971, Biotti kpaŋ nɛ kɔkɔ wɛ (recusación). Dɔwɔla sia nɛkɔŋ kpɛkpɛaŋ me, le politika kpɛ lɛɣtʊŋ me, be ŋɔlɔŋ tɔmɛ nɛ [[Anni di piombo|jɔgaŋ ŋgɛyɛ Italiya]].
== Gada kpɛ Lɛɣtʊ ==
Biotti yɛkɔ na symbole be kɔndɔŋgɔ ƒe nɛkpɛkpɛtɔ (independencia) le Italiya.
Historiani kpɛ nyɔnufɔla daa yɛlɛ be Biotti ƒe nɔŋnɔŋlɔ kɔkɔ nɛ wɔlɔnaŋ na ɖɔɖɔ kɔndɔŋgɔdɔwɔla Italiya.<ref>Camilla Cederna, ''Pinelli. Una finestra sulla strage'', Feltrinelli, Milano, 1971.</ref><ref>Corrado Stajano, Marco Fini, ''La forza della democrazia'', Einaudi, Torino, 1977.</ref><ref>Licia Rognini, Piero Scaramucci, ''Una storia quasi soltanto mia'', Feltrinelli, Milano, 1982.</ref>
== Kɔndɔŋgɔ ==
<references />
[[Kpɛkpɛma:Italiya ƒe kɔndɔŋgɔwo]]
[[Kpɛkpɛma:1901 ƒe wɛnɔwo]]
[[Kpɛkpɛma:1977 ƒe kɔmɛwo]]
[[Kpɛkpɛma:Milan ƒe ameawo]]
j485i7d4vry2h7p6hj6jr84p6f4fx30